অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2968 646309 639024 2026-10-20T19:14:01Z Ananya Taye 28065 /* ডিব্ৰুগড় নামৰ উৎপত্তি */ 646309 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় জিলা|জিলা খনৰ সদৰ|ডিব্ৰুগড়}} {{Stub-inline|অসমৰ ভৌগোলিক পোখালি}} {{India Districts |Name = ডিব্ৰুগড় |State = অসম |Division = উজনি অসম |HQ = ডিব্ৰুগড় |Map = Dibrugarh in Assam (India).svg |Coordinates = |Area = 3381 |Rain = |Population = 1,326,335 |Urban = 243730 |Year = 2011 |Population_footnotes =<ref name="districtinfo">{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/census/district/149-dibrugarh.html | title=Dibrugarh District : Census 2011-2018 data | accessdate=31 December 2018 | author=census2011}}</ref> |Literacy = ৭৬.০৫% |SexRatio = ৯৬১ |Tehsils = ডিব্ৰুগড়, নাহৰকটীয়া |LokSabha = [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]], [[লক্ষীমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ]] |Assembly = মৰাণ (১১৫), ডিব্ৰুগড় (১১৬), লাহোৱাল (১১৭), দুলিয়াজান (১১৮), টিংখং (১১৯), নাহৰকটীয়া (১২০), [[চাবুৱা]] (১২১) |Highways = |Website = http://dibrugarh.gov.in/ }} '''ডিব্ৰুগড় জিলা''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত [[অসম]] ৰাজ্যৰ এখন জিলা। ইয়াৰ চাৰিসীমা হ'ল উত্তৰে [[ধেমাজি জিলা]], দক্ষিণে [[চৰাইদেউ জিলা]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[টিৰাপ জিলা]], পূবে [[তিনিচুকীয়া জিলা]], আৰু পশ্চিমে [[শিৱসাগৰ জিলা]]। ইয়াৰ সদৰ স্থানৰ নামো [[ডিব্ৰুগড়]]। জিলাখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৩,৩৮১ বৰ্গ কিলিমিটাৰ। ==ডিব্ৰুগড় নামৰ উৎপত্তি== 'ডিব্ৰুগড়' নামটোৰ উৎপত্তি 'ডিবৰু মুখ' ([[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|আহোম-চুতীয়া ৰণৰ স্থান]])-ৰ পৰা হৈছে। ১৫২২-২৩ চনত আহোম ৰজাই চুতীয়াক পৰাস্ত কৰি ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ভূমি নিজৰ অধীনলৈ আনে।[[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref>{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} ==ইতিহাস== ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আহোমসকলৰ পূব অসমত বিস্তাৰৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref> অৱশ্যে জিলাখনৰ পূব দিশত [[পাটকাই]] পৰ্বতমালাৰ কাষৰ [[টিপাম]] আৰু [[নামৰূপ]] অঞ্চল [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। নামৰূপ আহোম ৰাজ্যৰ পূব দিশৰ অন্যতম প্ৰদেশ আছিল আৰু ইয়াক [[চুকাফা]]ৰ সময়ত স্থাপিত ৰাজকীয় ভূসম্পত্তি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে; আনহাতে টিপাম আহোমসকলৰ অন্যতম প্ৰশাসনিক অঞ্চল আছিল আৰু ইয়াৰ ভূখণ্ড পৰৱৰ্তী ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰ থানা অঞ্চলৰ সৈতে মিলিছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2016|pp=280–281, 305}}</ref> তেতিয়াৰ [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙৰ গতিপথতকৈ যথেষ্ট পৃথক আছিল। নদীখন শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে পশ্চিমমুখী হৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল আৰু সময়ে সময়ে ইয়াৰ গতিপথৰ উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছিল।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam |book-title=Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |year=1993 |pages=74–83 }}</ref> এই দিহিং উপত্যকাই চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ সীমা বুঢ়ী দিহিংলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত হোৱা [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষ]]ৰ ফলত আহোমসকলে দিহিং উপত্যকাৰ চুতীয়া-নিয়ন্ত্ৰিত অঞ্চলসমূহলৈ আগবাঢ়ে। বুৰঞ্জীসমূহত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত কাশিতৰা, আলঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ আদি চুতীয়া সেনাধ্যক্ষই আহোম বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', chap. 31.</ref> আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল ৰজা, কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া]] দখল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত এই অঞ্চলসমূহ আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। তাৰ পিছত চুহুংমুঙে চাওলুং চুলুঙক নতুনকৈ দখল কৰা অঞ্চলৰ শাসনৰ দায়িত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite web |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |title=Ahom-buranji |date=12 November 1939 |via=Internet Archive }}</ref> ১৭৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোণোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা বুলি ঊনবিংশ শতিকাৰ কিছুমান নৃতাত্ত্বিক উৎসত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Dalton |first=Edward Tuite |url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77 |title=Descriptive Ethnology of Bengal |date=1872 |publisher=Office of the superintendent of government printing |language=en |page=521 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |page=468 |quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family. }}</ref>}} সোণোৱালসকলক ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |page=676 }}</ref> প্ৰশাসনিকভাৱে বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলা পূৰ্বতে [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ পৰা পৃথক কৰি ডিব্ৰুগড়ক স্বতন্ত্ৰ জিলা হিচাপে গঠন কৰা হয়।<ref name="RKG Dibrugarh">{{cite web |url=https://drive.google.com/open?id=1CUN2_25eEhvyY1I0e3FKkPkE8zvGLS6E |title=Govt Order No. AAP 110/70/169 dtd 24th Sept/1971 |access-date=2019-11-28 |last=Government of Assam |first=Govt of Assam |date=2019-11-28 |work=RKG Dibrugarh }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৮৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ একাংশ পৃথক কৰি [[তিনিচুকীয়া জিলা]] গঠন কৰা হয়।<ref name="RKG Dibrugarh" /> ==ভৌগোলিক অৱস্থিতি== ডিব্ৰুগড় জিলা ২৭° ৫' ৩৮" উত্তৰৰ পৰা ২৭° ৪২' ৩০" উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৪° ৩৩' ৪৬" পূবৰ পৰা ৯৫° ২৯' ৮" পূব দ্ৰাঘিমাংশ লৈকে বিস্তৃত। ইয়াৰ চাৰিসীমা হ'ল উত্তৰে [[ধেমাজি জিলা]], দক্ষিণে [[চৰাইদেউ জিলা]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[টিৰাপ জিলা]], পূবে [[তিনিচুকীয়া জিলা]], আৰু পশ্চিমে [[শিৱসাগৰ জিলা]] আৰু [[চৰাইদেউ জিলা]]। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে জিলাখনৰ উত্তৰ সীমা প্ৰায় ৯৫ কিলোমিটাৰলৈ বিস্তৃত হৈ আছে। [[ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[দিহিং-পাটকাই অভয়াৰণ্য]]ৰ অংশবিশেষ ডিব্ৰুগড় জিলাত অৱস্থিত। ==প্ৰশাসনিক বিভাজন== ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মহকুমা হ'ল [[ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]]। নাহৰকটীয়াক নতুনকৈ জিলা খনৰ দ্বিতীয়টো মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে। জিলা সদৰ [[ডিব্ৰুগড়]]। [[অসম বিধানসভা]]ৰ সাতটা সমষ্টি ডিব্ৰুগড় জিলাৰ অন্তৰ্গত। সেইকেইটা সমষ্টি হৈছে: [[মৰাণ (নগৰ)|মৰাণ]] (১১৫), ডিব্ৰুগড় (১১৬), লাহোৱাল (১১৭), [[দুলীয়াজান]] (১১৮), [[টিংখং]] (১১৯), [[নাহৰকটীয়া]] (১২০), চাবুৱা (১২১)। চাবুৱা সমষ্টি [[লক্ষীমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা]] আৰু আন ৬টা [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড় লোকসভা সমষ্টিৰ]] অন্তৰ্গত। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ডিব্ৰুগড়ৰ জনসংখ্যা ১৩,২৬,৩৩৫ জন। ইয়াৰে ৬,৭৬,৪৩৪জন পুৰুষ আৰু ৬,৪৯,৯০১ গৰাকী মহিলা। ২০০১- ২০১১ দশকটোত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ১১.৯২%। ১০০০জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৬১ গৰাকী। সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৬.০৫%।<ref name="districtinfo"/> জনসংখ্যাৰ ৭% [[বাংলা ভাষা|বাংলা ভাষা কোৱা]] আৰু ৫%[[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষা কোৱা]]। জিলাখনত ১৮% লোক চহৰ অঞ্চলত বসবাস কৰে আৰু ৮২% লোক গ্ৰাম্য অঞ্চলত বসবাস কৰে। জিলাখনৰ প্ৰায় ৯০% লোক [[হিন্দু ধৰ্ম‎|হিন্দু ধৰ্মী]], ৪.৫% [[ইছলাম ধৰ্ম‎|ইছলাম ধৰ্মী]] আৰু বাকী অন্যান্য ধৰ্মালম্বী লোক। ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মূল অধিবাসীসমূহ হৈছে [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কৈৱৰ্ত]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] জনগোষ্ঠীৰ লোক। [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] হ'ল প্ৰধান ভাষা। ==শিক্ষা== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ'ল ৭৬.০৫%, পুৰুষৰ ৮২.৮২% আৰু মহিলা ৬৮.৯৯%।<ref name="districtinfo"/> [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উজনি অসমৰ প্ৰথম বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনতে স্থাপিত বিশ্ববিদ্যালয়খন ৰাজাভেটাত অৱস্থিত আৰু ডিব্ৰুগড় সদৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ নিলগত অৱস্থিত অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ। অসমৰ এক অন্যতম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ হৈছে ডিব্ৰুগড় জিলাস্থিত [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]। ডিব্ৰুগড় সদৰৰ পৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ নিলগত অৱস্থিত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খনে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ স্বাস্থ্যসেৱাত উল্লেখযোগ্য বৰঙণি যোগাইছে। পোনপ্ৰথমে বেৰীহোৱাইট মেডিকেল কলেজ নামেৰ জনাজাত (১৯০০ চন) মহাবিদ্যালয়খন ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত স্থাপিত হৈছিল। জিলাখনৰ আন উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ হৈছে: [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]], [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]], [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়|হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]], [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]], [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]], চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয় (মিলন নগৰ) আদি। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official website|http://dibrugarh.gov.in/}} * {{Commons category-inline|Dibrugarh District|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Geographic location |Centre = ডিব্ৰুগড় জিলা |North = [[ধেমাজি জিলা]] |Northeast = |East = [[তিনিচুকীয়া জিলা]] |Southeast = [[টিৰাপ জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] |South = [[চৰাইদেউ জিলা]] |Southwest = |West = [[শিৱসাগৰ জিলা]] |Northwest = [[লখিমপুৰ জিলা]]<br/>[[মাজুলী জিলা]] }} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] dqh2wfzindfstf1de1sowo6mjvmplce 646310 646309 2026-10-20T19:14:38Z Ananya Taye 28065 /* ডিব্ৰুগড় নামৰ উৎপত্তি */ 646310 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় জিলা|জিলা খনৰ সদৰ|ডিব্ৰুগড়}} {{Stub-inline|অসমৰ ভৌগোলিক পোখালি}} {{India Districts |Name = ডিব্ৰুগড় |State = অসম |Division = উজনি অসম |HQ = ডিব্ৰুগড় |Map = Dibrugarh in Assam (India).svg |Coordinates = |Area = 3381 |Rain = |Population = 1,326,335 |Urban = 243730 |Year = 2011 |Population_footnotes =<ref name="districtinfo">{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/census/district/149-dibrugarh.html | title=Dibrugarh District : Census 2011-2018 data | accessdate=31 December 2018 | author=census2011}}</ref> |Literacy = ৭৬.০৫% |SexRatio = ৯৬১ |Tehsils = ডিব্ৰুগড়, নাহৰকটীয়া |LokSabha = [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড়]], [[লক্ষীমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ]] |Assembly = মৰাণ (১১৫), ডিব্ৰুগড় (১১৬), লাহোৱাল (১১৭), দুলিয়াজান (১১৮), টিংখং (১১৯), নাহৰকটীয়া (১২০), [[চাবুৱা]] (১২১) |Highways = |Website = http://dibrugarh.gov.in/ }} '''ডিব্ৰুগড় জিলা''' ভাৰতৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত [[অসম]] ৰাজ্যৰ এখন জিলা। ইয়াৰ চাৰিসীমা হ'ল উত্তৰে [[ধেমাজি জিলা]], দক্ষিণে [[চৰাইদেউ জিলা]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[টিৰাপ জিলা]], পূবে [[তিনিচুকীয়া জিলা]], আৰু পশ্চিমে [[শিৱসাগৰ জিলা]]। ইয়াৰ সদৰ স্থানৰ নামো [[ডিব্ৰুগড়]]। জিলাখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৩,৩৮১ বৰ্গ কিলিমিটাৰ। ==ডিব্ৰুগড় নামৰ উৎপত্তি== 'ডিব্ৰুগড়' নামটোৰ উৎপত্তি 'ডিবৰু মুখ' ([[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম ৰণৰ]] স্থান)-ৰ পৰা হৈছে। ১৫২২-২৩ চনত আহোম ৰজাই চুতীয়াক পৰাস্ত কৰি ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ভূমি নিজৰ অধীনলৈ আনে।[[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> "ডিব্ৰু" নামটো ডিবাৰু বা ডিব্ৰু নদীৰ পৰা বিকশিত হৈছে। "ডিব্ৰু" আৰু "ডিবাৰু" দুয়োটা [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ শব্দ।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref><ref>{{cite book | last = Endle | first = Sidney | author-link = | title = The Kacharis | publisher = Macmillan and Co. | date = 1911 | location = London | url = https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm | pages = xv–xvi | quote = In Assam proper the Hindus call them Kacháris; in Bengal they are known as Meches. Their own name for their race is Boṛo or Boḍo... closely allied to, and closely connected with, the Kacháris, are many other tribes in Assam, e.g., the Chutiyás, the Lálungs, the Moráns, the Gáros, the Rabhas, the Meces, and perhaps the Koches... all these tribes are members of one and the same great family of the human race. }}</ref> এই ভাষা সমূহত "ডি-" অৰ্থ "পানী"।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref>{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} ==ইতিহাস== ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আহোমসকলৰ পূব অসমত বিস্তাৰৰ পূৰ্বে বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref> অৱশ্যে জিলাখনৰ পূব দিশত [[পাটকাই]] পৰ্বতমালাৰ কাষৰ [[টিপাম]] আৰু [[নামৰূপ]] অঞ্চল [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। নামৰূপ আহোম ৰাজ্যৰ পূব দিশৰ অন্যতম প্ৰদেশ আছিল আৰু ইয়াক [[চুকাফা]]ৰ সময়ত স্থাপিত ৰাজকীয় ভূসম্পত্তি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে; আনহাতে টিপাম আহোমসকলৰ অন্যতম প্ৰশাসনিক অঞ্চল আছিল আৰু ইয়াৰ ভূখণ্ড পৰৱৰ্তী ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰ থানা অঞ্চলৰ সৈতে মিলিছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2016|pp=280–281, 305}}</ref> তেতিয়াৰ [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙৰ গতিপথতকৈ যথেষ্ট পৃথক আছিল। নদীখন শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেৰে পশ্চিমমুখী হৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল আৰু সময়ে সময়ে ইয়াৰ গতিপথৰ উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছিল।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam |book-title=Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |year=1993 |pages=74–83 }}</ref> এই দিহিং উপত্যকাই চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ দক্ষিণ সীমা বুঢ়ী দিহিংলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত হোৱা [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষ]]ৰ ফলত আহোমসকলে দিহিং উপত্যকাৰ চুতীয়া-নিয়ন্ত্ৰিত অঞ্চলসমূহলৈ আগবাঢ়ে। বুৰঞ্জীসমূহত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত কাশিতৰা, আলঙি চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ আদি চুতীয়া সেনাধ্যক্ষই আহোম বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', chap. 31.</ref> আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল ৰজা, কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শদিয়া]] দখল আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত এই অঞ্চলসমূহ আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। তাৰ পিছত চুহুংমুঙে চাওলুং চুলুঙক নতুনকৈ দখল কৰা অঞ্চলৰ শাসনৰ দায়িত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite web |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867 |title=Ahom-buranji |date=12 November 1939 |via=Internet Archive }}</ref> ১৭৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোণোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা বুলি ঊনবিংশ শতিকাৰ কিছুমান নৃতাত্ত্বিক উৎসত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Dalton |first=Edward Tuite |url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77 |title=Descriptive Ethnology of Bengal |date=1872 |publisher=Office of the superintendent of government printing |language=en |page=521 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |page=468 |quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family. }}</ref>}} সোণোৱালসকলক ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰোৱা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |page=676 }}</ref> প্ৰশাসনিকভাৱে বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলা পূৰ্বতে [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ পৰা পৃথক কৰি ডিব্ৰুগড়ক স্বতন্ত্ৰ জিলা হিচাপে গঠন কৰা হয়।<ref name="RKG Dibrugarh">{{cite web |url=https://drive.google.com/open?id=1CUN2_25eEhvyY1I0e3FKkPkE8zvGLS6E |title=Govt Order No. AAP 110/70/169 dtd 24th Sept/1971 |access-date=2019-11-28 |last=Government of Assam |first=Govt of Assam |date=2019-11-28 |work=RKG Dibrugarh }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৮৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ একাংশ পৃথক কৰি [[তিনিচুকীয়া জিলা]] গঠন কৰা হয়।<ref name="RKG Dibrugarh" /> ==ভৌগোলিক অৱস্থিতি== ডিব্ৰুগড় জিলা ২৭° ৫' ৩৮" উত্তৰৰ পৰা ২৭° ৪২' ৩০" উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৪° ৩৩' ৪৬" পূবৰ পৰা ৯৫° ২৯' ৮" পূব দ্ৰাঘিমাংশ লৈকে বিস্তৃত। ইয়াৰ চাৰিসীমা হ'ল উত্তৰে [[ধেমাজি জিলা]], দক্ষিণে [[চৰাইদেউ জিলা]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[টিৰাপ জিলা]], পূবে [[তিনিচুকীয়া জিলা]], আৰু পশ্চিমে [[শিৱসাগৰ জিলা]] আৰু [[চৰাইদেউ জিলা]]। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে জিলাখনৰ উত্তৰ সীমা প্ৰায় ৯৫ কিলোমিটাৰলৈ বিস্তৃত হৈ আছে। [[ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[দিহিং-পাটকাই অভয়াৰণ্য]]ৰ অংশবিশেষ ডিব্ৰুগড় জিলাত অৱস্থিত। ==প্ৰশাসনিক বিভাজন== ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মহকুমা হ'ল [[ডিব্ৰুগড়]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]]। নাহৰকটীয়াক নতুনকৈ জিলা খনৰ দ্বিতীয়টো মহকুমা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছে। জিলা সদৰ [[ডিব্ৰুগড়]]। [[অসম বিধানসভা]]ৰ সাতটা সমষ্টি ডিব্ৰুগড় জিলাৰ অন্তৰ্গত। সেইকেইটা সমষ্টি হৈছে: [[মৰাণ (নগৰ)|মৰাণ]] (১১৫), ডিব্ৰুগড় (১১৬), লাহোৱাল (১১৭), [[দুলীয়াজান]] (১১৮), [[টিংখং]] (১১৯), [[নাহৰকটীয়া]] (১২০), চাবুৱা (১২১)। চাবুৱা সমষ্টি [[লক্ষীমপুৰ (লোকসভা সমষ্টি)|লখিমপুৰ লোকসভা]] আৰু আন ৬টা [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)|ডিব্ৰুগড় লোকসভা সমষ্টিৰ]] অন্তৰ্গত। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ডিব্ৰুগড়ৰ জনসংখ্যা ১৩,২৬,৩৩৫ জন। ইয়াৰে ৬,৭৬,৪৩৪জন পুৰুষ আৰু ৬,৪৯,৯০১ গৰাকী মহিলা। ২০০১- ২০১১ দশকটোত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ১১.৯২%। ১০০০জন পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৬১ গৰাকী। সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৬.০৫%।<ref name="districtinfo"/> জনসংখ্যাৰ ৭% [[বাংলা ভাষা|বাংলা ভাষা কোৱা]] আৰু ৫%[[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষা কোৱা]]। জিলাখনত ১৮% লোক চহৰ অঞ্চলত বসবাস কৰে আৰু ৮২% লোক গ্ৰাম্য অঞ্চলত বসবাস কৰে। জিলাখনৰ প্ৰায় ৯০% লোক [[হিন্দু ধৰ্ম‎|হিন্দু ধৰ্মী]], ৪.৫% [[ইছলাম ধৰ্ম‎|ইছলাম ধৰ্মী]] আৰু বাকী অন্যান্য ধৰ্মালম্বী লোক। ডিব্ৰুগড় জিলাৰ মূল অধিবাসীসমূহ হৈছে [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[কৈৱৰ্ত]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] জনগোষ্ঠীৰ লোক। [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] হ'ল প্ৰধান ভাষা। ==শিক্ষা== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ'ল ৭৬.০৫%, পুৰুষৰ ৮২.৮২% আৰু মহিলা ৬৮.৯৯%।<ref name="districtinfo"/> [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উজনি অসমৰ প্ৰথম বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনতে স্থাপিত বিশ্ববিদ্যালয়খন ৰাজাভেটাত অৱস্থিত আৰু ডিব্ৰুগড় সদৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ নিলগত অৱস্থিত অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ। অসমৰ এক অন্যতম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ হৈছে ডিব্ৰুগড় জিলাস্থিত [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]। ডিব্ৰুগড় সদৰৰ পৰা প্ৰায় ৬ কিলোমিটাৰ নিলগত অৱস্থিত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খনে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ স্বাস্থ্যসেৱাত উল্লেখযোগ্য বৰঙণি যোগাইছে। পোনপ্ৰথমে বেৰীহোৱাইট মেডিকেল কলেজ নামেৰ জনাজাত (১৯০০ চন) মহাবিদ্যালয়খন ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰত স্থাপিত হৈছিল। জিলাখনৰ আন উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ হৈছে: [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]], [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]], [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়|হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]], [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]], [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]], চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয় (মিলন নগৰ) আদি। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official website|http://dibrugarh.gov.in/}} * {{Commons category-inline|Dibrugarh District|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Geographic location |Centre = ডিব্ৰুগড় জিলা |North = [[ধেমাজি জিলা]] |Northeast = |East = [[তিনিচুকীয়া জিলা]] |Southeast = [[টিৰাপ জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] |South = [[চৰাইদেউ জিলা]] |Southwest = |West = [[শিৱসাগৰ জিলা]] |Northwest = [[লখিমপুৰ জিলা]]<br/>[[মাজুলী জিলা]] }} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] r6uyet9g9xxmpp7c61p8cdwurhd1f20 0 3397 646313 607303 2026-10-20T19:56:24Z Ananya Taye 28065 added new cited info and rmv birdlist and satra list which was making the article too lengthy 646313 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = মাজুলী | image = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Doriya River of Majuli.jpg | alt1 = | image2 = Sky lamps at Sri Sri Auniati Satra, Majuli.jpg | alt2 = | image3 = Majuli - The largest river island.jpg | alt3 = | image4 = Majuli Island.jpg | alt4 = | image5 = | alt5 = | image6 = | alt6 = | image7 = | alt7 = | image8 = | alt8 = | image9 = | alt9 = }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: মাজুলীৰ দৰিয়া নদী; খেৰকটীয়া নদী; ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি | image_size = 200px | pushpin_map = India Assam | pushpin_caption = | nickname = <!-- India's First River Island District --> | location = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | coordinates = {{Coord|27|00|N|94|13|E|region:IN|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 880 | length_km = | width_km = | highest_mount = | elevation_m = 84.5 | country = দেশ {{flag|India}} | country_admin_divisions_title = ৰাজ্য | country_admin_divisions = [[অসম]] | country_admin_divisions_title_1 = জিলা | country_admin_divisions_1 = [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 167,304 | population_as_of = 2011 | density_km2 = 300 | ethnic_groups = মিচিং, দেউৰী, কৈৱৰ্ত, সোণোৱাল কছাৰী, কোচ, আহোম, চুতীয়া, কলিতা, গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত আৰু নাথ (যোগী) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 785102, 785104, 785105, 785110, 785106 | area_code_type = Telephone code | area_code = 03775 | registration_plate = AS-29 | additional_info = }} '''মাজুলী''' (ইংৰাজীত ''Majuli'' বা ''Majoli'') হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যত অৱস্থিত সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ। দ্বীপটোৰ দক্ষিণ আৰু পূবে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]], পশ্চিমে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি আছে। উত্তৰ পাৰৰ সেই সুঁতিক খেৰকটীয়া সুঁতি বোলা হয়।<ref>{{Cite web |title=MAJULI CULTURAL LANDSCAPE REGION |url=http://majulilandscape.gov.in/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20230327004127/http://majulilandscape.gov.in/ |archive-date=2023-03-27 |access-date=2026-08-26 |website=majulilandscape.gov.in}}</ref> ইয়াত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ লগতে আন বহু সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। মাজুলী অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। [[যোৰহাট]]ৰ পৰা ফেৰী বা নাৱেৰে মাজুলীলৈ আহিব পাৰি; যোৰহাট [[গুৱাহাটী]]ৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ২৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html World Heritage Nominee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423073732/http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html |date=23 April 2016 }}, ''India-north-east.com''</ref> ২০১৬ চনত মাজুলী ভাৰতৰ প্ৰথমখন দ্বীপভিত্তিক জিলা হিচাপে স্বীকৃত হয়। ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ৰ কাৰ্যকালত ইয়াক পূৰ্বৰ [[যোৰহাট জিলা]]ৰ মহকুমাৰ পৰা পৃথক জিলা কৰা হয়; তেতিয়া অসমৰ জিলাৰ সংখ্যা ৩৩খন হয়। মাজুলী ২০০৪ চনৰ মাৰ্চৰ পৰা [[ইউনেস্কো]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাব্য তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; ই চূড়ান্ত বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি নহয়। মাজুলীক সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হোৱা বাবে ‘‘সত্ৰ নগৰী’’ বুলিও কোৱা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০০১ চনত আয়তন ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু ২০১২ চনত ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছিল; এই পৰস্পৰ পৃথক জৰীপ আৰু আয়তনৰ সংজ্ঞা একে নহ’বও পাৰে, সেয়েহে নিৰ্ভৰযোগ্য জৰীপৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।<ref name=":0">{{cite news |last1=Majuli |first1=District |title=World's largest river island, Majuli, becomes India's first island district |url=https://www.firstpost.com/india/worlds-largest-river-island-majuli-becomes-indias-first-island-district-2995952.html |access-date=13 September 2016 |agency=FP India |date=8 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |access-date=2025-09-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=2004 |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |agency=UNESCO |access-date=18 December 2021}}</ref> ==বৃহত্তম নদীদ্বীপ== ''[[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ]]''-এ মাজুলীক বিশ্বৰ বৃহত্তম অন্তৰ্দেশীয় নদীদ্বীপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। দ্বীপটোৰ উত্তৰে সোৱণশিৰি আৰু দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ। অৱশ্যে ''এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা''-ই [[ব্ৰাজিল]]ৰ বানানাল দ্বীপক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Samrat |date=2017-07-01 |title=Samrat follows the trail of the mighty Brahmaputra |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/unbraiding-the-brahmaputra/article19192861.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Largest river island {{!}} Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |access-date=2025-06-26 |website=www.guinnessworldrecords.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Bananal-Island |title=Bananal Island &#124; Amazon Rainforest, Wildlife & Conservation &#124; Britannica |date=2 March 2024}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== মাজুলী নামৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যা অনুসৰি ই বৈ যোৱা নদীৰ মাজত থকা বহল চাপৰি বা দ্বীপক বুজায়। সাহিত্যিক অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাই বিকল্প ব্যাখ্যাত ‘‘মা’’ক লক্ষ্মী আৰু ‘‘জুলী’’ক জোলোঙা বা ভঁৰালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি মাজুলীক শস্য-মৎস্যেৰে সমৃদ্ধ ‘‘মা লক্ষ্মীৰ ভঁৰাল’’ হিচাপে বুজাইছিল। এইটো লোকব্যুৎপত্তিগত ব্যাখ্যা, প্ৰমাণিত ভাষাতাত্ত্বিক সিদ্ধান্ত নহয়। নকুল চন্দ্ৰ ভূঞাৰ বৰ্ণনাত জয়ধ্বজ সিংহৰ কালত মাজুলী উপদ্বীপৰ পৰা নদীদ্বীপ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। অষ্টাদশ শতিকাৰ জে. পি. ৱেডৰ বিৱৰণত মাজুলীৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৱেডৰ নামেৰে মাজুলীৰ দীঘ ১৬০ ব্ৰিটিছ মাইল আৰু প্ৰস্থ ৬০ ব্ৰিটিছ মাইল বুলি উল্লেখ আছে; তদুপৰি Gazetteer of Bengal and North East India-ৰ নামেৰে ১৯০১ চনত দ্বীপৰ আয়তন ৪৮৫ বৰ্গমাইল বুলি দিয়া আছে। এই পৰিমাপসমূহৰ মূল উৎস আৰু একক পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।<ref>নকুল চন্দ্ৰ ভূঞা ৰচনা সমগ্ৰ</ref> ==ইতিহাস== ===দ্বীপটোৰ উৎপত্তি=== মাজুলী হৈছে অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত অৱস্থিত এটা দীঘলীয়া আৰু ঠেক নদীদ্বীপ। বানপানী আৰু নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা ভূ-আকৃতিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাধ্যমেৰে দ্বীপটোৰ সৃষ্টি হৈছিল। দ্বীপটো দুটা নদীপথৰ মাজত অৱস্থিত—উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে [[দিহিং নদী|বুঢ়ীদিহিং]]ৰ পূৰ্বৰ নদীপথ। এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ দিহিং পৰস্পৰৰ ওচৰা-ওচৰিকৈ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছিল। ১৬৬১ চনৰ পৰা ১৬৯৬ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত কেইবাটাও ভূমিকম্পই অঞ্চলটোৰ নদীব্যৱস্থাত পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=lTvmPLv5_V0C&q=ratanpur&pg=PA21] ''Agrarian System of Medieval Assam'', Jahnabi Gogoi, p. 21.</ref> ১৭৫০ চনত হোৱা এক প্ৰলয়ংকৰী বানপানীৰ ফলত অঞ্চলটোৰ নদীপথৰ ব্যাপক পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই বানপানীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰ এটা অংশক পূৰ্বৰ সংগমস্থলীৰ প্ৰায় ১৯০ কিলোমিটাৰ উজনিত দিহিঙৰ নদীপথেৰে বোৱাই নিয়া বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169555X03002666 J. N. Sarma, "Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India".]</ref><ref>[http://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf S. K. Phukan, ''A Linguistic Study of 24 Places of Assam'', p. 299.]</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ সুঁতিটো বুঢ়ী সুঁতি আৰু উত্তৰৰ সুঁতিটো লুইত সুঁতি নামেৰে পৰিচিত হয়। কালক্ৰমত লুইত সুঁতিৰ পানীৰ পৰিমাণ কমি ই খেৰকটীয়া সুঁতিলৈ পৰিণত হয়, আনহাতে বুঢ়ী সুঁতি বিস্তৃত হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বৰ্তমানৰ মূল নদীপথত পৰিণত হয়।<ref name=":2">{{Cite web |title=District at a glance Details Page {{!}} Majuli District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://majuli.assam.gov.in/about-district/district-glance |access-date=2023-11-02 |website=majuli.assam.gov.in}}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু মাজুলী দ্বীপৰ উৎপত্তিৰ পূৰ্বে ইয়াৰ সম্ভাব্য পুৰণি গতিপথৰ মানচিত্ৰ।<ref>Jogendra Nath Sarma, "A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam", in ''Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region'', Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] ===চুতীয়া যুগ=== দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ ভূখণ্ড, যি বৰ্তমানৰ মাজুলীৰ অধিকাংশ অঞ্চলৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, প্ৰথমতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE ''Assam Buranji'' (SM), p. 9.]</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |page=532 |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56).}}</ref> দেওধাই অসম বুৰঞ্জী অনুসৰি চুতীয়া ৰজা‌ ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত নিজৰ ৰাজধানী ''ৰতনপুৰ'' গঠন কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji, p.165</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, চুতীয়া বিষয়া মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই দিহিং–মাজুলী অঞ্চলত আহোমসকলৰ আক্ৰমণৰ বাতৰি পাই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে সৈন্য লৈ আগবাঢ়িছিল। চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজত মাজুলী অঞ্চলৰ ''দিহিংমুখ'' (বৰ্তমানৰ দক্ষিণ মাজুলী), ''দিখৌমুখ'', ''চিৰাআটি''{{efn|''চিৰাআটি'' সম্ভৱতঃ ব্ৰিটিছ যুগৰ মানচিত্ৰত মধ্য মাজুলীৰ এখন ঠাই হিচাপে উল্লেখ থকা ''চিৰিআটি'' হ'ব পাৰে।}} আৰু ''চেৰোৱাকটা''ত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত ''দিহিংমুখ'' বৰ্তমানৰ বোকাখাত–কাজিৰঙা অঞ্চলৰ (লখৌ–মহুৰা) ওচৰত অৱস্থিত আছিল, য'ত দিহিং নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।{{efn|১৮২৫–১৮২৮ চনৰ জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰত পৰাৰ আগতে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দৈচাই নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মহুৰা নামৰ ঠাইৰ ওচৰত মূল নদীত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনৰ মীৰজুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত লখৌক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ অনুসৰি, সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰেদি বৈ গৈছিল। আনহাতে দিহিং নদী বৰ্তমান মাজুলীৰ দক্ষিণে থকা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপথেৰে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত উত্তৰৰ নদীপথৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert|title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132}}</ref>}} কোচ যুগৰ গ্ৰন্থ ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত এই অঞ্চল পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকাৰ এক পৰম্পৰাগত বৰ্ণনা পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[নৰনাৰায়ণ]] মাজুলীৰ পৰা [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল আৰু সেই স্থানত (''সিঠাৱে'') পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাই শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত আহোমসকলে কেনেকৈ ছলেৰে চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰিছিল, তাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |last=Daivajna |first=Baladev Suryakhari |title=Darrang Raj Vamsavali |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |publisher=Bani Prakash |location=Pathsala |year=1973 |pages=73–74 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452606/page/72/mode/2up}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত অতিৰিক্তভাৱে উল্লেখ আছে যে চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত ৰতনপুৰ নামৰ এখন ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। এইটো পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক দাবী; ইয়াৰ সঠিক স্থান আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। পুৰণি অসমীয়া খচৰাত ১৫১৩–১৫২২ চনৰ ভিতৰত চিৰাআটি, দিখৌমুখ, চেৰোৱাকটা আৰু দিহিংমুখত চুতীয়া–আহোম যুদ্ধ সংঘটিত হোৱা আৰু ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। ===আহোম যুগ=== আহোমসকলৰ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ]] পিছত মাজুলী অঞ্চলক আহোম ৰাজ্যৰ ''মুং-ক্লাং'' বা দিহিং প্ৰদেশ হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয়। এই প্ৰদেশৰ শাসনভাৰ দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হয়। [[চুহুংমুং]] ৰজাই ১৫২৫ চনত এই পদবী সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>Edward Gait, ''A History of Assam'', p. 86: "In 1525, Suhungmung proceeded in person to the Dihing country and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing, and Banlung."</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই নিযুক্তিৰ সৈতে খেওখেন নামৰ এজন আহোম সেনাপতিক সম্পৰ্কিত কৰি ১৫২৬ চন উল্লেখ কৰা হৈছে। দুয়োটা তাৰিখৰ পাৰ্থক্য বুৰঞ্জীৰ মূল পাঠৰ সৈতে মিলাই পৰীক্ষা কৰা উচিত। ১৫৬৩ চনত মাজুলীত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ মাজত এখন [[মাজুলীৰ সন্ধি|সন্ধি]] স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই সন্ধিৰ ফলত আহোমসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সোৱণশিৰি নদীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চল কোচসকলক এৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, C. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58}}</ref><ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=80}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই মাজুলীত মেৰাগড় নামৰ এটা গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৭৬৯–১৭৮০ চনলৈ শাসন কৰা আহোম ৰজা [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই ১৭৭৬ চনত প্ৰদান কৰা এখন দানপত্ৰত ''মাজুলী প্ৰদেশ'' আৰু ইয়াৰ কমলাবাৰী সত্ৰ, অগ্নিচাপৰি, গজলা সত্ৰ আৰু টুনী নদীৰ উল্লেখ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মাজুলী হৌহা নামৰ এজন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।<ref>{{Cite book |title=Nityananda Gogoi, Historical Geography of Medieval Assam |pages=271}}</ref> ষোড়শ শতিকাত সমাজসংস্কাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ আগমনৰ পিছত মাজুলী অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ নেতা শংকৰদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ লগতে দ্বীপটোত [[সত্ৰ]] স্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু কলাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web |last1=Brahma |first1=Debajit |last2=Poovaiah |first2=Ravi |title=Majuli – Pilgrimage Island of Assam: Art Forms of Satra Monasteries |publisher=IDC School of Design, IIT Bombay |website=D'source |access-date=25 August 2026 |url=https://www.dsource.in/resource/majuli-pilgrimage-island-assam/introduction}}</ref> সত্ৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত মাজুলী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয় আৰু এই ভূমিকা কেইবা শতিকা ধৰি অব্যাহত থাকে। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত আৰু ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো দ্বীপটো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত হৈ থাকে। ইয়াক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ হিচাপেও স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |last1=Majuli |first1=River Island |title=Largest river island |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |website=Guinness World Records |access-date=6 September 2016}}</ref> ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত মাজুলীত ব্যাপক নদীখহনীয়া সংঘটিত হয় আৰু ইয়াৰ আয়তন যথেষ্ট হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite news |last=Yardley |first=Jim |date=14 April 2013 |title=A Capricious River, an Indian Island's Lifeline, Now Eats Away at It |url=https://www.nytimes.com/2013/04/15/world/asia/indian-island-shrinks-as-brahmaputra-swells-and-sways.html |work=The New York Times |location=Majuli, India}}</ref> ১৭৯০ৰ দশকত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ১,৩০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Neo-Vaishnavism to Insurgency: Peasant Uprisings and Crisis of Feudalism in Late 18th Century Assam |date=1984 |page=30 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3262}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ ইয়াৰ আয়তন সামান্য হ্ৰাস পাই প্ৰায় ১,২৫৫ বৰ্গকিলোমিটাৰ হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |date=3 May 2004 |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 |bibcode=2004Geomo..60....1S}}</ref> ইংৰাজী খচৰাত ২০২৪ চনলৈ অব্যাহত খহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰলৈ হ্ৰাস পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Majuli, world's largest river island is shrinking and sinking |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/majuli-worlds-largest-river-island-is-shrinking-and-sinking-181678-2014-02-18 |author=Manogya Loiwal |date=18 February 2014 |access-date=5 April 2016}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== মাজুলী অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত। পুৰণি ভৌগোলিক বৰ্ণনা অনুসৰি ইয়াৰ অৱস্থান ২৬°৪৮′ৰ পৰা ২৭°১২′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°৩৯′ৰ পৰা ৯৪°৩৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ ভিতৰত।<ref>''Gazetteer of Bengal and North East India''.</ref> দ্বীপটোৰ দক্ষিণে যোৰহাট আৰু গোলাঘাট অঞ্চল, উত্তৰে লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি অঞ্চল আৰু পূব দিশত শিৱসাগৰ অঞ্চল অৱস্থিত। ইয়াৰ সমতলভূমিৰ আকৃতিক শিলিখা ফলৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ ভৌগোলিক আয়তন সময়ৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীখহনীয়াৰ ফলত সলনি হৈ আহিছে। পুৰণি তথ্যত ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ১,২৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০১২ চনত আয়তন প্ৰায় ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, অন্যান্য প্ৰকাশিত উৎসত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে। এই পৰিমাপসমূহ বেলেগ সময়ৰ জৰীপ বা ভূমিৰ সংজ্ঞাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ'ব পাৰে; সেয়েহে সেইবোৰক একে সময়ৰ পোনপটীয়া তুলনাযোগ্য পৰিসংখ্যা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ===জলবায়ু=== মাজুলীৰ জলবায়ু উপক্ৰান্তীয় মৌচুমী প্ৰকৃতিৰ। মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত গ্ৰীষ্মকাল সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা হয়, আনহাতে শীতকালত বৰষুণ আৰু উষ্ণতা কমি ঠাণ্ডা বাঢ়ে। ঋতু অনুসৰি তাপমাত্ৰা আৰু বায়ুচাপৰ পৰিৱৰ্তনে মৌচুমী বায়ুপ্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখিত পৰিসংখ্যা অনুসৰি, গ্ৰীষ্মকালত মাজুলীৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ২২°ৰ পৰা ৩৪° চেলছিয়াছ আৰু শীতকালত প্ৰায় ১০°ৰ পৰা ১২° চেলছিয়াছৰ ভিতৰত থাকে। নিয়মীয়া মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ২০০ৰ পৰা ৩০০ ছেণ্টিমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট জৰীপকাল আৰু বতৰবিজ্ঞানৰ উৎস নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ==সংস্কৃতি আৰু জনগাঁথনি== ===নৱবৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ=== [[File:Majuli Island (45).jpg|thumb|কমলাবাৰী অঞ্চলৰ দৃশ্য।]] মাজুলী দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হৈ আহিছে। পঞ্চদশ শতিকাত মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য [[মাধৱদেৱ]]ৰ নেতৃত্বত অসমত এই ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ বিকাশ ঘটে। শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বহু সত্ৰই আজিও অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা বহন কৰি আছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, কছাৰীসকলৰ সৈতে বাৰভূঞাসকলৰ সংঘাতৰ পিছত শংকৰদেৱে বৰদোৱা এৰি প্ৰথমে বিশ্বনাথ অঞ্চলত কিছুদিন আশ্ৰয় লৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ উজাই গৈ কেইবাটাও স্থানত অৱস্থান কৰাৰ অন্তত মাজুলীৰ ধূঁৱাহাট–বেলগুৰিত আশ্ৰয় লয়। ইয়াতেই তেওঁ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পশ্চিম মাজুলীৰ বেলগুৰিত অৱস্থান কৰাৰ সময়ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হয়। এই ঐতিহাসিক সাক্ষাৎক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যত ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই সাক্ষাৎ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, শংকৰদেৱে মাজুলীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথমখন সত্ৰ আছিল বেলগুৰি সত্ৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত মাজুলীত মুঠ ৬৫খন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। অসমৰ প্ৰায় ৬৬৫খন পুৰণি সত্ৰৰ ভিতৰত ৬৫খন মাজুলীত অৱস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে এই ৬৫খনৰ ভিতৰত বৰ্তমান মাত্ৰ ২৩খন সত্ৰ সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে বুলি ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৩৭ শকৰ বাৰিষাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াত ঐতিহাসিক বেলগুৰি সত্ৰখন বিলীন হোৱাৰ পিছত সত্ৰখন লখিমপুৰৰ কাচিকটালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। এই শক তাৰিখটো মূল ঐতিহাসিক উৎসৰ সৈতে মিলাই চোৱাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমীয়া সমাজত সত্ৰসমূহ কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাস্থলী নহয়; এইবোৰ সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, নাট্যকলা, চিত্ৰকলা আৰু সামাজিক জীৱনৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। সত্ৰৰ জৰিয়তে শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা ভক্তিধৰ্ম আৰু নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ মাজুলীৰ চাৰিখন প্ৰধান সত্ৰ—আউনীআটী, কমলাবাৰী, গড়মূৰ আৰু দক্ষিণপাট—অসমীয়া ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ====প্ৰধান সত্ৰসমূহ==== [[File:Majuli Island (117).jpg|thumb|কমলাবাৰী সত্ৰ।]] মাজুলীৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান সত্ৰসমূহৰ ভিতৰত তলৰ সত্ৰকেইখন উল্লেখযোগ্য। ;[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] :দক্ষিণপাট সত্ৰ বনমালীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন ৰাসলীলা উদ্‌যাপনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ৰাস মহোৎসৱ অসমৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। দক্ষিণপাট সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু আন বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। ;[[গড়মূৰ সত্ৰ]] :গড়মূৰ সত্ৰ লক্ষ্মীকান্তদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন গড়মূৰ বৰসত্ৰ আৰু গড়মূৰ সৰুসত্ৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত। দুয়োটা ভাগতে শৰৎ ঋতুৰ শেষৰফালে ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। সত্ৰখনত পুৰণি যুদ্ধাস্ত্ৰ, বিশেষকৈ বৰতোপ সংৰক্ষিত আছে। ;[[আউনীআটী সত্ৰ]] :আউনীআটী সত্ৰ নিৰঞ্জন পাঠকদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াত পালনাম আৰু অপ্সৰা নৃত্যৰ বিশেষ চৰ্চা হয়। সত্ৰখনত প্ৰাচীন অসমীয়া শিল্পসামগ্ৰী, পাত্ৰ, অলংকাৰ, হস্তশিল্প আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ এক বৃহৎ সংগ্ৰহ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধ অনুসৰি, সত্ৰখনৰ ১২৫গৰাকী শিষ্য আৰু বিশ্বজুৰি সাত লাখতকৈ অধিক অনুগামী আছে। ;[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] :কমলাবাৰী সত্ৰ বদলা পদ্ম আতাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ কলা, সংস্কৃতি, সাহিত্য আৰু শাস্ত্ৰীয় অধ্যয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ শাখা উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰই দেশ-বিদেশত সত্ৰীয়া কলাৰ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কমলাবাৰী সত্ৰৰ নাওশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ;নৰসিংহ সত্ৰ :আহোম স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্ত সিংহই ১৭৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এলেঙী নৰসিংহ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান। ;বেঙেনাআটী সত্ৰ :বেঙেনাআটী সত্ৰ শংকৰদেৱৰ মাহীমাকৰ নাতি মুৰাৰীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহশালা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ এক উন্নত কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াত আহোম স্বৰ্গদেউ [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সোণেৰে নিৰ্মিত ৰাজকীয় পোছাক আৰু এখন সোণৰ ৰাজছত্ৰ সংৰক্ষিত আছে।<ref name=":4">{{Cite web |last=Das |first=Bijoyeta |title=The slow death of India's Majuli Island |url=https://www.aljazeera.com/features/2013/8/19/the-slow-death-of-indias-majuli-island |access-date=2023-11-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ;চামগুৰি সত্ৰ :চামগুৰি সত্ৰ ভাৰতৰ মুখাশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰখ্যাত। ইয়াত ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ মুখা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প দ্বীপটোৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়। ;বিহিমপুৰ সত্ৰ :বিহিমপুৰ সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পৰম্পৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঝুমুৰা, চালি, নটুৱা, নন্দী-ভৃংগী, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, অপ্সৰা, সত্ৰীয়া কৃষ্ণনৃত্য আৰু দশাৱতাৰ নৃত্য উল্লেখযোগ্য। এই কলাৰূপসমূহ শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অংশ। পীতাম্বৰ দেৱগোস্বামীৰ প্ৰচেষ্টাত সত্ৰখন উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধ্যাত্মিক শুদ্ধিকৰণ বা ''শুদ্ধি'' অনুষ্ঠানৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈছে।<ref name=":4"/> ===জনসংখ্যা=== [[File:Assam 146.jpg|thumb|মাজুলীৰ এখন গাঁও।]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মাজুলীৰ জনসংখ্যা ১,৬৭,৩০৪ গৰাকী। দ্বীপটোৰ জনসংখ্যাৰ ৪৬.৩৮ শতাংশ অনুসূচীত জনজাতি আৰু ১৪.২৭ শতাংশ অনুসূচীত জাতিৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন অজনজাতীয় অসমীয়া হিন্দু জনগোষ্ঠীৰ লোকো বসবাস কৰে। জনসংখ্যাৰ ৯৯.০৪ শতাংশই হিন্দুধৰ্ম পালন কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] (৪১.০১ শতাংশ), [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], কৈৱৰ্ত আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] উল্লেখযোগ্য। অজনজাতীয় অসমীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[কোচ]], [[কলিতা]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] আৰু [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|যোগী]], আদি আছে। ইয়াৰ উপৰি গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত, নাথ তথা অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰ লোকো বসবাস কৰে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কিছুসংখ্যক বঙালী হিন্দু আৰু নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উপস্থিতিও উল্লেখ কৰা হৈছে। দ্বীপটোত প্ৰধানকৈ [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]] ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাজুলীত ১৪৪খন গাঁও আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী।<ref name=":3">{{Cite news |last=Datta |first=Sudipta |date=2023-04-27 |title=Mitul Baruah's Slow Disaster: Life of the storytellers of Majuli |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mitul-baruah-book-slow-disaster-majuli-floods/article66773551.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> [[File:People in Majuli.jpg|thumb|গামোচা বোৱা এগৰাকী দেউৰী মহিলা।]] মাজুলীৰ সৈতে [[যোৰহাট]]ৰ যোগাযোগৰ বাবে দৈনিক ছয়বাৰকৈ ফেৰী চলাচল কৰাৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ হৈ মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থাও আছে। বিভিন্ন অসুবিধাৰ মাজতো চিকিৎসাকেন্দ্ৰ আৰু শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপনৰ জৰিয়তে আধুনিক সুবিধা দ্বীপটোলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। পৰম্পৰাগত বাঁহ আৰু মাটিৰ ঘৰসমূহৰ লগতে কংক্ৰিটৰ নিৰ্মাণো বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":3"/> ===উৎসৱ-পাৰ্বণ=== [[File:Gayan Bayan in Majuli.jpg|right|thumb|মাজুলীত গায়ন-বায়ন।]] মাজুলীৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ আলি আই লৃগাং। সাধাৰণতে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ মাজভাগত ফাগুন মাহৰ দ্বিতীয় বুধবাৰৰ পৰা এই পাঁচদিনীয়া উৎসৱ আৰম্ভ হয়। ইয়াত পুৰাং আপিন (পাতত মেৰিয়াই সিজোৱা ভাত), [[আপং]] আৰু গাহৰি, মাছ, কুকুৰাৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। শস্যৰ ভাল উৎপাদনৰ কামনাৰে দঞি-পঃল (সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত গুমৰাগ ছ'মান নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Less known facts about Majuli, the largest river island in the world |url=https://www.hindustantimes.com/photos/lifestyle/less-known-facts-about-majuli-the-largest-river-island-in-the-world-101626068500496.html |access-date=2023-11-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> উজনি মাজুলীৰ জেংৰাইমুখকে ধৰি কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিং খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বৰদিন উদ্‌যাপন কৰে। মাজুলী প্ৰায় পাঁচ শতিকা ধৰি অসমীয়া সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=How an Assam village is building its own tank for safe water during floods |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/assam/how-an-assam-village-is-building-its-own-tank-for-safe-water-during-floods-6254793/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> মাজুলীৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হৈছে ৰাস মহোৎসৱ। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত সত্ৰসমূহত ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱত জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোক অংশগ্ৰহণ কৰে। চামগুৰি, ভোগপুৰ, বিহিমপুৰ, কমলাবাৰী, দক্ষিণপাট, আউনীআটী, গড়মূৰ আৰু উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰকে ধৰি বহু সত্ৰ আৰু মঞ্চত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৬০খনতকৈ অধিক মঞ্চত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক, গৱেষক, শিল্পী আৰু দৰ্শকে মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Raas Leela performance.jpg|right|thumb|মাজুলীত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন।]] মাজুলীৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান হৈছে পালনাম। নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি পালে পালে নাম-কীৰ্তন গোৱা হয় বাবে ইয়াক পালনাম বোলা হয়। দক্ষিণপাট সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম, গড়মূৰ সত্ৰত সম্পূৰ্ণ নামঘোষাৰ এহেজাৰ ঘোষা পাঠেৰে এদিনীয়া পালনাম, কমলাবাৰী সত্ৰত উদয়াস্ত এদিনীয়া পালনাম, আউনীআটী সত্ৰত পাঁচদিনীয়া পালনাম আৰু কুৰুৱাবাহী সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম অনুষ্ঠিত হয়। এইবোৰৰ লগতে মিচিং, কছাৰী, দেউৰী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু পূজা-পাৰ্বণো পালন কৰা হয়। মাজুলীত বছৰি চাৰিদিনীয়াকৈ মাজুলী মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মহোৎসৱত মাজুলী তথা অসমৰ কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী দেশী-বিদেশী দৰ্শকৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===সাহিত্য=== নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[মাধৱদেৱ]]ে মাজুলীত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক তথা তেওঁৰ গুৰু [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে প্ৰথম সাক্ষাৎ কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক ঘটনাক ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://asom.in/manjuli-tourist-attractions/ |title=Manjuli Tourist Attractions |date=19 June 2018}}</ref> শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে [[নামঘোষা]], [[বৰগীত]] আৰু ভটিমাকে ধৰি বিভিন্ন সাহিত্যিক ৰচনা আৰু সাংস্কৃতিক সৃষ্টিৰ জৰিয়তে [[অসমীয়া সাহিত্য]] সমৃদ্ধ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি সত্ৰসমূহত নাটক আৰু ভক্তিমূলক গীত ৰচনাৰ পৰম্পৰা গঢ় লৈ উঠে। মাজুলীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বহু সাহিত্যিকৰ ভিতৰত [[ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা]], কবি আৰু সমালোচক ৰাজীৱ বৰা, দ্বিভাষিক সমালোচক আৰু সাহিত্যিক ভাস্কৰজ্যোতি নাথ, জুৰী বৰা বৰগোহাঁই, দেৱভূষণ বৰা, ইতিহাসবিদ ডম্বৰুধৰ নাথ, ঔপন্যাসিক গোবিন খাউণ্ড আৰু কবি ডেনি গাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite book |last=Tamuly |first=D. N. |url=https://books.google.com/books?id=9nFXyPDU-1cC&q=The+Majuli+Island+-+Assam+Dambarudhar+Nath |title=The Blessed Island: A Selection of Writings on Majuli and the Neo-Vaishnavite Movement in Assam |date=2013 |publisher=Programme Production Centre (North-East), Doordarshan |language=en}}</ref> অসমীয়াৰ দ্বিতীয়খন বাতৰি-কাকত ''অসম বিলাসিনী'' ১৮৭১ চনৰ পৰা মাজুলীৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.thestellarnews.com/news/118404 |title=Assam Bilasini to Asom Barta : Majuli's Newspaper of News and Views |date=4 October 2021}}</ref> ===লোকসংস্কৃতি আৰু শিল্প=== লোকসংস্কৃতিৰ দিশৰ পৰা মাজুলী বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। সত্ৰীয়া পৰম্পৰা আৰু শংকৰী কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হোৱাৰ লগতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক মিলনে মাজুলীৰ সমাজজীৱনক বৈচিত্ৰ্যময় কৰি তুলিছে। সত্ৰীয়া গীত-মাত, খোল-তাল, নৃত্য, ভাওনা, নাম-কীৰ্তন আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ঐনিতমে মাজুলীৰ সাংস্কৃতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহৰ ভিতৰত মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প, বাঁহ-বেতৰ শিল্প, হস্ততাঁত আৰু নাও নিৰ্মাণ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি গোগোল গছ আৰু কুঁহিলা গছৰ পৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাও আছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প বিশেষকৈ চামগুৰি সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন পৌৰাণিক চৰিত্ৰৰ মুখা ইয়াত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাজুলীৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ভূমিকা পালন কৰে। নাম-কীৰ্তন, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক আলোচনা, সভা আৰু অন্যান্য সামূহিক কাৰ্যসূচী নামঘৰত অনুষ্ঠিত হয়। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰাত কৃষি, নদীকেন্দ্ৰিক যাতায়াত, মাছ ধৰা, তাঁতশিল্প আৰু সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। ==পৰিৱেশ আৰু প্ৰকৃতি== [[File:Assam 133.jpg|thumb|left|মাজুলীৰ জলাভূমি।]] মাজুলী এক বৃহৎ জলাভূমি অঞ্চল। ইয়াৰ জলাভূমিসমূহ বহু বিৰল আৰু বিপন্ন চৰাইৰ আশ্ৰয়স্থল, বিশেষকৈ শীতকালত অহা [[পৰিভ্ৰমী চৰাই]]সমূহৰ। ইয়াত [[বৰটোকোলা]], পেলিকান, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন আৰু [[শৰালি]] হাঁহকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা যায়। সন্ধিয়াৰ পিছত বনৰীয়া হাঁহ আৰু অন্যান্য জলচৰ চৰাই দূৰৱৰ্তী অঞ্চললৈ উৰি যায়।<ref>{{Cite book |last1=Cruz |first1=Cristina |url=https://books.google.com/books?id=Y_YvEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA94 |title=Soil Nitrogen Ecology |last2=Vishwakarma |first2=Kanchan |last3=Choudhary |first3=Devendra Kumar |last4=Varma |first4=Ajit |date=2021-05-24 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-71206-8 |language=en}}</ref> বৃহৎ উদ্যোগৰ অনুপস্থিতি আৰু নিয়মীয়া বৰষুণৰ বাবে দ্বীপটো তুলনামূলকভাৱে প্ৰদূষণমুক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Nath |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=qoFEPgAACAAJ |title=The Majuli Island: Society, Economy, and Culture |date=2009 |publisher=Anshah Publishing House |isbn=978-81-8364-056-5 |language=en}}</ref> অৱশ্যে মাজুলীৰ পাৰৰ ব্যাপক নদীখহনীয়াই দ্বীপটোৰ অস্তিত্বলৈ এক গুৰুতৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। মৌচুমী বানপানীৰ সময়ত খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে উজনিৰ ওচৰৰ নগৰাঞ্চলসমূহত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ মথাউৰিসমূহৰ কিছুমান অনাকাঙ্ক্ষিত প্ৰভাৱ পৰিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰবল সোঁতে দ্বীপটোৰ বৃহৎ অংশ খহাই নিয়া অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৮৫৩ চনত মাজুলীৰ মুঠ আয়তন প্ৰায় ১,১৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল। বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ভূমি খহনীয়াত বিলীন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯১ চনৰ পিছত ৩৫খনতকৈ অধিক গাঁও নদীখহনীয়াত বিলীন হৈছে। কিছুমান জৰীপত মাজুলী আগন্তুক ১৫–২০ বছৰৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হ'ব পাৰে বুলি আশংকা ব্যক্ত কৰা হৈছিল। এইটো প্ৰকাশিত পূৰ্বাভাস, দ্বীপটোৰ বিলুপ্তিৰ কোনো নিশ্চিত সময়সীমা নহয়।<ref>{{Cite book |last1=Phartiyal |first1=Binita |url=https://books.google.com/books?id=SC6oEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA64 |title=Climate Change and Environmental Impacts: Past, Present and Future Perspective |last2=Mohan |first2=Rahul |last3=Chakraborty |first3=Supriyo |last4=Dutta |first4=Venkatesh |last5=Gupta |first5=Anil Kumar |date=2023-01-17 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-13119-6 |language=en}}</ref> মাজুলী সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে ২.৫০ বিলিয়ন টকা, তৎকালীন হিচাপত প্ৰায় ৫.৫ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ, অনুমোদন দিছিল। জলসম্পদ বিভাগ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ব'ৰ্ডে বিগত কেইবাটাও দশক ধৰি খহনীয়া সমস্যাৰ সমাধানৰ চেষ্টা চলাই আহিছে যদিও বিশেষ সফলতা লাভ কৰা নাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ দক্ষিণ সীমাৰ কাষে কংক্ৰিটৰ আৱৰণযুক্ত চাৰিলেনযুক্ত পথ নিৰ্মাণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীতল খননৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। এই প্ৰকল্পত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি খেৰকটীয়া সুঁতিত দুটা জলদ্বাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখিত উৎসসমূহৰ সময়লৈ এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্প কাৰ্যকৰী হোৱা নাছিল। মাজুলীক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ বাবে [[ইউনেস্কো]]ৰ ওচৰত মনোনয়নো দাখিল কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-09-07 |title=Majuli's largest river island status to help UNESCO World heritage bid: Mahesh Sharma |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/assam-majulis-largest-river-island-stauts-unesco-world-heritage-union-culture-minister-mahesh-sharma-3017429/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> স্থানীয় পৰিৱেশকৰ্মী [[যাদৱ পায়েং]]ই দ্বীপটোৰ খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে প্ৰায় ৫৫০ হেক্টৰ অঞ্চলত গছ ৰোপণ কৰি "মলাই অৰণ্য" গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2023-03-21 |title='Forest man of India' wants tree plantation to be taught at schools in world |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/forest-man-of-india-wants-tree-plantation-to-be-taught-at-schools-in-world/article66644889.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> পূৰ্বতে এই অঞ্চলৰ বৃহৎ অংশ খহনীয়াৰ আশংকা থকা উন্মুক্ত বালিচৰ আছিল। পায়েঙৰ বনানীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাত অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান এই অৰণ্য হাতী, বাঘ, হৰিণ আৰু শগুণকে ধৰি বিভিন্ন বন্যপ্ৰাণীৰ আশ্ৰয়স্থল।<ref>{{cite web |last1=Kalita |first1=Jitu |title=India Man Plants Forest Bigger Than Central Park to Save His Island |url=http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |url-status=dead |archive-date=20 October 2014 |website=National Geographic |publisher=National Geographic Society |access-date=24 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |date=17 May 2017 |title=How one man saved an island and brought its animals back |url=https://en.newsner.com/news/how-one-man-saved-an-island-and-brought-its-animals-back/ |agency=Newsner}}</ref> ===জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভাবুকি=== জলাভূমিৰ সংকোচন আৰু চৰম জলবায়ুগত পৰিস্থিতিৰ ফলত মাজুলী সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=D. T. E. |date=2016-06-28 |title=Disappearing Majuli, India's first river island district |url=https://www.downtoearth.org.in/environment/disappearing-majuli-india-s-first-river-island-district-54610 |access-date=2025-04-03 |website=Down To Earth |language=en}}</ref><ref name="Tandon">{{Cite web |last=Tandon |first=Aditi |date=2024-04-15 |title=Majuli's shrinking wetlands and their fight for survival |url=https://india.mongabay.com/2024/04/majulis-shrinking-wetlands-and-their-fight-for-survival/ |access-date=2025-04-03 |website=Mongabay-India |language=en-US}}</ref> দ্বীপটোৱে বৰ্ধিত বানপানী,<ref name="Tandon"/> নদীখহনীয়া,<ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বাসস্থানচ্যুতি, অভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন আৰু কৃষি উৎপাদনশীলতা হ্ৰাসৰ দৰে সমস্যাৰো সন্মুখীন হৈছে।<ref name=":4"/> ==অৰ্থনীতি== ===কৃষি আৰু অন্যান্য উদ্যোগ=== [[কৃষি]] মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান ভিত্তি। ধান ইয়াৰ মুখ্য কৃষিজাত উৎপাদন। দ্বীপটোত এশৰো অধিক প্ৰজাতিৰ ধানৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কোমল চাউল, বাওধান আৰু আঠাযুক্ত চাউল উল্লেখযোগ্য। এই চাউলসমূহ পৰম্পৰাগত জলপান আৰু [[পিঠা]] প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কৃষিৰ উপৰি হস্ততাঁত, মাছ ধৰা, দুগ্ধ উৎপাদন, [[মৃৎশিল্প]] আৰু নাও নিৰ্মাণ মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ আন গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>[http://www.assamlog.com ''The Only Govt Jobs updates website open from Majuli''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501122301/http://assamlog.com/ |date=1 May 2017}}</ref> [[File:Jengraimukh paddy field.jpg|thumb|জেংৰাইমুখৰ এখন ধাননি পথাৰ।]] মাজুলীৰ গাঁও অঞ্চলত হস্ততাঁত বহু পৰিয়ালৰ অন্যতম জীৱিকাৰ উপায়। পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাসকলে তাঁতশালত বিভিন্ন বস্ত্ৰ বয়। মাজুলীৰ অধিবাসীসকল নাও চলোৱা আৰু নদীপথৰ যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰতো দক্ষ। দ্বীপটোৰ নদীকেন্দ্ৰিক ভৌগোলিক অৱস্থাৰ বাবে নাও নিৰ্মাণ আৰু নাও চলোৱাৰ পৰম্পৰাই স্থানীয় অৰ্থনীতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ===শিক্ষা=== মাজুলীৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ [[অসম চৰকাৰ]]ৰ অধীনত পৰিচালিত হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ]]ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত।<ref>{{cite web |title=Welcome to Assam State School Education Board (ASSEB) |url=https://asseb.in/ |website=asseb.in |access-date=19 September 2025}}</ref> দ্বীপটোত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়]], ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, [[মাজুলী মহাবিদ্যালয়]], [[জেংৰাইমুখ মহাবিদ্যালয়]], ৰঙাচাহী মহাবিদ্যালয় আৰু পূব মাজুলী মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য। ===পৰ্যটন=== [[File:Majuli Island (103).jpg|thumb|মাজুলীৰ বিভিন্ন অঞ্চল চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে জনপ্ৰিয়।]] মাজুলী [[যোৰহাট]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। পৰ্যটকসকলে যোৰহাটৰ নিমাতী ষ্টীমাৰ ঘাটৰ পৰা বাছ আৰু ফেৰী ব্যৱহাৰ কৰি দ্বীপটোলৈ যাব পাৰে। যাতায়াতৰ মাধ্যম সলনি কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে এই যাত্ৰাত তিনিঘণ্টাতকৈ অধিক সময় লাগিব পাৰে। মাজুলীৰ ওচৰৰ প্ৰধান নগৰসমূহৰ ভিতৰত [[উত্তৰ লখিমপুৰ]], [[গোলাঘাট]], [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[ডিব্ৰুগড়]] উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |date=2005-10-06 |title=Manufacturing identities? |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30206559.ece |access-date=2023-11-02 |website=Frontline |language=en}}</ref> মাজুলীৰ প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত বৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহ উল্লেখযোগ্য। মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প আৰু হাতেৰে বোৱা মেখেলা-চাদৰৰ দৰে বস্ত্ৰশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে বিশেষ আকৰ্ষণ। দ্বীপটোত আলি আই লৃগাং, পালনাম, ফলকু আৰু পৰাগ উৎসৱকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Mody |first=Sri Anuj |url=https://books.google.com/books?id=OLNsEAAAQBAJ&dq=Madhya+Majuli+Tourism&pg=PA29 |title=Socio-economic and environment impacts of tourism |last2=Borah |first2=Philip |publisher=Archers & Elevators Publishing House |isbn=978-93-90996-34-6 |language=en}}</ref> নৱেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ অনুকূল বতৰ আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ অধিক উপস্থিতিৰ বাবে মাজুলীৰ দক্ষিণ অংশ চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।<ref>{{Cite web |title=World's largest river island is in India! |url=https://www.indiatoday.in/travel/destinations/story/worlds-largest-river-island-is-in-india-assam-majuli-307702-2016-02-08 |access-date=2023-11-03 |website=India Today |date=8 February 2016 |language=en}}</ref> চৰাই নিৰীক্ষণৰ আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চাকুলি বিল, ভেৰকী বিল আৰু মগুৰমাৰী বিল অন্যতম।<ref>{{Cite book |last=Phukon |first=Pallabita Bora |url=https://books.google.com/books?id=qNJGEAAAQBAJ&dq=Majuli+There+are+three+locales+for+birdwatching&pg=PT114 |title=Jajabor: Wanderlust Assam |date=2021-10-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68538-338-1 |language=en}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত তলৰ স্থানসমূহকো মাজুলীৰ পৰ্যটন আকৰ্ষণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। * চৰাইচোং * ৰাওনা পুখুৰী * চামগুৰিৰ মুখাশিল্প * মাজুলীৰ সত্ৰসমূহ * ৰাস মহোৎসৱ মাজুলীত চাৰিদিনীয়াকৈ উদ্‌যাপিত মাজুলী মহোৎসৱো পৰ্যটনৰ এক উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ। এই উৎসৱত দ্বীপটোৰ পৰম্পৰাগত কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===যাতায়াত=== [[File:Way To Majuli.jpg|thumb|right|200px|যোৰহাটৰ পৰা মাজুলীলৈ যোৱাৰ পথ।]] মাজুলীৰ সৈতে অসমৰ মূল ভূখণ্ডৰ যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে নদীপথৰ ফেৰী সেৱা। [[যোৰহাট]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]]—দুয়ো দিশৰ পৰা মাজুলীলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। যোৰহাটৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে নগৰখনৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত নিমাতী ঘাটলৈ বাছ বা টেক্সীৰে যাব লাগে। তাৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ মাজুলীৰ বিভিন্ন ফেৰীঘাটলৈ যাব পাৰি। নিমাতী ঘাটৰ পৰা মাজুলীৰ কমলাবাৰী, অফলামুখ, শালমৰা, ফুলনি বা বগৰীগুৰি, দক্ষিণপাট আৰু চুমৈমাৰী আদি ঘাটলৈ ফেৰী চলাচলৰ ব্যৱস্থা আছে। ফেৰীসমূহত যাত্ৰীৰ লগতে কিছুমান লঘু যানবাহনো পাৰাপাৰ কৰিব পৰা যায়। ভাৰতীয় আভ্যন্তৰীণ জলপথ প্ৰাধিকৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰোল-অন/ৰোল-অফ বা ৰ'-ৰ' ফেৰী সেৱাই ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ মাজুলী বন্দৰলৈ যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সেৱাত কম গভীৰ পানীত চলিব পৰা দুখন জাহাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিখন জাহাজে প্ৰায় ২০০ গৰাকী যাত্ৰী, চাৰিখন গাড়ী আৰু দুখন ট্ৰাক কঢ়িয়াব পাৰে। নদীপথৰ উপৰি মাজুলী আৰু যোৰহাটৰ মাজত পোনপটীয়া স্থলপথৰ যোগাযোগ স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে এখন দুইলেনযুক্ত দলং নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০২১ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দলংখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ হয়। দলংখনে নিমাতী ঘাট আৰু কমলাবাৰী অঞ্চলক সংযোগ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.timesnownews.com/india/article/importance-of-mahabahu-brahmaputra-project-bhumi-pujan-majuli-bridge-on-pm-modi-itinerary-on-18-february-inauguration-jogighopa-foundation-stone/721374 |title=Importance of Mahabahu-Brahmaputra project, Majuli bridge on PM Modi itinerary on 18 February explained |date=17 February 2021}}</ref> লখিমপুৰৰ পৰা মাজুলীলৈ যাবলৈ লুইত আৰু খাবলু নামৰ দুটা ঘাট পাৰ হ'বলগীয়া হয় বুলি পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। [[বিহপুৰীয়া]] হৈ মাজুলীলৈ যোৱা আন এটা পথো আছে। এই পথ তুলনামূলকভাৱে সুচল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ বালিচাপৰীৰ পৰা ধূনাগুৰি ঘাট পাৰ হৈ লখিমপুৰ জিলালৈ নিয়মীয়া যানবাহন চলাচলৰ ব্যৱস্থাও আছে। [[বগীবিল দলং]] নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ধেমাজি আৰু ঢকুৱাখনা হৈ মাজুলীলৈ যোৱাৰ বাবে সকলো বতৰৰ উপযোগী এক বিকল্প পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ উপৰি [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ–ঢকুৱাখনা পথেৰে মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। এই যাতায়াত ব্যৱস্থাসমূহে মাজুলীৰ অধিবাসী আৰু পৰ্যটকসকলৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে যোগাযোগত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File:Raas Majuli 1.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ এক দৃশ্য File:Raas Majuli 2.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ আন এক দৃশ্য File:Mask Raas Majuli.jpg|মাজুলীৰ ৰাসত ব্যৱহৃত মুখা File:Kamalabari Satra.jpg|[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] File:Dakhinpat Temple.jpg|[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] File:Filial Piety Rituals.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰত পূজা File:Assam 098.jpg|[[আউনীআটী সত্ৰ]]ত গৰুড়ৰ মূৰ্তি File:Aauniati satra gate.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Majuli Island , Assam (19).jpg|কমলাবাৰী ডাকঘৰ File:Sotro of Majuli.jpg|মাজুলীৰ সত্ৰ-সংস্কৃতি File:Dakhinpat Satra.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:সত্ৰ.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:অফলামুখ.jpg|অফলামুখ–নিমাতী ফেৰী সেৱা </gallery> ==লগতে চাওক== {{portal|Islands}} * [[মাজুলী জিলা]] * [[মাজুলী বিধানসভা সমষ্টি]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Majuli|মাজুলী}} * {{Wikivoyage inline|Majuli}} * [https://web.archive.org/web/20030409100449/http://www.majuli.org/ Majuli.org] — Majuli Island Protection & Development Council (MIPDC) * [https://www.majuliislands.com/ MajuliIslands.com] — মাজুলী সম্পৰ্কীয় তথ্য * [https://web.archive.org/web/20150321060222/http://www.majuli.org/ মাজুলীৰ ঐতিহাসিক ৱেবছাইট] * [https://web.archive.org/web/20060502183309/http://www.cfar.umd.edu/~venu/NFI/majuli.html Life in Majuli] * [https://web.archive.org/web/20020204073652/http://members.tripod.com/majuli/sanjoy/majinfo.htm Culture of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20120715044404/http://www.1upindia.com/states/assam/cities.html Satras of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20210309114353/http://www.majuli.info/ World's Largest River Island] * [https://jorhat.nic.in/dmp11-12.pdf Disaster Management Plan 2011–12, Jorhat District] {{অসম}} {{যোৰহাট জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:নদী দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:মাজুলী|*]] 1xdwcnpwhat76hrt1aq71i20t9hz1q3 646314 646313 2026-10-20T19:57:35Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 646314 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = মাজুলী | image = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Doriya River of Majuli.jpg | alt1 = | image2 = Sky lamps at Sri Sri Auniati Satra, Majuli.jpg | alt2 = | image3 = Majuli - The largest river island.jpg | alt3 = | image4 = Majuli Island.jpg | alt4 = | image5 = | alt5 = | image6 = | alt6 = | image7 = | alt7 = | image8 = | alt8 = | image9 = | alt9 = }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: মাজুলীৰ দৰিয়া নদী; খেৰকটীয়া নদী; ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি | image_size = 200px | pushpin_map = India Assam | pushpin_caption = | nickname = <!-- India's First River Island District --> | location = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | coordinates = {{Coord|27|00|N|94|13|E|region:IN|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 880 | length_km = | width_km = | highest_mount = | elevation_m = 84.5 | country = দেশ {{flag|India}} | country_admin_divisions_title = ৰাজ্য | country_admin_divisions = [[অসম]] | country_admin_divisions_title_1 = জিলা | country_admin_divisions_1 = [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 167,304 | population_as_of = 2011 | density_km2 = 300 | ethnic_groups = মিচিং, দেউৰী, কৈৱৰ্ত, সোণোৱাল কছাৰী, কোচ, আহোম, চুতীয়া, কলিতা, গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত আৰু নাথ (যোগী) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 785102, 785104, 785105, 785110, 785106 | area_code_type = Telephone code | area_code = 03775 | registration_plate = AS-29 | additional_info = }} '''মাজুলী''' (ইংৰাজীত ''Majuli'' বা ''Majoli'') হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যত অৱস্থিত সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ। দ্বীপটোৰ দক্ষিণ আৰু পূবে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]], পশ্চিমে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি আছে। উত্তৰ পাৰৰ সেই সুঁতিক খেৰকটীয়া সুঁতি বোলা হয়।<ref>{{Cite web |title=MAJULI CULTURAL LANDSCAPE REGION |url=http://majulilandscape.gov.in/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20230327004127/http://majulilandscape.gov.in/ |archive-date=2023-03-27 |access-date=2026-08-26 |website=majulilandscape.gov.in}}</ref> ইয়াত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ লগতে আন বহু সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। মাজুলী অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। [[যোৰহাট]]ৰ পৰা ফেৰী বা নাৱেৰে মাজুলীলৈ আহিব পাৰি; যোৰহাট [[গুৱাহাটী]]ৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ২৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html World Heritage Nominee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423073732/http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html |date=23 April 2016 }}, ''India-north-east.com''</ref> ২০১৬ চনত মাজুলী ভাৰতৰ প্ৰথমখন দ্বীপভিত্তিক জিলা হিচাপে স্বীকৃত হয়। ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ৰ কাৰ্যকালত ইয়াক পূৰ্বৰ [[যোৰহাট জিলা]]ৰ মহকুমাৰ পৰা পৃথক জিলা কৰা হয়; তেতিয়া অসমৰ জিলাৰ সংখ্যা ৩৩খন হয়। মাজুলী ২০০৪ চনৰ মাৰ্চৰ পৰা [[ইউনেস্কো]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাব্য তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; ই চূড়ান্ত বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি নহয়। মাজুলীক সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হোৱা বাবে ‘‘সত্ৰ নগৰী’’ বুলিও কোৱা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০০১ চনত আয়তন ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু ২০১২ চনত ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছিল; এই পৰস্পৰ পৃথক জৰীপ আৰু আয়তনৰ সংজ্ঞা একে নহ’বও পাৰে, সেয়েহে নিৰ্ভৰযোগ্য জৰীপৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।<ref name=":0">{{cite news |last1=Majuli |first1=District |title=World's largest river island, Majuli, becomes India's first island district |url=https://www.firstpost.com/india/worlds-largest-river-island-majuli-becomes-indias-first-island-district-2995952.html |access-date=13 September 2016 |agency=FP India |date=8 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |access-date=2025-09-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=2004 |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |agency=UNESCO |access-date=18 December 2021}}</ref> ==বৃহত্তম নদীদ্বীপ== ''[[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ]]''-এ মাজুলীক বিশ্বৰ বৃহত্তম অন্তৰ্দেশীয় নদীদ্বীপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। দ্বীপটোৰ উত্তৰে সোৱণশিৰি আৰু দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ। অৱশ্যে ''এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা''-ই [[ব্ৰাজিল]]ৰ বানানাল দ্বীপক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Samrat |date=2017-07-01 |title=Samrat follows the trail of the mighty Brahmaputra |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/unbraiding-the-brahmaputra/article19192861.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Largest river island {{!}} Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |access-date=2025-06-26 |website=www.guinnessworldrecords.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Bananal-Island |title=Bananal Island &#124; Amazon Rainforest, Wildlife & Conservation &#124; Britannica |date=2 March 2024}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== মাজুলী নামৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যা অনুসৰি ই বৈ যোৱা নদীৰ মাজত থকা বহল চাপৰি বা দ্বীপক বুজায়। সাহিত্যিক অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাই বিকল্প ব্যাখ্যাত ‘‘মা’’ক লক্ষ্মী আৰু ‘‘জুলী’’ক জোলোঙা বা ভঁৰালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি মাজুলীক শস্য-মৎস্যেৰে সমৃদ্ধ ‘‘মা লক্ষ্মীৰ ভঁৰাল’’ হিচাপে বুজাইছিল। এইটো লোকব্যুৎপত্তিগত ব্যাখ্যা, প্ৰমাণিত ভাষাতাত্ত্বিক সিদ্ধান্ত নহয়। নকুল চন্দ্ৰ ভূঞাৰ বৰ্ণনাত জয়ধ্বজ সিংহৰ কালত মাজুলী উপদ্বীপৰ পৰা নদীদ্বীপ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। অষ্টাদশ শতিকাৰ জে. পি. ৱেডৰ বিৱৰণত মাজুলীৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৱেডৰ নামেৰে মাজুলীৰ দীঘ ১৬০ ব্ৰিটিছ মাইল আৰু প্ৰস্থ ৬০ ব্ৰিটিছ মাইল বুলি উল্লেখ আছে; তদুপৰি Gazetteer of Bengal and North East India-ৰ নামেৰে ১৯০১ চনত দ্বীপৰ আয়তন ৪৮৫ বৰ্গমাইল বুলি দিয়া আছে। এই পৰিমাপসমূহৰ মূল উৎস আৰু একক পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।<ref>নকুল চন্দ্ৰ ভূঞা ৰচনা সমগ্ৰ</ref> ==ইতিহাস== ===দ্বীপটোৰ উৎপত্তি=== মাজুলী হৈছে অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত অৱস্থিত এটা দীঘলীয়া আৰু ঠেক নদীদ্বীপ। বানপানী আৰু নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা ভূ-আকৃতিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাধ্যমেৰে দ্বীপটোৰ সৃষ্টি হৈছিল। দ্বীপটো দুটা নদীপথৰ মাজত অৱস্থিত—উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে [[দিহিং নদী|বুঢ়ীদিহিং]]ৰ পূৰ্বৰ নদীপথ। এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ দিহিং পৰস্পৰৰ ওচৰা-ওচৰিকৈ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছিল। ১৬৬১ চনৰ পৰা ১৬৯৬ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত কেইবাটাও ভূমিকম্পই অঞ্চলটোৰ নদীব্যৱস্থাত পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=lTvmPLv5_V0C&q=ratanpur&pg=PA21] ''Agrarian System of Medieval Assam'', Jahnabi Gogoi, p. 21.</ref> ১৭৫০ চনত হোৱা এক প্ৰলয়ংকৰী বানপানীৰ ফলত অঞ্চলটোৰ নদীপথৰ ব্যাপক পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই বানপানীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰ এটা অংশক পূৰ্বৰ সংগমস্থলীৰ প্ৰায় ১৯০ কিলোমিটাৰ উজনিত দিহিঙৰ নদীপথেৰে বোৱাই নিয়া বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169555X03002666 J. N. Sarma, "Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India".]</ref><ref>[http://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf S. K. Phukan, ''A Linguistic Study of 24 Places of Assam'', p. 299.]</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ সুঁতিটো বুঢ়ী সুঁতি আৰু উত্তৰৰ সুঁতিটো লুইত সুঁতি নামেৰে পৰিচিত হয়। কালক্ৰমত লুইত সুঁতিৰ পানীৰ পৰিমাণ কমি ই খেৰকটীয়া সুঁতিলৈ পৰিণত হয়, আনহাতে বুঢ়ী সুঁতি বিস্তৃত হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বৰ্তমানৰ মূল নদীপথত পৰিণত হয়।<ref name=":2">{{Cite web |title=District at a glance Details Page {{!}} Majuli District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://majuli.assam.gov.in/about-district/district-glance |access-date=2023-11-02 |website=majuli.assam.gov.in}}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু মাজুলী দ্বীপৰ উৎপত্তিৰ পূৰ্বে ইয়াৰ সম্ভাব্য পুৰণি গতিপথৰ মানচিত্ৰ।<ref>Jogendra Nath Sarma, "A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam", in ''Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region'', Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] ===চুতীয়া যুগ=== দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ ভূখণ্ড, যি বৰ্তমানৰ মাজুলীৰ অধিকাংশ অঞ্চলৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, প্ৰথমতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE ''Assam Buranji'' (SM), p. 9.]</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |page=532 |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56).}}</ref> দেওধাই অসম বুৰঞ্জী অনুসৰি চুতীয়া ৰজা‌ ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত নিজৰ ৰাজধানী ''ৰতনপুৰ'' গঠন কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji, p.165</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, চুতীয়া বিষয়া মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই দিহিং–মাজুলী অঞ্চলত আহোমসকলৰ আক্ৰমণৰ বাতৰি পাই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে সৈন্য লৈ আগবাঢ়িছিল। চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজত মাজুলী অঞ্চলৰ ''দিহিংমুখ'' (বৰ্তমানৰ দক্ষিণ মাজুলী), ''দিখৌমুখ'', ''চিৰাআটি''{{efn|''চিৰাআটি'' সম্ভৱতঃ ব্ৰিটিছ যুগৰ মানচিত্ৰত মধ্য মাজুলীৰ এখন ঠাই হিচাপে উল্লেখ থকা ''চিৰিআটি'' হ'ব পাৰে।}} আৰু ''চেৰোৱাকটা''ত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত ''দিহিংমুখ'' বৰ্তমানৰ বোকাখাত–কাজিৰঙা অঞ্চলৰ (লখৌ–মহুৰা) ওচৰত অৱস্থিত আছিল, য'ত দিহিং নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।{{efn|১৮২৫–১৮২৮ চনৰ জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰত পৰাৰ আগতে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দৈচাই নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মহুৰা নামৰ ঠাইৰ ওচৰত মূল নদীত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনৰ মীৰজুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত লখৌক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ অনুসৰি, সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰেদি বৈ গৈছিল। আনহাতে দিহিং নদী বৰ্তমান মাজুলীৰ দক্ষিণে থকা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপথেৰে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত উত্তৰৰ নদীপথৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert|title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132}}</ref>}} কোচ যুগৰ গ্ৰন্থ ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত এই অঞ্চল পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকাৰ এক পৰম্পৰাগত বৰ্ণনা পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[নৰনাৰায়ণ]] মাজুলীৰ পৰা [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল আৰু সেই স্থানত (''সিঠাৱে'') পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাই শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত আহোমসকলে কেনেকৈ ছলেৰে চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰিছিল, তাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |last=Daivajna |first=Baladev Suryakhari |title=Darrang Raj Vamsavali |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |publisher=Bani Prakash |location=Pathsala |year=1973 |pages=73–74 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452606/page/72/mode/2up}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত অতিৰিক্তভাৱে উল্লেখ আছে যে চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত ৰতনপুৰ নামৰ এখন ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। এইটো পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক দাবী; ইয়াৰ সঠিক স্থান আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। পুৰণি অসমীয়া খচৰাত ১৫১৩–১৫২২ চনৰ ভিতৰত চিৰাআটি, দিখৌমুখ, চেৰোৱাকটা আৰু দিহিংমুখত চুতীয়া–আহোম যুদ্ধ সংঘটিত হোৱা আৰু ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। ===আহোম যুগ=== আহোমসকলৰ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ]] পিছত মাজুলী অঞ্চলক আহোম ৰাজ্যৰ ''মুং-ক্লাং'' বা দিহিং প্ৰদেশ হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয়। এই প্ৰদেশৰ শাসনভাৰ দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হয়। [[চুহুংমুং]] ৰজাই ১৫২৫ চনত এই পদবী সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>Edward Gait, ''A History of Assam'', p. 86: "In 1525, Suhungmung proceeded in person to the Dihing country and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing, and Banlung."</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই নিযুক্তিৰ সৈতে খেওখেন নামৰ এজন আহোম সেনাপতিক সম্পৰ্কিত কৰি ১৫২৬ চন উল্লেখ কৰা হৈছে। দুয়োটা তাৰিখৰ পাৰ্থক্য বুৰঞ্জীৰ মূল পাঠৰ সৈতে মিলাই পৰীক্ষা কৰা উচিত। ১৫৬৩ চনত মাজুলীত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ মাজত এখন [[মাজুলীৰ সন্ধি|সন্ধি]] স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই সন্ধিৰ ফলত আহোমসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সোৱণশিৰি নদীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চল কোচসকলক এৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, C. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58}}</ref><ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=80}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই মাজুলীত মেৰাগড় নামৰ এটা গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৭৬৯–১৭৮০ চনলৈ শাসন কৰা আহোম ৰজা [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই ১৭৭৬ চনত প্ৰদান কৰা এখন দানপত্ৰত ''মাজুলী প্ৰদেশ'' আৰু ইয়াৰ কমলাবাৰী সত্ৰ, অগ্নিচাপৰি, গজলা সত্ৰ আৰু টুনী নদীৰ উল্লেখ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মাজুলী হৌহা নামৰ এজন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।<ref>{{Cite book |title=Nityananda Gogoi, Historical Geography of Medieval Assam |pages=271}}</ref> ষোড়শ শতিকাত সমাজসংস্কাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ আগমনৰ পিছত মাজুলী অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ নেতা শংকৰদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ লগতে দ্বীপটোত [[সত্ৰ]] স্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু কলাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web |last1=Brahma |first1=Debajit |last2=Poovaiah |first2=Ravi |title=Majuli – Pilgrimage Island of Assam: Art Forms of Satra Monasteries |publisher=IDC School of Design, IIT Bombay |website=D'source |access-date=25 August 2026 |url=https://www.dsource.in/resource/majuli-pilgrimage-island-assam/introduction}}</ref> সত্ৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত মাজুলী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয় আৰু এই ভূমিকা কেইবা শতিকা ধৰি অব্যাহত থাকে। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত আৰু ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো দ্বীপটো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত হৈ থাকে। ইয়াক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ হিচাপেও স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |last1=Majuli |first1=River Island |title=Largest river island |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |website=Guinness World Records |access-date=6 September 2016}}</ref> ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত মাজুলীত ব্যাপক নদীখহনীয়া সংঘটিত হয় আৰু ইয়াৰ আয়তন যথেষ্ট হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite news |last=Yardley |first=Jim |date=14 April 2013 |title=A Capricious River, an Indian Island's Lifeline, Now Eats Away at It |url=https://www.nytimes.com/2013/04/15/world/asia/indian-island-shrinks-as-brahmaputra-swells-and-sways.html |work=The New York Times |location=Majuli, India}}</ref> ১৭৯০ৰ দশকত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ১,৩০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Neo-Vaishnavism to Insurgency: Peasant Uprisings and Crisis of Feudalism in Late 18th Century Assam |date=1984 |page=30 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3262}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ ইয়াৰ আয়তন সামান্য হ্ৰাস পাই প্ৰায় ১,২৫৫ বৰ্গকিলোমিটাৰ হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |date=3 May 2004 |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 |bibcode=2004Geomo..60....1S}}</ref> ইংৰাজী খচৰাত ২০২৪ চনলৈ অব্যাহত খহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰলৈ হ্ৰাস পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Majuli, world's largest river island is shrinking and sinking |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/majuli-worlds-largest-river-island-is-shrinking-and-sinking-181678-2014-02-18 |author=Manogya Loiwal |date=18 February 2014 |access-date=5 April 2016}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== মাজুলী অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত। পুৰণি ভৌগোলিক বৰ্ণনা অনুসৰি ইয়াৰ অৱস্থান ২৬°৪৮′ৰ পৰা ২৭°১২′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°৩৯′ৰ পৰা ৯৪°৩৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ ভিতৰত।<ref>''Gazetteer of Bengal and North East India''.</ref> দ্বীপটোৰ দক্ষিণে যোৰহাট আৰু গোলাঘাট অঞ্চল, উত্তৰে লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি অঞ্চল আৰু পূব দিশত শিৱসাগৰ অঞ্চল অৱস্থিত। ইয়াৰ সমতলভূমিৰ আকৃতিক শিলিখা ফলৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ ভৌগোলিক আয়তন সময়ৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীখহনীয়াৰ ফলত সলনি হৈ আহিছে। পুৰণি তথ্যত ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ১,২৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০১২ চনত আয়তন প্ৰায় ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, অন্যান্য প্ৰকাশিত উৎসত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে। এই পৰিমাপসমূহ বেলেগ সময়ৰ জৰীপ বা ভূমিৰ সংজ্ঞাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ'ব পাৰে; সেয়েহে সেইবোৰক একে সময়ৰ পোনপটীয়া তুলনাযোগ্য পৰিসংখ্যা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ===জলবায়ু=== মাজুলীৰ জলবায়ু উপক্ৰান্তীয় মৌচুমী প্ৰকৃতিৰ। মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত গ্ৰীষ্মকাল সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা হয়, আনহাতে শীতকালত বৰষুণ আৰু উষ্ণতা কমি ঠাণ্ডা বাঢ়ে। ঋতু অনুসৰি তাপমাত্ৰা আৰু বায়ুচাপৰ পৰিৱৰ্তনে মৌচুমী বায়ুপ্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখিত পৰিসংখ্যা অনুসৰি, গ্ৰীষ্মকালত মাজুলীৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ২২°ৰ পৰা ৩৪° চেলছিয়াছ আৰু শীতকালত প্ৰায় ১০°ৰ পৰা ১২° চেলছিয়াছৰ ভিতৰত থাকে। নিয়মীয়া মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ২০০ৰ পৰা ৩০০ ছেণ্টিমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট জৰীপকাল আৰু বতৰবিজ্ঞানৰ উৎস নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ==সংস্কৃতি আৰু জনগাঁথনি== ===নৱবৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ=== [[File:Majuli Island (45).jpg|thumb|কমলাবাৰী অঞ্চলৰ দৃশ্য।]] মাজুলী দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হৈ আহিছে। পঞ্চদশ শতিকাত মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য [[মাধৱদেৱ]]ৰ নেতৃত্বত অসমত এই ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ বিকাশ ঘটে। শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বহু সত্ৰই আজিও অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা বহন কৰি আছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, কছাৰীসকলৰ সৈতে বাৰভূঞাসকলৰ সংঘাতৰ পিছত শংকৰদেৱে বৰদোৱা এৰি প্ৰথমে বিশ্বনাথ অঞ্চলত কিছুদিন আশ্ৰয় লৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ উজাই গৈ কেইবাটাও স্থানত অৱস্থান কৰাৰ অন্তত মাজুলীৰ ধূঁৱাহাট–বেলগুৰিত আশ্ৰয় লয়। ইয়াতেই তেওঁ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পশ্চিম মাজুলীৰ বেলগুৰিত অৱস্থান কৰাৰ সময়ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হয়। এই ঐতিহাসিক সাক্ষাৎক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যত ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই সাক্ষাৎ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, শংকৰদেৱে মাজুলীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথমখন সত্ৰ আছিল বেলগুৰি সত্ৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত মাজুলীত মুঠ ৬৫খন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। অসমৰ প্ৰায় ৬৬৫খন পুৰণি সত্ৰৰ ভিতৰত ৬৫খন মাজুলীত অৱস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে এই ৬৫খনৰ ভিতৰত বৰ্তমান মাত্ৰ ২৩খন সত্ৰ সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে বুলি ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৩৭ শকৰ বাৰিষাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াত ঐতিহাসিক বেলগুৰি সত্ৰখন বিলীন হোৱাৰ পিছত সত্ৰখন লখিমপুৰৰ কাচিকটালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। এই শক তাৰিখটো মূল ঐতিহাসিক উৎসৰ সৈতে মিলাই চোৱাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমীয়া সমাজত সত্ৰসমূহ কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাস্থলী নহয়; এইবোৰ সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, নাট্যকলা, চিত্ৰকলা আৰু সামাজিক জীৱনৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। সত্ৰৰ জৰিয়তে শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা ভক্তিধৰ্ম আৰু নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ মাজুলীৰ চাৰিখন প্ৰধান সত্ৰ—আউনীআটী, কমলাবাৰী, গড়মূৰ আৰু দক্ষিণপাট—অসমীয়া ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ====প্ৰধান সত্ৰসমূহ==== [[File:Majuli Island (117).jpg|thumb|কমলাবাৰী সত্ৰ।]] মাজুলীৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান সত্ৰসমূহৰ ভিতৰত তলৰ সত্ৰকেইখন উল্লেখযোগ্য। ;[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] :দক্ষিণপাট সত্ৰ বনমালীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন ৰাসলীলা উদ্‌যাপনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ৰাস মহোৎসৱ অসমৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। দক্ষিণপাট সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু আন বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। ;[[গড়মূৰ সত্ৰ]] :গড়মূৰ সত্ৰ লক্ষ্মীকান্তদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন গড়মূৰ বৰসত্ৰ আৰু গড়মূৰ সৰুসত্ৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত। দুয়োটা ভাগতে শৰৎ ঋতুৰ শেষৰফালে ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। সত্ৰখনত পুৰণি যুদ্ধাস্ত্ৰ, বিশেষকৈ বৰতোপ সংৰক্ষিত আছে। ;[[আউনীআটী সত্ৰ]] :আউনীআটী সত্ৰ নিৰঞ্জন পাঠকদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াত পালনাম আৰু অপ্সৰা নৃত্যৰ বিশেষ চৰ্চা হয়। সত্ৰখনত প্ৰাচীন অসমীয়া শিল্পসামগ্ৰী, পাত্ৰ, অলংকাৰ, হস্তশিল্প আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ এক বৃহৎ সংগ্ৰহ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধ অনুসৰি, সত্ৰখনৰ ১২৫গৰাকী শিষ্য আৰু বিশ্বজুৰি সাত লাখতকৈ অধিক অনুগামী আছে। ;[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] :কমলাবাৰী সত্ৰ বদলা পদ্ম আতাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ কলা, সংস্কৃতি, সাহিত্য আৰু শাস্ত্ৰীয় অধ্যয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ শাখা উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰই দেশ-বিদেশত সত্ৰীয়া কলাৰ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কমলাবাৰী সত্ৰৰ নাওশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ;নৰসিংহ সত্ৰ :আহোম স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্ত সিংহই ১৭৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এলেঙী নৰসিংহ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান। ;বেঙেনাআটী সত্ৰ :বেঙেনাআটী সত্ৰ শংকৰদেৱৰ মাহীমাকৰ নাতি মুৰাৰীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহশালা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ এক উন্নত কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াত আহোম স্বৰ্গদেউ [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সোণেৰে নিৰ্মিত ৰাজকীয় পোছাক আৰু এখন সোণৰ ৰাজছত্ৰ সংৰক্ষিত আছে।<ref name=":4">{{Cite web |last=Das |first=Bijoyeta |title=The slow death of India's Majuli Island |url=https://www.aljazeera.com/features/2013/8/19/the-slow-death-of-indias-majuli-island |access-date=2023-11-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ;চামগুৰি সত্ৰ :চামগুৰি সত্ৰ ভাৰতৰ মুখাশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰখ্যাত। ইয়াত ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ মুখা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প দ্বীপটোৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়। ;বিহিমপুৰ সত্ৰ :বিহিমপুৰ সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পৰম্পৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঝুমুৰা, চালি, নটুৱা, নন্দী-ভৃংগী, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, অপ্সৰা, সত্ৰীয়া কৃষ্ণনৃত্য আৰু দশাৱতাৰ নৃত্য উল্লেখযোগ্য। এই কলাৰূপসমূহ শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অংশ। পীতাম্বৰ দেৱগোস্বামীৰ প্ৰচেষ্টাত সত্ৰখন উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধ্যাত্মিক শুদ্ধিকৰণ বা ''শুদ্ধি'' অনুষ্ঠানৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈছে।<ref name=":4"/> ===জনসংখ্যা=== [[File:Assam 146.jpg|thumb|মাজুলীৰ এখন গাঁও।]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মাজুলীৰ জনসংখ্যা ১,৬৭,৩০৪ গৰাকী। দ্বীপটোৰ জনসংখ্যাৰ ৪৬.৩৮ শতাংশ অনুসূচীত জনজাতি আৰু ১৪.২৭ শতাংশ অনুসূচীত জাতিৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন অজনজাতীয় অসমীয়া হিন্দু জনগোষ্ঠীৰ লোকো বসবাস কৰে। জনসংখ্যাৰ ৯৯.০৪ শতাংশই হিন্দুধৰ্ম পালন কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] (৪১.০১ শতাংশ), [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], কৈৱৰ্ত আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] উল্লেখযোগ্য। অজনজাতীয় অসমীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[কোচ]], [[কলিতা]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] আৰু [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|যোগী]], আদি আছে। ইয়াৰ উপৰি গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত, নাথ তথা অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰ লোকো বসবাস কৰে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কিছুসংখ্যক বঙালী হিন্দু আৰু নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উপস্থিতিও উল্লেখ কৰা হৈছে। দ্বীপটোত প্ৰধানকৈ [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]] ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাজুলীত ১৪৪খন গাঁও আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী।<ref name=":3">{{Cite news |last=Datta |first=Sudipta |date=2023-04-27 |title=Mitul Baruah's Slow Disaster: Life of the storytellers of Majuli |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mitul-baruah-book-slow-disaster-majuli-floods/article66773551.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> [[File:People in Majuli.jpg|thumb|গামোচা বোৱা এগৰাকী দেউৰী মহিলা।]] মাজুলীৰ সৈতে [[যোৰহাট]]ৰ যোগাযোগৰ বাবে দৈনিক ছয়বাৰকৈ ফেৰী চলাচল কৰাৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ হৈ মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থাও আছে। বিভিন্ন অসুবিধাৰ মাজতো চিকিৎসাকেন্দ্ৰ আৰু শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপনৰ জৰিয়তে আধুনিক সুবিধা দ্বীপটোলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। পৰম্পৰাগত বাঁহ আৰু মাটিৰ ঘৰসমূহৰ লগতে কংক্ৰিটৰ নিৰ্মাণো বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":3"/> ===উৎসৱ-পাৰ্বণ=== [[File:Gayan Bayan in Majuli.jpg|right|thumb|মাজুলীত গায়ন-বায়ন।]] মাজুলীৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ আলি আই লৃগাং। সাধাৰণতে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ মাজভাগত ফাগুন মাহৰ দ্বিতীয় বুধবাৰৰ পৰা এই পাঁচদিনীয়া উৎসৱ আৰম্ভ হয়। ইয়াত পুৰাং আপিন (পাতত মেৰিয়াই সিজোৱা ভাত), [[আপং]] আৰু গাহৰি, মাছ, কুকুৰাৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। শস্যৰ ভাল উৎপাদনৰ কামনাৰে দঞি-পঃল (সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত গুমৰাগ ছ'মান নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Less known facts about Majuli, the largest river island in the world |url=https://www.hindustantimes.com/photos/lifestyle/less-known-facts-about-majuli-the-largest-river-island-in-the-world-101626068500496.html |access-date=2023-11-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> উজনি মাজুলীৰ জেংৰাইমুখকে ধৰি কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিং খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বৰদিন উদ্‌যাপন কৰে। মাজুলী প্ৰায় পাঁচ শতিকা ধৰি অসমীয়া সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=How an Assam village is building its own tank for safe water during floods |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/assam/how-an-assam-village-is-building-its-own-tank-for-safe-water-during-floods-6254793/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> মাজুলীৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হৈছে ৰাস মহোৎসৱ। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত সত্ৰসমূহত ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱত জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোক অংশগ্ৰহণ কৰে। চামগুৰি, ভোগপুৰ, বিহিমপুৰ, কমলাবাৰী, দক্ষিণপাট, আউনীআটী, গড়মূৰ আৰু উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰকে ধৰি বহু সত্ৰ আৰু মঞ্চত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৬০খনতকৈ অধিক মঞ্চত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক, গৱেষক, শিল্পী আৰু দৰ্শকে মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Raas Leela performance.jpg|right|thumb|মাজুলীত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন।]] মাজুলীৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান হৈছে পালনাম। নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি পালে পালে নাম-কীৰ্তন গোৱা হয় বাবে ইয়াক পালনাম বোলা হয়। দক্ষিণপাট সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম, গড়মূৰ সত্ৰত সম্পূৰ্ণ নামঘোষাৰ এহেজাৰ ঘোষা পাঠেৰে এদিনীয়া পালনাম, কমলাবাৰী সত্ৰত উদয়াস্ত এদিনীয়া পালনাম, আউনীআটী সত্ৰত পাঁচদিনীয়া পালনাম আৰু কুৰুৱাবাহী সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম অনুষ্ঠিত হয়। এইবোৰৰ লগতে মিচিং, কছাৰী, দেউৰী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু পূজা-পাৰ্বণো পালন কৰা হয়। মাজুলীত বছৰি চাৰিদিনীয়াকৈ মাজুলী মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মহোৎসৱত মাজুলী তথা অসমৰ কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী দেশী-বিদেশী দৰ্শকৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===সাহিত্য=== নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[মাধৱদেৱ]]ে মাজুলীত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক তথা তেওঁৰ গুৰু [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে প্ৰথম সাক্ষাৎ কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক ঘটনাক ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://asom.in/manjuli-tourist-attractions/ |title=Manjuli Tourist Attractions |date=19 June 2018}}</ref> শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে [[নামঘোষা]], [[বৰগীত]] আৰু ভটিমাকে ধৰি বিভিন্ন সাহিত্যিক ৰচনা আৰু সাংস্কৃতিক সৃষ্টিৰ জৰিয়তে [[অসমীয়া সাহিত্য]] সমৃদ্ধ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি সত্ৰসমূহত নাটক আৰু ভক্তিমূলক গীত ৰচনাৰ পৰম্পৰা গঢ় লৈ উঠে। মাজুলীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বহু সাহিত্যিকৰ ভিতৰত [[ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা]], কবি আৰু সমালোচক ৰাজীৱ বৰা, দ্বিভাষিক সমালোচক আৰু সাহিত্যিক ভাস্কৰজ্যোতি নাথ, জুৰী বৰা বৰগোহাঁই, দেৱভূষণ বৰা, ইতিহাসবিদ ডম্বৰুধৰ নাথ, ঔপন্যাসিক গোবিন খাউণ্ড আৰু কবি ডেনি গাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite book |last=Tamuly |first=D. N. |url=https://books.google.com/books?id=9nFXyPDU-1cC&q=The+Majuli+Island+-+Assam+Dambarudhar+Nath |title=The Blessed Island: A Selection of Writings on Majuli and the Neo-Vaishnavite Movement in Assam |date=2013 |publisher=Programme Production Centre (North-East), Doordarshan |language=en}}</ref> অসমীয়াৰ দ্বিতীয়খন বাতৰি-কাকত ''অসম বিলাসিনী'' ১৮৭১ চনৰ পৰা মাজুলীৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.thestellarnews.com/news/118404 |title=Assam Bilasini to Asom Barta : Majuli's Newspaper of News and Views |date=4 October 2021}}</ref> ===লোকসংস্কৃতি আৰু শিল্প=== লোকসংস্কৃতিৰ দিশৰ পৰা মাজুলী বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। সত্ৰীয়া পৰম্পৰা আৰু শংকৰী কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হোৱাৰ লগতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক মিলনে মাজুলীৰ সমাজজীৱনক বৈচিত্ৰ্যময় কৰি তুলিছে। সত্ৰীয়া গীত-মাত, খোল-তাল, নৃত্য, ভাওনা, নাম-কীৰ্তন আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ঐনিতমে মাজুলীৰ সাংস্কৃতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহৰ ভিতৰত মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প, বাঁহ-বেতৰ শিল্প, হস্ততাঁত আৰু নাও নিৰ্মাণ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি গোগোল গছ আৰু কুঁহিলা গছৰ পৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাও আছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প বিশেষকৈ চামগুৰি সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন পৌৰাণিক চৰিত্ৰৰ মুখা ইয়াত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাজুলীৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ভূমিকা পালন কৰে। নাম-কীৰ্তন, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক আলোচনা, সভা আৰু অন্যান্য সামূহিক কাৰ্যসূচী নামঘৰত অনুষ্ঠিত হয়। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰাত কৃষি, নদীকেন্দ্ৰিক যাতায়াত, মাছ ধৰা, তাঁতশিল্প আৰু সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। ==পৰিৱেশ আৰু প্ৰকৃতি== [[File:Assam 133.jpg|thumb|left|মাজুলীৰ জলাভূমি।]] মাজুলী এক বৃহৎ জলাভূমি অঞ্চল। ইয়াৰ জলাভূমিসমূহ বহু বিৰল আৰু বিপন্ন চৰাইৰ আশ্ৰয়স্থল, বিশেষকৈ শীতকালত অহা [[পৰিভ্ৰমী চৰাই]]সমূহৰ। ইয়াত [[বৰটোকোলা]], পেলিকান, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন আৰু [[শৰালি]] হাঁহকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা যায়। সন্ধিয়াৰ পিছত বনৰীয়া হাঁহ আৰু অন্যান্য জলচৰ চৰাই দূৰৱৰ্তী অঞ্চললৈ উৰি যায়।<ref>{{Cite book |last1=Cruz |first1=Cristina |url=https://books.google.com/books?id=Y_YvEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA94 |title=Soil Nitrogen Ecology |last2=Vishwakarma |first2=Kanchan |last3=Choudhary |first3=Devendra Kumar |last4=Varma |first4=Ajit |date=2021-05-24 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-71206-8 |language=en}}</ref> বৃহৎ উদ্যোগৰ অনুপস্থিতি আৰু নিয়মীয়া বৰষুণৰ বাবে দ্বীপটো তুলনামূলকভাৱে প্ৰদূষণমুক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Nath |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=qoFEPgAACAAJ |title=The Majuli Island: Society, Economy, and Culture |date=2009 |publisher=Anshah Publishing House |isbn=978-81-8364-056-5 |language=en}}</ref> অৱশ্যে মাজুলীৰ পাৰৰ ব্যাপক নদীখহনীয়াই দ্বীপটোৰ অস্তিত্বলৈ এক গুৰুতৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। মৌচুমী বানপানীৰ সময়ত খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে উজনিৰ ওচৰৰ নগৰাঞ্চলসমূহত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ মথাউৰিসমূহৰ কিছুমান অনাকাঙ্ক্ষিত প্ৰভাৱ পৰিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰবল সোঁতে দ্বীপটোৰ বৃহৎ অংশ খহাই নিয়া অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৮৫৩ চনত মাজুলীৰ মুঠ আয়তন প্ৰায় ১,১৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল। বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ভূমি খহনীয়াত বিলীন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯১ চনৰ পিছত ৩৫খনতকৈ অধিক গাঁও নদীখহনীয়াত বিলীন হৈছে। কিছুমান জৰীপত মাজুলী আগন্তুক ১৫–২০ বছৰৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হ'ব পাৰে বুলি আশংকা ব্যক্ত কৰা হৈছিল। এইটো প্ৰকাশিত পূৰ্বাভাস, দ্বীপটোৰ বিলুপ্তিৰ কোনো নিশ্চিত সময়সীমা নহয়।<ref>{{Cite book |last1=Phartiyal |first1=Binita |url=https://books.google.com/books?id=SC6oEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA64 |title=Climate Change and Environmental Impacts: Past, Present and Future Perspective |last2=Mohan |first2=Rahul |last3=Chakraborty |first3=Supriyo |last4=Dutta |first4=Venkatesh |last5=Gupta |first5=Anil Kumar |date=2023-01-17 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-13119-6 |language=en}}</ref> মাজুলী সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে ২.৫০ বিলিয়ন টকা, তৎকালীন হিচাপত প্ৰায় ৫.৫ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ, অনুমোদন দিছিল। জলসম্পদ বিভাগ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ব'ৰ্ডে বিগত কেইবাটাও দশক ধৰি খহনীয়া সমস্যাৰ সমাধানৰ চেষ্টা চলাই আহিছে যদিও বিশেষ সফলতা লাভ কৰা নাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ দক্ষিণ সীমাৰ কাষে কংক্ৰিটৰ আৱৰণযুক্ত চাৰিলেনযুক্ত পথ নিৰ্মাণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীতল খননৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। এই প্ৰকল্পত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি খেৰকটীয়া সুঁতিত দুটা জলদ্বাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখিত উৎসসমূহৰ সময়লৈ এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্প কাৰ্যকৰী হোৱা নাছিল। মাজুলীক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ বাবে [[ইউনেস্কো]]ৰ ওচৰত মনোনয়নো দাখিল কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-09-07 |title=Majuli's largest river island status to help UNESCO World heritage bid: Mahesh Sharma |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/assam-majulis-largest-river-island-stauts-unesco-world-heritage-union-culture-minister-mahesh-sharma-3017429/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> স্থানীয় পৰিৱেশকৰ্মী [[যাদৱ পায়েং]]ই দ্বীপটোৰ খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে প্ৰায় ৫৫০ হেক্টৰ অঞ্চলত গছ ৰোপণ কৰি "মলাই অৰণ্য" গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2023-03-21 |title='Forest man of India' wants tree plantation to be taught at schools in world |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/forest-man-of-india-wants-tree-plantation-to-be-taught-at-schools-in-world/article66644889.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> পূৰ্বতে এই অঞ্চলৰ বৃহৎ অংশ খহনীয়াৰ আশংকা থকা উন্মুক্ত বালিচৰ আছিল। পায়েঙৰ বনানীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাত অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান এই অৰণ্য হাতী, বাঘ, হৰিণ আৰু শগুণকে ধৰি বিভিন্ন বন্যপ্ৰাণীৰ আশ্ৰয়স্থল।<ref>{{cite web |last1=Kalita |first1=Jitu |title=India Man Plants Forest Bigger Than Central Park to Save His Island |url=http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |url-status=dead |archive-date=20 October 2014 |website=National Geographic |publisher=National Geographic Society |access-date=24 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |date=17 May 2017 |title=How one man saved an island and brought its animals back |url=https://en.newsner.com/news/how-one-man-saved-an-island-and-brought-its-animals-back/ |agency=Newsner}}</ref> ===জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভাবুকি=== জলাভূমিৰ সংকোচন আৰু চৰম জলবায়ুগত পৰিস্থিতিৰ ফলত মাজুলী সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=D. T. E. |date=2016-06-28 |title=Disappearing Majuli, India's first river island district |url=https://www.downtoearth.org.in/environment/disappearing-majuli-india-s-first-river-island-district-54610 |access-date=2025-04-03 |website=Down To Earth |language=en}}</ref><ref name="Tandon">{{Cite web |last=Tandon |first=Aditi |date=2024-04-15 |title=Majuli's shrinking wetlands and their fight for survival |url=https://india.mongabay.com/2024/04/majulis-shrinking-wetlands-and-their-fight-for-survival/ |access-date=2025-04-03 |website=Mongabay-India |language=en-US}}</ref> দ্বীপটোৱে বৰ্ধিত বানপানী,<ref name="Tandon"/> নদীখহনীয়া,<ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বাসস্থানচ্যুতি, অভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন আৰু কৃষি উৎপাদনশীলতা হ্ৰাসৰ দৰে সমস্যাৰো সন্মুখীন হৈছে।<ref name=":4"/> ==অৰ্থনীতি== ===কৃষি আৰু অন্যান্য উদ্যোগ=== [[কৃষি]] মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান ভিত্তি। ধান ইয়াৰ মুখ্য কৃষিজাত উৎপাদন। দ্বীপটোত এশৰো অধিক প্ৰজাতিৰ ধানৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কোমল চাউল, বাওধান আৰু আঠাযুক্ত চাউল উল্লেখযোগ্য। এই চাউলসমূহ পৰম্পৰাগত জলপান আৰু [[পিঠা]] প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কৃষিৰ উপৰি হস্ততাঁত, মাছ ধৰা, দুগ্ধ উৎপাদন, [[মৃৎশিল্প]] আৰু নাও নিৰ্মাণ মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ আন গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>[http://www.assamlog.com ''The Only Govt Jobs updates website open from Majuli''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501122301/http://assamlog.com/ |date=1 May 2017}}</ref> [[File:Jengraimukh paddy field.jpg|thumb|জেংৰাইমুখৰ এখন ধাননি পথাৰ।]] মাজুলীৰ গাঁও অঞ্চলত হস্ততাঁত বহু পৰিয়ালৰ অন্যতম জীৱিকাৰ উপায়। পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাসকলে তাঁতশালত বিভিন্ন বস্ত্ৰ বয়। মাজুলীৰ অধিবাসীসকল নাও চলোৱা আৰু নদীপথৰ যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰতো দক্ষ। দ্বীপটোৰ নদীকেন্দ্ৰিক ভৌগোলিক অৱস্থাৰ বাবে নাও নিৰ্মাণ আৰু নাও চলোৱাৰ পৰম্পৰাই স্থানীয় অৰ্থনীতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ===শিক্ষা=== মাজুলীৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ [[অসম চৰকাৰ]]ৰ অধীনত পৰিচালিত হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ]]ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত।<ref>{{cite web |title=Welcome to Assam State School Education Board (ASSEB) |url=https://asseb.in/ |website=asseb.in |access-date=19 September 2025}}</ref> দ্বীপটোত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়]], ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, [[মাজুলী মহাবিদ্যালয়]], [[জেংৰাইমুখ মহাবিদ্যালয়]], ৰঙাচাহী মহাবিদ্যালয় আৰু পূব মাজুলী মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য। ===পৰ্যটন=== [[File:Majuli Island (103).jpg|thumb|মাজুলীৰ বিভিন্ন অঞ্চল চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে জনপ্ৰিয়।]] মাজুলী [[যোৰহাট]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। পৰ্যটকসকলে যোৰহাটৰ নিমাতী ষ্টীমাৰ ঘাটৰ পৰা বাছ আৰু ফেৰী ব্যৱহাৰ কৰি দ্বীপটোলৈ যাব পাৰে। যাতায়াতৰ মাধ্যম সলনি কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে এই যাত্ৰাত তিনিঘণ্টাতকৈ অধিক সময় লাগিব পাৰে। মাজুলীৰ ওচৰৰ প্ৰধান নগৰসমূহৰ ভিতৰত [[উত্তৰ লখিমপুৰ]], [[গোলাঘাট]], [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[ডিব্ৰুগড়]] উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |date=2005-10-06 |title=Manufacturing identities? |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30206559.ece |access-date=2023-11-02 |website=Frontline |language=en}}</ref> মাজুলীৰ প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত বৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহ উল্লেখযোগ্য। মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প আৰু হাতেৰে বোৱা মেখেলা-চাদৰৰ দৰে বস্ত্ৰশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে বিশেষ আকৰ্ষণ। দ্বীপটোত আলি আই লৃগাং, পালনাম, ফলকু আৰু পৰাগ উৎসৱকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Mody |first=Sri Anuj |url=https://books.google.com/books?id=OLNsEAAAQBAJ&dq=Madhya+Majuli+Tourism&pg=PA29 |title=Socio-economic and environment impacts of tourism |last2=Borah |first2=Philip |publisher=Archers & Elevators Publishing House |isbn=978-93-90996-34-6 |language=en}}</ref> নৱেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ অনুকূল বতৰ আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ অধিক উপস্থিতিৰ বাবে মাজুলীৰ দক্ষিণ অংশ চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।<ref>{{Cite web |title=World's largest river island is in India! |url=https://www.indiatoday.in/travel/destinations/story/worlds-largest-river-island-is-in-india-assam-majuli-307702-2016-02-08 |access-date=2023-11-03 |website=India Today |date=8 February 2016 |language=en}}</ref> চৰাই নিৰীক্ষণৰ আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চাকুলি বিল, ভেৰকী বিল আৰু মগুৰমাৰী বিল অন্যতম।<ref>{{Cite book |last=Phukon |first=Pallabita Bora |url=https://books.google.com/books?id=qNJGEAAAQBAJ&dq=Majuli+There+are+three+locales+for+birdwatching&pg=PT114 |title=Jajabor: Wanderlust Assam |date=2021-10-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68538-338-1 |language=en}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত তলৰ স্থানসমূহকো মাজুলীৰ পৰ্যটন আকৰ্ষণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। * চৰাইচোং * ৰাওনা পুখুৰী * চামগুৰিৰ মুখাশিল্প * মাজুলীৰ সত্ৰসমূহ * ৰাস মহোৎসৱ মাজুলীত চাৰিদিনীয়াকৈ উদ্‌যাপিত মাজুলী মহোৎসৱো পৰ্যটনৰ এক উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ। এই উৎসৱত দ্বীপটোৰ পৰম্পৰাগত কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===যাতায়াত=== [[File:Way To Majuli.jpg|thumb|right|200px|যোৰহাটৰ পৰা মাজুলীলৈ যোৱাৰ পথ।]] মাজুলীৰ সৈতে অসমৰ মূল ভূখণ্ডৰ যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে নদীপথৰ ফেৰী সেৱা। [[যোৰহাট]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]]—দুয়ো দিশৰ পৰা মাজুলীলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। যোৰহাটৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে নগৰখনৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত নিমাতী ঘাটলৈ বাছ বা টেক্সীৰে যাব লাগে। তাৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ মাজুলীৰ বিভিন্ন ফেৰীঘাটলৈ যাব পাৰি। নিমাতী ঘাটৰ পৰা মাজুলীৰ কমলাবাৰী, অফলামুখ, শালমৰা, ফুলনি বা বগৰীগুৰি, দক্ষিণপাট আৰু চুমৈমাৰী আদি ঘাটলৈ ফেৰী চলাচলৰ ব্যৱস্থা আছে। ফেৰীসমূহত যাত্ৰীৰ লগতে কিছুমান লঘু যানবাহনো পাৰাপাৰ কৰিব পৰা যায়। ভাৰতীয় আভ্যন্তৰীণ জলপথ প্ৰাধিকৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰোল-অন/ৰোল-অফ বা ৰ'-ৰ' ফেৰী সেৱাই ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ মাজুলী বন্দৰলৈ যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সেৱাত কম গভীৰ পানীত চলিব পৰা দুখন জাহাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিখন জাহাজে প্ৰায় ২০০ গৰাকী যাত্ৰী, চাৰিখন গাড়ী আৰু দুখন ট্ৰাক কঢ়িয়াব পাৰে। নদীপথৰ উপৰি মাজুলী আৰু যোৰহাটৰ মাজত পোনপটীয়া স্থলপথৰ যোগাযোগ স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে এখন দুইলেনযুক্ত দলং নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০২১ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দলংখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ হয়। দলংখনে নিমাতী ঘাট আৰু কমলাবাৰী অঞ্চলক সংযোগ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.timesnownews.com/india/article/importance-of-mahabahu-brahmaputra-project-bhumi-pujan-majuli-bridge-on-pm-modi-itinerary-on-18-february-inauguration-jogighopa-foundation-stone/721374 |title=Importance of Mahabahu-Brahmaputra project, Majuli bridge on PM Modi itinerary on 18 February explained |date=17 February 2021}}</ref> লখিমপুৰৰ পৰা মাজুলীলৈ যাবলৈ লুইত আৰু খাবলু নামৰ দুটা ঘাট পাৰ হ'বলগীয়া হয় বুলি পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। [[বিহপুৰীয়া]] হৈ মাজুলীলৈ যোৱা আন এটা পথো আছে। এই পথ তুলনামূলকভাৱে সুচল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ বালিচাপৰীৰ পৰা ধূনাগুৰি ঘাট পাৰ হৈ লখিমপুৰ জিলালৈ নিয়মীয়া যানবাহন চলাচলৰ ব্যৱস্থাও আছে। [[বগীবিল দলং]] নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ধেমাজি আৰু ঢকুৱাখনা হৈ মাজুলীলৈ যোৱাৰ বাবে সকলো বতৰৰ উপযোগী এক বিকল্প পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ উপৰি [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ–ঢকুৱাখনা পথেৰে মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। এই যাতায়াত ব্যৱস্থাসমূহে মাজুলীৰ অধিবাসী আৰু পৰ্যটকসকলৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে যোগাযোগত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File:Raas Majuli 1.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ এক দৃশ্য File:Raas Majuli 2.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ আন এক দৃশ্য File:Mask Raas Majuli.jpg|মাজুলীৰ ৰাসত ব্যৱহৃত মুখা File:Kamalabari Satra.jpg|[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] File:Dakhinpat Temple.jpg|[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] File:Filial Piety Rituals.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰত পূজা File:Assam 098.jpg|[[আউনীআটী সত্ৰ]]ত গৰুড়ৰ মূৰ্তি File:Aauniati satra gate.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Majuli Island , Assam (19).jpg|কমলাবাৰী ডাকঘৰ File:Sotro of Majuli.jpg|মাজুলীৰ সত্ৰ-সংস্কৃতি File:Dakhinpat Satra.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:সত্ৰ.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:অফলামুখ.jpg|অফলামুখ–নিমাতী ফেৰী সেৱা </gallery> ==লগতে চাওক== * [[মাজুলী জিলা]] * [[মাজুলী বিধানসভা সমষ্টি]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Majuli|মাজুলী}} * {{Wikivoyage inline|Majuli}} * [https://web.archive.org/web/20030409100449/http://www.majuli.org/ Majuli.org] — Majuli Island Protection & Development Council (MIPDC) * [https://www.majuliislands.com/ MajuliIslands.com] — মাজুলী সম্পৰ্কীয় তথ্য * [https://web.archive.org/web/20150321060222/http://www.majuli.org/ মাজুলীৰ ঐতিহাসিক ৱেবছাইট] * [https://web.archive.org/web/20060502183309/http://www.cfar.umd.edu/~venu/NFI/majuli.html Life in Majuli] * [https://web.archive.org/web/20020204073652/http://members.tripod.com/majuli/sanjoy/majinfo.htm Culture of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20120715044404/http://www.1upindia.com/states/assam/cities.html Satras of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20210309114353/http://www.majuli.info/ World's Largest River Island] * [https://jorhat.nic.in/dmp11-12.pdf Disaster Management Plan 2011–12, Jorhat District] {{অসম}} {{যোৰহাট জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:নদী দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:মাজুলী|*]] lmlnd9g5777rpqglfe42awi3dyct72m 646315 646314 2026-10-20T19:57:59Z Ananya Taye 28065 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 646315 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = মাজুলী | image = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Doriya River of Majuli.jpg | alt1 = | image2 = Sky lamps at Sri Sri Auniati Satra, Majuli.jpg | alt2 = | image3 = Majuli - The largest river island.jpg | alt3 = | image4 = Majuli Island.jpg | alt4 = | image5 = | alt5 = | image6 = | alt6 = | image7 = | alt7 = | image8 = | alt8 = | image9 = | alt9 = }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: মাজুলীৰ দৰিয়া নদী; খেৰকটীয়া নদী; ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি | image_size = 200px | pushpin_map = India Assam | pushpin_caption = | nickname = <!-- India's First River Island District --> | location = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | coordinates = {{Coord|27|00|N|94|13|E|region:IN|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 880 | length_km = | width_km = | highest_mount = | elevation_m = 84.5 | country = দেশ {{flag|India}} | country_admin_divisions_title = ৰাজ্য | country_admin_divisions = [[অসম]] | country_admin_divisions_title_1 = জিলা | country_admin_divisions_1 = [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 167,304 | population_as_of = 2011 | density_km2 = 300 | ethnic_groups = মিচিং, দেউৰী, কৈৱৰ্ত, সোণোৱাল কছাৰী, কোচ, আহোম, চুতীয়া, কলিতা, গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত আৰু নাথ (যোগী) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 785102, 785104, 785105, 785110, 785106 | area_code_type = Telephone code | area_code = 03775 | registration_plate = AS-29 | additional_info = }} '''মাজুলী''' (ইংৰাজীত ''Majuli'' বা ''Majoli'') হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যত অৱস্থিত সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ। দ্বীপটোৰ দক্ষিণ আৰু পূবে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]], পশ্চিমে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি আছে। উত্তৰ পাৰৰ সেই সুঁতিক খেৰকটীয়া সুঁতি বোলা হয়।<ref>{{Cite web |title=MAJULI CULTURAL LANDSCAPE REGION |url=http://majulilandscape.gov.in/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20230327004127/http://majulilandscape.gov.in/ |archive-date=2023-03-27 |access-date=2026-08-26 |website=majulilandscape.gov.in}}</ref> ইয়াত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ লগতে আন বহু সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। মাজুলী অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। [[যোৰহাট]]ৰ পৰা ফেৰী বা নাৱেৰে মাজুলীলৈ আহিব পাৰি; যোৰহাট [[গুৱাহাটী]]ৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ২৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html World Heritage Nominee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423073732/http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html |date=23 April 2016 }}, ''India-north-east.com''</ref> ২০১৬ চনত মাজুলী ভাৰতৰ প্ৰথমখন দ্বীপভিত্তিক জিলা হিচাপে স্বীকৃত হয়। ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ৰ কাৰ্যকালত ইয়াক পূৰ্বৰ [[যোৰহাট জিলা]]ৰ মহকুমাৰ পৰা পৃথক জিলা কৰা হয়; তেতিয়া অসমৰ জিলাৰ সংখ্যা ৩৩খন হয়। মাজুলী ২০০৪ চনৰ মাৰ্চৰ পৰা [[ইউনেস্কো]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাব্য তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; ই চূড়ান্ত বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি নহয়। মাজুলীক সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হোৱা বাবে ‘‘সত্ৰ নগৰী’’ বুলিও কোৱা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০০১ চনত আয়তন ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু ২০১২ চনত ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছিল; এই পৰস্পৰ পৃথক জৰীপ আৰু আয়তনৰ সংজ্ঞা একে নহ’বও পাৰে, সেয়েহে নিৰ্ভৰযোগ্য জৰীপৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।<ref name=":0">{{cite news |last1=Majuli |first1=District |title=World's largest river island, Majuli, becomes India's first island district |url=https://www.firstpost.com/india/worlds-largest-river-island-majuli-becomes-indias-first-island-district-2995952.html |access-date=13 September 2016 |agency=FP India |date=8 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |access-date=2025-09-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=2004 |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |agency=UNESCO |access-date=18 December 2021}}</ref> ==বৃহত্তম নদীদ্বীপ== ''[[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ]]''-এ মাজুলীক বিশ্বৰ বৃহত্তম অন্তৰ্দেশীয় নদীদ্বীপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। দ্বীপটোৰ উত্তৰে সোৱণশিৰি আৰু দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ। অৱশ্যে ''এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা''-ই [[ব্ৰাজিল]]ৰ বানানাল দ্বীপক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Samrat |date=2017-07-01 |title=Samrat follows the trail of the mighty Brahmaputra |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/unbraiding-the-brahmaputra/article19192861.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Largest river island {{!}} Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |access-date=2025-06-26 |website=www.guinnessworldrecords.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Bananal-Island |title=Bananal Island &#124; Amazon Rainforest, Wildlife & Conservation &#124; Britannica |date=2 March 2024}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== মাজুলী নামৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যা অনুসৰি ই বৈ যোৱা নদীৰ মাজত থকা বহল চাপৰি বা দ্বীপক বুজায়। সাহিত্যিক অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাই বিকল্প ব্যাখ্যাত ‘‘মা’’ক লক্ষ্মী আৰু ‘‘জুলী’’ক জোলোঙা বা ভঁৰালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি মাজুলীক শস্য-মৎস্যেৰে সমৃদ্ধ ‘‘মা লক্ষ্মীৰ ভঁৰাল’’ হিচাপে বুজাইছিল। এইটো লোকব্যুৎপত্তিগত ব্যাখ্যা, প্ৰমাণিত ভাষাতাত্ত্বিক সিদ্ধান্ত নহয়। নকুল চন্দ্ৰ ভূঞাৰ বৰ্ণনাত জয়ধ্বজ সিংহৰ কালত মাজুলী উপদ্বীপৰ পৰা নদীদ্বীপ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। অষ্টাদশ শতিকাৰ জে. পি. ৱেডৰ বিৱৰণত মাজুলীৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৱেডৰ নামেৰে মাজুলীৰ দীঘ ১৬০ ব্ৰিটিছ মাইল আৰু প্ৰস্থ ৬০ ব্ৰিটিছ মাইল বুলি উল্লেখ আছে; তদুপৰি Gazetteer of Bengal and North East India-ৰ নামেৰে ১৯০১ চনত দ্বীপৰ আয়তন ৪৮৫ বৰ্গমাইল বুলি দিয়া আছে। এই পৰিমাপসমূহৰ মূল উৎস আৰু একক পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।<ref>নকুল চন্দ্ৰ ভূঞা ৰচনা সমগ্ৰ</ref> ==ইতিহাস== ===দ্বীপটোৰ উৎপত্তি=== মাজুলী হৈছে অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত অৱস্থিত এটা দীঘলীয়া আৰু ঠেক নদীদ্বীপ। বানপানী আৰু নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা ভূ-আকৃতিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাধ্যমেৰে দ্বীপটোৰ সৃষ্টি হৈছিল। দ্বীপটো দুটা নদীপথৰ মাজত অৱস্থিত—উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে [[দিহিং নদী|বুঢ়ীদিহিং]]ৰ পূৰ্বৰ নদীপথ। এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ দিহিং পৰস্পৰৰ ওচৰা-ওচৰিকৈ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছিল। ১৬৬১ চনৰ পৰা ১৬৯৬ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত কেইবাটাও ভূমিকম্পই অঞ্চলটোৰ নদীব্যৱস্থাত পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=lTvmPLv5_V0C&q=ratanpur&pg=PA21] ''Agrarian System of Medieval Assam'', Jahnabi Gogoi, p. 21.</ref> ১৭৫০ চনত হোৱা এক প্ৰলয়ংকৰী বানপানীৰ ফলত অঞ্চলটোৰ নদীপথৰ ব্যাপক পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই বানপানীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰ এটা অংশক পূৰ্বৰ সংগমস্থলীৰ প্ৰায় ১৯০ কিলোমিটাৰ উজনিত দিহিঙৰ নদীপথেৰে বোৱাই নিয়া বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169555X03002666 J. N. Sarma, "Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India".]</ref><ref>[http://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf S. K. Phukan, ''A Linguistic Study of 24 Places of Assam'', p. 299.]</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ সুঁতিটো বুঢ়ী সুঁতি আৰু উত্তৰৰ সুঁতিটো লুইত সুঁতি নামেৰে পৰিচিত হয়। কালক্ৰমত লুইত সুঁতিৰ পানীৰ পৰিমাণ কমি ই খেৰকটীয়া সুঁতিলৈ পৰিণত হয়, আনহাতে বুঢ়ী সুঁতি বিস্তৃত হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বৰ্তমানৰ মূল নদীপথত পৰিণত হয়।<ref name=":2">{{Cite web |title=District at a glance Details Page {{!}} Majuli District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://majuli.assam.gov.in/about-district/district-glance |access-date=2023-11-02 |website=majuli.assam.gov.in}}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু মাজুলী দ্বীপৰ উৎপত্তিৰ পূৰ্বে ইয়াৰ সম্ভাব্য পুৰণি গতিপথৰ মানচিত্ৰ।<ref>Jogendra Nath Sarma, "A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam", in ''Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region'', Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] ===চুতীয়া যুগ=== দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ ভূখণ্ড, যি বৰ্তমানৰ মাজুলীৰ অধিকাংশ অঞ্চলৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, প্ৰথমতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE ''Assam Buranji'' (SM), p. 9.]</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |page=532 |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56).}}</ref> দেওধাই অসম বুৰঞ্জী অনুসৰি চুতীয়া ৰজা‌ ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত নিজৰ ৰাজধানী ''ৰতনপুৰ'' গঠন কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji, p.165</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, চুতীয়া বিষয়া মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই দিহিং–মাজুলী অঞ্চলত আহোমসকলৰ আক্ৰমণৰ বাতৰি পাই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে সৈন্য লৈ আগবাঢ়িছিল। চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজত মাজুলী অঞ্চলৰ ''দিহিংমুখ'' (বৰ্তমানৰ দক্ষিণ মাজুলী), ''দিখৌমুখ'', ''চিৰাআটি''{{efn|''চিৰাআটি'' সম্ভৱতঃ ব্ৰিটিছ যুগৰ মানচিত্ৰত মধ্য মাজুলীৰ এখন ঠাই হিচাপে উল্লেখ থকা ''চিৰিআটি'' হ'ব পাৰে।}} আৰু ''চেৰোৱাকটা''ত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত ''দিহিংমুখ'' বৰ্তমানৰ বোকাখাত–কাজিৰঙা অঞ্চলৰ (লখৌ–মহুৰা) ওচৰত অৱস্থিত আছিল, য'ত দিহিং নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।{{efn|১৮২৫–১৮২৮ চনৰ জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰত পৰাৰ আগতে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দৈচাই নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মহুৰা নামৰ ঠাইৰ ওচৰত মূল নদীত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনৰ মীৰজুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত লখৌক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ অনুসৰি, সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰেদি বৈ গৈছিল। আনহাতে দিহিং নদী বৰ্তমান মাজুলীৰ দক্ষিণে থকা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপথেৰে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত উত্তৰৰ নদীপথৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert|title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132}}</ref>}} কোচ যুগৰ গ্ৰন্থ ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত এই অঞ্চল পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকাৰ এক পৰম্পৰাগত বৰ্ণনা পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[নৰনাৰায়ণ]] মাজুলীৰ পৰা [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল আৰু সেই স্থানত (''সিঠাৱে'') পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাই শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত আহোমসকলে কেনেকৈ ছলেৰে চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰিছিল, তাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |last=Daivajna |first=Baladev Suryakhari |title=Darrang Raj Vamsavali |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |publisher=Bani Prakash |location=Pathsala |year=1973 |pages=73–74 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452606/page/72/mode/2up}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত অতিৰিক্তভাৱে উল্লেখ আছে যে চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত ৰতনপুৰ নামৰ এখন ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। এইটো পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক দাবী; ইয়াৰ সঠিক স্থান আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। পুৰণি অসমীয়া খচৰাত ১৫১৩–১৫২২ চনৰ ভিতৰত চিৰাআটি, দিখৌমুখ, চেৰোৱাকটা আৰু দিহিংমুখত চুতীয়া–আহোম যুদ্ধ সংঘটিত হোৱা আৰু ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। ===আহোম যুগ=== আহোমসকলৰ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ]] পিছত মাজুলী অঞ্চলক আহোম ৰাজ্যৰ ''মুং-ক্লাং'' বা দিহিং প্ৰদেশ হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয়। এই প্ৰদেশৰ শাসনভাৰ দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হয়। [[চুহুংমুং]] ৰজাই ১৫২৫ চনত এই পদবী সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>Edward Gait, ''A History of Assam'', p. 86: "In 1525, Suhungmung proceeded in person to the Dihing country and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing, and Banlung."</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই নিযুক্তিৰ সৈতে খেওখেন নামৰ এজন আহোম সেনাপতিক সম্পৰ্কিত কৰি ১৫২৬ চন উল্লেখ কৰা হৈছে। দুয়োটা তাৰিখৰ পাৰ্থক্য বুৰঞ্জীৰ মূল পাঠৰ সৈতে মিলাই পৰীক্ষা কৰা উচিত। ১৫৬৩ চনত মাজুলীত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ মাজত এখন [[মাজুলীৰ সন্ধি|সন্ধি]] স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই সন্ধিৰ ফলত আহোমসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সোৱণশিৰি নদীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চল কোচসকলক এৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, C. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58}}</ref><ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=80}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই মাজুলীত মেৰাগড় নামৰ এটা গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৭৬৯–১৭৮০ চনলৈ শাসন কৰা আহোম ৰজা [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই ১৭৭৬ চনত প্ৰদান কৰা এখন দানপত্ৰত ''মাজুলী প্ৰদেশ'' আৰু ইয়াৰ কমলাবাৰী সত্ৰ, অগ্নিচাপৰি, গজলা সত্ৰ আৰু টুনী নদীৰ উল্লেখ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মাজুলী হৌহা নামৰ এজন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।<ref>{{Cite book |title=Nityananda Gogoi, Historical Geography of Medieval Assam |pages=271}}</ref> ষোড়শ শতিকাত সমাজসংস্কাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ আগমনৰ পিছত মাজুলী অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ নেতা শংকৰদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ লগতে দ্বীপটোত [[সত্ৰ]] স্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু কলাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web |last1=Brahma |first1=Debajit |last2=Poovaiah |first2=Ravi |title=Majuli – Pilgrimage Island of Assam: Art Forms of Satra Monasteries |publisher=IDC School of Design, IIT Bombay |website=D'source |access-date=25 August 2026 |url=https://www.dsource.in/resource/majuli-pilgrimage-island-assam/introduction}}</ref> সত্ৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত মাজুলী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয় আৰু এই ভূমিকা কেইবা শতিকা ধৰি অব্যাহত থাকে। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত আৰু ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো দ্বীপটো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত হৈ থাকে। ইয়াক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ হিচাপেও স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |last1=Majuli |first1=River Island |title=Largest river island |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |website=Guinness World Records |access-date=6 September 2016}}</ref> ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত মাজুলীত ব্যাপক নদীখহনীয়া সংঘটিত হয় আৰু ইয়াৰ আয়তন যথেষ্ট হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite news |last=Yardley |first=Jim |date=14 April 2013 |title=A Capricious River, an Indian Island's Lifeline, Now Eats Away at It |url=https://www.nytimes.com/2013/04/15/world/asia/indian-island-shrinks-as-brahmaputra-swells-and-sways.html |work=The New York Times |location=Majuli, India}}</ref> ১৭৯০ৰ দশকত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ১,৩০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Neo-Vaishnavism to Insurgency: Peasant Uprisings and Crisis of Feudalism in Late 18th Century Assam |date=1984 |page=30 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3262}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ ইয়াৰ আয়তন সামান্য হ্ৰাস পাই প্ৰায় ১,২৫৫ বৰ্গকিলোমিটাৰ হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |date=3 May 2004 |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 |bibcode=2004Geomo..60....1S}}</ref> ইংৰাজী খচৰাত ২০২৪ চনলৈ অব্যাহত খহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰলৈ হ্ৰাস পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Majuli, world's largest river island is shrinking and sinking |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/majuli-worlds-largest-river-island-is-shrinking-and-sinking-181678-2014-02-18 |author=Manogya Loiwal |date=18 February 2014 |access-date=5 April 2016}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== মাজুলী অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত। পুৰণি ভৌগোলিক বৰ্ণনা অনুসৰি ইয়াৰ অৱস্থান ২৬°৪৮′ৰ পৰা ২৭°১২′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°৩৯′ৰ পৰা ৯৪°৩৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ ভিতৰত।<ref>''Gazetteer of Bengal and North East India''.</ref> দ্বীপটোৰ দক্ষিণে যোৰহাট আৰু গোলাঘাট অঞ্চল, উত্তৰে লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি অঞ্চল আৰু পূব দিশত শিৱসাগৰ অঞ্চল অৱস্থিত। ইয়াৰ সমতলভূমিৰ আকৃতিক শিলিখা ফলৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ ভৌগোলিক আয়তন সময়ৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীখহনীয়াৰ ফলত সলনি হৈ আহিছে। পুৰণি তথ্যত ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ১,২৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০১২ চনত আয়তন প্ৰায় ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, অন্যান্য প্ৰকাশিত উৎসত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে। এই পৰিমাপসমূহ বেলেগ সময়ৰ জৰীপ বা ভূমিৰ সংজ্ঞাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ'ব পাৰে; সেয়েহে সেইবোৰক একে সময়ৰ পোনপটীয়া তুলনাযোগ্য পৰিসংখ্যা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ===জলবায়ু=== মাজুলীৰ জলবায়ু উপক্ৰান্তীয় মৌচুমী প্ৰকৃতিৰ। মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত গ্ৰীষ্মকাল সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা হয়, আনহাতে শীতকালত বৰষুণ আৰু উষ্ণতা কমি ঠাণ্ডা বাঢ়ে। ঋতু অনুসৰি তাপমাত্ৰা আৰু বায়ুচাপৰ পৰিৱৰ্তনে মৌচুমী বায়ুপ্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখিত পৰিসংখ্যা অনুসৰি, গ্ৰীষ্মকালত মাজুলীৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ২২°ৰ পৰা ৩৪° চেলছিয়াছ আৰু শীতকালত প্ৰায় ১০°ৰ পৰা ১২° চেলছিয়াছৰ ভিতৰত থাকে। নিয়মীয়া মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ২০০ৰ পৰা ৩০০ ছেণ্টিমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট জৰীপকাল আৰু বতৰবিজ্ঞানৰ উৎস নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ==সংস্কৃতি আৰু জনগাঁথনি== ===নৱবৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ=== [[File:Majuli Island (45).jpg|thumb|কমলাবাৰী অঞ্চলৰ দৃশ্য।]] মাজুলী দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হৈ আহিছে। পঞ্চদশ শতিকাত মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য [[মাধৱদেৱ]]ৰ নেতৃত্বত অসমত এই ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ বিকাশ ঘটে। শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বহু সত্ৰই আজিও অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা বহন কৰি আছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, কছাৰীসকলৰ সৈতে বাৰভূঞাসকলৰ সংঘাতৰ পিছত শংকৰদেৱে বৰদোৱা এৰি প্ৰথমে বিশ্বনাথ অঞ্চলত কিছুদিন আশ্ৰয় লৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ উজাই গৈ কেইবাটাও স্থানত অৱস্থান কৰাৰ অন্তত মাজুলীৰ ধূঁৱাহাট–বেলগুৰিত আশ্ৰয় লয়। ইয়াতেই তেওঁ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পশ্চিম মাজুলীৰ বেলগুৰিত অৱস্থান কৰাৰ সময়ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হয়। এই ঐতিহাসিক সাক্ষাৎক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যত ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই সাক্ষাৎ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, শংকৰদেৱে মাজুলীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথমখন সত্ৰ আছিল বেলগুৰি সত্ৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত মাজুলীত মুঠ ৬৫খন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। অসমৰ প্ৰায় ৬৬৫খন পুৰণি সত্ৰৰ ভিতৰত ৬৫খন মাজুলীত অৱস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে এই ৬৫খনৰ ভিতৰত বৰ্তমান মাত্ৰ ২৩খন সত্ৰ সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে বুলি ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৩৭ শকৰ বাৰিষাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াত ঐতিহাসিক বেলগুৰি সত্ৰখন বিলীন হোৱাৰ পিছত সত্ৰখন লখিমপুৰৰ কাচিকটালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। এই শক তাৰিখটো মূল ঐতিহাসিক উৎসৰ সৈতে মিলাই চোৱাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমীয়া সমাজত সত্ৰসমূহ কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাস্থলী নহয়; এইবোৰ সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, নাট্যকলা, চিত্ৰকলা আৰু সামাজিক জীৱনৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। সত্ৰৰ জৰিয়তে শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা ভক্তিধৰ্ম আৰু নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ মাজুলীৰ চাৰিখন প্ৰধান সত্ৰ—আউনীআটী, কমলাবাৰী, গড়মূৰ আৰু দক্ষিণপাট—অসমীয়া ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ====প্ৰধান সত্ৰসমূহ==== [[File:Majuli Island (117).jpg|thumb|কমলাবাৰী সত্ৰ।]] মাজুলীৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান সত্ৰসমূহৰ ভিতৰত তলৰ সত্ৰকেইখন উল্লেখযোগ্য। ;[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] :দক্ষিণপাট সত্ৰ বনমালীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন ৰাসলীলা উদ্‌যাপনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ৰাস মহোৎসৱ অসমৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। দক্ষিণপাট সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু আন বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। ;[[গড়মূৰ সত্ৰ]] :গড়মূৰ সত্ৰ লক্ষ্মীকান্তদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন গড়মূৰ বৰসত্ৰ আৰু গড়মূৰ সৰুসত্ৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত। দুয়োটা ভাগতে শৰৎ ঋতুৰ শেষৰফালে ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। সত্ৰখনত পুৰণি যুদ্ধাস্ত্ৰ, বিশেষকৈ বৰতোপ সংৰক্ষিত আছে। ;[[আউনীআটী সত্ৰ]] :আউনীআটী সত্ৰ নিৰঞ্জন পাঠকদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াত পালনাম আৰু অপ্সৰা নৃত্যৰ বিশেষ চৰ্চা হয়। সত্ৰখনত প্ৰাচীন অসমীয়া শিল্পসামগ্ৰী, পাত্ৰ, অলংকাৰ, হস্তশিল্প আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ এক বৃহৎ সংগ্ৰহ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধ অনুসৰি, সত্ৰখনৰ ১২৫গৰাকী শিষ্য আৰু বিশ্বজুৰি সাত লাখতকৈ অধিক অনুগামী আছে। ;[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] :কমলাবাৰী সত্ৰ বদলা পদ্ম আতাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ কলা, সংস্কৃতি, সাহিত্য আৰু শাস্ত্ৰীয় অধ্যয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ শাখা উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰই দেশ-বিদেশত সত্ৰীয়া কলাৰ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কমলাবাৰী সত্ৰৰ নাওশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ;নৰসিংহ সত্ৰ :আহোম স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্ত সিংহই ১৭৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এলেঙী নৰসিংহ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান। ;বেঙেনাআটী সত্ৰ :বেঙেনাআটী সত্ৰ শংকৰদেৱৰ মাহীমাকৰ নাতি মুৰাৰীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহশালা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ এক উন্নত কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াত আহোম স্বৰ্গদেউ [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সোণেৰে নিৰ্মিত ৰাজকীয় পোছাক আৰু এখন সোণৰ ৰাজছত্ৰ সংৰক্ষিত আছে।<ref name=":4">{{Cite web |last=Das |first=Bijoyeta |title=The slow death of India's Majuli Island |url=https://www.aljazeera.com/features/2013/8/19/the-slow-death-of-indias-majuli-island |access-date=2023-11-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ;চামগুৰি সত্ৰ :চামগুৰি সত্ৰ ভাৰতৰ মুখাশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰখ্যাত। ইয়াত ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ মুখা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প দ্বীপটোৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়। ;বিহিমপুৰ সত্ৰ :বিহিমপুৰ সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পৰম্পৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঝুমুৰা, চালি, নটুৱা, নন্দী-ভৃংগী, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, অপ্সৰা, সত্ৰীয়া কৃষ্ণনৃত্য আৰু দশাৱতাৰ নৃত্য উল্লেখযোগ্য। এই কলাৰূপসমূহ শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অংশ। পীতাম্বৰ দেৱগোস্বামীৰ প্ৰচেষ্টাত সত্ৰখন উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধ্যাত্মিক শুদ্ধিকৰণ বা ''শুদ্ধি'' অনুষ্ঠানৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈছে।<ref name=":4"/> ===জনসংখ্যা=== [[File:Assam 146.jpg|thumb|মাজুলীৰ এখন গাঁও।]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মাজুলীৰ জনসংখ্যা ১,৬৭,৩০৪ গৰাকী। দ্বীপটোৰ জনসংখ্যাৰ ৪৬.৩৮ শতাংশ অনুসূচীত জনজাতি আৰু ১৪.২৭ শতাংশ অনুসূচীত জাতিৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন অজনজাতীয় অসমীয়া হিন্দু জনগোষ্ঠীৰ লোকো বসবাস কৰে। জনসংখ্যাৰ ৯৯.০৪ শতাংশই হিন্দুধৰ্ম পালন কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] (৪১.০১ শতাংশ), [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], কৈৱৰ্ত আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] উল্লেখযোগ্য। অজনজাতীয় অসমীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[কোচ]], [[কলিতা]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] আৰু [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|যোগী]], আদি আছে। ইয়াৰ উপৰি গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত, নাথ তথা অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰ লোকো বসবাস কৰে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কিছুসংখ্যক বঙালী হিন্দু আৰু নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উপস্থিতিও উল্লেখ কৰা হৈছে। দ্বীপটোত প্ৰধানকৈ [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]] ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাজুলীত ১৪৪খন গাঁও আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী।<ref name=":3">{{Cite news |last=Datta |first=Sudipta |date=2023-04-27 |title=Mitul Baruah's Slow Disaster: Life of the storytellers of Majuli |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mitul-baruah-book-slow-disaster-majuli-floods/article66773551.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> [[File:People in Majuli.jpg|thumb|গামোচা বোৱা এগৰাকী দেউৰী মহিলা।]] মাজুলীৰ সৈতে [[যোৰহাট]]ৰ যোগাযোগৰ বাবে দৈনিক ছয়বাৰকৈ ফেৰী চলাচল কৰাৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ হৈ মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থাও আছে। বিভিন্ন অসুবিধাৰ মাজতো চিকিৎসাকেন্দ্ৰ আৰু শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপনৰ জৰিয়তে আধুনিক সুবিধা দ্বীপটোলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। পৰম্পৰাগত বাঁহ আৰু মাটিৰ ঘৰসমূহৰ লগতে কংক্ৰিটৰ নিৰ্মাণো বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":3"/> ===উৎসৱ-পাৰ্বণ=== [[File:Gayan Bayan in Majuli.jpg|right|thumb|মাজুলীত গায়ন-বায়ন।]] মাজুলীৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ আলি আই লৃগাং। সাধাৰণতে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ মাজভাগত ফাগুন মাহৰ দ্বিতীয় বুধবাৰৰ পৰা এই পাঁচদিনীয়া উৎসৱ আৰম্ভ হয়। ইয়াত পুৰাং আপিন (পাতত মেৰিয়াই সিজোৱা ভাত), [[আপং]] আৰু গাহৰি, মাছ, কুকুৰাৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। শস্যৰ ভাল উৎপাদনৰ কামনাৰে দঞি-পঃল (সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত গুমৰাগ ছ'মান নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Less known facts about Majuli, the largest river island in the world |url=https://www.hindustantimes.com/photos/lifestyle/less-known-facts-about-majuli-the-largest-river-island-in-the-world-101626068500496.html |access-date=2023-11-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> উজনি মাজুলীৰ জেংৰাইমুখকে ধৰি কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিং খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বৰদিন উদ্‌যাপন কৰে। মাজুলী প্ৰায় পাঁচ শতিকা ধৰি অসমীয়া সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=How an Assam village is building its own tank for safe water during floods |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/assam/how-an-assam-village-is-building-its-own-tank-for-safe-water-during-floods-6254793/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> মাজুলীৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হৈছে ৰাস মহোৎসৱ। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত সত্ৰসমূহত ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱত জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোক অংশগ্ৰহণ কৰে। চামগুৰি, ভোগপুৰ, বিহিমপুৰ, কমলাবাৰী, দক্ষিণপাট, আউনীআটী, গড়মূৰ আৰু উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰকে ধৰি বহু সত্ৰ আৰু মঞ্চত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৬০খনতকৈ অধিক মঞ্চত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক, গৱেষক, শিল্পী আৰু দৰ্শকে মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Raas Leela performance.jpg|right|thumb|মাজুলীত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন।]] মাজুলীৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান হৈছে পালনাম। নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি পালে পালে নাম-কীৰ্তন গোৱা হয় বাবে ইয়াক পালনাম বোলা হয়। দক্ষিণপাট সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম, গড়মূৰ সত্ৰত সম্পূৰ্ণ নামঘোষাৰ এহেজাৰ ঘোষা পাঠেৰে এদিনীয়া পালনাম, কমলাবাৰী সত্ৰত উদয়াস্ত এদিনীয়া পালনাম, আউনীআটী সত্ৰত পাঁচদিনীয়া পালনাম আৰু কুৰুৱাবাহী সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম অনুষ্ঠিত হয়। এইবোৰৰ লগতে মিচিং, কছাৰী, দেউৰী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু পূজা-পাৰ্বণো পালন কৰা হয়। মাজুলীত বছৰি চাৰিদিনীয়াকৈ মাজুলী মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মহোৎসৱত মাজুলী তথা অসমৰ কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী দেশী-বিদেশী দৰ্শকৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===সাহিত্য=== নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[মাধৱদেৱ]]ে মাজুলীত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক তথা তেওঁৰ গুৰু [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে প্ৰথম সাক্ষাৎ কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক ঘটনাক ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://asom.in/manjuli-tourist-attractions/ |title=Manjuli Tourist Attractions |date=19 June 2018}}</ref> শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে [[নামঘোষা]], [[বৰগীত]] আৰু ভটিমাকে ধৰি বিভিন্ন সাহিত্যিক ৰচনা আৰু সাংস্কৃতিক সৃষ্টিৰ জৰিয়তে [[অসমীয়া সাহিত্য]] সমৃদ্ধ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি সত্ৰসমূহত নাটক আৰু ভক্তিমূলক গীত ৰচনাৰ পৰম্পৰা গঢ় লৈ উঠে। মাজুলীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বহু সাহিত্যিকৰ ভিতৰত [[ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা]], কবি আৰু সমালোচক ৰাজীৱ বৰা, দ্বিভাষিক সমালোচক আৰু সাহিত্যিক ভাস্কৰজ্যোতি নাথ, জুৰী বৰা বৰগোহাঁই, দেৱভূষণ বৰা, ইতিহাসবিদ ডম্বৰুধৰ নাথ, ঔপন্যাসিক গোবিন খাউণ্ড আৰু কবি ডেনি গাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite book |last=Tamuly |first=D. N. |url=https://books.google.com/books?id=9nFXyPDU-1cC&q=The+Majuli+Island+-+Assam+Dambarudhar+Nath |title=The Blessed Island: A Selection of Writings on Majuli and the Neo-Vaishnavite Movement in Assam |date=2013 |publisher=Programme Production Centre (North-East), Doordarshan |language=en}}</ref> অসমীয়াৰ দ্বিতীয়খন বাতৰি-কাকত ''অসম বিলাসিনী'' ১৮৭১ চনৰ পৰা মাজুলীৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.thestellarnews.com/news/118404 |title=Assam Bilasini to Asom Barta : Majuli's Newspaper of News and Views |date=4 October 2021}}</ref> ===লোকসংস্কৃতি আৰু শিল্প=== লোকসংস্কৃতিৰ দিশৰ পৰা মাজুলী বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। সত্ৰীয়া পৰম্পৰা আৰু শংকৰী কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হোৱাৰ লগতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক মিলনে মাজুলীৰ সমাজজীৱনক বৈচিত্ৰ্যময় কৰি তুলিছে। সত্ৰীয়া গীত-মাত, খোল-তাল, নৃত্য, ভাওনা, নাম-কীৰ্তন আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ঐনিতমে মাজুলীৰ সাংস্কৃতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহৰ ভিতৰত মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প, বাঁহ-বেতৰ শিল্প, হস্ততাঁত আৰু নাও নিৰ্মাণ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি গোগোল গছ আৰু কুঁহিলা গছৰ পৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাও আছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প বিশেষকৈ চামগুৰি সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন পৌৰাণিক চৰিত্ৰৰ মুখা ইয়াত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাজুলীৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ভূমিকা পালন কৰে। নাম-কীৰ্তন, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক আলোচনা, সভা আৰু অন্যান্য সামূহিক কাৰ্যসূচী নামঘৰত অনুষ্ঠিত হয়। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰাত কৃষি, নদীকেন্দ্ৰিক যাতায়াত, মাছ ধৰা, তাঁতশিল্প আৰু সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। ==পৰিৱেশ আৰু প্ৰকৃতি== [[File:Assam 133.jpg|thumb|left|মাজুলীৰ জলাভূমি।]] মাজুলী এক বৃহৎ জলাভূমি অঞ্চল। ইয়াৰ জলাভূমিসমূহ বহু বিৰল আৰু বিপন্ন চৰাইৰ আশ্ৰয়স্থল, বিশেষকৈ শীতকালত অহা [[পৰিভ্ৰমী চৰাই]]সমূহৰ। ইয়াত [[বৰটোকোলা]], পেলিকান, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন আৰু [[শৰালি]] হাঁহকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা যায়। সন্ধিয়াৰ পিছত বনৰীয়া হাঁহ আৰু অন্যান্য জলচৰ চৰাই দূৰৱৰ্তী অঞ্চললৈ উৰি যায়।<ref>{{Cite book |last1=Cruz |first1=Cristina |url=https://books.google.com/books?id=Y_YvEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA94 |title=Soil Nitrogen Ecology |last2=Vishwakarma |first2=Kanchan |last3=Choudhary |first3=Devendra Kumar |last4=Varma |first4=Ajit |date=2021-05-24 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-71206-8 |language=en}}</ref> বৃহৎ উদ্যোগৰ অনুপস্থিতি আৰু নিয়মীয়া বৰষুণৰ বাবে দ্বীপটো তুলনামূলকভাৱে প্ৰদূষণমুক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Nath |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=qoFEPgAACAAJ |title=The Majuli Island: Society, Economy, and Culture |date=2009 |publisher=Anshah Publishing House |isbn=978-81-8364-056-5 |language=en}}</ref> অৱশ্যে মাজুলীৰ পাৰৰ ব্যাপক নদীখহনীয়াই দ্বীপটোৰ অস্তিত্বলৈ এক গুৰুতৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। মৌচুমী বানপানীৰ সময়ত খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে উজনিৰ ওচৰৰ নগৰাঞ্চলসমূহত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ মথাউৰিসমূহৰ কিছুমান অনাকাঙ্ক্ষিত প্ৰভাৱ পৰিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰবল সোঁতে দ্বীপটোৰ বৃহৎ অংশ খহাই নিয়া অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৮৫৩ চনত মাজুলীৰ মুঠ আয়তন প্ৰায় ১,১৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল। বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ভূমি খহনীয়াত বিলীন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯১ চনৰ পিছত ৩৫খনতকৈ অধিক গাঁও নদীখহনীয়াত বিলীন হৈছে। কিছুমান জৰীপত মাজুলী আগন্তুক ১৫–২০ বছৰৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হ'ব পাৰে বুলি আশংকা ব্যক্ত কৰা হৈছিল। এইটো প্ৰকাশিত পূৰ্বাভাস, দ্বীপটোৰ বিলুপ্তিৰ কোনো নিশ্চিত সময়সীমা নহয়।<ref>{{Cite book |last1=Phartiyal |first1=Binita |url=https://books.google.com/books?id=SC6oEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA64 |title=Climate Change and Environmental Impacts: Past, Present and Future Perspective |last2=Mohan |first2=Rahul |last3=Chakraborty |first3=Supriyo |last4=Dutta |first4=Venkatesh |last5=Gupta |first5=Anil Kumar |date=2023-01-17 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-13119-6 |language=en}}</ref> মাজুলী সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে ২.৫০ বিলিয়ন টকা, তৎকালীন হিচাপত প্ৰায় ৫.৫ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ, অনুমোদন দিছিল। জলসম্পদ বিভাগ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ব'ৰ্ডে বিগত কেইবাটাও দশক ধৰি খহনীয়া সমস্যাৰ সমাধানৰ চেষ্টা চলাই আহিছে যদিও বিশেষ সফলতা লাভ কৰা নাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ দক্ষিণ সীমাৰ কাষে কংক্ৰিটৰ আৱৰণযুক্ত চাৰিলেনযুক্ত পথ নিৰ্মাণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীতল খননৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। এই প্ৰকল্পত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি খেৰকটীয়া সুঁতিত দুটা জলদ্বাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখিত উৎসসমূহৰ সময়লৈ এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্প কাৰ্যকৰী হোৱা নাছিল। মাজুলীক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ বাবে [[ইউনেস্কো]]ৰ ওচৰত মনোনয়নো দাখিল কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-09-07 |title=Majuli's largest river island status to help UNESCO World heritage bid: Mahesh Sharma |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/assam-majulis-largest-river-island-stauts-unesco-world-heritage-union-culture-minister-mahesh-sharma-3017429/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> স্থানীয় পৰিৱেশকৰ্মী [[যাদৱ পায়েং]]ই দ্বীপটোৰ খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে প্ৰায় ৫৫০ হেক্টৰ অঞ্চলত গছ ৰোপণ কৰি "মলাই অৰণ্য" গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2023-03-21 |title='Forest man of India' wants tree plantation to be taught at schools in world |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/forest-man-of-india-wants-tree-plantation-to-be-taught-at-schools-in-world/article66644889.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> পূৰ্বতে এই অঞ্চলৰ বৃহৎ অংশ খহনীয়াৰ আশংকা থকা উন্মুক্ত বালিচৰ আছিল। পায়েঙৰ বনানীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাত অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান এই অৰণ্য হাতী, বাঘ, হৰিণ আৰু শগুণকে ধৰি বিভিন্ন বন্যপ্ৰাণীৰ আশ্ৰয়স্থল।<ref>{{cite web |last1=Kalita |first1=Jitu |title=India Man Plants Forest Bigger Than Central Park to Save His Island |url=http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |url-status=dead |archive-date=20 October 2014 |website=National Geographic |publisher=National Geographic Society |access-date=24 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |date=17 May 2017 |title=How one man saved an island and brought its animals back |url=https://en.newsner.com/news/how-one-man-saved-an-island-and-brought-its-animals-back/ |agency=Newsner}}</ref> ===জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভাবুকি=== জলাভূমিৰ সংকোচন আৰু চৰম জলবায়ুগত পৰিস্থিতিৰ ফলত মাজুলী সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=D. T. E. |date=2016-06-28 |title=Disappearing Majuli, India's first river island district |url=https://www.downtoearth.org.in/environment/disappearing-majuli-india-s-first-river-island-district-54610 |access-date=2025-04-03 |website=Down To Earth |language=en}}</ref><ref name="Tandon">{{Cite web |last=Tandon |first=Aditi |date=2024-04-15 |title=Majuli's shrinking wetlands and their fight for survival |url=https://india.mongabay.com/2024/04/majulis-shrinking-wetlands-and-their-fight-for-survival/ |access-date=2025-04-03 |website=Mongabay-India |language=en-US}}</ref> দ্বীপটোৱে বৰ্ধিত বানপানী,<ref name="Tandon"/> নদীখহনীয়া,<ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বাসস্থানচ্যুতি, অভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন আৰু কৃষি উৎপাদনশীলতা হ্ৰাসৰ দৰে সমস্যাৰো সন্মুখীন হৈছে।<ref name=":4"/> ==অৰ্থনীতি== ===কৃষি আৰু অন্যান্য উদ্যোগ=== [[কৃষি]] মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান ভিত্তি। ধান ইয়াৰ মুখ্য কৃষিজাত উৎপাদন। দ্বীপটোত এশৰো অধিক প্ৰজাতিৰ ধানৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কোমল চাউল, বাওধান আৰু আঠাযুক্ত চাউল উল্লেখযোগ্য। এই চাউলসমূহ পৰম্পৰাগত জলপান আৰু [[পিঠা]] প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কৃষিৰ উপৰি হস্ততাঁত, মাছ ধৰা, দুগ্ধ উৎপাদন, [[মৃৎশিল্প]] আৰু নাও নিৰ্মাণ মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ আন গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>[http://www.assamlog.com ''The Only Govt Jobs updates website open from Majuli''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501122301/http://assamlog.com/ |date=1 May 2017}}</ref> [[File:Jengraimukh paddy field.jpg|thumb|জেংৰাইমুখৰ এখন ধাননি পথাৰ।]] মাজুলীৰ গাঁও অঞ্চলত হস্ততাঁত বহু পৰিয়ালৰ অন্যতম জীৱিকাৰ উপায়। পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাসকলে তাঁতশালত বিভিন্ন বস্ত্ৰ বয়। মাজুলীৰ অধিবাসীসকল নাও চলোৱা আৰু নদীপথৰ যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰতো দক্ষ। দ্বীপটোৰ নদীকেন্দ্ৰিক ভৌগোলিক অৱস্থাৰ বাবে নাও নিৰ্মাণ আৰু নাও চলোৱাৰ পৰম্পৰাই স্থানীয় অৰ্থনীতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ===শিক্ষা=== মাজুলীৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ [[অসম চৰকাৰ]]ৰ অধীনত পৰিচালিত হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ]]ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত।<ref>{{cite web |title=Welcome to Assam State School Education Board (ASSEB) |url=https://asseb.in/ |website=asseb.in |access-date=19 September 2025}}</ref> দ্বীপটোত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়]], ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, [[মাজুলী মহাবিদ্যালয়]], [[জেংৰাইমুখ মহাবিদ্যালয়]], ৰঙাচাহী মহাবিদ্যালয় আৰু পূব মাজুলী মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য। ===পৰ্যটন=== [[File:Majuli Island (103).jpg|thumb|মাজুলীৰ বিভিন্ন অঞ্চল চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে জনপ্ৰিয়।]] মাজুলী [[যোৰহাট]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। পৰ্যটকসকলে যোৰহাটৰ নিমাতী ষ্টীমাৰ ঘাটৰ পৰা বাছ আৰু ফেৰী ব্যৱহাৰ কৰি দ্বীপটোলৈ যাব পাৰে। যাতায়াতৰ মাধ্যম সলনি কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে এই যাত্ৰাত তিনিঘণ্টাতকৈ অধিক সময় লাগিব পাৰে। মাজুলীৰ ওচৰৰ প্ৰধান নগৰসমূহৰ ভিতৰত [[উত্তৰ লখিমপুৰ]], [[গোলাঘাট]], [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[ডিব্ৰুগড়]] উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |date=2005-10-06 |title=Manufacturing identities? |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30206559.ece |access-date=2023-11-02 |website=Frontline |language=en}}</ref> মাজুলীৰ প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত বৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহ উল্লেখযোগ্য। মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প আৰু হাতেৰে বোৱা মেখেলা-চাদৰৰ দৰে বস্ত্ৰশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে বিশেষ আকৰ্ষণ। দ্বীপটোত আলি আই লৃগাং, পালনাম, ফলকু আৰু পৰাগ উৎসৱকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Mody |first=Sri Anuj |url=https://books.google.com/books?id=OLNsEAAAQBAJ&dq=Madhya+Majuli+Tourism&pg=PA29 |title=Socio-economic and environment impacts of tourism |last2=Borah |first2=Philip |publisher=Archers & Elevators Publishing House |isbn=978-93-90996-34-6 |language=en}}</ref> নৱেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ অনুকূল বতৰ আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ অধিক উপস্থিতিৰ বাবে মাজুলীৰ দক্ষিণ অংশ চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।<ref>{{Cite web |title=World's largest river island is in India! |url=https://www.indiatoday.in/travel/destinations/story/worlds-largest-river-island-is-in-india-assam-majuli-307702-2016-02-08 |access-date=2023-11-03 |website=India Today |date=8 February 2016 |language=en}}</ref> চৰাই নিৰীক্ষণৰ আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চাকুলি বিল, ভেৰকী বিল আৰু মগুৰমাৰী বিল অন্যতম।<ref>{{Cite book |last=Phukon |first=Pallabita Bora |url=https://books.google.com/books?id=qNJGEAAAQBAJ&dq=Majuli+There+are+three+locales+for+birdwatching&pg=PT114 |title=Jajabor: Wanderlust Assam |date=2021-10-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68538-338-1 |language=en}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত তলৰ স্থানসমূহকো মাজুলীৰ পৰ্যটন আকৰ্ষণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। * চৰাইচোং * ৰাওনা পুখুৰী * চামগুৰিৰ মুখাশিল্প * মাজুলীৰ সত্ৰসমূহ * ৰাস মহোৎসৱ মাজুলীত চাৰিদিনীয়াকৈ উদ্‌যাপিত মাজুলী মহোৎসৱো পৰ্যটনৰ এক উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ। এই উৎসৱত দ্বীপটোৰ পৰম্পৰাগত কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===যাতায়াত=== [[File:Way To Majuli.jpg|thumb|right|200px|যোৰহাটৰ পৰা মাজুলীলৈ যোৱাৰ পথ।]] মাজুলীৰ সৈতে অসমৰ মূল ভূখণ্ডৰ যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে নদীপথৰ ফেৰী সেৱা। [[যোৰহাট]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]]—দুয়ো দিশৰ পৰা মাজুলীলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। যোৰহাটৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে নগৰখনৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত নিমাতী ঘাটলৈ বাছ বা টেক্সীৰে যাব লাগে। তাৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ মাজুলীৰ বিভিন্ন ফেৰীঘাটলৈ যাব পাৰি। নিমাতী ঘাটৰ পৰা মাজুলীৰ কমলাবাৰী, অফলামুখ, শালমৰা, ফুলনি বা বগৰীগুৰি, দক্ষিণপাট আৰু চুমৈমাৰী আদি ঘাটলৈ ফেৰী চলাচলৰ ব্যৱস্থা আছে। ফেৰীসমূহত যাত্ৰীৰ লগতে কিছুমান লঘু যানবাহনো পাৰাপাৰ কৰিব পৰা যায়। ভাৰতীয় আভ্যন্তৰীণ জলপথ প্ৰাধিকৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰোল-অন/ৰোল-অফ বা ৰ'-ৰ' ফেৰী সেৱাই ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ মাজুলী বন্দৰলৈ যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সেৱাত কম গভীৰ পানীত চলিব পৰা দুখন জাহাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিখন জাহাজে প্ৰায় ২০০ গৰাকী যাত্ৰী, চাৰিখন গাড়ী আৰু দুখন ট্ৰাক কঢ়িয়াব পাৰে। নদীপথৰ উপৰি মাজুলী আৰু যোৰহাটৰ মাজত পোনপটীয়া স্থলপথৰ যোগাযোগ স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে এখন দুইলেনযুক্ত দলং নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০২১ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দলংখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ হয়। দলংখনে নিমাতী ঘাট আৰু কমলাবাৰী অঞ্চলক সংযোগ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.timesnownews.com/india/article/importance-of-mahabahu-brahmaputra-project-bhumi-pujan-majuli-bridge-on-pm-modi-itinerary-on-18-february-inauguration-jogighopa-foundation-stone/721374 |title=Importance of Mahabahu-Brahmaputra project, Majuli bridge on PM Modi itinerary on 18 February explained |date=17 February 2021}}</ref> লখিমপুৰৰ পৰা মাজুলীলৈ যাবলৈ লুইত আৰু খাবলু নামৰ দুটা ঘাট পাৰ হ'বলগীয়া হয় বুলি পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। [[বিহপুৰীয়া]] হৈ মাজুলীলৈ যোৱা আন এটা পথো আছে। এই পথ তুলনামূলকভাৱে সুচল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ বালিচাপৰীৰ পৰা ধূনাগুৰি ঘাট পাৰ হৈ লখিমপুৰ জিলালৈ নিয়মীয়া যানবাহন চলাচলৰ ব্যৱস্থাও আছে। [[বগীবিল দলং]] নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ধেমাজি আৰু ঢকুৱাখনা হৈ মাজুলীলৈ যোৱাৰ বাবে সকলো বতৰৰ উপযোগী এক বিকল্প পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ উপৰি [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ–ঢকুৱাখনা পথেৰে মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। এই যাতায়াত ব্যৱস্থাসমূহে মাজুলীৰ অধিবাসী আৰু পৰ্যটকসকলৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে যোগাযোগত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File:Raas Majuli 1.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ এক দৃশ্য File:Raas Majuli 2.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ আন এক দৃশ্য File:Mask Raas Majuli.jpg|মাজুলীৰ ৰাসত ব্যৱহৃত মুখা File:Kamalabari Satra.jpg|[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] File:Dakhinpat Temple.jpg|[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] File:Filial Piety Rituals.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰত পূজা File:Assam 098.jpg|[[আউনীআটী সত্ৰ]]ত গৰুড়ৰ মূৰ্তি File:Aauniati satra gate.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Majuli Island , Assam (19).jpg|কমলাবাৰী ডাকঘৰ File:Sotro of Majuli.jpg|মাজুলীৰ সত্ৰ-সংস্কৃতি File:Dakhinpat Satra.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:সত্ৰ.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:অফলামুখ.jpg|অফলামুখ–নিমাতী ফেৰী সেৱা </gallery> ==লগতে চাওক== * [[মাজুলী জিলা]] * [[মাজুলী বিধানসভা সমষ্টি]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Majuli|মাজুলী}} * [https://web.archive.org/web/20030409100449/http://www.majuli.org/ Majuli.org] — Majuli Island Protection & Development Council (MIPDC) * [https://www.majuliislands.com/ MajuliIslands.com] — মাজুলী সম্পৰ্কীয় তথ্য * [https://web.archive.org/web/20150321060222/http://www.majuli.org/ মাজুলীৰ ঐতিহাসিক ৱেবছাইট] * [https://web.archive.org/web/20060502183309/http://www.cfar.umd.edu/~venu/NFI/majuli.html Life in Majuli] * [https://web.archive.org/web/20020204073652/http://members.tripod.com/majuli/sanjoy/majinfo.htm Culture of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20120715044404/http://www.1upindia.com/states/assam/cities.html Satras of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20210309114353/http://www.majuli.info/ World's Largest River Island] * [https://jorhat.nic.in/dmp11-12.pdf Disaster Management Plan 2011–12, Jorhat District] {{অসম}} {{যোৰহাট জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:নদী দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:মাজুলী|*]] fo0agt9au72k2ecllh0uyx1xhy5mqes 646316 646315 2026-10-20T20:03:26Z Ananya Taye 28065 /* ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু */ 646316 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = মাজুলী | image = {{multiple image | align = center | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Doriya River of Majuli.jpg | alt1 = | image2 = Sky lamps at Sri Sri Auniati Satra, Majuli.jpg | alt2 = | image3 = Majuli - The largest river island.jpg | alt3 = | image4 = Majuli Island.jpg | alt4 = | image5 = | alt5 = | image6 = | alt6 = | image7 = | alt7 = | image8 = | alt8 = | image9 = | alt9 = }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ: মাজুলীৰ দৰিয়া নদী; খেৰকটীয়া নদী; ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি | image_size = 200px | pushpin_map = India Assam | pushpin_caption = | nickname = <!-- India's First River Island District --> | location = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | coordinates = {{Coord|27|00|N|94|13|E|region:IN|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 880 | length_km = | width_km = | highest_mount = | elevation_m = 84.5 | country = দেশ {{flag|India}} | country_admin_divisions_title = ৰাজ্য | country_admin_divisions = [[অসম]] | country_admin_divisions_title_1 = জিলা | country_admin_divisions_1 = [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 167,304 | population_as_of = 2011 | density_km2 = 300 | ethnic_groups = মিচিং, দেউৰী, কৈৱৰ্ত, সোণোৱাল কছাৰী, কোচ, আহোম, চুতীয়া, কলিতা, গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত আৰু নাথ (যোগী) | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 785102, 785104, 785105, 785110, 785106 | area_code_type = Telephone code | area_code = 03775 | registration_plate = AS-29 | additional_info = }} '''মাজুলী''' (ইংৰাজীত ''Majuli'' বা ''Majoli'') হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ [[অসম]] ৰাজ্যত অৱস্থিত সৰ্ববৃহৎ নদীদ্বীপ। দ্বীপটোৰ দক্ষিণ আৰু পূবে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]], পশ্চিমে [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা পৃথক সুঁতি আছে। উত্তৰ পাৰৰ সেই সুঁতিক খেৰকটীয়া সুঁতি বোলা হয়।<ref>{{Cite web |title=MAJULI CULTURAL LANDSCAPE REGION |url=http://majulilandscape.gov.in/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20230327004127/http://majulilandscape.gov.in/ |archive-date=2023-03-27 |access-date=2026-08-26 |website=majulilandscape.gov.in}}</ref> ইয়াত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] জনগোষ্ঠীৰ লগতে আন বহু সম্প্ৰদায়ৰ লোক বসবাস কৰে। মাজুলী অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। [[যোৰহাট]]ৰ পৰা ফেৰী বা নাৱেৰে মাজুলীলৈ আহিব পাৰি; যোৰহাট [[গুৱাহাটী]]ৰ উত্তৰ-পূবে প্ৰায় ২৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>[http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html World Heritage Nominee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423073732/http://www.india-north-east.com/2012/02/world-heritage-nominee-majuli.html |date=23 April 2016 }}, ''India-north-east.com''</ref> ২০১৬ চনত মাজুলী ভাৰতৰ প্ৰথমখন দ্বীপভিত্তিক জিলা হিচাপে স্বীকৃত হয়। ৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৬ তাৰিখে মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ৰ কাৰ্যকালত ইয়াক পূৰ্বৰ [[যোৰহাট জিলা]]ৰ মহকুমাৰ পৰা পৃথক জিলা কৰা হয়; তেতিয়া অসমৰ জিলাৰ সংখ্যা ৩৩খন হয়। মাজুলী ২০০৪ চনৰ মাৰ্চৰ পৰা [[ইউনেস্কো]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ সম্ভাব্য তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে; ই চূড়ান্ত বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি নহয়। মাজুলীক সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হোৱা বাবে ‘‘সত্ৰ নগৰী’’ বুলিও কোৱা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০০১ চনত আয়তন ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু ২০১২ চনত ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ আছিল; এই পৰস্পৰ পৃথক জৰীপ আৰু আয়তনৰ সংজ্ঞা একে নহ’বও পাৰে, সেয়েহে নিৰ্ভৰযোগ্য জৰীপৰ সৈতে তুলনা কৰা উচিত।<ref name=":0">{{cite news |last1=Majuli |first1=District |title=World's largest river island, Majuli, becomes India's first island district |url=https://www.firstpost.com/india/worlds-largest-river-island-majuli-becomes-indias-first-island-district-2995952.html |access-date=13 September 2016 |agency=FP India |date=8 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |access-date=2025-09-11 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=2004 |title=River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1870/ |agency=UNESCO |access-date=18 December 2021}}</ref> ==বৃহত্তম নদীদ্বীপ== ''[[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ]]''-এ মাজুলীক বিশ্বৰ বৃহত্তম অন্তৰ্দেশীয় নদীদ্বীপ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। দ্বীপটোৰ উত্তৰে সোৱণশিৰি আৰু দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰ। অৱশ্যে ''এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা''-ই [[ব্ৰাজিল]]ৰ বানানাল দ্বীপক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ বুলি বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Samrat |date=2017-07-01 |title=Samrat follows the trail of the mighty Brahmaputra |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/unbraiding-the-brahmaputra/article19192861.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Largest river island {{!}} Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |access-date=2025-06-26 |website=www.guinnessworldrecords.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Bananal-Island |title=Bananal Island &#124; Amazon Rainforest, Wildlife & Conservation &#124; Britannica |date=2 March 2024}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== মাজুলী নামৰ আক্ষৰিক ব্যাখ্যা অনুসৰি ই বৈ যোৱা নদীৰ মাজত থকা বহল চাপৰি বা দ্বীপক বুজায়। সাহিত্যিক অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকাই বিকল্প ব্যাখ্যাত ‘‘মা’’ক লক্ষ্মী আৰু ‘‘জুলী’’ক জোলোঙা বা ভঁৰালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি মাজুলীক শস্য-মৎস্যেৰে সমৃদ্ধ ‘‘মা লক্ষ্মীৰ ভঁৰাল’’ হিচাপে বুজাইছিল। এইটো লোকব্যুৎপত্তিগত ব্যাখ্যা, প্ৰমাণিত ভাষাতাত্ত্বিক সিদ্ধান্ত নহয়। নকুল চন্দ্ৰ ভূঞাৰ বৰ্ণনাত জয়ধ্বজ সিংহৰ কালত মাজুলী উপদ্বীপৰ পৰা নদীদ্বীপ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। অষ্টাদশ শতিকাৰ জে. পি. ৱেডৰ বিৱৰণত মাজুলীৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৱেডৰ নামেৰে মাজুলীৰ দীঘ ১৬০ ব্ৰিটিছ মাইল আৰু প্ৰস্থ ৬০ ব্ৰিটিছ মাইল বুলি উল্লেখ আছে; তদুপৰি Gazetteer of Bengal and North East India-ৰ নামেৰে ১৯০১ চনত দ্বীপৰ আয়তন ৪৮৫ বৰ্গমাইল বুলি দিয়া আছে। এই পৰিমাপসমূহৰ মূল উৎস আৰু একক পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন।<ref>নকুল চন্দ্ৰ ভূঞা ৰচনা সমগ্ৰ</ref> ==ইতিহাস== ===দ্বীপটোৰ উৎপত্তি=== মাজুলী হৈছে অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত অৱস্থিত এটা দীঘলীয়া আৰু ঠেক নদীদ্বীপ। বানপানী আৰু নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা ভূ-আকৃতিগত পৰিৱৰ্তনৰ মাধ্যমেৰে দ্বীপটোৰ সৃষ্টি হৈছিল। দ্বীপটো দুটা নদীপথৰ মাজত অৱস্থিত—উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু দক্ষিণে [[দিহিং নদী|বুঢ়ীদিহিং]]ৰ পূৰ্বৰ নদীপথ। এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ দিহিং পৰস্পৰৰ ওচৰা-ওচৰিকৈ প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছিল। ১৬৬১ চনৰ পৰা ১৬৯৬ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত কেইবাটাও ভূমিকম্পই অঞ্চলটোৰ নদীব্যৱস্থাত পৰিৱৰ্তনৰ পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>[https://books.google.com/books?id=lTvmPLv5_V0C&q=ratanpur&pg=PA21] ''Agrarian System of Medieval Assam'', Jahnabi Gogoi, p. 21.</ref> ১৭৫০ চনত হোৱা এক প্ৰলয়ংকৰী বানপানীৰ ফলত অঞ্চলটোৰ নদীপথৰ ব্যাপক পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই বানপানীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰ এটা অংশক পূৰ্বৰ সংগমস্থলীৰ প্ৰায় ১৯০ কিলোমিটাৰ উজনিত দিহিঙৰ নদীপথেৰে বোৱাই নিয়া বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169555X03002666 J. N. Sarma, "Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India".]</ref><ref>[http://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf S. K. Phukan, ''A Linguistic Study of 24 Places of Assam'', p. 299.]</ref> ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ সুঁতিটো বুঢ়ী সুঁতি আৰু উত্তৰৰ সুঁতিটো লুইত সুঁতি নামেৰে পৰিচিত হয়। কালক্ৰমত লুইত সুঁতিৰ পানীৰ পৰিমাণ কমি ই খেৰকটীয়া সুঁতিলৈ পৰিণত হয়, আনহাতে বুঢ়ী সুঁতি বিস্তৃত হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বৰ্তমানৰ মূল নদীপথত পৰিণত হয়।<ref name=":2">{{Cite web |title=District at a glance Details Page {{!}} Majuli District {{!}} Government Of Assam, India |url=https://majuli.assam.gov.in/about-district/district-glance |access-date=2023-11-02 |website=majuli.assam.gov.in}}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু মাজুলী দ্বীপৰ উৎপত্তিৰ পূৰ্বে ইয়াৰ সম্ভাব্য পুৰণি গতিপথৰ মানচিত্ৰ।<ref>Jogendra Nath Sarma, "A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam", in ''Proceedings of the National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region'', Guwahati, 1993, pp. 74–83, Fig. 1, p. 76.</ref>]] ===চুতীয়া যুগ=== দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ ভূখণ্ড, যি বৰ্তমানৰ মাজুলীৰ অধিকাংশ অঞ্চলৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, প্ৰথমতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=YELHow5lP9kC&focus=searchwithinvolume&q=%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE ''Assam Buranji'' (SM), p. 9.]</ref><ref name="Dihing 2007 p.56">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |page=532 |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56).}}</ref> দেওধাই অসম বুৰঞ্জী অনুসৰি চুতীয়া ৰজা‌ ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত নিজৰ ৰাজধানী ''ৰতনপুৰ'' গঠন কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Assam Buranji, p.165</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, চুতীয়া বিষয়া মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাই দিহিং–মাজুলী অঞ্চলত আহোমসকলৰ আক্ৰমণৰ বাতৰি পাই তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে সৈন্য লৈ আগবাঢ়িছিল। চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজত মাজুলী অঞ্চলৰ ''দিহিংমুখ'' (বৰ্তমানৰ দক্ষিণ মাজুলী), ''দিখৌমুখ'', ''চিৰাআটি''{{efn|''চিৰাআটি'' সম্ভৱতঃ ব্ৰিটিছ যুগৰ মানচিত্ৰত মধ্য মাজুলীৰ এখন ঠাই হিচাপে উল্লেখ থকা ''চিৰিআটি'' হ'ব পাৰে।}} আৰু ''চেৰোৱাকটা''ত যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। সেই সময়ত ''দিহিংমুখ'' বৰ্তমানৰ বোকাখাত–কাজিৰঙা অঞ্চলৰ (লখৌ–মহুৰা) ওচৰত অৱস্থিত আছিল, য'ত দিহিং নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।{{efn|১৮২৫–১৮২৮ চনৰ জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰত পৰাৰ আগতে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দৈচাই নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মহুৰা নামৰ ঠাইৰ ওচৰত মূল নদীত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনৰ মীৰজুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত লখৌক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ অনুসৰি, সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰেদি বৈ গৈছিল। আনহাতে দিহিং নদী বৰ্তমান মাজুলীৰ দক্ষিণে থকা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপথেৰে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে বৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত উত্তৰৰ নদীপথৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert|title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132}}</ref>}} কোচ যুগৰ গ্ৰন্থ ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত এই অঞ্চল পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধীনত থকাৰ এক পৰম্পৰাগত বৰ্ণনা পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত উল্লেখ আছে যে ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[নৰনাৰায়ণ]] মাজুলীৰ পৰা [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল আৰু সেই স্থানত (''সিঠাৱে'') পূৰ্বতে চুতীয়া ৰজাই শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত আহোমসকলে কেনেকৈ ছলেৰে চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ ৰাজ্য অধিকাৰ কৰিছিল, তাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |last=Daivajna |first=Baladev Suryakhari |title=Darrang Raj Vamsavali |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |publisher=Bani Prakash |location=Pathsala |year=1973 |pages=73–74 |language=as |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452606/page/72/mode/2up}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত অতিৰিক্তভাৱে উল্লেখ আছে যে চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে মাজুলী অঞ্চলত ৰতনপুৰ নামৰ এখন ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। এইটো পৰম্পৰাগত ঐতিহাসিক দাবী; ইয়াৰ সঠিক স্থান আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ পৃথকভাৱে পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। পুৰণি অসমীয়া খচৰাত ১৫১৩–১৫২২ চনৰ ভিতৰত চিৰাআটি, দিখৌমুখ, চেৰোৱাকটা আৰু দিহিংমুখত চুতীয়া–আহোম যুদ্ধ সংঘটিত হোৱা আৰু ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন ঘটাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। ===আহোম যুগ=== আহোমসকলৰ [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়ৰ]] পিছত মাজুলী অঞ্চলক আহোম ৰাজ্যৰ ''মুং-ক্লাং'' বা দিহিং প্ৰদেশ হিচাপে পুনৰ্গঠন কৰা হয়। এই প্ৰদেশৰ শাসনভাৰ দিহিঙীয়া গোহাঁই বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হয়। [[চুহুংমুং]] ৰজাই ১৫২৫ চনত এই পদবী সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>Edward Gait, ''A History of Assam'', p. 86: "In 1525, Suhungmung proceeded in person to the Dihing country and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing, and Banlung."</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই নিযুক্তিৰ সৈতে খেওখেন নামৰ এজন আহোম সেনাপতিক সম্পৰ্কিত কৰি ১৫২৬ চন উল্লেখ কৰা হৈছে। দুয়োটা তাৰিখৰ পাৰ্থক্য বুৰঞ্জীৰ মূল পাঠৰ সৈতে মিলাই পৰীক্ষা কৰা উচিত। ১৫৬৩ চনত মাজুলীত [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ মাজত এখন [[মাজুলীৰ সন্ধি|সন্ধি]] স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই সন্ধিৰ ফলত আহোমসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সোৱণশিৰি নদীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চল কোচসকলক এৰি দিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, C. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58}}</ref><ref>{{cite book |last=Sarkar |first=J. N. |chapter=Early Rulers of Koch Bihar |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=80}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ই মাজুলীত মেৰাগড় নামৰ এটা গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৭৬৯–১৭৮০ চনলৈ শাসন কৰা আহোম ৰজা [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই ১৭৭৬ চনত প্ৰদান কৰা এখন দানপত্ৰত ''মাজুলী প্ৰদেশ'' আৰু ইয়াৰ কমলাবাৰী সত্ৰ, অগ্নিচাপৰি, গজলা সত্ৰ আৰু টুনী নদীৰ উল্লেখ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মাজুলী হৌহা নামৰ এজন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।<ref>{{Cite book |title=Nityananda Gogoi, Historical Geography of Medieval Assam |pages=271}}</ref> ষোড়শ শতিকাত সমাজসংস্কাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ আগমনৰ পিছত মাজুলী অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ নেতা শংকৰদেৱে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ লগতে দ্বীপটোত [[সত্ৰ]] স্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ত অসমীয়া ধৰ্ম, সংস্কৃতি আৰু কলাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web |last1=Brahma |first1=Debajit |last2=Poovaiah |first2=Ravi |title=Majuli – Pilgrimage Island of Assam: Art Forms of Satra Monasteries |publisher=IDC School of Design, IIT Bombay |website=D'source |access-date=25 August 2026 |url=https://www.dsource.in/resource/majuli-pilgrimage-island-assam/introduction}}</ref> সত্ৰসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত মাজুলী বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হয় আৰু এই ভূমিকা কেইবা শতিকা ধৰি অব্যাহত থাকে। [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত আৰু ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছতো দ্বীপটো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত হৈ থাকে। ইয়াক বিশ্বৰ বৃহত্তম নদীদ্বীপ হিচাপেও স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |last1=Majuli |first1=River Island |title=Largest river island |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island- |website=Guinness World Records |access-date=6 September 2016}}</ref> ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত মাজুলীত ব্যাপক নদীখহনীয়া সংঘটিত হয় আৰু ইয়াৰ আয়তন যথেষ্ট হ্ৰাস পায়।<ref>{{cite news |last=Yardley |first=Jim |date=14 April 2013 |title=A Capricious River, an Indian Island's Lifeline, Now Eats Away at It |url=https://www.nytimes.com/2013/04/15/world/asia/indian-island-shrinks-as-brahmaputra-swells-and-sways.html |work=The New York Times |location=Majuli, India}}</ref> ১৭৯০ৰ দশকত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ১,৩০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Neo-Vaishnavism to Insurgency: Peasant Uprisings and Crisis of Feudalism in Late 18th Century Assam |date=1984 |page=30 |url=https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3262}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ ইয়াৰ আয়তন সামান্য হ্ৰাস পাই প্ৰায় ১,২৫৫ বৰ্গকিলোমিটাৰ হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |date=3 May 2004 |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 |bibcode=2004Geomo..60....1S}}</ref> ইংৰাজী খচৰাত ২০২৪ চনলৈ অব্যাহত খহনীয়াৰ ফলত মাজুলীৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰলৈ হ্ৰাস পোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Majuli, world's largest river island is shrinking and sinking |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/majuli-worlds-largest-river-island-is-shrinking-and-sinking-181678-2014-02-18 |author=Manogya Loiwal |date=18 February 2014 |access-date=5 April 2016}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== মাজুলী অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত। পুৰণি ভৌগোলিক বৰ্ণনা অনুসৰি ইয়াৰ অৱস্থান ২৬°৪৮′ৰ পৰা ২৭°১২′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°৩৯′ৰ পৰা ৯৪°৩৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ ভিতৰত।<ref>''Gazetteer of Bengal and North East India''.</ref> দ্বীপটোৰ দক্ষিণে যোৰহাট আৰু গোলাঘাট অঞ্চল, উত্তৰে লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি অঞ্চল আৰু পূব দিশত শিৱসাগৰ অঞ্চল অৱস্থিত। ইয়াৰ সমতলভূমিৰ আকৃতিক শিলিখা ফলৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ ভৌগোলিক আয়তন সময়ৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীখহনীয়াৰ ফলত সলনি হৈ আহিছে। পুৰণি তথ্যত ইয়াৰ আয়তন প্ৰায় ১,২৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ২০১২ চনত আয়তন প্ৰায় ৫০৮.১৩ বৰ্গকিলোমিটাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে, অন্যান্য প্ৰকাশিত উৎসত দ্বীপটোৰ আয়তন প্ৰায় ৮৮০ বৰ্গকিলোমিটাৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে। এই পৰিমাপসমূহ বেলেগ সময়ৰ জৰীপ বা ভূমিৰ সংজ্ঞাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ'ব পাৰে; সেয়েহে সেইবোৰক একে সময়ৰ পোনপটীয়া তুলনাযোগ্য পৰিসংখ্যা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ===জলবায়ু=== মাজুলীৰ জলবায়ু উপক্ৰান্তীয় মৌচুমী প্ৰকৃতিৰ। মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত গ্ৰীষ্মকাল সাধাৰণতে গৰম আৰু সেমেকা হয়, আনহাতে শীতকালত বৰষুণ আৰু উষ্ণতা কমি ঠাণ্ডা বাঢ়ে। ঋতু অনুসৰি তাপমাত্ৰা আৰু বায়ুচাপৰ পৰিৱৰ্তনে মৌচুমী বায়ুপ্ৰবাহৰ সৃষ্টি কৰে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখিত পৰিসংখ্যা অনুসৰি, গ্ৰীষ্মকালত মাজুলীৰ তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ২২°ৰ পৰা ৩৪° চেলছিয়াছ আৰু শীতকালত প্ৰায় ১০°ৰ পৰা ১২° চেলছিয়াছৰ ভিতৰত থাকে। নিয়মীয়া মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ২০০ৰ পৰা ৩০০ ছেণ্টিমিটাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই পৰিসংখ্যাসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট জৰীপকাল আৰু বতৰবিজ্ঞানৰ উৎস নিশ্চিত কৰা হোৱা নাই। ==সংস্কৃতি আৰু জনগাঁথনি== ===নৱবৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ=== [[File:Majuli Island (45).jpg|thumb|কমলাবাৰী অঞ্চলৰ দৃশ্য।]] মাজুলী দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমীয়া নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ হৈ আহিছে। পঞ্চদশ শতিকাত মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য [[মাধৱদেৱ]]ৰ নেতৃত্বত অসমত এই ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক আন্দোলনৰ বিকাশ ঘটে। শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বহু সত্ৰই আজিও অসমীয়া সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা বহন কৰি আছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, কছাৰীসকলৰ সৈতে বাৰভূঞাসকলৰ সংঘাতৰ পিছত শংকৰদেৱে বৰদোৱা এৰি প্ৰথমে বিশ্বনাথ অঞ্চলত কিছুদিন আশ্ৰয় লৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ উজাই গৈ কেইবাটাও স্থানত অৱস্থান কৰাৰ অন্তত মাজুলীৰ ধূঁৱাহাট–বেলগুৰিত আশ্ৰয় লয়। ইয়াতেই তেওঁ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পশ্চিম মাজুলীৰ বেলগুৰিত অৱস্থান কৰাৰ সময়ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হয়। এই ঐতিহাসিক সাক্ষাৎক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যত ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত এই সাক্ষাৎ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, শংকৰদেৱে মাজুলীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰথমখন সত্ৰ আছিল বেলগুৰি সত্ৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত মাজুলীত মুঠ ৬৫খন সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। অসমৰ প্ৰায় ৬৬৫খন পুৰণি সত্ৰৰ ভিতৰত ৬৫খন মাজুলীত অৱস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে এই ৬৫খনৰ ভিতৰত বৰ্তমান মাত্ৰ ২৩খন সত্ৰ সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে বুলি ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৩৭ শকৰ বাৰিষাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াত ঐতিহাসিক বেলগুৰি সত্ৰখন বিলীন হোৱাৰ পিছত সত্ৰখন লখিমপুৰৰ কাচিকটালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। এই শক তাৰিখটো মূল ঐতিহাসিক উৎসৰ সৈতে মিলাই চোৱাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমীয়া সমাজত সত্ৰসমূহ কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাস্থলী নহয়; এইবোৰ সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য, নাট্যকলা, চিত্ৰকলা আৰু সামাজিক জীৱনৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। সত্ৰৰ জৰিয়তে শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা ভক্তিধৰ্ম আৰু নৱবৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ মাজুলীৰ চাৰিখন প্ৰধান সত্ৰ—আউনীআটী, কমলাবাৰী, গড়মূৰ আৰু দক্ষিণপাট—অসমীয়া ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। ====প্ৰধান সত্ৰসমূহ==== [[File:Majuli Island (117).jpg|thumb|কমলাবাৰী সত্ৰ।]] মাজুলীৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান সত্ৰসমূহৰ ভিতৰত তলৰ সত্ৰকেইখন উল্লেখযোগ্য। ;[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] :দক্ষিণপাট সত্ৰ বনমালীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন ৰাসলীলা উদ্‌যাপনৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ৰাস মহোৎসৱ অসমৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। দক্ষিণপাট সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু আন বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। ;[[গড়মূৰ সত্ৰ]] :গড়মূৰ সত্ৰ লক্ষ্মীকান্তদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন গড়মূৰ বৰসত্ৰ আৰু গড়মূৰ সৰুসত্ৰ—এই দুটা ভাগত বিভক্ত। দুয়োটা ভাগতে শৰৎ ঋতুৰ শেষৰফালে ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। সত্ৰখনত পুৰণি যুদ্ধাস্ত্ৰ, বিশেষকৈ বৰতোপ সংৰক্ষিত আছে। ;[[আউনীআটী সত্ৰ]] :আউনীআটী সত্ৰ নিৰঞ্জন পাঠকদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াত পালনাম আৰু অপ্সৰা নৃত্যৰ বিশেষ চৰ্চা হয়। সত্ৰখনত প্ৰাচীন অসমীয়া শিল্পসামগ্ৰী, পাত্ৰ, অলংকাৰ, হস্তশিল্প আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰ এক বৃহৎ সংগ্ৰহ আছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধ অনুসৰি, সত্ৰখনৰ ১২৫গৰাকী শিষ্য আৰু বিশ্বজুৰি সাত লাখতকৈ অধিক অনুগামী আছে। ;[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] :কমলাবাৰী সত্ৰ বদলা পদ্ম আতাই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ কলা, সংস্কৃতি, সাহিত্য আৰু শাস্ত্ৰীয় অধ্যয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ শাখা উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰই দেশ-বিদেশত সত্ৰীয়া কলাৰ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কমলাবাৰী সত্ৰৰ নাওশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ;নৰসিংহ সত্ৰ :আহোম স্বৰ্গদেউ প্ৰমত্ত সিংহই ১৭৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এলেঙী নৰসিংহ সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন মাজুলীৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান। ;বেঙেনাআটী সত্ৰ :বেঙেনাআটী সত্ৰ শংকৰদেৱৰ মাহীমাকৰ নাতি মুৰাৰীদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই সত্ৰখন সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ সংগ্ৰহশালা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ এক উন্নত কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ইয়াত আহোম স্বৰ্গদেউ [[গদাধৰ সিংহ]]ৰ সোণেৰে নিৰ্মিত ৰাজকীয় পোছাক আৰু এখন সোণৰ ৰাজছত্ৰ সংৰক্ষিত আছে।<ref name=":4">{{Cite web |last=Das |first=Bijoyeta |title=The slow death of India's Majuli Island |url=https://www.aljazeera.com/features/2013/8/19/the-slow-death-of-indias-majuli-island |access-date=2023-11-02 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ;চামগুৰি সত্ৰ :চামগুৰি সত্ৰ ভাৰতৰ মুখাশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে প্ৰখ্যাত। ইয়াত ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ মুখা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা চলি আহিছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প দ্বীপটোৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়। ;বিহিমপুৰ সত্ৰ :বিহিমপুৰ সত্ৰত বৰগীত, মাটি আখৰা আৰু সত্ৰীয়া নৃত্যৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পৰম্পৰা সংৰক্ষিত হৈ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ঝুমুৰা, চালি, নটুৱা, নন্দী-ভৃংগী, সূত্ৰধাৰ, ওজাপালি, অপ্সৰা, সত্ৰীয়া কৃষ্ণনৃত্য আৰু দশাৱতাৰ নৃত্য উল্লেখযোগ্য। এই কলাৰূপসমূহ শংকৰদেৱে প্ৰচাৰ কৰা বৈষ্ণৱ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অংশ। পীতাম্বৰ দেৱগোস্বামীৰ প্ৰচেষ্টাত সত্ৰখন উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধ্যাত্মিক শুদ্ধিকৰণ বা ''শুদ্ধি'' অনুষ্ঠানৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈছে।<ref name=":4"/> ===জনসংখ্যা=== [[File:Assam 146.jpg|thumb|মাজুলীৰ এখন গাঁও।]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মাজুলীৰ জনসংখ্যা ১,৬৭,৩০৪ গৰাকী। দ্বীপটোৰ জনসংখ্যাৰ ৪৬.৩৮ শতাংশ অনুসূচীত জনজাতি আৰু ১৪.২৭ শতাংশ অনুসূচীত জাতিৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন অজনজাতীয় অসমীয়া হিন্দু জনগোষ্ঠীৰ লোকো বসবাস কৰে। জনসংখ্যাৰ ৯৯.০৪ শতাংশই হিন্দুধৰ্ম পালন কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] (৪১.০১ শতাংশ), [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], কৈৱৰ্ত আৰু [[সোণোৱাল কছাৰী]] উল্লেখযোগ্য। অজনজাতীয় অসমীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[কোচ]], [[কলিতা]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] আৰু [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|যোগী]], আদি আছে। ইয়াৰ উপৰি গোৰ্খা, ব্ৰাহ্মণ, সূত, নাথ তথা অন্যান্য সম্প্ৰদায়ৰ লোকো বসবাস কৰে। আগৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত কিছুসংখ্যক বঙালী হিন্দু আৰু নেপালী সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উপস্থিতিও উল্লেখ কৰা হৈছে। দ্বীপটোত প্ৰধানকৈ [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]] ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মাজুলীত ১৪৪খন গাঁও আছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী।<ref name=":3">{{Cite news |last=Datta |first=Sudipta |date=2023-04-27 |title=Mitul Baruah's Slow Disaster: Life of the storytellers of Majuli |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/mitul-baruah-book-slow-disaster-majuli-floods/article66773551.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> [[File:People in Majuli.jpg|thumb|গামোচা বোৱা এগৰাকী দেউৰী মহিলা।]] মাজুলীৰ সৈতে [[যোৰহাট]]ৰ যোগাযোগৰ বাবে দৈনিক ছয়বাৰকৈ ফেৰী চলাচল কৰাৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ হৈ মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থাও আছে। বিভিন্ন অসুবিধাৰ মাজতো চিকিৎসাকেন্দ্ৰ আৰু শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপনৰ জৰিয়তে আধুনিক সুবিধা দ্বীপটোলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। পৰম্পৰাগত বাঁহ আৰু মাটিৰ ঘৰসমূহৰ লগতে কংক্ৰিটৰ নিৰ্মাণো বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":3"/> ===উৎসৱ-পাৰ্বণ=== [[File:Gayan Bayan in Majuli.jpg|right|thumb|মাজুলীত গায়ন-বায়ন।]] মাজুলীৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ আলি আই লৃগাং। সাধাৰণতে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ মাজভাগত ফাগুন মাহৰ দ্বিতীয় বুধবাৰৰ পৰা এই পাঁচদিনীয়া উৎসৱ আৰম্ভ হয়। ইয়াত পুৰাং আপিন (পাতত মেৰিয়াই সিজোৱা ভাত), [[আপং]] আৰু গাহৰি, মাছ, কুকুৰাৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাগত ব্যঞ্জন পৰিৱেশন কৰা হয়। শস্যৰ ভাল উৎপাদনৰ কামনাৰে দঞি-পঃল (সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদন কৰি মিচিংসকলৰ পৰম্পৰাগত গুমৰাগ ছ'মান নৃত্য পৰিৱেশন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-07-12 |title=Less known facts about Majuli, the largest river island in the world |url=https://www.hindustantimes.com/photos/lifestyle/less-known-facts-about-majuli-the-largest-river-island-in-the-world-101626068500496.html |access-date=2023-11-02 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> উজনি মাজুলীৰ জেংৰাইমুখকে ধৰি কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰা মিচিং খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বৰদিন উদ্‌যাপন কৰে। মাজুলী প্ৰায় পাঁচ শতিকা ধৰি অসমীয়া সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=How an Assam village is building its own tank for safe water during floods |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/assam/how-an-assam-village-is-building-its-own-tank-for-safe-water-during-floods-6254793/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> মাজুলীৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱ হৈছে ৰাস মহোৎসৱ। প্ৰতি বছৰে নৱেম্বৰ মাহত সত্ৰসমূহত ৰাসলীলা অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱত জাতি-ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ৰ লোক অংশগ্ৰহণ কৰে। চামগুৰি, ভোগপুৰ, বিহিমপুৰ, কমলাবাৰী, দক্ষিণপাট, আউনীআটী, গড়মূৰ আৰু উত্তৰ কমলাবাৰী সত্ৰকে ধৰি বহু সত্ৰ আৰু মঞ্চত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত ৬০খনতকৈ অধিক মঞ্চত এই উৎসৱ অনুষ্ঠিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক, গৱেষক, শিল্পী আৰু দৰ্শকে মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Raas Leela performance.jpg|right|thumb|মাজুলীত ৰাসলীলা প্ৰদৰ্শন।]] মাজুলীৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান হৈছে পালনাম। নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি পালে পালে নাম-কীৰ্তন গোৱা হয় বাবে ইয়াক পালনাম বোলা হয়। দক্ষিণপাট সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম, গড়মূৰ সত্ৰত সম্পূৰ্ণ নামঘোষাৰ এহেজাৰ ঘোষা পাঠেৰে এদিনীয়া পালনাম, কমলাবাৰী সত্ৰত উদয়াস্ত এদিনীয়া পালনাম, আউনীআটী সত্ৰত পাঁচদিনীয়া পালনাম আৰু কুৰুৱাবাহী সত্ৰত উদয়াস্ত পালনাম অনুষ্ঠিত হয়। এইবোৰৰ লগতে মিচিং, কছাৰী, দেউৰী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ আৰু পূজা-পাৰ্বণো পালন কৰা হয়। মাজুলীত বছৰি চাৰিদিনীয়াকৈ মাজুলী মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মহোৎসৱত মাজুলী তথা অসমৰ কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী দেশী-বিদেশী দৰ্শকৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===সাহিত্য=== নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[মাধৱদেৱ]]ে মাজুলীত নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক তথা তেওঁৰ গুৰু [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে প্ৰথম সাক্ষাৎ কৰিছিল। এই ঐতিহাসিক ঘটনাক ''মণিকাঞ্চন সংযোগ'' বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://asom.in/manjuli-tourist-attractions/ |title=Manjuli Tourist Attractions |date=19 June 2018}}</ref> শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে [[নামঘোষা]], [[বৰগীত]] আৰু ভটিমাকে ধৰি বিভিন্ন সাহিত্যিক ৰচনা আৰু সাংস্কৃতিক সৃষ্টিৰ জৰিয়তে [[অসমীয়া সাহিত্য]] সমৃদ্ধ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পদাংক অনুসৰণ কৰি সত্ৰসমূহত নাটক আৰু ভক্তিমূলক গীত ৰচনাৰ পৰম্পৰা গঢ় লৈ উঠে। মাজুলীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বহু সাহিত্যিকৰ ভিতৰত [[ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰা]], কবি আৰু সমালোচক ৰাজীৱ বৰা, দ্বিভাষিক সমালোচক আৰু সাহিত্যিক ভাস্কৰজ্যোতি নাথ, জুৰী বৰা বৰগোহাঁই, দেৱভূষণ বৰা, ইতিহাসবিদ ডম্বৰুধৰ নাথ, ঔপন্যাসিক গোবিন খাউণ্ড আৰু কবি ডেনি গাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite book |last=Tamuly |first=D. N. |url=https://books.google.com/books?id=9nFXyPDU-1cC&q=The+Majuli+Island+-+Assam+Dambarudhar+Nath |title=The Blessed Island: A Selection of Writings on Majuli and the Neo-Vaishnavite Movement in Assam |date=2013 |publisher=Programme Production Centre (North-East), Doordarshan |language=en}}</ref> অসমীয়াৰ দ্বিতীয়খন বাতৰি-কাকত ''অসম বিলাসিনী'' ১৮৭১ চনৰ পৰা মাজুলীৰ পৰা প্ৰকাশিত হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.thestellarnews.com/news/118404 |title=Assam Bilasini to Asom Barta : Majuli's Newspaper of News and Views |date=4 October 2021}}</ref> ===লোকসংস্কৃতি আৰু শিল্প=== লোকসংস্কৃতিৰ দিশৰ পৰা মাজুলী বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ। সত্ৰীয়া পৰম্পৰা আৰু শংকৰী কৃষ্টি-সংস্কৃতিৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হোৱাৰ লগতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক মিলনে মাজুলীৰ সমাজজীৱনক বৈচিত্ৰ্যময় কৰি তুলিছে। সত্ৰীয়া গীত-মাত, খোল-তাল, নৃত্য, ভাওনা, নাম-কীৰ্তন আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ ঐনিতমে মাজুলীৰ সাংস্কৃতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰি আছে। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহৰ ভিতৰত মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প, বাঁহ-বেতৰ শিল্প, হস্ততাঁত আৰু নাও নিৰ্মাণ উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি গোগোল গছ আৰু কুঁহিলা গছৰ পৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাও আছে। মাজুলীৰ মুখাশিল্প বিশেষকৈ চামগুৰি সত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ৰাসলীলা আৰু ভাওনাত ব্যৱহাৰ কৰা বিভিন্ন পৌৰাণিক চৰিত্ৰৰ মুখা ইয়াত নিৰ্মাণ কৰা হয়। মাজুলীৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপেও ভূমিকা পালন কৰে। নাম-কীৰ্তন, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক আলোচনা, সভা আৰু অন্যান্য সামূহিক কাৰ্যসূচী নামঘৰত অনুষ্ঠিত হয়। মাজুলীৰ পৰম্পৰাগত জীৱনধাৰাত কৃষি, নদীকেন্দ্ৰিক যাতায়াত, মাছ ধৰা, তাঁতশিল্প আৰু সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। ==পৰিৱেশ আৰু প্ৰকৃতি== [[File:Assam 133.jpg|thumb|left|মাজুলীৰ জলাভূমি।]] মাজুলী এক বৃহৎ জলাভূমি অঞ্চল। ইয়াৰ জলাভূমিসমূহ বহু বিৰল আৰু বিপন্ন চৰাইৰ আশ্ৰয়স্থল, বিশেষকৈ শীতকালত অহা [[পৰিভ্ৰমী চৰাই]]সমূহৰ। ইয়াত [[বৰটোকোলা]], পেলিকান, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন আৰু [[শৰালি]] হাঁহকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা যায়। সন্ধিয়াৰ পিছত বনৰীয়া হাঁহ আৰু অন্যান্য জলচৰ চৰাই দূৰৱৰ্তী অঞ্চললৈ উৰি যায়।<ref>{{Cite book |last1=Cruz |first1=Cristina |url=https://books.google.com/books?id=Y_YvEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA94 |title=Soil Nitrogen Ecology |last2=Vishwakarma |first2=Kanchan |last3=Choudhary |first3=Devendra Kumar |last4=Varma |first4=Ajit |date=2021-05-24 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-71206-8 |language=en}}</ref> বৃহৎ উদ্যোগৰ অনুপস্থিতি আৰু নিয়মীয়া বৰষুণৰ বাবে দ্বীপটো তুলনামূলকভাৱে প্ৰদূষণমুক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book |last=Nath |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=qoFEPgAACAAJ |title=The Majuli Island: Society, Economy, and Culture |date=2009 |publisher=Anshah Publishing House |isbn=978-81-8364-056-5 |language=en}}</ref> অৱশ্যে মাজুলীৰ পাৰৰ ব্যাপক নদীখহনীয়াই দ্বীপটোৰ অস্তিত্বলৈ এক গুৰুতৰ ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে। মৌচুমী বানপানীৰ সময়ত খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে উজনিৰ ওচৰৰ নগৰাঞ্চলসমূহত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ মথাউৰিসমূহৰ কিছুমান অনাকাঙ্ক্ষিত প্ৰভাৱ পৰিছে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ প্ৰবল সোঁতে দ্বীপটোৰ বৃহৎ অংশ খহাই নিয়া অব্যাহত ৰাখিছে। কিছুমান প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ১৮৫৩ চনত মাজুলীৰ মুঠ আয়তন প্ৰায় ১,১৫০ বৰ্গকিলোমিটাৰ আছিল। বিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰায় ৩৩ শতাংশ ভূমি খহনীয়াত বিলীন হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৯১ চনৰ পিছত ৩৫খনতকৈ অধিক গাঁও নদীখহনীয়াত বিলীন হৈছে। কিছুমান জৰীপত মাজুলী আগন্তুক ১৫–২০ বছৰৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হ'ব পাৰে বুলি আশংকা ব্যক্ত কৰা হৈছিল। এইটো প্ৰকাশিত পূৰ্বাভাস, দ্বীপটোৰ বিলুপ্তিৰ কোনো নিশ্চিত সময়সীমা নহয়।<ref>{{Cite book |last1=Phartiyal |first1=Binita |url=https://books.google.com/books?id=SC6oEAAAQBAJ&dq=Majuli+Island+Ecology&pg=PA64 |title=Climate Change and Environmental Impacts: Past, Present and Future Perspective |last2=Mohan |first2=Rahul |last3=Chakraborty |first3=Supriyo |last4=Dutta |first4=Venkatesh |last5=Gupta |first5=Anil Kumar |date=2023-01-17 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-031-13119-6 |language=en}}</ref> মাজুলী সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে [[ভাৰত চৰকাৰ]]ে ২.৫০ বিলিয়ন টকা, তৎকালীন হিচাপত প্ৰায় ৫.৫ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ, অনুমোদন দিছিল। জলসম্পদ বিভাগ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ব'ৰ্ডে বিগত কেইবাটাও দশক ধৰি খহনীয়া সমস্যাৰ সমাধানৰ চেষ্টা চলাই আহিছে যদিও বিশেষ সফলতা লাভ কৰা নাই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। মাজুলীৰ দক্ষিণ সীমাৰ কাষে কংক্ৰিটৰ আৱৰণযুক্ত চাৰিলেনযুক্ত পথ নিৰ্মাণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীতল খননৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। এই প্ৰকল্পত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি খেৰকটীয়া সুঁতিত দুটা জলদ্বাৰ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইংৰাজী প্ৰবন্ধত উল্লেখিত উৎসসমূহৰ সময়লৈ এই ব্ৰহ্মপুত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্প কাৰ্যকৰী হোৱা নাছিল। মাজুলীক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে ঘোষণা কৰাৰ বাবে [[ইউনেস্কো]]ৰ ওচৰত মনোনয়নো দাখিল কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2016-09-07 |title=Majuli's largest river island status to help UNESCO World heritage bid: Mahesh Sharma |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/assam-majulis-largest-river-island-stauts-unesco-world-heritage-union-culture-minister-mahesh-sharma-3017429/ |access-date=2023-11-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> স্থানীয় পৰিৱেশকৰ্মী [[যাদৱ পায়েং]]ই দ্বীপটোৰ খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ উদ্দেশ্যে প্ৰায় ৫৫০ হেক্টৰ অঞ্চলত গছ ৰোপণ কৰি "মলাই অৰণ্য" গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{Cite news |last=PTI |date=2023-03-21 |title='Forest man of India' wants tree plantation to be taught at schools in world |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/forest-man-of-india-wants-tree-plantation-to-be-taught-at-schools-in-world/article66644889.ece |access-date=2023-11-02 |issn=0971-751X}}</ref> পূৰ্বতে এই অঞ্চলৰ বৃহৎ অংশ খহনীয়াৰ আশংকা থকা উন্মুক্ত বালিচৰ আছিল। পায়েঙৰ বনানীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাত অঞ্চলটো ঘন অৰণ্যলৈ পৰিণত হয়। বৰ্তমান এই অৰণ্য হাতী, বাঘ, হৰিণ আৰু শগুণকে ধৰি বিভিন্ন বন্যপ্ৰাণীৰ আশ্ৰয়স্থল।<ref>{{cite web |last1=Kalita |first1=Jitu |title=India Man Plants Forest Bigger Than Central Park to Save His Island |url=http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020003641/http://video.nationalgeographic.com/video/short-film-showcase/india-man-plants-forest-bigger-than-central-park-to-save-his-island |url-status=dead |archive-date=20 October 2014 |website=National Geographic |publisher=National Geographic Society |access-date=24 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |date=17 May 2017 |title=How one man saved an island and brought its animals back |url=https://en.newsner.com/news/how-one-man-saved-an-island-and-brought-its-animals-back/ |agency=Newsner}}</ref> ===জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভাবুকি=== জলাভূমিৰ সংকোচন আৰু চৰম জলবায়ুগত পৰিস্থিতিৰ ফলত মাজুলী সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=D. T. E. |date=2016-06-28 |title=Disappearing Majuli, India's first river island district |url=https://www.downtoearth.org.in/environment/disappearing-majuli-india-s-first-river-island-district-54610 |access-date=2025-04-03 |website=Down To Earth |language=en}}</ref><ref name="Tandon">{{Cite web |last=Tandon |first=Aditi |date=2024-04-15 |title=Majuli's shrinking wetlands and their fight for survival |url=https://india.mongabay.com/2024/04/majulis-shrinking-wetlands-and-their-fight-for-survival/ |access-date=2025-04-03 |website=Mongabay-India |language=en-US}}</ref> দ্বীপটোৱে বৰ্ধিত বানপানী,<ref name="Tandon"/> নদীখহনীয়া,<ref>{{Cite news |last=Dey |first=Panchali |title=Majuli—the world's largest river island might just disappear in the future |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/majulithe-worlds-largest-river-island-might-just-disappear-in-the-future/articleshow/64012861.cms |access-date=2025-02-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> বাসস্থানচ্যুতি, অভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন আৰু কৃষি উৎপাদনশীলতা হ্ৰাসৰ দৰে সমস্যাৰো সন্মুখীন হৈছে।<ref name=":4"/> ==অৰ্থনীতি== ===কৃষি আৰু অন্যান্য উদ্যোগ=== [[কৃষি]] মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান ভিত্তি। ধান ইয়াৰ মুখ্য কৃষিজাত উৎপাদন। দ্বীপটোত এশৰো অধিক প্ৰজাতিৰ ধানৰ খেতি কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কোমল চাউল, বাওধান আৰু আঠাযুক্ত চাউল উল্লেখযোগ্য। এই চাউলসমূহ পৰম্পৰাগত জলপান আৰু [[পিঠা]] প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কৃষিৰ উপৰি হস্ততাঁত, মাছ ধৰা, দুগ্ধ উৎপাদন, [[মৃৎশিল্প]] আৰু নাও নিৰ্মাণ মাজুলীৰ অৰ্থনীতিৰ আন গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>[http://www.assamlog.com ''The Only Govt Jobs updates website open from Majuli''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501122301/http://assamlog.com/ |date=1 May 2017}}</ref> [[File:Jengraimukh paddy field.jpg|thumb|জেংৰাইমুখৰ এখন ধাননি পথাৰ।]] মাজুলীৰ গাঁও অঞ্চলত হস্ততাঁত বহু পৰিয়ালৰ অন্যতম জীৱিকাৰ উপায়। পৰম্পৰাগতভাৱে মহিলাসকলে তাঁতশালত বিভিন্ন বস্ত্ৰ বয়। মাজুলীৰ অধিবাসীসকল নাও চলোৱা আৰু নদীপথৰ যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰতো দক্ষ। দ্বীপটোৰ নদীকেন্দ্ৰিক ভৌগোলিক অৱস্থাৰ বাবে নাও নিৰ্মাণ আৰু নাও চলোৱাৰ পৰম্পৰাই স্থানীয় অৰ্থনীতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ===শিক্ষা=== মাজুলীৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ [[অসম চৰকাৰ]]ৰ অধীনত পৰিচালিত হয় আৰু [[অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ]]ৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত।<ref>{{cite web |title=Welcome to Assam State School Education Board (ASSEB) |url=https://asseb.in/ |website=asseb.in |access-date=19 September 2025}}</ref> দ্বীপটোত উচ্চতৰ মাধ্যমিক, স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[মাজুলী সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়]], ৰাষ্ট্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, [[মাজুলী মহাবিদ্যালয়]], [[জেংৰাইমুখ মহাবিদ্যালয়]], ৰঙাচাহী মহাবিদ্যালয় আৰু পূব মাজুলী মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য। ===পৰ্যটন=== [[File:Majuli Island (103).jpg|thumb|মাজুলীৰ বিভিন্ন অঞ্চল চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে জনপ্ৰিয়।]] মাজুলী [[যোৰহাট]]ৰ পৰা প্ৰায় {{convert|20|km|mi}} দূৰত্বত অৱস্থিত। পৰ্যটকসকলে যোৰহাটৰ নিমাতী ষ্টীমাৰ ঘাটৰ পৰা বাছ আৰু ফেৰী ব্যৱহাৰ কৰি দ্বীপটোলৈ যাব পাৰে। যাতায়াতৰ মাধ্যম সলনি কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে এই যাত্ৰাত তিনিঘণ্টাতকৈ অধিক সময় লাগিব পাৰে। মাজুলীৰ ওচৰৰ প্ৰধান নগৰসমূহৰ ভিতৰত [[উত্তৰ লখিমপুৰ]], [[গোলাঘাট]], [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[ডিব্ৰুগড়]] উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web |date=2005-10-06 |title=Manufacturing identities? |url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30206559.ece |access-date=2023-11-02 |website=Frontline |language=en}}</ref> মাজুলীৰ প্ৰধান পৰ্যটন আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত বৈষ্ণৱ সত্ৰসমূহ আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পসমূহ উল্লেখযোগ্য। মৃৎশিল্প, মুখাশিল্প আৰু হাতেৰে বোৱা মেখেলা-চাদৰৰ দৰে বস্ত্ৰশিল্প পৰ্যটকৰ বাবে বিশেষ আকৰ্ষণ। দ্বীপটোত আলি আই লৃগাং, পালনাম, ফলকু আৰু পৰাগ উৎসৱকে ধৰি বিভিন্ন উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰা হয়।<ref>{{Cite book |last=Mody |first=Sri Anuj |url=https://books.google.com/books?id=OLNsEAAAQBAJ&dq=Madhya+Majuli+Tourism&pg=PA29 |title=Socio-economic and environment impacts of tourism |last2=Borah |first2=Philip |publisher=Archers & Elevators Publishing House |isbn=978-93-90996-34-6 |language=en}}</ref> নৱেম্বৰৰ পৰা মাৰ্চ মাহলৈ অনুকূল বতৰ আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ অধিক উপস্থিতিৰ বাবে মাজুলীৰ দক্ষিণ অংশ চৰাই নিৰীক্ষণৰ বাবে বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়।<ref>{{Cite web |title=World's largest river island is in India! |url=https://www.indiatoday.in/travel/destinations/story/worlds-largest-river-island-is-in-india-assam-majuli-307702-2016-02-08 |access-date=2023-11-03 |website=India Today |date=8 February 2016 |language=en}}</ref> চৰাই নিৰীক্ষণৰ আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত চাকুলি বিল, ভেৰকী বিল আৰু মগুৰমাৰী বিল অন্যতম।<ref>{{Cite book |last=Phukon |first=Pallabita Bora |url=https://books.google.com/books?id=qNJGEAAAQBAJ&dq=Majuli+There+are+three+locales+for+birdwatching&pg=PT114 |title=Jajabor: Wanderlust Assam |date=2021-10-07 |publisher=Notion Press |isbn=978-1-68538-338-1 |language=en}}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত তলৰ স্থানসমূহকো মাজুলীৰ পৰ্যটন আকৰ্ষণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। * চৰাইচোং * ৰাওনা পুখুৰী * চামগুৰিৰ মুখাশিল্প * মাজুলীৰ সত্ৰসমূহ * ৰাস মহোৎসৱ মাজুলীত চাৰিদিনীয়াকৈ উদ্‌যাপিত মাজুলী মহোৎসৱো পৰ্যটনৰ এক উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণ। এই উৎসৱত দ্বীপটোৰ পৰম্পৰাগত কলা-সংস্কৃতি, থলুৱা খাদ্য আৰু কুটীৰ শিল্পৰ সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ===যাতায়াত=== [[File:Way To Majuli.jpg|thumb|right|200px|যোৰহাটৰ পৰা মাজুলীলৈ যোৱাৰ পথ।]] মাজুলীৰ সৈতে অসমৰ মূল ভূখণ্ডৰ যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে নদীপথৰ ফেৰী সেৱা। [[যোৰহাট]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]]—দুয়ো দিশৰ পৰা মাজুলীলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰি। যোৰহাটৰ পৰা যাত্ৰা কৰিলে নগৰখনৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত নিমাতী ঘাটলৈ বাছ বা টেক্সীৰে যাব লাগে। তাৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ মাজুলীৰ বিভিন্ন ফেৰীঘাটলৈ যাব পাৰি। নিমাতী ঘাটৰ পৰা মাজুলীৰ কমলাবাৰী, অফলামুখ, শালমৰা, ফুলনি বা বগৰীগুৰি, দক্ষিণপাট আৰু চুমৈমাৰী আদি ঘাটলৈ ফেৰী চলাচলৰ ব্যৱস্থা আছে। ফেৰীসমূহত যাত্ৰীৰ লগতে কিছুমান লঘু যানবাহনো পাৰাপাৰ কৰিব পৰা যায়। ভাৰতীয় আভ্যন্তৰীণ জলপথ প্ৰাধিকৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰোল-অন/ৰোল-অফ বা ৰ'-ৰ' ফেৰী সেৱাই ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ মাজুলী বন্দৰলৈ যোগাযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই সেৱাত কম গভীৰ পানীত চলিব পৰা দুখন জাহাজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰতিখন জাহাজে প্ৰায় ২০০ গৰাকী যাত্ৰী, চাৰিখন গাড়ী আৰু দুখন ট্ৰাক কঢ়িয়াব পাৰে। নদীপথৰ উপৰি মাজুলী আৰু যোৰহাটৰ মাজত পোনপটীয়া স্থলপথৰ যোগাযোগ স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে এখন দুইলেনযুক্ত দলং নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ২০২১ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দলংখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য আৰম্ভ হয়। দলংখনে নিমাতী ঘাট আৰু কমলাবাৰী অঞ্চলক সংযোগ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.timesnownews.com/india/article/importance-of-mahabahu-brahmaputra-project-bhumi-pujan-majuli-bridge-on-pm-modi-itinerary-on-18-february-inauguration-jogighopa-foundation-stone/721374 |title=Importance of Mahabahu-Brahmaputra project, Majuli bridge on PM Modi itinerary on 18 February explained |date=17 February 2021}}</ref> লখিমপুৰৰ পৰা মাজুলীলৈ যাবলৈ লুইত আৰু খাবলু নামৰ দুটা ঘাট পাৰ হ'বলগীয়া হয় বুলি পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰা হৈছে। [[বিহপুৰীয়া]] হৈ মাজুলীলৈ যোৱা আন এটা পথো আছে। এই পথ তুলনামূলকভাৱে সুচল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মাজুলীৰ বালিচাপৰীৰ পৰা ধূনাগুৰি ঘাট পাৰ হৈ লখিমপুৰ জিলালৈ নিয়মীয়া যানবাহন চলাচলৰ ব্যৱস্থাও আছে। [[বগীবিল দলং]] নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ধেমাজি আৰু ঢকুৱাখনা হৈ মাজুলীলৈ যোৱাৰ বাবে সকলো বতৰৰ উপযোগী এক বিকল্প পথ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ উপৰি [[গুৱাহাটী]]ৰ পৰা লখিমপুৰ–ঢকুৱাখনা পথেৰে মাজুলীলৈ নৈশ বাছসেৱাৰ ব্যৱস্থা আছে। এই যাতায়াত ব্যৱস্থাসমূহে মাজুলীৰ অধিবাসী আৰু পৰ্যটকসকলৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে যোগাযোগত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ==চিত্ৰভঁৰাল== <gallery mode="packed" heights="160"> File:Raas Majuli 1.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ এক দৃশ্য File:Raas Majuli 2.jpg|মাজুলীৰ ৰাস মহোৎসৱৰ আন এক দৃশ্য File:Mask Raas Majuli.jpg|মাজুলীৰ ৰাসত ব্যৱহৃত মুখা File:Kamalabari Satra.jpg|[[কমলাবাৰী সত্ৰ]] File:Dakhinpat Temple.jpg|[[দক্ষিণপাট সত্ৰ]] File:Filial Piety Rituals.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰত পূজা File:Assam 098.jpg|[[আউনীআটী সত্ৰ]]ত গৰুড়ৰ মূৰ্তি File:Aauniati satra gate.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Majuli Island , Assam (19).jpg|কমলাবাৰী ডাকঘৰ File:Sotro of Majuli.jpg|মাজুলীৰ সত্ৰ-সংস্কৃতি File:Dakhinpat Satra.jpg|দক্ষিণপাট সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:সত্ৰ.jpg|আউনীআটী সত্ৰৰ ভিতৰচ'ৰা File:অফলামুখ.jpg|অফলামুখ–নিমাতী ফেৰী সেৱা </gallery> ==লগতে চাওক== * [[মাজুলী জিলা]] * [[মাজুলী বিধানসভা সমষ্টি]] * [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Majuli|মাজুলী}} * [https://web.archive.org/web/20030409100449/http://www.majuli.org/ Majuli.org] — Majuli Island Protection & Development Council (MIPDC) * [https://www.majuliislands.com/ MajuliIslands.com] — মাজুলী সম্পৰ্কীয় তথ্য * [https://web.archive.org/web/20150321060222/http://www.majuli.org/ মাজুলীৰ ঐতিহাসিক ৱেবছাইট] * [https://web.archive.org/web/20060502183309/http://www.cfar.umd.edu/~venu/NFI/majuli.html Life in Majuli] * [https://web.archive.org/web/20020204073652/http://members.tripod.com/majuli/sanjoy/majinfo.htm Culture of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20120715044404/http://www.1upindia.com/states/assam/cities.html Satras of Majuli] * [https://web.archive.org/web/20210309114353/http://www.majuli.info/ World's Largest River Island] * [https://jorhat.nic.in/dmp11-12.pdf Disaster Management Plan 2011–12, Jorhat District] {{অসম}} {{যোৰহাট জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:নদী দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:মাজুলী|*]] qjmyjmkkthdfzwsojp2ekfuknqka4n9 0 4252 646414 644762 2026-10-21T09:46:20Z BhuyanBhaskar 16362 646414 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় | native_name = | image_name = Gauhati University Logo.png | image_size = 200px | image_alt = | caption = | latin_name = | motto = বিদ্যয়া সাধয়েৎ (Vidyaya Sadhayeta - বিদ্যাৰ দ্বাৰা সিদ্ধি লাভ) | mottoeng = | established = {{start date|১৯৪৮}} | closed = | type = ৰাজহুৱা কলেজিয়েট বিশ্ববিদ্যালয় | affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = [[অসমৰ ৰাজ্যপাল]] | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = [[ননী গোপাল মহন্ত]] | rector = | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff =৩৪১ (২০১৮) | administrative_staff =১১৬৭ (২০১৮) | students =৫৪১১ (২০১৮) | undergrad =১২৯০ (২০১৮) | postgrad =৩৭২১ (২০১৮) | doctoral =৩৯৮ (২০১৮) | other = | city = [[গুৱাহাটী]] | state = [[অসম]] | province = | country = [[ভাৰত]] | coor = | campus =চহৰাঞ্চল (মুঠ 650 একৰ) | former_names = | free_label = | free = | colors = | colours = | athletics = | sports = | nickname = | mascot = | affiliations = | website = {{url|http://www.gauhati.ac.in/}} | logo = | footnotes = }} '''গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়''' ({{Lang-en|''Gauhati University'', চমুকৈ ''GU''}}; ''গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়'') [[অসম|অসমৰ]] [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটীত]] অৱস্থিত এখন কলেজিয়েট ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৪৮ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত স্থাপিত এই বিশ্ববিদ্যালয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ]] প্ৰথমখন বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৪৮ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত স্থাপন হোৱা এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে অসমৰ লগতে সমগ্ৰ [[উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]]ৰ শৈক্ষিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়খন গুৱাহাটীৰ [[জালুকবাৰী]] অঞ্চলত অৱস্থিত।<ref>গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবচাইট, https://gauhati.ac.in/about/</ref> ==ইতিহাস== [[চিত্ৰ:Guwahati University.jpg|250px|thumb|right|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ]] গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰথম ৰাজহুৱা দাবী ১৯১৭ চনত শিৱসাগৰত অনুষ্ঠিত অসম এছ’ছিয়েচনৰ বাৰ্ষিক অধিৱেশনত উত্থাপিত হৈছিল।<ref>{{cite web | url=http://gauhati.ac.in/admin/about/history.htm | title=History of Gauhati University | accessdate=22 September 2026 | archivedate=18 May 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518111859/http://gauhati.ac.in/admin/about/history.htm | deadurl=unfit}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৪০ চনত তদানীন্তন চৰকাৰে ড° [[সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞা]]ক স্থান নিৰ্বাচন আৰু অন্যান্য তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে বিশেষ বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।<ref>{{cite web | url=http://gauhati.ac.in/admin/about/history.htm | title=History of Gauhati University | accessdate=22 September 2026 | archivedate=18 May 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518111859/http://gauhati.ac.in/admin/about/history.htm | deadurl=unfit}}</ref> ইয়াৰ পাছত পৰ্যায় ক্ৰমে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় '''গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয় আইন ১৯৪৭''' (Assam Act, XVI of 1947) আৰু অসম বিধান সভাত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা ১৯৪৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।<ref>[https://legislative.assam.gov.in/documents-detail/the-gauhati-university-act-1947 The Gauhati University Act, 1947]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খন বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ আৰু [[অসম]] চৰকাৰৰ যুটীয়া প্ৰচেষ্টাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ২৬ জানুৱাৰী ১৯৪৮ চনত [[গুৱাহাটী]] স্থিত অসমৰ প্ৰথমখন মহাবিদ্যালয় [[কটন কলেজ]]ৰ চুডমাৰ্চন হলত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথমখন সভা অনুষ্ঠিত হয়। [[কটন কলেজ]]ৰ ভিতৰতে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ কাম-কাজ পৰিচালনা কৰা হৈছিল যদিও ১৯৫৫-৫৬ চনত ইয়াক জালুকবাৰীৰ [[গোপীনাথ বৰদলৈ]] নগৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথম উপাচাৰ্য আছিল [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]]।<ref>{{cite web |url=http://www.gauhati.ac.in/home/library/index.htm |title=A b o u t t h e L i b r a r y |publisher=Gauhati.ac.in |date= |accessdate=2013-02-27 |archivedate=2012-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130175839/http://gauhati.ac.in/home/library/index.htm |deadurl=yes }}</ref> ==বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতীকচিহ্ন== আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ ত্ৰিপুৰেশ্বৰ মুখোপাধ্যায়ৰ দ্বাৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতীকচিহ্ন (Emblem) প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, য’ত সংস্কৃতত "বিদ্যয়া সাধয়েৎ" খোদিত কৰা হৈছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন গঠন হোৱাৰ সময়ত বহুতো প্ৰতীক চিহ্নৰ আৰ্হি জমা পৰিছিল, যিদিও শেষত ত্ৰিপুৰেশ্বৰ মুখোপাধ্যায় (Tripureswar Mukhopadhyay)-এ অংকন কৰা আৰ্হিটো নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। প্ৰতীক চিহ্নটোৰ সোঁমাজত জ্ঞানৰ প্ৰতীকস্বৰূপ এটি প্ৰজ্বলিত চাকি আৰু ইয়াৰ তলৰ অংশত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীকৰ দৰে এটা হস্তী বা গজৰ চিহ্ন অংকিত কৰা হৈছে, ই অসমৰ ঐতিহ্য আৰু শক্তিৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে। ইয়াৰ চাৰিওফালে ইংৰাজীত "UNIVERSITY OF GAUHATI" বুলি লিখা আছে। ===উপাচাৰ্যসকল=== [[চিত্ৰ:A view of the University of Guwahati.jpg|250px|thumb|right|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]] ১৯৪৭ – ১৯৫৭ * [[সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞা]] ১৯৫৭ – ১৯৬০ * এইচ চি ভূঞা ১৯৬০ – ১৯৬২ চন * ফণীধৰ দত্ত ১৯৬২ – ১৯৬২ * হেৰল্ড জন টেইলৰ ১৯৬২ – ১৯৬৫ * এম এন গোস্বামী ১৯৬৫ – ১৯৭১ * এছ চি ৰাজখোৱা ১৯৭১ – ১৯৭৪ * এইচ কে বৰুৱা ১৯৭৪ – ১৯৭৯ * জে এম চৌধুৰী ১৯৭৯ – ১৯৮৬ * ডি পি বৰুৱা ১৯৮৬ – ১৯৯১ চন * এন কে চৌধুৰী ১৯৯১ – ১৯৯৬ চন * হিৰালাল দুৱাৰাহ ১৯৯৬ – ২০০১ * জি এন তালুকদাৰ ২০০১ – ২০০৬ * [[অমৰজ্যোতি চৌধুৰী]] ২০০৬ – ২০০৮ * অখিল কুমাৰ মেধি ২০০৮ – ২০১৩ * মৃদুল হাজৰিকা ২০১৩ – ২০১৯ * প্ৰতাপ জ্যোতি সন্দিকৈ ২০১৯ – ২০২৪ * [[ননী গোপাল মহন্ত]] ২০২৪ - বৰ্তমান ১৯১৭ চনত [[শিৱসাগৰ]] ত অনুষ্ঠিত অসম সন্থাৰ বাৰ্ষিক অধিৱেশনত প্ৰথম ৰাজহুৱা দাবী উত্থাপন কৰা হয়।১৯৪০ চনত চৰকাৰে এছ কে ভূঞাক বিশেষ বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে আৰু স্থান নিৰ্বাচন আৰু আনুষংগিক বিষয়সমূহৰ প্ৰাসংগিক তথ্য সংগ্ৰহৰ দায়িত্ব লয় .<ref name="gauhati2">{{cite web |url=http://www.gauhati.ac.in/admin/about/history.htm |title=শিক্ষাৰ বাবে |publisher=Gauhati.ac.in |প্ৰৱেশ -date=১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110518111859/http://gauhati.ac.in/admin/about/history.htm |আৰ্কাইভ -date=18 May 2011 |access-date=3 April 2024 |archivedate=18 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518111859/http://gauhati.ac.in/admin/about/history.htm |deadurl=yes }}</ref> ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ এক আইন: ১৯৪৮ চনত অসম চৰকাৰৰ গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয় আইন ১৯৪৭ (১৯৪৭ চনৰ অসম আইন, ষোড়শ)ৰ দ্বাৰা বিশ্ববিদ্যালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় বিশ্ববিদ্যালয়খন ১৯৪৮ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যিটো প্ৰতিষ্ঠা দিৱস বুলি গণ্য কৰা হয়, [[কটন বিশ্ববিদ্যালয়|কটন কলেজ, গুৱাহাটী]]ৰ পুৰণি ছাডমাৰ্চন হলত।<ref name="gauhati1">{{cite web |url=http:// www.gauhati.ac.in/admin/index.htm |title=অনুষ্ঠান |publisher=Gauhati.ac.in |access-date=১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২ |archive-url=https://web.archive.org/web /২০১২০২১৫১১২৭৪৫/http://www.gauhati.ac.in/admin/index.htm |archive-date=১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২ |url-status=dead}}</ref> গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে গুৱাহাটীৰ কেইটামান অস্থায়ী অট্টালিকাত সংযুক্ত, শিক্ষকতা আৰু আৱাসিক বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]]ক প্ৰথম উপাচাৰ্য হিচাপে, ফণীধৰ দত্ত, সৈলন্ধৰ ৰাজখোৱা আৰু শৰৎ কুমাৰ দত্তক নিৰ্বাচিত কৰা হয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীৰ পঞ্জীয়ক, কোষাধ্যক্ষ আৰু সম্পাদক ক্ৰমে। দাখিল কৰা বহুকেইজনৰ মাজৰ পৰা নিৰ্বাচিত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰতীক চিহ্নটোৰ ডিজাইন কৰিছিল আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ টি মুখাৰ্জীয়ে। ইয়াত লিপিবদ্ধ দুটা [[সংস্কৃত]] শব্দ: বিদ্যা সাধয়েতা (অৰ্থাৎ শিক্ষণৰ জৰিয়তে কৃতিত্ব)-এ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ মূলমন্ত্ৰৰ ইংগিত দিয়ে। ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাত ১৭খন সংযুক্ত মহাবিদ্যালয় আৰু আঠটা স্নাতকোত্তৰ বিভাগ আছিল। <ref name="gauhati2" /> চহৰৰ মাজমজিয়াৰ পৰা কাম আৰম্ভ কৰা বিশ্ববিদ্যালয়খন ১৯৫৫–৫৬ চনত বৰ্তমানৰ চৌহদলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। == কেম্পাছ == <!-- মচি পেলোৱা ছবিসমুহ আঁতৰোৱা হৈছে: [[ফাইল:BKB authorium Gauhati University.jpg|thumb|BKB Auditorium]][[চিত্ৰ:GUIST, Gauhati University.jpg|250px|thumb|right|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] [[:en:File:GUIST, Gauhati University.jpg|thumb|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] [[:en:File:Dr. H.K. Baruah Regional Botanical Resource Centre, Gauhati University.jpg|thumb|ড° এইচ কে বৰুৱা আঞ্চলিক উদ্ভিদ সম্পদ কেন্দ্ৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]][[:en:File:KK Handique Library, Gauhati University 2.jpg|thumb|right|কৃষ্ণ কান্ত হেণ্ডিক লাইব্ৰেৰী]] --> বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল কেম্পাছটো প্ৰায় ৪৮৪ একৰ জোৰা এক বিশাল এলেকাত বিস্তৃত হৈ আছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন [[জালুকবাৰী]] চহৰৰ [[গুৱাহাটী]] চহৰ অঞ্চলত। কেম্পাছৰ দক্ষিণ দিশত এটা পাহাৰ আৰু উত্তৰ দিশত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদী বৈছে। কেম্পাছ এলেকাটো এখন সৰু চহৰলৈ গঢ় লৈ উঠিছে, বৰ্তমান 'গোপীনাথ বৰদলৈ নগৰ' নামেৰে পৰিচিত হৈছে। ইয়াৰ হোষ্টেলসমূহত বাস কৰা ৩৭০০ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীকে ধৰি প্ৰায় ৬০০০ জনসংখ্যা আছে। শিক্ষক, বিষয়া-কৰ্মচাৰীৰ আৱাসিক কোৱাৰ্টাৰৰ বাহিৰেও ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ২২টা আৱাসগৃহ আছে। প্ৰয়োজনীয় নাগৰিক সুবিধা যেনে স্বাস্থ্য সেৱা, পানী যোগান, ৰাস্তাৰ পোহৰ, আভ্যন্তৰীণ পথ, অতিথিশালা, ডাক আৰু টেলিগ্ৰাফ কাৰ্যালয়, ভাৰতীয় ষ্টে’ট বেংক, ইণ্ডিয়া ইউনাইটেড বেংক , কেণ্টীন, এখন বজাৰ, উদ্যান, খেলপথাৰ, প্ৰেক্ষাগৃহ, ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম আদি কেম্পাছত আছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত [[লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ ১০&nbsp;কিলোমিটাৰ দূৰত; কামাখ্যা ৰে’লৱে’ ষ্টেশ্যনৰ পৰা ৫&nbsp;কিলোমিটাৰ; আৰু গুৱাহাটী ৰে’লৱে’ ষ্টেশ্যনৰ পৰা ১০&nbsp;কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকাৰ লগতে গুৱাহাটী চহৰৰ মাজমজিয়াত থকা কাছাৰী (ডি.চি. ক’ৰ্ট)ৰ ওচৰৰ বাছ ষ্টপৰ পৰাও। দিছপুৰত থকা অসমৰ ৰাজধানী কমপ্লেক্স বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ২২&nbsp;কি:মি: দূৰত; গুৱাহাটী চহৰৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়খনলৈ সহজে যাব পাৰি; গুৱাহাটীত দেশৰ সকলো প্ৰান্তৰ পৰা পথ, ৰে’ল আৰু বিমান সংযোগ আছে। অসমৰ কিছু অংশৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক বাছ সেৱাৰ ষ্টেশ্যন কেম্পাছৰ পৰা ২&nbsp;কিলোমিটাৰ দূৰত্বত থকা আদাবাৰী বাছ ষ্টেণ্ডত আছে। তেওঁলোকৰ আভ্যন্তৰীণ প্ৰক্ৰিয়াসমূহ স্বয়ংক্ৰিয় কৰিবলৈ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে কালিংগাছফ্টৰ ফ্লেগশ্বিপ এডুকেশ্যন ই আৰ পি সমাধান গ্ৰে’চেল্‌ছ বাছি লৈছে। এই ৰূপায়ণৰ ফলত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ শৈক্ষিক, প্ৰশাসনিক আৰু বিত্তীয় প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে স্বয়ংক্ৰিয় হৈ উঠিছে। কেম্পাছটোক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা অঞ্চলটোক "কৃষ্ণচূড়া নগৰী" বুলিও জনা যায়। বিশ্ববিদ্যালয়খনত কৃষ্ণচূড়া গছৰ পৰিমান বেছি বাবেই এই গছজোপাৰ পয়োভৰৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই নামকৰণ কৰা হৈছে৷ ===পুথিভঁৰাল আৰু আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ=== ভাৰতীয় ঐতিহাসিক গৱেষণা পৰিষদ (ICHR)ৰ উত্তৰ-পূব আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ (NERC) গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল সম্প্ৰসাৰণ ভৱনত আছে। বাংগালুৰু আইচিএইচআৰ আঞ্চলিক কেন্দ্ৰৰ লগতে এইটোৱেই হৈছে জিইউৰ এতিয়ালৈকে একমাত্ৰ আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ পুথিভঁৰাল]]টো ২০০৩ চনত স্থাপিত {{lang|en|National Mission for Manuscripts}}-ৰ অধীনত এটা নিৰ্দিষ্ট 'পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণ কেন্দ্ৰ' (MCC)।<ref>[http://www.namami.org/convervation.htm পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণ কেন্দ্ৰসমূহ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506234603/http://www.namami.org/convervation.htm|date=৬ মে' ২০১২}} ''[[ৰাষ্ট্ৰীয় মিছনৰ বাবে... পাণ্ডুলিপি]]''।</ref> অসমৰ ভিতৰতে সৰ্ববৃহৎ পুথিভঁৰালটোৰ সংগ্ৰহত প্ৰায় ৮ লাখ ৫০ হাজাৰ গ্ৰন্থ, আলোচনী, আলোচনী আদি ৰখা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াত প্ৰায় ৫,০০০ মূল্যৱান অমূল্য পাণ্ডুলিপি আছে, কিছুমান ৩০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি।<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/পুৰণি-পাণ্ডুলিপি-সংৰক্ষণৰ বাবে-ভাৰ্চিটি-প্ৰয়াস/articleshow/11772135.cms | work=ভাৰতৰ সময়ছোৱা | title=পুৰণি পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণৰ বাবে ভাৰ্চিটি প্ৰচেষ্টা | date=৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২}}</ref> == সংগঠন আৰু প্ৰশাসন == === শাসন ব্যৱস্থা === [[File:Administrative Building, Gauhati University.jpg|thumb|right|Administrative Building]]জি.ইউ. আদালত, কাৰ্যবাহী পৰিষদ আৰু একাডেমিক পৰিষদ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কৰ্তৃপক্ষ।<ref>{{Cite web |url=http://www.gauhati.ac.in/administration.php |title=Administration |access-date= ২৮ অক্টোবৰ ২০১৩ |archive-date=১৯ জানুৱাৰী ২০১৮ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119193036/http://gauhati.ac.in/administration.php |url-status=dead } }</ref> ২০১৯ চনত অধ্যাপক প্ৰতাপ জ্যোতি সন্দিকৈক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্য হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite news|date=20 August 2019|last=PTI|title=প্ৰতাপ জ্যোতি হণ্ডিকক গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নতুন ভিচি নিযুক্তি|url=... https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/pratap-jyoti-handique-নিযুক্ত-নতুন-vc-of-gauhati-university-1582595-2019-08-20|access-date=5 মাৰ্চ 2021|work=ভাৰত আজি|language=as}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত অধ্যাপক [[ননী গোপাল মহন্ত]]ই ২০২৪ চনৰ ২১ আগষ্ট তাৰিখে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্য (Vice-Chancellor) হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে৷ ==পৰিসীমা== বিশ্ববিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী]] মহানগৰীৰ জালুকবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। আনহাতে বিশ্ববিদ্যালয়খন [[লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ পৰা ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত, [[কামাখ্যা]] ৰে’ল ষ্টেশ্যনৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাই পথৰ কাষতে অৱস্থিত। বৰ্তমান সমগ্ৰ অঞ্চলটোক [[গোপীনাথ বৰদলৈ]] নগৰ নামেৰে জনা যায়। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰিসীমাৰ ভিতৰত ৩০০০ হাজাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী থাকিব পৰা আৱাসসমূহৰ লগতে শিক্ষক-কৰ্মচাৰীৰ আৱাসসমূহো আছে।<ref name="gauhati1"/> ==স্বীকৃতি== বিশ্ববিদ্যালয়খন [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যাপন পৰিষদ]] ({{lang|en|National Assessment and Accreditation Council}} চমুকৈ NAAC), বাংগালুৰুৰ দ্বাৰা মূল্যাঙ্কিত আৰু 'A' গ্ৰে’ড-প্ৰাপ্ত।<ref name="gauhati2"/> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ''{{lang|en|QS World University Rankings}}'' এ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ক ২০২৩ চনত এছিয়াৰ ৬০১–৬৫০ বেণ্ডত স্থান দিছিল।<ref>[https://www.topuniversities.com/university-rankings/asia-university-rankings/2023 "QS Asia University Rankings 2023"]. QS Quacquarelli Symonds Limited</ref> ভাৰতত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানিক ৰেংকিং ফ্ৰে’মৱৰ্ক (এন আই আৰ এফ)-এ ২০২২ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ক সামগ্ৰিকভাৱে ৬৪ নম্বৰ স্থান প্ৰদান কৰিছিল<ref name=":0">{{Cite web|title=MHRD, National Institute Ranking Framework (NIRF)|url=https://www.nirfindia.org/2022/OverallRanking.html|access-date=১৫ জুলাই ২০২২|website=www.nirfindia.org|archivedate=2022-08-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220820073138/https://www.nirfindia.org/2022/OverallRanking.html|deadurl=yes}}</ref> আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভিতৰত ৩৬ টা।<ref name=":1" >{{Cite web|title=MHRD, নেচনেল ইনষ্টিটিউট ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক (NIRF)|url=https://www.nirfindia.org/2022/UniversityRanking.html|access-date=15 জুলাই 2022|website=www.nirfindia। org|archivedate=2022-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221112070520/https://www.nirfindia.org/2022/UniversityRanking.html|deadurl=yes}}</ref> ==বিশ্ববিদ্যালয় সংগীত== [[চিত্ৰ:GU_AD.jpg|250px|thumb|right|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰশাসনিক ভৱন]] বিশ্ববিদ্যালয় সংগীতটোৰ ৰচক [[ভূপেন হাজৰিকা]]। এই গীতটো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সকলো অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভণিতে পৰিৱেশন কৰা হয়। <blockquote> জিলিকাব লুইতৰে পাৰ<br /> এন্ধাৰৰ ভেটা ভাঙি প্ৰাগজ্যোতিষত বয়<br /> জেউতি নিজৰাৰে ধাৰ<br /> শত শত বন্তিৰে জ্ঞানৰে দীপালীয়ে<br /> জিলিকাব লুইতৰে পাৰ<br /> <br /> সাঁচিপাতে ভাষা দিব<br /> চিফুঙে আশা দিব<br /> ৰংঘৰে মেলিব দুৱাৰ<br /> সমাজে সাৱটিব মহান মানৱতা<br /> বিজ্ঞানে আনিব জোঁৱাৰ<br /> <br /> নতুনৰ গতি খেদি ডেকা-গাভৰু আমি<br /> নিৰ্ভীক এই শতিকাৰ<br /> অজ্ঞান চাকনৈয়া এফলীয়া কৰি থৈ<br /> মাৰি যাওঁ জীৱনৰ ডাৰ<br /> জিলিকাব লুইতৰে পাৰ। </blockquote> ==শৈক্ষিক বিষয়== ==বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰসমূহ== বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰসমূহ হৈছে<ref name="gauhati1"/> : ===কলা=== # অসমীয়া বিভাগ # অৰ্থনীতি বিভাগ # শিক্ষাতত্ত্ব বিভাগ # ইংৰাজী বিভাগ # বুৰঞ্জী বিভাগ # ৰাজনীতি-বিজ্ঞান বিভাগ # সমাজতত্ত্ব বিভাগ # আৰৱিক বিভাগ # বাংলা বিভাগ # বড়ো বিভাগ # ইংৰাজী ভাষা শিক্ষণ বিভাগ # বিদেশী ভাষা বিভাগ # হিন্দী বিভাগ # ভাষাতত্ত্ব বিভাগ # গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্যবিজ্ঞান বিভাগ # আধুনিক ভাৰতীয় ভাষা আৰু সাহিত্য অধ্যয়ন বিভাগ # পাৰ্চি বিভাগ # দৰ্শন বিভাগ # মনোবিজ্ঞান বিভাগ # সংস্কৃত বিভাগ # সাংবাদিকতা আৰু গণ-সংযোগ অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ # লোকসংস্কৃতি বিভাগ ===বিজ্ঞান=== # ৰসায়ন-বিজ্ঞান বিভাগ # জীৱ-বিজ্ঞান বিভাগ # গণিত বিভাগ # উদ্ভিদ বিজ্ঞান বিভাগ # ভেষজ বিজ্ঞান বিভাগ # পদাৰ্থ-বিজ্ঞান বিভাগ # পৰিসংখ্যা বিভাগ # পৰিকলন অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ # ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ # জৈৱ-প্ৰযুক্তি অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ # জৈৱ-তথ্যপ্ৰযুক্তি অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ # ভূগোল অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ # নৃতত্ত্ব বিভাগ # কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান বিভাগ # বিদ্যুৎ আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তি বিভাগ ===বাণিজ্য=== * '''বাণিজ্য অনুষদ''' ** [[বাণিজ্য]] ===বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাপনা=== * '''ব্যৱস্থাপনা অনুষদ''' ** বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাপনা ===আইন বিভাগ=== * '''আইন অনুষদ''' ** [[আইন]] ===স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ সন্থা=== স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ সন্থা হৈছে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শীৰ্ষ ছাত্ৰ প্ৰতিনিধি সংস্থা। ১৯৪৯ চনত পিজিএছইউ-ৰ প্ৰথমটো সংস্থা গঠন হয়। প্ৰথম সাধাৰণ সম্পাদক আছিল বীৰেন গোস্বামী। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ছাত্ৰ ৰাজনীতিৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হোৱাৰ বাবে পিজিএছইউ-এ ৰাজ্যত উচ্চ স্বীকৃতি লাভ কৰে। পিজিএছইউ-ৰ বহু সাধাৰণ সম্পাদকৰ লগতে অন্যান্য বিষয়ববীয়াই সক্ৰিয় ৰাজনীতিত জড়িত হৈ পৰিছে। পিজিএছইউ-ৰ বৰ্তমানৰ সাধাৰণ সম্পাদক পৰশ্ব পাটগিৰি।<ref>{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-city/gauhati-university-declares-pg-students-union-election-results- 526237|title=গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে ঘোষণা কৰিলে পি জি ছাত্ৰ সন্থাৰ নিৰ্বাচনৰ ফলাফল|date=২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১|work=[[চেন্টিনেল (গুৱাহাটী)|চেন্টিনেল]]|access-date=২৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==সুবিধাসমূহ== ===গ্ৰন্থাগাৰ=== [[Image:KKH.jpg|thumb|right|250px|গ্ৰন্থাগাৰৰ ভিতৰ ভাগ]] গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গ্ৰন্থাগাৰ প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৪৮ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ চানমাৰীত (এতিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পুৰণি কলনি নামেৰে জনাজাত) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ১৯৬২ চনত সেই স্থানৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বৰ্তমান থকা স্থানলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। আনহাতে ১৯৮২ চনত গ্ৰন্থাগাৰটো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথম উপাচাৰ্য [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]]ৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়। বৰ্তমান গ্ৰন্থাগাৰটোত ২৫,৯৪৯০খন কিতাপ, ১,০২২১২খন {{lang|en|BOUND PERIODICALS}}, ২২৫০খন গৱেষণা গ্ৰন্থ আৰু পত্ৰ, ৬৯০৮খন প্ৰতিবেদন আৰু নিবন্ধ আৰু ৩০৬খন মানচিত্ৰ আছে। [[সাঁচিপাত]]ৰ পুথি আছে ৪৫০০খন। [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]]ৰ নিজা সংগ্ৰহৰ গ্ৰন্থ আছে ৭৫৯৩খন। ইয়াত [[কম্পিউটাৰ]]ৰ দ্বাৰা কোনো গ্ৰন্থ অনুসন্ধান কৰাৰ ব্যৱস্থা ৰখা হৈছে। লগতে বিভিন্ন দৈনিক কাকত-আলোচনী অধ্যয়ন কৰাৰো ব্যৱস্থা আছে<ref name="gauhati2"/> এই কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰালটো উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ পুথিভঁৰালসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ===সংযুক্ত মহাবিদ্যালয়সমূহ=== ইয়াৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ ১৫খন জিলাত বিস্তৃত: [[বজালী জিলা]], [[বৰপেটা]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[বঙাইগাঁও]], [[দৰং]], [[ধুবুৰী]], [[গোৱালপাৰা ]], [[হোজাই]], [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা]], [[কামৰূপ জিলা]], [[মৰিগাঁও]], [[নগাঁও]], [[নলবাৰী]], [[শোণিতপুৰ]], আৰু [[দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলা]]। ===বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা প্ৰেক্ষাগৃহ=== গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য প্ৰেক্ষাগৃহটো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য তোৰণ (পুৰণি)ৰ ওচৰত আৰু কলা ভৱনৰ কাষত অৱস্থিত। প্ৰায় ১৮০০ আসনযুক্ত [[বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা]] প্ৰেক্ষাগৃহ (চমুকৈ বি.কে.বি.) অসমৰ বৃহৎ প্ৰেক্ষাগৃহসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। বিশিষ্ট অসমীয়া সাহিত্যিক, লোক সংস্কৃতিৰ গৱেষক তথা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাতা [[বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা]]ৰ নামেৰে প্ৰেক্ষাগৃহটিৰ নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://web.gauhati.ac.in/convocation/venue/bkb |access-date=2020-05-23 |archivedate=2020-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427173510/http://web.gauhati.ac.in/convocation/venue/bkb |deadurl=yes }}</ref> ===অন্যান্য সুবিধা সমুহ=== অন্যান্য সুবিধা সমুহ হৈছে *চিকিৎসালয় *বিশ্ববিদ্যালয় ডাকঘৰ *বিশ্ববিদ্যালয় বেঙ্ক *অতিথিশালা ==ছাত্ৰাবাস== বিশ্ববিদ্যালয়খনত মুঠ ১২টা ছাত্ৰাৱাস আছে।<ref name="gauhati1"/> # [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]] অসম আৰ্হি ৪ নং ছাত্ৰাৱাস # [[অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকা]] অসম আৰ্হি ৫ নং ছাত্ৰাৱাস # [[পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা]] অসম আৰ্হি ৬ নং ছাত্ৰাৱাস # [[লাচিত বৰফুকন]] অসম আৰ্হি ৭ নং ছাত্ৰাৱাস # [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]] অসম আৰ্হি ৮ নং ছাত্ৰাৱাস # [[জ্ঞানদাভিৰাম বৰুৱা]] অসম আৰ্হি ৯ নং আইন ছাত্ৰাৱাস # মাধৱ বেজবৰুৱা ১ নং দুমহলীয়া ছাত্ৰাৱাস # [[গোপীনাথ বৰদলৈ]] ২ নং তিনিমহলীয়া ছাত্ৰাৱাস # [[বাণীকান্ত কাকতি]] ৩ নং দুমহলীয়া ছাত্ৰাৱাস # [[ভুবনেশ্বৰ বৰুৱা]] ৪ নং দুমহলীয়া ছাত্ৰাৱাস # ভি. ভেঙ্কত. ৰাও ৫ নং দুমহলীয়া গৱেষক ছাত্ৰাৱাস # বাবু জগজীৱন ৰাম গৱেষক ছাত্ৰাৱাস ==ছাত্ৰীনিবাস== বিশ্ববিদ্যালয়ত মুঠ ৯টা ছাত্ৰীনিৱাস আছে।<ref name="gauhati1"/> # ৰাণী গাইডালু অসম আৰ্হি ২ নং আইন ছাত্ৰীনিৱাস # [[চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকীয়ানী]] অসম আৰ্হি ৩ নং ছাত্ৰীনিৱাস # [[মূলা গাভৰু]] অসম আৰ্হি ১০ নং ছাত্ৰীনিৱাস # [[নলিনীবালা দেৱী]] ১ নং দুমহলীয়া ছাত্ৰীনিৱাস # [[ইন্দিৰা মিৰি]] ২ নং দুমহলীয়া ছাত্ৰীনিৱাস # [[পুষ্পলতা দাস]] ৩ নং তিনিমহলীয়া ছাত্ৰীনিৱাস # [[পদ্মাৱতী দেৱী ফুকননী]] ৪ নং দুমহলীয়া ছাত্ৰীনিৱাস # [[মামণি ৰয়ছম গোস্বামী]]৫ নং দুমহলীয়া ছাত্ৰীনিৱাস # গান্ধী ভৱন গৱেষক ছাত্ৰীনিৱাস # ৮ নং তিনিমহলীয়া ছাত্ৰীনিৱাস # ৯ নং তিনিমহলীয়া ছাত্ৰীনিৱাস ==চিত্ৰ বীথিকা== <gallery> File:The main gate of Gauhati University in Guwahati.jpg|thumb|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল তোৰণ, ২০২৬ চন File:Gauhati University Main Gate, Jalukbari, 2026.jpg|thumb|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল তোৰণ, ২০২৬ চন File:Gauhati University Main Gate Image.jpg|thumb|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল তোৰণ, ২০২৬ চন File:Gauhati-University.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল তোৰণ File:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নৱ নিৰ্মিত বিভাগ.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নৱ নিৰ্মিত বিভাগ, ২০২৬ চন File:BkB auditorium , Gauhati University.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা প্ৰেক্ষাগৃহ File:MIL&LS and Folklore Department Building, Gauhati University, Assam.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যায়ৰ আধুনিক ভাৰতীয় ভাষা আৰু সাহিত্য অধ্যয়ন বিভাগ আৰু লোক-সংস্কৃতি বিভাগৰ বিল্ডিং, ২০২৬ File:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যায়ৰ জংঘল কেণ্টিন.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যায়ৰ জংঘল কেণ্টিন, ২০২৬ File:The Gauhati University conclave 2026.jpg|Gauhati University conclave 2026 File:Gauhati University Main Gate, Jalukbari, Assam.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মূল তোৰণ, ২০২৬ চন File:PNB ATM at Gauhati University.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ PNB ATM, ২০২৬ File:SBI ATM at Gauhati University.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ SBI ATM, ২০২৬ File:Statue of Hemchandra Barua at Gauhati University.jpg|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ প্ৰতিমূৰ্তি File:Main Gate in Front of the Vice-Chancellor’s Residence, Gauhati University.jpg|Main Gate in Front of the Vice-Chancellor’s Residence, </gallery> ==আৰু চাওক== * [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ পুথিভঁৰাল]] * [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]] * [[ননী গোপাল মহন্ত]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.gauhati.ac.in/ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবছাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810042834/http://www.gauhati.ac.in/ |date=2015-08-10 }} {{অসমৰ বিশ্ববিদ্যালয়}} {{অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] ncq0wlxttetwqq6y9kafcf9kjvihnwg 10 21650 646360 640500 2026-10-20T22:40:15Z Ananya Taye 28065 646360 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name =অসমৰ জনগোষ্ঠী |title = [[অসম|অসমৰ]] [[অসমৰ জনগোষ্ঠী|জনগোষ্ঠীসমূহ]] |bodyclass = hlist |group1 = |list1 = * [[আইটন জনগোষ্ঠী|আইটন]], * [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], * [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]], * [[কাৰ্বি জনগোষ্ঠী|কাৰ্বি]] (মিকিৰ), * [[কৈৱৰ্ত]], * [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]], * [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ ৰাজবংশী]], * [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটি]], * [[খামটি জনগোষ্ঠী|খাময়াঙ]], * [[খেলমা জনগোষ্ঠী|খেলমা]], * [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো]], * [[অসমৰ নেপালী জনগোষ্ঠী|গোৰ্খা]], * [[অসমৰ চৰ-চাপৰিবাসী|চৰ-চাপৰিবাসী]], * [[অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী|চাহ জনগোষ্ঠী]], * [[চাঁওতাল জনগোষ্ঠী|চাঁওতাল]], * [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌ]], * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], * [[টাংছা জনগোষ্ঠী|টাংছা]], * [[ফাকে জনগোষ্ঠী|টাইফাকে]], * [[টুৰুঙ জনগোষ্ঠী|টুৰুঙ]], * [[ঠেঙ্গাল কছাৰী জনগোষ্ঠী|ঠেঙ্গাল কছাৰী]], * [[ডালু জনগোষ্ঠী|ডালু]], * [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], * [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], * [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]] (লালুং), * [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], * ধিমাল, * [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়]], * [[ফুলগুৰীয়া জনগোষ্ঠী|ফুলগুৰীয়া]], * [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], * [[বড়ো-কছাৰী]], * [[বৰ্মন কছাৰী|বৰ্মন কছাৰী]] (কাছাৰ), * [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]], * [[মদাহি জনগোষ্ঠী|মদাহি]], * [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], * [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], * [[মিঞা জনগোষ্ঠী|মিঞা]], * [[মেচ জনগোষ্ঠী|মেচ]], * [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], * [[শৰণীয়া কছাৰী]], * [[সোণোৱাল কছাৰী]], * [[হাজং জনগোষ্ঠী|হাজং]] }}<noinclude> [[শ্ৰেণী:অসমৰ সাঁচ|{{PAGENAME}}]] </noinclude> o05p8jzqa4yu0hgml6zdm6lh87r6oi8 0 23321 646223 466928 2026-10-20T12:01:38Z ~2026-55886-21 52385 /* অভিনয়ত */ 646223 wikitext text/x-wiki {{about|পদুম বৰুৱা পৰিচালিত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰখন|লক্ষ্মীনন্দন বৰা ৰচিত একে নামৰ উপন্যাস|গঙা চিলনীৰ পাখি (উপন্যাস)}} {{Infobox film | name = গঙা চিলনীৰ পাখি<br>(Wings of the Tern) | image = গঙাচিলনীৰ_পাখি.jpg | image size = 200px | alt = | caption = | director = [[পদুম বৰুৱা]] | producer = হেমপ্ৰভা বৰুৱা | writer = | screenplay = পদুম বৰুৱা, মহম্মদ চাদুল্লা | story = [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]] | based on = {{based on|একে নামৰ উপন্যাস|লক্ষ্মীনন্দন বৰা}} | narrator = | starring = [[বীণা বাৰুৱতী]]<br>[[বসন্ত শইকীয়া]]<br>[[বসন্ত দুৱৰা]] | music = [[পদুম বৰুৱা]] | choreography = | cinematography = [[ইন্দুকল্প হাজৰিকা]] | editing = সমৰেশ বসু | studio = | distributor = | released = ১৯৭৬ | runtime = | country = [[ভাৰত]] | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''গঙা চিলনীৰ পাখি''' ({{Lang-en|Ganga Chilonir Pakhi }}) ১৯৭৬ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ক'লা-বগা [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]। ছবিৰ পৰিচালনা আৰু সঙ্গীত আছিল পদুম বৰুৱাৰ। পদুম বৰুৱা পৰিচালিত এইখন একমাত্ৰ কথাছবি।<ref name="arun">{{cite book | title=[[১০০ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী আৰু গীত]] (পৃঃ ২৪১) | publisher=শশী শিশু প্ৰকাশন, গুৱাহাটী | author=অৰুণলোচন দাস | year=২০১৩}}</ref> মুক্তিৰ পিছত গঙা চিলনীৰ পাখিয়ে দৰ্শকৰ বিশেষ সঁহাৰি লাভ কৰা নাছিল। কিন্তু পিছলৈ ই ধ্ৰুপদী ছবিৰ মৰ্যাদা পাইছিল। ছবিখনত কোনো [[:en:Filmi| চলচ্চিত্ৰীয় গীত]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাছিল যদিও ইয়াত [[বৰগীত]], নাম-প্ৰসংগ, [[বিয়া নাম]], [[টোকাৰী]] গীত, মহগোৱালৰ গীতৰ সম্পূৰ্ণ নতুবা অংশবিশেষৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। গঙা চিলনীৰ পাখি চলচ্চিত্ৰৰ চিনেমাট'গ্ৰাফী ইন্দুকল্প হাজৰিকাৰ।<ref name="noni">{{cite book | title=১২০টা ফ্ৰেমত গঙা চিলনীৰ পাখি | publisher=ৰংবিন ক্ৰিয়েছনচ | author=ননি | year=১০ নৱেম্বৰ, ২০১৯}}</ref> ==ছবি নিৰ্মাণৰ আঁৰৰ কথা== গঙা চিলনীৰ পৰিচালক [[পদুম বৰুৱা]] কৈশোৰ কালতে প্ৰথম অসমীয়া ছবি [[জয়মতী (১৯৩৫ চলচ্চিত্ৰ)|জয়মতী]] চাই চলচ্চিত্ৰ শিল্পৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈছিল। স্কুলীয়া জীৱনত তেখেত [[কলকাতা]]ৰ নিউ থিয়েটাৰ আৰু পুণেৰ প্ৰভাত কোম্পানীয়ে নিৰ্মাণ কৰা কিছু সংখ্যক ছবি চোৱাৰ সৌভাগ্য হৈছিল। [[প্ৰমথেশ বৰুৱা]], দেৱকী বসু আৰু ভি শান্তাৰামৰ কেমেৰাৰ কাম, শব্দৰ নাটকীয় প্ৰয়োগ আৰু আকৰ্ষণীয় সম্পাদনাই তেখেতক অতিশয় আনন্দ আৰু সম্তুষ্টি প্ৰদান কৰিছিল। জয়মতীয়ে তেখেতৰ মনত চলচ্চিত্ৰৰ বীজ অংকুৰিত কৰিছিল যদিও [[জয়মতী (চলচ্চিত্ৰ)|জয়মতী]] নিৰ্মাণৰ চাৰি দশকৰ পাছত আঠ বছৰৰ কঠোৰ সংগ্ৰামৰ অন্তত তেখেতে তেখেতৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ ছবি 'গঙা চিলনীৰ পাখি' নিৰ্মাণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ==ছবিৰ কাহিনী== [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]]ৰ উপন্যাস '[[গঙা চিলনীৰ পাখি (উপন্যাস)|গঙা চিলনীৰ পাখি]]'ৰ কাহিনীৰ আধাৰত এই চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সোণাই নৈৰ পাৰৰ ভোগৰামে ঘৈণীয়েক, ল'ৰা-ছোৱালী দুটা, মাক আৰু ভনীয়েক বাসন্তীক লৈ কোনোমতে জীৱন-নিৰ্বাহ কৰি আছিল। দূৰণিৰ কোনোবা গাঁৱৰ পৰা আহি সেই গাঁৱতে থিতাপি লোৱা হোমিওপেথিক ডাক্তৰ ধনঞ্জয়ৰ ভোগৰামৰ ঘৰখনলৈ আহ-যাহ কৰোঁতে বাসন্তীৰ লগত ভালপোৱাৰ সম্পৰ্কই গঢ় ল'লে। ইফালে নিৰ্বাচন আছিল। নিৰ্বাচনক কেন্দ্ৰ কৰি ভোগেশ্বৰ আৰু ধনঞ্জয়ৰ মাজত মনোমালিন্য হ'ল। নিৰ্বাচনৰ যোগেদি বেচ কিছু পইচা ঘটি ভোগেশ্বৰৰ অৱস্থা গজগজীয়া হ'ল। বাসন্তীৰ সৈতে ধনঞ্জয়ৰ বিয়াখন আৰু হৈ নুঠিল। ধনঞ্জয়ে তাইক পলুৱাই নিবলৈ জা-যোগাৰ কৰিছিল যদিও ঘৰখনৰ কথা ভাবি অৱশেষত তাই কানুনগোৰ পুতেক মথুৰাৰ সৈতে হোমৰ গুৰিত বহিল।<ref name="arun" /> ঘটনাক্ৰমে বাসন্তীৰ পূৰ্বৰ প্ৰেমৰ কথা মথুৰাৰ কাণত পৰিল। দুয়োৰো মাজত আৰম্ভ হ'ল অশান্তি। এই অশান্তিজৰ্জ্বৰ পৰিস্থিতিৰ মাজতে হঠাৎ মটৰ দুৰ্ঘটনাত পতিত গৈ মথুৰা ঢুকাই থাকিল। অকালতে বিধৱা হোৱা বাসন্তীয়ে কেইদিনমান পিছত কেঁচুৱা এটা জন্ম দিলে যদিও সেইটো নাবাচিল। এদিন তাইৰ খবৰ ল'বলৈ ধনঞ্জয় আহিল। তাইৰ মনত আশাৰ সঞ্চাৰ হ'ল।<ref name="arun" /> ঘৰুৱা কাম-কাজত সহায় কৰা মনবৰীৰ হাতত তাই ধনঞ্জয়লৈ চিঠি এখন লিখি পঠিয়ালে। চিঠিত লিখিলে যে সিহঁতে এতিয়াও বুঢ়াকাল পোৱা নাই। জীৱনৰ এই দীঘলীয়া কালচোৱা কেনেকৈ পাৰ কৰিব? ইয়াৰ কিবা ব্যৱস্থা নাইনে? ধনঞ্জয়ে মনবৰীক লগেলগে উত্তৰ নিদি চিন্তা কৰি দুদিন পিছত নিজে গৈ জনাব বুলি ক'লে। কিন্তু ধনঞ্জয়ৰ পৰা কোনো খবৰ নাপাই দুদিনমান পিছত বাসন্তীয়ে পুনৰ মনবৰীক তেওঁৰ তালৈ পঠিয়ালে। মনবৰীয়ে তালৈ গৈ গম পালে যে ঘৰ-মাটিয়ে সোপাকে বেচি ধনঞ্জয় এই গাঁও এৰি গুছি গৈছে। কলৈ গৈছে কোনেও নাজানে। লগতে কৈ গৈছে যে তেওঁ হেনো সোণাই নৈৰ পাৰলৈ আৰু কেতিয়াও নাহে।<ref name="arun" /><ref name="assam">{{cite web | url=https://www.assams.info/movies/ganga-silonir-pakhi-1976 | title=Ganga Chilonir Pakhi (1976) – Assamese Film | date=June 9, 2012 | accessdate=20 April 2020}}</ref> ==অভিনয়ত== {{multicol}} *[[বীণা বাৰুৱতী]] *বসন্ত দুৱৰা *বিপুল বৰুৱা *বসন্ত শইকীয়া *[[মোহিনী ৰাজকুমাৰী]] {{col-break}} *অসীমা শইকীয়া *ভোলা কাকতি *[[বীণা দাস মান্না]] *পুষ্পা দত্ত *লখিমী দত্ত {{col-break}} *সেউজী বৰা *আনন্দ বৰুৱা (অতিথি শিল্পী) *[[আইদেউ সন্দিকৈ]] (অতিথি শিল্পী) *দুলাল বৰুৱা (অতিথি শিল্পী)<ref name="gonga">{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=fIc1IJVE9nc | title=casting of Gonga Chilonir Pakhi}}</ref> {{col-end}} ==কলা-কুশলী== ''(তথ্যছকত উল্লেখ নথকা সকল)'' *বেনাৰ- ৰপজ্যোতি ফিল্মছ *সহকাৰী পৰিচালক- মহম্মদ চাদুল্লা *শব্দগ্ৰহণ- হিমাদ্ৰি নাথ ভট্টাচাৰ্য, ফিলিপ পাঁৰা, দুলাল শইকীয়া *আৱহ সঙ্গীত গ্ৰহণ আৰু শব্দ পুনৰ্সংযোজন- জ্যোতি চেতাৰ্জী *কলা নিৰ্দেশনা- চিত্ৰকমল হাজৰিকা *ৰূপসজ্জা- [[নুৰুল হক]] *আৱহ সঙ্গীত গ্ৰহণ আৰু শব্দ পুনৰ্সংযোজন- জ্যোতি চেতাৰ্জী *'''কণ্ঠশিল্পী'''- ::কীৰ্তন পাঠ- ঝৰ্ণা শৰ্মা ::বৰগীত/ নাম-প্ৰসঙ্গ- চত্ৰধৰ মহন্ত ::টোকাৰি গীত- মাণিক সন্দিকৈ ::ম’হ গোৱালৰ গীত- সুৰেণ দত্ত ::বিয়া নাম- উপমা বৰা, অনিমা খাউণ্ড, নীলাচল দুৱৰা, পদ্মৰেণু বৰুৱা আদি<ref name="gonga" /> ==দৰ্শকৰ সঁহাৰি== ছবিখনৰ প্ৰতি দৰ্শকৰ বিশেষ সঁহাৰি দেখা নগ'ল।<ref name="scroll">{{cite web | url=https://scroll.in/reel/820296/lost-and-in-need-of-a-revival-landmark-assamese-film-gonga-chilonir-pakhi | title=https://scroll.in/reel/820296/lost-and-in-need-of-a-revival-landmark-assamese-film-gonga-chilonir-pakhi | accessdate=20 April 2020}}</ref> গঙা চিলনীৰ পাখি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লৈ পদুম বৰুৱা অৰ্থসংকটত ভুগিছিল আৰু পিছলৈ পত্নীৰ সোণৰ আ-অলংকাৰ বিক্ৰী কৰি সেই টকা ছবি নিৰ্মাণত ব্যয় কৰিছিল। টকাৰ অভাৱৰ বাবে তেওঁ চিনেমাখনত চাব-টাইটেল অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নোৱাৰিলে। সেয়ে কেইবাটাও চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত চিনেমাখনক ভাগ ল'বলৈ দিয়া নহ'ল।<ref name="noni" /> ছবিখনে কোনো বঁটা-বাহন লাভ নকৰিলেও পিছলৈ গৈ ই অসমীয়া ধ্ৰুপদী ছবিৰ মৰ্যাদা পাইছিল। চলচ্চিত্ৰ সমালোচক চিদানন্দ দাসগুপ্ত আৰু সতীশ বাহাদুৰে গঙা চিলনীৰ পাখিক প্ৰথম অসমীয়া বাস্তৱধৰ্মী ছবি বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="arun" /> ছবিৰ বিষয়বস্তু সম্পৰ্কে হীৰেণ গোঁহায়ে লিখিছে- <blockquote>''মানুহৰ সপোন চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হোৱা এই গল্পত সামাজিক বিৱৰ্তনৰ মৰ্মান্তিক ব্যৰ্থতা হৃদয়স্পৰ্শী ৰুপত প্ৰতিফলিত হৈছে। এয়া মাথোঁ গাঁও বনাম নগৰৰ বিষয় নহয়, বৰঞ্চ এয়া হ’ল এখন পূৰ্ণাঙ্গ সমাজৰ সম্ভাৱনীয়তাৰ দুখজনক অকাল মৃত্যুৰ গল্প। ''<ref name="scroll" /> </blockquote> ==আলোকচিত্ৰ ভঁৰাল== {{multiple image | align = center | direction = horizontal | image1 =Ganga Chilonir Pakhi 1.JPG | width1 = 230 | caption1 = গঙা চিলনীৰ পাখিৰ এটা দৃশ্যত বীণা বাৰুৱতী | image2 = Ganga Chilonir Pakhi 2.JPG | width2 = 230 | caption2 = গঙা চিলনীৰ পাখিৰ এটা দৃশ্য | image3 = Padum Barua in editing room.jpg | width3 = 270 | caption3 =গঙা চিলনীৰ পাখিৰ সম্পাদনা কক্ষত পদুম বৰুৱা }} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.youtube.com/watch?v=fIc1IJVE9nc&t=1s ইউটিউৱত গঙা চিলনীৰ পাখি] * [https://thejollywoodcafe.com/%e0%a6%85%e0%a6%b8%e0%a6%ae%e0%a6%a4-%e0%a7%b0%e0%a7%80%e0%a7%9f%e0%a7%87%e0%a6%b2%e0%a6%b7%e0%a7%8d%e0%a6%9f%e0%a6%bf%e0%a6%95-%e0%a6%9b%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a7%b0-%e0%a6%ac%e0%a6%be%e0%a6%9f অসমত ৰীয়েলিষ্টিক ছবিৰ বাটকটীয়া পদুম বৰুৱাৰ ‘গঙা চিলনীৰ পাখি’ৰ আঁৰৰ সংঘৰ্ষৰ কথা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210611120625/https://thejollywoodcafe.com/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A6%A4-%E0%A7%B0%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%9F |date=2021-06-11 }} * [http://muktosinta.org/jugodrosta-solositrokar-padum-baruah যুগদ্ৰষ্টা চলচ্চিত্ৰকাৰ পদুম বৰুৱা] {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৭০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৭৬ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী সম্পৰ্কীয় চলচ্চিত্ৰ]] opgj0wg527v1zljio7vwpyveptgtvwl 0 26177 646359 634648 2026-10-20T22:39:52Z Ananya Taye 28065 added new content 646359 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = Deori women.jpg | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে। "প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলাৰূপিনী দেৱীমূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। তেওঁলোকেও দেৱীমূৰ্তিজনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাইসকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ বিখ্যাত বুঢ়া-বুঢ়ী,বলিয়া বাবা আৰু তাম্ৰশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানান জাতি বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছজন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতিজাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' নামৰ ময়ূৰ আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' নামৰ এবিধ সৰু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু ময়ূৰক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমর্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== ধৰ্মত দেউৰীসকল [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]। হিন্দু শাস্ত্ৰত উল্লিখিত দেৱ-দেৱতাসকলক এওঁলোকে অতি প্ৰাচীন কালৰ পৰা অতি শ্ৰদ্ধা-ভক্তি আৰু বিশ্বাসেৰে উপাসনা কৰি আহিছে। দেউৰীসকলৰ তিনিটা খেলৰ ভিতৰত দিবঙীয়া খেলে কুণ্ডিমামাক, টেঙাপনীয়া খেলে বলিয়া বাবাক, বৰগীঞা খেলে তাম্ৰেশ্বৰী মাতৃক পূজা কৰে। কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। দেউৰী ধৰ্মীয় বিশ্বাস অনুসৰি কুণ্ডি আৰু মামাই পৰস্পৰ পৰিপূৰক পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। কুণ্ডি-মামাক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰা হৈছে যদিও দেউৰীসকলৰ পুৰণি বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহৰ গুৰুত্ব বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ প্ৰধান দেৱ-দেৱীসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে জনগোষ্ঠীটোৰ বিভিন্ন আঞ্চলিক খেলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক উপাসনা কৰে। টেঙাপনীয়াসকলৰ দেৱতা ''পিচা-দেমা'', যাক বলিয়া বাবা বা বলিয়া হেমতা নামেও জনা যায়। আনহাতে বৰগঞাসকল ''পিচাচি-দেমা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, যাক [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] বা [[কেঁচাইখাতী গোসাঁনী|কেঁচাইখাতী]] হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> এই ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলে পূজা-অৰ্চনা পৰিচালনা কৰিছিল। বিশেষকৈ বৰগঞা দেউৰীসকলে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতী বা পিচাচিৰ পূজা কৰিছিল। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া খেলৰ সৈতে ক্ৰমে গিৰা-গিৰাচি আৰু পিচা-দেমাৰ উপাসনা সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70–71}} শেহতীয়া নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতি আৰু পবিত্ৰ স্থানৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰখাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> ধৰ্মোৎসৱ হিচাবে এওঁলোকে পুৰণি কালৰ পৰা প্ৰধানকৈ তিনিটা উৎসৱ পালন কৰি আহিছে। সেইকেইটা হ'ল - # ব’হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]) # মাঘ বিচু # অম্বুবাচীপূজা-উৎসৱ বা "সাতঅ-চুৱাদাবেবা" পৰম্পৰা। তদুপৰি "পিটা-হাবা বিচু" আৰু "মেটুৱা লেবা" তেওঁ লোকৰ অন্যতম উৎসৱ। কেৱল এইকেইটা উৎসৱতহে দেউৰীসকলে নিজ নিজ খেলৰ দেওশাল (দে-গৰ)ত বিশেষ ভাৱে পূজা আগবঢ়ায়। দেওশালত আগতীয়াকৈ পূজা-অৰ্চনা নকৰাকৈ উৎসৱ পতাৰ নিয়ম নাই। বহাগ বিহুৰ বাহিৰে বাকী দুটা উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) নুঠে আৰু দেওধনী নাচো (মিদি-জামা) নহয়। দেওশালত পতা অন্য এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূজা হৈছে ন ধানৰ পূজা। এই পূজা প্ৰতিবছৰে শাওন মাহৰ শুক্লা পক্ষ প্ৰথমটো বুধবাৰে পতা হয়। দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় কাম-কাজ সম্পূৰ্ণ শাক্ত পন্থীয়। বিভিন্ন পূজাত বলি-বিধানৰ ব্যৱস্থা আছে। ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] hap950ztg9tln63cl12p1wvp6m1k4ze 646361 646359 2026-10-20T22:40:34Z Ananya Taye 28065 646361 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = Deori women.jpg | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে। "প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলাৰূপিনী দেৱীমূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। তেওঁলোকেও দেৱীমূৰ্তিজনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাইসকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ বিখ্যাত বুঢ়া-বুঢ়ী,বলিয়া বাবা আৰু তাম্ৰশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানান জাতি বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছজন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতিজাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' নামৰ ময়ূৰ আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' নামৰ এবিধ সৰু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু ময়ূৰক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমর্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== ধৰ্মত দেউৰীসকল [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]। হিন্দু শাস্ত্ৰত উল্লিখিত দেৱ-দেৱতাসকলক এওঁলোকে অতি প্ৰাচীন কালৰ পৰা অতি শ্ৰদ্ধা-ভক্তি আৰু বিশ্বাসেৰে উপাসনা কৰি আহিছে। দেউৰীসকলৰ তিনিটা খেলৰ ভিতৰত দিবঙীয়া খেলে কুণ্ডিমামাক, টেঙাপনীয়া খেলে বলিয়া বাবাক, বৰগীঞা খেলে তাম্ৰেশ্বৰী মাতৃক পূজা কৰে। কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। দেউৰী ধৰ্মীয় বিশ্বাস অনুসৰি কুণ্ডি আৰু মামাই পৰস্পৰ পৰিপূৰক পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। কুণ্ডি-মামাক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰা হৈছে যদিও দেউৰীসকলৰ পুৰণি বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহৰ গুৰুত্ব বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ প্ৰধান দেৱ-দেৱীসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে জনগোষ্ঠীটোৰ বিভিন্ন আঞ্চলিক খেলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক উপাসনা কৰে। টেঙাপনীয়াসকলৰ দেৱতা ''পিচা-দেমা'', যাক বলিয়া বাবা বা বলিয়া হেমতা নামেও জনা যায়। আনহাতে বৰগঞাসকল ''পিচাচি-দেমা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, যাক [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] বা [[কেঁচাইখাতী গোসাঁনী|কেঁচাইখাতী]] হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> এই ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলে পূজা-অৰ্চনা পৰিচালনা কৰিছিল। বিশেষকৈ বৰগঞা দেউৰীসকলে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতী বা পিচাচিৰ পূজা কৰিছিল। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া খেলৰ সৈতে ক্ৰমে গিৰা-গিৰাচি আৰু পিচা-দেমাৰ উপাসনা সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70–71}} শেহতীয়া নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতি আৰু পবিত্ৰ স্থানৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰখাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> ধৰ্মোৎসৱ হিচাবে এওঁলোকে পুৰণি কালৰ পৰা প্ৰধানকৈ তিনিটা উৎসৱ পালন কৰি আহিছে। সেইকেইটা হ'ল - # ব’হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]) # মাঘ বিচু # অম্বুবাচীপূজা-উৎসৱ বা "সাতঅ-চুৱাদাবেবা" পৰম্পৰা। তদুপৰি "পিটা-হাবা বিচু" আৰু "মেটুৱা লেবা" তেওঁ লোকৰ অন্যতম উৎসৱ। কেৱল এইকেইটা উৎসৱতহে দেউৰীসকলে নিজ নিজ খেলৰ দেওশাল (দে-গৰ)ত বিশেষ ভাৱে পূজা আগবঢ়ায়। দেওশালত আগতীয়াকৈ পূজা-অৰ্চনা নকৰাকৈ উৎসৱ পতাৰ নিয়ম নাই। বহাগ বিহুৰ বাহিৰে বাকী দুটা উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) নুঠে আৰু দেওধনী নাচো (মিদি-জামা) নহয়। দেওশালত পতা অন্য এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূজা হৈছে ন ধানৰ পূজা। এই পূজা প্ৰতিবছৰে শাওন মাহৰ শুক্লা পক্ষ প্ৰথমটো বুধবাৰে পতা হয়। দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় কাম-কাজ সম্পূৰ্ণ শাক্ত পন্থীয়। বিভিন্ন পূজাত বলি-বিধানৰ ব্যৱস্থা আছে। ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] nxesdle77vdhfbojtdnihucgif2dfrs 646362 646361 2026-10-20T22:42:45Z Ananya Taye 28065 646362 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = Deori women.jpg | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে। "প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলাৰূপিনী দেৱীমূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। তেওঁলোকেও দেৱীমূৰ্তিজনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাইসকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ বিখ্যাত বুঢ়া-বুঢ়ী,বলিয়া বাবা আৰু তাম্ৰশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানান জাতি বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছজন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতিজাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' নামৰ ময়ূৰ আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' নামৰ এবিধ সৰু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু ময়ূৰক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমৰ্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== ধৰ্মত দেউৰীসকল [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]। হিন্দু শাস্ত্ৰত উল্লিখিত দেৱ-দেৱতাসকলক এওঁলোকে অতি প্ৰাচীন কালৰ পৰা অতি শ্ৰদ্ধা-ভক্তি আৰু বিশ্বাসেৰে উপাসনা কৰি আহিছে। দেউৰীসকলৰ তিনিটা খেলৰ ভিতৰত দিবঙীয়া খেলে কুণ্ডিমামাক, টেঙাপনীয়া খেলে বলিয়া বাবাক, বৰগীঞা খেলে তাম্ৰেশ্বৰী মাতৃক পূজা কৰে। কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। দেউৰী ধৰ্মীয় বিশ্বাস অনুসৰি কুণ্ডি আৰু মামাই পৰস্পৰ পৰিপূৰক পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। কুণ্ডি-মামাক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰা হৈছে যদিও দেউৰীসকলৰ পুৰণি বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহৰ গুৰুত্ব বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ প্ৰধান দেৱ-দেৱীসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে জনগোষ্ঠীটোৰ বিভিন্ন আঞ্চলিক খেলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক উপাসনা কৰে। টেঙাপনীয়াসকলৰ দেৱতা ''পিচা-দেমা'', যাক বলিয়া বাবা বা বলিয়া হেমতা নামেও জনা যায়। আনহাতে বৰগঞাসকল ''পিচাচি-দেমা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, যাক [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] বা [[কেঁচাইখাতী গোসাঁনী|কেঁচাইখাতী]] হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> এই ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলে পূজা-অৰ্চনা পৰিচালনা কৰিছিল। বিশেষকৈ বৰগঞা দেউৰীসকলে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতী বা পিচাচিৰ পূজা কৰিছিল। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া খেলৰ সৈতে ক্ৰমে গিৰা-গিৰাচি আৰু পিচা-দেমাৰ উপাসনা সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70–71}} শেহতীয়া নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতি আৰু পবিত্ৰ স্থানৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰখাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> ধৰ্মোৎসৱ হিচাবে এওঁলোকে পুৰণি কালৰ পৰা প্ৰধানকৈ তিনিটা উৎসৱ পালন কৰি আহিছে। সেইকেইটা হ'ল - # ব’হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]) # মাঘ বিচু # অম্বুবাচীপূজা-উৎসৱ বা "সাতঅ-চুৱাদাবেবা" পৰম্পৰা। তদুপৰি "পিটা-হাবা বিচু" আৰু "মেটুৱা লেবা" তেওঁ লোকৰ অন্যতম উৎসৱ। কেৱল এইকেইটা উৎসৱতহে দেউৰীসকলে নিজ নিজ খেলৰ দেওশাল (দে-গৰ)ত বিশেষ ভাৱে পূজা আগবঢ়ায়। দেওশালত আগতীয়াকৈ পূজা-অৰ্চনা নকৰাকৈ উৎসৱ পতাৰ নিয়ম নাই। বহাগ বিহুৰ বাহিৰে বাকী দুটা উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) নুঠে আৰু দেওধনী নাচো (মিদি-জামা) নহয়। দেওশালত পতা অন্য এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূজা হৈছে ন ধানৰ পূজা। এই পূজা প্ৰতিবছৰে শাওন মাহৰ শুক্লা পক্ষ প্ৰথমটো বুধবাৰে পতা হয়। দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় কাম-কাজ সম্পূৰ্ণ শাক্ত পন্থীয়। বিভিন্ন পূজাত বলি-বিধানৰ ব্যৱস্থা আছে। ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] q5gt5sjunb600cnuqfyxgbaqrdr2kdt 646363 646362 2026-10-20T22:44:07Z Ananya Taye 28065 646363 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = [[File:Deori women.jpg|none|300px]] | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে। "প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলাৰূপিনী দেৱীমূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। তেওঁলোকেও দেৱীমূৰ্তিজনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাইসকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ বিখ্যাত বুঢ়া-বুঢ়ী,বলিয়া বাবা আৰু তাম্ৰশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানান জাতি বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছজন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতিজাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' নামৰ ময়ূৰ আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' নামৰ এবিধ সৰু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু ময়ূৰক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমৰ্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== ধৰ্মত দেউৰীসকল [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]। হিন্দু শাস্ত্ৰত উল্লিখিত দেৱ-দেৱতাসকলক এওঁলোকে অতি প্ৰাচীন কালৰ পৰা অতি শ্ৰদ্ধা-ভক্তি আৰু বিশ্বাসেৰে উপাসনা কৰি আহিছে। দেউৰীসকলৰ তিনিটা খেলৰ ভিতৰত দিবঙীয়া খেলে কুণ্ডিমামাক, টেঙাপনীয়া খেলে বলিয়া বাবাক, বৰগীঞা খেলে তাম্ৰেশ্বৰী মাতৃক পূজা কৰে। কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। দেউৰী ধৰ্মীয় বিশ্বাস অনুসৰি কুণ্ডি আৰু মামাই পৰস্পৰ পৰিপূৰক পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। কুণ্ডি-মামাক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰা হৈছে যদিও দেউৰীসকলৰ পুৰণি বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহৰ গুৰুত্ব বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ প্ৰধান দেৱ-দেৱীসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে জনগোষ্ঠীটোৰ বিভিন্ন আঞ্চলিক খেলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক উপাসনা কৰে। টেঙাপনীয়াসকলৰ দেৱতা ''পিচা-দেমা'', যাক বলিয়া বাবা বা বলিয়া হেমতা নামেও জনা যায়। আনহাতে বৰগঞাসকল ''পিচাচি-দেমা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, যাক [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] বা [[কেঁচাইখাতী গোসাঁনী|কেঁচাইখাতী]] হিচাপে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> এই ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলে পূজা-অৰ্চনা পৰিচালনা কৰিছিল। বিশেষকৈ বৰগঞা দেউৰীসকলে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতী বা পিচাচিৰ পূজা কৰিছিল। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া খেলৰ সৈতে ক্ৰমে গিৰা-গিৰাচি আৰু পিচা-দেমাৰ উপাসনা সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70–71}} শেহতীয়া নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতি আৰু পবিত্ৰ স্থানৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰখাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> ধৰ্মোৎসৱ হিচাবে এওঁলোকে পুৰণি কালৰ পৰা প্ৰধানকৈ তিনিটা উৎসৱ পালন কৰি আহিছে। সেইকেইটা হ'ল - # ব’হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]) # মাঘ বিচু # অম্বুবাচীপূজা-উৎসৱ বা "সাতঅ-চুৱাদাবেবা" পৰম্পৰা। তদুপৰি "পিটা-হাবা বিচু" আৰু "মেটুৱা লেবা" তেওঁ লোকৰ অন্যতম উৎসৱ। কেৱল এইকেইটা উৎসৱতহে দেউৰীসকলে নিজ নিজ খেলৰ দেওশাল (দে-গৰ)ত বিশেষ ভাৱে পূজা আগবঢ়ায়। দেওশালত আগতীয়াকৈ পূজা-অৰ্চনা নকৰাকৈ উৎসৱ পতাৰ নিয়ম নাই। বহাগ বিহুৰ বাহিৰে বাকী দুটা উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) নুঠে আৰু দেওধনী নাচো (মিদি-জামা) নহয়। দেওশালত পতা অন্য এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূজা হৈছে ন ধানৰ পূজা। এই পূজা প্ৰতিবছৰে শাওন মাহৰ শুক্লা পক্ষ প্ৰথমটো বুধবাৰে পতা হয়। দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় কাম-কাজ সম্পূৰ্ণ শাক্ত পন্থীয়। বিভিন্ন পূজাত বলি-বিধানৰ ব্যৱস্থা আছে। ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] ip3z0ylihkzx5eq10k88jv5r10eje13 646364 646363 2026-10-20T22:50:44Z Ananya Taye 28065 shortened section 646364 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = [[File:Deori women.jpg|none|300px]] | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে। "প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলাৰূপিনী দেৱীমূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। তেওঁলোকেও দেৱীমূৰ্তিজনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাইসকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ বিখ্যাত বুঢ়া-বুঢ়ী,বলিয়া বাবা আৰু তাম্ৰশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানান জাতি বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছজন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতিজাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' নামৰ ময়ূৰ আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' নামৰ এবিধ সৰু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু ময়ূৰক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমৰ্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। কুণ্ডি আৰু মামাই ক্ৰমে পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু তেওঁলোকক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত তেওঁলোকে হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰিছে যদিও পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহ বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ তিনিটা প্ৰধান খেলৰ নিজস্ব উপাস্য দেৱতা আছে। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক, টেঙাপনীয়াসকলে ''পিচা-দেমা'' বা বলিয়া বাবাক আৰু বৰগঞাসকলে ''পিচাচি-দেমা'' বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] (কেঁচাইখাতী গোসাঁনী)ক উপাসনা কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> দেউৰীসকলৰ প্ৰধান ধৰ্মীয় উৎসৱ হৈছে ব'হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]), মাঘ বিচু আৰু অম্বুবাচী পূজা বা ''সাতঅ-চুৱাদাবেবা''। ইয়াৰ উপৰি ''পিটা-হাবা বিচু'' আৰু ''মেটুৱা লেবা'' পালন কৰা হয়। এই উৎসৱসমূহত নিজ নিজ খেলৰ দেওশালত (দে-গৰ) পূজা আগবঢ়োৱা হয়। ব'হাগ বিচুৰ বাহিৰে আন দুটা প্ৰধান উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) আৰু দেওধনী নৃত্য (মিদি-জামা) অনুষ্ঠিত নহয়। দেওশালত ন-ধানৰ পূজাও কৰা হয়, যিটো প্ৰতি বছৰে শাওন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথম বুধবাৰে অনুষ্ঠিত হয়। পৰম্পৰাগত পূজা-পদ্ধতিত বলি-বিধানৰো প্ৰচলন আছে। ===পুৰোহিত শ্ৰেণী=== দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় পদ আছিল—বৰদেউৰী (''Deori Dema''), সৰুদেউৰী (''Deori Surba''), বৰভঁৰালী আৰু সৰুভঁৰালী। ভঁৰালীসকলে মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য আদায় আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰিছিল। আনহাতে বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়ে বলিদান সম্পাদন, মন্দিৰত প্ৰৱেশ আৰু ধৰ্মীয় স্তোত্ৰ পাঠৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} দেউৰীসকলৰ বিভিন্ন খেলৰ আদি উপাসনাস্থলো শদিয়া অঞ্চলত আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ গিৰা-গিৰাচিৰ উপাসনাস্থল [[কুণ্ডিল নদী]]ৰ পাৰত, টেঙাপনীয়াসকলৰ পিচা-দেমাৰ উপাসনাস্থল টেঙাপানী নদীৰ পাৰত আৰু বৰগঞাসকলৰ পিচাচি বা কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাস্থল তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত আছিল। এই পৰম্পৰাত পিচাচিক গিৰা-গিৰাচিৰ কন্যা আৰু পিচা-দেমাৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] 3prv9ewjow0pjlr69nzacoparma6cbs 646365 646364 2026-10-20T22:51:24Z Ananya Taye 28065 646365 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = [[File:Deori women.jpg|none|300px]] | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে। "প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলাৰূপিনী দেৱীমূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। তেওঁলোকেও দেৱীমূৰ্তিজনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাইসকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ বিখ্যাত বুঢ়া-বুঢ়ী,বলিয়া বাবা আৰু তাম্ৰশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানান জাতি বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছজন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতিজাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' নামৰ ময়ূৰ আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' নামৰ এবিধ সৰু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু ময়ূৰক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমৰ্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। কুণ্ডি আৰু মামাই ক্ৰমে পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু তেওঁলোকক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত তেওঁলোকে হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰিছে যদিও পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহ বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ তিনিটা প্ৰধান খেলৰ নিজস্ব উপাস্য দেৱতা আছে। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক, টেঙাপনীয়াসকলে ''পিচা-দেমা'' বা বলিয়া বাবাক আৰু বৰগঞাসকলে ''পিচাচি-দেমা'' বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] (কেঁচাইখাতী গোসাঁনী)ক উপাসনা কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> দেউৰীসকলৰ প্ৰধান ধৰ্মীয় উৎসৱ হৈছে ব'হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]), মাঘ বিচু আৰু অম্বুবাচী পূজা বা ''সাতঅ-চুৱাদাবেবা''। ইয়াৰ উপৰি ''পিটা-হাবা বিচু'' আৰু ''মেটুৱা লেবা'' পালন কৰা হয়। এই উৎসৱসমূহত নিজ নিজ খেলৰ দেওশালত (দে-গৰ) পূজা আগবঢ়োৱা হয়। ব'হাগ বিচুৰ বাহিৰে আন দুটা প্ৰধান উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) আৰু দেওধনী নৃত্য (মিদি-জামা) অনুষ্ঠিত নহয়। দেওশালত ন-ধানৰ পূজাও কৰা হয়, যিটো প্ৰতি বছৰে শাওন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথম বুধবাৰে অনুষ্ঠিত হয়। পৰম্পৰাগত পূজা-পদ্ধতিত বলি-বিধানৰো প্ৰচলন আছে। ===পুৰোহিত শ্ৰেণী=== দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় পদ আছিল—বৰদেউৰী (''Deori Dema''), সৰুদেউৰী (''Deori Surba''), বৰভঁৰালী আৰু সৰুভঁৰালী। ভঁৰালীসকলে মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য আদায় আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰিছিল। আনহাতে বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়ে বলিদান সম্পাদন, মন্দিৰত প্ৰৱেশ আৰু ধৰ্মীয় স্তোত্ৰ পাঠৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} দেউৰীসকলৰ বিভিন্ন খেলৰ আদি উপাসনাস্থলো শদিয়া অঞ্চলত আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ গিৰা-গিৰাচিৰ উপাসনাস্থল [[কুণ্ডিল নদী]]ৰ পাৰত, টেঙাপনীয়াসকলৰ পিচা-দেমাৰ উপাসনাস্থল টেঙাপানী নদীৰ পাৰত আৰু বৰগঞাসকলৰ পিচাচি বা কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাস্থল তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত আছিল। এই পৰম্পৰাত পিচাচিক গিৰা-গিৰাচিৰ কন্যা আৰু পিচা-দেমাৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] bwudut1kt3r8cdyzsf7sddctvg63nw5 10 26439 646354 636543 2026-10-20T22:07:49Z Ananya Taye 28065 646354 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = অসমৰ নদীসমূহ |state = expanded |title = [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা|অসমৰ নদ-নদীসমূহ]] |image = [[File:Brahmaputra River SPOT 1125.jpg|100px|অসম ৰাজ্য]] |bodyclass = hlist |group1 = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] |list1 = {{Navbox|child |group1 = উত্তৰ দিশৰ উপনৈ |list1 = * গঙ্গাধৰ * গাভৰু * [[চম্পাৱতী]] * ধনশিৰি * [[কামেং নদী|জীয়া ভৰলী]] * ডিক্ৰং * [[পাগলাদিয়া]] * [[বৰগাং]] * [[বৰনদী]] * বুৰৈ * [[মানস নদী|মানস]] * [[ৰঙানৈ]] * সৰলভাগা * [[সোণকোষ নদী|সোণকোষ]] * [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] |group2 = দক্ষিণ দিশৰ উপনৈ |list2 = * [[কপিলী নদী|কপিলী]] * [[কলং নদী|কলং]] * [[কাকডোঙা নদী|কাকডোঙা]] * কুলগী * কৃষ্ণাই * [[জাঁজী নদী|জাঁজী]] * জিঞ্জিৰাম * জিনাৰী * ডিগাৰু * [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] * [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] * [[দিচাং নদী|দিচাং]] * [[দুধনৈ]] * [[ধনশিৰি নদী|ধনশিৰি]] * [[লোহিত নদী|লোহিত]] * [[বুঢ়ী দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] * [[ভোগদৈ নদী|ভোগদৈ]] }} |group2 = [[বৰাক নদী|বৰাক]] |list2 = {{Navbox|child |group1 = উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ |list1 = * জাতিংগা * [[জিৰি নদী|জিৰি]] * দালু * মাধুৰা * লাবাক * লাৰাং |group2 = দক্ষিণ পাৰৰ উপনৈ |list2 = * কাটাখাল * ধলেশ্বৰী * লংগাই * শিংলা * সোণাই }} }}<noinclude> [[শ্ৰেণী:অসমৰ সাঁচ]] {{collapsible option}} </noinclude> m2xqo90d55i301458ko3w66lhxq1s15 646355 646354 2026-10-20T22:08:46Z Ananya Taye 28065 646355 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = অসমৰ নদীসমূহ |state = expanded |title = [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা|অসমৰ নদ-নদীসমূহ]] |image = [[File:Brahmaputra River SPOT 1125.jpg|100px|অসম ৰাজ্য]] |bodyclass = hlist |group1 = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] |list1 = {{Navbox|child |group1 = উত্তৰ দিশৰ উপনৈ |list1 = * গঙ্গাধৰ * গাভৰু * [[চম্পাৱতী]] * ধনশিৰি * [[কামেং নদী|জীয়া ভৰলী]] * ডিক্ৰং * [[পাগলাদিয়া]] * [[বৰগাং]] * [[বৰনদী]] * বুৰৈ * [[মানস নদী|মানস]] * [[ৰঙানৈ]] * সৰলভাগা * [[সোণকোষ নদী|সোণকোষ]] * [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] |group2 = দক্ষিণ দিশৰ উপনৈ |list2 = * [[কপিলী নদী|কপিলী]] * [[কলং নদী|কলং]] * [[কাকডোঙা নদী|কাকডোঙা]] * কুলগী * কৃষ্ণাই * [[জাঁজী নদী|জাঁজী]] * জিঞ্জিৰাম * জিনাৰী * ডিগাৰু * ডিবং * [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] * [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] * [[দিচাং নদী|দিচাং]] * [[দুধনৈ]] * [[ধনশিৰি নদী|ধনশিৰি]] * [[লোহিত নদী|লোহিত]] * [[বুঢ়ী দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] * [[ভোগদৈ নদী|ভোগদৈ]] }} |group2 = [[বৰাক নদী|বৰাক]] |list2 = {{Navbox|child |group1 = উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ |list1 = * জাতিংগা * [[জিৰি নদী|জিৰি]] * দালু * মাধুৰা * লাবাক * লাৰাং |group2 = দক্ষিণ পাৰৰ উপনৈ |list2 = * কাটাখাল * ধলেশ্বৰী * লংগাই * শিংলা * সোণাই }} }}<noinclude> [[শ্ৰেণী:অসমৰ সাঁচ]] {{collapsible option}} </noinclude> 5htjkuetsmvr1ip61vlad3o21pm2u9l 10 29058 646298 186845 2026-10-20T18:46:48Z Ananya Taye 28065 646298 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = অৰুণাচল প্ৰদেশ |state = autocollapse |bodyclass = hlist |title = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] |above = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানীৰ তালিকা|ৰাজধানী]]: '''[[ইটানগৰ]]''' |image = [[Image:Arunachal Pradesh Seal.svg|100px|link=|alt=]] |group1 = [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ|বিষয়]] |list1 = * ইতিহাস ([[নেফা]]) * ৰাজনীতি * খাদ্য শৈলী * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ|জনগোষ্ঠী]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ উৎসৱসমূহ|উৎসৱ]] * [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান|শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] * [[:শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ|ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ]] |group2 = প্ৰশাসন |list2 = * চৰকাৰ * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ বিধানসভা|বিধানসভা]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰীসকল]] * ৰাজ্যপালসকল * আৰক্ষী * ৰাজনৈতিক দলসমূহ * বিধানসভা সমষ্টিসমূহ * লোকসভা সমষ্টি ([[অৰুণাচল পূব (লোকসভা সমষ্টি)|পূব]] * [[অৰুণাচল পশ্চিম (লোকসভা সমষ্টি)|পশ্চিম]]) |group3 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জিলাসমূহ|জিলা]] |list3 = *[[অনজৌ জিলা|অনজৌ]] *[[উজনি ছিয়াং জিলা|উজনি ছিয়াং]] *[[উজনি দিবাং উপত্যকা জিলা|উজনি দিবাং উপত্যকা]] *[[উজনি সোৱণশিৰি জিলা|উজনি সোৱণশিৰি]] *[[কামলে জিলা|কামলে]] *[[কুৰুং কুমেই জিলা|কুৰুং কুমেই]] *[[ক্ৰা দাদি জিলা|ক্ৰা দাদি]] *[[চাংলাং জিলা|চাংলাং]] *[[ছিয়াং জিলা|ছিয়াং]] *[[টাৱাং জিলা|টাৱাং]] *[[টিৰাপ জিলা|টিৰাপ]] *[[নামচাই জিলা|নামচাই]] *[[নামনি ছিয়াং জিলা|নামনি ছিয়াং]] *[[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা|নামনি দিবাং উপত্যকা]] *[[নামনি সোৱণশিৰি জিলা|নামনি সোৱণশিৰি]] *[[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] *[[পূব কামেং জিলা|পূব কামেং]] *[[পূব ছিয়াং জিলা|পূব ছিয়াং]] *[[পশ্চিম কামেং জিলা|পশ্চিম কামেং]] *[[পশ্চিম ছিয়াং জিলা|পশ্চিম ছিয়াং]] *[[লংডিং জিলা|লংডিং]] *[[লোহিত জিলা|লোহিত]] |group4 = মুখ্য চহৰ |list4 = * [[ইটানগৰ]] * [[জিৰ']] * [[বমডিলা]] * [[টাৱাং]] * [[দাপ'ৰিজ']] * [[পাছিঘাট]] * [[তেজু]] * [[আলং]] * [[চেপ্পা]] * [[নাহৰলগুন]] * [[ভালুকপুং]] |group5 = ঐতিহাসিক স্থান |list5 = * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[মালিনী থান]] * [[পৰশুৰাম কুণ্ড]] * গমচি }}<noinclude> [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্যৰ সাঁচ]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ|⌀]] </noinclude> ao58dobln00e2v9h3nkyg7up1565t49 0 31891 646347 638624 2026-10-20T21:31:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646347 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = 'Tutoke' - geograph.org.uk - 2532332.jpg | image_caption = British Wildlife Centre, ইংলেণ্ডত এটা লক্ষ্মী ফেঁচা [[File:Barn Owl (Tyto alba) (W TYTO ALBA R1 C16).ogg|thumb|<!--Barn Owl screams recorded in Cardiganshire, Wales-->]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | subclassis = [[Modern birds|Neornithes]] | infraclassis = [[Neognathae]] | superordo = [[Neognathae|Neoaves]] | ordo = [[Owl|Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | subfamilia = [[Tyto]]ninae | genus = ''[[Tyto]]'' | species = '''''T. alba''''' | binomial = ''Tyto alba'' | binomial_authority = ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1769) | range_map =Schleiereule-Tyto_alba-World.png | range_map_width = | range_map_caption = Global range in green | synonyms = ''Strix alba'' <small>Scopoli, 1769</small><br> ''Strix pratincola'' <small>[[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838</small><br> ''Tyto delicatula'' <small>[[John Gould|Gould]], 1837</small> }} '''লক্ষ্মী ফেঁচা''' ({{Lang-en|Barn Owl}}, বৈজ্ঞানিক নাম: ''Tyto alba'') সমগ্ৰ চৰাইৰ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰতে বহুলভাৱে বিস্তৃত হৈ থকা চৰাইৰ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত এটা। ইয়াক দুই মেৰু আৰু মৰুভূমি অঞ্চল তথা প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহৰ বাহিৰে পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ঠাইতে পোৱা যায়।<ref name = bruce1999>Bruce (1999)</ref> ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপ, মাত, বসতিস্থল তথা নীৰৱে উৰিব পৰা ক্ষমতাৰ ভিত্তিত বহুতো নামেৰে অভিহিত কৰা হয়, যেনে-White Owl, Silver Owl, Demon Owl, Ghost Owl, Death Owl, Night Owl, Rat Owl, Church Owl, Cave Owl, Stone Owl, Monkey-faced Owl, Hissing Owl, Hobgoblin or Hobby Owl, Dobby Owl, White-breasted Owl, Golden Owl, Scritch Owl, Screech Owl, Straw Owl, Barnyard Owl and Delicate Owl ইত্যাদি।<ref>{{cite book|author=Ali, S.|year=1993|title=The Book of Indian Birds|publisher=Bombay Natural History Society|location=Bombay|isbn=0-19-563731-3}}</ref><ref>Bruce (1999), OwlPages (2006), BTO (2009)</ref> ==বিৱৰণ== লক্ষ্মী ফেঁচা শেঁতা বৰণৰ দীঘল ডেউকা তথা ঠেং আৰু চুটি বৰ্গাকাৰ নেজ বিশিষ্ট এবিধ ফেঁচাৰ প্ৰজাতি। ইয়াৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য ২৫-৫০ ছেঃমিঃ আৰু ডেউকাৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৫-১১০ ছেঃমিঃ হয়<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/aves/strigiformes/barn-owl.htm |access-date=2012-12-12 |archivedate=2012-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121101192739/http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/aves/strigiformes/barn-owl.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.arkive.org/barn-owl/tyto-alba/#text=Facts |access-date=2012-12-12 |archivedate=2015-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318120546/http://www.arkive.org/barn-owl/tyto-alba/#text=Facts |deadurl=yes }}</ref> পূৰ্ণবয়স্ক লক্ষ্মী ফেঁচাৰ দেহৰ ওজন ১৮৭ গ্ৰামৰ পৰা ৮০০ গ্ৰাম পৰ্যন্ত হ’ব পাৰে।<ref>''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref><ref name = bso9906>Bruce (1999), Svensson ''et al.'' (1999): pp.212–213</ref> লক্ষ্মী ফেঁচাৰ মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰ অংশৰ বৰণ পাতল মটিয়াৰ পৰা ডাঠ মুগা ধৰণৰ হ’ব পাৰে। হৃদ-আকৃতিৰ মুখখন সাধাৰণতে উজ্জ্বল বগা। দেহৰ তলৰ অংশ ৰঙা-বগা (reddish buff). চকুৰ মণিৰ বৰণ ক’লা-মটিয়া (blackish brown)।<ref>Bruce (1999), Mátics & Hoffmann (2002)</ref> ==টেক্স’নমি== লক্ষ্মী ফেঁচাৰ বহুল বিস্তৃতিৰ বাবে ঠাইভেদে ইয়াৰ বিভিন্ন উপ-প্ৰজাতি দেখিবলৈ পোৱা যায়।<ref name = bruce1999 /> * ''T. a. alba'' <small>(Scopoli, 1769)</small> – পশ্চিম [[ইউৰোপ]], [[টুৰ্কী]], [[চুদান]] [[হাংগেৰী]] আৰু [[ইজিপ্ত]]<ref name = mh2002>Mátics & Hoffmann (2002)</ref> * ''T. a. javanica'' <small>(J.F.Gmelin, 1788)</small> &ndash; [[মালয়]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[বৰ্ণিঅ’]] * ''T. a. furcata'' <small>(Temminck, 1827)</small> – [[কিউবা]], [[জামাইকা]]ref>Olson ''et al.'' (1981)</ref>)। * ''T. a. tuidara'' <small>(J.E.Grey, 1829)</small> &ndash; [[দক্ষিণ আমেৰিকা]], [[এণ্ডিছ]] আৰু [[আমাজান নদীৰ পশ্চিম অংশ]] * ''T. a. guttata'' <small>(C.L.Brehm, 1831)</small> &ndash; [[ইউৰোপ]],[[লিথুৱেনিয়া]], [[ৰোমানিয়া]], [[গ্ৰীচ]]<ref name = mh2002 />)। * ''T. a. delicatula'' <small>(Gould, 1837)</small> – [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] [[টাছমেনিয়া]], [[ব্ৰিটেইন]], [[আয়াৰলেণ্ড]] * ''T. a. pratincola'' <small>(Bonaparte, 1838)</small> – [[উত্তৰ আমেৰিকা]], [[দক্ষিণ কানাডা]], [[মেক্সিকো]] * ''Tyto alba punctatissima'' <small>(G.R.Grey, 1838)</small>- কেৱল [[গেলাপাগাছ দ্বীপপূঞ্জ]]ত পোৱা যায়। * ''Tyto alba poensis'' <small>(Fraser, 1842)</small> – কেৱল [[Bioko]] ত পোৱা যায়। * ''Tyto alba thomensis'' <small>(Hartlaub, 1852)</small> &ndash; কেৱল [[São Tomé Island]] ত পোৱা যায়। * ''Tyto alba affinis'' <small>(Blyth, 1862)</small> – [[আফ্ৰিকা]]<ref name = tp67>Traylor & Parelius (1967)</ref> * ''Tyto alba guatemalae'' <small>(Ridgway, 1874)</small> – [[গুৱাটেমালা (Guatemala)]], দক্ষিণ মেক্সিকো, [[কেন্দ্ৰীয় আমেৰিকা]], [[কলম্বিয়া]] * ''Tyto alba deroepstorffi'' <small>(Hume, 1875)</small> &ndash; কেৱল [[আন্দামান দ্বীপপূঞ্জ]]ত পোৱা যায় * ''Tyto alba bargei'' <small>(Hartert, 1892)</small> – কেৱল [[ৱেষ্ট ইণ্ডিজ]]ত পোৱা যায় * ''Tyto alba sumbaensis'' <small>(Hartert, 1897)</small> – কেৱল [[Sumba]]ত পোৱা যায় * ''Tyto alba contempta'' <small>(Hartert, 1898)</small> &ndash; পশ্চিম [[ভেনিজুৱেলা]], [[কলম্বিয়া]]<ref>Krabbe ''et al.'' (2006)</ref>) south to [[Peru]]. Includes ''stictica''. * ''Tyto alba meeki'' <small>(Rothschild & Hartert, 1907)</small> – [[নিউ গিনি]] * ''Tyto alba stertens'' <small>Hartert, 1929</small> &ndash; পশ্চিম [[পাকিস্তান]], [[ভাৰত]],[[ভিয়েটনাম]], [[শ্ৰীলংকা]], [[থাইলেণ্ড]] ==আচৰণ== অন্যান্য ফেঁচাৰ প্ৰজাতিবোৰৰ দৰেই লক্ষ্মী ফেঁচা নিশাচৰ, অৱশ্যে আন্ধাৰ হোৱাৰ কিছুসময় পূৰ্বৰে পৰাই সক্ৰিয় হৈ পৰে আৰু কেতিয়াবা দিনৰ ভাগতো ইয়াক দেখা পোৱা যায়। ইয়াল ঘাঁহনি বা খেতি পথাৰতো দেখা যায়। ইহঁতে অকণো শব্দ নকৰাকৈ নীৰৱে উৰিব পাৰে<ref>Ehrlich ''et al.'' (1994): pp.250-254, Mátics & Hoffmann (2002), Cisneros-Heredia (2006)</ref> ==খাদ্য== লক্ষ্মী ফেঁচাই সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী যেনে নিগনি, [[ক’লা এন্দুৰ]] (''Rattus rattus'') আদি খাই জীয়াই থাকে। লক্ষ্মী ফেঁচাৰ শুনিব পৰা ক্ষমতা বিশেষভাৱে উন্নত আৰু এইবাবে চিকাৰৰ বাবে দৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰয়োজন নপৰে। ==প্ৰজনন== সাধাৰণতে মাৰ্চ-এপ্ৰিলত লক্ষ্মী ফেঁচাই প্ৰজনন কৰে। এবাৰত চাৰিটাৰ পৰা সাতটা কণী পাৰে<ref name ="LPZBarnOwl">[http://www.lpzoo.org/animals/factsheet/barn-owl "Barn Owl Fact Sheet, Lincoln Park Zoo"]</ref> ==স্থিতি আৰু সংৰক্ষণ== লক্ষ্মী ফেঁচাৰ জনসংখ্যাৰ স্থিতি বৰ্তমান বিপদমুক্ত অৱস্থাত আছে। ==চিত্ৰ বিথিকা== <gallery> Tyto alba 1 Luc Viatour.jpg|Pyrenees, ([[ফ্ৰান্স]])ত উৰন্ত অৱস্থাত এটা পূৰ্ণবয়স্ক লক্ষ্মী ফেঁচা BarnOwlTalon.jpg|upright|Detail of talon Barn Owl rushck.ogg|Australian subspecies ''T. a. delicatula'' giving ''shree'' calls; SE [[Queensland]] Owlets.jpg|A brood soon before [[fledging]], [[moulting]] out of their nestling [[down feather|down]] Tyto alba close up.jpg|Light adult, representative of ''T. a. alba'' Flying owl.jpg|Adult of ''T. a. guttata'' in flight, [[Sandesneben]] (Germany) Australian barn owl.jpg|''T. a. delicatula'' in flight Barn Owl Tyto alba Carrizo 2.jpg|Adult ''T. a. pratincola'' in flight Barn Owl 1 Santa Cruz Island 2011.jpg|upright|Adult ''T. (a.) punctatissima'' on [[Santa Cruz Island (Galápagos)]] Barn Owl, Surat, India.jpg|''T. a. stertens'' in India Kerkuil licht en donker.jpg|A (male) ''Tyto alba alba''-type (left) and a (female) ''T. a. guttata''-type Barn Owl in the Netherlands LT-2002-5litai-Tyto-b.png|লিথুৱেনিয়াৰ ৰূপৰ মুদ্ৰাত লক্ষ্মী ফেঁচা) Tyto furcata, three chicks hissing and clicking, USA.ogv|left|thumb|Three Barn Owls threatening an intruder. Chouette crâne (2).jpg|লক্ষ্মী ফেঁচাৰ লাওখোলাৰ মূৰ অংশ Tyto alba guttata MHNT.ZOO.2010.11.154.8.jpg |''Tyto alba guttata'' Eastern Barn Owl (Tyto javanica), Guwahati, Assam, India.jpg|[[অসম]]ত এটা লক্ষ্মী ফেঁচা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==অন্যান্য উৎস== * Álamo Tavío, Manuel (1975): Aves de Fuerteventura en peligro de extinción ["Endangered Birds of Fuerteventura"]. ''In:'' Asociación Canaria para Defensa de la Naturaleza (ed.): ''Aves y plantas de Fuerteventura en peligro de extinción'': 10-32 [in Spanish]. Las Palmas de Gran Canaria. [http://bdigital.ulpgc.es/mdc/texto/pdf/057627_0000.pdf PDF full text] * {{IUCN2008|assessors=[[BirdLife International]] (BLI)|year=2008|id=143164|title=Tyto alba|downloaded=19 December 2008}} * [[British Trust for Ornithology]] (BTO) (2009): BirdFacts – [http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob7350.htm Barn Owl]. Version of 2009-JUN-25. Retrieved 2009-OCT-31. * Bruce, M.D. (1999): Family Tytonidae (Barn-owls). ''In:'' del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (eds): ''[[Handbook of Birds of the World]]'' (Vol.5: Barn-owls to Hummingbirds): 34-75, plates 1-3. Lynx Edicions, Barcelona. <small>ISBN 84-87334-25-3</small> * Cisneros-Heredia, Diego F. (2006): Notes on breeding, behaviour and distribution of some birds in Ecuador. ''[[Bulletin of the British Ornithologists' Club|Bull. B.O.C.]]'' '''126'''(2): 153-164. [https://web.archive.org/web/20130626090404/http://www.cisneros-heredia.org/pdfs/2006_reprodbirds.pdf PDF full text] * Day, Charles (2001): Researchers uncover the neural details of how Barn Owls locate sound sources. ''[[Physics Today|Phys. Today]]'' '''54'''(6): 20-22. [http://www.physicstoday.org/vol-54/iss-6/p20.html HTML fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929091343/http://www.physicstoday.org/vol-54/iss-6/p20.html |date=2007-09-29 }} * [[Paul R. Ehrlich|Ehrlich, Paul R.]]; Dobkin, David S.; Wheye, Darryl & Pimm, Stuart L. (1994): ''The Birdwatcher's Handbook: A Guide to the Natural History of the Birds of Britain and Europe''. Oxford University Press. <small>ISBN 0-19-858407-5</small> * ''[[El Espectador]]'' (2011): [http://www.elespectador.com/deportes/futbolcolombiano/articulo-265712-luis-moreno-multado-26-millones-de-pesos-patear-una-lechu Luis Moreno, multado con 26 millones de pesos por patear una lechuza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407144651/http://www.elespectador.com/deportes/futbolcolombiano/articulo-265712-luis-moreno-multado-26-millones-de-pesos-patear-una-lechu |date=2014-04-07 }} [Spanish]. Version of 2011-APR-27. Retrieved 2011-APR-27. * Ingles, Chuck (1995): Summary of California studies analyzing the diet of barn owls. ''Sustainable Agriculture/Technical Reviews'' '''7'''(2): 14-16. [http://www.sarep.ucdavis.edu/newsltr/v7n2/sa-9.htm HTML full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128004146/http://www.sarep.ucdavis.edu/newsltr/v7n2/sa-9.htm |date=2011-11-28 }} * [[Niels Krabbe|Krabbe, Niels]]; Flórez, Pablo; Suárez, Gustavo; Castaño, José; Arango, Juan David & Duque, Arley (2006) The birds of Páramo de Frontino, western Andes of Colombia. ''Ornitología Colombiana'' '''4''': 39–50 [English with Spanish abstract]. [http://www.ornitologiacolombiana.org/oc4/Frontino.pdf PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820181144/http://www.ornitologiacolombiana.org/oc4/Frontino.pdf |date=2008-08-20 }} * Laudet, Frédéric; Denys, Christiane & Senegas, Frank (2002): Owls, multirejection and completeness of prey remains: implications for small mammal taphonomy. ''Acta Zoologica Cracoviensia'' '''45'''(Special Issue): 341-355. [http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/45/27.pdf PDF full text] * Marti, Carl D.; Poole, Alan F. & Bevier, L. R. (2005): Barn Owl (''Tyto alba'') ''The Birds of North America Online'' (A. Poole, Ed.). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology; [https://web.archive.org/web/20080517090522/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/001 HTML full text (subscription required)] * Mátics, Róbert & Hoffmann, Gyula (2002): Location of the transition zone of the Barn Owl subspecies ''Tyto alba alba'' and ''Tyto alba guttata'' (Strigiformes: Tytonidae). ''Acta Zoologica Cracoviensia'' '''45'''(2): 245-250. [http://www.isez.pan.krakow.pl/journals/azc_v/pdf/45(2)/02.pdf PDF full text] * Ministry of the Environment of Spain (MES) (2006): [''Tyto alba gracilirostris'' status report] [in Spanish]. [http://www.mma.es/secciones/biodiversidad/especies_amenazadas/vertebrados/libro_rojo_vert/pdf/LECHUZA.pdf PDF full text]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Motta-Junior, José Carlos (2006): Relações tróficas entre cinco Strigiformes simpátricas na região central do Estado de São Paulo, Brasil [Comparative trophic ecology of five sympatric Strigiformes in central State of São Paulo, south-east Brazil]. ''Revista Brasileira de Ornitologia'' '''14'''(4): 359-377 [Portuguese with English abstract]. [http://www.ararajuba.org.br/sbo/ararajuba/artigos/Volume144/ara144art4.pdf PDF full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216115048/http://www.ararajuba.org.br/sbo/ararajuba/artigos/Volume144/ara144art4.pdf |date=2012-02-16 }} * [[n-tv]] (2011): [http://www.n-tv.de/panorama/10-000-Euro-Strafe-fuer-Eulen-Tritt-article3199431.html Fußballprofi tötet Maskottchen &ndash; 10.000 Euro Strafe für Eulen-Tritt] [German]. Versuon of 2011-APR-28. Retrieved 2011-APR-28. * [[Storrs Olson|Olson, Storrs L.]]; James, Helen F. & Meister, Charles A. (1981): Winter field notes and specimen weights of Cayman Island Birds. ''[[Bulletin of the British Ornithologists' Club|Bull. B.O.C.]]'' '''101'''(3): 339-346. [http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6535/1/VZ_119_Cayman_bird_weights.pdf PDF full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227001814/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6535/1/VZ_119_Cayman_bird_weights.pdf |date=2012-02-27 }} * [[OwlPages]] (2006): [http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Tyto&species=alba Common Barn Owl]. Version of 2006-JUL-07. Retrieved 2009-OCT-31. * Palacios, César-Javier (2004): Current status and distribution of birds of prey in the Canary Islands. ''Bird Conservation International'' '''14'''(3): 203–213. <small>{{doi|10.1017/S0959270904000255}}</small> [http://rapacescanarias.galeon.com/Birds.pdf PDF full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230040/http://rapacescanarias.galeon.com/Birds.pdf |date=2016-03-03 }} * [[Pennsylvania Game Commission]] (PGC) (2008): [http://www.pgc.state.pa.us/pgc/cwp/view.asp?a=516&q=168073 Barn Owl Conservation Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231092431/http://www.pgc.state.pa.us/pgc/cwp/view.asp?a=516&q=168073 |date=2007-12-31 }}. Version of 2008-AUG-25. Retrieved 2008-OCT-03. * Svensson, Lars; Zetterström, Dan; Mullarney, Killian & Grant, Peter J. (1999): ''Collins Bird Guide''. Harper & Collins, London. <small>ISBN 0-00-219728-6</small> * Traylor, Melvin A. & Parelius, Daniel (1967): A Collection of Birds from the Ivory Coast. ''[[Fieldiana Zoology|Fieldiana Zool.]]'' '''51'''(7): 91-117. [http://www.archive.org/details/collectionofbird517tray Full text] at the [[Internet Archive]] * [[University of Florida]] (UF) (1999): [http://news.ufl.edu/1999/10/28/owls1/ Spooky Owl Provides Natural Rodent Control For Farmers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140307224545/http://news.ufl.edu/1999/10/28/owls1/ |date=2014-03-07 }}. Version of 1999-OCT-28. Retrieved 2008-OCT-03. *''Bachynski'', K. & ''Harris'', M. (2002): [[Animal Diversity Web]]: [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Tyto_alba.html ''Tyto alba'' (barn owl)]. Retrieved 2006-9-21. *''Taylor'', Iain (1994): ''Barn Owls: Predator-Prey Relationships and Conservation''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-39290-X ==বহি:সংযোগ== {{commons|Tyto alba|লক্ষ্মী ফেঁচা}} <!-- {{Wikispecies|Tyto alba|Barn Owl}} [subspecies list is outdated] --> * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2155&m=0 Birdlife species factsheet] * [[BrainMaps]]: [http://brainmaps.org/index.php?p=speciesdata&species=tyto-alba ''Tyto alba'' (barn owl) brain] * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-barn-owl-tyto-alba Barn Owl videos, photos & sounds] on the Internet Bird Collection * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3650id.html Barn Owl - ''Tyto alba''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002024116/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3650id.html |date=2007-10-02 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [https://web.archive.org/web/20090416041432/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Barn_Owl.html Barn Owl Species Account] - Cornell Lab of Ornithology * [http://www.barnowltrust.org.uk The Barn Owl Trust] registered charity dedicated to conserving the Barn Owl and its environment. Main source of Barn Owl information in the UK * [http://www.bto.org/survey/bomp/index.htm BTO - BOMP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212092944/http://www.bto.org/survey/bomp/index.htm |date=2010-12-12 }} - BTO Barn Owl Monitoring Project (BOMP) * [http://www.sogbop.org.uk Suffolk Community Barn Owl Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517095527/http://www.sogbop.org.uk/ |date=2007-05-17 }} - Suffolk Community Barn Owl Project * [http://www.schleiereule.at/english/englframe.html Barn Owl Project in Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130609021343/http://www.schleiereule.at/english/englframe.html |date=2013-06-09 }} - Barn Owl Project in Austria * [http://www.bbc.co.uk/wales/nature/sites/wildlife/pages/barn_owls.shtml BBC - Wales - Barn Owls] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - BBC Wales Barn Owl page * [http://www.owls.org/ World Owl Trust Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118162329/http://www.owls.org/ |date=2006-01-18 }} * [http://www.ibercajalav.net/img/266_BarnOwlTalba.pdf Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta] * [http://www.owlchannel.com The Owl Channel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804031221/http://owlchannel.com/ |date=2020-08-04 }} * Barn Owl - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/392.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds]. [[শ্ৰেণী:ফেঁচা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 1ys6ulbpijmlco02sxzzrhfatky5a8f 0 31951 646349 515104 2026-10-20T21:56:46Z Ananya Taye 28065 added new info 646349 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Use dmy dates|date=October 2026}} {{Infobox royalty | name = সতী সাধনী | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া বা ''সাধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী বৰনগৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ বৰনগৰ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''কাকলি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই কাকলি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্রেষ্ঠ গ্রন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্রসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী যোদ্ধা]] [[শ্ৰেণী:১৫২৪ চনত মৃত্যু]] [[শ্ৰেণী:ষোড়শ শতিকাৰ নাৰী শাসক]] nuihvkkuwsyb2s2f42hu1zws9oaxsmg 646350 646349 2026-10-20T21:59:17Z Ananya Taye 28065 646350 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Use dmy dates|date=October 2026}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া বা ''সাধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী বৰনগৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ বৰনগৰ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''কাকলি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই কাকলি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} p3jrsidfokdpefwal8h7aa2kwrch5lo 646351 646350 2026-10-20T21:59:50Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক উৎস */ 646351 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Use dmy dates|date=October 2026}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া বা ''সাধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী বৰনগৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ বৰনগৰ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''কাকলি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই কাকলি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} 58ycd1rg7j9ohwefdznv6sl9osg4pnp 646352 646351 2026-10-20T22:00:21Z Ananya Taye 28065 646352 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | birth_place = [[শদিয়া]], অসম | death_date = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | death_place = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===শদিয়া আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া বা ''সাধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী বৰনগৰত হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়। আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ বৰনগৰ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 10.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।চুতীয়া বংশাৱলী অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন পত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, জাংমুংখামে চুতীয়াসকলৰ বৰকুঁৱৰীৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ কটা মূৰটো আহোম ৰজাৰ সন্মুখত উপস্থিত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> আনহাতে, ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''কাকলি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই কাকলি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[ভীষ্মকনগৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} q4gkf82q3sjmbcssaxrea3qfvoho2zj 0 32110 646236 632097 2026-10-20T12:42:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646236 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Eurasian tree sparrow (বনচিৰিকা) | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106008385 |title=''Passer montanus'' | assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Tree Sparrow Japan Flip.jpg | image_caption = জাপানত ''P. m. saturatus'' উপপ্ৰজাতিৰ পূৰ্নবয়স্ক মতা বনচিৰিকা | image_width = | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[passerine|Passeriformes]] | familia = [[sparrow|Passeridae]] | genus = ''[[Passer]]'' | species = '''''P. montanus''''' | binomial = ''Passer montanus'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = Passermontanusmap.png | range_map_width = | range_map_caption = '''গোলকীয় বিতৰণ''' <div style="margin-left: 1em; text-align: left;"> <big>{{Legend2|#FFFF00|Breeding summer visitor|border=1px solid #aaa}}<br />{{Legend2|#007D10|Resident breeder|border=1px solid #aaa}}<br />{{Legend2|#00FFFF|Non-breeding winter visitor |border=1px solid #aaa}}</big> </div> | synonyms = * ''Fringilla montana'' <small>[[Linnaeus]] 1758</small> * ''Loxia scandens'' <small>Hermann 1783</small> * ''Passer arboreus'' <small>Foster 1817</small> }} বনচিৰিকা ({{Lang-en| Eurasian tree sparrow}}, বৈজ্ঞানিক নাম: ''Passer montanus'') ঘৰচিৰিকা গোত্ৰৰ এবিধ সৰু আকাৰৰ চৰাইৰ প্ৰজাতি৷ ইয়াৰ মূৰৰ ওপৰ অংশ (crown) গাঢ় ৰঙা-মটিয়া ( Chestnut) বৰণৰ৷ মতা-মাইকী দুয়োৰে বাহ্যক গঠন একে হয়৷ পোৱালিৰ বৰণ পূৰ্ণবয়স্ক চৰাইতকৈ পাতল হোৱা দেখা যায়৷ ইহঁতে গছৰ খোৰোং বা প্ৰাকৃতিক সুৰঙা (cavity) আদিত বাহ সাজে৷ এবাৰত পাঁচ-ছটা কণী পাৰে৷ বনচিৰিকাৰ বহুল বিস্তৃতিৰ বাবে ইয়াক বিপদমুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয় যদিও ঠাইবিশেষে ইয়াৰ জনসংখ্যা হ্ৰাস হোৱা বুলি তথ্য পোৱা গৈছে৷ ==বিৱৰণ== বনচিৰিকাৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য ১২.৫-১৪ ছে:মি:,<ref name= Mullarney>{{cite book |last = Mullarney |first = Killian |last2=Svensson |first2=Lars |last3=Zetterstrom |first3=Dan |last4=Grant |first4=Peter |title=[[Collins Bird Guide]] |year=1999 |location=London |publisher =HarperCollins |isbn = 0-00-219728-6|ref=harv}}</ref> আৰু ওজন প্ৰায় ২৪ গ্ৰাম হয়৷<ref name =BTO>{{cite web| title= Tree Sparrow ''Passer montanus'' [Linnaeus, 1758] |work= Bird facts | url= http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob15980.htm | publisher=[[British Trust for Ornithology]] |accessdate=30 January 2009 }}</ref>৷ গতিকে [[ঘৰচিৰিকা]]ৰ তুলনাত ই আকাৰত ১০% সৰু হয়৷<ref name = BWP>{{Harvnb|Snow|Perrins|1998|pp=1513–1515}}</ref> পূৰ্নবয়স্ক বনচিৰিকাৰ মূৰৰ ওপৰ অংশ (crown) গাঢ় ৰঙা-মটিয়া ( Chestnut) বৰণৰ৷ ইয়াৰ ঠেং শেঁতা মটিয়া বৰণৰ আৰু ঠোঁট গ্ৰীষ্মকালত নীলা আৰু শীতকালত ক’লা বৰণৰ হোৱা দেখা যায়৷ ==টেক্স’নমি== [[File:Linnaeuspage183.jpg|thumb|লিনিয়াছৰ “Systema naturae'' গ্ৰন্থত ঘৰচিৰিকা আৰু বনচিৰিকাৰ বিৱৰণ<ref>Although Linnaeus gives the location as simply ''in Europa'', the type specimen was from [[Bagnacavallo]], Italy ({{cite journal| last= Clancy | first= Philip Alexander| year= 1948 | title= | journal= [[Bulletin of the British Ornithologists' Club]]| volume= 68 | issue= | page= 135 | doi = }}) Linnaeus's text for the Tree Sparrow translates "F[inch]. With dusky wings and tail, black and grey body paired white wing bars."</ref>]] ঠাইবিশেষে বনচিৰিকা বাহ্যক গঠনৰ কিছু ভিন্নতা দেখা যায় আৰু তাৰ ভিত্তিতেই কমেও পোন্ধৰবিধ উপপ্ৰজাতি চিনক্ত কৰা হৈছে৷ <ref name= Clement>{{Harvnb|Clement|Harris|Davis|1993|pp=463–465}}</ref><ref>{{cite journal|last= Vaurie |first= Charles|last2=Koelz|first2=W. |year=1949|title=Notes on some Ploceidae from western Asia|journal=American Museum Novitates |volume=1406|pages=22–26|id={{hdl|2246/2345}}}}</ref> * ''P. m. montanus''- ইউৰোপ, গ্ৰীচ, তুৰ্কী, কাজাখস্তান, মংগোলিয়া তথা কোৰিয়া৷ * ''P. m. transcaucasicus'' [[Sergei Aleksandrovich Buturlin]],১৯০৬ -ইৰাণ, <ref name = Clement/> * ''P. m. dilutus'', [[Charles Wallace Richmond]] , ১৮৫৬- উত্তৰ-পূব ইৰাণ, পাকিস্তান, উত্তৰ-পশ্চিম ভাৰত , চীন<ref name = Clement/> * ''P. m. tibetanus'', [[E. C. Stuart Baker|Stuart Baker]],১৯২৫- উত্তৰ হিমালয়, নেপাল, তীব্বতৰ পৰা চীনলৈকে বিস্তৃত৷ <ref name = Clement/> * ''P. m. saturatus'', [[Leonhard Hess Stejneger]], ১৮৮৫, জাপান, টাইৱান আৰু দক্ষিণ কোৰিয়া৷ <ref name = Clement/> * ''P. m. malaccensis'', [[Alphonse Joseph Charles Dubois|Alphonse Dubois]],১৮৮৫- ইণ্ডোনেছিয়া <ref name = Clement/> * ''P. m. hepaticus'',[[Sidney Dillon Ripley]],১৯৪৮- অসম আৰু ম্যানমাৰ <ref name = Clement/> ==বিতৰণ== বনচিৰিকা প্ৰাকৃতিক ভাৱে ইউৰোপ আৰু এছিয়া মহাদেশত বহুলভাৱে বিস্তৃত<ref name= Clement/><ref name = raju>{{cite journal | last1 = Raju | first1 = K. | last2 = Krishna | first2 = S. R. | last3 = Price | first3 = Trevor D. | year = 1973 | title = Tree Sparrow ''Passer montanus'' (L.) in the Eastern Ghats | url = | journal = Journal of the Bombay Natural History Society | volume = 70 | issue = 3| pages = 557–558 }}</ref><ref name = Rasmussen>{{Harvnb|Rasmussen|Anderton|2005|location=Volume 2. p.576}}</ref> ৷ তদুপৰি ইয়াক মানুহে ইণ্ডোনেছিয়া, ফিলিপাইনছ আদিত সফলতাৰে সংযোজন (introduce) কৰিছে৷<ref name= Clement/> ==আচৰণ== বনচিৰিকাই জন্মৰ এবছৰৰ ভিতৰতে পূৰ্ণবয়স্ক হৈ উঠে৷ ইহঁতে গছৰ খোৰোং বা শিলৰ ফাঁকত বাহ সাজে<ref name = anage>{{cite web|title=An Age entry for ''Passer montanus''|work=AnAge, the animal ageing and longevity database | url=http://genomics.senescence.info/species/entry.php?species=Passer_montanus |publisher= |accessdate=30 January 2009 }}</ref><ref name=Coward>{{Harvnb|Coward|1930|pp=56–58}}</ref>৷ তদুপৰি ঘৰৰ মুধচৰ ফাঁকতো হহঁতে বাহ সাজিব পাৰে৷<ref name=Coward/><ref name= robinson>{{Harvnb|Robinson|Chasen|1927–1939|loc=[http://rmbr.nus.edu.sg/biblio/robinson_chasen/vol1/55_True%20Finches.pdf Chapter 55] (PDF) 284–285}}</ref> মতা বনচিৰিকাৰ মাত উত্তেজিত ''চ্চিপ (tschip)'' ধৰণৰ হোৱা দেখা যায়৷ <ref name= BWP/> {{Listen|filename= Passer montanus.ogg|title=Birds calling|description= Eurasian Tree Sparrows calling, in Moscow region, Russia}}৷ মতা বনচিৰিকাই সাধাৰণতে নিজৰ আধিপত্য প্ৰকাশ কৰিবলৈ বা মাইকী বনচিৰিকাক আকৰ্ষন কৰিবলৈ মাতে৷<ref name= Clement/> বনচিৰিকাই ঘাইকৈ গছৰ গুটি, পোক-পতংগ আদি খাই জীয়াই থাকে৷<ref name = Clement/> <ref name = naturalengland>{{cite web|author=|title=Tree sparrow – ''Passer montanus'' – Family: Fringillidae/Passeridae|work=|url=http://www.plantpress.com/wildlife/o52-treesparrow.php|publisher=[[Natural England]]|accessdate=31 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720013056/http://www.plantpress.com/wildlife/o52-treesparrow.php|archivedate=20 July 2011|deadurl=no}}</ref> বিভিন্ন মাংসভোজী চৰাইসমূহ যেনে- ফেঁচা, [[accipiter]], [[falcon]], [[owl]], [[Eurasian Sparrowhawk]] [[Common Kestrel]] আদি ইহঁতৰ প্ৰধান ভক্ষক৷<ref name = naturalengland/><ref>{{cite journal|last=Costantini|first=David|last2=Casagrande|first2=Stefania|last3=Di Lieto|first3=Giuseppe|last4=Fanfani|first4=Alberto|last5=Dell’Omo|first5=Giacomo|year=2005|url=http://www.birdcam.it/files/Behaviour2005.pdf|title=Consistent differences in feeding habits between neighbouring breeding kestrels|format=PDF|journal=Behaviour|volume=142|pages=1409–1421|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070710091202/http://www.birdcam.it/files/Behaviour2005.pdf|archivedate=10 July 2007|doi=10.1163/156853905774539409|issue=9|access-date=20 December 2012|deadurl=yes}}</ref> ==স্থিতি== বনচিৰিকা এবিধ বহুল ভাৱে বিস্তৃত তথা বৃহৎ জনসংখ্যাৰে পুষ্ট চৰাইৰ প্ৰজাতি৷ সেয়ে আই ইউ চি এনৰ ৰেড লিষ্টত ইয়াক "[[Least Concern]]" ৰূপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে৷<ref name=IUCN2012/> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery> Passer montanus 050526.jpg|A woodcrete nest box Passer montanus bl.jpg|At a feeder Passer montanus montanus MHNT.ZOO.2010.11.209.jpg|বনচিৰিকাৰ এটা কণী TreeSparrow 20080703.JPG|বনচিৰিকাৰ পোৱালি Sparrowhawk-Male.JPG|The Sparrowhawk is a widespread predator Eurasian Tree Sparrow-Manado.JPG|''P. m. malaccensis'' উপপ্ৰজাতিৰ এটা বনচিৰিকা Nest of Passer montanus B.jpg|জাপানৰ নগৰ অঞ্চলত এটা ঘৰৰ মুধচত বনচিৰিকাৰ বাহ </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী == * {{cite book |last=Anderson |first=Ted R. |title=Biology of the Ubiquitous House Sparrow: From Genes to Populations |year=2006 |publisher=Oxford University Press |location= |isbn =0-19-530411-X |ref=harv}} * {{cite book |last=Arlott |first=Norman |coauthors= | title=Birds of the Palearctic: Passerines |publisher=Collins |year=2007 |location=London |pages= | isbn = 0-00-714705-8 |ref=harv}} * {{cite book|last=Brisson |first=Mathurin Jacques |title=Ornithologie ou méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés. A laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms qu'ils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. Ouvrage enrichi de figures en taille-douce |year=1760 |location=Paris |publisher=Bauche |language=French|ref=harv}} * {{cite book |last1=Byers |first1=Clive |last2=Curson |first2=Jon|first3=Urban |last3=Olsson |title=Sparrows and Buntings: a Guide to the Sparrows and Buntings of North America and the World |year=1995 |publisher=Pica Press |isbn=1-873403-19-4|ref=harv}} * {{cite book |last1=Clement |first1=Peter |last2=Harris |first2=Alan |last3=Davis |first3=John |title=Finches and Sparrows: an Identification Guide |year=1993 |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7136-8017-2|ref=harv}} * {{cite book |last1=Cocker |first1=Mark |last2=Mabey |first2=Richard |title=Birds Britannica |url=https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock |year=2005 |location=London |publisher=Chatto & Windus |isbn=0-7011-6907-9|ref=harv}} * {{cite book |last1=Coward |first=Thomas Alfred |coauthors= |title =The Birds of the British Isles and Their Eggs |volume=I |edition=3rd |year=1930 |publisher=Frederick Warne |location= |ref=harv |isbn=0-7232-0999-5}} * {{cite book |last=Forbush |first=Edward Howe |url=http://www.archive.org/details/usefulbirdstheir00forbiala |title=Useful Birds and Their Protection |year=1907 |location=Boston |publisher=Massachusetts State Board of Agriculture |ref=harv}} * {{cite book |last=Kennedy |first=Robert S. |last2=Gonzales |first2=Pedro C. |last3=Dickinson |first3=Edward C. |last4=Miranda |first4=Hector |last5=Fisher |first5=Timothy H. |title=A Guide to the Birds of the Philippines |publisher=Oxford University Press |isbn= 0-19-854668-8 |year=2000|ref=harv}} * {{cite book |last=Linnaeus |first=Carolus |authorlink=Carl Linnaeus |title=[[10th edition of Systema Naturae|Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata]] |location=Holmia|publisher=Laurentius Salvius |year=1758 |language=Latin|ref=harv}} * {{cite book |last=Pinowski |first=Jan |last2=Kavanagh |first2=P. P. |last3=Górski |first3=W. (eds.). |title=Nestling mortality of granivorous birds due to microorganisms and toxic substances |year=1991 |publisher=Polish Scientific Publishers |location=Varsovia |isbn=83-01-10476-7|ref=harv}} * {{cite book |last=Pinowski |first=Jan |last2=Summers-Smith |first2=J. Denis (eds.) | title = Granivorous birds in the agricultural landscape |url=https://archive.org/details/granivorousbirds0000inte |year=1990 |publisher=Polish Academy of Sciences |location=Lomianki |isbn =83-01-08460-X |ref=harv}} * {{cite book |last=Rasmussen |first=Pamela C. |authorlink=Pamela C. Rasmussen |last2=Anderton |first2=John C. |authorlink2=John C. Anderton |year=2005 |title=[[Birds of South Asia: The Ripley Guide]] |publisher=[[Smithsonian Institution]] Press and [[Lynx Edicions]] |location=Washington |isbn=84-87334-67-9|ref=harv}} * {{cite book |last=Robinson |first=Herbert C. |last2=Chasen |first2=Frederick Nutter |title=Birds of the Malay Peninsula |year=1927–1939 |publisher=H. F. & G. Witherby |location=London |url=http://rmbr.nus.edu.sg/biblio/robinson_chasen/ |ref=harv |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090201062009/http://rmbr.nus.edu.sg/biblio/robinson_chasen/ |archivedate=2009-02-01 |access-date=2012-12-20}} * {{cite book |last=Snow |first=David |last2=Perrins |first2=Christopher M. (editors) |title=[[The Birds of the Western Palearctic]] |edition=concise |volume=I-II |publisher=Oxford University Press |year=1998 |location=New York |isbn = 0-19-854099-X |ref=harv}} * {{cite book |last=Summers-Smith |authorlink=J. Denis Summers-Smith|first=J. Denis |title=The Sparrows |url=https://archive.org/details/sparrowsstudyofg0000summ |publisher=T. & A. D. Poyser |year=1988 |location=Calton, Staffs, England |isbn= 0-85661-048-8|others=illustrated by Robert Gillmor|ref=harv}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Passer_montanus/ ARkive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605225239/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Passer_montanus/ |date=2008-06-05 }} Photographs, video. * [http://www.skullsite.com/completelist/speciesinfo.cfm?spec=255 Skull image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110124032/http://www.skullsite.com/completelist/speciesinfo.cfm?spec=255 |date=2007-11-10 }} * [http://www.ibercajalav.net/img/421_TreeSparrowP.montanus.pdf Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta] * [http://ibc.lynxeds.com/species/eurasian-tree-sparrow-passer-montanus Tree Sparrow videos, photos & sounds] on the Internet Bird Collection [[শ্ৰেণী:শালিকা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] psw8ka0spmwhzuk01mfgzjzy5swe2qq 0 32254 646327 565677 2026-10-20T20:36:43Z Ananya Taye 28065 added cited content 646327 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = সোৱণশিৰি নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Subansiri river in Lakhimpur, Assam.jpg | image_size = 250 | image_caption = | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = [[তিব্বত]] | country1 = {{flag|India}} | state = | state1 = [[অসম]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = <!-- *** Locations *** --> | source = হিমালয় | source_note = | source_location = | source_country = {{flag|China}} | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = | mouth_location = | mouth_country = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 442 | length_round = 2 | length_note = | watershed = | watershed_round = | discharge =42640 | discharge_round =2 | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''সোৱণশিৰি নদী''' ({{lang-en|Subansiri River}}) হৈছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ। ই [[ভাৰত]]ৰ ৰাজ্য [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[চীন]]ৰ অধীনত থকা তিব্বতৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ২৭৫ মাইল (৪৪২ কিঃমিঃ) আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১২,৬০০ বৰ্গ মাইল (৩২,৬৪০ বৰ্গ কিঃমিঃ)।<ref>{{cite book|last=Rao|first=K.L.|title=India's Water Wealth|url=http://books.google.com/books?id=DZNrXuA2y3MC&pg=PA78|accessdate=1 May 2011|year=1979|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0704-3|page=78}}</ref> সোৱণশিৰি নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ। ই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলৰাশিৰ ৭.৯২% যোগান ধৰে।<ref name="SinghSharma2004">{{cite book|last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Sharma|first2=Nayan|last3=Ojha|first3=C. Shekhar P.|title=The Brahmaputra basin water resources|url=http://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC&pg=PA82|accessdate=1 May 2011|year=2004|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-1737-7|page=82}}</ref> ==উৎপত্তি== [[চীন]] দেশত অৱস্থিত [[হিমালয়]]ৰ পৰা সোৱণশিৰি নদীৰ উৎপত্তি হৈছে। ==গতিপথ== সোৱণশিৰি নদী প্ৰথমতে পূব আৰু দক্ষিণ-পূবলৈ বৈ গৈ ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিছে। তাৰ পিছত অসমৰ উপত্যকাত দক্ষিণ দিশে বৈ গৈছে। ই [[অসম]]ৰ [[লক্ষীমপুৰ জিলা]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ লগত লগ লাগিছে। ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== সোৱণশিৰি নদীৰ উপত্যকা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল; ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ ৰাজ্যখনৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা বৃহত্তৰ হাবুং–লখিমপুৰ অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ শিলালিপিগত প্ৰমাণ পোৱা যায়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা আৰু [[ঘিলামৰা]]ত উদ্ধাৰ হোৱা এখন তাম্ৰশাসনত ''বাখানা'' নামৰ এখন গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ আছে। এই গাঁওখনৰ পূব সীমাত ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') নামৰ এখন নদী আছিল। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> সোৱণশিৰিৰ নিম্ন উপত্যকা ঐতিহাসিক [[হাবুং]]–[[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল। জন পিটাৰ ৱেডে ১৮০০ চনত সংকলন কৰা অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত সোৱণশিৰিক ''খোবুংখিৰি'' বা ''সোবুনশিৰি'' (''Khobunkhiri, or Sobunsiri'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে বৈ আহি হাবুঙত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |title=An Account of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |page=16 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মহেশ্বৰ নেওগেও মধ্যযুগীয় হাবুং প্ৰদেশক তৎকালীন উত্তৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ''সোৱণশিৰি অঞ্চল'' হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=818 |jstor=41691751 }}</ref> এই অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনৰ স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শদিয়া–চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত পোৱা যায়। তাম্ৰশাসনখনত ''বৃহৎপাত্ৰ'' (''Vṛhatpatra'') নামৰ এজন বিষয়াক ''হাবুং-অধিপতি'' বা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Neog1977"/><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }}</ref> ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে হাবুঙৰ পানবাৰী অধিকাৰ কৰে। এই অভিযান অঞ্চলটোলৈ আহোম ৰাজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ এক অংশ আছিল আৰু ইয়াৰ পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে কেইবাটাও সংঘাত আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=55 }}</ref> ১৫২০ চনত পুনৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত বিবদমান ভূখণ্ডৰ কিছুমান অংশত চুতীয়া ৰাজ্যৰ কৰ্তৃত্ব সাময়িকভাৱে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠিত হয়। [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন তাম্ৰশাসনত আন এক ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ চূড়ান্ত বিজয় সম্পন্ন কৰাৰ কিছুদিন আগতেই এই ভূমিদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |publisher=Assam Chutia Jati Sanmilan |year=2007 |pages=590–591 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |pages=84–86 }}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত হাবুং অঞ্চল বিস্তাৰমান আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নদী এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক সীমাত পৰিণত হয়। ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত সম্পাদিত [[মাজুলীৰ সন্ধি]] অনুসৰি সোৱণশিৰি নদীৰ পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ড [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]]ক এৰি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত সোৱণশিৰি নদী উত্তৰ পাৰত কোচ আৰু আহোমৰ অধীনস্থ ভূখণ্ডসমূহৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58 |isbn=9788170991090 }}</ref> সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে সোণ আহৰণৰো ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি নদীখনত এসময়ত সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহোম ৰজাসকলে সোণোৱালসকলক নিয়োগ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নদীখনত সোণ পোৱা যোৱাৰ বাবেই ইয়াৰ নাম ''সোৱণশিৰি'' হোৱা বুলি এক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। সোৱণশিৰি নামটোক সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে আৰু নদীখনত পলসজাত সোণ পোৱা তথা আহৰণ কৰাৰ ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ সৈতে এই নামৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> ===আধুনিক যুগ=== [[File:North-East Frontier in 1954 Political Map of India.jpg|thumb|right|250px|১৯৫৪ চনৰ মানচিত্ৰত উত্তৰ-পূব সীমান্ত সংস্থা (NEFA)।]] ১৯৫০ চনৰ অসম–তিব্বত ভূমিকম্পৰ ফলত হোৱা ভূমিস্খলনে গেৰুকামুখত সোৱণশিৰি নদীৰ পানীৰ প্ৰবাহ বন্ধ কৰি দিছিল। তিনিদিন পিছত এই প্ৰাকৃতিক অৱৰোধ ভাঙি যোৱাৰ ফলত নদীখনত এক প্ৰবল আকস্মিক বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। সময়ে সময়ে সোৱণশিৰি নদীৰ বানপানীয়ে নদী উপত্যকাৰ অধিবাসীসকলৰ জীৱন আৰু জীৱিকাৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰি আহিছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |at=p. 530 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== সোৱণশিৰিৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য অসমৰ আন নদীতকৈ যথেষ্ট পৃথক, ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ-কাছ আছে। শীতকালত বিভিন্ন পৰিভ্ৰমী জলচৰ চৰাইৰে ইয়াৰ চৰ-চাপৰি ভৰি থকা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই নদী শিহুৰ পোৱালি দিয়া মুখ্য ঠাই। ইয়াত শিহুৰ জলকেলি চাবলৈ দূৰৈৰ পৰা পয্যটক অহা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{coord|26|53|24|N|93|54|47|E|type:waterbody_region:IN_dim:20000|display=title}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] qgrp96b27b3pzsuow9f301yb8reyxbw 646329 646327 2026-10-20T20:45:24Z Ananya Taye 28065 646329 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = সোৱণশিৰি নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Subansiri river in Lakhimpur, Assam.jpg | image_size = 250 | image_caption = | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = [[তিব্বত]] | country1 = {{flag|India}} | state = | state1 = [[অসম]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = <!-- *** Locations *** --> | source = হিমালয় | source_note = | source_location = | source_country = {{flag|China}} | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = | mouth_location = | mouth_country = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 442 | length_round = 2 | length_note = | watershed = | watershed_round = | discharge =42640 | discharge_round =2 | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''সোৱণশিৰি নদী''' ({{lang-en|Subansiri River}}) হৈছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ। ই [[ভাৰত]]ৰ ৰাজ্য [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[চীন]]ৰ অধীনত থকা তিব্বতৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ২৭৫ মাইল (৪৪২ কিঃমিঃ) আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১২,৬০০ বৰ্গ মাইল (৩২,৬৪০ বৰ্গ কিঃমিঃ)।<ref>{{cite book|last=Rao|first=K.L.|title=India's Water Wealth|url=http://books.google.com/books?id=DZNrXuA2y3MC&pg=PA78|accessdate=1 May 2011|year=1979|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0704-3|page=78}}</ref> সোৱণশিৰি নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ। ই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলৰাশিৰ ৭.৯২% যোগান ধৰে।<ref name="SinghSharma2004">{{cite book|last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Sharma|first2=Nayan|last3=Ojha|first3=C. Shekhar P.|title=The Brahmaputra basin water resources|url=http://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC&pg=PA82|accessdate=1 May 2011|year=2004|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-1737-7|page=82}}</ref> ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== সোৱণশিৰি নদীৰ উপত্যকা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল; ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ ৰাজ্যখনৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা বৃহত্তৰ হাবুং–লখিমপুৰ অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ শিলালিপিগত প্ৰমাণ পোৱা যায়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা আৰু [[ঘিলামৰা]]ত উদ্ধাৰ হোৱা এখন তাম্ৰশাসনত ''বাখানা'' নামৰ এখন গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ আছে। এই গাঁওখনৰ পূব সীমাত ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') নামৰ এখন নদী আছিল। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> সোৱণশিৰিৰ নিম্ন উপত্যকা ঐতিহাসিক [[হাবুং]]–[[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল। জন পিটাৰ ৱেডে ১৮০০ চনত সংকলন কৰা অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত সোৱণশিৰিক ''খোবুংখিৰি'' বা ''সোবুনশিৰি'' (''Khobunkhiri, or Sobunsiri'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে বৈ আহি হাবুঙত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |title=An Account of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |page=16 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মহেশ্বৰ নেওগেও মধ্যযুগীয় হাবুং প্ৰদেশক তৎকালীন উত্তৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ''সোৱণশিৰি অঞ্চল'' হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=818 |jstor=41691751 }}</ref> এই অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনৰ স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শদিয়া–চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত পোৱা যায়। তাম্ৰশাসনখনত ''বৃহৎপাত্ৰ'' (''Vṛhatpatra'') নামৰ এজন বিষয়াক ''হাবুং-অধিপতি'' বা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Neog1977"/><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }}</ref> ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে হাবুঙৰ পানবাৰী অধিকাৰ কৰে। এই অভিযান অঞ্চলটোলৈ আহোম ৰাজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ এক অংশ আছিল আৰু ইয়াৰ পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে কেইবাটাও সংঘাত আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=55 }}</ref> ১৫২০ চনত পুনৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত বিবদমান ভূখণ্ডৰ কিছুমান অংশত চুতীয়া ৰাজ্যৰ কৰ্তৃত্ব সাময়িকভাৱে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠিত হয়। [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন তাম্ৰশাসনত আন এক ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ চূড়ান্ত বিজয় সম্পন্ন কৰাৰ কিছুদিন আগতেই এই ভূমিদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |publisher=Assam Chutia Jati Sanmilan |year=2007 |pages=590–591 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |pages=84–86 }}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত হাবুং অঞ্চল বিস্তাৰমান আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নদী এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক সীমাত পৰিণত হয়। ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত সম্পাদিত [[মাজুলীৰ সন্ধি]] অনুসৰি সোৱণশিৰি নদীৰ পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ড [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]]ক এৰি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত সোৱণশিৰি নদী উত্তৰ পাৰত কোচ আৰু আহোমৰ অধীনস্থ ভূখণ্ডসমূহৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58 |isbn=9788170991090 }}</ref> সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে সোণ আহৰণৰো ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি নদীখনত এসময়ত সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহোম ৰজাসকলে সোণোৱালসকলক নিয়োগ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নদীখনত সোণ পোৱা যোৱাৰ বাবেই ইয়াৰ নাম ''সোৱণশিৰি'' হোৱা বুলি এক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। সোৱণশিৰি নামটোক সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে আৰু নদীখনত পলসজাত সোণ পোৱা তথা আহৰণ কৰাৰ ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ সৈতে এই নামৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> ===আধুনিক যুগ=== ১৯৫০ চনৰ অসম–তিব্বত ভূমিকম্পৰ ফলত হোৱা ভূমিস্খলনে গেৰুকামুখত সোৱণশিৰি নদীৰ পানীৰ প্ৰবাহ বন্ধ কৰি দিছিল। তিনিদিন পিছত এই প্ৰাকৃতিক অৱৰোধ ভাঙি যোৱাৰ ফলত নদীখনত এক প্ৰবল আকস্মিক বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। সময়ে সময়ে সোৱণশিৰি নদীৰ বানপানীয়ে নদী উপত্যকাৰ অধিবাসীসকলৰ জীৱন আৰু জীৱিকাৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰি আহিছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |at=p. 530 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> ==উৎপত্তি== সোৱণশিৰি নদীৰ উৎপত্তি [[হিমালয়]]ৰ তিব্বতীয় অংশত। নদীখনৰ উজনি অংশ তিব্বতত ''চায়ুল চু'' (''Chayul Chu'') নামেৰে পৰিচিত। তিব্বতৰ চায়ুল জং (''Chayul Dzong'')ৰ ওচৰত ''ন্যে চু'' (''Nye Chu'') আৰু ''লোৰো চু'' (''Loro Chu'') নামৰ দুখন নদী মিলিত হৈ চায়ুল চু গঠন কৰিছে। ''ন্যে চু''ৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোমে কাউণ্টিত, য'ত নদীখন ''চিকুং'' (''Sikung'') নামেৰে পৰিচিত। লুংছে কাউণ্টিত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত ইয়াক ''ন্যেল চু'' (''Nyel Chu'') বা ''লুংছে শুং চু'' (''Lhuntse Shung Chu'') বুলি কোৱা হয়। নদীখনৰ উপত্যকাটো ''ন্যেলটো'' (''Nyelto'') নামেৰে জনাজাত। এই উপত্যকাৰ উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত ৰিতাং (''Ritang'') আৰু লুংছে কাউণ্টিৰ সদৰ কিয়িতাং (''Kyitang'') অন্তৰ্ভুক্ত। চায়ুল জঙত উপস্থিত হোৱাৰ আগতে ন্যে চু প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ বৈ আহে।<ref>{{cite book |last=Dorje |first=Gyurme |title=Footprint Tibet Handbook with Bhutan |edition=3rd |url=https://archive.org/details/footprinttibet0000dorj |publisher=Footprint Handbooks |location=Bath |year=2004 |page=206 |isbn=1-903471-30-3 }}</ref> আনহাতে, ''লোৰো চু'' দুখন উৎসনদীৰ মিলনত গঠিত হৈছে। এই দুখন হৈছে ''লোৰো কাৰ্পো চু'' (''Loro Karpo Chu'') বা বগা লোৰো নদী আৰু ''লোৰো নাকপো চু'' (''Loro Nakpo Chu'') বা ক'লা লোৰো নদী। দুয়োখন নদীৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোনা কাউণ্টিত। এই অঞ্চলৰ পৰ্বতীয় গিৰিপথসমূহে সোৱণশিৰিৰ অৱবাহিকাক ছোনা চু নদীৰ অৱবাহিকাৰ পৰা পৃথক কৰিছে। উৎসনদী দুখন ত্ৰাথং (''Trathong'') নগৰৰ ওচৰত মিলিত হয়। তাৰপৰা একত্ৰিত লোৰো চু প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ বৈ চায়ুল জং পায়। চায়ুল জঙৰ পৰা চায়ুল চু প্ৰায় ৫০ কিলোমিটাৰ তিব্বতৰ মাজেৰে বৈ আহি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ তাকচিং অঞ্চলৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে লুং (''Lung'') গাঁৱৰ ওচৰত ''চাৰ চু'' (''Char Chu'') আৰু সীমান্তৰ ঠিক আগতে ''য়ুমে চু'' (''Yume Chu'') চায়ুল চুৰ সৈতে মিলিত হয়। ইতিহাসত ''সোৱণশিৰি'' নামটো মূলতঃ গেলেনচিনিয়াকত চায়ুল চু আৰু ''চাৰি চু'' (''Tsari Chu'') নদী দুখনৰ সংগমৰ পিছৰ অংশৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক মানচিত্ৰসমূহত চাৰি চুক সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নামটো চায়ুল চুৰ উজনি অংশলৈও প্ৰসাৰিত হয় আৰু এই অংশক ''উজনি সোৱণশিৰি'' (''Upper Subansiri'') বোলা হয়।<ref>{{cite book |last=Huber |first=Toni |title=The Cult of Pure Crystal Mountain: Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet |url=https://books.google.com/books?id=ac4PUrEtVtsC |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-19-535313-6 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rose |first1=Leo E. |last2=Fisher |first2=Margaret W. |title=The North-East Frontier Agency of India |year=1967 |publisher=Office of Public Affairs, Department of State |page=90 }}</ref> ==গতিপথ== [[File:North-East Frontier in 1954 Political Map of India.jpg|thumb|right|১৯৫৪ চনৰ মানচিত্ৰত উত্তৰ-পূব সীমান্ত সংস্থা (NEFA)।]] ===তিব্বতৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশলৈ=== তিব্বতৰ লুংছে কাউণ্টিৰ মাজেৰে চায়ুল চু নামেৰে বৈ অহা সোৱণশিৰি নদীয়ে তাকচিংৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা ই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰথমে পূব আৰু দক্ষিণ-পূব দিশত বৈ আহে।<ref name="GoyalSubansiri">{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> অৰুণাচলৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ অহাৰ সময়ত সোৱণশিৰিয়ে কেইবাখনো উপনৈৰ পানী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিব্বতৰ পৰা বৈ অহা ''চাৰি চু'' অন্যতম। এই নদীখন অৰুণাচল প্ৰদেশত ''লেনচি নদী'' (''Lensi River'') নামেৰেও পৰিচিত। চাৰি চুৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ চোচাম (''Chosam'') গাঁৱৰ ওচৰত। তাৰপৰা ই প্ৰায় ২৫ মাইল পূবলৈ বৈ মিগ্যিটুন নগৰ পায় আৰু তাৰপৰা দক্ষিণমুৱা হয়। অৱশেষত নদীখনে গেলেনচিনিয়াকত সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰাৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite web |last=Kapadia |first=Harish |date=2006 |title=Secrets of Subansiri: Himalayan Journal vol.62/7 |url=https://www.himalayanclub.org/hj/62/7/secrets-of-subansiri/ |website=Himalayan Journal |access-date=2021-01-23 }}</ref><ref>{{cite web |last=Bhat |first=Vinayak |date=2018-06-22 |title=Despite Modi-Xi bonhomie, China moves into Arunachal Pradesh, builds new road and barracks |url=https://theprint.in/defence/south-china-sea-to-the-himalayas-chinas-salami-slicing-now-reaches-arunachal/73316/ |website=ThePrint |access-date=2021-01-23 }}</ref> ===অসম উপত্যকাত=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল অতিক্ৰম কৰাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদী দক্ষিণমুৱা হৈ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ দুলাংমুখ (''Dulangmukh'')ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|অসম উপত্যকা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা সমতল অঞ্চলৰ মাজেৰে দক্ষিণলৈ বৈ আহি [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ জামুৰিঘাটত (''Jamurighat'') [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite conference |last1=Barman |first1=Swapnali |last2=Bhattacharya |first2=R. K. |last3=Sharma |first3=S. K. |last4=Tirkey |first4=G. |title=Future flow scenario of Subansiri River and its Impact on Power Potential of Subansiri Lower Hydro Electric Project |date=February 2020 |publisher=IIT Roorkee and NIH Roorkee |url=https://www.iitr.ac.in/rwc2020/pdf/papers/RWC_75_Barman_S.pdf }}</ref> সোৱণশিৰিৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[ৰঙানদী]], ডিক্ৰং নদী আৰু কমলা নদী (''Kamle'') অন্যতম।<ref name="GoyalSubansiri"/> নদীখনৰ অৱবাহিকা অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ এক বৃহৎ অংশজুৰি বিস্তৃত। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[উজনি সোৱণশিৰি জিলা]] আৰু [[নামনি সোৱণশিৰি জিলা]]—এই দুখন জিলাৰ নামো নদীখনৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। সোৱণশিৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ বৃহৎ উপনৈ। নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলপ্ৰবাহৰ প্ৰায় ৭.৯২ শতাংশ যোগান ধৰে। ইয়াৰ পৰ্যবেক্ষিত সৰ্বাধিক জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৮,৭৯৯ ঘনমিটাৰ আৰু সৰ্বনিম্ন জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৩১ ঘনমিটাৰ।<ref name="SinghSharma2004"/> ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== সোৱণশিৰিৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য অসমৰ আন নদীতকৈ যথেষ্ট পৃথক, ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ-কাছ আছে। শীতকালত বিভিন্ন পৰিভ্ৰমী জলচৰ চৰাইৰে ইয়াৰ চৰ-চাপৰি ভৰি থকা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই নদী শিহুৰ পোৱালি দিয়া মুখ্য ঠাই। ইয়াত শিহুৰ জলকেলি চাবলৈ দূৰৈৰ পৰা পয্যটক অহা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{coord|26|53|24|N|93|54|47|E|type:waterbody_region:IN_dim:20000|display=title}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] l8j3l6pq6c4388vvwsrklciwdf1fu27 646330 646329 2026-10-20T20:45:58Z Ananya Taye 28065 /* মধ্যযুগ */ 646330 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = সোৱণশিৰি নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Subansiri river in Lakhimpur, Assam.jpg | image_size = 250 | image_caption = | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = [[তিব্বত]] | country1 = {{flag|India}} | state = | state1 = [[অসম]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = <!-- *** Locations *** --> | source = হিমালয় | source_note = | source_location = | source_country = {{flag|China}} | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = | mouth_location = | mouth_country = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 442 | length_round = 2 | length_note = | watershed = | watershed_round = | discharge =42640 | discharge_round =2 | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''সোৱণশিৰি নদী''' ({{lang-en|Subansiri River}}) হৈছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ। ই [[ভাৰত]]ৰ ৰাজ্য [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[চীন]]ৰ অধীনত থকা তিব্বতৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ২৭৫ মাইল (৪৪২ কিঃমিঃ) আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১২,৬০০ বৰ্গ মাইল (৩২,৬৪০ বৰ্গ কিঃমিঃ)।<ref>{{cite book|last=Rao|first=K.L.|title=India's Water Wealth|url=http://books.google.com/books?id=DZNrXuA2y3MC&pg=PA78|accessdate=1 May 2011|year=1979|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0704-3|page=78}}</ref> সোৱণশিৰি নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ। ই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলৰাশিৰ ৭.৯২% যোগান ধৰে।<ref name="SinghSharma2004">{{cite book|last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Sharma|first2=Nayan|last3=Ojha|first3=C. Shekhar P.|title=The Brahmaputra basin water resources|url=http://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC&pg=PA82|accessdate=1 May 2011|year=2004|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-1737-7|page=82}}</ref> ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== সোৱণশিৰি নদীৰ উপত্যকা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ সোৱণশিৰি, [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল; ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ ৰাজ্যখনৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা বৃহত্তৰ হাবুং–লখিমপুৰ অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ শিলালিপিগত প্ৰমাণ পোৱা যায়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা আৰু [[ঘিলামৰা]]ত উদ্ধাৰ হোৱা এখন তাম্ৰশাসনত ''বাখানা'' নামৰ এখন গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ আছে। এই গাঁওখনৰ পূব সীমাত ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') নামৰ এখন নদী আছিল। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> সোৱণশিৰিৰ নিম্ন উপত্যকা ঐতিহাসিক [[হাবুং]]–[[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল। জন পিটাৰ ৱেডে ১৮০০ চনত সংকলন কৰা অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত সোৱণশিৰিক ''খোবুংখিৰি'' বা ''সোবুনশিৰি'' (''Khobunkhiri, or Sobunsiri'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে বৈ আহি হাবুঙত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |title=An Account of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |page=16 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মহেশ্বৰ নেওগেও মধ্যযুগীয় হাবুং প্ৰদেশক তৎকালীন উত্তৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ''সোৱণশিৰি অঞ্চল'' হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=818 |jstor=41691751 }}</ref> এই অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনৰ স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শদিয়া–চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত পোৱা যায়। তাম্ৰশাসনখনত ''বৃহৎপাত্ৰ'' (''Vṛhatpatra'') নামৰ এজন বিষয়াক ''হাবুং-অধিপতি'' বা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Neog1977"/><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }}</ref> ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে হাবুঙৰ পানবাৰী অধিকাৰ কৰে। এই অভিযান অঞ্চলটোলৈ আহোম ৰাজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ এক অংশ আছিল আৰু ইয়াৰ পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে কেইবাটাও সংঘাত আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=55 }}</ref> ১৫২০ চনত পুনৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত বিবদমান ভূখণ্ডৰ কিছুমান অংশত চুতীয়া ৰাজ্যৰ কৰ্তৃত্ব সাময়িকভাৱে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠিত হয়। [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন তাম্ৰশাসনত আন এক ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ চূড়ান্ত বিজয় সম্পন্ন কৰাৰ কিছুদিন আগতেই এই ভূমিদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |publisher=Assam Chutia Jati Sanmilan |year=2007 |pages=590–591 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |pages=84–86 }}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত হাবুং অঞ্চল বিস্তাৰমান আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নদী এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক সীমাত পৰিণত হয়। ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত সম্পাদিত [[মাজুলীৰ সন্ধি]] অনুসৰি সোৱণশিৰি নদীৰ পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ড [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]]ক এৰি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত সোৱণশিৰি নদী উত্তৰ পাৰত কোচ আৰু আহোমৰ অধীনস্থ ভূখণ্ডসমূহৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58 |isbn=9788170991090 }}</ref> সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে সোণ আহৰণৰো ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি নদীখনত এসময়ত সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহোম ৰজাসকলে সোণোৱালসকলক নিয়োগ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নদীখনত সোণ পোৱা যোৱাৰ বাবেই ইয়াৰ নাম ''সোৱণশিৰি'' হোৱা বুলি এক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। সোৱণশিৰি নামটোক সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে আৰু নদীখনত পলসজাত সোণ পোৱা তথা আহৰণ কৰাৰ ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ সৈতে এই নামৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> ===আধুনিক যুগ=== ১৯৫০ চনৰ অসম–তিব্বত ভূমিকম্পৰ ফলত হোৱা ভূমিস্খলনে গেৰুকামুখত সোৱণশিৰি নদীৰ পানীৰ প্ৰবাহ বন্ধ কৰি দিছিল। তিনিদিন পিছত এই প্ৰাকৃতিক অৱৰোধ ভাঙি যোৱাৰ ফলত নদীখনত এক প্ৰবল আকস্মিক বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। সময়ে সময়ে সোৱণশিৰি নদীৰ বানপানীয়ে নদী উপত্যকাৰ অধিবাসীসকলৰ জীৱন আৰু জীৱিকাৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰি আহিছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |at=p. 530 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> ==উৎপত্তি== সোৱণশিৰি নদীৰ উৎপত্তি [[হিমালয়]]ৰ তিব্বতীয় অংশত। নদীখনৰ উজনি অংশ তিব্বতত ''চায়ুল চু'' (''Chayul Chu'') নামেৰে পৰিচিত। তিব্বতৰ চায়ুল জং (''Chayul Dzong'')ৰ ওচৰত ''ন্যে চু'' (''Nye Chu'') আৰু ''লোৰো চু'' (''Loro Chu'') নামৰ দুখন নদী মিলিত হৈ চায়ুল চু গঠন কৰিছে। ''ন্যে চু''ৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোমে কাউণ্টিত, য'ত নদীখন ''চিকুং'' (''Sikung'') নামেৰে পৰিচিত। লুংছে কাউণ্টিত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত ইয়াক ''ন্যেল চু'' (''Nyel Chu'') বা ''লুংছে শুং চু'' (''Lhuntse Shung Chu'') বুলি কোৱা হয়। নদীখনৰ উপত্যকাটো ''ন্যেলটো'' (''Nyelto'') নামেৰে জনাজাত। এই উপত্যকাৰ উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত ৰিতাং (''Ritang'') আৰু লুংছে কাউণ্টিৰ সদৰ কিয়িতাং (''Kyitang'') অন্তৰ্ভুক্ত। চায়ুল জঙত উপস্থিত হোৱাৰ আগতে ন্যে চু প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ বৈ আহে।<ref>{{cite book |last=Dorje |first=Gyurme |title=Footprint Tibet Handbook with Bhutan |edition=3rd |url=https://archive.org/details/footprinttibet0000dorj |publisher=Footprint Handbooks |location=Bath |year=2004 |page=206 |isbn=1-903471-30-3 }}</ref> আনহাতে, ''লোৰো চু'' দুখন উৎসনদীৰ মিলনত গঠিত হৈছে। এই দুখন হৈছে ''লোৰো কাৰ্পো চু'' (''Loro Karpo Chu'') বা বগা লোৰো নদী আৰু ''লোৰো নাকপো চু'' (''Loro Nakpo Chu'') বা ক'লা লোৰো নদী। দুয়োখন নদীৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোনা কাউণ্টিত। এই অঞ্চলৰ পৰ্বতীয় গিৰিপথসমূহে সোৱণশিৰিৰ অৱবাহিকাক ছোনা চু নদীৰ অৱবাহিকাৰ পৰা পৃথক কৰিছে। উৎসনদী দুখন ত্ৰাথং (''Trathong'') নগৰৰ ওচৰত মিলিত হয়। তাৰপৰা একত্ৰিত লোৰো চু প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ বৈ চায়ুল জং পায়। চায়ুল জঙৰ পৰা চায়ুল চু প্ৰায় ৫০ কিলোমিটাৰ তিব্বতৰ মাজেৰে বৈ আহি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ তাকচিং অঞ্চলৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে লুং (''Lung'') গাঁৱৰ ওচৰত ''চাৰ চু'' (''Char Chu'') আৰু সীমান্তৰ ঠিক আগতে ''য়ুমে চু'' (''Yume Chu'') চায়ুল চুৰ সৈতে মিলিত হয়। ইতিহাসত ''সোৱণশিৰি'' নামটো মূলতঃ গেলেনচিনিয়াকত চায়ুল চু আৰু ''চাৰি চু'' (''Tsari Chu'') নদী দুখনৰ সংগমৰ পিছৰ অংশৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক মানচিত্ৰসমূহত চাৰি চুক সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নামটো চায়ুল চুৰ উজনি অংশলৈও প্ৰসাৰিত হয় আৰু এই অংশক ''উজনি সোৱণশিৰি'' (''Upper Subansiri'') বোলা হয়।<ref>{{cite book |last=Huber |first=Toni |title=The Cult of Pure Crystal Mountain: Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet |url=https://books.google.com/books?id=ac4PUrEtVtsC |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-19-535313-6 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rose |first1=Leo E. |last2=Fisher |first2=Margaret W. |title=The North-East Frontier Agency of India |year=1967 |publisher=Office of Public Affairs, Department of State |page=90 }}</ref> ==গতিপথ== [[File:North-East Frontier in 1954 Political Map of India.jpg|thumb|right|১৯৫৪ চনৰ মানচিত্ৰত উত্তৰ-পূব সীমান্ত সংস্থা (NEFA)।]] ===তিব্বতৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশলৈ=== তিব্বতৰ লুংছে কাউণ্টিৰ মাজেৰে চায়ুল চু নামেৰে বৈ অহা সোৱণশিৰি নদীয়ে তাকচিংৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা ই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰথমে পূব আৰু দক্ষিণ-পূব দিশত বৈ আহে।<ref name="GoyalSubansiri">{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> অৰুণাচলৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ অহাৰ সময়ত সোৱণশিৰিয়ে কেইবাখনো উপনৈৰ পানী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিব্বতৰ পৰা বৈ অহা ''চাৰি চু'' অন্যতম। এই নদীখন অৰুণাচল প্ৰদেশত ''লেনচি নদী'' (''Lensi River'') নামেৰেও পৰিচিত। চাৰি চুৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ চোচাম (''Chosam'') গাঁৱৰ ওচৰত। তাৰপৰা ই প্ৰায় ২৫ মাইল পূবলৈ বৈ মিগ্যিটুন নগৰ পায় আৰু তাৰপৰা দক্ষিণমুৱা হয়। অৱশেষত নদীখনে গেলেনচিনিয়াকত সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰাৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite web |last=Kapadia |first=Harish |date=2006 |title=Secrets of Subansiri: Himalayan Journal vol.62/7 |url=https://www.himalayanclub.org/hj/62/7/secrets-of-subansiri/ |website=Himalayan Journal |access-date=2021-01-23 }}</ref><ref>{{cite web |last=Bhat |first=Vinayak |date=2018-06-22 |title=Despite Modi-Xi bonhomie, China moves into Arunachal Pradesh, builds new road and barracks |url=https://theprint.in/defence/south-china-sea-to-the-himalayas-chinas-salami-slicing-now-reaches-arunachal/73316/ |website=ThePrint |access-date=2021-01-23 }}</ref> ===অসম উপত্যকাত=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল অতিক্ৰম কৰাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদী দক্ষিণমুৱা হৈ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ দুলাংমুখ (''Dulangmukh'')ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|অসম উপত্যকা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা সমতল অঞ্চলৰ মাজেৰে দক্ষিণলৈ বৈ আহি [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ জামুৰিঘাটত (''Jamurighat'') [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite conference |last1=Barman |first1=Swapnali |last2=Bhattacharya |first2=R. K. |last3=Sharma |first3=S. K. |last4=Tirkey |first4=G. |title=Future flow scenario of Subansiri River and its Impact on Power Potential of Subansiri Lower Hydro Electric Project |date=February 2020 |publisher=IIT Roorkee and NIH Roorkee |url=https://www.iitr.ac.in/rwc2020/pdf/papers/RWC_75_Barman_S.pdf }}</ref> সোৱণশিৰিৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[ৰঙানদী]], ডিক্ৰং নদী আৰু কমলা নদী (''Kamle'') অন্যতম।<ref name="GoyalSubansiri"/> নদীখনৰ অৱবাহিকা অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ এক বৃহৎ অংশজুৰি বিস্তৃত। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[উজনি সোৱণশিৰি জিলা]] আৰু [[নামনি সোৱণশিৰি জিলা]]—এই দুখন জিলাৰ নামো নদীখনৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। সোৱণশিৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ বৃহৎ উপনৈ। নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলপ্ৰবাহৰ প্ৰায় ৭.৯২ শতাংশ যোগান ধৰে। ইয়াৰ পৰ্যবেক্ষিত সৰ্বাধিক জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৮,৭৯৯ ঘনমিটাৰ আৰু সৰ্বনিম্ন জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৩১ ঘনমিটাৰ।<ref name="SinghSharma2004"/> ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== সোৱণশিৰিৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য অসমৰ আন নদীতকৈ যথেষ্ট পৃথক, ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ-কাছ আছে। শীতকালত বিভিন্ন পৰিভ্ৰমী জলচৰ চৰাইৰে ইয়াৰ চৰ-চাপৰি ভৰি থকা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই নদী শিহুৰ পোৱালি দিয়া মুখ্য ঠাই। ইয়াত শিহুৰ জলকেলি চাবলৈ দূৰৈৰ পৰা পয্যটক অহা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{coord|26|53|24|N|93|54|47|E|type:waterbody_region:IN_dim:20000|display=title}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] 5lfk22ua219velw3blx5pm3p6nhvyhw 646331 646330 2026-10-20T20:48:00Z Ananya Taye 28065 646331 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = সোৱণশিৰি নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Subansiri river in Lakhimpur, Assam.jpg | image_size = 250 | image_caption = | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = [[তিব্বত]] | country1 = {{flag|India}} | state = | state1 = [[অসম]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = <!-- *** Locations *** --> | source = হিমালয় | source_note = | source_location = | source_country = {{flag|China}} | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = | mouth_location = | mouth_country = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 442 | length_round = 2 | length_note = | watershed = | watershed_round = | discharge =42640 | discharge_round =2 | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''সোৱণশিৰি নদী''' ({{lang-en|Subansiri River}}) হৈছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ। ই [[ভাৰত]]ৰ ৰাজ্য [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[চীন]]ৰ অধীনত থকা তিব্বতৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ২৭৫ মাইল (৪৪২ কিঃমিঃ) আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১২,৬০০ বৰ্গ মাইল (৩২,৬৪০ বৰ্গ কিঃমিঃ)।<ref>{{cite book|last=Rao|first=K.L.|title=India's Water Wealth|url=http://books.google.com/books?id=DZNrXuA2y3MC&pg=PA78|accessdate=1 May 2011|year=1979|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0704-3|page=78}}</ref> সোৱণশিৰি নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ। ই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলৰাশিৰ ৭.৯২% যোগান ধৰে।<ref name="SinghSharma2004">{{cite book|last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Sharma|first2=Nayan|last3=Ojha|first3=C. Shekhar P.|title=The Brahmaputra basin water resources|url=http://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC&pg=PA82|accessdate=1 May 2011|year=2004|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-1737-7|page=82}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== ''সোৱণশিৰি'' নামটো সাধাৰণতে সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' (সোণ) শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। নদীখনৰ পলসত ঐতিহাসিকভাৱে সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ আহৰণ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ নামকৰণৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> মধ্যযুগীয় ভৌগোলিক আৰু ধৰ্মীয় সাহিত্যত সোৱণশিৰিৰ সৈতে ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' (''Suvarṇaśrī''), ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') আৰু ''স্বৰ্ণনদী'' (''Svarṇanadī'') নামসমূহ সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই নামসমূহৰ অৰ্থ সোণৰ নদী। [[কালিকাপুৰাণ]]ত ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' নামৰ এখন নদীৰ উল্লেখ আছে, যাৰ পানীত সোণৰ কণা বৈ অহাৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সেইবাবে নদীখনক ''স্বৰ্ণৱহা'' (''svarṇavahā''), অৰ্থাৎ সোণ বহনকাৰী, বুলিও অভিহিত কৰা হৈছে। গৱেষকসকলে এই সুৱৰ্ণশ্ৰী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=617–620 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=The Quarterly Journal of the Mythic Society |volume=113 |issue=2 |year=2022 |pages=60–79 }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে যোগিনীতন্ত্ৰত উল্লেখিত ''স্বৰ্ণদী'' আৰু ''স্বৰ্ণনদী''ক সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> ''যোগিনীতন্ত্ৰ''ত ''স্বৰ্ণনদী''ক ''মধ্যপীঠ''ৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ কেইটামান শ্লোকৰ পিছত ''স্বৰ্ণদী''ক ''সৌমাৰপীঠ''ৰ পশ্চিম সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Shastri |editor-first=Biswanarayan |title=Yoginī Tantra |publisher=Bharatiya Vidya Prakashan |location=Delhi |year=1982 }}</ref>{{efn|''যোগিনীতন্ত্ৰ''ত এই নদীখনক পোনপটীয়াকৈ সোৱণশিৰি বুলি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। কিন্তু গ্ৰন্থখনত উল্লেখিত ভৌগোলিক স্থানসমূহৰ ক্ৰমৰ পৰা এই চিনাক্তকৰণৰ ভিত্তি পোৱা যায়। ''মধ্যপীঠ''ৰ ভিতৰত ''পিচ্ছিলা'' নদীৰ উল্লেখ আছে আৰু ইয়াৰ পূব সীমা ''স্বৰ্ণনদী'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেইটামান শ্লোকৰ পিছত একে সীমাক ''স্বৰ্ণদী'' নামেৰে উল্লেখ কৰি ''সৌমাৰপীঠ''ৰ পশ্চিম সীমা হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। সৌমাৰপীঠৰ বৰ্ণনাত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]]ৰো উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Yoginī Tantra |editor-last=Shastri |editor-first=Biswanarayan |publisher=Bharatiya Vidya Prakashan |location=Varanasi |year=1982 |pages=143–144}}</ref> ''পিচ্ছিলা''ক পশ্চিম লখিমপুৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ পিচলা নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা যায়, আনহাতে দিক্কৰবাসিনীক সাধাৰণতে শদিয়া–তাম্ৰেশ্বৰী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। এই দুটা ভৌগোলিক স্থানৰ মাজত সোৱণশিৰিয়েই প্ৰধান নদী। ''স্বৰ্ণনদী'' আৰু ''স্বৰ্ণদী'' নাম দুটা ক্ৰমে মধ্যপীঠৰ পূব আৰু সৌমাৰপীঠৰ পশ্চিম সীমাৰ বাবে ব্যৱহাৰ হোৱাটোৱেও এই প্ৰসংগত দুয়োটা নামে একেখন নদীক বুজোৱাৰ ইংগিত দিয়ে। ইয়াৰ বিপৰীতে, অধিক প্ৰাচীন ''কালিকাপুৰাণ''ত সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰিক ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, কিন্তু দিক্কৰবাসিনীৰ সীমাত বৈ যোৱা আন এখন পৃথক নদীক ''স্বৰ্ণদী'' বা ''সীতাগংগা'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=617–620}}</ref>}} চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[ঘিলামৰা]] তাম্ৰশাসনতো ''স্বৰ্ণদী'' নামৰ এখন নদীৰ উল্লেখ আছে। তাম্ৰশাসনখনত দান কৰা ''বাখানা'' নামৰ গাঁওখনৰ পূব সীমা হিচাপে এই নদীখনৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদীক সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> পূৰ্বতে ''সোৱণশিৰি'' নামটো কেৱল গেলেনচিনিয়াক]]ত ''চায়ুল চু'' (''Chayul Chu'') আৰু ''চাৰি চু'' (''Tsari Chu'') নদী দুখনৰ মিলনৰ পিছৰ অংশৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="GoyalSubansiri"/> স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক মানচিত্ৰসমূহত চাৰি চুক সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। কিন্তু সময়ৰ লগে লগে সোৱণশিৰি নামটো চায়ুল চুৰ উজনি অংশলৈও প্ৰসাৰিত হয় আৰু সেই অংশক ''উজনি সোৱণশিৰি'' (''Upper Subansiri'') বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Huber |first=Toni |title=The Cult of Pure Crystal Mountain: Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet |url=https://books.google.com/books?id=ac4PUrEtVtsC |year=1999 |publisher=Oxford University Press |page=147 |isbn=978-0-19-535313-6 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rose |first1=Leo E. |last2=Fisher |first2=Margaret W. |title=The North-East Frontier Agency of India |year=1967 |publisher=Office of Public Affairs, Department of State |page=90 }}</ref> তিব্বতত নদীসমূহৰ নাম সাধাৰণতে সেইবোৰ বৈ অহা অঞ্চলৰ নাম অনুসৰি দিয়া হয়। এইদৰে ''লোৰো চু'', ''ন্যে চু'', ''চাৰ চু'' আৰু ''চায়ুল চু'' আদি নাম উজনি সোৱণশিৰি আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত হয়। [[মিচিং ভাষা]]ত সোৱণশিৰি নদীক ''অবনৰী'' (''Obonori'') বুলি কোৱা হয়। সংস্কৃতমূলীয় ''সোৱণশিৰি'' নামৰ বিপৰীতে ''অবনৰী'' নামটো থলুৱা তানি ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। নদীখন মিচিং জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== সোৱণশিৰি নদীৰ উপত্যকা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ সোৱণশিৰি, [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল; ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ ৰাজ্যখনৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা বৃহত্তৰ হাবুং–লখিমপুৰ অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ শিলালিপিগত প্ৰমাণ পোৱা যায়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা আৰু [[ঘিলামৰা]]ত উদ্ধাৰ হোৱা এখন তাম্ৰশাসনত ''বাখানা'' নামৰ এখন গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ আছে। এই গাঁওখনৰ পূব সীমাত ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') নামৰ এখন নদী আছিল। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> সোৱণশিৰিৰ নিম্ন উপত্যকা ঐতিহাসিক [[হাবুং]]–[[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল। জন পিটাৰ ৱেডে ১৮০০ চনত সংকলন কৰা অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত সোৱণশিৰিক ''খোবুংখিৰি'' বা ''সোবুনশিৰি'' (''Khobunkhiri, or Sobunsiri'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে বৈ আহি হাবুঙত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |title=An Account of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |page=16 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মহেশ্বৰ নেওগেও মধ্যযুগীয় হাবুং প্ৰদেশক তৎকালীন উত্তৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ''সোৱণশিৰি অঞ্চল'' হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=818 |jstor=41691751 }}</ref> এই অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনৰ স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শদিয়া–চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত পোৱা যায়। তাম্ৰশাসনখনত ''বৃহৎপাত্ৰ'' (''Vṛhatpatra'') নামৰ এজন বিষয়াক ''হাবুং-অধিপতি'' বা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Neog1977"/><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }}</ref> ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে হাবুঙৰ পানবাৰী অধিকাৰ কৰে। এই অভিযান অঞ্চলটোলৈ আহোম ৰাজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ এক অংশ আছিল আৰু ইয়াৰ পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে কেইবাটাও সংঘাত আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=55 }}</ref> ১৫২০ চনত পুনৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত বিবদমান ভূখণ্ডৰ কিছুমান অংশত চুতীয়া ৰাজ্যৰ কৰ্তৃত্ব সাময়িকভাৱে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠিত হয়। [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন তাম্ৰশাসনত আন এক ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ চূড়ান্ত বিজয় সম্পন্ন কৰাৰ কিছুদিন আগতেই এই ভূমিদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |publisher=Assam Chutia Jati Sanmilan |year=2007 |pages=590–591 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |pages=84–86 }}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত হাবুং অঞ্চল বিস্তাৰমান আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নদী এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক সীমাত পৰিণত হয়। ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত সম্পাদিত [[মাজুলীৰ সন্ধি]] অনুসৰি সোৱণশিৰি নদীৰ পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ড [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]]ক এৰি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত সোৱণশিৰি নদী উত্তৰ পাৰত কোচ আৰু আহোমৰ অধীনস্থ ভূখণ্ডসমূহৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58 |isbn=9788170991090 }}</ref> সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে সোণ আহৰণৰো ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি নদীখনত এসময়ত সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহোম ৰজাসকলে সোণোৱালসকলক নিয়োগ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নদীখনত সোণ পোৱা যোৱাৰ বাবেই ইয়াৰ নাম ''সোৱণশিৰি'' হোৱা বুলি এক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। সোৱণশিৰি নামটোক সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে আৰু নদীখনত পলসজাত সোণ পোৱা তথা আহৰণ কৰাৰ ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ সৈতে এই নামৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> ===আধুনিক যুগ=== ১৯৫০ চনৰ অসম–তিব্বত ভূমিকম্পৰ ফলত হোৱা ভূমিস্খলনে গেৰুকামুখত সোৱণশিৰি নদীৰ পানীৰ প্ৰবাহ বন্ধ কৰি দিছিল। তিনিদিন পিছত এই প্ৰাকৃতিক অৱৰোধ ভাঙি যোৱাৰ ফলত নদীখনত এক প্ৰবল আকস্মিক বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। সময়ে সময়ে সোৱণশিৰি নদীৰ বানপানীয়ে নদী উপত্যকাৰ অধিবাসীসকলৰ জীৱন আৰু জীৱিকাৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰি আহিছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |at=p. 530 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> ==উৎপত্তি== সোৱণশিৰি নদীৰ উৎপত্তি [[হিমালয়]]ৰ তিব্বতীয় অংশত। নদীখনৰ উজনি অংশ তিব্বতত ''চায়ুল চু'' (''Chayul Chu'') নামেৰে পৰিচিত। তিব্বতৰ চায়ুল জং (''Chayul Dzong'')ৰ ওচৰত ''ন্যে চু'' (''Nye Chu'') আৰু ''লোৰো চু'' (''Loro Chu'') নামৰ দুখন নদী মিলিত হৈ চায়ুল চু গঠন কৰিছে। ''ন্যে চু''ৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোমে কাউণ্টিত, য'ত নদীখন ''চিকুং'' (''Sikung'') নামেৰে পৰিচিত। লুংছে কাউণ্টিত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত ইয়াক ''ন্যেল চু'' (''Nyel Chu'') বা ''লুংছে শুং চু'' (''Lhuntse Shung Chu'') বুলি কোৱা হয়। নদীখনৰ উপত্যকাটো ''ন্যেলটো'' (''Nyelto'') নামেৰে জনাজাত। এই উপত্যকাৰ উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত ৰিতাং (''Ritang'') আৰু লুংছে কাউণ্টিৰ সদৰ কিয়িতাং (''Kyitang'') অন্তৰ্ভুক্ত। চায়ুল জঙত উপস্থিত হোৱাৰ আগতে ন্যে চু প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ বৈ আহে।<ref>{{cite book |last=Dorje |first=Gyurme |title=Footprint Tibet Handbook with Bhutan |edition=3rd |url=https://archive.org/details/footprinttibet0000dorj |publisher=Footprint Handbooks |location=Bath |year=2004 |page=206 |isbn=1-903471-30-3 }}</ref> আনহাতে, ''লোৰো চু'' দুখন উৎসনদীৰ মিলনত গঠিত হৈছে। এই দুখন হৈছে ''লোৰো কাৰ্পো চু'' (''Loro Karpo Chu'') বা বগা লোৰো নদী আৰু ''লোৰো নাকপো চু'' (''Loro Nakpo Chu'') বা ক'লা লোৰো নদী। দুয়োখন নদীৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোনা কাউণ্টিত। এই অঞ্চলৰ পৰ্বতীয় গিৰিপথসমূহে সোৱণশিৰিৰ অৱবাহিকাক ছোনা চু নদীৰ অৱবাহিকাৰ পৰা পৃথক কৰিছে। উৎসনদী দুখন ত্ৰাথং (''Trathong'') নগৰৰ ওচৰত মিলিত হয়। তাৰপৰা একত্ৰিত লোৰো চু প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ বৈ চায়ুল জং পায়। চায়ুল জঙৰ পৰা চায়ুল চু প্ৰায় ৫০ কিলোমিটাৰ তিব্বতৰ মাজেৰে বৈ আহি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ তাকচিং অঞ্চলৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে লুং (''Lung'') গাঁৱৰ ওচৰত ''চাৰ চু'' (''Char Chu'') আৰু সীমান্তৰ ঠিক আগতে ''য়ুমে চু'' (''Yume Chu'') চায়ুল চুৰ সৈতে মিলিত হয়। ইতিহাসত ''সোৱণশিৰি'' নামটো মূলতঃ গেলেনচিনিয়াকত চায়ুল চু আৰু ''চাৰি চু'' (''Tsari Chu'') নদী দুখনৰ সংগমৰ পিছৰ অংশৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক মানচিত্ৰসমূহত চাৰি চুক সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নামটো চায়ুল চুৰ উজনি অংশলৈও প্ৰসাৰিত হয় আৰু এই অংশক ''উজনি সোৱণশিৰি'' (''Upper Subansiri'') বোলা হয়।<ref>{{cite book |last=Huber |first=Toni |title=The Cult of Pure Crystal Mountain: Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet |url=https://books.google.com/books?id=ac4PUrEtVtsC |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-19-535313-6 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rose |first1=Leo E. |last2=Fisher |first2=Margaret W. |title=The North-East Frontier Agency of India |year=1967 |publisher=Office of Public Affairs, Department of State |page=90 }}</ref> ==গতিপথ== [[File:North-East Frontier in 1954 Political Map of India.jpg|thumb|right|১৯৫৪ চনৰ মানচিত্ৰত উত্তৰ-পূব সীমান্ত সংস্থা (NEFA)।]] ===তিব্বতৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশলৈ=== তিব্বতৰ লুংছে কাউণ্টিৰ মাজেৰে চায়ুল চু নামেৰে বৈ অহা সোৱণশিৰি নদীয়ে তাকচিংৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা ই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰথমে পূব আৰু দক্ষিণ-পূব দিশত বৈ আহে।<ref name="GoyalSubansiri">{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> অৰুণাচলৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ অহাৰ সময়ত সোৱণশিৰিয়ে কেইবাখনো উপনৈৰ পানী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিব্বতৰ পৰা বৈ অহা ''চাৰি চু'' অন্যতম। এই নদীখন অৰুণাচল প্ৰদেশত ''লেনচি নদী'' (''Lensi River'') নামেৰেও পৰিচিত। চাৰি চুৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ চোচাম (''Chosam'') গাঁৱৰ ওচৰত। তাৰপৰা ই প্ৰায় ২৫ মাইল পূবলৈ বৈ মিগ্যিটুন নগৰ পায় আৰু তাৰপৰা দক্ষিণমুৱা হয়। অৱশেষত নদীখনে গেলেনচিনিয়াকত সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰাৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite web |last=Kapadia |first=Harish |date=2006 |title=Secrets of Subansiri: Himalayan Journal vol.62/7 |url=https://www.himalayanclub.org/hj/62/7/secrets-of-subansiri/ |website=Himalayan Journal |access-date=2021-01-23 }}</ref><ref>{{cite web |last=Bhat |first=Vinayak |date=2018-06-22 |title=Despite Modi-Xi bonhomie, China moves into Arunachal Pradesh, builds new road and barracks |url=https://theprint.in/defence/south-china-sea-to-the-himalayas-chinas-salami-slicing-now-reaches-arunachal/73316/ |website=ThePrint |access-date=2021-01-23 }}</ref> ===অসম উপত্যকাত=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল অতিক্ৰম কৰাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদী দক্ষিণমুৱা হৈ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ দুলাংমুখ (''Dulangmukh'')ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|অসম উপত্যকা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা সমতল অঞ্চলৰ মাজেৰে দক্ষিণলৈ বৈ আহি [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ জামুৰিঘাটত (''Jamurighat'') [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite conference |last1=Barman |first1=Swapnali |last2=Bhattacharya |first2=R. K. |last3=Sharma |first3=S. K. |last4=Tirkey |first4=G. |title=Future flow scenario of Subansiri River and its Impact on Power Potential of Subansiri Lower Hydro Electric Project |date=February 2020 |publisher=IIT Roorkee and NIH Roorkee |url=https://www.iitr.ac.in/rwc2020/pdf/papers/RWC_75_Barman_S.pdf }}</ref> সোৱণশিৰিৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[ৰঙানদী]], ডিক্ৰং নদী আৰু কমলা নদী (''Kamle'') অন্যতম।<ref name="GoyalSubansiri"/> নদীখনৰ অৱবাহিকা অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ এক বৃহৎ অংশজুৰি বিস্তৃত। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[উজনি সোৱণশিৰি জিলা]] আৰু [[নামনি সোৱণশিৰি জিলা]]—এই দুখন জিলাৰ নামো নদীখনৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। সোৱণশিৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ বৃহৎ উপনৈ। নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলপ্ৰবাহৰ প্ৰায় ৭.৯২ শতাংশ যোগান ধৰে। ইয়াৰ পৰ্যবেক্ষিত সৰ্বাধিক জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৮,৭৯৯ ঘনমিটাৰ আৰু সৰ্বনিম্ন জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৩১ ঘনমিটাৰ।<ref name="SinghSharma2004"/> ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== সোৱণশিৰিৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য অসমৰ আন নদীতকৈ যথেষ্ট পৃথক, ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ-কাছ আছে। শীতকালত বিভিন্ন পৰিভ্ৰমী জলচৰ চৰাইৰে ইয়াৰ চৰ-চাপৰি ভৰি থকা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই নদী শিহুৰ পোৱালি দিয়া মুখ্য ঠাই। ইয়াত শিহুৰ জলকেলি চাবলৈ দূৰৈৰ পৰা পয্যটক অহা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{coord|26|53|24|N|93|54|47|E|type:waterbody_region:IN_dim:20000|display=title}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] tqrig1y35wpkr4dvy6pnqvky90lq10g 646332 646331 2026-10-20T20:48:45Z Ananya Taye 28065 646332 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = সোৱণশিৰি নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Subansiri river in Lakhimpur, Assam.jpg | image_size = 250 | image_caption = | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = [[তিব্বত]] | country1 = {{flag|India}} | state = | state1 = [[অসম]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = <!-- *** Locations *** --> | source = হিমালয় | source_note = | source_location = | source_country = {{flag|China}} | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = | mouth_location = | mouth_country = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 442 | length_round = 2 | length_note = | watershed = | watershed_round = | discharge =42640 | discharge_round =2 | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''সোৱণশিৰি নদী''' ({{lang-en|Subansiri River}}) হৈছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ। ই [[ভাৰত]]ৰ ৰাজ্য [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[চীন]]ৰ অধীনত থকা তিব্বতৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ২৭৫ মাইল (৪৪২ কিঃমিঃ) আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১২,৬০০ বৰ্গ মাইল (৩২,৬৪০ বৰ্গ কিঃমিঃ)।<ref>{{cite book|last=Rao|first=K.L.|title=India's Water Wealth|url=http://books.google.com/books?id=DZNrXuA2y3MC&pg=PA78|accessdate=1 May 2011|year=1979|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0704-3|page=78}}</ref> সোৱণশিৰি নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ। ই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলৰাশিৰ ৭.৯২% যোগান ধৰে।<ref name="SinghSharma2004">{{cite book|last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Sharma|first2=Nayan|last3=Ojha|first3=C. Shekhar P.|title=The Brahmaputra basin water resources|url=http://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC&pg=PA82|accessdate=1 May 2011|year=2004|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-1737-7|page=82}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== ''সোৱণশিৰি'' নামটো সাধাৰণতে সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' (সোণ) শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। নদীখনৰ পলসত ঐতিহাসিকভাৱে সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ আহৰণ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ নামকৰণৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> মধ্যযুগীয় ভৌগোলিক আৰু ধৰ্মীয় সাহিত্যত সোৱণশিৰিৰ সৈতে ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' (''Suvarṇaśrī''), ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') আৰু ''স্বৰ্ণনদী'' (''Svarṇanadī'') নামসমূহ সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই নামসমূহৰ অৰ্থ সোণৰ নদী। [[কালিকাপুৰাণ]]ত ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' নামৰ এখন নদীৰ উল্লেখ আছে, যাৰ পানীত সোণৰ কণা বৈ অহাৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সেইবাবে নদীখনক ''স্বৰ্ণৱহা'' (''svarṇavahā''), অৰ্থাৎ সোণ বহনকাৰী, বুলিও অভিহিত কৰা হৈছে। গৱেষকসকলে এই সুৱৰ্ণশ্ৰী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=617–620 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=The Quarterly Journal of the Mythic Society |volume=113 |issue=2 |year=2022 |pages=60–79 }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে যোগিনীতন্ত্ৰত উল্লেখিত ''স্বৰ্ণদী'' আৰু ''স্বৰ্ণনদী''ক সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> ''যোগিনীতন্ত্ৰ''ত ''স্বৰ্ণনদী''ক ''মধ্যপীঠ''ৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ কেইটামান শ্লোকৰ পিছত ''স্বৰ্ণদী''ক ''সৌমাৰপীঠ''ৰ পশ্চিম সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Shastri |editor-first=Biswanarayan |title=Yoginī Tantra |publisher=Bharatiya Vidya Prakashan |location=Delhi |year=1982 }}</ref>{{efn|''যোগিনীতন্ত্ৰ''ত এই নদীখনক পোনপটীয়াকৈ সোৱণশিৰি বুলি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। কিন্তু গ্ৰন্থখনত উল্লেখিত ভৌগোলিক স্থানসমূহৰ ক্ৰমৰ পৰা এই চিনাক্তকৰণৰ ভিত্তি পোৱা যায়। ''মধ্যপীঠ''ৰ ভিতৰত ''পিচ্ছিলা'' নদীৰ উল্লেখ আছে আৰু ইয়াৰ পূব সীমা ''স্বৰ্ণনদী'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেইটামান শ্লোকৰ পিছত একে সীমাক ''স্বৰ্ণদী'' নামেৰে উল্লেখ কৰি ''সৌমাৰপীঠ''ৰ পশ্চিম সীমা হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। সৌমাৰপীঠৰ বৰ্ণনাত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]]ৰো উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Yoginī Tantra |editor-last=Shastri |editor-first=Biswanarayan |publisher=Bharatiya Vidya Prakashan |location=Varanasi |year=1982 |pages=143–144}}</ref> ''পিচ্ছিলা''ক পশ্চিম লখিমপুৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ পিচলা নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা যায়, আনহাতে দিক্কৰবাসিনীক সাধাৰণতে শদিয়া–তাম্ৰেশ্বৰী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। এই দুটা ভৌগোলিক স্থানৰ মাজত সোৱণশিৰিয়েই প্ৰধান নদী। ''স্বৰ্ণনদী'' আৰু ''স্বৰ্ণদী'' নাম দুটা ক্ৰমে মধ্যপীঠৰ পূব আৰু সৌমাৰপীঠৰ পশ্চিম সীমাৰ বাবে ব্যৱহাৰ হোৱাটোৱেও এই প্ৰসংগত দুয়োটা নামে একেখন নদীক বুজোৱাৰ ইংগিত দিয়ে। ইয়াৰ বিপৰীতে, অধিক প্ৰাচীন ''কালিকাপুৰাণ''ত সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰিক ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, কিন্তু দিক্কৰবাসিনীৰ সীমাত বৈ যোৱা আন এখন পৃথক নদীক ''স্বৰ্ণদী'' বা ''সীতাগংগা'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=617–620}}</ref>}} চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[ঘিলামৰা]] তাম্ৰশাসনতো ''স্বৰ্ণদী'' নামৰ এখন নদীৰ উল্লেখ আছে। তাম্ৰশাসনখনত দান কৰা ''বাখানা'' নামৰ গাঁওখনৰ পূব সীমা হিচাপে এই নদীখনৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদীক সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> পূৰ্বতে ''সোৱণশিৰি'' নামটো কেৱল গেলেনচিনিয়াক]]ত ''চায়ুল চু'' (''Chayul Chu'') আৰু ''চাৰি চু'' (''Tsari Chu'') নদী দুখনৰ মিলনৰ পিছৰ অংশৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="GoyalSubansiri"/> স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক মানচিত্ৰসমূহত চাৰি চুক সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। কিন্তু সময়ৰ লগে লগে সোৱণশিৰি নামটো চায়ুল চুৰ উজনি অংশলৈও প্ৰসাৰিত হয় আৰু সেই অংশক ''উজনি সোৱণশিৰি'' (''Upper Subansiri'') বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Huber |first=Toni |title=The Cult of Pure Crystal Mountain: Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet |url=https://books.google.com/books?id=ac4PUrEtVtsC |year=1999 |publisher=Oxford University Press |page=147 |isbn=978-0-19-535313-6 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rose |first1=Leo E. |last2=Fisher |first2=Margaret W. |title=The North-East Frontier Agency of India |year=1967 |publisher=Office of Public Affairs, Department of State |page=90 }}</ref> তিব্বতত নদীসমূহৰ নাম সাধাৰণতে সেইবোৰ বৈ অহা অঞ্চলৰ নাম অনুসৰি দিয়া হয়। এইদৰে ''লোৰো চু'', ''ন্যে চু'', ''চাৰ চু'' আৰু ''চায়ুল চু'' আদি নাম উজনি সোৱণশিৰি আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত হয়। [[মিচিং ভাষা]]ত সোৱণশিৰি নদীক ''অবনৰী'' (''Obonori'') বুলি কোৱা হয়। সংস্কৃতমূলীয় ''সোৱণশিৰি'' নামৰ বিপৰীতে ''অবনৰী'' নামটো থলুৱা তানি ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। নদীখন মিচিং জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== সোৱণশিৰি নদীৰ উপত্যকা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ সোৱণশিৰি, [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল; ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ ৰাজ্যখনৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা বৃহত্তৰ হাবুং–লখিমপুৰ অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ শিলালিপিগত প্ৰমাণ পোৱা যায়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা আৰু [[ঘিলামৰা]]ত উদ্ধাৰ হোৱা এখন তাম্ৰশাসনত ''বাখানা'' নামৰ এখন গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ আছে। এই গাঁওখনৰ পূব সীমাত ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') নামৰ এখন নদী আছিল। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> সোৱণশিৰিৰ নিম্ন উপত্যকা ঐতিহাসিক [[হাবুং]]–[[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল। জন পিটাৰ ৱেডে ১৮০০ চনত সংকলন কৰা অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত সোৱণশিৰিক ''খোবুংখিৰি'' বা ''সোবুনশিৰি'' (''Khobunkhiri, or Sobunsiri'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে বৈ আহি হাবুঙত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |title=An Account of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |page=16 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মহেশ্বৰ নেওগেও মধ্যযুগীয় হাবুং প্ৰদেশক তৎকালীন উত্তৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ''সোৱণশিৰি অঞ্চল'' হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=818 |jstor=41691751 }}</ref> এই অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনৰ স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শদিয়া–চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত পোৱা যায়। তাম্ৰশাসনখনত ''বৃহৎপাত্ৰ'' (''Vṛhatpatra'') নামৰ এজন বিষয়াক ''হাবুং-অধিপতি'' বা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Neog1977"/><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }}</ref> ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে হাবুঙৰ পানবাৰী অধিকাৰ কৰে। এই অভিযান অঞ্চলটোলৈ আহোম ৰাজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ এক অংশ আছিল আৰু ইয়াৰ পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে কেইবাটাও সংঘাত আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=55 }}</ref> ১৫২০ চনত পুনৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত বিবদমান ভূখণ্ডৰ কিছুমান অংশত চুতীয়া ৰাজ্যৰ কৰ্তৃত্ব সাময়িকভাৱে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠিত হয়। [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন তাম্ৰশাসনত আন এক ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ চূড়ান্ত বিজয় সম্পন্ন কৰাৰ কিছুদিন আগতেই এই ভূমিদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |publisher=Assam Chutia Jati Sanmilan |year=2007 |pages=590–591 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |pages=84–86 }}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত হাবুং অঞ্চল বিস্তাৰমান আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নদী এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক সীমাত পৰিণত হয়। ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত সম্পাদিত [[মাজুলীৰ সন্ধি]] অনুসৰি সোৱণশিৰি নদীৰ পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ড [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]]ক এৰি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত সোৱণশিৰি নদী উত্তৰ পাৰত কোচ আৰু আহোমৰ অধীনস্থ ভূখণ্ডসমূহৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58 |isbn=9788170991090 }}</ref> সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে সোণ আহৰণৰো ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি নদীখনত এসময়ত সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহোম ৰজাসকলে সোণোৱালসকলক নিয়োগ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নদীখনত সোণ পোৱা যোৱাৰ বাবেই ইয়াৰ নাম ''সোৱণশিৰি'' হোৱা বুলি এক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। সোৱণশিৰি নামটোক সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে আৰু নদীখনত পলসজাত সোণ পোৱা তথা আহৰণ কৰাৰ ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ সৈতে এই নামৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> ===আধুনিক যুগ=== ১৯৫০ চনৰ অসম–তিব্বত ভূমিকম্পৰ ফলত হোৱা ভূমিস্খলনে গেৰুকামুখত সোৱণশিৰি নদীৰ পানীৰ প্ৰবাহ বন্ধ কৰি দিছিল। তিনিদিন পিছত এই প্ৰাকৃতিক অৱৰোধ ভাঙি যোৱাৰ ফলত নদীখনত এক প্ৰবল আকস্মিক বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। সময়ে সময়ে সোৱণশিৰি নদীৰ বানপানীয়ে নদী উপত্যকাৰ অধিবাসীসকলৰ জীৱন আৰু জীৱিকাৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰি আহিছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |at=p. 530 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> ==উৎপত্তি== সোৱণশিৰি নদীৰ উৎপত্তি [[হিমালয়]]ৰ তিব্বতীয় অংশত। নদীখনৰ উজনি অংশ তিব্বতত ''চায়ুল চু'' (''Chayul Chu'') নামেৰে পৰিচিত। তিব্বতৰ চায়ুল জং (''Chayul Dzong'')ৰ ওচৰত ''ন্যে চু'' (''Nye Chu'') আৰু ''লোৰো চু'' (''Loro Chu'') নামৰ দুখন নদী মিলিত হৈ চায়ুল চু গঠন কৰিছে। ''ন্যে চু''ৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোমে কাউণ্টিত, য'ত নদীখন ''চিকুং'' (''Sikung'') নামেৰে পৰিচিত। লুংছে কাউণ্টিত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত ইয়াক ''ন্যেল চু'' (''Nyel Chu'') বা ''লুংছে শুং চু'' (''Lhuntse Shung Chu'') বুলি কোৱা হয়। নদীখনৰ উপত্যকাটো ''ন্যেলটো'' (''Nyelto'') নামেৰে জনাজাত। এই উপত্যকাৰ উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত ৰিতাং (''Ritang'') আৰু লুংছে কাউণ্টিৰ সদৰ কিয়িতাং (''Kyitang'') অন্তৰ্ভুক্ত। চায়ুল জঙত উপস্থিত হোৱাৰ আগতে ন্যে চু প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ বৈ আহে।<ref>{{cite book |last=Dorje |first=Gyurme |title=Footprint Tibet Handbook with Bhutan |edition=3rd |url=https://archive.org/details/footprinttibet0000dorj |publisher=Footprint Handbooks |location=Bath |year=2004 |page=206 |isbn=1-903471-30-3 }}</ref> আনহাতে, ''লোৰো চু'' দুখন উৎসনদীৰ মিলনত গঠিত হৈছে। এই দুখন হৈছে ''লোৰো কাৰ্পো চু'' (''Loro Karpo Chu'') বা বগা লোৰো নদী আৰু ''লোৰো নাকপো চু'' (''Loro Nakpo Chu'') বা ক'লা লোৰো নদী। দুয়োখন নদীৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোনা কাউণ্টিত। এই অঞ্চলৰ পৰ্বতীয় গিৰিপথসমূহে সোৱণশিৰিৰ অৱবাহিকাক ছোনা চু নদীৰ অৱবাহিকাৰ পৰা পৃথক কৰিছে। উৎসনদী দুখন ত্ৰাথং (''Trathong'') নগৰৰ ওচৰত মিলিত হয়। তাৰপৰা একত্ৰিত লোৰো চু প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ বৈ চায়ুল জং পায়। চায়ুল জঙৰ পৰা চায়ুল চু প্ৰায় ৫০ কিলোমিটাৰ তিব্বতৰ মাজেৰে বৈ আহি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ তাকচিং অঞ্চলৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে লুং (''Lung'') গাঁৱৰ ওচৰত ''চাৰ চু'' (''Char Chu'') আৰু সীমান্তৰ ঠিক আগতে ''য়ুমে চু'' (''Yume Chu'') চায়ুল চুৰ সৈতে মিলিত হয়। ইতিহাসত ''সোৱণশিৰি'' নামটো মূলতঃ গেলেনচিনিয়াকত চায়ুল চু আৰু ''চাৰি চু'' (''Tsari Chu'') নদী দুখনৰ সংগমৰ পিছৰ অংশৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক মানচিত্ৰসমূহত চাৰি চুক সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নামটো চায়ুল চুৰ উজনি অংশলৈও প্ৰসাৰিত হয় আৰু এই অংশক ''উজনি সোৱণশিৰি'' (''Upper Subansiri'') বোলা হয়।<ref>{{cite book |last=Huber |first=Toni |title=The Cult of Pure Crystal Mountain: Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet |url=https://books.google.com/books?id=ac4PUrEtVtsC |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-19-535313-6 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rose |first1=Leo E. |last2=Fisher |first2=Margaret W. |title=The North-East Frontier Agency of India |year=1967 |publisher=Office of Public Affairs, Department of State |page=90 }}</ref> ==গতিপথ== [[File:North-East Frontier in 1954 Political Map of India.jpg|thumb|right|১৯৫৪ চনৰ মানচিত্ৰত উত্তৰ-পূব সীমান্ত সংস্থা (NEFA)।]] ===তিব্বতৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশলৈ=== তিব্বতৰ লুংছে কাউণ্টিৰ মাজেৰে চায়ুল চু নামেৰে বৈ অহা সোৱণশিৰি নদীয়ে তাকচিংৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা ই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰথমে পূব আৰু দক্ষিণ-পূব দিশত বৈ আহে।<ref name="GoyalSubansiri">{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> অৰুণাচলৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ অহাৰ সময়ত সোৱণশিৰিয়ে কেইবাখনো উপনৈৰ পানী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিব্বতৰ পৰা বৈ অহা ''চাৰি চু'' অন্যতম। এই নদীখন অৰুণাচল প্ৰদেশত ''লেনচি নদী'' (''Lensi River'') নামেৰেও পৰিচিত। চাৰি চুৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ চোচাম (''Chosam'') গাঁৱৰ ওচৰত। তাৰপৰা ই প্ৰায় ২৫ মাইল পূবলৈ বৈ মিগ্যিটুন নগৰ পায় আৰু তাৰপৰা দক্ষিণমুৱা হয়। অৱশেষত নদীখনে গেলেনচিনিয়াকত সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰাৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite web |last=Kapadia |first=Harish |date=2006 |title=Secrets of Subansiri: Himalayan Journal vol.62/7 |url=https://www.himalayanclub.org/hj/62/7/secrets-of-subansiri/ |website=Himalayan Journal |access-date=2021-01-23 }}</ref><ref>{{cite web |last=Bhat |first=Vinayak |date=2018-06-22 |title=Despite Modi-Xi bonhomie, China moves into Arunachal Pradesh, builds new road and barracks |url=https://theprint.in/defence/south-china-sea-to-the-himalayas-chinas-salami-slicing-now-reaches-arunachal/73316/ |website=ThePrint |access-date=2021-01-23 }}</ref> ===অসম উপত্যকাত=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল অতিক্ৰম কৰাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদী দক্ষিণমুৱা হৈ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ দুলাংমুখ (''Dulangmukh'')ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|অসম উপত্যকা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা সমতল অঞ্চলৰ মাজেৰে দক্ষিণলৈ বৈ আহি [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ জামুৰিঘাটত (''Jamurighat'') [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite conference |last1=Barman |first1=Swapnali |last2=Bhattacharya |first2=R. K. |last3=Sharma |first3=S. K. |last4=Tirkey |first4=G. |title=Future flow scenario of Subansiri River and its Impact on Power Potential of Subansiri Lower Hydro Electric Project |date=February 2020 |publisher=IIT Roorkee and NIH Roorkee |url=https://www.iitr.ac.in/rwc2020/pdf/papers/RWC_75_Barman_S.pdf }}</ref> সোৱণশিৰিৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[ৰঙানদী]], ডিক্ৰং নদী আৰু কমলা নদী (''Kamle'') অন্যতম।<ref name="GoyalSubansiri"/> নদীখনৰ অৱবাহিকা অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ এক বৃহৎ অংশজুৰি বিস্তৃত। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[উজনি সোৱণশিৰি জিলা]] আৰু [[নামনি সোৱণশিৰি জিলা]]—এই দুখন জিলাৰ নামো নদীখনৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। সোৱণশিৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ বৃহৎ উপনৈ। নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলপ্ৰবাহৰ প্ৰায় ৭.৯২ শতাংশ যোগান ধৰে। ইয়াৰ পৰ্যবেক্ষিত সৰ্বাধিক জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৮,৭৯৯ ঘনমিটাৰ আৰু সৰ্বনিম্ন জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৩১ ঘনমিটাৰ।<ref name="SinghSharma2004"/> ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== সোৱণশিৰিৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য অসমৰ আন নদীতকৈ যথেষ্ট পৃথক, ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ-কাছ আছে। শীতকালত বিভিন্ন পৰিভ্ৰমী জলচৰ চৰাইৰে ইয়াৰ চৰ-চাপৰি ভৰি থকা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই নদী শিহুৰ পোৱালি দিয়া মুখ্য ঠাই। ইয়াত শিহুৰ জলকেলি চাবলৈ দূৰৈৰ পৰা পয্যটক অহা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{coord|26|53|24|N|93|54|47|E|type:waterbody_region:IN_dim:20000|display=title}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] n5jjpr6uyixuhpn8bviav8cu7miop4e 646340 646332 2026-10-20T21:00:57Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ 646340 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = সোৱণশিৰি নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Subansiri river in Lakhimpur, Assam.jpg | image_size = 250 | image_caption = | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = [[তিব্বত]] | country1 = {{flag|India}} | state = | state1 = [[অসম]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = <!-- *** Locations *** --> | source = হিমালয় | source_note = | source_location = | source_country = {{flag|China}} | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = | mouth_location = | mouth_country = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 442 | length_round = 2 | length_note = | watershed = | watershed_round = | discharge =42640 | discharge_round =2 | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''সোৱণশিৰি নদী''' ({{lang-en|Subansiri River}}) হৈছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ। ই [[ভাৰত]]ৰ ৰাজ্য [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[চীন]]ৰ অধীনত থকা তিব্বতৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ২৭৫ মাইল (৪৪২ কিঃমিঃ) আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১২,৬০০ বৰ্গ মাইল (৩২,৬৪০ বৰ্গ কিঃমিঃ)।<ref>{{cite book|last=Rao|first=K.L.|title=India's Water Wealth|url=http://books.google.com/books?id=DZNrXuA2y3MC&pg=PA78|accessdate=1 May 2011|year=1979|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0704-3|page=78}}</ref> সোৱণশিৰি নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ। ই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলৰাশিৰ ৭.৯২% যোগান ধৰে।<ref name="SinghSharma2004">{{cite book|last1=Singh|first1=Vijay P.|last2=Sharma|first2=Nayan|last3=Ojha|first3=C. Shekhar P.|title=The Brahmaputra basin water resources|url=http://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC&pg=PA82|accessdate=1 May 2011|year=2004|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-1737-7|page=82}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== ''সোৱণশিৰি'' নামটো সাধাৰণতে সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' (সোণ) শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। নদীখনৰ পলসত ঐতিহাসিকভাৱে সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ আহৰণ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে ইয়াৰ নামকৰণৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> মধ্যযুগীয় ভৌগোলিক আৰু ধৰ্মীয় সাহিত্যত সোৱণশিৰিৰ সৈতে ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' (''Suvarṇaśrī''), ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') আৰু ''স্বৰ্ণনদী'' (''Svarṇanadī'') নামসমূহ সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই নামসমূহৰ অৰ্থ সোণৰ নদী। [[কালিকাপুৰাণ]]ত ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' নামৰ এখন নদীৰ উল্লেখ আছে, যাৰ পানীত সোণৰ কণা বৈ অহাৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সেইবাবে নদীখনক ''স্বৰ্ণৱহা'' (''svarṇavahā''), অৰ্থাৎ সোণ বহনকাৰী, বুলিও অভিহিত কৰা হৈছে। গৱেষকসকলে এই সুৱৰ্ণশ্ৰী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=617–620 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=The Quarterly Journal of the Mythic Society |volume=113 |issue=2 |year=2022 |pages=60–79 }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে [[যোগিনী তন্ত্ৰ|যোগিনীতন্ত্ৰত]] উল্লেখিত ''স্বৰ্ণদী'' আৰু ''স্বৰ্ণনদী''ক সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> ''যোগিনীতন্ত্ৰ''ত ''স্বৰ্ণনদী''ক ''মধ্যপীঠ''ৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ কেইটামান শ্লোকৰ পিছত ''স্বৰ্ণদী''ক ''সৌমাৰপীঠ''ৰ পশ্চিম সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Shastri |editor-first=Biswanarayan |title=Yoginī Tantra |publisher=Bharatiya Vidya Prakashan |location=Delhi |year=1982 }}</ref>{{efn|''যোগিনীতন্ত্ৰ''ত এই নদীখনক পোনপটীয়াকৈ সোৱণশিৰি বুলি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। কিন্তু গ্ৰন্থখনত উল্লেখিত ভৌগোলিক স্থানসমূহৰ ক্ৰমৰ পৰা এই চিনাক্তকৰণৰ ভিত্তি পোৱা যায়। ''মধ্যপীঠ''ৰ ভিতৰত ''পিচ্ছিলা'' নদীৰ উল্লেখ আছে আৰু ইয়াৰ পূব সীমা ''স্বৰ্ণনদী'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কেইটামান শ্লোকৰ পিছত একে সীমাক ''স্বৰ্ণদী'' নামেৰে উল্লেখ কৰি ''সৌমাৰপীঠ''ৰ পশ্চিম সীমা হিচাপে দেখুওৱা হৈছে। সৌমাৰপীঠৰ বৰ্ণনাত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]]ৰো উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Yoginī Tantra |editor-last=Shastri |editor-first=Biswanarayan |publisher=Bharatiya Vidya Prakashan |location=Varanasi |year=1982 |pages=143–144}}</ref> ''পিচ্ছিলা''ক পশ্চিম লখিমপুৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ পিচলা নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা যায়, আনহাতে দিক্কৰবাসিনীক সাধাৰণতে শদিয়া–তাম্ৰেশ্বৰী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। এই দুটা ভৌগোলিক স্থানৰ মাজত সোৱণশিৰিয়েই প্ৰধান নদী। ''স্বৰ্ণনদী'' আৰু ''স্বৰ্ণদী'' নাম দুটা ক্ৰমে মধ্যপীঠৰ পূব আৰু সৌমাৰপীঠৰ পশ্চিম সীমাৰ বাবে ব্যৱহাৰ হোৱাটোৱেও এই প্ৰসংগত দুয়োটা নামে একেখন নদীক বুজোৱাৰ ইংগিত দিয়ে। ইয়াৰ বিপৰীতে, অধিক প্ৰাচীন ''কালিকাপুৰাণ''ত সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰিক ''সুৱৰ্ণশ্ৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, কিন্তু দিক্কৰবাসিনীৰ সীমাত বৈ যোৱা আন এখন পৃথক নদীক ''স্বৰ্ণদী'' বা ''সীতাগংগা'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=617–620}}</ref>}} চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[ঘিলামৰা]] তাম্ৰশাসনতো ''স্বৰ্ণদী'' নামৰ এখন নদীৰ উল্লেখ আছে। তাম্ৰশাসনখনত দান কৰা ''বাখানা'' নামৰ গাঁওখনৰ পূব সীমা হিচাপে এই নদীখনৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদীক সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> পূৰ্বতে ''সোৱণশিৰি'' নামটো কেৱল গেলেনচিনিয়াক]]ত ''চায়ুল চু'' (''Chayul Chu'') আৰু ''চাৰি চু'' (''Tsari Chu'') নদী দুখনৰ মিলনৰ পিছৰ অংশৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="GoyalSubansiri"/> স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক মানচিত্ৰসমূহত চাৰি চুক সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। কিন্তু সময়ৰ লগে লগে সোৱণশিৰি নামটো চায়ুল চুৰ উজনি অংশলৈও প্ৰসাৰিত হয় আৰু সেই অংশক ''উজনি সোৱণশিৰি'' (''Upper Subansiri'') বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Huber |first=Toni |title=The Cult of Pure Crystal Mountain: Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet |url=https://books.google.com/books?id=ac4PUrEtVtsC |year=1999 |publisher=Oxford University Press |page=147 |isbn=978-0-19-535313-6 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rose |first1=Leo E. |last2=Fisher |first2=Margaret W. |title=The North-East Frontier Agency of India |year=1967 |publisher=Office of Public Affairs, Department of State |page=90 }}</ref> তিব্বতত নদীসমূহৰ নাম সাধাৰণতে সেইবোৰ বৈ অহা অঞ্চলৰ নাম অনুসৰি দিয়া হয়। এইদৰে ''লোৰো চু'', ''ন্যে চু'', ''চাৰ চু'' আৰু ''চায়ুল চু'' আদি নাম উজনি সোৱণশিৰি আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত হয়। [[মিচিং ভাষা]]ত সোৱণশিৰি নদীক ''অবনৰী'' (''Obonori'') বুলি কোৱা হয়। সংস্কৃতমূলীয় ''সোৱণশিৰি'' নামৰ বিপৰীতে ''অবনৰী'' নামটো থলুৱা তানি ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। নদীখন মিচিং জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== সোৱণশিৰি নদীৰ উপত্যকা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ সোৱণশিৰি, [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল; ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ ৰাজ্যখনৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰা বৃহত্তৰ হাবুং–লখিমপুৰ অঞ্চলত চুতীয়া ৰজাসকলৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ শিলালিপিগত প্ৰমাণ পোৱা যায়। ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা আৰু [[ঘিলামৰা]]ত উদ্ধাৰ হোৱা এখন তাম্ৰশাসনত ''বাখানা'' নামৰ এখন গাঁও দান কৰাৰ উল্লেখ আছে। এই গাঁওখনৰ পূব সীমাত ''স্বৰ্ণদী'' (''Svarṇadī'') নামৰ এখন নদী আছিল। সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা আৰু নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই স্বৰ্ণদী নদীখনক সোৱণশিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Barua |first=Sarbeswar |title=Some Ancient Relics Found in North Lakhimpur |journal=Journal of the Assam Research Society |volume=3 |issue=2 |year=1935 |pages=39–47 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016 |pages=167–168 }}</ref> সোৱণশিৰিৰ নিম্ন উপত্যকা ঐতিহাসিক [[হাবুং]]–[[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল। জন পিটাৰ ৱেডে ১৮০০ চনত সংকলন কৰা অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত সোৱণশিৰিক ''খোবুংখিৰি'' বা ''সোবুনশিৰি'' (''Khobunkhiri, or Sobunsiri'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে বৈ আহি হাবুঙত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |title=An Account of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |page=16 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মহেশ্বৰ নেওগেও মধ্যযুগীয় হাবুং প্ৰদেশক তৎকালীন উত্তৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ''সোৱণশিৰি অঞ্চল'' হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=818 |jstor=41691751 }}</ref> এই অঞ্চলত চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনৰ স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শদিয়া–চেপাখোৱা তাম্ৰশাসনত পোৱা যায়। তাম্ৰশাসনখনত ''বৃহৎপাত্ৰ'' (''Vṛhatpatra'') নামৰ এজন বিষয়াক ''হাবুং-অধিপতি'' বা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Neog1977"/><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |page=73 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 }}</ref> ১৫১২ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে হাবুঙৰ পানবাৰী অধিকাৰ কৰে। এই অভিযান অঞ্চলটোলৈ আহোম ৰাজ্যৰ সম্প্ৰসাৰণৰ এক অংশ আছিল আৰু ইয়াৰ পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে কেইবাটাও সংঘাত আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=1992 |page=55 }}</ref> ১৫২০ চনত পুনৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত বিবদমান ভূখণ্ডৰ কিছুমান অংশত চুতীয়া ৰাজ্যৰ কৰ্তৃত্ব সাময়িকভাৱে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠিত হয়। [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন তাম্ৰশাসনত আন এক ভূমিদানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ চূড়ান্ত বিজয় সম্পন্ন কৰাৰ কিছুদিন আগতেই এই ভূমিদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |publisher=Assam Chutia Jati Sanmilan |year=2007 |pages=590–591 |language=as }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |pages=84–86 }}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছত হাবুং অঞ্চল বিস্তাৰমান আহোম প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নদী এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক সীমাত পৰিণত হয়। ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত সম্পাদিত [[মাজুলীৰ সন্ধি]] অনুসৰি সোৱণশিৰি নদীৰ পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ড [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]]ক এৰি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত সোৱণশিৰি নদী উত্তৰ পাৰত কোচ আৰু আহোমৰ অধীনস্থ ভূখণ্ডসমূহৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |page=58 |isbn=9788170991090 }}</ref> সোৱণশিৰি নদীৰ সৈতে সোণ আহৰণৰো ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আছে। পূৰ্বৰ অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি নদীখনত এসময়ত সোণৰ কণা পোৱা গৈছিল আৰু সেই সোণ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহোম ৰজাসকলে সোণোৱালসকলক নিয়োগ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নদীখনত সোণ পোৱা যোৱাৰ বাবেই ইয়াৰ নাম ''সোৱণশিৰি'' হোৱা বুলি এক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। সোৱণশিৰি নামটোক সংস্কৃত ''স্বৰ্ণ'' শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে আৰু নদীখনত পলসজাত সোণ পোৱা তথা আহৰণ কৰাৰ ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ সৈতে এই নামৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish Kumar |last2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup Kumar |last4=Singh |first4=Dhruv Sen |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor-last=Singh |editor-first=Dhruv Sen |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-Economic Aspects |publisher=Springer |year=2018 |page=523 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4_36 }}</ref> ===আধুনিক যুগ=== ১৯৫০ চনৰ অসম–তিব্বত ভূমিকম্পৰ ফলত হোৱা ভূমিস্খলনে গেৰুকামুখত সোৱণশিৰি নদীৰ পানীৰ প্ৰবাহ বন্ধ কৰি দিছিল। তিনিদিন পিছত এই প্ৰাকৃতিক অৱৰোধ ভাঙি যোৱাৰ ফলত নদীখনত এক প্ৰবল আকস্মিক বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। সময়ে সময়ে সোৱণশিৰি নদীৰ বানপানীয়ে নদী উপত্যকাৰ অধিবাসীসকলৰ জীৱন আৰু জীৱিকাৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰি আহিছে।<ref>{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |at=p. 530 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> ==উৎপত্তি== সোৱণশিৰি নদীৰ উৎপত্তি [[হিমালয়]]ৰ তিব্বতীয় অংশত। নদীখনৰ উজনি অংশ তিব্বতত ''চায়ুল চু'' (''Chayul Chu'') নামেৰে পৰিচিত। তিব্বতৰ চায়ুল জং (''Chayul Dzong'')ৰ ওচৰত ''ন্যে চু'' (''Nye Chu'') আৰু ''লোৰো চু'' (''Loro Chu'') নামৰ দুখন নদী মিলিত হৈ চায়ুল চু গঠন কৰিছে। ''ন্যে চু''ৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোমে কাউণ্টিত, য'ত নদীখন ''চিকুং'' (''Sikung'') নামেৰে পৰিচিত। লুংছে কাউণ্টিত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত ইয়াক ''ন্যেল চু'' (''Nyel Chu'') বা ''লুংছে শুং চু'' (''Lhuntse Shung Chu'') বুলি কোৱা হয়। নদীখনৰ উপত্যকাটো ''ন্যেলটো'' (''Nyelto'') নামেৰে জনাজাত। এই উপত্যকাৰ উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহৰ ভিতৰত ৰিতাং (''Ritang'') আৰু লুংছে কাউণ্টিৰ সদৰ কিয়িতাং (''Kyitang'') অন্তৰ্ভুক্ত। চায়ুল জঙত উপস্থিত হোৱাৰ আগতে ন্যে চু প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ বৈ আহে।<ref>{{cite book |last=Dorje |first=Gyurme |title=Footprint Tibet Handbook with Bhutan |edition=3rd |url=https://archive.org/details/footprinttibet0000dorj |publisher=Footprint Handbooks |location=Bath |year=2004 |page=206 |isbn=1-903471-30-3 }}</ref> আনহাতে, ''লোৰো চু'' দুখন উৎসনদীৰ মিলনত গঠিত হৈছে। এই দুখন হৈছে ''লোৰো কাৰ্পো চু'' (''Loro Karpo Chu'') বা বগা লোৰো নদী আৰু ''লোৰো নাকপো চু'' (''Loro Nakpo Chu'') বা ক'লা লোৰো নদী। দুয়োখন নদীৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ ছোনা কাউণ্টিত। এই অঞ্চলৰ পৰ্বতীয় গিৰিপথসমূহে সোৱণশিৰিৰ অৱবাহিকাক ছোনা চু নদীৰ অৱবাহিকাৰ পৰা পৃথক কৰিছে। উৎসনদী দুখন ত্ৰাথং (''Trathong'') নগৰৰ ওচৰত মিলিত হয়। তাৰপৰা একত্ৰিত লোৰো চু প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ বৈ চায়ুল জং পায়। চায়ুল জঙৰ পৰা চায়ুল চু প্ৰায় ৫০ কিলোমিটাৰ তিব্বতৰ মাজেৰে বৈ আহি [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ তাকচিং অঞ্চলৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ আগতে লুং (''Lung'') গাঁৱৰ ওচৰত ''চাৰ চু'' (''Char Chu'') আৰু সীমান্তৰ ঠিক আগতে ''য়ুমে চু'' (''Yume Chu'') চায়ুল চুৰ সৈতে মিলিত হয়। ইতিহাসত ''সোৱণশিৰি'' নামটো মূলতঃ গেলেনচিনিয়াকত চায়ুল চু আৰু ''চাৰি চু'' (''Tsari Chu'') নদী দুখনৰ সংগমৰ পিছৰ অংশৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক মানচিত্ৰসমূহত চাৰি চুক সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰা হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত সোৱণশিৰি নামটো চায়ুল চুৰ উজনি অংশলৈও প্ৰসাৰিত হয় আৰু এই অংশক ''উজনি সোৱণশিৰি'' (''Upper Subansiri'') বোলা হয়।<ref>{{cite book |last=Huber |first=Toni |title=The Cult of Pure Crystal Mountain: Popular Pilgrimage and Visionary Landscape in Southeast Tibet |url=https://books.google.com/books?id=ac4PUrEtVtsC |year=1999 |publisher=Oxford University Press |pages=146–147 |isbn=978-0-19-535313-6 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Rose |first1=Leo E. |last2=Fisher |first2=Margaret W. |title=The North-East Frontier Agency of India |year=1967 |publisher=Office of Public Affairs, Department of State |page=90 }}</ref> ==গতিপথ== [[File:North-East Frontier in 1954 Political Map of India.jpg|thumb|right|১৯৫৪ চনৰ মানচিত্ৰত উত্তৰ-পূব সীমান্ত সংস্থা (NEFA)।]] ===তিব্বতৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশলৈ=== তিব্বতৰ লুংছে কাউণ্টিৰ মাজেৰে চায়ুল চু নামেৰে বৈ অহা সোৱণশিৰি নদীয়ে তাকচিংৰ ওচৰত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা ই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মিৰি পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰথমে পূব আৰু দক্ষিণ-পূব দিশত বৈ আহে।<ref name="GoyalSubansiri">{{cite book |last1=Goyal |first1=Manish |last2=Gupta |first2=Shivam |last3=Sarma |first3=Arup |last4=Singh |first4=Dhruv |chapter=Subansiri: Largest Tributary of Brahmaputra River, Northeast India |editor=Dhruv Sen Singh |title=The Indian Rivers: Scientific and Socio-economic Aspects |publisher=Springer |year=2017 |pages=523–535 |isbn=9789811029844 |doi=10.1007/978-981-10-2984-4 }}</ref> অৰুণাচলৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ অহাৰ সময়ত সোৱণশিৰিয়ে কেইবাখনো উপনৈৰ পানী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিব্বতৰ পৰা বৈ অহা ''চাৰি চু'' অন্যতম। এই নদীখন অৰুণাচল প্ৰদেশত ''লেনচি নদী'' (''Lensi River'') নামেৰেও পৰিচিত। চাৰি চুৰ উৎপত্তি তিব্বতৰ চোচাম (''Chosam'') গাঁৱৰ ওচৰত। তাৰপৰা ই প্ৰায় ২৫ মাইল পূবলৈ বৈ মিগ্যিটুন নগৰ পায় আৰু তাৰপৰা দক্ষিণমুৱা হয়। অৱশেষত নদীখনে গেলেনচিনিয়াকত সোৱণশিৰিৰ মূল ধাৰাৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite web |last=Kapadia |first=Harish |date=2006 |title=Secrets of Subansiri: Himalayan Journal vol.62/7 |url=https://www.himalayanclub.org/hj/62/7/secrets-of-subansiri/ |website=Himalayan Journal |access-date=2021-01-23 }}</ref><ref>{{cite web |last=Bhat |first=Vinayak |date=2018-06-22 |title=Despite Modi-Xi bonhomie, China moves into Arunachal Pradesh, builds new road and barracks |url=https://theprint.in/defence/south-china-sea-to-the-himalayas-chinas-salami-slicing-now-reaches-arunachal/73316/ |website=ThePrint |access-date=2021-01-23 }}</ref> ===অসম উপত্যকাত=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল অতিক্ৰম কৰাৰ পিছত সোৱণশিৰি নদী দক্ষিণমুৱা হৈ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ দুলাংমুখ (''Dulangmukh'')ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|অসম উপত্যকা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা সমতল অঞ্চলৰ মাজেৰে দক্ষিণলৈ বৈ আহি [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ জামুৰিঘাটত (''Jamurighat'') [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ সৈতে মিলিত হয়।<ref>{{cite conference |last1=Barman |first1=Swapnali |last2=Bhattacharya |first2=R. K. |last3=Sharma |first3=S. K. |last4=Tirkey |first4=G. |title=Future flow scenario of Subansiri River and its Impact on Power Potential of Subansiri Lower Hydro Electric Project |date=February 2020 |publisher=IIT Roorkee and NIH Roorkee |url=https://www.iitr.ac.in/rwc2020/pdf/papers/RWC_75_Barman_S.pdf }}</ref> সোৱণশিৰিৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[ৰঙানদী]], ডিক্ৰং নদী আৰু কমলা নদী (''Kamle'') অন্যতম।<ref name="GoyalSubansiri"/> নদীখনৰ অৱবাহিকা অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ এক বৃহৎ অংশজুৰি বিস্তৃত। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[উজনি সোৱণশিৰি জিলা]] আৰু [[নামনি সোৱণশিৰি জিলা]]—এই দুখন জিলাৰ নামো নদীখনৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। সোৱণশিৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ বৃহৎ উপনৈ। নদীখনে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলপ্ৰবাহৰ প্ৰায় ৭.৯২ শতাংশ যোগান ধৰে। ইয়াৰ পৰ্যবেক্ষিত সৰ্বাধিক জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৮,৭৯৯ ঘনমিটাৰ আৰু সৰ্বনিম্ন জলপ্ৰবাহ প্ৰতি ছেকেণ্ডত ১৩১ ঘনমিটাৰ।<ref name="SinghSharma2004"/> ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== সোৱণশিৰিৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য অসমৰ আন নদীতকৈ যথেষ্ট পৃথক, ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ-কাছ আছে। শীতকালত বিভিন্ন পৰিভ্ৰমী জলচৰ চৰাইৰে ইয়াৰ চৰ-চাপৰি ভৰি থকা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই নদী শিহুৰ পোৱালি দিয়া মুখ্য ঠাই। ইয়াত শিহুৰ জলকেলি চাবলৈ দূৰৈৰ পৰা পয্যটক অহা দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{coord|26|53|24|N|93|54|47|E|type:waterbody_region:IN_dim:20000|display=title}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] cj9c84ezw6yk9z4jhpwmqag5h47i1wc 0 32262 646321 638538 2026-10-20T20:21:17Z Ananya Taye 28065 added new cited info 646321 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = দিখৌ নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = DIKHOW-BRIDGE.JPG | image_size = 250 | image_caption = [[শিৱসাগৰ]]ৰ দিখৌ নদীৰ ওপৰত ১৯৩৫ চনত ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি দিখৌ দলং | image_alt = <!-- *** Country etc. --> | country = {{flag|India}} | country1 = | state = [[অসম]] | state1 = [[নাগালেণ্ড]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = [[নাজিৰা]], [[শিৱসাগৰ]] <!-- *** Locations *** --> | source = লংলেং | source_note = | source_location = জুনহেবোটো জিলা, [[নাগালেণ্ড]] | source_country = [[ভাৰত]] | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = 26 | source_lat_m = 44 | source_lat_s = 45.7 | source_lat_NS = N | source_long_d = 94 | source_long_m = 48 | source_long_s = 24.8 | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = দিখৌমুখ, [[শিৱসাগৰ জিলা]], [[অসম]] | mouth_country = [[ভাৰত]] | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = 27 | mouth_lat_m = 00 | mouth_lat_s = 00.2 | mouth_lat_NS = N | mouth_long_d = 94 | mouth_long_m = 27 | mouth_long_s = 52.8 | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 200 | length_note = | watershed = 4372 | discharge = | discharge_round = | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''দিখৌ নদী''' ({{lang-en|Dikhow River}}) [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। নদীখনৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ত আৰু তাৰপৰা ই [[অসম]]ৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিখৌমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে।<ref name="dikhow">{{cite web |url=http://www.pcbassam.org/Final%20Action%20Plan%20Priority%20III,%20IV%20&%20V/Dikhow%20River/Action_Plan_Dikhow_River.pdf |title=Action Plan for Dikhow River at Dikhow Bridge |website=Pollution Control Board, Assam }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Assam/Sibsagar.pdf |title=Ground Water Information Booklet Sibsagar District, Assam |website=Central Ground Water Board, Ministry of Jal Shakti, Government of India }}</ref> নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০০ কিঃমিঃ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ৪,৩৭২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চল আগুৰি আছে। ==উৎপত্তি== দিখৌ নদীৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলত। ইয়াৰ উজনি অংশ স্থানীয়ভাৱে লংগা নামেৰেও জনা যায়। তাৰপৰা নদীখন সাধাৰণতে উত্তৰ আৰু উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ অসম অভিমুখে বৈ আহে। ==গতিপথ== [[File:শি‌ৱসাগৰ নগৰৰ কাষত অ‌ৱস্থিত দিখৌ নদীৰ ওপৰত থকা লোৰে নিৰ্মিত দলংখন.jpg|thumb|শিৱসাগৰ নগৰৰ ওচৰত দিখৌ নদীৰ ওপৰৰ দলং]] প্ৰথমতে লংগা নামেৰে উত্তৰ-পশ্চিম দিশত নদীখন প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ বৈ আহি তাৰপাছত উত্তৰ-পূবমুৱা হয়। প্ৰায় ২৫ কিঃমিঃ বৈ আহি চিমংচি নৈৰ সৈতে মিলাৰ পাছত ই তেজলা, নংগা বা দিখৌ নামেৰে পৰিচিত হয়। তাৰপৰা এটা গিৰিখাতেদি প্ৰায় ৩৫ কিঃমিঃ বৈ আহি ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ য়াংমুনৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰপৰা নদীখন টুৱেনচাং আৰু মন জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ মাজেৰে প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ বৈ আহি নাগালেণ্ডৰ নাগিনীমৰাৰ প্ৰায় ২ কিঃমিঃ দক্ষিণে ছেতাপ নৈৰ সৈতে মিলি [[শিৱসাগৰ জিলা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। নাগিনীমৰাৰ পৰা প্ৰায় ২ কিঃমিঃ আহি ই বামুনীপুখুৰী চাহ বাগিচা পায়। তাৰপৰা প্ৰায় ৩ কিঃমিঃ বৈ চণ্টকত চণ্টক নৈৰ সৈতে মিলিত হয়। চণ্টকৰ পৰা দিখৌ নদী উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ নাগিনীমৰা–শিমলুগুৰি ৰে'লপথৰ কাষেদি বৈ [[নাজিৰা]] নগৰৰ পূবফালে এটা পাক মাৰে। তাৰপৰা [[ধোদৰ আলি]] পাৰ হৈ ই গড়গাঁও অঞ্চল পায়। গড়গাঁৱৰ পৰা ভটিয়াই নদীখন চেৰেকাপাৰলৈ যায় আৰু তাৰপৰা পশ্চিমমুৱা হৈ পানীচকী আৰু মেটেকাঘাট পাৰ হৈ [[শিৱসাগৰ]] নগৰ পায়। শিৱসাগৰৰ পৰা নদীখনে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ ৰূপহীমুখ পায়। ৰূপহীমুখৰ পৰা পশ্চিমমুৱা হৈ গৈ [[নামদাং নদী]]ৰ সৈতে মিলিত হয়। তাৰপাছত দিখৌ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ গৌৰীসাগৰ অঞ্চল পাৰ কৰি দিখৌমুখৰ ওচৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ত মিলিত হয়। [[File:Dikhou river.jpg|middle|thumb|দিখৌমুখৰ ওচৰত দিখৌ নদী]] ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== দিখৌ নদী আৰু বিশেষকৈ ''দিখৌমুখ'' মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছিল। প্ৰাচীন [[বুৰঞ্জী]]সমূহৰ বিৱৰণে ইংগিত দিয়ে যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে সদায় একে নাছিল। প্ৰাৰম্ভিক বুৰঞ্জীসমূহত দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ ওপৰত অৱস্থিত এনে এটা স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীত প্ৰৱেশ কৰি উজাই যাব পৰা গৈছিল। পৰৱৰ্তী সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত অৱশ্যে দিখৌক মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা তৎকালীন দিহিং নদীত মিলিত হোৱা দেখা যায়। [[চুকাফা]]ৰ অসম আগমনৰ বিৱৰণ সংৰক্ষিত থকা ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি, তেওঁ [[হাবুং]] ত্যাগ কৰি ''তিলাও'' বা লুইত নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হৈছিল। তাৰপৰা তেওঁ দিখৌ নদীয়েদি উজাই ''দিলিমুখ''লৈ গৈ বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name="AB-Dikhow-route">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=46–47 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=As the place was very often flooded by water, he proceeded downstream the river Tilao (Lohit) and arrived at Dikhaumukh. He advanced upstream the Dikhau river and came to Dilimukh. }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]ৰ সময়তো দিখৌমুখ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক স্থান আছিল। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা ''ধীৰনাৰায়ণ'' আহোমসকলৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়ি আহি দিখৌমুখত নিজৰ অৱস্থান স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=55 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=In lakni, Mungmut (i.e., in 1513 A.D.), the Chutia king, Dhirnarayan made a hostile march against our king and took his station at Dikhaumukh. }}</ref> সংঘাতৰ আন বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিখৌমুখৰ পৰা পূবলৈ দিহিং অভিমুখে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডিব্ৰুমুখ আৰু শদিয়াৰ দিশে পিছুৱাই যোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Gauhati University |location=Gauhati }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ]] আক্ৰমণৰ বিৱৰণতো দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–তিলাও সুঁতিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰা হৈছে। ১৫৬২ চনৰ এক আক্ৰমণৰ সময়ত ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি কোচ বাহিনী তিলাও নদীয়েদি উজাই দিখৌমুখলৈ আহিছিল, য'ত আহোম সেনাপতিসকলে তেওঁলোকক বাধা দিবলৈ বাহিনী একত্ৰিত কৰিছিল। যুদ্ধৰ পাছত কোচ নৌবাহিনী ভটিয়াই হাণ্ডিয়া নদীৰ মুখলৈ উভতি যায়।<ref name="AB-Koch-Dikhow">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=84–85 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref> পৰৱৰ্তী অভিযানত কোচ ৰজাই পুনৰ তিলাও নদীয়েদি উজাই আহি দিখৌ নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-চাও'' (''Sup-Nam-chao'')ৰ বিপৰীত পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। আহোমসকলেও তাৰ বিপৰীতে এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে আৰু দিহিং নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-জিন'' (''Sup-Nam-Jin'')ত বাহিনী স্থাপন কৰে। একে বিৱৰণত তাৰপাছত কোচ বাহিনীয়ে [[মৰঙী]] প্ৰদেশ ধ্বংস কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB-Koch-1563">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=85–86 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=The Koch king invaded our country and, coming upstream the river Tilao, prepared a fort in front of the Dikhou river on the other side of the Tilao. }}</ref> ১৬৪৮ চনৰ এটা ৰাজকীয় ভ্ৰমণপথেও দিখৌমুখ তিলাও বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতিৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি দেখুৱায়। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি আহোম ৰজাই প্ৰথমে দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ''ভোলাতলী''লৈ যায় আৰু তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি ''মণিপুৰ'' অভিমুখে গৈ ''কড়া''ত ৰয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদত কৰা নামটো ''Hara'' ৰূপে দিয়া হৈছে। তাৰপাছত ৰজাই ভটিয়াই ''বৰবিল''ত ৰয় আৰু পৰৱৰ্তী মাহত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=On the day, Banrung, the king proceeded down-stream the Dihing river to Bholatali ... the king proceeded to Manipur by the river, Tilao and halted at Hara ... He proceeded down and stopped at Barbil. In the month of Dinsham (Magh), the king proceeded downstream the Tilao from Barbil and stopped at the mouth of the Dikhau river. }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ''মণিপুৰ'' জিলাক অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ ''Outreparh'' বিভাগত নৰোৱা আৰু গাগুলডুবীৰ মাজত স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Martin |first=Robert Montgomery |title=The History, Antiquities, Topography, and Statistics of Eastern India |volume=3 |year=1838 |publisher=Wm. H. Allen and Co. |location=London }}</ref> ''কড়া'' নামটো উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ ''কড়া নদী''ৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই নদীখনে ধেমাজি–ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ পানী নিষ্কাশন কৰি মাজুলীৰ বিপৰীতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খেৰকটীয়া সুঁতিত মিলিছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> ''বৰবিল'' নামৰ ঠাইও এই অঞ্চলত বৰ্তি আছে। উত্তৰ পাৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলত বৰবিল নামৰ এখন গাঁও পোৱা যায়; আনহাতে ১৯১৭ চনৰ Survey of India-ৰ পশ্চিম মাজুলীৰ মানচিত্ৰত চৰাইকাটাৰ পশ্চিমে ''Bar Bil'' নামৰ এটা বিল দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Survey of India |title=Sibsagar District, Sheet 83 F/13 |year=1917 |scale=1:63,360 |publisher=Survey of India |url=https://zenodo.org/records/7869305/files/83%20F%5D13%20Sibsagar%20District%20%281917%29.jpg?download=1 |via=Zenodo }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ পৰা জানিব পাৰি যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ সময়ৰ লগে লগে যথেষ্ট পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক [[বুৰঞ্জী]]সমূহত ''দিখৌমুখ''ক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ সৈতে সংযুক্ত এখন নদীৰ মুখ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীয়েদি উজাই যাব পৰা গৈছিল। [[চুকাফা]]ৰ যাত্ৰা, ১৫১৩ চনৰ চুতীয়া–আহোম সংঘাত, ষোড়শ শতিকাৰ কোচ আক্ৰমণ আৰু ১৬৪৮ চনৰ আহোম ৰজাৰ যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণসমূহত দিখৌমুখক ''তিলাও'' বা লুইত নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB-Dikhow-route"/><ref name="AB-Koch-Dikhow"/><ref name="AB-Koch-1563"/> ১৬৪৮ চনৰ ৰাজকীয় যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণত দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ভোলাতলীলৈ যোৱা, তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি মণিপুৰ অঞ্চলত উপস্থিত হোৱা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণত থকা স্থাননামসমূহৰ সৈতে উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা–নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ কিছুমান স্থানৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই চিনাক্তকৰণসমূহ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> কিন্তু সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত নদীব্যৱস্থাৰ এক পৃথক বিন্যাস পোৱা যায়। ১৬৬২ চনত [[মীৰ জুমলা]]ৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত এডৱাৰ্ড গেইটৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইতৰ মূল সুঁতি [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল। আনহাতে [[দিহিং নদী]] মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। এই দক্ষিণৰ দিহিং সুঁতিয়ে প্ৰথমে [[দিচাং নদী|দিচাং]] আৰু তাৰপাছত দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ''লাখৌ''ত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-course">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=The Dihing followed the present channel of the Brahmaputra to the south of it, and, after receiving the waters of the Disang and the Dikhu, united with the Brahmaputra at its western extremity. }}</ref> মোগল অধিকাৰৰ সময়ত [[গড়গাঁও]]ৰ উত্তৰে ৰামদাং আৰু ''ত্ৰিমোহনী''ত সামৰিক চকী স্থাপন কৰা হৈছিল। গেইটে ত্ৰিমোহনীক সেই সময়ত দিখৌ নদী দিহিং নদীত মিলিত হোৱা স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla }}</ref> এই বিৱৰণ অনুসৰি সপ্তদশ শতিকাত দিখৌৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে পোনপটীয়াকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা নাছিল; ই প্ৰথমে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা দিহিং সুঁতিত মিলিত হৈছিল। গেইটে দিখৌৰ ইয়াৰো আগৰ গতিপথ সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। সেই পৰম্পৰা অনুসৰি দিখৌ নদীৰ এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথ আছিল আৰু ই পশ্চিমে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। এই পুৰণি গতিপথৰ এটা অংশ মাজুলীৰ ''টুনি নদী'' আৰু আন এটা অংশ [[নগাঁও জিলা]]ৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-tradition">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=At that time, according to native traditions, the Dikhu had an independent course as far as Kajalimukh, part of which still survives in the Majuli as the Tuni river, and part in Nowgong, as the Kallang. }}</ref> অৱশ্যে কাজলীমুখলৈকে দিখৌৰ এই স্বতন্ত্ৰ গতিপথৰ বৰ্ণনা এটা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা; ইয়াক প্ৰত্ননদীপথ বা ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক জৰীপৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ==উপনৈ== দিখৌ নদীৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[নামদাং নদী]] অন্যতম। ইয়াৰ উজনি অঞ্চলত য়াংমুন, ছেতাপ আৰু চণ্টক আদি নৈও দিখৌত মিলিত হয়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[দিহিং নদী]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:নাগালেণ্ডৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] fk01128zt6pjpq7nm5dgv4xsyv4rrci 646322 646321 2026-10-20T20:21:37Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 646322 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = দিখৌ নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = DIKHOW-BRIDGE.JPG | image_size = 250 | image_caption = [[শিৱসাগৰ]]ৰ দিখৌ নদীৰ ওপৰত ১৯৩৫ চনত ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি দিখৌ দলং | image_alt = <!-- *** Country etc. --> | country = {{flag|India}} | country1 = | state = [[অসম]] | state1 = [[নাগালেণ্ড]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = [[নাজিৰা]], [[শিৱসাগৰ]] <!-- *** Locations *** --> | source = লংলেং | source_note = | source_location = জুনহেবোটো জিলা, [[নাগালেণ্ড]] | source_country = [[ভাৰত]] | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = 26 | source_lat_m = 44 | source_lat_s = 45.7 | source_lat_NS = N | source_long_d = 94 | source_long_m = 48 | source_long_s = 24.8 | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = দিখৌমুখ, [[শিৱসাগৰ জিলা]], [[অসম]] | mouth_country = [[ভাৰত]] | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = 27 | mouth_lat_m = 00 | mouth_lat_s = 00.2 | mouth_lat_NS = N | mouth_long_d = 94 | mouth_long_m = 27 | mouth_long_s = 52.8 | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 200 | length_note = | watershed = 4372 | discharge = | discharge_round = | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''দিখৌ নদী''' ({{lang-en|Dikhow River}}) [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। নদীখনৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ত আৰু তাৰপৰা ই [[অসম]]ৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিখৌমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে।<ref name="dikhow">{{cite web |url=http://www.pcbassam.org/Final%20Action%20Plan%20Priority%20III,%20IV%20&%20V/Dikhow%20River/Action_Plan_Dikhow_River.pdf |title=Action Plan for Dikhow River at Dikhow Bridge |website=Pollution Control Board, Assam }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Assam/Sibsagar.pdf |title=Ground Water Information Booklet Sibsagar District, Assam |website=Central Ground Water Board, Ministry of Jal Shakti, Government of India }}</ref> নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০০ কিঃমিঃ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ৪,৩৭২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চল আগুৰি আছে। ==উৎপত্তি== দিখৌ নদীৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলত। ইয়াৰ উজনি অংশ স্থানীয়ভাৱে লংগা নামেৰেও জনা যায়। তাৰপৰা নদীখন সাধাৰণতে উত্তৰ আৰু উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ অসম অভিমুখে বৈ আহে। ==গতিপথ== [[File:শি‌ৱসাগৰ নগৰৰ কাষত অ‌ৱস্থিত দিখৌ নদীৰ ওপৰত থকা লোৰে নিৰ্মিত দলংখন.jpg|thumb|শিৱসাগৰ নগৰৰ ওচৰত দিখৌ নদীৰ ওপৰৰ দলং]] প্ৰথমতে লংগা নামেৰে উত্তৰ-পশ্চিম দিশত নদীখন প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ বৈ আহি তাৰপাছত উত্তৰ-পূবমুৱা হয়। প্ৰায় ২৫ কিঃমিঃ বৈ আহি চিমংচি নৈৰ সৈতে মিলাৰ পাছত ই তেজলা, নংগা বা দিখৌ নামেৰে পৰিচিত হয়। তাৰপৰা এটা গিৰিখাতেদি প্ৰায় ৩৫ কিঃমিঃ বৈ আহি ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ য়াংমুনৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰপৰা নদীখন টুৱেনচাং আৰু মন জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ মাজেৰে প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ বৈ আহি নাগালেণ্ডৰ নাগিনীমৰাৰ প্ৰায় ২ কিঃমিঃ দক্ষিণে ছেতাপ নৈৰ সৈতে মিলি [[শিৱসাগৰ জিলা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। নাগিনীমৰাৰ পৰা প্ৰায় ২ কিঃমিঃ আহি ই বামুনীপুখুৰী চাহ বাগিচা পায়। তাৰপৰা প্ৰায় ৩ কিঃমিঃ বৈ চণ্টকত চণ্টক নৈৰ সৈতে মিলিত হয়। চণ্টকৰ পৰা দিখৌ নদী উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ নাগিনীমৰা–শিমলুগুৰি ৰে'লপথৰ কাষেদি বৈ [[নাজিৰা]] নগৰৰ পূবফালে এটা পাক মাৰে। তাৰপৰা [[ধোদৰ আলি]] পাৰ হৈ ই গড়গাঁও অঞ্চল পায়। গড়গাঁৱৰ পৰা ভটিয়াই নদীখন চেৰেকাপাৰলৈ যায় আৰু তাৰপৰা পশ্চিমমুৱা হৈ পানীচকী আৰু মেটেকাঘাট পাৰ হৈ [[শিৱসাগৰ]] নগৰ পায়। শিৱসাগৰৰ পৰা নদীখনে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ ৰূপহীমুখ পায়। ৰূপহীমুখৰ পৰা পশ্চিমমুৱা হৈ গৈ [[নামদাং নদী]]ৰ সৈতে মিলিত হয়। তাৰপাছত দিখৌ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ গৌৰীসাগৰ অঞ্চল পাৰ কৰি দিখৌমুখৰ ওচৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ত মিলিত হয়। [[File:Dikhou river.jpg|middle|thumb|দিখৌমুখৰ ওচৰত দিখৌ নদী]] ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== দিখৌ নদী আৰু বিশেষকৈ ''দিখৌমুখ'' মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছিল। প্ৰাচীন [[বুৰঞ্জী]]সমূহৰ বিৱৰণে ইংগিত দিয়ে যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে সদায় একে নাছিল। প্ৰাৰম্ভিক বুৰঞ্জীসমূহত দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ ওপৰত অৱস্থিত এনে এটা স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীত প্ৰৱেশ কৰি উজাই যাব পৰা গৈছিল। পৰৱৰ্তী সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত অৱশ্যে দিখৌক মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা তৎকালীন দিহিং নদীত মিলিত হোৱা দেখা যায়। [[চুকাফা]]ৰ অসম আগমনৰ বিৱৰণ সংৰক্ষিত থকা ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি, তেওঁ [[হাবুং]] ত্যাগ কৰি ''তিলাও'' বা লুইত নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হৈছিল। তাৰপৰা তেওঁ দিখৌ নদীয়েদি উজাই ''দিলিমুখ''লৈ গৈ বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name="AB-Dikhow-route">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=46–47 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=As the place was very often flooded by water, he proceeded downstream the river Tilao (Lohit) and arrived at Dikhaumukh. He advanced upstream the Dikhau river and came to Dilimukh. }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]ৰ সময়তো দিখৌমুখ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক স্থান আছিল। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা ''ধীৰনাৰায়ণ'' আহোমসকলৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়ি আহি দিখৌমুখত নিজৰ অৱস্থান স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=55 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=In lakni, Mungmut (i.e., in 1513 A.D.), the Chutia king, Dhirnarayan made a hostile march against our king and took his station at Dikhaumukh. }}</ref> সংঘাতৰ আন বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিখৌমুখৰ পৰা পূবলৈ দিহিং অভিমুখে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডিব্ৰুমুখ আৰু শদিয়াৰ দিশে পিছুৱাই যোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Gauhati University |location=Gauhati }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ]] আক্ৰমণৰ বিৱৰণতো দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–তিলাও সুঁতিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰা হৈছে। ১৫৬২ চনৰ এক আক্ৰমণৰ সময়ত ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি কোচ বাহিনী তিলাও নদীয়েদি উজাই দিখৌমুখলৈ আহিছিল, য'ত আহোম সেনাপতিসকলে তেওঁলোকক বাধা দিবলৈ বাহিনী একত্ৰিত কৰিছিল। যুদ্ধৰ পাছত কোচ নৌবাহিনী ভটিয়াই হাণ্ডিয়া নদীৰ মুখলৈ উভতি যায়।<ref name="AB-Koch-Dikhow">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=84–85 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref> পৰৱৰ্তী অভিযানত কোচ ৰজাই পুনৰ তিলাও নদীয়েদি উজাই আহি দিখৌ নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-চাও'' (''Sup-Nam-chao'')ৰ বিপৰীত পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। আহোমসকলেও তাৰ বিপৰীতে এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে আৰু দিহিং নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-জিন'' (''Sup-Nam-Jin'')ত বাহিনী স্থাপন কৰে। একে বিৱৰণত তাৰপাছত কোচ বাহিনীয়ে [[মৰঙী]] প্ৰদেশ ধ্বংস কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB-Koch-1563">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=85–86 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=The Koch king invaded our country and, coming upstream the river Tilao, prepared a fort in front of the Dikhou river on the other side of the Tilao. }}</ref> ১৬৪৮ চনৰ এটা ৰাজকীয় ভ্ৰমণপথেও দিখৌমুখ তিলাও বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতিৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি দেখুৱায়। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি আহোম ৰজাই প্ৰথমে দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ''ভোলাতলী''লৈ যায় আৰু তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি ''মণিপুৰ'' অভিমুখে গৈ ''কড়া''ত ৰয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদত কৰা নামটো ''Hara'' ৰূপে দিয়া হৈছে। তাৰপাছত ৰজাই ভটিয়াই ''বৰবিল''ত ৰয় আৰু পৰৱৰ্তী মাহত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=On the day, Banrung, the king proceeded down-stream the Dihing river to Bholatali ... the king proceeded to Manipur by the river, Tilao and halted at Hara ... He proceeded down and stopped at Barbil. In the month of Dinsham (Magh), the king proceeded downstream the Tilao from Barbil and stopped at the mouth of the Dikhau river. }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ''মণিপুৰ'' জিলাক অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ ''Outreparh'' বিভাগত নৰোৱা আৰু গাগুলডুবীৰ মাজত স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Martin |first=Robert Montgomery |title=The History, Antiquities, Topography, and Statistics of Eastern India |volume=3 |year=1838 |publisher=Wm. H. Allen and Co. |location=London }}</ref> ''কড়া'' নামটো উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ ''কড়া নদী''ৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই নদীখনে ধেমাজি–ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ পানী নিষ্কাশন কৰি মাজুলীৰ বিপৰীতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খেৰকটীয়া সুঁতিত মিলিছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> ''বৰবিল'' নামৰ ঠাইও এই অঞ্চলত বৰ্তি আছে। উত্তৰ পাৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলত বৰবিল নামৰ এখন গাঁও পোৱা যায়; আনহাতে ১৯১৭ চনৰ Survey of India-ৰ পশ্চিম মাজুলীৰ মানচিত্ৰত চৰাইকাটাৰ পশ্চিমে ''Bar Bil'' নামৰ এটা বিল দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Survey of India |title=Sibsagar District, Sheet 83 F/13 |year=1917 |scale=1:63,360 |publisher=Survey of India |url=https://zenodo.org/records/7869305/files/83%20F%5D13%20Sibsagar%20District%20%281917%29.jpg?download=1 |via=Zenodo }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ পৰা জানিব পাৰি যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ সময়ৰ লগে লগে যথেষ্ট পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক [[বুৰঞ্জী]]সমূহত ''দিখৌমুখ''ক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ সৈতে সংযুক্ত এখন নদীৰ মুখ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীয়েদি উজাই যাব পৰা গৈছিল। [[চুকাফা]]ৰ যাত্ৰা, ১৫১৩ চনৰ চুতীয়া–আহোম সংঘাত, ষোড়শ শতিকাৰ কোচ আক্ৰমণ আৰু ১৬৪৮ চনৰ আহোম ৰজাৰ যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণসমূহত দিখৌমুখক ''তিলাও'' বা লুইত নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB-Dikhow-route"/><ref name="AB-Koch-Dikhow"/><ref name="AB-Koch-1563"/> ১৬৪৮ চনৰ ৰাজকীয় যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণত দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ভোলাতলীলৈ যোৱা, তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি মণিপুৰ অঞ্চলত উপস্থিত হোৱা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণত থকা স্থাননামসমূহৰ সৈতে উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা–নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ কিছুমান স্থানৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই চিনাক্তকৰণসমূহ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> কিন্তু সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত নদীব্যৱস্থাৰ এক পৃথক বিন্যাস পোৱা যায়। ১৬৬২ চনত [[মীৰ জুমলা]]ৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত এডৱাৰ্ড গেইটৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইতৰ মূল সুঁতি [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল। আনহাতে [[দিহিং নদী]] মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। এই দক্ষিণৰ দিহিং সুঁতিয়ে প্ৰথমে [[দিচাং নদী|দিচাং]] আৰু তাৰপাছত দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ''লাখৌ''ত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-course">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=The Dihing followed the present channel of the Brahmaputra to the south of it, and, after receiving the waters of the Disang and the Dikhu, united with the Brahmaputra at its western extremity. }}</ref> মোগল অধিকাৰৰ সময়ত [[গড়গাঁও]]ৰ উত্তৰে ৰামদাং আৰু ''ত্ৰিমোহনী''ত সামৰিক চকী স্থাপন কৰা হৈছিল। গেইটে ত্ৰিমোহনীক সেই সময়ত দিখৌ নদী দিহিং নদীত মিলিত হোৱা স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla }}</ref> এই বিৱৰণ অনুসৰি সপ্তদশ শতিকাত দিখৌৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে পোনপটীয়াকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা নাছিল; ই প্ৰথমে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা দিহিং সুঁতিত মিলিত হৈছিল। গেইটে দিখৌৰ ইয়াৰো আগৰ গতিপথ সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। সেই পৰম্পৰা অনুসৰি দিখৌ নদীৰ এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথ আছিল আৰু ই পশ্চিমে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। এই পুৰণি গতিপথৰ এটা অংশ মাজুলীৰ ''টুনি নদী'' আৰু আন এটা অংশ [[নগাঁও জিলা]]ৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-tradition">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=At that time, according to native traditions, the Dikhu had an independent course as far as Kajalimukh, part of which still survives in the Majuli as the Tuni river, and part in Nowgong, as the Kallang. }}</ref> অৱশ্যে কাজলীমুখলৈকে দিখৌৰ এই স্বতন্ত্ৰ গতিপথৰ বৰ্ণনা এটা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা; ইয়াক প্ৰত্ননদীপথ বা ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক জৰীপৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ==উপনৈ== দিখৌ নদীৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[নামদাং নদী]] অন্যতম। ইয়াৰ উজনি অঞ্চলত য়াংমুন, ছেতাপ আৰু চণ্টক আদি নৈও দিখৌত মিলিত হয়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[দিহিং নদী]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:নাগালেণ্ডৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] atbudtu0zx05om7u97mivcsielecvg9 646323 646322 2026-10-20T20:26:41Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক গতিপথ */ 646323 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = দিখৌ নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = DIKHOW-BRIDGE.JPG | image_size = 250 | image_caption = [[শিৱসাগৰ]]ৰ দিখৌ নদীৰ ওপৰত ১৯৩৫ চনত ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি দিখৌ দলং | image_alt = <!-- *** Country etc. --> | country = {{flag|India}} | country1 = | state = [[অসম]] | state1 = [[নাগালেণ্ড]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = [[নাজিৰা]], [[শিৱসাগৰ]] <!-- *** Locations *** --> | source = লংলেং | source_note = | source_location = জুনহেবোটো জিলা, [[নাগালেণ্ড]] | source_country = [[ভাৰত]] | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = 26 | source_lat_m = 44 | source_lat_s = 45.7 | source_lat_NS = N | source_long_d = 94 | source_long_m = 48 | source_long_s = 24.8 | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = দিখৌমুখ, [[শিৱসাগৰ জিলা]], [[অসম]] | mouth_country = [[ভাৰত]] | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = 27 | mouth_lat_m = 00 | mouth_lat_s = 00.2 | mouth_lat_NS = N | mouth_long_d = 94 | mouth_long_m = 27 | mouth_long_s = 52.8 | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 200 | length_note = | watershed = 4372 | discharge = | discharge_round = | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''দিখৌ নদী''' ({{lang-en|Dikhow River}}) [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। নদীখনৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ত আৰু তাৰপৰা ই [[অসম]]ৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিখৌমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে।<ref name="dikhow">{{cite web |url=http://www.pcbassam.org/Final%20Action%20Plan%20Priority%20III,%20IV%20&%20V/Dikhow%20River/Action_Plan_Dikhow_River.pdf |title=Action Plan for Dikhow River at Dikhow Bridge |website=Pollution Control Board, Assam }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Assam/Sibsagar.pdf |title=Ground Water Information Booklet Sibsagar District, Assam |website=Central Ground Water Board, Ministry of Jal Shakti, Government of India }}</ref> নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০০ কিঃমিঃ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ৪,৩৭২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চল আগুৰি আছে। ==উৎপত্তি== দিখৌ নদীৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলত। ইয়াৰ উজনি অংশ স্থানীয়ভাৱে লংগা নামেৰেও জনা যায়। তাৰপৰা নদীখন সাধাৰণতে উত্তৰ আৰু উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ অসম অভিমুখে বৈ আহে। ==গতিপথ== [[File:শি‌ৱসাগৰ নগৰৰ কাষত অ‌ৱস্থিত দিখৌ নদীৰ ওপৰত থকা লোৰে নিৰ্মিত দলংখন.jpg|thumb|শিৱসাগৰ নগৰৰ ওচৰত দিখৌ নদীৰ ওপৰৰ দলং]] প্ৰথমতে লংগা নামেৰে উত্তৰ-পশ্চিম দিশত নদীখন প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ বৈ আহি তাৰপাছত উত্তৰ-পূবমুৱা হয়। প্ৰায় ২৫ কিঃমিঃ বৈ আহি চিমংচি নৈৰ সৈতে মিলাৰ পাছত ই তেজলা, নংগা বা দিখৌ নামেৰে পৰিচিত হয়। তাৰপৰা এটা গিৰিখাতেদি প্ৰায় ৩৫ কিঃমিঃ বৈ আহি ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ য়াংমুনৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰপৰা নদীখন টুৱেনচাং আৰু মন জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ মাজেৰে প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ বৈ আহি নাগালেণ্ডৰ নাগিনীমৰাৰ প্ৰায় ২ কিঃমিঃ দক্ষিণে ছেতাপ নৈৰ সৈতে মিলি [[শিৱসাগৰ জিলা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। নাগিনীমৰাৰ পৰা প্ৰায় ২ কিঃমিঃ আহি ই বামুনীপুখুৰী চাহ বাগিচা পায়। তাৰপৰা প্ৰায় ৩ কিঃমিঃ বৈ চণ্টকত চণ্টক নৈৰ সৈতে মিলিত হয়। চণ্টকৰ পৰা দিখৌ নদী উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ নাগিনীমৰা–শিমলুগুৰি ৰে'লপথৰ কাষেদি বৈ [[নাজিৰা]] নগৰৰ পূবফালে এটা পাক মাৰে। তাৰপৰা [[ধোদৰ আলি]] পাৰ হৈ ই গড়গাঁও অঞ্চল পায়। গড়গাঁৱৰ পৰা ভটিয়াই নদীখন চেৰেকাপাৰলৈ যায় আৰু তাৰপৰা পশ্চিমমুৱা হৈ পানীচকী আৰু মেটেকাঘাট পাৰ হৈ [[শিৱসাগৰ]] নগৰ পায়। শিৱসাগৰৰ পৰা নদীখনে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ ৰূপহীমুখ পায়। ৰূপহীমুখৰ পৰা পশ্চিমমুৱা হৈ গৈ [[নামদাং নদী]]ৰ সৈতে মিলিত হয়। তাৰপাছত দিখৌ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ গৌৰীসাগৰ অঞ্চল পাৰ কৰি দিখৌমুখৰ ওচৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ত মিলিত হয়। [[File:Dikhou river.jpg|middle|thumb|দিখৌমুখৰ ওচৰত দিখৌ নদী]] ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== দিখৌ নদী আৰু বিশেষকৈ ''দিখৌমুখ'' মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছিল। প্ৰাচীন [[বুৰঞ্জী]]সমূহৰ বিৱৰণে ইংগিত দিয়ে যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে সদায় একে নাছিল। প্ৰাৰম্ভিক বুৰঞ্জীসমূহত দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ ওপৰত অৱস্থিত এনে এটা স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীত প্ৰৱেশ কৰি উজাই যাব পৰা গৈছিল। পৰৱৰ্তী সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত অৱশ্যে দিখৌক মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা তৎকালীন দিহিং নদীত মিলিত হোৱা দেখা যায়। [[চুকাফা]]ৰ অসম আগমনৰ বিৱৰণ সংৰক্ষিত থকা ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি, তেওঁ [[হাবুং]] ত্যাগ কৰি ''তিলাও'' বা লুইত নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হৈছিল। তাৰপৰা তেওঁ দিখৌ নদীয়েদি উজাই ''দিলিমুখ''লৈ গৈ বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name="AB-Dikhow-route">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=46–47 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=As the place was very often flooded by water, he proceeded downstream the river Tilao (Lohit) and arrived at Dikhaumukh. He advanced upstream the Dikhau river and came to Dilimukh. }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]ৰ সময়তো দিখৌমুখ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক স্থান আছিল। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা ''ধীৰনাৰায়ণ'' আহোমসকলৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়ি আহি দিখৌমুখত নিজৰ অৱস্থান স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=55 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=In lakni, Mungmut (i.e., in 1513 A.D.), the Chutia king, Dhirnarayan made a hostile march against our king and took his station at Dikhaumukh. }}</ref> সংঘাতৰ আন বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিখৌমুখৰ পৰা পূবলৈ দিহিং অভিমুখে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডিব্ৰুমুখ আৰু শদিয়াৰ দিশে পিছুৱাই যোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Gauhati University |location=Gauhati }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ]] আক্ৰমণৰ বিৱৰণতো দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–তিলাও সুঁতিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰা হৈছে। ১৫৬২ চনৰ এক আক্ৰমণৰ সময়ত ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি কোচ বাহিনী তিলাও নদীয়েদি উজাই দিখৌমুখলৈ আহিছিল, য'ত আহোম সেনাপতিসকলে তেওঁলোকক বাধা দিবলৈ বাহিনী একত্ৰিত কৰিছিল। যুদ্ধৰ পাছত কোচ নৌবাহিনী ভটিয়াই হাণ্ডিয়া নদীৰ মুখলৈ উভতি যায়।<ref name="AB-Koch-Dikhow">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=84–85 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref> পৰৱৰ্তী অভিযানত কোচ ৰজাই পুনৰ তিলাও নদীয়েদি উজাই আহি দিখৌ নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-চাও'' (''Sup-Nam-chao'')ৰ বিপৰীত পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। আহোমসকলেও তাৰ বিপৰীতে এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে আৰু দিহিং নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-জিন'' (''Sup-Nam-Jin'')ত বাহিনী স্থাপন কৰে। একে বিৱৰণত তাৰপাছত কোচ বাহিনীয়ে [[মৰঙী]] প্ৰদেশ ধ্বংস কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB-Koch-1563">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=85–86 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=The Koch king invaded our country and, coming upstream the river Tilao, prepared a fort in front of the Dikhou river on the other side of the Tilao. }}</ref> ১৬৪৮ চনৰ এটা ৰাজকীয় ভ্ৰমণপথেও দিখৌমুখ তিলাও বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতিৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি দেখুৱায়। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি আহোম ৰজাই প্ৰথমে দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ''ভোলাতলী''লৈ যায় আৰু তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি ''মণিপুৰ'' অভিমুখে গৈ ''কড়া''ত ৰয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদত কৰা নামটো ''Hara'' ৰূপে দিয়া হৈছে। তাৰপাছত ৰজাই ভটিয়াই ''বৰবিল''ত ৰয় আৰু পৰৱৰ্তী মাহত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=On the day, Banrung, the king proceeded down-stream the Dihing river to Bholatali ... the king proceeded to Manipur by the river, Tilao and halted at Hara ... He proceeded down and stopped at Barbil. In the month of Dinsham (Magh), the king proceeded downstream the Tilao from Barbil and stopped at the mouth of the Dikhau river. }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ''মণিপুৰ'' জিলাক অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ ''Outreparh'' বিভাগত নৰোৱা আৰু গাগুলডুবীৰ মাজত স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Martin |first=Robert Montgomery |title=The History, Antiquities, Topography, and Statistics of Eastern India |volume=3 |year=1838 |publisher=Wm. H. Allen and Co. |location=London }}</ref> ''কড়া'' নামটো উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ ''কড়া নদী''ৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই নদীখনে ধেমাজি–ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ পানী নিষ্কাশন কৰি মাজুলীৰ বিপৰীতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খেৰকটীয়া সুঁতিত মিলিছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> ''বৰবিল'' নামৰ ঠাইও এই অঞ্চলত বৰ্তি আছে। উত্তৰ পাৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলত বৰবিল নামৰ এখন গাঁও পোৱা যায়; আনহাতে ১৯১৭ চনৰ Survey of India-ৰ পশ্চিম মাজুলীৰ মানচিত্ৰত চৰাইকাটাৰ পশ্চিমে ''Bar Bil'' নামৰ এটা বিল দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Survey of India |title=Sibsagar District, Sheet 83 F/13 |year=1917 |scale=1:63,360 |publisher=Survey of India |url=https://zenodo.org/records/7869305/files/83%20F%5D13%20Sibsagar%20District%20%281917%29.jpg?download=1 |via=Zenodo }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ পৰা জানিব পাৰি যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ সময়ৰ লগে লগে যথেষ্ট পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক [[বুৰঞ্জী]]সমূহত ''দিখৌমুখ''ক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ সৈতে সংযুক্ত এখন নদীৰ মুখ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীয়েদি উজাই যাব পৰা গৈছিল। [[চুকাফা]]ৰ যাত্ৰা, ১৫১৩ চনৰ চুতীয়া–আহোম সংঘাত, ষোড়শ শতিকাৰ কোচ আক্ৰমণ আৰু ১৬৪৮ চনৰ আহোম ৰজাৰ যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণসমূহত দিখৌমুখক ''তিলাও'' বা লুইত নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB-Dikhow-route"/><ref name="AB-Koch-Dikhow"/><ref name="AB-Koch-1563"/> ১৬৪৮ চনৰ ৰাজকীয় যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণত দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ভোলাতলীলৈ যোৱা, তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি মণিপুৰ অঞ্চলত উপস্থিত হোৱা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণত থকা স্থাননামসমূহৰ সৈতে উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা–নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ কিছুমান স্থানৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই চিনাক্তকৰণসমূহ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> কিন্তু সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত নদীব্যৱস্থাৰ এক পৃথক বিন্যাস পোৱা যায়। ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত এডৱাৰ্ড গেইটৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইতৰ মূল সুঁতি [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল। আনহাতে [[দিহিং নদী]] মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। এই দক্ষিণৰ দিহিং সুঁতিয়ে প্ৰথমে [[দিচাং নদী|দিচাং]] আৰু তাৰপাছত দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ''লাখৌ''ত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-course">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=The Dihing followed the present channel of the Brahmaputra to the south of it, and, after receiving the waters of the Disang and the Dikhu, united with the Brahmaputra at its western extremity. }}</ref> মোগল অধিকাৰৰ সময়ত [[গড়গাঁও]]ৰ উত্তৰে ৰামদাং আৰু ''ত্ৰিমোহনী''ত সামৰিক চকী স্থাপন কৰা হৈছিল। গেইটে ত্ৰিমোহনীক সেই সময়ত দিখৌ নদী দিহিং নদীত মিলিত হোৱা স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla }}</ref> এই বিৱৰণ অনুসৰি সপ্তদশ শতিকাত দিখৌৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে পোনপটীয়াকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা নাছিল; ই প্ৰথমে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা দিহিং সুঁতিত মিলিত হৈছিল। গেইটে দিখৌৰ ইয়াৰো আগৰ গতিপথ সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। সেই পৰম্পৰা অনুসৰি দিখৌ নদীৰ এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথ আছিল আৰু ই পশ্চিমে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। এই পুৰণি গতিপথৰ এটা অংশ মাজুলীৰ ''টুনি নদী'' আৰু আন এটা অংশ [[নগাঁও জিলা]]ৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-tradition">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=At that time, according to native traditions, the Dikhu had an independent course as far as Kajalimukh, part of which still survives in the Majuli as the Tuni river, and part in Nowgong, as the Kallang. }}</ref> অৱশ্যে কাজলীমুখলৈকে দিখৌৰ এই স্বতন্ত্ৰ গতিপথৰ বৰ্ণনা এটা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা; ইয়াক প্ৰত্ননদীপথ বা ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক জৰীপৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ==উপনৈ== দিখৌ নদীৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[নামদাং নদী]] অন্যতম। ইয়াৰ উজনি অঞ্চলত য়াংমুন, ছেতাপ আৰু চণ্টক আদি নৈও দিখৌত মিলিত হয়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[দিহিং নদী]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:নাগালেণ্ডৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] d7dna02t1jt12carkec092vivrmytu1 646325 646323 2026-10-20T20:29:34Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক উল্লেখ */ 646325 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = দিখৌ নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = DIKHOW-BRIDGE.JPG | image_size = 250 | image_caption = [[শিৱসাগৰ]]ৰ দিখৌ নদীৰ ওপৰত ১৯৩৫ চনত ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি দিখৌ দলং | image_alt = <!-- *** Country etc. --> | country = {{flag|India}} | country1 = | state = [[অসম]] | state1 = [[নাগালেণ্ড]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = [[নাজিৰা]], [[শিৱসাগৰ]] <!-- *** Locations *** --> | source = লংলেং | source_note = | source_location = জুনহেবোটো জিলা, [[নাগালেণ্ড]] | source_country = [[ভাৰত]] | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = 26 | source_lat_m = 44 | source_lat_s = 45.7 | source_lat_NS = N | source_long_d = 94 | source_long_m = 48 | source_long_s = 24.8 | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = দিখৌমুখ, [[শিৱসাগৰ জিলা]], [[অসম]] | mouth_country = [[ভাৰত]] | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = 27 | mouth_lat_m = 00 | mouth_lat_s = 00.2 | mouth_lat_NS = N | mouth_long_d = 94 | mouth_long_m = 27 | mouth_long_s = 52.8 | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 200 | length_note = | watershed = 4372 | discharge = | discharge_round = | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''দিখৌ নদী''' ({{lang-en|Dikhow River}}) [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। নদীখনৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ত আৰু তাৰপৰা ই [[অসম]]ৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিখৌমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে।<ref name="dikhow">{{cite web |url=http://www.pcbassam.org/Final%20Action%20Plan%20Priority%20III,%20IV%20&%20V/Dikhow%20River/Action_Plan_Dikhow_River.pdf |title=Action Plan for Dikhow River at Dikhow Bridge |website=Pollution Control Board, Assam }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Assam/Sibsagar.pdf |title=Ground Water Information Booklet Sibsagar District, Assam |website=Central Ground Water Board, Ministry of Jal Shakti, Government of India }}</ref> নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০০ কিঃমিঃ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ৪,৩৭২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চল আগুৰি আছে। ==উৎপত্তি== দিখৌ নদীৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলত। ইয়াৰ উজনি অংশ স্থানীয়ভাৱে লংগা নামেৰেও জনা যায়। তাৰপৰা নদীখন সাধাৰণতে উত্তৰ আৰু উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ অসম অভিমুখে বৈ আহে। ==গতিপথ== [[File:শি‌ৱসাগৰ নগৰৰ কাষত অ‌ৱস্থিত দিখৌ নদীৰ ওপৰত থকা লোৰে নিৰ্মিত দলংখন.jpg|thumb|শিৱসাগৰ নগৰৰ ওচৰত দিখৌ নদীৰ ওপৰৰ দলং]] প্ৰথমতে লংগা নামেৰে উত্তৰ-পশ্চিম দিশত নদীখন প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ বৈ আহি তাৰপাছত উত্তৰ-পূবমুৱা হয়। প্ৰায় ২৫ কিঃমিঃ বৈ আহি চিমংচি নৈৰ সৈতে মিলাৰ পাছত ই তেজলা, নংগা বা দিখৌ নামেৰে পৰিচিত হয়। তাৰপৰা এটা গিৰিখাতেদি প্ৰায় ৩৫ কিঃমিঃ বৈ আহি ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ য়াংমুনৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰপৰা নদীখন টুৱেনচাং আৰু মন জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ মাজেৰে প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ বৈ আহি নাগালেণ্ডৰ নাগিনীমৰাৰ প্ৰায় ২ কিঃমিঃ দক্ষিণে ছেতাপ নৈৰ সৈতে মিলি [[শিৱসাগৰ জিলা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। নাগিনীমৰাৰ পৰা প্ৰায় ২ কিঃমিঃ আহি ই বামুনীপুখুৰী চাহ বাগিচা পায়। তাৰপৰা প্ৰায় ৩ কিঃমিঃ বৈ চণ্টকত চণ্টক নৈৰ সৈতে মিলিত হয়। চণ্টকৰ পৰা দিখৌ নদী উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ নাগিনীমৰা–শিমলুগুৰি ৰে'লপথৰ কাষেদি বৈ [[নাজিৰা]] নগৰৰ পূবফালে এটা পাক মাৰে। তাৰপৰা [[ধোদৰ আলি]] পাৰ হৈ ই গড়গাঁও অঞ্চল পায়। গড়গাঁৱৰ পৰা ভটিয়াই নদীখন চেৰেকাপাৰলৈ যায় আৰু তাৰপৰা পশ্চিমমুৱা হৈ পানীচকী আৰু মেটেকাঘাট পাৰ হৈ [[শিৱসাগৰ]] নগৰ পায়। শিৱসাগৰৰ পৰা নদীখনে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ ৰূপহীমুখ পায়। ৰূপহীমুখৰ পৰা পশ্চিমমুৱা হৈ গৈ [[নামদাং নদী]]ৰ সৈতে মিলিত হয়। তাৰপাছত দিখৌ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ গৌৰীসাগৰ অঞ্চল পাৰ কৰি দিখৌমুখৰ ওচৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ত মিলিত হয়। [[File:Dikhou river.jpg|middle|thumb|দিখৌমুখৰ ওচৰত দিখৌ নদী]] ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== দিখৌ নদী আৰু বিশেষকৈ ''দিখৌমুখ'' মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছিল। প্ৰাচীন [[বুৰঞ্জী]]সমূহৰ বিৱৰণে ইংগিত দিয়ে যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে সদায় একে নাছিল। প্ৰাৰম্ভিক বুৰঞ্জীসমূহত দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ ওপৰত অৱস্থিত এনে এটা স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীত প্ৰৱেশ কৰি উজাই যাব পৰা গৈছিল। পৰৱৰ্তী সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত অৱশ্যে দিখৌক মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা তৎকালীন দিহিং নদীত মিলিত হোৱা দেখা যায়। [[চুকাফা]]ৰ অসম আগমনৰ বিৱৰণ সংৰক্ষিত থকা ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি, তেওঁ [[হাবুং]] ত্যাগ কৰি ''তিলাও'' বা লুইত নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হৈছিল। তাৰপৰা তেওঁ দিখৌ নদীয়েদি উজাই ''দিলিমুখ''লৈ গৈ বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name="AB-Dikhow-route">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=46–47 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=As the place was very often flooded by water, he proceeded downstream the river Tilao (Lohit) and arrived at Dikhaumukh. He advanced upstream the Dikhau river and came to Dilimukh. }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]ৰ সময়তো দিখৌমুখ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক স্থান আছিল। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা ''ধীৰনাৰায়ণ'' আহোমসকলৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়ি আহি দিখৌমুখত নিজৰ অৱস্থান স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=55 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=In lakni, Mungmut (i.e., in 1513 A.D.), the Chutia king, Dhirnarayan made a hostile march against our king and took his station at Dikhaumukh. }}</ref> সংঘাতৰ আন বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিখৌমুখৰ পৰা পূবলৈ দিহিং অভিমুখে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডিব্ৰুমুখ আৰু শদিয়াৰ দিশে পিছুৱাই যোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Gauhati University |location=Gauhati }}</ref> দিখৌ নদীক ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আহোম–কছাৰী সংঘাতৰ বিৱৰণতো এক ভূখণ্ডগত সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি আহোম বাহিনীয়ে [[দেৰগাঁও]] অঞ্চলৰ ''শীতল-নেঘেৰী'' আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত কছাৰী ৰজাই দিখৌ নদীৰ দক্ষিণ পাৰৰ পৰা তেওঁৰ ৰাজ্য আৰম্ভ হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Assam Buranji: A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |year=1945 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Shillong |page=20 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:অসম_বুৰঞ্জী.djvu/১০৮ }}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো দিখৌৰ দক্ষিণ পাৰৰ পৰা কছাৰী ৰাজ্য বিস্তৃত হোৱা বুলি একেধৰণৰ দাবী পোৱা যায়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 }}</ref> একে বিৱৰণত ১৪৪৮ শকত (১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দ) কছাৰী ৰজাই [[ধনশিৰি নদী]]ৰ পাৰত শিবিৰ পাতিছিল বুলি উল্লেখ আছে। তাৰ পিছত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে শীতল-নেঘেৰী অধিকাৰ কৰি ধনশিৰি পাৰ হৈ মৰঙী জয় কৰে।<ref name="Bhuyan1945p20">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Assam Buranji: A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |year=1945 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Shillong |page=20 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:অসম_বুৰঞ্জী.djvu/১০৮ }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ]] আক্ৰমণৰ বিৱৰণতো দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–তিলাও সুঁতিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰা হৈছে। ১৫৬২ চনৰ এক আক্ৰমণৰ সময়ত ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি কোচ বাহিনী তিলাও নদীয়েদি উজাই দিখৌমুখলৈ আহিছিল, য'ত আহোম সেনাপতিসকলে তেওঁলোকক বাধা দিবলৈ বাহিনী একত্ৰিত কৰিছিল। যুদ্ধৰ পাছত কোচ নৌবাহিনী ভটিয়াই হাণ্ডিয়া নদীৰ মুখলৈ উভতি যায়।<ref name="AB-Koch-Dikhow">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=84–85 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref> পৰৱৰ্তী অভিযানত কোচ ৰজাই পুনৰ তিলাও নদীয়েদি উজাই আহি দিখৌ নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-চাও'' (''Sup-Nam-chao'')ৰ বিপৰীত পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। আহোমসকলেও তাৰ বিপৰীতে এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে আৰু দিহিং নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-জিন'' (''Sup-Nam-Jin'')ত বাহিনী স্থাপন কৰে। একে বিৱৰণত তাৰপাছত কোচ বাহিনীয়ে [[মৰঙী]] প্ৰদেশ ধ্বংস কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB-Koch-1563">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=85–86 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=The Koch king invaded our country and, coming upstream the river Tilao, prepared a fort in front of the Dikhou river on the other side of the Tilao. }}</ref> ১৬৪৮ চনৰ এটা ৰাজকীয় ভ্ৰমণপথেও দিখৌমুখ তিলাও বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতিৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি দেখুৱায়। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি আহোম ৰজাই প্ৰথমে দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ''ভোলাতলী''লৈ যায় আৰু তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি ''মণিপুৰ'' অভিমুখে গৈ ''কড়া''ত ৰয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদত কৰা নামটো ''Hara'' ৰূপে দিয়া হৈছে। তাৰপাছত ৰজাই ভটিয়াই ''বৰবিল''ত ৰয় আৰু পৰৱৰ্তী মাহত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=On the day, Banrung, the king proceeded down-stream the Dihing river to Bholatali ... the king proceeded to Manipur by the river, Tilao and halted at Hara ... He proceeded down and stopped at Barbil. In the month of Dinsham (Magh), the king proceeded downstream the Tilao from Barbil and stopped at the mouth of the Dikhau river. }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ''মণিপুৰ'' জিলাক অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ ''Outreparh'' বিভাগত নৰোৱা আৰু গাগুলডুবীৰ মাজত স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Martin |first=Robert Montgomery |title=The History, Antiquities, Topography, and Statistics of Eastern India |volume=3 |year=1838 |publisher=Wm. H. Allen and Co. |location=London }}</ref> ''কড়া'' নামটো উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ ''কড়া নদী''ৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই নদীখনে ধেমাজি–ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ পানী নিষ্কাশন কৰি মাজুলীৰ বিপৰীতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খেৰকটীয়া সুঁতিত মিলিছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> ''বৰবিল'' নামৰ ঠাইও এই অঞ্চলত বৰ্তি আছে। উত্তৰ পাৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলত বৰবিল নামৰ এখন গাঁও পোৱা যায়; আনহাতে ১৯১৭ চনৰ Survey of India-ৰ পশ্চিম মাজুলীৰ মানচিত্ৰত চৰাইকাটাৰ পশ্চিমে ''Bar Bil'' নামৰ এটা বিল দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Survey of India |title=Sibsagar District, Sheet 83 F/13 |year=1917 |scale=1:63,360 |publisher=Survey of India |url=https://zenodo.org/records/7869305/files/83%20F%5D13%20Sibsagar%20District%20%281917%29.jpg?download=1 |via=Zenodo }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ পৰা জানিব পাৰি যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ সময়ৰ লগে লগে যথেষ্ট পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক [[বুৰঞ্জী]]সমূহত ''দিখৌমুখ''ক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ সৈতে সংযুক্ত এখন নদীৰ মুখ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীয়েদি উজাই যাব পৰা গৈছিল। [[চুকাফা]]ৰ যাত্ৰা, ১৫১৩ চনৰ চুতীয়া–আহোম সংঘাত, ষোড়শ শতিকাৰ কোচ আক্ৰমণ আৰু ১৬৪৮ চনৰ আহোম ৰজাৰ যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণসমূহত দিখৌমুখক ''তিলাও'' বা লুইত নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB-Dikhow-route"/><ref name="AB-Koch-Dikhow"/><ref name="AB-Koch-1563"/> ১৬৪৮ চনৰ ৰাজকীয় যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণত দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ভোলাতলীলৈ যোৱা, তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি মণিপুৰ অঞ্চলত উপস্থিত হোৱা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণত থকা স্থাননামসমূহৰ সৈতে উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা–নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ কিছুমান স্থানৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই চিনাক্তকৰণসমূহ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> কিন্তু সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত নদীব্যৱস্থাৰ এক পৃথক বিন্যাস পোৱা যায়। ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত এডৱাৰ্ড গেইটৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইতৰ মূল সুঁতি [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল। আনহাতে [[দিহিং নদী]] মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। এই দক্ষিণৰ দিহিং সুঁতিয়ে প্ৰথমে [[দিচাং নদী|দিচাং]] আৰু তাৰপাছত দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ''লাখৌ''ত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-course">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=The Dihing followed the present channel of the Brahmaputra to the south of it, and, after receiving the waters of the Disang and the Dikhu, united with the Brahmaputra at its western extremity. }}</ref> মোগল অধিকাৰৰ সময়ত [[গড়গাঁও]]ৰ উত্তৰে ৰামদাং আৰু ''ত্ৰিমোহনী''ত সামৰিক চকী স্থাপন কৰা হৈছিল। গেইটে ত্ৰিমোহনীক সেই সময়ত দিখৌ নদী দিহিং নদীত মিলিত হোৱা স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla }}</ref> এই বিৱৰণ অনুসৰি সপ্তদশ শতিকাত দিখৌৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে পোনপটীয়াকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা নাছিল; ই প্ৰথমে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা দিহিং সুঁতিত মিলিত হৈছিল। গেইটে দিখৌৰ ইয়াৰো আগৰ গতিপথ সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। সেই পৰম্পৰা অনুসৰি দিখৌ নদীৰ এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথ আছিল আৰু ই পশ্চিমে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। এই পুৰণি গতিপথৰ এটা অংশ মাজুলীৰ ''টুনি নদী'' আৰু আন এটা অংশ [[নগাঁও জিলা]]ৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-tradition">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=At that time, according to native traditions, the Dikhu had an independent course as far as Kajalimukh, part of which still survives in the Majuli as the Tuni river, and part in Nowgong, as the Kallang. }}</ref> অৱশ্যে কাজলীমুখলৈকে দিখৌৰ এই স্বতন্ত্ৰ গতিপথৰ বৰ্ণনা এটা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা; ইয়াক প্ৰত্ননদীপথ বা ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক জৰীপৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ==উপনৈ== দিখৌ নদীৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[নামদাং নদী]] অন্যতম। ইয়াৰ উজনি অঞ্চলত য়াংমুন, ছেতাপ আৰু চণ্টক আদি নৈও দিখৌত মিলিত হয়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[দিহিং নদী]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:নাগালেণ্ডৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] pt9rt6wtxdwdr6l8o8kgska4u789fhs 646326 646325 2026-10-20T20:29:53Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক উল্লেখ */ 646326 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = দিখৌ নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = DIKHOW-BRIDGE.JPG | image_size = 250 | image_caption = [[শিৱসাগৰ]]ৰ দিখৌ নদীৰ ওপৰত ১৯৩৫ চনত ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি দিখৌ দলং | image_alt = <!-- *** Country etc. --> | country = {{flag|India}} | country1 = | state = [[অসম]] | state1 = [[নাগালেণ্ড]] <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = [[নাজিৰা]], [[শিৱসাগৰ]] <!-- *** Locations *** --> | source = লংলেং | source_note = | source_location = জুনহেবোটো জিলা, [[নাগালেণ্ড]] | source_country = [[ভাৰত]] | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = 26 | source_lat_m = 44 | source_lat_s = 45.7 | source_lat_NS = N | source_long_d = 94 | source_long_m = 48 | source_long_s = 24.8 | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = দিখৌমুখ, [[শিৱসাগৰ জিলা]], [[অসম]] | mouth_country = [[ভাৰত]] | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = 27 | mouth_lat_m = 00 | mouth_lat_s = 00.2 | mouth_lat_NS = N | mouth_long_d = 94 | mouth_long_m = 27 | mouth_long_s = 52.8 | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 200 | length_note = | watershed = 4372 | discharge = | discharge_round = | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''দিখৌ নদী''' ({{lang-en|Dikhow River}}) [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। নদীখনৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ত আৰু তাৰপৰা ই [[অসম]]ৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিখৌমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে।<ref name="dikhow">{{cite web |url=http://www.pcbassam.org/Final%20Action%20Plan%20Priority%20III,%20IV%20&%20V/Dikhow%20River/Action_Plan_Dikhow_River.pdf |title=Action Plan for Dikhow River at Dikhow Bridge |website=Pollution Control Board, Assam }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/Assam/Sibsagar.pdf |title=Ground Water Information Booklet Sibsagar District, Assam |website=Central Ground Water Board, Ministry of Jal Shakti, Government of India }}</ref> নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০০ কিঃমিঃ আৰু ইয়াৰ অৱবাহিকাই প্ৰায় ৪,৩৭২ বৰ্গ কিঃমিঃ অঞ্চল আগুৰি আছে। ==উৎপত্তি== দিখৌ নদীৰ উৎপত্তি [[নাগালেণ্ড]]ৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলত। ইয়াৰ উজনি অংশ স্থানীয়ভাৱে লংগা নামেৰেও জনা যায়। তাৰপৰা নদীখন সাধাৰণতে উত্তৰ আৰু উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ অসম অভিমুখে বৈ আহে। ==গতিপথ== [[File:শি‌ৱসাগৰ নগৰৰ কাষত অ‌ৱস্থিত দিখৌ নদীৰ ওপৰত থকা লোৰে নিৰ্মিত দলংখন.jpg|thumb|শিৱসাগৰ নগৰৰ ওচৰত দিখৌ নদীৰ ওপৰৰ দলং]] প্ৰথমতে লংগা নামেৰে উত্তৰ-পশ্চিম দিশত নদীখন প্ৰায় ২০ কিঃমিঃ বৈ আহি তাৰপাছত উত্তৰ-পূবমুৱা হয়। প্ৰায় ২৫ কিঃমিঃ বৈ আহি চিমংচি নৈৰ সৈতে মিলাৰ পাছত ই তেজলা, নংগা বা দিখৌ নামেৰে পৰিচিত হয়। তাৰপৰা এটা গিৰিখাতেদি প্ৰায় ৩৫ কিঃমিঃ বৈ আহি ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান উপনৈ য়াংমুনৰ সৈতে মিলিত হয়। ইয়াৰপৰা নদীখন টুৱেনচাং আৰু মন জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ মাজেৰে প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ বৈ আহি নাগালেণ্ডৰ নাগিনীমৰাৰ প্ৰায় ২ কিঃমিঃ দক্ষিণে ছেতাপ নৈৰ সৈতে মিলি [[শিৱসাগৰ জিলা]]ত প্ৰৱেশ কৰে। নাগিনীমৰাৰ পৰা প্ৰায় ২ কিঃমিঃ আহি ই বামুনীপুখুৰী চাহ বাগিচা পায়। তাৰপৰা প্ৰায় ৩ কিঃমিঃ বৈ চণ্টকত চণ্টক নৈৰ সৈতে মিলিত হয়। চণ্টকৰ পৰা দিখৌ নদী উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ নাগিনীমৰা–শিমলুগুৰি ৰে'লপথৰ কাষেদি বৈ [[নাজিৰা]] নগৰৰ পূবফালে এটা পাক মাৰে। তাৰপৰা [[ধোদৰ আলি]] পাৰ হৈ ই গড়গাঁও অঞ্চল পায়। গড়গাঁৱৰ পৰা ভটিয়াই নদীখন চেৰেকাপাৰলৈ যায় আৰু তাৰপৰা পশ্চিমমুৱা হৈ পানীচকী আৰু মেটেকাঘাট পাৰ হৈ [[শিৱসাগৰ]] নগৰ পায়। শিৱসাগৰৰ পৰা নদীখনে ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ ৰূপহীমুখ পায়। ৰূপহীমুখৰ পৰা পশ্চিমমুৱা হৈ গৈ [[নামদাং নদী]]ৰ সৈতে মিলিত হয়। তাৰপাছত দিখৌ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ গৌৰীসাগৰ অঞ্চল পাৰ কৰি দিখৌমুখৰ ওচৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ত মিলিত হয়। [[File:Dikhou river.jpg|middle|thumb|দিখৌমুখৰ ওচৰত দিখৌ নদী]] ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== দিখৌ নদী আৰু বিশেষকৈ ''দিখৌমুখ'' মধ্যযুগীয় অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান আছিল। প্ৰাচীন [[বুৰঞ্জী]]সমূহৰ বিৱৰণে ইংগিত দিয়ে যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে সদায় একে নাছিল। প্ৰাৰম্ভিক বুৰঞ্জীসমূহত দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ ওপৰত অৱস্থিত এনে এটা স্থান হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীত প্ৰৱেশ কৰি উজাই যাব পৰা গৈছিল। পৰৱৰ্তী সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত অৱশ্যে দিখৌক মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা তৎকালীন দিহিং নদীত মিলিত হোৱা দেখা যায়। [[চুকাফা]]ৰ অসম আগমনৰ বিৱৰণ সংৰক্ষিত থকা ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি, তেওঁ [[হাবুং]] ত্যাগ কৰি ''তিলাও'' বা লুইত নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হৈছিল। তাৰপৰা তেওঁ দিখৌ নদীয়েদি উজাই ''দিলিমুখ''লৈ গৈ বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name="AB-Dikhow-route">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=46–47 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=As the place was very often flooded by water, he proceeded downstream the river Tilao (Lohit) and arrived at Dikhaumukh. He advanced upstream the Dikhau river and came to Dilimukh. }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]ৰ সময়তো দিখৌমুখ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক স্থান আছিল। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি ১৫১৩ চনত চুতীয়া ৰজা ''ধীৰনাৰায়ণ'' আহোমসকলৰ বিৰুদ্ধে আগবাঢ়ি আহি দিখৌমুখত নিজৰ অৱস্থান স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=55 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=In lakni, Mungmut (i.e., in 1513 A.D.), the Chutia king, Dhirnarayan made a hostile march against our king and took his station at Dikhaumukh. }}</ref> সংঘাতৰ আন বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিখৌমুখৰ পৰা পূবলৈ দিহিং অভিমুখে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডিব্ৰুমুখ আৰু শদিয়াৰ দিশে পিছুৱাই যোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Gauhati University |location=Gauhati }}</ref> দিখৌ নদীক ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ আহোম–কছাৰী সংঘাতৰ বিৱৰণতো এক ভূখণ্ডগত সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি আহোম বাহিনীয়ে [[দেৰগাঁও]] অঞ্চলৰ ''শীতল-নেঘেৰী'' আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত কছাৰী ৰজাই দিখৌ নদীৰ দক্ষিণ পাৰৰ পৰা তেওঁৰ ৰাজ্য আৰম্ভ হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Assam Buranji: A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |year=1945 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Shillong |page=20 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:অসম_বুৰঞ্জী.djvu/১০৮ }}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো দিখৌৰ দক্ষিণ পাৰৰ পৰা কছাৰী ৰাজ্য বিস্তৃত হোৱা বুলি একেধৰণৰ দাবী পোৱা যায়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 }}</ref> একে বিৱৰণত ১৪৪৮ শকত (১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দ) কছাৰী ৰজাই [[ধনশিৰি নদী]]ৰ পাৰত শিবিৰ পাতিছিল বুলি উল্লেখ আছে। তাৰ পিছত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে শীতল-নেঘেৰী অধিকাৰ কৰি ধনশিৰি পাৰ হৈ মৰঙী জয় কৰে।<ref name="Bhuyan1945p20">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=Assam Buranji: A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |year=1945 |publisher=Government of Assam, Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Shillong |page=20 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:অসম_বুৰঞ্জী.djvu/১০৮ }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ]] আক্ৰমণৰ বিৱৰণতো দিখৌমুখক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–তিলাও সুঁতিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰা হৈছে। ১৫৬২ চনৰ এক আক্ৰমণৰ সময়ত ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি কোচ বাহিনী তিলাও নদীয়েদি উজাই দিখৌমুখলৈ আহিছিল, য'ত আহোম সেনাপতিসকলে তেওঁলোকক বাধা দিবলৈ বাহিনী একত্ৰিত কৰিছিল। যুদ্ধৰ পাছত কোচ নৌবাহিনী ভটিয়াই হাণ্ডিয়া নদীৰ মুখলৈ উভতি যায়।<ref name="AB-Koch-Dikhow">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=84–85 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref> পৰৱৰ্তী অভিযানত কোচ ৰজাই পুনৰ তিলাও নদীয়েদি উজাই আহি দিখৌ নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-চাও'' (''Sup-Nam-chao'')ৰ বিপৰীত পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। আহোমসকলেও তাৰ বিপৰীতে এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে আৰু দিহিং নদীৰ মুখ বা ''চুপ-নাম-জিন'' (''Sup-Nam-Jin'')ত বাহিনী স্থাপন কৰে। একে বিৱৰণত তাৰপাছত কোচ বাহিনীয়ে মৰঙী প্ৰদেশ ধ্বংস কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB-Koch-1563">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |pages=85–86 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=The Koch king invaded our country and, coming upstream the river Tilao, prepared a fort in front of the Dikhou river on the other side of the Tilao. }}</ref> ১৬৪৮ চনৰ এটা ৰাজকীয় ভ্ৰমণপথেও দিখৌমুখ তিলাও বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতিৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি দেখুৱায়। ''Ahom-Buranji'' অনুসৰি আহোম ৰজাই প্ৰথমে দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ''ভোলাতলী''লৈ যায় আৰু তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি ''মণিপুৰ'' অভিমুখে গৈ ''কড়া''ত ৰয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদত কৰা নামটো ''Hara'' ৰূপে দিয়া হৈছে। তাৰপাছত ৰজাই ভটিয়াই ''বৰবিল''ত ৰয় আৰু পৰৱৰ্তী মাহত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 |quote=On the day, Banrung, the king proceeded down-stream the Dihing river to Bholatali ... the king proceeded to Manipur by the river, Tilao and halted at Hara ... He proceeded down and stopped at Barbil. In the month of Dinsham (Magh), the king proceeded downstream the Tilao from Barbil and stopped at the mouth of the Dikhau river. }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ''মণিপুৰ'' জিলাক অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ ''Outreparh'' বিভাগত নৰোৱা আৰু গাগুলডুবীৰ মাজত স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Martin |first=Robert Montgomery |title=The History, Antiquities, Topography, and Statistics of Eastern India |volume=3 |year=1838 |publisher=Wm. H. Allen and Co. |location=London }}</ref> ''কড়া'' নামটো উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ ''কড়া নদী''ৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই নদীখনে ধেমাজি–ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ পানী নিষ্কাশন কৰি মাজুলীৰ বিপৰীতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খেৰকটীয়া সুঁতিত মিলিছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> ''বৰবিল'' নামৰ ঠাইও এই অঞ্চলত বৰ্তি আছে। উত্তৰ পাৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলত বৰবিল নামৰ এখন গাঁও পোৱা যায়; আনহাতে ১৯১৭ চনৰ Survey of India-ৰ পশ্চিম মাজুলীৰ মানচিত্ৰত চৰাইকাটাৰ পশ্চিমে ''Bar Bil'' নামৰ এটা বিল দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Survey of India |title=Sibsagar District, Sheet 83 F/13 |year=1917 |scale=1:63,360 |publisher=Survey of India |url=https://zenodo.org/records/7869305/files/83%20F%5D13%20Sibsagar%20District%20%281917%29.jpg?download=1 |via=Zenodo }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ পৰা জানিব পাৰি যে দিখৌ নদীৰ নিম্ন গতিপথ সময়ৰ লগে লগে যথেষ্ট পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক [[বুৰঞ্জী]]সমূহত ''দিখৌমুখ''ক মূল ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইত জলপ্ৰণালীৰ সৈতে সংযুক্ত এখন নদীৰ মুখ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ৰ পৰা দিখৌ নদীয়েদি উজাই যাব পৰা গৈছিল। [[চুকাফা]]ৰ যাত্ৰা, ১৫১৩ চনৰ চুতীয়া–আহোম সংঘাত, ষোড়শ শতিকাৰ কোচ আক্ৰমণ আৰু ১৬৪৮ চনৰ আহোম ৰজাৰ যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণসমূহত দিখৌমুখক ''তিলাও'' বা লুইত নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB-Dikhow-route"/><ref name="AB-Koch-Dikhow"/><ref name="AB-Koch-1563"/> ১৬৪৮ চনৰ ৰাজকীয় যাত্ৰাপথৰ বিৱৰণত দিহিং নদীয়েদি ভটিয়াই ভোলাতলীলৈ যোৱা, তাৰপৰা তিলাও নদীয়েদি মণিপুৰ অঞ্চলত উপস্থিত হোৱা আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বৰবিলৰ পৰা তিলাও নদীয়েদি ভটিয়াই দিখৌমুখত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণত থকা স্থাননামসমূহৰ সৈতে উত্তৰ পাৰৰ ঢকুৱাখনা–নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলৰ কিছুমান স্থানৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই চিনাক্তকৰণসমূহ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |year=1930 |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |page=131 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4028 }}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |year=2016 |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |pages=153–154 }}</ref> কিন্তু সপ্তদশ শতিকাৰ বিৱৰণসমূহত নদীব্যৱস্থাৰ এক পৃথক বিন্যাস পোৱা যায়। ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত এডৱাৰ্ড গেইটৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইতৰ মূল সুঁতি [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল। আনহাতে [[দিহিং নদী]] মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে পশ্চিমলৈ বৈ গৈছিল। এই দক্ষিণৰ দিহিং সুঁতিয়ে প্ৰথমে [[দিচাং নদী|দিচাং]] আৰু তাৰপাছত দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ''লাখৌ''ত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-course">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=The Dihing followed the present channel of the Brahmaputra to the south of it, and, after receiving the waters of the Disang and the Dikhu, united with the Brahmaputra at its western extremity. }}</ref> মোগল অধিকাৰৰ সময়ত [[গড়গাঁও]]ৰ উত্তৰে ৰামদাং আৰু ''ত্ৰিমোহনী''ত সামৰিক চকী স্থাপন কৰা হৈছিল। গেইটে ত্ৰিমোহনীক সেই সময়ত দিখৌ নদী দিহিং নদীত মিলিত হোৱা স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla }}</ref> এই বিৱৰণ অনুসৰি সপ্তদশ শতিকাত দিখৌৰ নিম্ন গতিপথ বৰ্তমানৰ দৰে পোনপটীয়াকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা নাছিল; ই প্ৰথমে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা দিহিং সুঁতিত মিলিত হৈছিল। গেইটে দিখৌৰ ইয়াৰো আগৰ গতিপথ সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। সেই পৰম্পৰা অনুসৰি দিখৌ নদীৰ এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথ আছিল আৰু ই পশ্চিমে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। এই পুৰণি গতিপথৰ এটা অংশ মাজুলীৰ ''টুনি নদী'' আৰু আন এটা অংশ [[নগাঁও জিলা]]ৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Gait-Dikhow-tradition">{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 |quote=At that time, according to native traditions, the Dikhu had an independent course as far as Kajalimukh, part of which still survives in the Majuli as the Tuni river, and part in Nowgong, as the Kallang. }}</ref> অৱশ্যে কাজলীমুখলৈকে দিখৌৰ এই স্বতন্ত্ৰ গতিপথৰ বৰ্ণনা এটা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা; ইয়াক প্ৰত্ননদীপথ বা ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক জৰীপৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা বুলি ধৰা উচিত নহয়। ==উপনৈ== দিখৌ নদীৰ উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহৰ ভিতৰত [[নামদাং নদী]] অন্যতম। ইয়াৰ উজনি অঞ্চলত য়াংমুন, ছেতাপ আৰু চণ্টক আদি নৈও দিখৌত মিলিত হয়। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[দিহিং নদী]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমৰ নদীসমূহ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:নাগালেণ্ডৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] thv07qy03t7o45frgnkd1qtzkrsmh09 0 32287 646356 565704 2026-10-20T22:09:39Z Ananya Taye 28065 646356 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = ধনশিৰি নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Cloudy,variety colors,sky394.jpg | image_size = 250 | image_caption = | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = {{flag|India}} | country1 = | state =[[অসম]], [[নাগালেণ্ড]] | state1 = <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = <!-- *** Locations *** --> | source = লাইছাং শৃংগ (Laisang peak) | source_note = | source_location = [[নাগালেণ্ড]], [[উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] | source_country = [[ভাৰত]] | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | mouth_location = | mouth_country = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 352 | length_round = 2 | length_note = | watershed =1220 | watershed_round = 2 | discharge = | discharge_round = | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''ধনশিৰি নদী''' ({{lang-en|Dhansiri River}}) হৈছে [[অসম]]ৰ [[গোলাঘাট জিলা]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ডিমাপুৰ জিলাৰ মুখ্য নদী। এই নদীখন [[নাগালেণ্ড]]ৰ ''লাইছাং শৃংগ'' (Laisang peak)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইয়াৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ৩৫২ কিঃমিঃ। ই দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰলৈ বৈ গৈ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত পৰিছেগৈ। এই নদীৰ অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি হৈছে ১২২০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref>{{Cite web|url=http://golaghat.gov.in/geograph.htm|title=Geography of Golaghat|accessdate=2007-12-21|publisher=Government of Assam}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== ধনশিৰি নদীখন ডিমাচাসকলৰ মাজত ''ডিমা'' (''Dima'') নামেৰেও পৰিচিত। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে ''ডিমা'' শব্দৰ অৰ্থ ''ডাঙৰ নদী'' আৰু এই নামটো বিশেষকৈ ধনশিৰি নদীৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত হৈছিল। আনহাতে, আহোমসকলে নদীখনক ''নাম-টিমা'' (''Nam-tima'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta }}</ref><ref>{{cite book |url=https://digital.soas.ac.uk/content/AA/00/00/06/16/00001/pdf.pdf |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |last=Borua |first=Gopal Chandra |location=Calcutta |page=40 }}</ref> [[ডিমাচা ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[ডিমাপুৰ]]। এই স্থানৰ নাম ধনশিৰি নদীৰ নামৰ পৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ''ডিমাপুৰ'' নামটো ডিমাচা-কছাৰী ভাষাৰ তিনিটা শব্দৰ সমন্বয়ত গঠিত—''দি'' (''di'') অৰ্থাৎ পানী, ''মা'' (''ma'') অৰ্থাৎ ডাঙৰ আৰু ''পুৰ'' (''pur'') অৰ্থাৎ বসতি।<ref>{{cite thesis |type=Ph.D. |first=Uttam |last=Bathari |title=Memory History and Polity: A Study of Dimasa Identity in Colonial Past and Post Colonial Present |publisher=Gauhati University |year=2014 |hdl=10603/115353 |pages=17–18 }}</ref> ==ঐতিহাসিক গতিপথ== ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক প্ৰমাণসমূহে দেখুৱায় যে ধনশিৰি নদীৰ নামনি অংশৰ গতিপথ অতীতত বৰ্তমানৰ তুলনাত যথেষ্ট পৃথক আছিল। যোগেন্দ্ৰ নাথ শৰ্মা আৰু সংগীতা শৰ্মাৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''গেলাবিল'' (''Gelabil'') হৈছে দক্ষিণ ধনশিৰিৰ এখন প্ৰায় পূব–পশ্চিমমুৱা, সামান্য সৰ্পিলাকাৰ উপনৈ। পূৰ্বৰ নদীব্যৱস্থাত ধনশিৰিয়ে গেলাবিলৰ পানী গ্ৰহণ কৰাৰ ঠিক পিছতে পশ্চিমমুৱা হৈ বৰ্তমানৰ ''মৰা ধনশিৰি'' নদীৰ সুঁতিৰে [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল।<ref name="SarmaSharma2018">{{cite journal |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Sharma |first2=Sangeeta |title=Neotectonic activity of the Bomdila Fault in northeastern India from geomorphological evidences using remote sensing and GIS |journal=Journal of Earth System Science |volume=127 |issue=8 |page=113 |year=2018 |doi=10.1007/s12040-018-1008-2 }}</ref> সেই সময়ত কুৰাবাহী (''Kurabahi'')ৰ পৰা ধনশিৰিমুখলৈ বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা নামনি ধনশিৰিৰ গতিপথটো নাছিল। বৰ্তমান এই গতিপথেৰেই ধনশিৰি নদী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ত মিলিত হৈছে। শৰ্মা আৰু শৰ্মাই আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''বমডিলা চ্যুতি'' (''Bomdila Fault'')ৰ কাষত হোৱা ভূ-গাঠনিক চলনৰ ফলত চ্যুতিৰ পূবফালৰ ভূমি অৱনমিত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ধনশিৰি নদীৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুৱা গতিপথ বাধাপ্ৰাপ্ত হয় আৰু নদীখনে নিজৰ সুঁতি সলনি কৰি বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা পথেৰে প্ৰবাহিত হ'বলৈ ধৰে। নদীৰ এইদৰে পুৰণি সুঁতি এৰি নতুন গতিপথ গ্ৰহণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক নদীৰ ''সুঁতি পৰিৱৰ্তন'' (''avulsion'') বোলা হয়। পৰিত্যক্ত পশ্চিমমুৱা সুঁতিটো বৰ্তমান ''মৰা ধনশিৰি'' হিচাপে বৰ্তি আছে।<ref name="SarmaSharma2018"/> ==জীৱ জগত== ধনশিৰি নদীখন [[কাৰ্বি আংলং জিলা]] আৰু [[নাগালেণ্ড]] সীমান্তয়েদি বৈ আহোঁতে ইয়াৰ দাঁতি কাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত বিভিন্ন জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। ইয়াৰ একাষে ''ধনশিৰি সংৰক্ষিত বনাঞ্চল'' আৰু আনটো কাষত ''ইণ্টাঙ্কি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান'' (Intanki National Park).<ref>Choudhury, A.U. (2009). A Naturalist in Karbi Anglong. Revised 2nd edn. (1st pub. 1993), Gibbon Books, Guwahati, India. 152pp.</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ধনশিৰি নদীৰ পাৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ উদ্ভিদ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://dimapur.nic.in/files/dhansiripar.html|title=Brief documentation of Dhansiripar Block|accessdate=2007-12-21|publisher=Government of Nagaland|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070627203314/http://dimapur.nic.in/files/dhansiripar.html|archivedate=2007-06-27|deadurl=no}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *Source Geography of India( Majid Hussain, TMH) *[http://www.gisdevelopment.net/application/environment/wetland/envwl004.htm Wetlands along the Dhansiri River channel, Assam - A paper by MK Dutta and P Kotoky] *[http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/11/a3264211.shtml BBC Report:Marching on to Laffan's Plain - Chapter 12 by Alan Shaw] *[http://www.xobdo.org/dic07/dic.php?lang=ENG&wrd=dhansiri Xobdo.Org Encyclopaedia entry on Dhansiri] *[http://npcbngl.nic.in/laboratory.htm#National%20Water%20Quality%20Monitoring%20Programme%20(NWMP) Nagaland Pollution Control Board's NWMP entry on water quality levels of the Dhansiri River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180602063723/http://npcbngl.nic.in/laboratory.htm#National%20Water%20Quality%20Monitoring%20Programme%20(NWMP) |date=2018-06-02 }} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{coord|26|40|N|93|45|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] 8o1yaml06hlz5ltx3d2ym7cngli35qg 646357 646356 2026-10-20T22:10:09Z Ananya Taye 28065 646357 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Heading *** --> | name = ধনশিৰি নদী | other_name1 = | other_name2 = | category = | category_hide = 1 <!-- *** Name *** --> | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Cloudy,variety colors,sky394.jpg | image_size = 250 | image_caption = | image_alt = <!-- *** Country etc. *** --> | country = {{flag|India}} | country1 = | state =[[অসম]], [[নাগালেণ্ড]] | state1 = <!-- *** Family *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_left2 = | tributary_left3 = | tributary_right = | tributary_right1 = | tributary_right2 = | tributary_right3 = | branch1 = | branch2 = | city = <!-- *** Locations *** --> | source = লাইছাং শৃংগ (Laisang peak) | source_note = | source_location = [[নাগালেণ্ড]], [[উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] | source_country = [[ভাৰত]] | source_elevation = | source_elevation_note = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_EW = E | source_coordinates_note = | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] | mouth_location = | mouth_country = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = E | mouth_coordinates_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = 352 | length_round = 2 | length_note = | watershed =1220 | watershed_round = 2 | discharge = | discharge_round = | discharge_note = | discharge_location = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_size = 300 }} '''ধনশিৰি নদী''' ({{lang-en|Dhansiri River}}) হৈছে [[অসম]]ৰ [[গোলাঘাট জিলা]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ডিমাপুৰ জিলাৰ মুখ্য নদী। এই নদীখন [[নাগালেণ্ড]]ৰ ''লাইছাং শৃংগ'' (Laisang peak)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইয়াৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ৩৫২ কিঃমিঃ। ই দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰলৈ বৈ গৈ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ত পৰিছেগৈ। এই নদীৰ অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি হৈছে ১২২০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref>{{Cite web|url=http://golaghat.gov.in/geograph.htm|title=Geography of Golaghat|accessdate=2007-12-21|publisher=Government of Assam}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== ধনশিৰি নদীখন ডিমাচাসকলৰ মাজত ''ডিমা'' (''Dima'') নামেৰেও পৰিচিত। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে ''ডিমা'' শব্দৰ অৰ্থ ''ডাঙৰ নদী'' আৰু এই নামটো বিশেষকৈ ধনশিৰি নদীৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহৃত হৈছিল। আনহাতে, আহোমসকলে নদীখনক ''নাম-টিমা'' (''Nam-tima'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta }}</ref><ref>{{cite book |url=https://digital.soas.ac.uk/content/AA/00/00/06/16/00001/pdf.pdf |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |last=Borua |first=Gopal Chandra |location=Calcutta |page=40 }}</ref> [[ডিমাচা ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[ডিমাপুৰ]]। এই স্থানৰ নাম ধনশিৰি নদীৰ নামৰ পৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ''ডিমাপুৰ'' নামটো ডিমাচা-কছাৰী ভাষাৰ তিনিটা শব্দৰ সমন্বয়ত গঠিত—''দি'' (''di'') অৰ্থাৎ পানী, ''মা'' (''ma'') অৰ্থাৎ ডাঙৰ আৰু ''পুৰ'' (''pur'') অৰ্থাৎ বসতি।<ref>{{cite thesis |type=Ph.D. |first=Uttam |last=Bathari |title=Memory History and Polity: A Study of Dimasa Identity in Colonial Past and Post Colonial Present |publisher=Gauhati University |year=2014 |hdl=10603/115353 |pages=17–18 }}</ref> ==ঐতিহাসিক গতিপথ== ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক প্ৰমাণসমূহে দেখুৱায় যে ধনশিৰি নদীৰ নামনি অংশৰ গতিপথ অতীতত বৰ্তমানৰ তুলনাত যথেষ্ট পৃথক আছিল। যোগেন্দ্ৰ নাথ শৰ্মা আৰু সংগীতা শৰ্মাৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''গেলাবিল'' (''Gelabil'') হৈছে দক্ষিণ ধনশিৰিৰ এখন প্ৰায় পূব–পশ্চিমমুৱা, সামান্য সৰ্পিলাকাৰ উপনৈ। পূৰ্বৰ নদীব্যৱস্থাত ধনশিৰিয়ে গেলাবিলৰ পানী গ্ৰহণ কৰাৰ ঠিক পিছতে পশ্চিমমুৱা হৈ বৰ্তমানৰ ''মৰা ধনশিৰি'' নদীৰ সুঁতিৰে [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল।<ref name="SarmaSharma2018">{{cite journal |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Sharma |first2=Sangeeta |title=Neotectonic activity of the Bomdila Fault in northeastern India from geomorphological evidences using remote sensing and GIS |journal=Journal of Earth System Science |volume=127 |issue=8 |page=113 |year=2018 |doi=10.1007/s12040-018-1008-2 }}</ref> সেই সময়ত কুৰাবাহী (''Kurabahi'')ৰ পৰা ধনশিৰিমুখলৈ বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা নামনি ধনশিৰিৰ গতিপথটো নাছিল। বৰ্তমান এই গতিপথেৰেই ধনশিৰি নদী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ত মিলিত হৈছে। শৰ্মা আৰু শৰ্মাই আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''বমডিলা চ্যুতি'' (''Bomdila Fault'')ৰ কাষত হোৱা ভূ-গাঠনিক চলনৰ ফলত চ্যুতিৰ পূবফালৰ ভূমি অৱনমিত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ধনশিৰি নদীৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুৱা গতিপথ বাধাপ্ৰাপ্ত হয় আৰু নদীখনে নিজৰ সুঁতি সলনি কৰি বৰ্তমানৰ উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা পথেৰে প্ৰবাহিত হ'বলৈ ধৰে। নদীৰ এইদৰে পুৰণি সুঁতি এৰি নতুন গতিপথ গ্ৰহণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক নদীৰ ''সুঁতি পৰিৱৰ্তন'' (''avulsion'') বোলা হয়। পৰিত্যক্ত পশ্চিমমুৱা সুঁতিটো বৰ্তমান ''মৰা ধনশিৰি'' হিচাপে বৰ্তি আছে।<ref name="SarmaSharma2018"/> ==জীৱ জগত== ধনশিৰি নদীখন [[কাৰ্বি আংলং জিলা]] আৰু [[নাগালেণ্ড]] সীমান্তয়েদি বৈ আহোঁতে ইয়াৰ দাঁতি কাষৰীয়া অঞ্চল সমূহত বিভিন্ন জীৱ-জন্তু পোৱা যায়। ইয়াৰ একাষে ''ধনশিৰি সংৰক্ষিত বনাঞ্চল'' আৰু আনটো কাষত ''ইণ্টাঙ্কি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান'' (Intanki National Park).<ref>Choudhury, A.U. (2009). A Naturalist in Karbi Anglong. Revised 2nd edn. (1st pub. 1993), Gibbon Books, Guwahati, India. 152pp.</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ধনশিৰি নদীৰ পাৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ উদ্ভিদ পোৱা যায়।<ref>{{Cite web|url=http://dimapur.nic.in/files/dhansiripar.html|title=Brief documentation of Dhansiripar Block|accessdate=2007-12-21|publisher=Government of Nagaland|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070627203314/http://dimapur.nic.in/files/dhansiripar.html|archivedate=2007-06-27|deadurl=no}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *Source Geography of India( Majid Hussain, TMH) *[http://www.gisdevelopment.net/application/environment/wetland/envwl004.htm Wetlands along the Dhansiri River channel, Assam - A paper by MK Dutta and P Kotoky] *[http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/stories/11/a3264211.shtml BBC Report:Marching on to Laffan's Plain - Chapter 12 by Alan Shaw] *[http://www.xobdo.org/dic07/dic.php?lang=ENG&wrd=dhansiri Xobdo.Org Encyclopaedia entry on Dhansiri] *[http://npcbngl.nic.in/laboratory.htm#National%20Water%20Quality%20Monitoring%20Programme%20(NWMP) Nagaland Pollution Control Board's NWMP entry on water quality levels of the Dhansiri River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180602063723/http://npcbngl.nic.in/laboratory.htm#National%20Water%20Quality%20Monitoring%20Programme%20(NWMP) |date=2018-06-02 }} {{অসমৰ নদীসমূহ}} {{coord|26|40|N|93|45|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] a4xs99lwz9axhnbno3v80n6p4okjotn 0 32341 646276 633189 2026-10-20T18:03:18Z Ananya Taye 28065 adding content with citations 646276 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name = ইটা দুৰ্গ | image = Itafort South gate.png | image_size = 250px | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff.}}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4}}</ref> | architect = | locmapin = India | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]]ত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক দুৰ্গ। অসমীয়া ভাষাত 'ইটা' মানে ইটা; সেই অৰ্থত নামটোৰ অৰ্থ 'ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ'। এই দুৰ্গৰ নামৰ পৰাই ইটানগৰ চহৰৰ নাম হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো সেই সময়ত অঞ্চলটোত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="ItaOfficial">{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Ita Fort |publisher=District Administration, Itanagar Capital Complex}}</ref><ref name="Raikar"/> অৱশ্যে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাতাক নিৰ্দিষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰা সমসাময়িক শাসনলিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই। চুতীয়া পৰম্পৰাত গৌৰীনাৰায়ণে পাহাৰৰ পাদদেশত এক শৃংখলাবদ্ধ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে; ইটা দুৰ্গক সেইবোৰৰ এটা হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84}}</ref><ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48}}</ref> দুৰ্গটোত প্ৰায় ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ ইটাৰ গাঁথনি আছে। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ কিছু অংশ ইটানগৰৰ [[জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোৰ ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ ভিত্তিত ইয়াৰ নিৰ্মাণ চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত হোৱা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিস্তৃতিৰ সময়ত বৰ্তমানৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল। তেওঁৰ মতে, কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ড বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। তেওঁ এই মতৰ সমৰ্থনত [[শদিয়া]], বুৰৈ নদীৰ পাৰ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষত পোৱা একেধৰণৰ শিলৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰে।<ref name="Gogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2}}</ref> গগৈয়ে ধেনুখনা (১৩৯২), বৰমতীয়া বিল (১৩৯২), ঘিলামৰা (১৪০১), চেপাখোৱা (১৪২৮) আৰু তাম্ৰেশ্বৰী (১৪৪২) শাসনলিপিৰ ভিত্তিতো এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক ৰাজধানী কৰি চুতীয়া ৰাজবংশই চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমভাগত উজনি অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ সামৰি এক বিস্তৃত ভূখণ্ডত শাসন কৰিছিল।<ref name="Gogoi1994"/> চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণ ৰজাই নিজৰ ৰাজ্য সংহত কৰাৰ পিছত অধিক ভূখণ্ড দখলৰ চেষ্টা এৰি পাহাৰৰ পাদদেশত এলানি দুৰ্গ, বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84}}</ref> মিগনেট মোমিনে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গসমূহক পথৰ দ্বাৰা সংযুক্ত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাৰ সম্ভাৱ্য অৱশেষ হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ অৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্ন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ বেৰাৰ শিলৰ চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈ বিস্তৃত হোৱাৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |location=Gauhati |page=271}}</ref> বুৰৈৰ পূবত অৱস্থিত ইটা দুৰ্গকো এই দুৰ্গশৃংখলাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূবত অৱস্থিত সোৱণশিৰি–ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা, বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ আৰু বিশ্বনাথ জিলা আৰু ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি তাম্ৰশাসন আৰু অন্যান্য তথ্যত প্ৰকাশ পায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |year=2013 |pages=24–49}}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |year=2002 |pages=20–21}}</ref><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34}}</ref> ১৩৯২ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ দানপত্ৰত ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰীত ভূমিদানৰ কথা আছে। ধৱলীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ১৪০১ চনৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ দানপত্ৰত সোৱণশিৰিক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |pages=818–820}}</ref><ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |year=1976 |page=2}}</ref> [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। তথাপি চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত চুতীয়া যুগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অংশ বুলি ধৰা হয়।<ref name="ItaOfficial"/> স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref name="Tada2011">{{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |pages=118–120 |hdl=10603/288770}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ বেৰ, [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ বৃহৎ দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |year=1848 |pages=461–470}}</ref> শদিয়াৰ বহু প্ৰত্নস্থলৰ দৰে ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰতো চূণৰ গাৰ সলনি মাটিৰ গাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; কিছুমান ঠাইত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Tada2011"/> শদিয়া অঞ্চলত পোৱা ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য স্থাপত্যৰ সৈতে ইটা দুৰ্গৰ বৃহৎ ইটাৰ গাঁথনিৰ তুলনা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |pages=163–170 |hdl=10603/288770}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গঠন [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ প্ৰৱেশপথৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বুলি প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলোৱা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা অংশৰ সহায়ত সৰল পোন পথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |at=p. xii |hdl=10603/288770}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |year=1848 |pages=460–461}}</ref><ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |page=437}}</ref> [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|মধ্যযুগীয় কেইবাটাও দুৰ্গৰ বেঁকা প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো কিছু সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে। ইটা দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা শিলৰ দুৱাৰৰ চৌকাঠৰ এটা অংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। ৰুক্মিণীনগৰত পোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাতো সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ অলংকৰণত থকা সিংহৰ চিত্ৰক ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱশেষত দেখা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যই সংশ্লিষ্ট স্থাপত্যসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়; অৱশ্যে কেৱল চিত্ৰৰ সাদৃশ্যই একে নিৰ্মাতা প্ৰমাণ নকৰে। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ অংশ।]] 0yr6rjmyp6f9kbhpna7nwdrgr9w01af 646278 646276 2026-10-20T18:04:08Z Ananya Taye 28065 646278 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name = ইটা দুৰ্গ | image = Itafort South gate.png | image_size = 250px | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff.}}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4}}</ref> | architect = | locmapin = India | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]]ত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক দুৰ্গ। অসমীয়া ভাষাত 'ইটা' মানে ইটা; সেই অৰ্থত নামটোৰ অৰ্থ 'ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ'। এই দুৰ্গৰ নামৰ পৰাই ইটানগৰ চহৰৰ নাম হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটো সেই সময়ত অঞ্চলটোত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="ItaOfficial">{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Ita Fort |publisher=District Administration, Itanagar Capital Complex}}</ref><ref name="Raikar"/> অৱশ্যে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাতাক নিৰ্দিষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰা সমসাময়িক শাসনলিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই। চুতীয়া পৰম্পৰাত গৌৰীনাৰায়ণে পাহাৰৰ পাদদেশত এক শৃংখলাবদ্ধ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি বৰ্ণিত হৈছে; ইটা দুৰ্গক সেইবোৰৰ এটা হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84}}</ref><ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48}}</ref> দুৰ্গটোত প্ৰায় ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ ইটাৰ গাঁথনি আছে। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ কিছু অংশ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোৰ ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ ভিত্তিত ইয়াৰ নিৰ্মাণ চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত হোৱা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিস্তৃতিৰ সময়ত বৰ্তমানৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল। তেওঁৰ মতে, কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ড বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। তেওঁ এই মতৰ সমৰ্থনত [[শদিয়া]], বুৰৈ নদীৰ পাৰ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষত পোৱা একেধৰণৰ শিলৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰে।<ref name="Gogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2}}</ref> গগৈয়ে ধেনুখনা (১৩৯২), বৰমতীয়া বিল (১৩৯২), ঘিলামৰা (১৪০১), চেপাখোৱা (১৪২৮) আৰু তাম্ৰেশ্বৰী (১৪৪২) শাসনলিপিৰ ভিত্তিতো এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক ৰাজধানী কৰি চুতীয়া ৰাজবংশই চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমভাগত উজনি অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ সামৰি এক বিস্তৃত ভূখণ্ডত শাসন কৰিছিল।<ref name="Gogoi1994"/> চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণ ৰজাই নিজৰ ৰাজ্য সংহত কৰাৰ পিছত অধিক ভূখণ্ড দখলৰ চেষ্টা এৰি পাহাৰৰ পাদদেশত এলানি দুৰ্গ, বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84}}</ref> মিগনেট মোমিনে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গসমূহক পথৰ দ্বাৰা সংযুক্ত প্ৰতিৰক্ষা-ব্যৱস্থাৰ সম্ভাৱ্য অৱশেষ হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ অৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্ন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ বেৰাৰ শিলৰ চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈ বিস্তৃত হোৱাৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |location=Gauhati |page=271}}</ref> বুৰৈৰ পূবত অৱস্থিত ইটা দুৰ্গকো এই দুৰ্গশৃংখলাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূবত অৱস্থিত সোৱণশিৰি–ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা, বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ আৰু বিশ্বনাথ জিলা আৰু ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি তাম্ৰশাসন আৰু অন্যান্য তথ্যত প্ৰকাশ পায়।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |year=2013 |pages=24–49}}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |year=2002 |pages=20–21}}</ref><ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34}}</ref> ১৩৯২ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ দানপত্ৰত ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰীত ভূমিদানৰ কথা আছে। ধৱলীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। ১৪০১ চনৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ দানপত্ৰত সোৱণশিৰিক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |pages=818–820}}</ref><ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |publisher=Government of Assam |year=1976 |page=2}}</ref> [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই। তথাপি চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ এই দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত চুতীয়া যুগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অংশ বুলি ধৰা হয়।<ref name="ItaOfficial"/> স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref name="Tada2011">{{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |pages=118–120 |hdl=10603/288770}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ বৃহৎ দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |year=1848 |pages=461–470}}</ref> শদিয়াৰ বহু প্ৰত্নস্থলৰ দৰে ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰতো চূণৰ গাৰ সলনি মাটিৰ গাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; কিছুমান ঠাইত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Tada2011"/> শদিয়া অঞ্চলত পোৱা ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য স্থাপত্যৰ সৈতে ইটা দুৰ্গৰ বৃহৎ ইটাৰ গাঁথনিৰ তুলনা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |pages=163–170 |hdl=10603/288770}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গঠন [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ প্ৰৱেশপথৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বুলি প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলোৱা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা অংশৰ সহায়ত সৰল পোন পথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |at=p. xii |hdl=10603/288770}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |year=1848 |pages=460–461}}</ref><ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |page=437}}</ref> [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|মধ্যযুগীয় কেইবাটাও দুৰ্গৰ বেঁকা প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো কিছু সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে। ইটা দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা শিলৰ দুৱাৰৰ চৌকাঠৰ এটা অংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। ৰুক্মিণীনগৰত পোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাতো সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ অলংকৰণত থকা সিংহৰ চিত্ৰক ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱশেষত দেখা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যই সংশ্লিষ্ট স্থাপত্যসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়; অৱশ্যে কেৱল চিত্ৰৰ সাদৃশ্যই একে নিৰ্মাতা প্ৰমাণ নকৰে। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ অংশ।]] twbrn19u4yu2d33xdss79xqw81stv99 646300 646278 2026-10-20T18:49:04Z Ananya Taye 28065 added more cited content 646300 wikitext text/x-wiki {{Short description|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ইটা দুৰ্গ | native_name = | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | image = Itafort South gate.png | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | type = দুৰ্গ | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff. }}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> | height = | used = | demolished = | open_to_public = | ownership = | garrison = | current_commander = | commanders = | occupants = | battles = | events = }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[ইটানগৰ]] চহৰত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থান। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ"; অসমীয়া ভাষাত নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহৃত পোৰা মাটিৰ খণ্ডক ''ইটা'' বুলি কোৱা হয়। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]] চহৰৰ নামো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত ইটা দুৰ্গটো<ref name="Raikar"/> সেই সময়ত অঞ্চলটোত শাসন কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> দুৰ্গটোৰ মুঠ ইটাৰ গাঁথনিৰ পৰিমাণ ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |website=Incredible India |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026 |quote=A floor filled with archaeological finds also takes your breath away with age-old pottery shards and stone tools that show the reform of tools and pottery over time. There are findings from Ita Fort as well, and from Noksparbat and Malinithan in the West Siang district, which include tools, pots, religious objects, clothes and much more. Thereby making it one of the best and the oldest museums in the north-east.}}</ref><ref>{{cite book |title=History, Religion and Culture of North East India |author=T. Raatan |publisher=Gyan Books |year=2006 |isbn=8182051789 |page=29 |url=https://books.google.co.in/books?id=L8x0ZLkFdFkC&pg=PA29}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোত ব্যৱহৃত ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বৃহত্তম বিস্তৃতিৰ সময়ত [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ ভূখণ্ডই বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডসমূহ সামৰি লৈছিল। পশ্চিম দিশত এই ভূখণ্ড [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ নদী]]ৰ পাৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শাসনলিপিসমূহৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশৰ অধীনত [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এক "বিস্তৃত দেশ" আছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> ইটা দুৰ্গক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্নসমূহ শদিয়াৰ ওচৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাবেৰৰ শিলত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>K. L. Barua, ''An Early History of Kamrupa'', 1933, p. 271.</ref> বুৰৈৰ যথেষ্ট পূব দিশত ইটা দুৰ্গ অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এনে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ এটা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, in the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব দিশৰ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]]–[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাৰ সমভূমি,<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor-last1=Bhattacharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |pages=24–49 |isbn=978-81-89233-86-0 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]<ref name="gogoi-main">{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |pages=20–21 |quote=Thus, the Chutiya territory extended over almost the entire region of the present districts of Lakhimpur, Dhemaji, Tinsukia, and parts of Dibrugarh.}}</ref> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]],<ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Neog|1977|p=820}}</ref> লগতে ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল<ref name="Guha1983">{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |quote=Suhungmung followed an expansionist policy and annexed Panbari of Habung in 1512, which was until then a Chutiya dependency.}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অঞ্চলটোত চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানৰ শাসনলিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=818–820}}</ref>{{efn|১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহৰ এখন ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰী নামৰ স্থানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। ধৱলী নদীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>"He (Satyanarayana) donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district." {{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 |quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref> সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই ধৱলীক উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত ঢল নদীৰ সৈতে আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰীক নৰোৱা সত্ৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূব-দক্ষিণে জলভাৰীৰ ওচৰৰ বাঘমাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানত [[সোৱণশিৰি নদী]]ক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |author=Government of Assam |year=1976 |publisher=Government of Assam |location=Shillong |page=2 |language=English |quote=There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur.}}</ref> ১৯৭৬ চনৰ ''Lakhimpur District Gazetteer'' অনুসৰি, শক ১৩২৩ বা ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এই ভূমিদান সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম পাৰত অৱস্থিত বাখনা গাঁৱত প্ৰদান কৰা হৈছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী আছিল শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা সাধয়াপুৰী। এক ধাৰণা অনুসৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যত এখন নগৰ স্থাপন কৰি নিজৰ নামৰ সৈতে মিলাই তাৰ নামকৰণ কৰিছিল। আনহাতে, উত্তৰ লখিমপুৰৰ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতে, ১৮৩৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লখিমপুৰ জিলা গঠন কৰোঁতে প্ৰথম সদৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত লখিমপুৰ নগৰৰ পৰাই জিলাখনৰ নাম উদ্ভৱ হৈছিল। ১৮৩৯ চনত মহেশ্বৰ শৰ্মা বাপু বৰুৱাক প্ৰদান কৰা এখন চনদত থকা জিলাৰ মূল মোহৰ আৰু তাৰ তলত প্ৰধান সহকাৰী আয়ুক্তই ইংৰাজীত লিখা টোকাৰ ভিত্তিত তেওঁ এই মত আগবঢ়াইছিল। চনদখন উত্তৰ লখিমপুৰৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল।}} [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত গঢ় লৈ উঠা চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰায়ে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আৰু সেই সময়ত অঞ্চলটো শাসন কৰা চুতীয়া ৰজাসকলে দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in |access-date=3 June 2026}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰত শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি দেখা যায়। এই নিৰ্মাণ-পদ্ধতি শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ প্ৰাচীৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য।{{upscaled inline|date=June 2026}}]] স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত পৰম্পৰাগতভাৱে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। দুৰ্গটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰি গঢ়া হৈছে।<ref>"Eastern gate, the highest point of the fort, is heavily damaged one. Built on stone masonry, this gate overlooks Doimukh in the Dikrong valley." {{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–470}}</ref> [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলসমূহৰ দৰে<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–471}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহো চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থ অবিহনে মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল। কিছুমান স্থানত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> ইমান বৃহৎ পৰিসৰত ইটাৰ ব্যৱহাৰে ইটা দুৰ্গক চুতীয়া যুগৰ বৃহত্তৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ সৈতেও সংযুক্ত কৰে। শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় স্থাপত্যসমূহত ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ অৱশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰিকল্পনাও<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=xii}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=460–461}}</ref> আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=437}}</ref> সৈতে তুলনাযোগ্য। এই স্থানসমূহৰ প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলাই অহা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা ইটাৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰাচীৰৰ মাজেৰে সৰল পোন প্ৰৱেশপথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ গঠন কৰা হোৱা যেন দেখা যায়। [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইবাটাও মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো অতিৰিক্ত সাদৃশ্য দেখা যায়। ইটা দুৰ্গত পোৱা শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা ভগ্নাংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্যত দেখা সিংহৰ চিত্ৰ [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ চুতীয়া যুগৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। এই সাদৃশ্যই প্ৰত্নস্থলসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা অংশ। ৰয়িঙৰ ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত এফালে দুটা সিংহ আৰু আনফালে দুটা হাতীৰ চিত্ৰ দেখা যায়।]] ইটা দুৰ্গৰ ভৌগোলিক অৱস্থানটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পূৰ্বৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা শিলমিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ আছিল। শদিয়াৰ এই অৱশেষসমূহক ভীষ্মক আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল।<ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ আৰু তাৰ পশ্চিমৰ বুৰৈ দুৰ্গৰ দৰে প্ৰত্নস্থলৰ মাজত স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা স্বীকাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰজুৰি বিস্তৃত এক বৃহত্তৰ চুতীয়া সাংস্কৃতিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ পায়।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গ বুৰৈৰ পূব দিশত আৰু একে পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই বৃহত্তৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। [[File:Ita Fort Lion Base relief.png|thumb|ইটা দুৰ্গৰ সিংহৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্য। ৰুক্মিণীনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ভীষ্মকনগৰৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ প্ৰতীকক চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।]] সামগ্ৰিকভাৱে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণ আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইটা দুৰ্গ শদিয়া, ৰুক্মিণীনগৰ, ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু আন সংশ্লিষ্ট চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যসমূহৰ সৈতে একে স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়। ===ঐতিহাসিক দাবী আৰু ব্যাখ্যা=== ১৯৪১ চনত পূৰ্বৰ বালিপাৰা সীমান্ত অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক বিষয়া ডি. এন. দাসে ''Journal of the Assam Research Society''ত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত দাবী কৰিছিল যে ইটা দুৰ্গ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত নামেৰে চিনাক্ত কৰা এজন কিংবদন্তিমূলক শাসকৰ মায়াপুৰ নামৰ ৰাজধানী হ'ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Neog|2008|p=57}}</ref> অৱশ্যে পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী সন্দেহৰ চকুৰে চাইছে। এন. এন. অচিকে ৰায়কাৰৰ ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত ব্যৱহৃত বিভিন্ন পৰম্পৰা পৰীক্ষা কৰি ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় কাহিনীসমূহ পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিৰ অন্যতম উৎস অসমীয়া বুৰঞ্জীমূলক গ্ৰন্থ ''আদি চৰিত''ৰ ৰচনাকাল ১৫৮৬ শক বা ১৬৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>"It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD)" {{harvcol|Neog|1980|p=29}}</ref> অৱশ্যে এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰামাণিকতা সম্পৰ্কেও সন্দেহ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref>মহেশ্বৰ নেওগে উল্লেখ কৰিছে যে মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত ''আদি চৰিত'' গ্ৰন্থখনে অসমৰ বৈষ্ণৱ সমাজত যথেষ্ট অসন্তোষৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু অধিক বিচক্ষণ সত্ৰাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিকসকলে ইয়াক অস্বীকাৰ কৰিছে।</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva; Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis. |doi-access=free}}</ref> ''আদি চৰিত''ত ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী প্ৰতাপপুৰত আছিল বুলি কোৱা হৈছে আৰু সেই স্থানৰ নাম অনুসৰি তেওঁ প্ৰতাপপুৰীয়া উপাধি লাভ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিছুমান গৱেষকে প্ৰতাপপুৰক বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ এটা স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>[https://archive.org/details/JournalOfTheAsiaticSocietyOfBengalVolIv1835/page/n237/mode/1up?q=Jitari Journal of the Asiatic Society of Bengal, pp. 190–191: Pratappura, capital city of Ramachandra, was located near Biswanath, in the vicinity of Agnigarh.]</ref> বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ উমাতুমণি শিলালিপিত এজন শাসকক ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এই তথ্যক উক্ত চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>[http://dspace.nehu.ac.in/bitstream/1/9357/1/A%20new%20reading%20(N%20Gogoi).pdf উমাতুমণি শিলালিপিত ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' শব্দৰ উল্লেখ আছে, যাৰ ভিত্তিত প্ৰতাপপুৰ ওচৰৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।]</ref> আন এটা উৎসত অৱশ্যে কিংবদন্তিৰ প্ৰতাপপুৰক ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Neog, Maheswar, ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times'', pp. 51–52.</ref> ৰত্নপীঠক সাধাৰণতে [[কৰতোৱা নদী]] আৰু সংকোশ নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি ধৰা হয়, যি ঐতিহাসিক [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে মোটামুটিভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই চিনাক্তকৰণ অনুসৰি কিংবদন্তিৰ স্থান বিশ্বনাথৰ পৰা বহু পশ্চিমত অৱস্থিত হ'ব। ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত কিংবদন্তিসমূহতো ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কাহিনী বৃহত্তৰ কামৰূপ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা, ফেংগুৱাক কমতাপুৰৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে নীলাচল, বৈদ্যগড় আৰু প্ৰতাপপুৰৰ দৰে স্থানসমূহক এই পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji: Or an Account of Ancient Kamarupa and a History of the Mogul Conflicts with Assam and Cooch Behar, up to A.D. 1682 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465 |access-date=22 June 2026}}</ref> ৰামচন্দ্ৰৰ পুত্ৰ অৰিমত্তৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন পৰম্পৰাসমূহত—যাক শশাংক বুলিও চিনাক্ত কৰা হৈছে—তেওঁৰ ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰ ৰাজধানী বেতনাৰ(কামৰূপ জিলা) বৈদ্যগড়ত আছিল আৰু তেওঁ [[কমতা ৰাজ্য]] জয় কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="Gait">{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=18 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465/page/n38/mode/1up?q=Arimatta |quote=It is not certain where Arimatta ruled but most accounts place his kingdom in Lower Assam. His capital is said to have been at the Baidargarh, near Betna in Kamrup, where a high embankment forming a square, each side of which is about four miles long, is still in existence. He was attacked by a king named Phengua, of the house of Kamatapur, who advanced with an army of Meches and Koches, armed with bows and arrows, and threw up an embankment ten miles west of the Baidargarh; this embankment is in the Dhumdhuma Mauza and is still known as Phenguagarh.}}</ref> ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে গৱেষকসকলে ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক বিশ্বাসযোগ্যতা সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, গ্ৰন্থখনৰ বৰ্ণনাসমূহ মূলতঃ কিংবদন্তি আৰু জনপ্ৰচলিত কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ডিম্বেশ্বৰ নেওগে অৰিমত্তক সৰ্বাধিক এজন কিংবদন্তিমূলক চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74 |quote=Like the authorship, the historicity of Adi Charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> নেওগে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিসমূহ ইমান পৰস্পৰবিৰোধী যে সেইবোৰৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ চেষ্টা নিষ্ফল হ'ব। তেওঁ অৰিমত্তৰ বংশধৰ আৰু পৰিয়াল সম্পৰ্কীয় পৰস্পৰবিৰোধী পৰম্পৰাসমূহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |page=72 |quote=The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.}}</ref> এই মূল্যায়ন বৃহত্তৰ সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সেইবোৰত ৰামচন্দ্ৰ বা অৰিমত্তক বিভিন্নভাৱে প্ৰতাপপুৰ, ৰত্নপুৰ, কমতা, কামৰূপ বা দৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ইটানগৰত আছিল বুলি নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাই।<ref name="Gait"/> এই দুয়োজন শাসকৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্ব আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ অনিশ্চিত, কিয়নো কোনো সমসাময়িক উৎসত তেওঁলোকৰ নিৰ্ভৰযোগ্য উল্লেখ পোৱা নাযায়। বৰ্তি থকা কাহিনীসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ, পৰস্পৰবিৰোধী আৰু কিংবদন্তিমূলক। অচিকে সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় এই ভিন্ন বৰ্ণনাসমূহৰ মাজত সন্তোষজনক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰি আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয়।<ref name="Osik1996">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ==স্থাপত্য== ইটা দুৰ্গ বৰ্তমানৰ ইটানগৰৰ পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য-সমষ্টি। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কৃত্ৰিম ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ লগতে প্ৰাকৃতিক পাহাৰৰ শিৰা, থিয় গৰা আৰু ঢাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ফলত কৃত্ৰিম আৰু প্ৰাকৃতিক উভয় প্ৰকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা থকা এক সুৰক্ষিত পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তি থকা অৱশেষসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীৰ, তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, সিঁচৰতি স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰৰ পৰা দুৰ্গটো কেৱল এটা পৃথক সামৰিক চকী নহয়, বৰং এখন সুৰক্ষিত বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰ=== ইটা দুৰ্গ অনিয়মিত পৰিকল্পনাৰ এক বৃহৎ ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ-সমষ্টি। ইয়াৰ পৰিসৰৰ এটা অংশ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰে আৰু আন এটা অংশ পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক ভূ-প্ৰকৃতিয়ে গঠন কৰিছে। প্ৰাচীৰসমূহ ইটা আৰু মাটিৰ গাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাচীৰৰ দুয়োকাষে সমান্তৰাল ইটাৰ বেৰ তুলি মাজৰ খালী অংশ মাটি আৰু ভঙা ইটাৰে পূৰণ কৰিছিল। বৰ্তি থকা কিছুমান অংশত মূল ভেটিৰ স্তৰসমূহ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে। এই স্তৰসমূহৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.০৬–২.০৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা প্ৰায় ১.৪০ মিটাৰ। দুৰ্গটোৱে এক বৰ্গকিলোমিটাৰতকৈও অধিক অঞ্চল সামৰি লৈছে আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ ঢাল খাই গৈছে। পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ সীমা ইটাৰ প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছে, আনহাতে উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ থিয় প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া শিৰা আৰু গৰাসমূহে প্ৰতিৰক্ষাৰ কাম কৰিছে। পশ্চিমৰ প্ৰাচীৰ প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াত দুটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে পূবৰ প্ৰাচীৰত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ অনিয়মিত থিয় পাহাৰীয়া শিৰাসমূহৰ প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য এক কিলোমিটাৰতকৈ অধিক। প্ৰাচীৰৰ গড় প্ৰস্থ প্ৰায় ১১.৫ মিটাৰ আৰু ইয়াৰ মূল উচ্চতা প্ৰায় ৫ মিটাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=118}}</ref> সেইবাবে দুৰ্গটোক দীঘলীয়া অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পৰিকল্পনাৰ এক অৰণ্য বা পাহাৰীয়া দুৰ্গ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=118–120}}</ref> [[File:Itafort Brick rampart.png|thumb|অবলম্বনৰ বাবে সহায়ক গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰ।]] ===দুৰ্গৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ=== দুৰ্গটোৰ পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশত তিনিটা মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ অংশত অৱস্থিত আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত। ই শিলৰ গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্মিত আৰু তাৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো গহপুৰ আৰু ৰামঘাট অঞ্চলৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াক প্ৰধানকৈ ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সীমিত পৰিমাণৰ শিল আৰু শিলৰ ফলকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মুখ্য প্ৰৱেশপথ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু আন প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা অধিক শক্তিশালী আছিল। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰফালে দুয়োকাষে থকা দুটা কোঠা প্ৰহৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। প্ৰৱেশপথত দুৱাৰৰ প্ৰাচীৰৰ সমান্তৰালকৈ যোৱা এটা কৰিডৰো আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত সম্ভৱতঃ ওখ কাঠৰ দুৱাৰ লগোৱা আছিল, যদিও সেইবোৰ এতিয়া বৰ্তি থকা নাই।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Itafort West gate.png|thumb|ইটা আৰু শিলৰ খণ্ড তথা ফলকেৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৰে প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা পোৱা নাযায়। সেইবাবে এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো প্ৰয়োজন হ'লেহে খোলা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো চেঁকী নদীৰ ফালে মুখ কৰি আছে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল যেন দেখা যায়। পূব আৰু পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ এনেদৰে অৱস্থিত আছিল যাতে তাৰ পৰা তলৰ অসমৰ সমভূমি নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা গহপুৰ, ৰামঘাট আৰু পিছোকাৰ দিশত নজৰ ৰাখি সেইফালৰ পৰা হ'ব পৰা আক্ৰমণ চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰ পৰা প্ৰায় ৪৮০ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ সংলগ্ন প্ৰাচীৰ প্ৰায় ৩৪০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ১৫,১০৫ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ৩.৭ একৰ। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো বৰ্তমানৰ ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ মধ্যভাগত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৭৯.১৭ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,৬৪৩ বৰ্গমিটাৰ। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো ইটানগৰৰ ৰাজভৱনৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,২৮৩ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ০.৫৬৪ একৰ। [[File:Itafort East gate.png|thumb|শিল আৰু ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===নিৰ্মাণ সামগ্ৰী=== দুৰ্গটো প্ৰধানকৈ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত শিলসমূহ মূলতঃ বালিশিলৰ আৰু ইটাবোৰ বিভিন্ন আকাৰৰ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত অলংকৃত ইটাও পোৱা যায়। দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত থকা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত। ইয়াৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। তলৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু ওপৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ এই সংমিশ্ৰণক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশৰ আন মধ্যযুগীয় দুৰ্গসমূহৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। পশ্চিম আৰু পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহতো শিলৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰৱেশপথসমূহত প্ৰাণী আৰু ফুলৰ অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল আৰু চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। দুৰ্গ নিৰ্মাণত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Archival photo of Western gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ=== দুৰ্গটোৰ ভিতৰত এতিয়ালৈ কোনো অক্ষত অৱস্থাত থিয় হৈ থকা স্থাপত্য চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে ইটা দুৰ্গৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ভঙা ইটাৰ টুকুৰাসমূহে সুৰক্ষিত দুৰ্গ-পৰিসৰৰ ভিতৰত মধ্যযুগীয় বসতিৰ অৱশেষ থকাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। দুৰ্গটোত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভিতৰত মোটা আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত টুকুৰা আছে, যিবোৰক বাটি, পাত্ৰ আৰু নলীযুক্ত পাত্ৰৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। নলীযুক্ত এটা মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰাত অধিক পৰিমাণে কাওলিন পোৱা গৈছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যযুগীয় মৃৎশিল্পৰ এটা বৈশিষ্ট্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯০৫ চনৰ ''Darrang District Gazetteer''ত অঞ্চলটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অৰণ্যৰে আৱৰি থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যবেক্ষণসমূহতো অঞ্চলটোক অৰণ্যময় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=119–120}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Ita Fort 01.JPG|ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Ita Fort 02.JPG|দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ইটাৰ গাঁথনি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * নক্সাপৰ্বত * বুৰৈ দুৰ্গ * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ইটানগৰ]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Pavitra Assam |edition=4th |year=2008}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |jstor=41691751 |url=https://www.jstor.org/stable/41691751}} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |publisher=The Author |place=Gauhati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=198 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commonscat}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:ইটানগৰ]] 2rn65762i6ggopk7yhfv7sd3zxh97gp 646303 646300 2026-10-20T18:51:18Z Ananya Taye 28065 646303 wikitext text/x-wiki {{Short description|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ইটা দুৰ্গ | native_name = | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | image = Itafort South gate.png | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | type = দুৰ্গ | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff. }}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> | height = | used = | demolished = | open_to_public = | ownership = | garrison = | current_commander = | commanders = | occupants = | battles = | events = }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[ইটানগৰ]] চহৰত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থান। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ"; অসমীয়া ভাষাত নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহৃত পোৰা মাটিৰ খণ্ডক ''ইটা'' বুলি কোৱা হয়। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]] চহৰৰ নামো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত ইটা দুৰ্গটো<ref name="Raikar"/> সেই সময়ত অঞ্চলটোত শাসন কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> দুৰ্গটোৰ মুঠ ইটাৰ গাঁথনিৰ পৰিমাণ ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |website=Incredible India |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026 |quote=A floor filled with archaeological finds also takes your breath away with age-old pottery shards and stone tools that show the reform of tools and pottery over time. There are findings from Ita Fort as well, and from Noksparbat and Malinithan in the West Siang district, which include tools, pots, religious objects, clothes and much more. Thereby making it one of the best and the oldest museums in the north-east.}}</ref><ref>{{cite book |title=History, Religion and Culture of North East India |author=T. Raatan |publisher=Gyan Books |year=2006 |isbn=8182051789 |page=29 |url=https://books.google.co.in/books?id=L8x0ZLkFdFkC&pg=PA29}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোত ব্যৱহৃত ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বৃহত্তম বিস্তৃতিৰ সময়ত [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ ভূখণ্ডই বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডসমূহ সামৰি লৈছিল। পশ্চিম দিশত এই ভূখণ্ড [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ নদী]]ৰ পাৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শাসনলিপিসমূহৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশৰ অধীনত [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এক "বিস্তৃত দেশ" আছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> ইটা দুৰ্গক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্নসমূহ শদিয়াৰ ওচৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাবেৰৰ শিলত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>K. L. Barua, ''An Early History of Kamrupa'', 1933, p. 271.</ref> বুৰৈৰ যথেষ্ট পূব দিশত ইটা দুৰ্গ অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এনে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ এটা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, in the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব দিশৰ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]]–[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাৰ সমভূমি,<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor-last1=Bhattacharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |pages=24–49 |isbn=978-81-89233-86-0 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]<ref name="gogoi-main">{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |pages=20–21 |quote=Thus, the Chutiya territory extended over almost the entire region of the present districts of Lakhimpur, Dhemaji, Tinsukia, and parts of Dibrugarh.}}</ref> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]],<ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Neog|1977|p=820}}</ref> লগতে ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল<ref name="Guha1983">{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |quote=Suhungmung followed an expansionist policy and annexed Panbari of Habung in 1512, which was until then a Chutiya dependency.}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অঞ্চলটোত চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানৰ শাসনলিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=818–820}}</ref>{{efn|১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহৰ এখন ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰী নামৰ স্থানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। ধৱলী নদীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>"He (Satyanarayana) donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district." {{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 |quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref> সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই ধৱলীক উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত ঢল নদীৰ সৈতে আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰীক নৰোৱা সত্ৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূব-দক্ষিণে জলভাৰীৰ ওচৰৰ বাঘমাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানত [[সোৱণশিৰি নদী]]ক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |author=Government of Assam |year=1976 |publisher=Government of Assam |location=Shillong |page=2 |language=English |quote=There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur.}}</ref> ১৯৭৬ চনৰ ''Lakhimpur District Gazetteer'' অনুসৰি, শক ১৩২৩ বা ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এই ভূমিদান সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম পাৰত অৱস্থিত বাখনা গাঁৱত প্ৰদান কৰা হৈছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী আছিল শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা সাধয়াপুৰী। এক ধাৰণা অনুসৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যত এখন নগৰ স্থাপন কৰি নিজৰ নামৰ সৈতে মিলাই তাৰ নামকৰণ কৰিছিল। আনহাতে, উত্তৰ লখিমপুৰৰ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতে, ১৮৩৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লখিমপুৰ জিলা গঠন কৰোঁতে প্ৰথম সদৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত লখিমপুৰ নগৰৰ পৰাই জিলাখনৰ নাম উদ্ভৱ হৈছিল। ১৮৩৯ চনত মহেশ্বৰ শৰ্মা বাপু বৰুৱাক প্ৰদান কৰা এখন চনদত থকা জিলাৰ মূল মোহৰ আৰু তাৰ তলত প্ৰধান সহকাৰী আয়ুক্তই ইংৰাজীত লিখা টোকাৰ ভিত্তিত তেওঁ এই মত আগবঢ়াইছিল। চনদখন উত্তৰ লখিমপুৰৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল।}} [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত গঢ় লৈ উঠা চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰায়ে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আৰু সেই সময়ত অঞ্চলটো শাসন কৰা চুতীয়া ৰজাসকলে দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in |access-date=3 June 2026}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰত শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি দেখা যায়। এই নিৰ্মাণ-পদ্ধতি শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ প্ৰাচীৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য।]] স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত পৰম্পৰাগতভাৱে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। দুৰ্গটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰি গঢ়া হৈছে।<ref>"Eastern gate, the highest point of the fort, is heavily damaged one. Built on stone masonry, this gate overlooks Doimukh in the Dikrong valley." {{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–470}}</ref> [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলসমূহৰ দৰে<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–471}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহো চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থ অবিহনে মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল। কিছুমান স্থানত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> ইমান বৃহৎ পৰিসৰত ইটাৰ ব্যৱহাৰে ইটা দুৰ্গক চুতীয়া যুগৰ বৃহত্তৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ সৈতেও সংযুক্ত কৰে। শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় স্থাপত্যসমূহত ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ অৱশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰিকল্পনাও<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=xii}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=460–461}}</ref> আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=437}}</ref> সৈতে তুলনাযোগ্য। এই স্থানসমূহৰ প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলাই অহা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা ইটাৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰাচীৰৰ মাজেৰে সৰল পোন প্ৰৱেশপথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ গঠন কৰা হোৱা যেন দেখা যায়। [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইবাটাও মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো অতিৰিক্ত সাদৃশ্য দেখা যায়। ইটা দুৰ্গত পোৱা শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা ভগ্নাংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্যত দেখা সিংহৰ চিত্ৰ [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ চুতীয়া যুগৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। এই সাদৃশ্যই প্ৰত্নস্থলসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা অংশ। ৰয়িঙৰ ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত এফালে দুটা সিংহ আৰু আনফালে দুটা হাতীৰ চিত্ৰ দেখা যায়।]] ইটা দুৰ্গৰ ভৌগোলিক অৱস্থানটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পূৰ্বৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা শিলমিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ আছিল। শদিয়াৰ এই অৱশেষসমূহক ভীষ্মক আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল।<ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ আৰু তাৰ পশ্চিমৰ বুৰৈ দুৰ্গৰ দৰে প্ৰত্নস্থলৰ মাজত স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা স্বীকাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰজুৰি বিস্তৃত এক বৃহত্তৰ চুতীয়া সাংস্কৃতিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ পায়।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গ বুৰৈৰ পূব দিশত আৰু একে পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই বৃহত্তৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। [[File:Ita Fort Lion Base relief.png|thumb|ইটা দুৰ্গৰ সিংহৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্য। ৰুক্মিণীনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ভীষ্মকনগৰৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ প্ৰতীকক চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।]] সামগ্ৰিকভাৱে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণ আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইটা দুৰ্গ শদিয়া, ৰুক্মিণীনগৰ, ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু আন সংশ্লিষ্ট চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যসমূহৰ সৈতে একে স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়। ===ঐতিহাসিক দাবী আৰু ব্যাখ্যা=== ১৯৪১ চনত পূৰ্বৰ বালিপাৰা সীমান্ত অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক বিষয়া ডি. এন. দাসে ''Journal of the Assam Research Society''ত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত দাবী কৰিছিল যে ইটা দুৰ্গ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত নামেৰে চিনাক্ত কৰা এজন কিংবদন্তিমূলক শাসকৰ মায়াপুৰ নামৰ ৰাজধানী হ'ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Neog|2008|p=57}}</ref> অৱশ্যে পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী সন্দেহৰ চকুৰে চাইছে। এন. এন. অচিকে ৰায়কাৰৰ ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত ব্যৱহৃত বিভিন্ন পৰম্পৰা পৰীক্ষা কৰি ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় কাহিনীসমূহ পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিৰ অন্যতম উৎস অসমীয়া বুৰঞ্জীমূলক গ্ৰন্থ ''আদি চৰিত''ৰ ৰচনাকাল ১৫৮৬ শক বা ১৬৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>"It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD)" {{harvcol|Neog|1980|p=29}}</ref> অৱশ্যে এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰামাণিকতা সম্পৰ্কেও সন্দেহ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref>মহেশ্বৰ নেওগে উল্লেখ কৰিছে যে মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত ''আদি চৰিত'' গ্ৰন্থখনে অসমৰ বৈষ্ণৱ সমাজত যথেষ্ট অসন্তোষৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু অধিক বিচক্ষণ সত্ৰাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিকসকলে ইয়াক অস্বীকাৰ কৰিছে।</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva; Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis. |doi-access=free}}</ref> ''আদি চৰিত''ত ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী প্ৰতাপপুৰত আছিল বুলি কোৱা হৈছে আৰু সেই স্থানৰ নাম অনুসৰি তেওঁ প্ৰতাপপুৰীয়া উপাধি লাভ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিছুমান গৱেষকে প্ৰতাপপুৰক বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ এটা স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>[https://archive.org/details/JournalOfTheAsiaticSocietyOfBengalVolIv1835/page/n237/mode/1up?q=Jitari Journal of the Asiatic Society of Bengal, pp. 190–191: Pratappura, capital city of Ramachandra, was located near Biswanath, in the vicinity of Agnigarh.]</ref> বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ উমাতুমণি শিলালিপিত এজন শাসকক ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এই তথ্যক উক্ত চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>[http://dspace.nehu.ac.in/bitstream/1/9357/1/A%20new%20reading%20(N%20Gogoi).pdf উমাতুমণি শিলালিপিত ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' শব্দৰ উল্লেখ আছে, যাৰ ভিত্তিত প্ৰতাপপুৰ ওচৰৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।]</ref> আন এটা উৎসত অৱশ্যে কিংবদন্তিৰ প্ৰতাপপুৰক ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Neog, Maheswar, ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times'', pp. 51–52.</ref> ৰত্নপীঠক সাধাৰণতে [[কৰতোৱা নদী]] আৰু সংকোশ নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি ধৰা হয়, যি ঐতিহাসিক [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে মোটামুটিভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই চিনাক্তকৰণ অনুসৰি কিংবদন্তিৰ স্থান বিশ্বনাথৰ পৰা বহু পশ্চিমত অৱস্থিত হ'ব। ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত কিংবদন্তিসমূহতো ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কাহিনী বৃহত্তৰ কামৰূপ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা, ফেংগুৱাক কমতাপুৰৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে নীলাচল, বৈদ্যগড় আৰু প্ৰতাপপুৰৰ দৰে স্থানসমূহক এই পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji: Or an Account of Ancient Kamarupa and a History of the Mogul Conflicts with Assam and Cooch Behar, up to A.D. 1682 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465 |access-date=22 June 2026}}</ref> ৰামচন্দ্ৰৰ পুত্ৰ অৰিমত্তৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন পৰম্পৰাসমূহত—যাক শশাংক বুলিও চিনাক্ত কৰা হৈছে—তেওঁৰ ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰ ৰাজধানী বেতনাৰ(কামৰূপ জিলা) বৈদ্যগড়ত আছিল আৰু তেওঁ [[কমতা ৰাজ্য]] জয় কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="Gait">{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=18 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465/page/n38/mode/1up?q=Arimatta |quote=It is not certain where Arimatta ruled but most accounts place his kingdom in Lower Assam. His capital is said to have been at the Baidargarh, near Betna in Kamrup, where a high embankment forming a square, each side of which is about four miles long, is still in existence. He was attacked by a king named Phengua, of the house of Kamatapur, who advanced with an army of Meches and Koches, armed with bows and arrows, and threw up an embankment ten miles west of the Baidargarh; this embankment is in the Dhumdhuma Mauza and is still known as Phenguagarh.}}</ref> ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে গৱেষকসকলে ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক বিশ্বাসযোগ্যতা সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, গ্ৰন্থখনৰ বৰ্ণনাসমূহ মূলতঃ কিংবদন্তি আৰু জনপ্ৰচলিত কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ডিম্বেশ্বৰ নেওগে অৰিমত্তক সৰ্বাধিক এজন কিংবদন্তিমূলক চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74 |quote=Like the authorship, the historicity of Adi Charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> নেওগে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিসমূহ ইমান পৰস্পৰবিৰোধী যে সেইবোৰৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ চেষ্টা নিষ্ফল হ'ব। তেওঁ অৰিমত্তৰ বংশধৰ আৰু পৰিয়াল সম্পৰ্কীয় পৰস্পৰবিৰোধী পৰম্পৰাসমূহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |page=72 |quote=The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.}}</ref> এই মূল্যায়ন বৃহত্তৰ সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সেইবোৰত ৰামচন্দ্ৰ বা অৰিমত্তক বিভিন্নভাৱে প্ৰতাপপুৰ, ৰত্নপুৰ, কমতা, কামৰূপ বা দৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ইটানগৰত আছিল বুলি নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাই।<ref name="Gait"/> এই দুয়োজন শাসকৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্ব আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ অনিশ্চিত, কিয়নো কোনো সমসাময়িক উৎসত তেওঁলোকৰ নিৰ্ভৰযোগ্য উল্লেখ পোৱা নাযায়। বৰ্তি থকা কাহিনীসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ, পৰস্পৰবিৰোধী আৰু কিংবদন্তিমূলক। অচিকে সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় এই ভিন্ন বৰ্ণনাসমূহৰ মাজত সন্তোষজনক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰি আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয়।<ref name="Osik1996">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ==স্থাপত্য== ইটা দুৰ্গ বৰ্তমানৰ ইটানগৰৰ পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য-সমষ্টি। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কৃত্ৰিম ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ লগতে প্ৰাকৃতিক পাহাৰৰ শিৰা, থিয় গৰা আৰু ঢাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ফলত কৃত্ৰিম আৰু প্ৰাকৃতিক উভয় প্ৰকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা থকা এক সুৰক্ষিত পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তি থকা অৱশেষসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীৰ, তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, সিঁচৰতি স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰৰ পৰা দুৰ্গটো কেৱল এটা পৃথক সামৰিক চকী নহয়, বৰং এখন সুৰক্ষিত বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰ=== ইটা দুৰ্গ অনিয়মিত পৰিকল্পনাৰ এক বৃহৎ ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ-সমষ্টি। ইয়াৰ পৰিসৰৰ এটা অংশ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰে আৰু আন এটা অংশ পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক ভূ-প্ৰকৃতিয়ে গঠন কৰিছে। প্ৰাচীৰসমূহ ইটা আৰু মাটিৰ গাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাচীৰৰ দুয়োকাষে সমান্তৰাল ইটাৰ বেৰ তুলি মাজৰ খালী অংশ মাটি আৰু ভঙা ইটাৰে পূৰণ কৰিছিল। বৰ্তি থকা কিছুমান অংশত মূল ভেটিৰ স্তৰসমূহ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে। এই স্তৰসমূহৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.০৬–২.০৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা প্ৰায় ১.৪০ মিটাৰ। দুৰ্গটোৱে এক বৰ্গকিলোমিটাৰতকৈও অধিক অঞ্চল সামৰি লৈছে আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ ঢাল খাই গৈছে। পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ সীমা ইটাৰ প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছে, আনহাতে উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ থিয় প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া শিৰা আৰু গৰাসমূহে প্ৰতিৰক্ষাৰ কাম কৰিছে। পশ্চিমৰ প্ৰাচীৰ প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াত দুটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে পূবৰ প্ৰাচীৰত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ অনিয়মিত থিয় পাহাৰীয়া শিৰাসমূহৰ প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য এক কিলোমিটাৰতকৈ অধিক। প্ৰাচীৰৰ গড় প্ৰস্থ প্ৰায় ১১.৫ মিটাৰ আৰু ইয়াৰ মূল উচ্চতা প্ৰায় ৫ মিটাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=118}}</ref> সেইবাবে দুৰ্গটোক দীঘলীয়া অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পৰিকল্পনাৰ এক অৰণ্য বা পাহাৰীয়া দুৰ্গ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=118–120}}</ref> [[File:Itafort Brick rampart.png|thumb|অবলম্বনৰ বাবে সহায়ক গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰ।]] ===দুৰ্গৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ=== দুৰ্গটোৰ পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশত তিনিটা মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ অংশত অৱস্থিত আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত। ই শিলৰ গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্মিত আৰু তাৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো গহপুৰ আৰু ৰামঘাট অঞ্চলৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াক প্ৰধানকৈ ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সীমিত পৰিমাণৰ শিল আৰু শিলৰ ফলকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মুখ্য প্ৰৱেশপথ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু আন প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা অধিক শক্তিশালী আছিল। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰফালে দুয়োকাষে থকা দুটা কোঠা প্ৰহৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। প্ৰৱেশপথত দুৱাৰৰ প্ৰাচীৰৰ সমান্তৰালকৈ যোৱা এটা কৰিডৰো আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত সম্ভৱতঃ ওখ কাঠৰ দুৱাৰ লগোৱা আছিল, যদিও সেইবোৰ এতিয়া বৰ্তি থকা নাই।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Itafort West gate.png|thumb|ইটা আৰু শিলৰ খণ্ড তথা ফলকেৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৰে প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা পোৱা নাযায়। সেইবাবে এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো প্ৰয়োজন হ'লেহে খোলা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো চেঁকী নদীৰ ফালে মুখ কৰি আছে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল যেন দেখা যায়। পূব আৰু পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ এনেদৰে অৱস্থিত আছিল যাতে তাৰ পৰা তলৰ অসমৰ সমভূমি নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা গহপুৰ, ৰামঘাট আৰু পিছোকাৰ দিশত নজৰ ৰাখি সেইফালৰ পৰা হ'ব পৰা আক্ৰমণ চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰ পৰা প্ৰায় ৪৮০ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ সংলগ্ন প্ৰাচীৰ প্ৰায় ৩৪০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ১৫,১০৫ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ৩.৭ একৰ। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো বৰ্তমানৰ ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ মধ্যভাগত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৭৯.১৭ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,৬৪৩ বৰ্গমিটাৰ। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো ইটানগৰৰ ৰাজভৱনৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,২৮৩ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ০.৫৬৪ একৰ। [[File:Itafort East gate.png|thumb|শিল আৰু ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===নিৰ্মাণ সামগ্ৰী=== দুৰ্গটো প্ৰধানকৈ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত শিলসমূহ মূলতঃ বালিশিলৰ আৰু ইটাবোৰ বিভিন্ন আকাৰৰ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত অলংকৃত ইটাও পোৱা যায়। দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত থকা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত। ইয়াৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। তলৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু ওপৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ এই সংমিশ্ৰণক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশৰ আন মধ্যযুগীয় দুৰ্গসমূহৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। পশ্চিম আৰু পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহতো শিলৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰৱেশপথসমূহত প্ৰাণী আৰু ফুলৰ অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল আৰু চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। দুৰ্গ নিৰ্মাণত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Archival photo of Western gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ=== দুৰ্গটোৰ ভিতৰত এতিয়ালৈ কোনো অক্ষত অৱস্থাত থিয় হৈ থকা স্থাপত্য চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে ইটা দুৰ্গৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ভঙা ইটাৰ টুকুৰাসমূহে সুৰক্ষিত দুৰ্গ-পৰিসৰৰ ভিতৰত মধ্যযুগীয় বসতিৰ অৱশেষ থকাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। দুৰ্গটোত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভিতৰত মোটা আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত টুকুৰা আছে, যিবোৰক বাটি, পাত্ৰ আৰু নলীযুক্ত পাত্ৰৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। নলীযুক্ত এটা মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰাত অধিক পৰিমাণে কাওলিন পোৱা গৈছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যযুগীয় মৃৎশিল্পৰ এটা বৈশিষ্ট্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯০৫ চনৰ ''Darrang District Gazetteer''ত অঞ্চলটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অৰণ্যৰে আৱৰি থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যবেক্ষণসমূহতো অঞ্চলটোক অৰণ্যময় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=119–120}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Ita Fort 01.JPG|ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Ita Fort 02.JPG|দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ইটাৰ গাঁথনি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * নক্সাপৰ্বত * বুৰৈ দুৰ্গ * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ইটানগৰ]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Pavitra Assam |edition=4th |year=2008}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |jstor=41691751 |url=https://www.jstor.org/stable/41691751}} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |publisher=The Author |place=Gauhati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=198 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commonscat}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] tdxnuxn6xa1yyk0537lknv6ohrfujl5 646308 646303 2026-10-20T18:54:57Z Ananya Taye 28065 646308 wikitext text/x-wiki {{Short description|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ইটা দুৰ্গ | native_name = | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | image = Itafort South gate.png | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | type = দুৰ্গ | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff. }}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> | height = | used = | demolished = | open_to_public = | ownership = | garrison = | current_commander = | commanders = | occupants = | battles = | events = }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[ইটানগৰ]] চহৰত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থান। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ"। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]] চহৰৰ নামো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত ইটা দুৰ্গটো<ref name="Raikar"/> সেই সময়ত অঞ্চলটোত শাসন কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> দুৰ্গটোৰ মুঠ ইটাৰ গাঁথনিৰ পৰিমাণ ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |website=Incredible India |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026 |quote=A floor filled with archaeological finds also takes your breath away with age-old pottery shards and stone tools that show the reform of tools and pottery over time. There are findings from Ita Fort as well, and from Noksparbat and Malinithan in the West Siang district, which include tools, pots, religious objects, clothes and much more. Thereby making it one of the best and the oldest museums in the north-east.}}</ref><ref>{{cite book |title=History, Religion and Culture of North East India |author=T. Raatan |publisher=Gyan Books |year=2006 |isbn=8182051789 |page=29 |url=https://books.google.co.in/books?id=L8x0ZLkFdFkC&pg=PA29}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোত ব্যৱহৃত ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বৃহত্তম বিস্তৃতিৰ সময়ত [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ ভূখণ্ডই বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডসমূহ সামৰি লৈছিল। পশ্চিম দিশত এই ভূখণ্ড [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ নদী]]ৰ পাৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শাসনলিপিসমূহৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশৰ অধীনত [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এক "বিস্তৃত দেশ" আছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> ইটা দুৰ্গক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্নসমূহ শদিয়াৰ ওচৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাবেৰৰ শিলত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>K. L. Barua, ''An Early History of Kamrupa'', 1933, p. 271.</ref> বুৰৈৰ যথেষ্ট পূব দিশত ইটা দুৰ্গ অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এনে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ এটা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, in the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব দিশৰ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]]–[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাৰ সমভূমি,<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor-last1=Bhattacharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |pages=24–49 |isbn=978-81-89233-86-0 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]<ref name="gogoi-main">{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |pages=20–21 |quote=Thus, the Chutiya territory extended over almost the entire region of the present districts of Lakhimpur, Dhemaji, Tinsukia, and parts of Dibrugarh.}}</ref> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]],<ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Neog|1977|p=820}}</ref> লগতে ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল<ref name="Guha1983">{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |quote=Suhungmung followed an expansionist policy and annexed Panbari of Habung in 1512, which was until then a Chutiya dependency.}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অঞ্চলটোত চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানৰ শাসনলিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=818–820}}</ref>{{efn|১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহৰ এখন ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰী নামৰ স্থানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। ধৱলী নদীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>"He (Satyanarayana) donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district." {{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 |quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref> সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই ধৱলীক উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত ঢল নদীৰ সৈতে আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰীক নৰোৱা সত্ৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূব-দক্ষিণে জলভাৰীৰ ওচৰৰ বাঘমাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানত [[সোৱণশিৰি নদী]]ক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |author=Government of Assam |year=1976 |publisher=Government of Assam |location=Shillong |page=2 |language=English |quote=There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur.}}</ref> ১৯৭৬ চনৰ ''Lakhimpur District Gazetteer'' অনুসৰি, শক ১৩২৩ বা ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এই ভূমিদান সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম পাৰত অৱস্থিত বাখনা গাঁৱত প্ৰদান কৰা হৈছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী আছিল শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা সাধয়াপুৰী। এক ধাৰণা অনুসৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যত এখন নগৰ স্থাপন কৰি নিজৰ নামৰ সৈতে মিলাই তাৰ নামকৰণ কৰিছিল। আনহাতে, উত্তৰ লখিমপুৰৰ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতে, ১৮৩৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লখিমপুৰ জিলা গঠন কৰোঁতে প্ৰথম সদৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত লখিমপুৰ নগৰৰ পৰাই জিলাখনৰ নাম উদ্ভৱ হৈছিল। ১৮৩৯ চনত মহেশ্বৰ শৰ্মা বাপু বৰুৱাক প্ৰদান কৰা এখন চনদত থকা জিলাৰ মূল মোহৰ আৰু তাৰ তলত প্ৰধান সহকাৰী আয়ুক্তই ইংৰাজীত লিখা টোকাৰ ভিত্তিত তেওঁ এই মত আগবঢ়াইছিল। চনদখন উত্তৰ লখিমপুৰৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল।}} [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত গঢ় লৈ উঠা চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰায়ে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আৰু সেই সময়ত অঞ্চলটো শাসন কৰা চুতীয়া ৰজাসকলে দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in |access-date=3 June 2026}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰত শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি দেখা যায়। এই নিৰ্মাণ-পদ্ধতি শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ প্ৰাচীৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য।]] স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত পৰম্পৰাগতভাৱে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। দুৰ্গটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰি গঢ়া হৈছে।<ref>"Eastern gate, the highest point of the fort, is heavily damaged one. Built on stone masonry, this gate overlooks Doimukh in the Dikrong valley." {{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–470}}</ref> [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলসমূহৰ দৰে<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–471}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহো চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থ অবিহনে মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল। কিছুমান স্থানত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> ইমান বৃহৎ পৰিসৰত ইটাৰ ব্যৱহাৰে ইটা দুৰ্গক চুতীয়া যুগৰ বৃহত্তৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ সৈতেও সংযুক্ত কৰে। শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় স্থাপত্যসমূহত ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ অৱশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰিকল্পনাও<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=xii}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=460–461}}</ref> আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=437}}</ref> সৈতে তুলনাযোগ্য। এই স্থানসমূহৰ প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলাই অহা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা ইটাৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰাচীৰৰ মাজেৰে সৰল পোন প্ৰৱেশপথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ গঠন কৰা হোৱা যেন দেখা যায়। [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইবাটাও মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো অতিৰিক্ত সাদৃশ্য দেখা যায়। ইটা দুৰ্গত পোৱা শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা ভগ্নাংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্যত দেখা সিংহৰ চিত্ৰ [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ চুতীয়া যুগৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। এই সাদৃশ্যই প্ৰত্নস্থলসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা অংশ। ৰয়িঙৰ ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত এফালে দুটা সিংহ আৰু আনফালে দুটা হাতীৰ চিত্ৰ দেখা যায়।]] ইটা দুৰ্গৰ ভৌগোলিক অৱস্থানটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পূৰ্বৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা শিলমিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ আছিল। শদিয়াৰ এই অৱশেষসমূহক ভীষ্মক আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল।<ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ আৰু তাৰ পশ্চিমৰ বুৰৈ দুৰ্গৰ দৰে প্ৰত্নস্থলৰ মাজত স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা স্বীকাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰজুৰি বিস্তৃত এক বৃহত্তৰ চুতীয়া সাংস্কৃতিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ পায়।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গ বুৰৈৰ পূব দিশত আৰু একে পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই বৃহত্তৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। [[File:Ita Fort Lion Base relief.png|thumb|ইটা দুৰ্গৰ সিংহৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্য। ৰুক্মিণীনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ভীষ্মকনগৰৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ প্ৰতীকক চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।]] সামগ্ৰিকভাৱে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণ আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইটা দুৰ্গ শদিয়া, ৰুক্মিণীনগৰ, ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু আন সংশ্লিষ্ট চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যসমূহৰ সৈতে একে স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়। ===ঐতিহাসিক দাবী আৰু ব্যাখ্যা=== ১৯৪১ চনত পূৰ্বৰ বালিপাৰা সীমান্ত অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক বিষয়া ডি. এন. দাসে ''Journal of the Assam Research Society''ত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত দাবী কৰিছিল যে ইটা দুৰ্গ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত নামেৰে চিনাক্ত কৰা এজন কিংবদন্তিমূলক শাসকৰ মায়াপুৰ নামৰ ৰাজধানী হ'ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Neog|2008|p=57}}</ref> অৱশ্যে পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী সন্দেহৰ চকুৰে চাইছে। এন. এন. অচিকে ৰায়কাৰৰ ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত ব্যৱহৃত বিভিন্ন পৰম্পৰা পৰীক্ষা কৰি ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় কাহিনীসমূহ পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিৰ অন্যতম উৎস অসমীয়া বুৰঞ্জীমূলক গ্ৰন্থ ''আদি চৰিত''ৰ ৰচনাকাল ১৫৮৬ শক বা ১৬৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>"It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD)" {{harvcol|Neog|1980|p=29}}</ref> অৱশ্যে এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰামাণিকতা সম্পৰ্কেও সন্দেহ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref>মহেশ্বৰ নেওগে উল্লেখ কৰিছে যে মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত ''আদি চৰিত'' গ্ৰন্থখনে অসমৰ বৈষ্ণৱ সমাজত যথেষ্ট অসন্তোষৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু অধিক বিচক্ষণ সত্ৰাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিকসকলে ইয়াক অস্বীকাৰ কৰিছে।</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva; Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis. |doi-access=free}}</ref> ''আদি চৰিত''ত ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী প্ৰতাপপুৰত আছিল বুলি কোৱা হৈছে আৰু সেই স্থানৰ নাম অনুসৰি তেওঁ প্ৰতাপপুৰীয়া উপাধি লাভ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিছুমান গৱেষকে প্ৰতাপপুৰক বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ এটা স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>[https://archive.org/details/JournalOfTheAsiaticSocietyOfBengalVolIv1835/page/n237/mode/1up?q=Jitari Journal of the Asiatic Society of Bengal, pp. 190–191: Pratappura, capital city of Ramachandra, was located near Biswanath, in the vicinity of Agnigarh.]</ref> বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ উমাতুমণি শিলালিপিত এজন শাসকক ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এই তথ্যক উক্ত চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>[http://dspace.nehu.ac.in/bitstream/1/9357/1/A%20new%20reading%20(N%20Gogoi).pdf উমাতুমণি শিলালিপিত ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' শব্দৰ উল্লেখ আছে, যাৰ ভিত্তিত প্ৰতাপপুৰ ওচৰৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।]</ref> আন এটা উৎসত অৱশ্যে কিংবদন্তিৰ প্ৰতাপপুৰক ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Neog, Maheswar, ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times'', pp. 51–52.</ref> ৰত্নপীঠক সাধাৰণতে [[কৰতোৱা নদী]] আৰু সংকোশ নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি ধৰা হয়, যি ঐতিহাসিক [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে মোটামুটিভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই চিনাক্তকৰণ অনুসৰি কিংবদন্তিৰ স্থান বিশ্বনাথৰ পৰা বহু পশ্চিমত অৱস্থিত হ'ব। ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত কিংবদন্তিসমূহতো ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কাহিনী বৃহত্তৰ কামৰূপ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা, ফেংগুৱাক কমতাপুৰৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে নীলাচল, বৈদ্যগড় আৰু প্ৰতাপপুৰৰ দৰে স্থানসমূহক এই পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji: Or an Account of Ancient Kamarupa and a History of the Mogul Conflicts with Assam and Cooch Behar, up to A.D. 1682 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465 |access-date=22 June 2026}}</ref> ৰামচন্দ্ৰৰ পুত্ৰ অৰিমত্তৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন পৰম্পৰাসমূহত—যাক শশাংক বুলিও চিনাক্ত কৰা হৈছে—তেওঁৰ ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰ ৰাজধানী বেতনাৰ(কামৰূপ জিলা) বৈদ্যগড়ত আছিল আৰু তেওঁ [[কমতা ৰাজ্য]] জয় কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="Gait">{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=18 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465/page/n38/mode/1up?q=Arimatta |quote=It is not certain where Arimatta ruled but most accounts place his kingdom in Lower Assam. His capital is said to have been at the Baidargarh, near Betna in Kamrup, where a high embankment forming a square, each side of which is about four miles long, is still in existence. He was attacked by a king named Phengua, of the house of Kamatapur, who advanced with an army of Meches and Koches, armed with bows and arrows, and threw up an embankment ten miles west of the Baidargarh; this embankment is in the Dhumdhuma Mauza and is still known as Phenguagarh.}}</ref> ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে গৱেষকসকলে ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক বিশ্বাসযোগ্যতা সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, গ্ৰন্থখনৰ বৰ্ণনাসমূহ মূলতঃ কিংবদন্তি আৰু জনপ্ৰচলিত কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ডিম্বেশ্বৰ নেওগে অৰিমত্তক সৰ্বাধিক এজন কিংবদন্তিমূলক চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74 |quote=Like the authorship, the historicity of Adi Charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> নেওগে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিসমূহ ইমান পৰস্পৰবিৰোধী যে সেইবোৰৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ চেষ্টা নিষ্ফল হ'ব। তেওঁ অৰিমত্তৰ বংশধৰ আৰু পৰিয়াল সম্পৰ্কীয় পৰস্পৰবিৰোধী পৰম্পৰাসমূহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |page=72 |quote=The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.}}</ref> এই মূল্যায়ন বৃহত্তৰ সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সেইবোৰত ৰামচন্দ্ৰ বা অৰিমত্তক বিভিন্নভাৱে প্ৰতাপপুৰ, ৰত্নপুৰ, কমতা, কামৰূপ বা দৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ইটানগৰত আছিল বুলি নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাই।<ref name="Gait"/> এই দুয়োজন শাসকৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্ব আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ অনিশ্চিত, কিয়নো কোনো সমসাময়িক উৎসত তেওঁলোকৰ নিৰ্ভৰযোগ্য উল্লেখ পোৱা নাযায়। বৰ্তি থকা কাহিনীসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ, পৰস্পৰবিৰোধী আৰু কিংবদন্তিমূলক। অচিকে সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় এই ভিন্ন বৰ্ণনাসমূহৰ মাজত সন্তোষজনক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰি আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয়।<ref name="Osik1996">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ==স্থাপত্য== ইটা দুৰ্গ বৰ্তমানৰ ইটানগৰৰ পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য-সমষ্টি। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কৃত্ৰিম ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ লগতে প্ৰাকৃতিক পাহাৰৰ শিৰা, থিয় গৰা আৰু ঢাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ফলত কৃত্ৰিম আৰু প্ৰাকৃতিক উভয় প্ৰকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা থকা এক সুৰক্ষিত পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তি থকা অৱশেষসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীৰ, তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, সিঁচৰতি স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰৰ পৰা দুৰ্গটো কেৱল এটা পৃথক সামৰিক চকী নহয়, বৰং এখন সুৰক্ষিত বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰ=== ইটা দুৰ্গ অনিয়মিত পৰিকল্পনাৰ এক বৃহৎ ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ-সমষ্টি। ইয়াৰ পৰিসৰৰ এটা অংশ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰে আৰু আন এটা অংশ পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক ভূ-প্ৰকৃতিয়ে গঠন কৰিছে। প্ৰাচীৰসমূহ ইটা আৰু মাটিৰ গাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাচীৰৰ দুয়োকাষে সমান্তৰাল ইটাৰ বেৰ তুলি মাজৰ খালী অংশ মাটি আৰু ভঙা ইটাৰে পূৰণ কৰিছিল। বৰ্তি থকা কিছুমান অংশত মূল ভেটিৰ স্তৰসমূহ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে। এই স্তৰসমূহৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.০৬–২.০৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা প্ৰায় ১.৪০ মিটাৰ। দুৰ্গটোৱে এক বৰ্গকিলোমিটাৰতকৈও অধিক অঞ্চল সামৰি লৈছে আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ ঢাল খাই গৈছে। পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ সীমা ইটাৰ প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছে, আনহাতে উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ থিয় প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া শিৰা আৰু গৰাসমূহে প্ৰতিৰক্ষাৰ কাম কৰিছে। পশ্চিমৰ প্ৰাচীৰ প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াত দুটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে পূবৰ প্ৰাচীৰত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ অনিয়মিত থিয় পাহাৰীয়া শিৰাসমূহৰ প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য এক কিলোমিটাৰতকৈ অধিক। প্ৰাচীৰৰ গড় প্ৰস্থ প্ৰায় ১১.৫ মিটাৰ আৰু ইয়াৰ মূল উচ্চতা প্ৰায় ৫ মিটাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=118}}</ref> সেইবাবে দুৰ্গটোক দীঘলীয়া অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পৰিকল্পনাৰ এক অৰণ্য বা পাহাৰীয়া দুৰ্গ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=118–120}}</ref> [[File:Itafort Brick rampart.png|thumb|অবলম্বনৰ বাবে সহায়ক গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰ।]] ===দুৰ্গৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ=== দুৰ্গটোৰ পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশত তিনিটা মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ অংশত অৱস্থিত আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত। ই শিলৰ গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্মিত আৰু তাৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো গহপুৰ আৰু ৰামঘাট অঞ্চলৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াক প্ৰধানকৈ ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সীমিত পৰিমাণৰ শিল আৰু শিলৰ ফলকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মুখ্য প্ৰৱেশপথ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু আন প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা অধিক শক্তিশালী আছিল। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰফালে দুয়োকাষে থকা দুটা কোঠা প্ৰহৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। প্ৰৱেশপথত দুৱাৰৰ প্ৰাচীৰৰ সমান্তৰালকৈ যোৱা এটা কৰিডৰো আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত সম্ভৱতঃ ওখ কাঠৰ দুৱাৰ লগোৱা আছিল, যদিও সেইবোৰ এতিয়া বৰ্তি থকা নাই।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Itafort West gate.png|thumb|ইটা আৰু শিলৰ খণ্ড তথা ফলকেৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৰে প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা পোৱা নাযায়। সেইবাবে এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো প্ৰয়োজন হ'লেহে খোলা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো চেঁকী নদীৰ ফালে মুখ কৰি আছে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল যেন দেখা যায়। পূব আৰু পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ এনেদৰে অৱস্থিত আছিল যাতে তাৰ পৰা তলৰ অসমৰ সমভূমি নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা গহপুৰ, ৰামঘাট আৰু পিছোকাৰ দিশত নজৰ ৰাখি সেইফালৰ পৰা হ'ব পৰা আক্ৰমণ চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰ পৰা প্ৰায় ৪৮০ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ সংলগ্ন প্ৰাচীৰ প্ৰায় ৩৪০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ১৫,১০৫ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ৩.৭ একৰ। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো বৰ্তমানৰ ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ মধ্যভাগত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৭৯.১৭ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,৬৪৩ বৰ্গমিটাৰ। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো ইটানগৰৰ ৰাজভৱনৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,২৮৩ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ০.৫৬৪ একৰ। [[File:Itafort East gate.png|thumb|শিল আৰু ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===নিৰ্মাণ সামগ্ৰী=== দুৰ্গটো প্ৰধানকৈ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত শিলসমূহ মূলতঃ বালিশিলৰ আৰু ইটাবোৰ বিভিন্ন আকাৰৰ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত অলংকৃত ইটাও পোৱা যায়। দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত থকা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত। ইয়াৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। তলৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু ওপৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ এই সংমিশ্ৰণক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশৰ আন মধ্যযুগীয় দুৰ্গসমূহৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। পশ্চিম আৰু পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহতো শিলৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰৱেশপথসমূহত প্ৰাণী আৰু ফুলৰ অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল আৰু চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। দুৰ্গ নিৰ্মাণত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Archival photo of Western gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ=== দুৰ্গটোৰ ভিতৰত এতিয়ালৈ কোনো অক্ষত অৱস্থাত থিয় হৈ থকা স্থাপত্য চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে ইটা দুৰ্গৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ভঙা ইটাৰ টুকুৰাসমূহে সুৰক্ষিত দুৰ্গ-পৰিসৰৰ ভিতৰত মধ্যযুগীয় বসতিৰ অৱশেষ থকাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। দুৰ্গটোত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভিতৰত মোটা আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত টুকুৰা আছে, যিবোৰক বাটি, পাত্ৰ আৰু নলীযুক্ত পাত্ৰৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। নলীযুক্ত এটা মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰাত অধিক পৰিমাণে কাওলিন পোৱা গৈছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যযুগীয় মৃৎশিল্পৰ এটা বৈশিষ্ট্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯০৫ চনৰ ''Darrang District Gazetteer''ত অঞ্চলটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অৰণ্যৰে আৱৰি থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যবেক্ষণসমূহতো অঞ্চলটোক অৰণ্যময় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=119–120}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Ita Fort 01.JPG|ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Ita Fort 02.JPG|দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ইটাৰ গাঁথনি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * নক্সাপৰ্বত * বুৰৈ দুৰ্গ * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ইটানগৰ]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Pavitra Assam |edition=4th |year=2008}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |jstor=41691751 |url=https://www.jstor.org/stable/41691751}} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |publisher=The Author |place=Gauhati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=198 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commonscat}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] 611eng4qvr51tvyat9eb4d9uqhtmdiy 0 34198 646251 632168 2026-10-20T15:20:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646251 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = বৰ বগ (Great Egret) | image = Great_Egret_Fish.jpg | image_width = | image_caption = প্ৰজনন নোহোৱা কালত এটা পূৰ্ণবয়স্ক বৰ বগ | range_map = | range_map_caption = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = &nbsp;<ref>{{IUCN2010 |assessors=[[BirdLife International]] |year=2010 |version=3.1 |id=144681 |title=Casmerodius albus |downloaded=March 6, 2011}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Pelecaniformes]] | familia = [[Ardeidae]] | genus = ''[[Ardea (genus)|Ardea]]'' | species = '''''A. alba''''' | binomial = ''Ardea alba'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | synonyms = ''Casmerodius albus''<br /> ''[[Egretta]] alba'' }} '''বৰ বগ'''<ref>N.N. Dutta et al, Annals of Biological Research, 2011, 2 (5):374-384</ref> ({{Lang-en|Great Egret}}, বৈজ্ঞানিক নাম-''Ardea alba'')<ref>{{cite book |author=[[Thomas Bewick]] |series=A [[History of British Birds]] |title=Part II, Containing the History and Description of Water Birds |location=Newcastle |publisher=Edward Walker |year=1809 |page=52 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/item/82314#page/386/mode/1up |chapter=The Great White Heron (''Ardea alba'', Lin. – Le Heron blanc, Buff.)}}</ref><ref>B. Bruun, H. Delin, L. Svenson. ''The Hamlyn Guide to Birds to Britain and Europe.'' London, 1970, 36.</ref><ref>{{cite book|author=Ali, S.|year=1993|title=The Book of Indian Birds|publisher=Bombay Natural History Society|location=Bombay|isbn=0-19-563731-3}}</ref> এটা ডাঙৰ আকাৰৰ আৰু বহুলভাৱে বিস্তৃত বগলীৰ প্ৰজাতি৷ ==বিৱৰণ== [[File:Ardea alba -San Francisco Bay, California, USA -flying-8-1c.jpg|thumb|left|উৰন্ত অৱস্থাত এটা বৰ বগ]] বৰ বগ এটা ডাঙৰ আকাৰৰ বগলীৰ প্ৰজাতি৷ ইয়াৰ সমগ্ৰ দেহটো ধকধকীয়া বগা৷ ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় এক মিটাৰ আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮০-১০৪ ছেণ্টিমিটাৰ৷<ref>[http://www.allaboutbirds.org/guide/Great_Egret/lifehistory]</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/aves/ciconiiformes/egrets.htm |access-date=2013-05-19 |archivedate=2013-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621105117/http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/aves/ciconiiformes/egrets.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ দেহৰ ওজন ৭০০-১৫০০ গ্ৰাম পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে৷<ref>''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref>দেখাত একেধৰণৰ বগলীৰ আনবোৰ প্ৰজতিৰ পৰা ইয়াক ইয়াৰ হালধীয়া ঠৌঁট, ক'লা ঠেং আদিৰ দ্বাৰা পৃথক কৰিব পৰা যায়৷ মতা-মাইকী উভয়ৰে বাহ্যিক গঠন প্ৰায় একে হয়৷ [[File:Comparison of Great Egret and Intermediate Egret Heads..jpg|thumb|right|Sketch to differentiate Great Egret from Intermediate Egret at close range.]] উৰন্ত অৱস্থাত ইয়াৰ দীঘল ডিঙিটো কোঁচ খুৱাই থয়৷ ই সাধাৰণতে নিমাতে থাকে৷ কেতিয়াবাহে''কুক কুক কুক'' বুলি মতা শুনা যায়৷ ==টেক্স'নমি== বৰ বগৰ সাধাৰণতে চাৰিটা উপ-প্ৰজাতি দেখা পোৱা যায়৷ এইবোৰ হ'ল- * ''Ardea alba alba'' ([[ইউৰোপ]]) * ''Ardea alba egretta'' ([[আমেৰিকা]]) * ''Ardea alba melanorhynchos'' ([[আফ্ৰিকা]]) * ''[[Ardea alba modesta]]'' ([[ভাৰত]], [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]], আৰু [[ওচেনিয়া]]) ==শ্ৰেণীবিভাজন== ১৭৫৮ চনত ছুইডিছ প্ৰকৃতিবিদ [[Carl Linnaeus]] য়ে তেওঁৰ ''[[[https://en.wikipedia.org/wiki/Systema_Naturae Systema Naturae]]]' ৰ [[Systema Naturae ৰ দশম সংস্কৰণ|দশম সংস্কৰণ]] ত গ্ৰেট এগ্ৰেটক [[Species description|Formally described]] কৰিছিল। ' [[binomial nomenclature|binomial name]] ''Ardea alba'' ৰ অধীনত। তেওঁ [[ধৰণৰ স্থানীয়তা (জীৱবিজ্ঞান)|ধৰণৰ স্থানীয়তা]] ইউৰোপ বুলি নিৰ্দিষ্ট কৰিছিল।<ref>{{cite book | last=লিনিয়াছ | প্ৰথম=কাৰ্ল | author-link=কাৰ্ল লিনিয়াছ | বছৰ=১৭৫৮ | title= Systema Naturae প্ৰতি regna tria naturae, secundum শ্ৰেণী, ordines, গোত্ৰ, প্ৰজাতি, cum characteribus, differentiis, প্ৰতিশব্দ, locis | আয়তন=১ | সংস্কৰণ=দশম | পৃষ্ঠা=১৪৪ | প্ৰকাশক=লৰেন্টি ছালভি | location=হলমিয়া (ষ্টকহোম) | language=লেটিন | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727051 }}</ref><ref>{{ কিতাপৰ উদ্ধৃতি দিয়ক | editor1-last=মে' মাহ | editor1-first=আৰ্নষ্ট | editor1-link=আৰ্নষ্ট মেয়াৰ | editor2-last=কট্ৰেল | সম্পাদক২-প্ৰথম=G. উইলিয়াম | বছৰ=১৯৭৯ | title=বিশ্বৰ চৰাইৰ পৰীক্ষা-তালিকা | আয়তন=১ | সংস্কৰণ=দ্বিতীয় | publisher=তুলনীয় প্ৰাণীবিজ্ঞানৰ সংগ্ৰহালয় | location=কেম্ব্ৰিজ, মেছাচুচেটছ | পৃষ্ঠা=২০৩ | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16108843 }}</ref> বৈজ্ঞানিক নামটো [[লেটিন]] ''ardea'', "heron", আৰু ''alba'', "white"ৰ পৰা আহিছে ".<ref name=job>{{পুথিৰ উদ্ধৃতি দিয়ক |." last= চাকৰি দিয়া | প্ৰথম= জেমছ এ | বছৰ= ২০১০| title= বৈজ্ঞানিক চৰাইৰ নামৰ হেলম অভিধান | url= https://archive.org/details/হেলম_বৈজ্ঞানিক_চৰাইৰ_নামৰ_অভিধান_জেমছ_এ._জবলিঙৰ দ্বাৰা | publisher=ক্ৰিষ্টোফাৰ হেলম | location = লণ্ডন | isbn = ৯৭৮-১-৪০৮১-২৫০১-৪ | পৃষ্ঠা=৩৭, ৫৪ }}</ref> সকলো এগ্ৰেটৰ দৰে ইও বগলীৰ [[পৰিয়াল (জীৱবিজ্ঞান)|পৰিয়াল]], [[Ardeidae]]। পৰম্পৰাগতভাৱে [[Ciconiiformes]] ৰ [[stork]]s ৰ সৈতে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা, Ardeidae [[pelican]]s ৰ ঘনিষ্ঠ আত্মীয় আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[Pelecaniformes]] ৰ অন্তৰ্গত। মহান বগলী—সাধাৰণ বগলীৰ দৰে নহয়—[[গোত্ৰ]] ''[[এগ্ৰেটা]]''ৰ অন্তৰ্গত নহয়, কিন্তু মহান বগলীৰ সৈতে একেলগে আজি ''[[Ardea (genus)|Ardea] ত ৰখা হৈছে। ]''. পূৰ্বতে অৱশ্যে ইয়াক কেতিয়াবা ''এগ্ৰেটা''ত ৰখা হৈছিল বা [[এক প্ৰকাৰৰ]] প্ৰজাতিৰ ''কেচমেৰ'ডিয়াছ''ত পৃথক কৰা হৈছিল। পুৰণি বিশ্বৰ জনসংখ্যাক প্ৰায়ে "গ্ৰেট বগা এগ্ৰেট" বুলি কোৱা হয়। এই প্ৰজাতিটোক কেতিয়াবা [[কেৰিবিয়ান]]ৰ মহান বগা বগলীৰ সৈতে বিভ্ৰান্ত কৰা হয়, যিটো ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কীয় [[মহান নীলা বগলী]]ৰ এটা বগা [[বহুৰূপতা (জীৱবিজ্ঞান)|ৰূপ]]। ===উপপ্ৰজাতি=== চাৰিটা [[উপপ্ৰজাতি]] পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ঠাইত পোৱা যায়, যিবোৰৰ পাৰ্থক্য কিন্তু কম।<ref name=ioc>{{cite web | editor1-last=গিল | editor1-first=ফ্ৰেংক | editor1-link=ফ্ৰেংক গিল (পক্ষীবিজ্ঞানী) | editor2-last=ডনস্কাৰ | editor2-first=ডেভিদ | editor3-last=ৰাছমুচেন | editor3-first=পামেলা | editor3-link=পামেলা চি ৰাছমুচেন | date=ডিচেম্বৰ ২০২৩ | title=আইবিছ, চামুচবিল, বগলী, হামাৰকপ, শ্বুবিল, পেলিকান | work=IOC বিশ্ব চৰাই তালিকা সংস্কৰণ ১৪.১ | url=https://www.worldbirdnames.org/ধনু/পেলিকান/ | publisher=আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পক্ষী বিশেষজ্ঞ সংঘ | access-date=9 ফেব্ৰুৱাৰী 2024 }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইহঁতৰ মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহৰ ভিতৰত প্ৰজনন ঋতু আৰু আকাৰত খালী অংশৰ ৰং কৰা অন্তৰ্ভুক্ত। আটাইতকৈ সৰু উপপ্ৰজাতি, ''ক. ক. modesta'', এছিয়া আৰু [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ পৰা আহিছে আৰু কিছুমান শ্ৰেণীবিভাজনবিদে ইয়াক এটা সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি, [[eastern great egret]] (''Ardea modesta'') বুলি গণ্য কৰে, কিন্তু বেছিভাগ বিজ্ঞানীয়ে ইয়াক উপপ্ৰজাতি হিচাপে গণ্য কৰে। <ref name=ioc/> * ''ক। ক. alba'' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758</small> – [[উপপ্ৰজাতি মনোনীত কৰক#Nominotypical উপপ্ৰজাতি আৰু উপপ্ৰজাতিৰ স্বয়ংক্ৰিয় নাম|nominate]], [[ইউৰোপ]] আৰু সমগ্ৰ [[Palearctic] ত পোৱা যায়। ]. * ''ক। ক. egretta'' <small>[[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin, JF]], ১৭৮৯</small> – [[আমেৰিকা]]ত পোৱা যায়। * ''ক। ক. melanorhynchos'' <small>ৱাগলাৰ, ১৮২৭</small> – [[আফ্ৰিকা]] ত পোৱা গৈছিল। * ''[[আৰ্ডেয়া আলবা মডেষ্টা|এ. ক. modesta]]'' <small>গ্ৰে, জে ই, ১৮৩১</small> – পূবৰ গ্ৰেট এগ্ৰেট, [[ভাৰত]], [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]], [[পূব এছিয়া]] আৰু [[অ'চেনিয়া]]ত পোৱা যায়। ==বিৱৰণ== [[File:Ardea alba -San Francisco Bay, California, USA -flying-8-1c.jpg|thumb|Adult In flight (California, USA)]] [[File:Great Egret Breeding Kabini Nagarhole Apr22 D72 23613.jpg|thumb|Breeding plumage (Karnataka, India)]] গ্ৰেট এগ্ৰেট হৈছে সম্পূৰ্ণ বগা [[প্লামেজ]] থকা এটা ডাঙৰ বগলী। {{convert|1|m|ft|abbr=on}} ওখলৈকে থিয় হৈ এই প্ৰজাতিৰ দৈৰ্ঘ্য {{convert|80|to|104|cm|in|abbr=on}} [[wingspan ]] ৰ {{convert|131|to|170|cm|abbr=on}}।<ref name=AAB/><ref name=seaworld/> শৰীৰৰ ভৰ {{convert|700|ৰ পৰা|1500|লৈ হ'ব পাৰে g|lb|abbr=on}}, গড় প্ৰায় {{convert|1000|g|lb|abbr=on}}।<ref name=CRC/> এইদৰে ই [[great blue heron |মহান নীলা]] বা [[ধূসৰ বগলী]] (''A. cinerea'')। আকাৰৰ বাহিৰেও গ্ৰেট এগ্ৰেটক আন বগা এগ্ৰেটৰ পৰা হালধীয়া [[ঠোঁট|ঠোঁট]] আৰু ক'লা ভৰি আৰু ভৰিৰ দ্বাৰা পৃথক কৰিব পাৰি, যদিও প্ৰজননৰ সময়ত ঠোঁটটো ক'লা আৰু ভৰিৰ তলৰ অংশ পাতল হ'ব পাৰে। প্ৰজনন ডালত সুক্ষ্ম অলংকাৰিক পাখি পিঠিত বহন কৰা হয়। মতা আৰু মাইকী মানুহৰ চেহেৰা একে; নাবালকবোৰ দেখাত অপ্ৰজননশীল প্ৰাপ্তবয়স্কৰ দৰে। [[intermediate egret]] (''Ardea intermedia'') ৰ পৰা [[gape]] ৰ দ্বাৰা পৃথক, যিটো গ্ৰেট এগ্ৰেটৰ ক্ষেত্ৰত চকুৰ পিছফালৰ বহু ওপৰলৈকে বিস্তৃত হয়, কিন্তু চকুৰ ঠিক পিছফালে শেষ হয় যদি মধ্যৱৰ্তী এগ্ৰেট। ডিঙি পিছুৱাই লৈ ইয়াৰ উৰণ লেহেমীয়া। এইটো বগলী আৰু [[bittern]]ৰ বৈশিষ্ট্য, আৰু ই ইহঁতক [[stork]]s, [[crane (bird)|crane]]s, [[ibis]]es, আৰু [[spoonbill]]s ৰ পৰা পৃথক কৰে , যিবোৰে উৰণৰ সময়ত ডিঙি বঢ়াই দিয়ে। গ্ৰেট এগ্ৰেটটোৱে ডিঙি মেলি আৰু ডেউকা দুখন ওচৰত ধৰি খোজ কাঢ়ে। গ্ৰেট এগ্ৰেট সাধাৰণতে কণ্ঠস্বৰযুক্ত চৰাই নহয়; ই বিচলিত হ'লে কম, হুৰহুৰাই ক্ৰ'ক দিয়ে, আৰু প্ৰজনন কলনীত, ই প্ৰায়ে জোৰেৰে ক্ৰ'ক কৰে ''cuk cuk cuk'' আৰু উচ্চস্বৰৰ স্কোৱাক দিয়ে।<ref name=audubon3/> [[File:Water Birds Sunning Log Kabini Reservoir Karnataka Dec21 D72 21581.jpg|thumb|Sharing space on a log with a [[grey heron]] (''Ardea cinerea''), [[Oriental darter]] (''Anhinga melanogaster'') and a group of [[little cormorant]]s (''Microcarbo niger'') ([[Karnataka]], [[India]])]] আমেৰিকাৰ ইমানবোৰ অংশৰ লগতে আফ্ৰিকা, ইউৰোপ আৰু এছিয়াত ইয়াৰ ব্যাপক বিস্তৃতিৰ বাবে গ্ৰেট এগ্ৰেটটোৱে ইয়াৰ বাসস্থান আন বহুতো অনুৰূপ প্ৰজাতিৰ সৈতে ভাগ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, [[সৰু এগ্ৰেট]] (''এগ্ৰেটা গাৰ্জেটা''), [[মধ্যৱৰ্তী এগ্ৰেট]] (''আৰ্ডিয়া ইণ্টাৰমিডিয়া''), [[চাইনিজ এগ্ৰেট]] (''এগ্ৰেটা ইউলোফ'টছ''), আৰু... [[পশ্চিম ৰিফ হেৰন]] (''এগ্ৰেটা গুলাৰিছ'')। আমেৰিকাত [[তুষাৰপাতৰ বগলী]] (''Egretta thula'')—এবিধ মজলীয়া আকাৰৰ বগলী যিয়ে গ্ৰেট এগ্ৰেটৰ সৈতে একে বাসস্থান ভাগ কৰে—এনে প্ৰজাতি। বৰফৰ এগ্ৰেটক গ্ৰেট এগ্ৰেটৰ পৰা সহজেই পৃথক কৰিব পাৰি কাৰণ ই লক্ষণীয়ভাৱে সৰু, আৰু ইয়াৰ ঠোঁটটো অধিক চিকন যিটো ৰং ক'লা আৰু ভৰি হালধীয়া, আনহাতে গ্ৰেট এগ্ৰেটৰ ঠোঁট হালধীয়া আৰু ভৰি ক'লা। আন এটা প্ৰজাতি যিটো—উত্তৰ আমেৰিকাত—গ্ৰেট এগ্ৰেটৰ সৈতে সহজেই বিভ্ৰান্ত হয়, সেয়া হ'ল [[মহান নীলা বগলী]] (''Ardea herodias'')ৰ বগা [[Polymorphism (biology)|morph]]। গ্ৰেট নীলা বগলী অলপ ডাঙৰ, আৰু গ্ৰেট এগ্ৰেটৰ তুলনাত ইয়াৰ ঠোঁট ডাঠ।<ref name=CornellLab>{{cite web|title=গ্ৰেট এগ্ৰেটৰ বাবে একে প্ৰজাতি|work=All About Birds|publisher=[[ কৰ্নেল লেব অৱ অৰ্নিথ'লজী]]|স্থান=ইথাকা, নিউয়ৰ্ক|বছৰ=২০২১|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Great_Egret/species-compare/70611051|access-date=১৯ মাৰ্চ ২০২১}}< /ref> ==বিতৰণ আৰু বাসস্থান== [[File:Crocodile Front Egret Kabini Nagarhole Apr22 D72 23712.jpg|thumb|Non-breeding adult wading near a [[Mugger crocodile|crocodile]] ([[Karnataka]], [[India]])]] গ্ৰেট এগ্ৰেট সাধাৰণতে বৃহৎ আৰু বিস্তাৰিত পৰিসৰৰ অতি সফল প্ৰজাতি, বিশ্বজুৰি নাতিশীতোষ্ণ আৰু গ্রীষ্মমণ্ডলীয় বাসস্থানত পোৱা যায়। ই আমেৰিকাৰ [[সূৰ্য্য বেল্ট]] আৰু [[নিওট্ৰপিকেল ক্ষেত্ৰ|নিওট্ৰপিক]] ত সৰ্বত্ৰ বিয়পি আছে।<ref name="iucn status 19 November 2021" /> ===সংৰক্ষণ=== [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ত ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বৃহৎ সংখ্যক গ্ৰেট এগ্ৰেটক হত্যা কৰা হৈছিল যাতে ইহঁতৰ প্লুম, যাক "[[aigrette]]s" বুলি জনা যায়, টুপী সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়।<ref>{{Cite web|last=Souder|first=উইলিয়াম|title=দুগৰাকী মহিলাই কেনেকৈ মাৰাত্মক পাখিৰ ব্যৱসায়ৰ অন্ত পেলালে|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/how-two-women-ended-the-deadly- feather-trade-23187277/|access-date=2021-01-08|ৱেবছাইট=স্মিথচনিয়ান আলোচনী|ভাষা=as}}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{ৱেব|url=https://www.collinsdictionary.com উদ্ধৃত কৰক /dictionary/english/aigrette|title=আইগ্ৰেট সংজ্ঞা আৰু অৰ্থ &#124; কলিন্স ইংৰাজী অভিধান|website=www.collinsdictionary.com}}</ref> সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ ফলত সংখ্যা পুনৰুদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰিসৰ দক্ষিণ [[কানাডা]]লৈকে উত্তৰ দিশলৈকে সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। কিন্তু [[দক্ষিণ আমেৰিকা]]ৰ কিছুমান অঞ্চলত বাসস্থান হেৰুৱাৰ বাবে ইয়াৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে, বিশেষকৈ পানী নিষ্কাশন, চৰণীয়া পথাৰ, পৰিষ্কাৰ কৰা, জ্বলোৱা, লৱণীয়তা বৃদ্ধি, ভূগৰ্ভস্থ পানী নিষ্কাশন আৰু বিদেশী উদ্ভিদৰ আক্ৰমণৰ ফলত জলাশয়ৰ অৱক্ষয়। তথাপিও এই প্ৰজাতিটোৱে মানুহৰ বাসস্থানৰ লগত ভালদৰে খাপ খায় আৰু চহৰ আৰু উপনগৰ অঞ্চলৰ জলাশয় আৰু জলভাগৰ ওচৰত সহজেই দেখা যায়।<ref name="iucn status 19 November 2021" /> ==পৰিস্থিতি বিজ্ঞান== [[File:Egretta alba MWNH 0917.JPG|thumb|Egg, Collection [[Museum Wiesbaden]]]] এই প্ৰজাতিটোৱে [[চৰাইৰ কলনী|কলনী]] [[ৰিড বেড]] বা অন্যান্য বিস্তৃত [[জলাশয়]] থকা বৃহৎ হ্ৰদৰ ওচৰৰ গছত প্ৰজনন কৰে, ভাল হ'লে {{convert|10|-|40| ft|m}}.<ref name="audubon3">{{Cite web|url=http://www.audubon.org/field-guide/bird/great-egret|title=গ্ৰেট এগ্ৰেট|তাৰিখ=১০ জুলাই , 2016|website=Audubon Guide to North American Birds}}</ref> ই প্ৰতিটো ঋতুতে একপত্নী যোৰ গঠন কৰি ২–৩ বছৰ বয়সত প্ৰজনন আৰম্ভ কৰে। এই যোৰা পৰৱৰ্তী ছিজনলৈ কঢ়িয়াই নিব নে নহয় সেয়া জনা নাযায়। মতাটোৱে বাহৰ ঠাই বাছি লৈ বাহ আৰম্ভ কৰে আৰু তাৰ পিছত মাইকী চৰাইক আকৰ্ষণ কৰে। লাঠিৰে নিৰ্মিত আৰু উদ্ভিদৰ সামগ্ৰীৰে আবৃত এই বাহটো ৩ ফুট পৰ্যন্ত দীঘল হ’ব পাৰে। এটা সময়ত ছটালৈকে নীলা ৰঙৰ সেউজীয়া কণী পাৰি। দুয়োটা লিংগই কণীবোৰ পোনা মেলে, আৰু ইনকিউবেচনৰ সময় ২৩–২৬ দিন। পোৱালিবোৰক পিতৃ-মাতৃ দুয়োজনে ৰিগাৰ্জিটেচনৰ দ্বাৰা খুৱাই ৬–৭ সপ্তাহৰ ভিতৰত উৰিব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/great_egret/lifehistory|title=Great Egret |website=চৰাইৰ বিষয়ে সকলো, পক্ষীবিজ্ঞানৰ কৰ্নেল লেব|publisher=পক্ষীবিজ্ঞানৰ কৰ্নেল লেব|access-date=১০ জুলাই, ২০১৬}}</ref> ===পৰজীৱী=== দীৰ্ঘদিনীয়া ক্ষেত্ৰভিত্তিক অধ্যয়নে (১৯৬২–২০১৩) প্ৰকাশ কৰিছে যে মধ্য ইউৰোপৰ গ্ৰেট এগ্ৰেটবোৰে ১৭টা ভিন্ন [[পৰজীৱী কৃমি|হেলমিন্থ]] প্ৰজাতিৰ গৃহস্থ কৰে। জুভেনাইল গ্ৰেট এগ্ৰেটবোৰে কম প্ৰজাতিৰ আতিথ্য প্ৰদান কৰা দেখা গৈছিল যদিও প্ৰাপ্তবয়স্কতকৈ কিশোৰবোৰত সংক্ৰমণৰ তীব্ৰতা বেছি আছিল। মধ্য ইউৰোপৰ গ্ৰেট এগ্ৰেটত পোৱা [[digenea]]ns সমূহৰ ভিতৰত অসংখ্য প্ৰজাতিয়ে সম্ভৱতঃ মধ্য ইউৰোপৰ বাহিৰতো নিজৰ নিৰ্দিষ্ট গৃহস্থক সংক্ৰমিত কৰিছিল।<ref name="Sitko & Heneberg 2015"/> ==আচৰণ== {{empty section}} == খাদ্য == [[File:Great Egret strikes for a Fish - crop.JPG|thumb|right|মাছ খোৱা অৱস্থাত]] বৰ বগে সাধাৰণতে অগভীৰ পানীত খাদ্যৰ সন্ধান কৰে৷ ই প্ৰধানকৈ মাছ, ভেকুলী, সৰু [[মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী]], সৰীসৃপ, পোক-পতংগ আদি খাই জীয়াই থাকে৷ ই চিকাৰৰ সময়ত বহু সময় লৰচৰ নকৰাকৈ চোপ লৈ থাকি অৱশেষত চিকাৰক ইয়াৰ দীঘল ঠোঁটেৰে টান মাৰি উঠাই আনে৷ [[File:Great Egret strikes for a Fish - crop.JPG|thumb|Spearing a fish]] [[File:Brace for water landing, gear extended.jpg | thumb | Landing in [[Matadero Creek]]]] ===প্ৰজনন=== [[File:Ardea alba -chicks and nest -Morro Bay Heron Rookery -8.jpg|right|thumb|পোৱালিৰ সৈতে এটা বাহত]] বৰ বগ আংশিক ভাৱে পৰিভ্ৰমণকাৰী চৰাই৷ ই শীতকালত উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ পৰা দক্ষিণলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে বুলি জনা যায়৷ ই সাধাৰণতে বৃহৎ গোটত বাস কৰে৷ জলাশয়ৰ পাৰৰ গছত ই গছৰ ডালিৰে বাহ সাজে৷ [[File:Ardea alba melanorhynchos MHNT.ZOO.2010.11.52.1.jpg|thumb| ''Ardea alba melanorhynchos'']] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|32em}} <!-- BulletinOfTheBritishOrnithologistsClub101:339. Caldasia27:247. Micronesica32:257,37:69,39:11. OrnitholSci7:93. Waterbirds28:256. --> * {{cite book |author=Roger Tory Peterson |year=1998 |series=Peterson Field Guides |title=Eastern Birds |url=https://archive.org/details/fieldguidetobird00roge_0 |edition=4th |location=New York |publisher=Houghton Mifflin |page=[https://archive.org/details/fieldguidetobird00roge_0/page/105 102] |isbn=978-0-395-91176-1}} * {{cite book |author=David W. Snow, Christopher M. Perrins, Paul Doherty & Stanley Cramp |year=1998 |title=The Complete Birds of the Western Palaearctic on CD-ROM |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=0-19-268579-1}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Ardea alba}} {{wikispecies|Ardea alba}} *[http://www.ibercajalav.net/img/42_GreatEgretEalba.pdf Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] * Great (White) Egret - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/066.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds] *[http://www.ebepe.com/html/great_egret.html The Great White Egret] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071101021526/http://www.ebepe.com/html/great_egret.html |date=2007-11-01 }} Image documentation *[https://web.archive.org/web/20071023175614/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Great_Egret.html Great Egret Information] – Cornell Lab of Ornithology *[http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1960id.html Great Egret Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009202354/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i1960id.html |date=2007-10-09 }} – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter [[শ্ৰেণী:বক]] [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] ek65m7tuooahzl0nm1o0hbj96d62al8 0 34304 646233 540686 2026-10-20T12:35:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646233 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = বগা বালিমাহী (White Wagtail) | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106008403 |title=''Motacilla alba'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = White-Wagtail.jpg | image_width = 300px | image_caption = ''M. alba alba'' | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Passerine|Passeriformes]] | familia = [[Motacillidae]] | genus = '' [[Motacilla]] '' | species = '''''M. alba''''' | binomial = ''Motacilla alba'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} [[চিত্ৰ:Poetsende man en jong witte kwikstaart-4962012.webm|thumb|''Motacilla alba'']] '''বগা বালিমাহী''', ({{Lang-en| '''White Wagtail'''}}, বৈজ্ঞানিক নাম-''Motacilla alba'') এটা সৰু আকাৰৰ বালিমাহী চৰাইৰ [[প্ৰজাতি]]৷ ই ঘাইকৈ [[ইউৰোপ]], [[এছিয়া]] আৰু উত্তৰ [[আফ্ৰিকা]]ত প্ৰজনন কৰে৷ বগা বালিমাহী পতংগভোজী৷ ইহঁতে প্ৰধানকৈ জলাশয় বা পানীৰ অন্যান্য উৎসৰ আশে পাশে চৰে৷ ==বিৱৰণ== The White Wagtail is a slender bird, 16.5–19&nbsp;cm (6½–7½&nbsp;in) in length (East Asian subspecies are longer, measuring up to 21&nbsp;cm (8¼&nbsp;in), with the characteristic long, constantly wagging tail of its genus. Its average weight is {{convert|25|g|abbr=on}} and the maximum lifespan in the wild is ca. 12 years.<ref>{{cite doi|10.1111/j.1469-7998.2009.00671.x}}</ref> The [[nominate subspecies]] ''Motacilla alba alba'' is basically grey above and white below, with a white face, black cap and black throat. he call of the White Wagtail is a sharp ''chisick'', slightly softer than the version given by the Pied Wagtail. The song is a pleasant twittering, more regular in White than Pied, but with little territorial significance, since the male uses a series of contact calls to attract the female.<ref name = Simms/> ==টেক্স'নমি== Nine or eleven subspecies are currently recognised. Information on the plumage differences and distribution of the subspecies of the White Wagtail is shown below.<ref name="Nakamura_1985">{{ja icon}} {{cite journal|last=Nakamura |first= Kazue|year=1985 |title=Historical change of the geographical distribution of two closely related species of the genus ''Motacilla'' in the Japanese Archipelago: a preliminary note |journal=Bulletin of the Kanagawa prefecture Museum of Natural Science |volume= 16}}</ref> {| width=100% class="wikitable" !width=17% | Subspecies !width=32% |Range !width=31% | Notes !width = 20% | Image |- |''M. a. alba'' |[[Europe]] from the [[Iberian Peninsula]] to [[Ural Mountains]], Turkey, the Levant, [[Iceland]], the [[Faroe Islands]] and [[Greenland]]'s east coast. Some migrate to the south of Europe and Africa down as far as [[Kenya]] and [[Malawi]] | [[Subspecies#Nominate|Nominate subspecies]] | [[Image:Motacilla alba alba.JPG|150px]] |- | ''M. a. yarrellii'' |[[Great Britain]] and [[Ireland]], birds in the northern part of the range winter in Spain and North Africa, those further south are resident.<ref name="HBW"/> | '''Pied Wagtail'''. Has a much blacker back than the nominate race, black of throat continues on side of neck |[[Image:Pied Wagtail rear view 700.jpg|150px]] |- |''M. a. dukhunensis'' |[[West Siberian Plain]] – east [[Caspian Sea]] (part of [[Russia]], [[Kazakhstan]], [[Uzbekistan]], [[Turkmenistan]]), winters in the Middle East and India. Sometimes included in ''alba''.<ref name="HBW"/> |'''Indian Pied Wagtail'''. The upperparts of this subspecies are paler and more blue-grey than nominate, and has it has a continuous unbroken white panel on wing coverts. | |- |''M. a. persica'' |North central and western [[Iran]]. |Intermediate between ''M. a. dukhunensis'' and ''M. a. personata''. Often included in ''alba''; appears to be hybrid or intergrade population.<ref name="HBW"/> |[[File:MotacillaAlbaPersica.jpg|150px]] |- |''M. a. subpersonata'' |Non-migratory resident of [[Morocco]] |'''Moroccan Wagtail'''. It has more black on the head than the nominate, and resembles a grey-backed, white-throated [[African Pied Wagtail]]<ref name="HBW"/> | |- |''M. a. personata'' |[[Hindu Kush]], [[Tian Shan]], [[Altay Mountains]] (northern [[Iran]], [[Afghanistan]], [[Tajikistan]], [[Kyrgyzstan]], [[Kazakhstan]], [[Xinjiang]]) |'''Masked Wagtail'''. All-black head with a white face mask |[[Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 9164.jpg|150px]] |- |''M. a. alboides'' |[[Himalayas]] and surrounding area |This subspecies has a black back and a lot of black around the head, a white wing panel and white edges on the secondaries and tertials. | |- |''M. a. baicalensis'' |Russia in [[Lake Baikal]] area, [[Mongolia]], [[Inner Mongolia]] |Resembles ''M. a. leucopsis'' but grey back and less white on head and wing. | |- |''M. a. ocularis'' |[[Siberia]], [[Far Eastern Federal District|Far Eastern]] (Russia, eastwards from [[Central Siberian Plateau]]) expanding into West [[Alaska]] | |- |''M. a. lugens'' |Russia Far East ([[Primorsky Krai]], [[Khabarovsk Krai]]), [[Kamchatka Peninsula]], [[Kuril Islands]], [[Sakhalin]], [[Japan]] ([[Hokkaidō]], [[Honshū]]) |'''Black-backed Wagtail''' or Kamchatka/Japanese Pied Wagtail, similar to ''M. a. yarrellii'', but has a black eyestripe and white [[remiges]]; might have a claim to constitute a distinct species. |[[Image:Hakusekirei 06f5184cav.jpg|150px]] |- |''M. a. leucopsis'' |[[China]], [[Korean Peninsula]], [[Taiwan]], Japan ([[Ryukyu Islands]], [[Kyūshū]]) expanding into Japan (Honshū), [[Southeast Asia]], [[India]] and [[Oceania]] |'''Amur Wagtail'''<ref name="BOUNews">{{cite web|url=http://bou-news.blogspot.com/2010/09/changes-to-category-of-british-list.html|title=Changes to Category A of the British List|last=British Ornithologists’ Union Records Committee |coauthors= British Birds Rarities Committee|date=22 July 2009|work=BOU News|publisher=British Ornithologists’ Union|accessdate=22 July 2009}}</ref><ref>{{cite journal|last=Addinall |first=Stephen|month=May |year=2010 |title='Amur Wagtail' in County Durham: new to Britain and the Western Palearctic |url=http://www.birdingworld.co.uk/images/AmurWagtail.pdf|journal=British Birds |volume= 103|pages=260–267 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Rowlands |first=Adam|month=May |year=2010 |title=Proposed criteria for BBRC assessment of claims of 'Amur Wagtail' |journal=British Birds |volume= 103 |pages=268–275 }}</ref> |[[Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I1 IMG 5597.jpg|150px]] |} </onlyinclude> ==বিতৰণ== [[Image:White wagtail distribution.PNG|thumb|300px|Worldwide distribution of the White Wagtail. Yellow denotes summer range, green year round range, blue winter range.]] This species breeds throughout Eurasia up to latitudes 75°N, only being absent in the [[Arctic]] from areas where the July isotherm is less than 4 °C. It also breeds in the mountains of [[Morocco]] and western [[Alaska]]. ==বাসস্থান== It occupies a wide range of habitats, but is absent from deserts.<ref name="Simms">{{cite book | last = Simms | first = Eric (Author) | coauthors= Arlott, Norman (Illustrator) |title = Larks, Pipits and Wagtails (Collins New Naturalist) | year = 1992 | publisher = Harper Collins|pages =233–252 | isbn = 000219871 }}</ref> ==আচৰণ== The most conspicuous habit of this species is a near-constant tail wagging, a trait that has given the species, and indeed the genus, its common name. In spite of the ubiquity of this behaviour, the reasons for it are poorly understood. <ref>Randler, C (2006). "Is tail wagging in white wagtails, ''Motacilla alba'', an honest signal of vigilance?" ''Animal Behaviour'' '''71''' (5): 1089–1093 [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6W9W-4JVTCJT-3&_user=1495406&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000053190&_version=1&_urlVersion=0&_userid=1495406&md5=10c93957b3f88d2728130514cdab471d Abstract]</ref> ===খাদ্য=== The exact composition of the diet of White Wagtails varies by location, but terrestrial and aquatic [[insect]]s and other small invertebrates form the major part of the diet. These range from [[beetle]]s, [[dragonfly|dragonflies]], small snails, spiders, worms, crustaceans, to maggots found in carcasses and, most importantly, [[Fly|flies]] in the order Diptera.<ref name="HBW">Tyler, S. (2004) "Family Motacillidae (Pipits and Wagtails)" pp.777–778 ''in'' del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2004). ''[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 9: Cotingas to Pipits and Wagtails.'' Lynx Edicions. ISBN 84-87334-69-5</ref> Small fish fry have also been recorded in the diet. <ref>{{cite journal|last=Davies |first= N.B. |year=1976 |title=Food, Flocking and Territorial Behaviour of the Pied Wagtail (''Motacilla alba yarrellii'' Gould) in Winter |journal=The Journal of Animal Ecology |volume= 45 |issue= 1 |pages= 235–253 |doi=10.2307/3777|jstor=3777 }}</ref> ===প্ৰজনন=== [[File:Motacilla alba -Rutland Water, Rutland, England-8.jpg|right|thumb|A juvenile ''M. a. yarrellii'' in England. It has a grey face and grey area on its chest]] [[File:Motacilla alba juvenile (Kirkenes, 2012).jpg|right|thumb|Juvenile ''M. a. alba'' in northern Norway, showing the grey face and chest]] White Wagtails are [[monogamy|monogamous]] and defend breeding [[territory (animal)|territories]].<ref name ="HBW"/> The breeding season for most is from April to August, with the season starting later further north. Both sexes are responsible for building the [[bird nest|nest]], with the male responsible for initiating the nest building and the female for finishing the process. The nest is set into a crevice or hole; traditionally in a bank next to a river or ditch, but the species has also adapted to nesting in walls, bridges and buildings. One nest was found in the skull of a walrus. They species will nest in association with other animals, particularly where available the dams of [[beaver]]s and also inside the nests of [[Golden Eagle]]s.<ref name ="BNA">{{cite web|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/236|title=White Wagtail (Moticilla alba)|last=Badyaev|first=A. V.|coauthors=Gibson, D. D. and Kessel, B.|year=1996|work=The Birds of North America Online|publisher=Ithaca: Cornell Lab of Ornithology|accessdate=16 April 2010|doi=10.2173/bna.236|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100617032428/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/236|archivedate=17 June 2010|deadurl=yes}}</ref> Around 3–8 eggs are laid, with the usual number being 4–6. Its [[egg (biology)|eggs]] are cream-coloured, often with a faint bluish-green or turquoise tint, and heavily spotted with reddish brown; they measure, on average, 21×15&nbsp;mm (0.83×0.59&nbsp;inches).<ref>{{cite journal |last=Peyton |first=Leonard J. |title=Nesting and occurrence of White Wagtail in Alaska |journal=Condor |month=May | year=1963 |volume=65 |pages=232–235 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v065n03/p0232-p0235.pdf |format=PDF|doi=10.2307/1365667 |issue=3 |jstor=1365667}}</ref> Both parents [[avian incubation|incubate]] the eggs, although the female generally does so for longer and incubates at night. The eggs begin to hatch after 12 days (sometimes as late as 16 days). Both parents feed the chicks until they [[fledge]] at around 14 days, and the chicks are fed for another week after fledging. ==স্থিতি== This species has a large range, with an estimated extent of more than 10&nbsp;million&nbsp;km² (3.8&nbsp;sq&nbsp;mi). The population size is unknown, but it is believed to be large, as the species is described as "common" in at least parts of its range. Population trends have not been quantified, but the species is not believed to approach the thresholds for the population decline criterion of the IUCN Red List (i.e. declining more than 30% in ten years or three generations). For these reasons, the species is evaluated as Least Concern.<ref name=IUCN2012/> The population in Europe appears to be stable.<ref name =BWP/> == আলোকচিত্ৰৰ ভঁৰাল == <gallery> Image:White Wagtail 001.jpg|White wagtail, [[Moscow]] region, [[Russia]] 2007 Image:White Wagtail 05apr2007 13.jpg|White Wagtail at [[Moscow]] region [[Russia]] April 2007 Image:White Wagtail (Motacilla alba) near Hodal I IMG 9645.jpg| near [[Hodal]] in [[Faridabad]] District of [[Haryana]], [[India]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 3546.jpg| Non-breeding- ''leucopsis race'' in [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]. Image:White wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 9947.jpg| Non-breeding- ''leucopsis race'' in [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I IMG 7984.jpg| Non-breeding- ''leucopsis race'' in [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) at Kolkata I1 IMG 5597.jpg| Non-breeding- ''leucopsis race'' in [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) - About to take off at Kolkata I IMG 7283.jpg|Non-breeding- ''leucopsis race'' in [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]. Image:White Wagtail (Motacilla alba) at Jayanti, Duars, West Bengal W IMG 5576.jpg|Non-breeding- ''leucopsis race'' at [[Jayanti]] in [[Buxa Tiger Reserve]] in [[Jalpaiguri]] district of [[West Bengal]], [[India]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 9164.jpg| Male (Non-breeding- ''personata race'') at [[Hodal]] in [[Faridabad]] District of [[Haryana]], [[India]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I IMG 8818.jpg| Male (Non-breeding- ''personata race'') at [[Hodal]] in [[Faridabad]] District of [[Haryana]], [[India]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I3-Haryana IMG 8812.jpg| Male (Non-breeding- ''personata race'') at [[Hodal]] in [[Faridabad]] District of [[Haryana]], [[India]]. Image:Motacilla alba alba.JPG|White Wagtail (''M. a. alba'') Image:Pied Wagtail rear view 700.jpg|Pied Wagtail (''M. a. yarrellii'') Image:Motacilla_alba.jpg|[[Hybrid (biology)|Hybrid]] between ''yarrelii'' and ''alba'', or a ''yarrelli'' female Image:Motacilla alba yarrellii -Pied Wagtail -SE England.jpg|''Motacilla alba yarrellii'', Pied Wagtail in SE England. Image:White Wagtail- (Non-breeding- leucopsis race) -I2- Kolkata IMG 6515.jpg|Non-breeding ''M. a. leucopsis '' in [[India]]. Image:White wagtail - Male (Non-breeding- personata race) at Hodal- I3-Haryana IMG 8813.jpg|Male non-breeding ''M. a. personata race'' India Image:Motacilla alba by Igors Jefimovs.jpg|White wagtail ''(Motacilla alba)'' at [[Jelgava]], [[Latvia]]. Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.39.jpg |''Cuculus canorus canorus'' + ''Motacilla alba'' </gallery> ==তথ্যসুত্ৰ==<!-- FieldianaZool114:1. FieldMusNatHistZoolSer18:343. Forktail14:39<,16:147. Micronesica37:69. --> {{reflist|35em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons|Motacilla alba}} {{wikispecies|Motacilla alba}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/white-wagtail-motacilla-alba Wagtail videos, photos & sounds] on the Internet Bird Collection * Norwegian Cyberbirding: [http://cyberbirding.uib.no/photo/m_alba.php Masked, Pied & White Wagtails photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716224311/http://cyberbirding.uib.no/photo/m_alba.php |date=2012-07-16 }}. * Romani Rise: [http://www.novareinna.com/romani/wagtail.html Pied Wagtail – the Gipsy Bird] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221195248/http://www.novareinna.com/romani/wagtail.html |date=2007-02-21 }} Pied Wagtails in [[Welsh Romani]] culture * [http://www.bto.org/ringing/resources/downloads/alba-wagtail-id.pdf Identification article with pictures (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927220457/http://www.bto.org/ringing/resources/downloads/alba-wagtail-id.pdf |date=2007-09-27 }} *[http://www.ibercajalav.net/img/319_WhiteWagtailMalba.pdf Ageing and sexing (PDF; 4.9 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] [[শ্ৰেণী:শালিকা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] s1zdtqgueyy8ljw6dpp56v9m64f4ph9 0 36369 646397 645400 2026-10-21T03:07:56Z Ananya Taye 28065 sukapha is father of ahom community. this article is about assamese people and includes austroasiatic and tibeto-burmans. Assamese language and culture is centuries older than him a 646397 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = অসমীয়া জাতি |native_name = অসমীয়া {{unicode|Assamese}} |population = ১৩,২৬৮,৪৮৪ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>{{cite web|url=http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |title=Archived copy |accessdate=2016-05-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213014/http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |archivedate=2016-06-09 |df= }}</ref> |region1 = {{flag|India}} |pop1 = ১৩,১৩৩,২৩৭ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907221310/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece |date=2016-09-07 }} Less than 50 per cent Assamese speakers in Assam, The Hindu, January 9, 2008.</ref> |ref1 = |region2 = {{flag|Bangladesh}} |pop2 = ২২,৪৫৬ (২০০১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref2 = |region3 = {{flag|Bhutan}} |pop3 = ৫৪,২৬৮ (২০১১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[File:Assamese Bengali letter A (red).png|15px]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (''<small>[[কামৰূপী উপভাষা|কামৰূপী]], [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[দেৱান উপভাষা|দেৱান]], [[নলবৰীয়া উপভাষা|নলবৰীয়া]] আদি উপভাষা</small>'') |religions = ''সংখ্যাগুৰু:'' [[File:Om.svg|17px]] [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] (প্ৰধানকৈ''[[File:Sankaradeva.jpg|17px]][[একশৰণ নাম ধৰ্ম]]) [[অসমৰ জনজাতীয় ধৰ্ম]]: • [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম]] •[[File:Flag of Donyi-Polo.svg|17px]] [[ডনি পল]] •[[File:Bathouism flag.svg|17px]] [[বাথৌ ধৰ্ম]] •[[তিৱা জনজাতীয় ধৰ্ম]] ''অন্যান্য:''[[File:Allah-green.svg|17px]] [[ইছলাম]] • [[File:Christianity Symbol.svg|17px]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] • [[File:Khanda.svg|17px]] [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]]<ref>{{cite web |last1=Mar 14 |first1=Yudhvir Rana / TNN / |title=Mission roots brings Assamese Sikhs to Punjab {{!}} India News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mission-roots-brings-Assamese-Sikhs-to-Punjab/articleshow/4262528.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |related = [[চীনা-তিব্বতীয়]] ([[বড়ো-কছাৰী]], [[টানি জাতি]], [[কাৰ্বি]]), [[টাই জাতি]], [[আৰ্য-ভাৰতীয়]], [[অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক]] |footnotes = }} '''অসমীয়া জাতি''' হৈছে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া ভাষাৰ]] সৈতে জড়িত এক সামাজিক-জাতিগত ভাষিক জনগোষ্ঠীৰ সমুহ।<ref>Deka 2005:190</ref><ref name=":0">Saikia, Yasmin (2004). Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India. Duke University Press. <nowiki>ISBN 978-0822386162</nowiki>. </ref><ref>Baruah 1994:654</ref> বেছিভাগ অসমীয়াই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] বাস কৰে, য'ত তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৫৬%।<ref>[https://www.indiatvnews.com/opinion/news-battleground-assam-a-tale-of-two-valleys-and-the-caa-quandary-assam-bengal-polls-2021-685761 "Battleground Assam a tale of two valleys and the CAA quandary Assam bengal polls 2021 | Opinion News – India TV"]</ref> '''অসমীয়া''' শব্দটো প্ৰচলন হোৱাৰ আগতে '''অসমৰ বাসিন্দাক''' বুজাবলৈও ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>Deka 2005:192</ref> ই [[:en:Austroasiatic_languages|অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক]], [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী|চীনা-তিব্বতীয়]], [[ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়াল|ভাৰত-আৰ্য]] আৰু [[টাই জাতি|টাই]] জনসংখ্যাক সামৰা ই এক বৈচিত্ৰময় জাতি।<ref name=":0" /> [[অসম|অসমত]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া ভাষীৰ]] মুঠ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫.০৯ নিযুত যি ২০১১ চনৰ ভাষা লোকপিয়ল অনুসৰি ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যাৰ ৪৮.৩৮%। == নাম == প্ৰথম অৱস্থাত অসম বা আছাম শব্দটো [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ বাসিন্দাসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পাছলৈ আহোম ৰাজ্যই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এক বৃহৎ অংশ জয় কৰাৰ পাছত এই শব্দটো প্ৰচলন বৃদ্ধি পায়। অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰত্যয় - ীয়া লগ লাগি পাছলৈ অসম ৰাজ্যৰ বাসিন্দা সকলক অসমীয়া বুলি জনা যায়। ইংৰাজীৰ ''Assamese'' শব্দটো ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সময়ত আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Grierson 1903:393</ref> ব্ৰিটিছ সকলৰ Assamese (এছেমিজৰ) বৰ্ণনা অনুযায়ী অসমীয়াসকলে বৰ্তমানৰ অসমীয়া ভাষা (উল্লেখ অনুসৰি বঙালী ভাষাৰ সৈতে মিল থকা এটা ভাষা) কৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজত ইণ্ড-চীনা জনগোষ্ঠীৰ মিশ্ৰণ আছে বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>"...speak a language very similar to Bengali, but have a large mixture of Indo-Chinese blood..." {{Cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |publisher=|location=London |date=1875 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/ |language=en |access-date=2026-07-04 |page=19}}</ref> ==অসমীয়া জাতি সম্বন্ধে বুৰঞ্জীবিদসমূহৰ ভাষ্য== সত্যেন বৰকটকীৰ মতে, "খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দুহেজাৰ চনৰ সময়ৰ পৰা চীন দেশৰ [[হোৱাংহো নদী|হোৱাংহো]] আৰু ইয়াং চিকিয়াং নদীৰ পাৰৰ পৰা অসমৰ মাজেদি ভাৰতলৈ এক জনপ্ৰৱাহ চলি আছিল। এই মংগোল লোকসকল আৰু ব্ৰহ্মদেশৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ পৰা দেশান্তৰিত হৈ অহা লোকসকলে অসমৰ মুঠ অধিবাসীসকলৰ এটা প্ৰধান অংশ অধিকাৰ কৰি আছে।{{cn}} অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকল ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ সাগৰ পথেদি অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। অসমৰ কেতবোৰ জাতি জনজাতি যেনে কেওঁট, সৎনামী, চাওঁতাল, কুকি, মণিপুৰী, কছাৰী, মেঘালয়ৰ খাচী, জয়ন্তীয়া আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৱাংচু নামেৰে এটা জনজাতিৰ মাজত অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকলৰ কিছু মিল দেখা যায়। পণ্ডিতসকলৰ মতে, অষ্ট্ৰিকসকল হয়তো অসমৰ মাজেদি আহি উত্তৰ বংগ বা নেপাল আদি ঠাইলৈ গৈছিল নাইবা তেওঁলোকৰ ভালেমান লোক ইয়াতে ৰৈ গৈছিল আৰু পাছত মংগোলীয়সকল আহি অসম সোমোৱাত তেওঁলোকৰ সৈতে এই লোকসকল মিলি গৈছিল আৰু আৰু এতিয়া তেওঁলোকৰ মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। অষ্ট্ৰিকসকলেই অসমলৈ অহা প্ৰথম লোক বুলি ভাবিবৰ থল আছে আৰু সেয়েহে তেওঁলোকে অসমৰ মুল অধিবাসী। ==অসমৰ আদিম বাসিন্দা== অতি প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমত নানা জাতিৰ লোকে বসতি কৰি আছে। সেয়েহে অসমৰ আদিম বাসিন্দা কোন তাৰ কোনো প্ৰামণিক আৰু বৈজ্ঞানিক তথ্য-সমল নাই। কোনো নিৰ্দিষ্ট জনগোষ্ঠীকেই মূল অসমীয়া বা অসমৰ আদিম বাসিন্দা বুলি চিহ্নিত কৰিব নোৱাৰি। অসমত প্ৰত্ন-প্ৰস্তৰ যুগত মানুহ বাস কৰাৰ কোনো বস্তুনিষ্ঠ প্ৰমাণ নাই। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত এই ভূখণ্ডত মানুহ বসবাস কৰাৰ কিছু প্ৰমাণ পোৱা গ'লেও তাৰ পৰা সেইসময়ত ইয়াত বসবাস কৰা মানুহৰ আৱয়বিক গঠন স্পষ্টকৈ নিৰ্ণয় কৰিব পৰা হোৱা নাই। ==অসমীয়া জাতি গঠনৰ ইতিহাস== অসমৰ সমূহ বাসিন্দা ঘাইকৈ প্ৰব্ৰজনকাৰী। অসমলৈ প্ৰথম আহে অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোক, তাৰপাছত আহে দ্ৰাবিড়, তাৰ পাছত আহে মংগোলীয়সকল আৰু তাৰ পাছত আহে আৰ্যসকল। ===অষ্ট্ৰিকসকলৰ অসম আগমণ=== অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকল ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ সাগৰ পথেদি অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। এই প্ৰজাতিৰ লোকসকল আছিল চুটি-চাপৰ আৰু ক্ষীণ, গাৰ বৰণ ক'লা। চুলিৰ ৰং তামবৰণীয় আৰু কেঁকোৰা। মূৰবোৰ দীঘল, নাক চেপেটা আৰু বহল। মুখ সৰু আৰু ঠেক। এই মানুহবোৰৰ বৰ ঘন দাঢ়ি-গোঁফ আৰু শৰীৰত বহুত নোম আছিল। সাধাৰণতে পাহাৰৰ নামনি অংশত বা নামনি অসমত এই লোকসকলে বাস কৰিছিল। এনে আকাৰ-প্ৰকাৰৰ পুৰণি মানুহ এতিয়া পাবলৈ নাই। অসমৰ কেতবোৰ জাতি জনজাতি যেনে কেওঁট, চাওঁতাল, কুকি, মণিপুৰী, কছাৰী, মেঘালয়ৰ খাচী, জয়ন্তীয়া আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৱাংচু নামেৰে এটা জনজাতিৰ মাজত অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকলৰ কিছু মিল দেখা যায়। পণ্ডিতসকলৰ মতে, অষ্ট্ৰিকসকল হয়তো অসমৰ মাজেদি আহি উত্তৰ বংগ বা নেপাল আদি ঠাইলৈ গৈছিল নাইবা তেওঁলোকৰ ভালেমান লোক ইয়াতে ৰৈ গৈছিল আৰু পাছত মংগোলীয়সকল আহি অসম সোমোৱাত তেওঁলোকৰ সৈতে এই লোকসকল মিলি গৈছিলআৰু আৰু এতিয়া তেওঁলোকৰ মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। অষ্ট্ৰিকসকলেই অসমলৈ অহা প্ৰথম লোক বুলি ভাৱিবৰ থল আছে। ===মংগোলীয়সকলৰ অসম আগমণ=== {{Main|অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী}} ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৱ কোণৰ তিব্বত, নেপাল, ভূটান আদিৰ গিৰি পথবোৰেদি, পাটকাই পৰ্বত অতিক্ৰমি আহিছিল মংগোলীয়সকল। তেওঁলোকৰ গাৰ ৰং আছিল হালধীয়া ধৰণৰ, চুলি ক'লা, খহটীয়া আৰু থিয়। মুখবোৰ চেপেটা আৰু বহল, চকু সৰু আৰু পোত খোৱা, দাঢ়ি-গোঁফ পাতল, গালৰ হাড় ওখ। বৰ্তমানৰ আহোম, কছাৰী, কোঁচ, ৰাভা, মেছ, মিকিৰ(কাৰ্বি), লালুং(তিৱা), গাৰো, নগা, লোচাই,কুকি, চুতীয়া, খামটি, চিংফৌ, আদি, অকা, ডফলা, মিচিং, বড়ো আদি লোকসকল মংগোলীয় বংশধৰ। অৱশ্যে মংগোলীয় লক্ষণ যে এই লোকসকলৰ মাজতহে আছে এনে নহয়। আন জাতি জনজাতিৰ অসমীয়া হিন্দু আৰু মুছলমান লোকৰ মাজতো মংগোলীয় লক্ষণ দেখা যায়। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ জনজাতীয় লোকসকল মূলতঃ মংগোলীয় প্ৰজাতিৰ। খ্ৰীষ্টীয় সোতৰ শতিকা পৰ্যন্ত অসমলৈ মংগোলীয় প্ৰৱজনৰ সোঁত বৈ আছিল। প্ৰায় ২০০০ বছৰ ধৰি নানান ধৰণে তেজৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাত আজি সাধাৰণভাৱে অসমৰ অসমীয়া বুলি চিনাকি দিয়া বহু মানুহৰ গাত মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। কোনো কোনো পণ্ডিতৰ মতে মংগোলীয়সকল অসমলৈ অহাৰ আগতে দক্ষিণ ভাৰতৰ দ্ৰাবিড় জাতিৰ এচাম লোক অসমলৈ আহিছিল যেনে ডুম বা নাদিয়াল আৰু তেওঁলোক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰিছিল। পাছত মংগোলীয়সকল অহাত এওঁলোকে মংগোলীয়সকলৰ লগত মিলি পৰিল আৰু এতিয়া মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। এওঁলোকে নিজৰ প্ৰয়োজনীয় সাজপাৰ নিজে প্ৰস্তুত কৰে। ===আৰ্যসকলৰ অসম আগমন=== মংগোলীয়সকল অসমলৈ অহাৰ সময়ত আৰ্যসকলেও উত্তৰ-পশ্চিম কোণেদি ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিছিল। স্থানীয় দ্ৰাবিড় অধিবাসীসকলক দক্ষিণলৈ খেদি দি তেওঁলোক গাংগেয় সমভূমি/গংগা উপত্যকা অতিক্ৰম কৰি ক্ৰমে ক্ৰমে সমগ্ৰ উত্তৰ ভাৰতত বিয়পি হ'ল। ইয়াৰে কিছুমান আৰ্যই পূব ফাললৈ অগ্ৰসৰ হৈ বিহাৰ আৰু উত্তৰ বংগৰ মাজেদি আহি অৱশেষত অসমত প্ৰৱেশ কৰিলে। অৱশ্যে শাৰীৰিক লক্ষণ বিচাৰ কৰিলে অসমত আৰ্য ৰক্তৰ পৰিমাণ সতকাই চকুত নপৰে। বিশুদ্ধ আৰ্য তেজৰ অসমীয়া ঘাইকৈ ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতসকলৰ বংশধৰসকলৰ মাজতহে সেৰেঙাকৈ দেখা যায়। এই পণ্ডিতসকলক তেওঁলোকৰ জ্ঞান গৰিমা আৰু উন্নত সংস্কৃতিৰ কাৰণে অসমৰ আৰ্যোতৰ ৰজাসকলে তেওঁলোকৰ নিজৰ বাসভৱনলৈ অনাইছিল। আনহাতে আৰ্যসকলৰ লগত স্থানীয় মহিলাৰ বৈবাহিক মিলনৰ ফলতো এটা নতুন সম্প্ৰদায়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। এনেদৰেই অসমত আৰ্য সভ্যতাই বিস্তাৰ আৰু প্ৰধান্য লাভ কৰিছিল। অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ঘাইকৈ আৰ্য-বংশোদ্ভত লোকৰ বসতি দেখা যায়। ===ইংৰাজৰ শাসনকালত অসমলৈ প্ৰব্ৰজন=== অসমত ইংৰাজৰ শাসনৰ কালতো বহু লোক অসমলৈ আহে। এইসকললোকক থোৰতে তিনি ভাগত ভগাব পাৰি : (১) পূৰ্ব বংগৰ (বৰ্তমান বাংলাদেশ)পৰা অহা খেতিয়ক শ্ৰেণীৰ লোকসকল, (২) বিহাৰ, ছত্তিশগড়, ঝাৰখণ্ড, উত্তৰ প্ৰদেশ, উত্তৰ প্ৰদেশ, উৰিষ্যা আৰু মাদ্ৰাজৰ পৰা অহা লোকসকল আৰু (৩) নেপালৰ পৰা অহা লোকসকল। উনবিংশ শতিকাত অসমলৈ পূৰ্ব বংগৰ পৰা বহু লোক আহিছিল আৰু তেওঁলোকৰ অধিক সংখ্যকেই পোনতেই গোৱালপাৰা জিলাত বসবাস আৰম্ভ কৰি পাছলৈ অসমৰ আন আন ঠাইতো বিয়পি পৰিছিল। এনে প্ৰবৰ্জন বৰ্তমানেও চলি আছে। এইদৰে অহা লোকসকলৰ বহুতে খেতি-বাতি কৰিবলৈ লয় আৰু বহুতে বিভিন্ন আৰু কাৰ্যালয় আদিত সোমাই পৰেহি। পূৰ্ববংগৰ পৰা অহা আগতে অহা মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বিশেষকৈ খেতি-বাতি কৰি পেট প্ৰৱৰ্তাবলৈ ধৰে। ইংৰাজৰ দিনতে অসমত চাহ খেতিৰ বহুল প্ৰসাৰ হয়। বিহাৰ, উৰিষ্যা, উত্তৰ-প্ৰদেশ আৰু মাদ্ৰাজৰ পৰা অহা লোকসকলে ঘাইকৈ চাহ বনুৱা হিচাপে অসমৰ চাহ বাগিচাসমূহত নিযুক্তি লাভ কৰিছিলহি। ইয়াৰ বাহিৰেও সময়ে সময়ে ৰাজস্থান, পঞ্জাৱকে আদি কৰি ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্য আৰু নেপালৰ পৰাও বহু সংখ্যক লোক আহি নানান ধৰণৰ বেহা-বেপাৰ কৰি অসমত থাকিবলৈ লয়। নেপালৰ পৰা অহা লোকসকলে বিশেষকৈ গাখীৰৰ ব্যৱসায় কৰি লাভৱান হোৱা দেখা গৈছিল। এনেদৰে যুগে যুগে চামে চামে অহা মানুহবোৰ নিজা নিজা মাত-কথা, ধৰণ-কৰণ, এৰা-ধৰা আৰি দিয়া-লোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজতেই বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঢ় লৈ উঠিছে। ==স্বাধীনতা-উত্তৰ কালত অসমীয়া জাতি== ইংৰাজসকল অসমৰ পৰা যোৱাৰ পাচত অসমতো বহুতো পৰিৱৰ্তন ঘটিল। প্ৰতিটো প্ৰধান পাৰ্বত্য গোষ্ঠীয়ে অসমৰ পৰা আঁতৰি গৈ নিজৰ নিজৰ সুকীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। লগে লগে অসমীয়া জাতিৰ প্ৰসাৰতাটো ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ পৰিল। অসম বুলি থাকিলগৈ পাতল জনবসতিৰে মিকিৰ পাহাৰ (বৰ্তমানৰ কাৰ্বি আংলং)আৰু উত্তৰ কাছাৰ অঞ্চল, কাছাৰ জিলা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাকে বুজায়। অসমৰ কোনো এটা [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] মানুহে অসমীয়া জাতিৰ মানুহ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-২৬-২৯ (১)</ref> ==অসমীয়া জাতিত ভাঙোন== মূলতঃ ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ পাচৰ সময়ছোৱাৰ পৰাই অসমীয়া জাতিৰ ৰাজহাড়স্বৰূপ জনগোষ্ঠীসমূহৰৰ মাজত বিভিন্ন ধৰণৰ অসন্তুষ্টিয়ে গা কৰি উঠিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে অসমীয়া জাতি ৰূপে নিজৰ পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি নিজস্ব স্বকীয় জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় দিবলৈ আগ্ৰহী হৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু কিছুমান সুবিধাবাদী ৰাজনীতিবিদৰ কাৰুকাৰ্যই এইক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পৰিমাণে উদগণি জগাই আহিছে। অৱশ্যে অসমৰ কেইবাজনো ৰাজনৈতিক নেতাই কৰা অদূৰদৰ্শী আৰু অপৰিপক্ব সিদ্ধান্তসমূহেও এই ভাঙোনত অৰিহনা যোগাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== #Baruah, Sanjib (1994). "'Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism". Modern Asian Studies. 28 (3): 649–671. doi:[[doi:10.1017/S0026749X00011896|10.1017/S0026749X00011896]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/313047 313047]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144065698 144065698]. #Cantile, Audrey (1984). The Assamese. Curzon Press. #Deka, Harekrishna (2005). "The Assamese Mind: contours of a landscape". India International Centre Quarterly. 32 (2/3): 189–202. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/23006027 23006027]. #Grierson, G A, ed. (1903). [https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463#page/1/mode/1up Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family Eastern Group]. Vol. V. #Guha, Amalendu (December 1983), [https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)"] (PDF), Social Scientist, 11 (12): 3–34, doi:10.2307/3516963, JSTOR 3516963 #Guha, Amalendu (1984). "Nationalism: Pan-Indian and Regional in a Historical Perspective". Social Scientist. 12 (2): 42–65. doi:[[doi:10.2307/3517093|10.2307/3517093]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3517093 3517093]. #Misra, Udayon (1999). "Immigration and Identity Transformation in Assam". Economic and Political Weekly. 34 (21): 1264–1271. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/4407987 4407987]. #Sharma, Chandan Kumar (2009). "Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity". In Medhi, B.K (ed.). Tribes of North-East India: Issues and Challenges. Delhi: Omsons Publications. pp. 354–366. #Urban, Hugh B. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/270529066 "The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam"]. The Journal of Hindu Studies. 4 (3): 231–247. doi:[[doi:10.1093/jhs/hir034|10.1093/jhs/hir034]]. ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] pkpsedf6ne3ro9rkuml7yp184adh5do 646398 646397 2026-10-21T03:20:37Z Ananya Taye 28065 assamese people and people of assam arent the same. assamese people is a linguistic group whose mother tongue/first language is assamese 646398 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = অসমীয়া জাতি |native_name = অসমীয়া {{unicode|Assamese}} |population = ১৩,২৬৮,৪৮৪ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>{{cite web|url=http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |title=Archived copy |accessdate=2016-05-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213014/http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |archivedate=2016-06-09 |df= }}</ref> |region1 = {{flag|India}} |pop1 = ১৩,১৩৩,২৩৭ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907221310/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece |date=2016-09-07 }} Less than 50 per cent Assamese speakers in Assam, The Hindu, January 9, 2008.</ref> |ref1 = |region2 = {{flag|Bangladesh}} |pop2 = ২২,৪৫৬ (২০০১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref2 = |region3 = {{flag|Bhutan}} |pop3 = ৫৪,২৬৮ (২০১১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[File:Assamese Bengali letter A (red).png|15px]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (''<small>[[কামৰূপী উপভাষা|কামৰূপী]], [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[দেৱান উপভাষা|দেৱান]], [[নলবৰীয়া উপভাষা|নলবৰীয়া]] আদি উপভাষা</small>'') |religions = ''সংখ্যাগুৰু:'' [[File:Om.svg|17px]] [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] (প্ৰধানকৈ''[[File:Sankaradeva.jpg|17px]][[একশৰণ নাম ধৰ্ম]]) [[অসমৰ জনজাতীয় ধৰ্ম]]: • [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম]] •[[File:Flag of Donyi-Polo.svg|17px]] [[ডনি পল]] •[[File:Bathouism flag.svg|17px]] [[বাথৌ ধৰ্ম]] •[[তিৱা জনজাতীয় ধৰ্ম]] ''অন্যান্য:''[[File:Allah-green.svg|17px]] [[ইছলাম]] • [[File:Christianity Symbol.svg|17px]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] • [[File:Khanda.svg|17px]] [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]]<ref>{{cite web |last1=Mar 14 |first1=Yudhvir Rana / TNN / |title=Mission roots brings Assamese Sikhs to Punjab {{!}} India News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mission-roots-brings-Assamese-Sikhs-to-Punjab/articleshow/4262528.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |related = [[চীনা-তিব্বতীয়]] ([[বড়ো-কছাৰী]], [[টানি জাতি]], [[কাৰ্বি]]), [[টাই জাতি]], [[আৰ্য-ভাৰতীয়]], [[অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক]] |footnotes = }} '''অসমীয়া জাতি''' হৈছে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া ভাষাৰ]] সৈতে জড়িত এক সামাজিক-জাতিগত ভাষিক জনগোষ্ঠীৰ সমুহ।<ref>Deka 2005:190</ref><ref name=":0">Saikia, Yasmin (2004). Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India. Duke University Press. <nowiki>ISBN 978-0822386162</nowiki>. </ref><ref>Baruah 1994:654</ref> বেছিভাগ অসমীয়াই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত]] বাস কৰে, য'ত তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৫৬%।<ref>[https://www.indiatvnews.com/opinion/news-battleground-assam-a-tale-of-two-valleys-and-the-caa-quandary-assam-bengal-polls-2021-685761 "Battleground Assam a tale of two valleys and the CAA quandary Assam bengal polls 2021 | Opinion News – India TV"]</ref> '''অসমীয়া''' শব্দটো প্ৰচলন হোৱাৰ আগতে '''অসমৰ বাসিন্দাক''' বুজাবলৈও ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>Deka 2005:192</ref> ই [[:en:Austroasiatic_languages|অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক]], [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী|চীনা-তিব্বতীয়]], [[ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়াল|ভাৰত-আৰ্য]] আৰু [[টাই জাতি|টাই]] জনসংখ্যাক সামৰা ই এক বৈচিত্ৰময় জাতি।<ref name=":0" /> [[অসম|অসমত]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া ভাষীৰ]] মুঠ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫.০৯ নিযুত যি ২০১১ চনৰ ভাষা লোকপিয়ল অনুসৰি ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যাৰ ৪৮.৩৮%। ''অসমীয়া জাতি'' আৰু ''অসমৰ বাসিন্দাসকল'' সম্পূৰ্ণ সমাৰ্থক ধাৰণা নহয়। ''অসমৰ বাসিন্দা'' বুলিলে ৰাজ্যখনত বসবাস কৰা সকলো ভাষিক আৰু জাতিগত সম্প্ৰদায়ৰ লোকক বুজায়। আনহাতে, ''অসমীয়া জাতি'' শব্দটো ঐতিহাসিকভাৱে গঢ় লৈ উঠা এক সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ভাষিক পৰিচয়ৰ সৈতে জড়িত। এই পৰিচয়ৰ সৈতে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ সম্পৰ্ক থাকিলেও বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ একীভূতকৰণৰ ফলত ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছে। অৱশ্যে অসমৰ বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় সমাজত ''অসমীয়া'' পৰিচয়ৰ পৰিসৰ আৰু সংজ্ঞাক লৈ মতভেদ আছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref><ref>{{cite journal |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> == নাম == প্ৰথম অৱস্থাত অসম বা আছাম শব্দটো [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ বাসিন্দাসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পাছলৈ আহোম ৰাজ্যই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এক বৃহৎ অংশ জয় কৰাৰ পাছত এই শব্দটো প্ৰচলন বৃদ্ধি পায়। অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰত্যয় - ীয়া লগ লাগি পাছলৈ অসম ৰাজ্যৰ বাসিন্দা সকলক অসমীয়া বুলি জনা যায়। ইংৰাজীৰ ''Assamese'' শব্দটো ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সময়ত আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Grierson 1903:393</ref> ব্ৰিটিছ সকলৰ Assamese (এছেমিজৰ) বৰ্ণনা অনুযায়ী অসমীয়াসকলে বৰ্তমানৰ অসমীয়া ভাষা (উল্লেখ অনুসৰি বঙালী ভাষাৰ সৈতে মিল থকা এটা ভাষা) কৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজত ইণ্ড-চীনা জনগোষ্ঠীৰ মিশ্ৰণ আছে বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>"...speak a language very similar to Bengali, but have a large mixture of Indo-Chinese blood..." {{Cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |publisher=|location=London |date=1875 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/ |language=en |access-date=2026-07-04 |page=19}}</ref> ==অসমীয়া জাতি সম্বন্ধে বুৰঞ্জীবিদসমূহৰ ভাষ্য== সত্যেন বৰকটকীৰ মতে, "খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দুহেজাৰ চনৰ সময়ৰ পৰা চীন দেশৰ [[হোৱাংহো নদী|হোৱাংহো]] আৰু ইয়াং চিকিয়াং নদীৰ পাৰৰ পৰা অসমৰ মাজেদি ভাৰতলৈ এক জনপ্ৰৱাহ চলি আছিল। এই মংগোল লোকসকল আৰু ব্ৰহ্মদেশৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ পৰা দেশান্তৰিত হৈ অহা লোকসকলে অসমৰ মুঠ অধিবাসীসকলৰ এটা প্ৰধান অংশ অধিকাৰ কৰি আছে।{{cn}} অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকল ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ সাগৰ পথেদি অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। অসমৰ কেতবোৰ জাতি জনজাতি যেনে কেওঁট, সৎনামী, চাওঁতাল, কুকি, মণিপুৰী, কছাৰী, মেঘালয়ৰ খাচী, জয়ন্তীয়া আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৱাংচু নামেৰে এটা জনজাতিৰ মাজত অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকলৰ কিছু মিল দেখা যায়। পণ্ডিতসকলৰ মতে, অষ্ট্ৰিকসকল হয়তো অসমৰ মাজেদি আহি উত্তৰ বংগ বা নেপাল আদি ঠাইলৈ গৈছিল নাইবা তেওঁলোকৰ ভালেমান লোক ইয়াতে ৰৈ গৈছিল আৰু পাছত মংগোলীয়সকল আহি অসম সোমোৱাত তেওঁলোকৰ সৈতে এই লোকসকল মিলি গৈছিল আৰু আৰু এতিয়া তেওঁলোকৰ মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। অষ্ট্ৰিকসকলেই অসমলৈ অহা প্ৰথম লোক বুলি ভাবিবৰ থল আছে আৰু সেয়েহে তেওঁলোকে অসমৰ মুল অধিবাসী। ==অসমৰ আদিম বাসিন্দা== অতি প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমত নানা জাতিৰ লোকে বসতি কৰি আছে। সেয়েহে অসমৰ আদিম বাসিন্দা কোন তাৰ কোনো প্ৰামণিক আৰু বৈজ্ঞানিক তথ্য-সমল নাই। কোনো নিৰ্দিষ্ট জনগোষ্ঠীকেই মূল অসমীয়া বা অসমৰ আদিম বাসিন্দা বুলি চিহ্নিত কৰিব নোৱাৰি। অসমত প্ৰত্ন-প্ৰস্তৰ যুগত মানুহ বাস কৰাৰ কোনো বস্তুনিষ্ঠ প্ৰমাণ নাই। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত এই ভূখণ্ডত মানুহ বসবাস কৰাৰ কিছু প্ৰমাণ পোৱা গ'লেও তাৰ পৰা সেইসময়ত ইয়াত বসবাস কৰা মানুহৰ আৱয়বিক গঠন স্পষ্টকৈ নিৰ্ণয় কৰিব পৰা হোৱা নাই। ==অসমীয়া জাতি গঠনৰ ইতিহাস== অসমৰ সমূহ বাসিন্দা ঘাইকৈ প্ৰব্ৰজনকাৰী। অসমলৈ প্ৰথম আহে অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোক, তাৰপাছত আহে দ্ৰাবিড়, তাৰ পাছত আহে মংগোলীয়সকল আৰু তাৰ পাছত আহে আৰ্যসকল। ===অষ্ট্ৰিকসকলৰ অসম আগমণ=== অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকল ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ সাগৰ পথেদি অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। এই প্ৰজাতিৰ লোকসকল আছিল চুটি-চাপৰ আৰু ক্ষীণ, গাৰ বৰণ ক'লা। চুলিৰ ৰং তামবৰণীয় আৰু কেঁকোৰা। মূৰবোৰ দীঘল, নাক চেপেটা আৰু বহল। মুখ সৰু আৰু ঠেক। এই মানুহবোৰৰ বৰ ঘন দাঢ়ি-গোঁফ আৰু শৰীৰত বহুত নোম আছিল। সাধাৰণতে পাহাৰৰ নামনি অংশত বা নামনি অসমত এই লোকসকলে বাস কৰিছিল। এনে আকাৰ-প্ৰকাৰৰ পুৰণি মানুহ এতিয়া পাবলৈ নাই। অসমৰ কেতবোৰ জাতি জনজাতি যেনে কেওঁট, চাওঁতাল, কুকি, মণিপুৰী, কছাৰী, মেঘালয়ৰ খাচী, জয়ন্তীয়া আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৱাংচু নামেৰে এটা জনজাতিৰ মাজত অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকলৰ কিছু মিল দেখা যায়। পণ্ডিতসকলৰ মতে, অষ্ট্ৰিকসকল হয়তো অসমৰ মাজেদি আহি উত্তৰ বংগ বা নেপাল আদি ঠাইলৈ গৈছিল নাইবা তেওঁলোকৰ ভালেমান লোক ইয়াতে ৰৈ গৈছিল আৰু পাছত মংগোলীয়সকল আহি অসম সোমোৱাত তেওঁলোকৰ সৈতে এই লোকসকল মিলি গৈছিলআৰু আৰু এতিয়া তেওঁলোকৰ মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। অষ্ট্ৰিকসকলেই অসমলৈ অহা প্ৰথম লোক বুলি ভাৱিবৰ থল আছে। ===মংগোলীয়সকলৰ অসম আগমণ=== {{Main|অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী}} ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৱ কোণৰ তিব্বত, নেপাল, ভূটান আদিৰ গিৰি পথবোৰেদি, পাটকাই পৰ্বত অতিক্ৰমি আহিছিল মংগোলীয়সকল। তেওঁলোকৰ গাৰ ৰং আছিল হালধীয়া ধৰণৰ, চুলি ক'লা, খহটীয়া আৰু থিয়। মুখবোৰ চেপেটা আৰু বহল, চকু সৰু আৰু পোত খোৱা, দাঢ়ি-গোঁফ পাতল, গালৰ হাড় ওখ। বৰ্তমানৰ আহোম, কছাৰী, কোঁচ, ৰাভা, মেছ, মিকিৰ(কাৰ্বি), লালুং(তিৱা), গাৰো, নগা, লোচাই,কুকি, চুতীয়া, খামটি, চিংফৌ, আদি, অকা, ডফলা, মিচিং, বড়ো আদি লোকসকল মংগোলীয় বংশধৰ। অৱশ্যে মংগোলীয় লক্ষণ যে এই লোকসকলৰ মাজতহে আছে এনে নহয়। আন জাতি জনজাতিৰ অসমীয়া হিন্দু আৰু মুছলমান লোকৰ মাজতো মংগোলীয় লক্ষণ দেখা যায়। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ জনজাতীয় লোকসকল মূলতঃ মংগোলীয় প্ৰজাতিৰ। খ্ৰীষ্টীয় সোতৰ শতিকা পৰ্যন্ত অসমলৈ মংগোলীয় প্ৰৱজনৰ সোঁত বৈ আছিল। প্ৰায় ২০০০ বছৰ ধৰি নানান ধৰণে তেজৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাত আজি সাধাৰণভাৱে অসমৰ অসমীয়া বুলি চিনাকি দিয়া বহু মানুহৰ গাত মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। কোনো কোনো পণ্ডিতৰ মতে মংগোলীয়সকল অসমলৈ অহাৰ আগতে দক্ষিণ ভাৰতৰ দ্ৰাবিড় জাতিৰ এচাম লোক অসমলৈ আহিছিল যেনে ডুম বা নাদিয়াল আৰু তেওঁলোক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বাস কৰিছিল। পাছত মংগোলীয়সকল অহাত এওঁলোকে মংগোলীয়সকলৰ লগত মিলি পৰিল আৰু এতিয়া মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। এওঁলোকে নিজৰ প্ৰয়োজনীয় সাজপাৰ নিজে প্ৰস্তুত কৰে। ===আৰ্যসকলৰ অসম আগমন=== মংগোলীয়সকল অসমলৈ অহাৰ সময়ত আৰ্যসকলেও উত্তৰ-পশ্চিম কোণেদি ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিছিল। স্থানীয় দ্ৰাবিড় অধিবাসীসকলক দক্ষিণলৈ খেদি দি তেওঁলোক গাংগেয় সমভূমি/গংগা উপত্যকা অতিক্ৰম কৰি ক্ৰমে ক্ৰমে সমগ্ৰ উত্তৰ ভাৰতত বিয়পি হ'ল। ইয়াৰে কিছুমান আৰ্যই পূব ফাললৈ অগ্ৰসৰ হৈ বিহাৰ আৰু উত্তৰ বংগৰ মাজেদি আহি অৱশেষত অসমত প্ৰৱেশ কৰিলে। অৱশ্যে শাৰীৰিক লক্ষণ বিচাৰ কৰিলে অসমত আৰ্য ৰক্তৰ পৰিমাণ সতকাই চকুত নপৰে। বিশুদ্ধ আৰ্য তেজৰ অসমীয়া ঘাইকৈ ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতসকলৰ বংশধৰসকলৰ মাজতহে সেৰেঙাকৈ দেখা যায়। এই পণ্ডিতসকলক তেওঁলোকৰ জ্ঞান গৰিমা আৰু উন্নত সংস্কৃতিৰ কাৰণে অসমৰ আৰ্যোতৰ ৰজাসকলে তেওঁলোকৰ নিজৰ বাসভৱনলৈ অনাইছিল। আনহাতে আৰ্যসকলৰ লগত স্থানীয় মহিলাৰ বৈবাহিক মিলনৰ ফলতো এটা নতুন সম্প্ৰদায়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। এনেদৰেই অসমত আৰ্য সভ্যতাই বিস্তাৰ আৰু প্ৰধান্য লাভ কৰিছিল। অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ঘাইকৈ আৰ্য-বংশোদ্ভত লোকৰ বসতি দেখা যায়। ===ইংৰাজৰ শাসনকালত অসমলৈ প্ৰব্ৰজন=== অসমত ইংৰাজৰ শাসনৰ কালতো বহু লোক অসমলৈ আহে। এইসকললোকক থোৰতে তিনি ভাগত ভগাব পাৰি : (১) পূৰ্ব বংগৰ (বৰ্তমান বাংলাদেশ)পৰা অহা খেতিয়ক শ্ৰেণীৰ লোকসকল, (২) বিহাৰ, ছত্তিশগড়, ঝাৰখণ্ড, উত্তৰ প্ৰদেশ, উত্তৰ প্ৰদেশ, উৰিষ্যা আৰু মাদ্ৰাজৰ পৰা অহা লোকসকল আৰু (৩) নেপালৰ পৰা অহা লোকসকল। উনবিংশ শতিকাত অসমলৈ পূৰ্ব বংগৰ পৰা বহু লোক আহিছিল আৰু তেওঁলোকৰ অধিক সংখ্যকেই পোনতেই গোৱালপাৰা জিলাত বসবাস আৰম্ভ কৰি পাছলৈ অসমৰ আন আন ঠাইতো বিয়পি পৰিছিল। এনে প্ৰবৰ্জন বৰ্তমানেও চলি আছে। এইদৰে অহা লোকসকলৰ বহুতে খেতি-বাতি কৰিবলৈ লয় আৰু বহুতে বিভিন্ন আৰু কাৰ্যালয় আদিত সোমাই পৰেহি। পূৰ্ববংগৰ পৰা অহা আগতে অহা মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বিশেষকৈ খেতি-বাতি কৰি পেট প্ৰৱৰ্তাবলৈ ধৰে। ইংৰাজৰ দিনতে অসমত চাহ খেতিৰ বহুল প্ৰসাৰ হয়। বিহাৰ, উৰিষ্যা, উত্তৰ-প্ৰদেশ আৰু মাদ্ৰাজৰ পৰা অহা লোকসকলে ঘাইকৈ চাহ বনুৱা হিচাপে অসমৰ চাহ বাগিচাসমূহত নিযুক্তি লাভ কৰিছিলহি। ইয়াৰ বাহিৰেও সময়ে সময়ে ৰাজস্থান, পঞ্জাৱকে আদি কৰি ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্য আৰু নেপালৰ পৰাও বহু সংখ্যক লোক আহি নানান ধৰণৰ বেহা-বেপাৰ কৰি অসমত থাকিবলৈ লয়। নেপালৰ পৰা অহা লোকসকলে বিশেষকৈ গাখীৰৰ ব্যৱসায় কৰি লাভৱান হোৱা দেখা গৈছিল। এনেদৰে যুগে যুগে চামে চামে অহা মানুহবোৰ নিজা নিজা মাত-কথা, ধৰণ-কৰণ, এৰা-ধৰা আৰি দিয়া-লোৱা প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজতেই বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঢ় লৈ উঠিছে। ==স্বাধীনতা-উত্তৰ কালত অসমীয়া জাতি== ইংৰাজসকল অসমৰ পৰা যোৱাৰ পাচত অসমতো বহুতো পৰিৱৰ্তন ঘটিল। প্ৰতিটো প্ৰধান পাৰ্বত্য গোষ্ঠীয়ে অসমৰ পৰা আঁতৰি গৈ নিজৰ নিজৰ সুকীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। লগে লগে অসমীয়া জাতিৰ প্ৰসাৰতাটো ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ পৰিল। অসম বুলি থাকিলগৈ পাতল জনবসতিৰে মিকিৰ পাহাৰ (বৰ্তমানৰ কাৰ্বি আংলং)আৰু উত্তৰ কাছাৰ অঞ্চল, কাছাৰ জিলা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাকে বুজায়। অসমৰ কোনো এটা [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] মানুহে অসমীয়া জাতিৰ মানুহ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-২৬-২৯ (১)</ref> ==অসমীয়া জাতিত ভাঙোন== মূলতঃ ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ পাচৰ সময়ছোৱাৰ পৰাই অসমীয়া জাতিৰ ৰাজহাড়স্বৰূপ জনগোষ্ঠীসমূহৰৰ মাজত বিভিন্ন ধৰণৰ অসন্তুষ্টিয়ে গা কৰি উঠিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে অসমীয়া জাতি ৰূপে নিজৰ পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি নিজস্ব স্বকীয় জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় দিবলৈ আগ্ৰহী হৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু কিছুমান সুবিধাবাদী ৰাজনীতিবিদৰ কাৰুকাৰ্যই এইক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পৰিমাণে উদগণি জগাই আহিছে। অৱশ্যে অসমৰ কেইবাজনো ৰাজনৈতিক নেতাই কৰা অদূৰদৰ্শী আৰু অপৰিপক্ব সিদ্ধান্তসমূহেও এই ভাঙোনত অৰিহনা যোগাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== #Baruah, Sanjib (1994). "'Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism". Modern Asian Studies. 28 (3): 649–671. doi:[[doi:10.1017/S0026749X00011896|10.1017/S0026749X00011896]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/313047 313047]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144065698 144065698]. #Cantile, Audrey (1984). The Assamese. Curzon Press. #Deka, Harekrishna (2005). "The Assamese Mind: contours of a landscape". India International Centre Quarterly. 32 (2/3): 189–202. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/23006027 23006027]. #Grierson, G A, ed. (1903). [https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463#page/1/mode/1up Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family Eastern Group]. Vol. V. #Guha, Amalendu (December 1983), [https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)"] (PDF), Social Scientist, 11 (12): 3–34, doi:10.2307/3516963, JSTOR 3516963 #Guha, Amalendu (1984). "Nationalism: Pan-Indian and Regional in a Historical Perspective". Social Scientist. 12 (2): 42–65. doi:[[doi:10.2307/3517093|10.2307/3517093]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3517093 3517093]. #Misra, Udayon (1999). "Immigration and Identity Transformation in Assam". Economic and Political Weekly. 34 (21): 1264–1271. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/4407987 4407987]. #Sharma, Chandan Kumar (2009). "Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity". In Medhi, B.K (ed.). Tribes of North-East India: Issues and Challenges. Delhi: Omsons Publications. pp. 354–366. #Urban, Hugh B. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/270529066 "The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam"]. The Journal of Hindu Studies. 4 (3): 231–247. doi:[[doi:10.1093/jhs/hir034|10.1093/jhs/hir034]]. ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] ai9taxk7xni7w3ew5ltf22udp63q2u2 646399 646398 2026-10-21T03:38:45Z Ananya Taye 28065 shorten para 646399 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = অসমীয়া জাতি |native_name = অসমীয়া {{unicode|Assamese}} |population = ১৩,২৬৮,৪৮৪ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>{{cite web|url=http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |title=Archived copy |accessdate=2016-05-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213014/http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |archivedate=2016-06-09 |df= }}</ref> |region1 = {{flag|India}} |pop1 = ১৩,১৩৩,২৩৭ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907221310/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece |date=2016-09-07 }} Less than 50 per cent Assamese speakers in Assam, The Hindu, January 9, 2008.</ref> |ref1 = |region2 = {{flag|Bangladesh}} |pop2 = ২২,৪৫৬ (২০০১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref2 = |region3 = {{flag|Bhutan}} |pop3 = ৫৪,২৬৮ (২০১১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[File:Assamese Bengali letter A (red).png|15px]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (''<small>[[কামৰূপী উপভাষা|কামৰূপী]], [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[দেৱান উপভাষা|দেৱান]], [[নলবৰীয়া উপভাষা|নলবৰীয়া]] আদি উপভাষা</small>'') |religions = ''সংখ্যাগুৰু:'' [[File:Om.svg|17px]] [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] (প্ৰধানকৈ''[[File:Sankaradeva.jpg|17px]][[একশৰণ নাম ধৰ্ম]]) [[অসমৰ জনজাতীয় ধৰ্ম]]: • [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম]] •[[File:Flag of Donyi-Polo.svg|17px]] [[ডনি পল]] •[[File:Bathouism flag.svg|17px]] [[বাথৌ ধৰ্ম]] •[[তিৱা জনজাতীয় ধৰ্ম]] ''অন্যান্য:''[[File:Allah-green.svg|17px]] [[ইছলাম]] • [[File:Christianity Symbol.svg|17px]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] • [[File:Khanda.svg|17px]] [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]]<ref>{{cite web |last1=Mar 14 |first1=Yudhvir Rana / TNN / |title=Mission roots brings Assamese Sikhs to Punjab {{!}} India News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mission-roots-brings-Assamese-Sikhs-to-Punjab/articleshow/4262528.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |related = [[চীনা-তিব্বতীয়]] ([[বড়ো-কছাৰী]], [[টানি জাতি]], [[কাৰ্বি]]), [[টাই জাতি]], [[আৰ্য-ভাৰতীয়]], [[অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক]] |footnotes = }} '''অসমীয়া জাতি''' হৈছে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক সামাজিক-জাতিগত আৰু ভাষিক সম্প্ৰদায়।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |page=190}}</ref> এই পৰিচয় ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন ভাষিক আৰু জাতিগত জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক একীভূতকৰণৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ গঠনত অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক, চীনা-তিব্বতীয়, ভাৰত-আৰ্য আৰু টাই ভাষা-পৰিয়ালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীসমূহে ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে এই ঐতিহাসিক একীভূতকৰণক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ''অসমীয়া জাতি'' আৰু ''অসমৰ বাসিন্দাসকল'' সম্পূৰ্ণ সমাৰ্থক ধাৰণা নহয়। ''অসমৰ বাসিন্দা'' বুলিলে ৰাজ্যখনত বসবাস কৰা সকলো ভাষিক আৰু জাতিগত সম্প্ৰদায়ৰ লোকক বুজোৱা হয়; আনহাতে ''অসমীয়া জাতি'' বুলিলে ঐতিহাসিকভাৱে বিকশিত হোৱা এক উমৈহতীয়া ভাষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক বুজোৱা হয়। এই পৰিচয়ৰ সৈতে প্ৰধানকৈ অসমীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক থাকিলেও ইয়াক কেৱল এটা বংশগত জনগোষ্ঠীৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। অৱশ্যে অসমৰ বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় সমাজত ''অসমীয়া'' পৰিচয়ৰ পৰিসৰ আৰু সংজ্ঞাক লৈ ঐতিহাসিক আৰু ৰাজনৈতিক মতভেদ আছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয়ৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ হৈছে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ ভাষাভিত্তিক লোকপিয়ল অনুসৰি, দেশখনত অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা আছিল ১,৫৩,১১,৩৫১ গৰাকী। ইয়াৰে ১,৫০,৯৭,২৫৭ গৰাকী অসমত বাস কৰিছিল, যি ৰাজ্যখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪৮.৩৮ শতাংশ।<ref>{{cite web |title=Abstract of Speakers' Strength of Languages and the Mother Tongues – 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf}}</ref> এই পৰিসংখ্যা অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা; ইয়াক অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ধাৰী সকলো লোকৰ সুনিৰ্দিষ্ট জনসংখ্যা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। == নাম == প্ৰথম অৱস্থাত অসম বা আছাম শব্দটো [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ বাসিন্দাসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পাছলৈ আহোম ৰাজ্যই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এক বৃহৎ অংশ জয় কৰাৰ পাছত এই শব্দটো প্ৰচলন বৃদ্ধি পায়। অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰত্যয় - ীয়া লগ লাগি পাছলৈ অসম ৰাজ্যৰ বাসিন্দা সকলক অসমীয়া বুলি জনা যায়। ইংৰাজীৰ ''Assamese'' শব্দটো ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সময়ত আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Grierson 1903:393</ref> ব্ৰিটিছ সকলৰ Assamese (এছেমিজৰ) বৰ্ণনা অনুযায়ী অসমীয়াসকলে বৰ্তমানৰ অসমীয়া ভাষা (উল্লেখ অনুসৰি বঙালী ভাষাৰ সৈতে মিল থকা এটা ভাষা) কৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজত ইণ্ড-চীনা জনগোষ্ঠীৰ মিশ্ৰণ আছে বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>"...speak a language very similar to Bengali, but have a large mixture of Indo-Chinese blood..." {{Cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |publisher=|location=London |date=1875 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/ |language=en |access-date=2026-07-04 |page=19}}</ref> ==অসমীয়া জাতি সম্বন্ধে বুৰঞ্জীবিদসমূহৰ ভাষ্য== সত্যেন বৰকটকীৰ মতে, "খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দুহেজাৰ চনৰ সময়ৰ পৰা চীন দেশৰ [[হোৱাংহো নদী|হোৱাংহো]] আৰু ইয়াং চিকিয়াং নদীৰ পাৰৰ পৰা অসমৰ মাজেদি ভাৰতলৈ এক জনপ্ৰৱাহ চলি আছিল। এই মংগোল লোকসকল আৰু ব্ৰহ্মদেশৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ পৰা দেশান্তৰিত হৈ অহা লোকসকলে অসমৰ মুঠ অধিবাসীসকলৰ এটা প্ৰধান অংশ অধিকাৰ কৰি আছে।{{cn}} অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকল ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ সাগৰ পথেদি অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। অসমৰ কেতবোৰ জাতি জনজাতি যেনে কেওঁট, সৎনামী, চাওঁতাল, কুকি, মণিপুৰী, কছাৰী, মেঘালয়ৰ খাচী, জয়ন্তীয়া আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৱাংচু নামেৰে এটা জনজাতিৰ মাজত অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকলৰ কিছু মিল দেখা যায়। পণ্ডিতসকলৰ মতে, অষ্ট্ৰিকসকল হয়তো অসমৰ মাজেদি আহি উত্তৰ বংগ বা নেপাল আদি ঠাইলৈ গৈছিল নাইবা তেওঁলোকৰ ভালেমান লোক ইয়াতে ৰৈ গৈছিল আৰু পাছত মংগোলীয়সকল আহি অসম সোমোৱাত তেওঁলোকৰ সৈতে এই লোকসকল মিলি গৈছিল আৰু আৰু এতিয়া তেওঁলোকৰ মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। অষ্ট্ৰিকসকলেই অসমলৈ অহা প্ৰথম লোক বুলি ভাবিবৰ থল আছে আৰু সেয়েহে তেওঁলোকে অসমৰ মুল অধিবাসী। ==অসমৰ আদিম বাসিন্দা== অতি প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমত নানা জাতিৰ লোকে বসতি কৰি আছে। সেয়েহে অসমৰ আদিম বাসিন্দা কোন তাৰ কোনো প্ৰামণিক আৰু বৈজ্ঞানিক তথ্য-সমল নাই। কোনো নিৰ্দিষ্ট জনগোষ্ঠীকেই মূল অসমীয়া বা অসমৰ আদিম বাসিন্দা বুলি চিহ্নিত কৰিব নোৱাৰি। অসমত প্ৰত্ন-প্ৰস্তৰ যুগত মানুহ বাস কৰাৰ কোনো বস্তুনিষ্ঠ প্ৰমাণ নাই। নৱপ্ৰস্তৰ যুগত এই ভূখণ্ডত মানুহ বসবাস কৰাৰ কিছু প্ৰমাণ পোৱা গ'লেও তাৰ পৰা সেইসময়ত ইয়াত বসবাস কৰা মানুহৰ আৱয়বিক গঠন স্পষ্টকৈ নিৰ্ণয় কৰিব পৰা হোৱা নাই। ==স্বাধীনতা-উত্তৰ কালত অসমীয়া জাতি== ইংৰাজসকল অসমৰ পৰা যোৱাৰ পাচত অসমতো বহুতো পৰিৱৰ্তন ঘটিল। প্ৰতিটো প্ৰধান পাৰ্বত্য গোষ্ঠীয়ে অসমৰ পৰা আঁতৰি গৈ নিজৰ নিজৰ সুকীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। লগে লগে অসমীয়া জাতিৰ প্ৰসাৰতাটো ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ পৰিল। অসম বুলি থাকিলগৈ পাতল জনবসতিৰে মিকিৰ পাহাৰ (বৰ্তমানৰ কাৰ্বি আংলং)আৰু উত্তৰ কাছাৰ অঞ্চল, কাছাৰ জিলা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাকে বুজায়। অসমৰ কোনো এটা [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] মানুহে অসমীয়া জাতিৰ মানুহ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-২৬-২৯ (১)</ref> ==অসমীয়া জাতিত ভাঙোন== মূলতঃ ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ পাচৰ সময়ছোৱাৰ পৰাই অসমীয়া জাতিৰ ৰাজহাড়স্বৰূপ জনগোষ্ঠীসমূহৰৰ মাজত বিভিন্ন ধৰণৰ অসন্তুষ্টিয়ে গা কৰি উঠিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে অসমীয়া জাতি ৰূপে নিজৰ পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি নিজস্ব স্বকীয় জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় দিবলৈ আগ্ৰহী হৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু কিছুমান সুবিধাবাদী ৰাজনীতিবিদৰ কাৰুকাৰ্যই এইক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পৰিমাণে উদগণি জগাই আহিছে। অৱশ্যে অসমৰ কেইবাজনো ৰাজনৈতিক নেতাই কৰা অদূৰদৰ্শী আৰু অপৰিপক্ব সিদ্ধান্তসমূহেও এই ভাঙোনত অৰিহনা যোগাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== #Baruah, Sanjib (1994). "'Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism". Modern Asian Studies. 28 (3): 649–671. doi:[[doi:10.1017/S0026749X00011896|10.1017/S0026749X00011896]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/313047 313047]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144065698 144065698]. #Cantile, Audrey (1984). The Assamese. Curzon Press. #Deka, Harekrishna (2005). "The Assamese Mind: contours of a landscape". India International Centre Quarterly. 32 (2/3): 189–202. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/23006027 23006027]. #Grierson, G A, ed. (1903). [https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463#page/1/mode/1up Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family Eastern Group]. Vol. V. #Guha, Amalendu (December 1983), [https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)"] (PDF), Social Scientist, 11 (12): 3–34, doi:10.2307/3516963, JSTOR 3516963 #Guha, Amalendu (1984). "Nationalism: Pan-Indian and Regional in a Historical Perspective". Social Scientist. 12 (2): 42–65. doi:[[doi:10.2307/3517093|10.2307/3517093]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3517093 3517093]. #Misra, Udayon (1999). "Immigration and Identity Transformation in Assam". Economic and Political Weekly. 34 (21): 1264–1271. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/4407987 4407987]. #Sharma, Chandan Kumar (2009). "Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity". In Medhi, B.K (ed.). Tribes of North-East India: Issues and Challenges. Delhi: Omsons Publications. pp. 354–366. #Urban, Hugh B. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/270529066 "The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam"]. The Journal of Hindu Studies. 4 (3): 231–247. doi:[[doi:10.1093/jhs/hir034|10.1093/jhs/hir034]]. ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] 48aawqqv5gbikwgdlkdabql13wbbjve 646400 646399 2026-10-21T03:56:55Z Ananya Taye 28065 added about issues with definition and expanded the "name" section 646400 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = অসমীয়া জাতি |native_name = অসমীয়া {{unicode|Assamese}} |population = ১৩,২৬৮,৪৮৪ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>{{cite web|url=http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |title=Archived copy |accessdate=2016-05-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213014/http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |archivedate=2016-06-09 |df= }}</ref> |region1 = {{flag|India}} |pop1 = ১৩,১৩৩,২৩৭ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907221310/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece |date=2016-09-07 }} Less than 50 per cent Assamese speakers in Assam, The Hindu, January 9, 2008.</ref> |ref1 = |region2 = {{flag|Bangladesh}} |pop2 = ২২,৪৫৬ (২০০১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref2 = |region3 = {{flag|Bhutan}} |pop3 = ৫৪,২৬৮ (২০১১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[File:Assamese Bengali letter A (red).png|15px]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (''<small>[[কামৰূপী উপভাষা|কামৰূপী]], [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[দেৱান উপভাষা|দেৱান]], [[নলবৰীয়া উপভাষা|নলবৰীয়া]] আদি উপভাষা</small>'') |religions = ''সংখ্যাগুৰু:'' [[File:Om.svg|17px]] [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] (প্ৰধানকৈ''[[File:Sankaradeva.jpg|17px]][[একশৰণ নাম ধৰ্ম]]) [[অসমৰ জনজাতীয় ধৰ্ম]]: • [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম]] •[[File:Flag of Donyi-Polo.svg|17px]] [[ডনি পল]] •[[File:Bathouism flag.svg|17px]] [[বাথৌ ধৰ্ম]] •[[তিৱা জনজাতীয় ধৰ্ম]] ''অন্যান্য:''[[File:Allah-green.svg|17px]] [[ইছলাম]] • [[File:Christianity Symbol.svg|17px]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] • [[File:Khanda.svg|17px]] [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]]<ref>{{cite web |last1=Mar 14 |first1=Yudhvir Rana / TNN / |title=Mission roots brings Assamese Sikhs to Punjab {{!}} India News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mission-roots-brings-Assamese-Sikhs-to-Punjab/articleshow/4262528.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |related = [[চীনা-তিব্বতীয়]] ([[বড়ো-কছাৰী]], [[টানি জাতি]], [[কাৰ্বি]]), [[টাই জাতি]], [[আৰ্য-ভাৰতীয়]], [[অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক]] |footnotes = }} '''অসমীয়া জাতি''' হৈছে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক সামাজিক-জাতিগত আৰু ভাষিক সম্প্ৰদায়।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |page=190}}</ref> এই পৰিচয় ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন ভাষিক আৰু জাতিগত জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক একীভূতকৰণৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ গঠনত অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক, চীনা-তিব্বতীয়, ভাৰত-আৰ্য আৰু টাই ভাষা-পৰিয়ালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীসমূহে ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে এই ঐতিহাসিক একীভূতকৰণক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ''অসমীয়া জাতি'' আৰু ''অসমৰ বাসিন্দাসকল'' সম্পূৰ্ণ সমাৰ্থক ধাৰণা নহয়। ''অসমৰ বাসিন্দা'' বুলিলে ৰাজ্যখনত বসবাস কৰা সকলো ভাষিক আৰু জাতিগত সম্প্ৰদায়ৰ লোকক বুজোৱা হয়; আনহাতে ''অসমীয়া জাতি'' বুলিলে ঐতিহাসিকভাৱে বিকশিত হোৱা এক উমৈহতীয়া ভাষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক বুজোৱা হয়। এই পৰিচয়ৰ সৈতে প্ৰধানকৈ অসমীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক থাকিলেও ইয়াক কেৱল এটা বংশগত জনগোষ্ঠীৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। অৱশ্যে অসমৰ বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় সমাজত ''অসমীয়া'' পৰিচয়ৰ পৰিসৰ আৰু সংজ্ঞাক লৈ ঐতিহাসিক আৰু ৰাজনৈতিক মতভেদ আছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয়ৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ হৈছে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ ভাষাভিত্তিক লোকপিয়ল অনুসৰি, দেশখনত অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা আছিল ১,৫৩,১১,৩৫১ গৰাকী। ইয়াৰে ১,৫০,৯৭,২৫৭ গৰাকী অসমত বাস কৰিছিল, যি ৰাজ্যখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪৮.৩৮ শতাংশ।<ref>{{cite web |title=Abstract of Speakers' Strength of Languages and the Mother Tongues – 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf}}</ref> এই পৰিসংখ্যা অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা; ইয়াক অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ধাৰী সকলো লোকৰ সুনিৰ্দিষ্ট জনসংখ্যা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==নাম== ইংৰাজী ''Assamese'' শব্দটো ''Assam'' নামৰ পৰা গঠিত, য'ত ''-ese'' প্ৰত্যয়টোৱে কোনো অঞ্চলৰ ভাষা বা বাসিন্দাক বুজায়। ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসন আৰু ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত এই শব্দটো অসমীয়া ভাষা আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীক বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Grierson |editor-first=G. A. |title=Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family, Eastern Group |volume=V |year=1903 |page=393 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463}}</ref> অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ বিকাশ ঔপনিৱেশিক যুগ আৰু আহোম ৰাজদৰবাৰত ভাষাটোৰ গ্ৰহণৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]]ই সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। আনহাতে, মধ্য অসমৰ কছাৰী শাসক মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[মাধৱ কন্দলী]]য়ে ''ৰামায়ণ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মতে, এই সাহিত্যই তেতিয়ালৈকে অসমীয়া ভাষা এক শক্তিশালী সাহিত্যিক মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=A History of Indian Literature: Modern Assamese Literature |year=1976 |pages=45–50}}</ref> অসমীয়া ভাষা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ বিকাশ কেৱল [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ সীমাত আবদ্ধ নাছিল। ঐতিহাসিকভাৱে [[কমতা ৰাজ্য|কমতা]], [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহেও এই প্ৰক্ৰিয়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰে কিছুমান অঞ্চল আহোম শাসনৰ স্থায়ী অধীনলৈ অহা নাছিল যদিও তাত অসমীয়া বা সম্পৰ্কিত আঞ্চলিক ভাষাৰূপৰ প্ৰচলন আছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বহু জনগোষ্ঠীয়ে অসমীয়াক মাতৃভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–359}}</ref> হৰেকৃষ্ণ ডেকাৰ মতে, বৰ্তমানৰ অসমীয়া নামটো প্ৰচলিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ভাষা আৰু সাহিত্যই এক উমৈহতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |pages=189–202}}</ref> ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত ''Assamese'' শব্দটো ভাষাভাষীৰ লগতে অঞ্চলটোৰ জনসমষ্টিক বুজাবলৈও ব্যৱহৃত হৈছিল। হেনৰি ৱাটাৰফিল্ডে ১৮৭৫ চনৰ এখন লোকপিয়ল-সম্পৰ্কীয় স্মাৰকত অসমীয়া ভাষাৰ সৈতে বঙালীৰ সাদৃশ্য আৰু স্থানীয় জনসমষ্টিৰ মিশ্ৰিত উৎসৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |location=London |year=1875 |page=19 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/}}</ref> ==সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়== অসমীয়া জাতিৰ সংজ্ঞা ঐতিহাসিকভাৱে পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে বিতৰ্কিত। অসম এখন বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় ৰাজ্য হোৱা বাবে সকলো বাসিন্দাকে একেটা জাতিগত বা ভাষিক পৰিচয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ১৯৮৫ চনৰ [[অসম চুক্তি]]ৰ ষষ্ঠ দফা ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত ''অসমীয়া লোক''ৰ সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰাটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ পৰিছে। এই দফাত অসমীয়া লোকসকলৰ সাংস্কৃতিক, সামাজিক আৰু ভাষিক পৰিচয় তথা ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে সাংবিধানিক, আইনগত আৰু প্ৰশাসনিক সুৰক্ষা প্ৰদানৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite news |title=Assamese People definition rocks Assembly |work=The Hindu |date=1 April 2015 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assamese-people-definition-rocks-assembly/article7055297.ece}}</ref> ২০০০ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত [[সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা]]ই ১৯৫১ চনৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী]]ত নাম থকা ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক অসমীয়া হিচাপে গণ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। অৱশ্যে এইটো সংগঠনটোৰ প্ৰস্তাৱিত সংজ্ঞা আছিল, সৰ্বজনস্বীকৃত বা চূড়ান্ত আইনগত সংজ্ঞা নহয়।<ref>{{cite news |last=Hussain |first=Wasbir |title=Of Natives and Aliens |work=The Hindu |date=24 April 2000 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/of-natives-and-aliens/article28013077.ece}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ক বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত হোৱা ঐতিহাসিক একীভূতকৰণ আৰু ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=355}}</ref> ==অসমীয়া জাতি সম্বন্ধে বুৰঞ্জীবিদসমূহৰ ভাষ্য== সত্যেন বৰকটকীৰ মতে, "খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দুহেজাৰ চনৰ সময়ৰ পৰা চীন দেশৰ [[হোৱাংহো নদী|হোৱাংহো]] আৰু ইয়াং চিকিয়াং নদীৰ পাৰৰ পৰা অসমৰ মাজেদি ভাৰতলৈ এক জনপ্ৰৱাহ চলি আছিল। এই মংগোল লোকসকল আৰু ব্ৰহ্মদেশৰ উত্তৰ অঞ্চলৰ পৰা দেশান্তৰিত হৈ অহা লোকসকলে অসমৰ মুঠ অধিবাসীসকলৰ এটা প্ৰধান অংশ অধিকাৰ কৰি আছে।{{cn}} অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকল ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলৰ সাগৰ পথেদি অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল। অসমৰ কেতবোৰ জাতি জনজাতি যেনে কেওঁট, সৎনামী, চাওঁতাল, কুকি, মণিপুৰী, কছাৰী, মেঘালয়ৰ খাচী, জয়ন্তীয়া আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৱাংচু নামেৰে এটা জনজাতিৰ মাজত অষ্ট্ৰিক প্ৰজাতিৰ লোকসকলৰ কিছু মিল দেখা যায়। পণ্ডিতসকলৰ মতে, অষ্ট্ৰিকসকল হয়তো অসমৰ মাজেদি আহি উত্তৰ বংগ বা নেপাল আদি ঠাইলৈ গৈছিল নাইবা তেওঁলোকৰ ভালেমান লোক ইয়াতে ৰৈ গৈছিল আৰু পাছত মংগোলীয়সকল আহি অসম সোমোৱাত তেওঁলোকৰ সৈতে এই লোকসকল মিলি গৈছিল আৰু আৰু এতিয়া তেওঁলোকৰ মংগোলীয় লক্ষণেই বেছি। অষ্ট্ৰিকসকলেই অসমলৈ অহা প্ৰথম লোক বুলি ভাবিবৰ থল আছে আৰু সেয়েহে তেওঁলোকে অসমৰ মুল অধিবাসী। ==স্বাধীনতা-উত্তৰ কালত অসমীয়া জাতি== ইংৰাজসকল অসমৰ পৰা যোৱাৰ পাচত অসমতো বহুতো পৰিৱৰ্তন ঘটিল। প্ৰতিটো প্ৰধান পাৰ্বত্য গোষ্ঠীয়ে অসমৰ পৰা আঁতৰি গৈ নিজৰ নিজৰ সুকীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। লগে লগে অসমীয়া জাতিৰ প্ৰসাৰতাটো ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ পৰিল। অসম বুলি থাকিলগৈ পাতল জনবসতিৰে মিকিৰ পাহাৰ (বৰ্তমানৰ কাৰ্বি আংলং)আৰু উত্তৰ কাছাৰ অঞ্চল, কাছাৰ জিলা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাকে বুজায়। অসমৰ কোনো এটা [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] মানুহে অসমীয়া জাতিৰ মানুহ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-২৬-২৯ (১)</ref> ==অসমীয়া জাতিত ভাঙোন== মূলতঃ ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ পাচৰ সময়ছোৱাৰ পৰাই অসমীয়া জাতিৰ ৰাজহাড়স্বৰূপ জনগোষ্ঠীসমূহৰৰ মাজত বিভিন্ন ধৰণৰ অসন্তুষ্টিয়ে গা কৰি উঠিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে অসমীয়া জাতি ৰূপে নিজৰ পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি নিজস্ব স্বকীয় জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় দিবলৈ আগ্ৰহী হৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু কিছুমান সুবিধাবাদী ৰাজনীতিবিদৰ কাৰুকাৰ্যই এইক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পৰিমাণে উদগণি জগাই আহিছে। অৱশ্যে অসমৰ কেইবাজনো ৰাজনৈতিক নেতাই কৰা অদূৰদৰ্শী আৰু অপৰিপক্ব সিদ্ধান্তসমূহেও এই ভাঙোনত অৰিহনা যোগাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== #Baruah, Sanjib (1994). "'Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism". Modern Asian Studies. 28 (3): 649–671. doi:[[doi:10.1017/S0026749X00011896|10.1017/S0026749X00011896]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/313047 313047]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144065698 144065698]. #Cantile, Audrey (1984). The Assamese. Curzon Press. #Deka, Harekrishna (2005). "The Assamese Mind: contours of a landscape". India International Centre Quarterly. 32 (2/3): 189–202. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/23006027 23006027]. #Grierson, G A, ed. (1903). [https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463#page/1/mode/1up Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family Eastern Group]. Vol. V. #Guha, Amalendu (December 1983), [https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)"] (PDF), Social Scientist, 11 (12): 3–34, doi:10.2307/3516963, JSTOR 3516963 #Guha, Amalendu (1984). "Nationalism: Pan-Indian and Regional in a Historical Perspective". Social Scientist. 12 (2): 42–65. doi:[[doi:10.2307/3517093|10.2307/3517093]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3517093 3517093]. #Misra, Udayon (1999). "Immigration and Identity Transformation in Assam". Economic and Political Weekly. 34 (21): 1264–1271. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/4407987 4407987]. #Sharma, Chandan Kumar (2009). "Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity". In Medhi, B.K (ed.). Tribes of North-East India: Issues and Challenges. Delhi: Omsons Publications. pp. 354–366. #Urban, Hugh B. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/270529066 "The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam"]. The Journal of Hindu Studies. 4 (3): 231–247. doi:[[doi:10.1093/jhs/hir034|10.1093/jhs/hir034]]. ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] 1x8isr0uo35gthiq7csakmhhw2jzs4m 646401 646400 2026-10-21T03:58:16Z Ananya Taye 28065 remove uncited content 646401 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = অসমীয়া জাতি |native_name = অসমীয়া {{unicode|Assamese}} |population = ১৩,২৬৮,৪৮৪ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>{{cite web|url=http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |title=Archived copy |accessdate=2016-05-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213014/http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |archivedate=2016-06-09 |df= }}</ref> |region1 = {{flag|India}} |pop1 = ১৩,১৩৩,২৩৭ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907221310/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece |date=2016-09-07 }} Less than 50 per cent Assamese speakers in Assam, The Hindu, January 9, 2008.</ref> |ref1 = |region2 = {{flag|Bangladesh}} |pop2 = ২২,৪৫৬ (২০০১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref2 = |region3 = {{flag|Bhutan}} |pop3 = ৫৪,২৬৮ (২০১১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[File:Assamese Bengali letter A (red).png|15px]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (''<small>[[কামৰূপী উপভাষা|কামৰূপী]], [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[দেৱান উপভাষা|দেৱান]], [[নলবৰীয়া উপভাষা|নলবৰীয়া]] আদি উপভাষা</small>'') |religions = ''সংখ্যাগুৰু:'' [[File:Om.svg|17px]] [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] (প্ৰধানকৈ''[[File:Sankaradeva.jpg|17px]][[একশৰণ নাম ধৰ্ম]]) [[অসমৰ জনজাতীয় ধৰ্ম]]: • [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম]] •[[File:Flag of Donyi-Polo.svg|17px]] [[ডনি পল]] •[[File:Bathouism flag.svg|17px]] [[বাথৌ ধৰ্ম]] •তিৱা জনজাতীয় ধৰ্ম ''অন্যান্য:''[[File:Allah-green.svg|17px]] [[ইছলাম]] • [[File:Christianity Symbol.svg|17px]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] • [[File:Khanda.svg|17px]] [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]]<ref>{{cite web |last1=Mar 14 |first1=Yudhvir Rana / TNN / |title=Mission roots brings Assamese Sikhs to Punjab {{!}} India News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mission-roots-brings-Assamese-Sikhs-to-Punjab/articleshow/4262528.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |related = [[চীনা-তিব্বতীয়]] ([[বড়ো-কছাৰী]], [[টানি জাতি]], [[কাৰ্বি]]), [[টাই জাতি]], [[আৰ্য-ভাৰতীয়]], অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক |footnotes = }} '''অসমীয়া জাতি''' হৈছে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক সামাজিক-জাতিগত আৰু ভাষিক সম্প্ৰদায়।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |page=190}}</ref> এই পৰিচয় ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন ভাষিক আৰু জাতিগত জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক একীভূতকৰণৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ গঠনত অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক, চীনা-তিব্বতীয়, ভাৰত-আৰ্য আৰু টাই ভাষা-পৰিয়ালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীসমূহে ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে এই ঐতিহাসিক একীভূতকৰণক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ''অসমীয়া জাতি'' আৰু ''অসমৰ বাসিন্দাসকল'' সম্পূৰ্ণ সমাৰ্থক ধাৰণা নহয়। ''অসমৰ বাসিন্দা'' বুলিলে ৰাজ্যখনত বসবাস কৰা সকলো ভাষিক আৰু জাতিগত সম্প্ৰদায়ৰ লোকক বুজোৱা হয়; আনহাতে ''অসমীয়া জাতি'' বুলিলে ঐতিহাসিকভাৱে বিকশিত হোৱা এক উমৈহতীয়া ভাষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক বুজোৱা হয়। এই পৰিচয়ৰ সৈতে প্ৰধানকৈ অসমীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক থাকিলেও ইয়াক কেৱল এটা বংশগত জনগোষ্ঠীৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। অৱশ্যে অসমৰ বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় সমাজত ''অসমীয়া'' পৰিচয়ৰ পৰিসৰ আৰু সংজ্ঞাক লৈ ঐতিহাসিক আৰু ৰাজনৈতিক মতভেদ আছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয়ৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ হৈছে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ ভাষাভিত্তিক লোকপিয়ল অনুসৰি, দেশখনত অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা আছিল ১,৫৩,১১,৩৫১ গৰাকী। ইয়াৰে ১,৫০,৯৭,২৫৭ গৰাকী অসমত বাস কৰিছিল, যি ৰাজ্যখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪৮.৩৮ শতাংশ।<ref>{{cite web |title=Abstract of Speakers' Strength of Languages and the Mother Tongues – 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf}}</ref> এই পৰিসংখ্যা অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা; ইয়াক অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ধাৰী সকলো লোকৰ সুনিৰ্দিষ্ট জনসংখ্যা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==নাম== ইংৰাজী ''Assamese'' শব্দটো ''Assam'' নামৰ পৰা গঠিত, য'ত ''-ese'' প্ৰত্যয়টোৱে কোনো অঞ্চলৰ ভাষা বা বাসিন্দাক বুজায়। ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসন আৰু ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত এই শব্দটো অসমীয়া ভাষা আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীক বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Grierson |editor-first=G. A. |title=Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family, Eastern Group |volume=V |year=1903 |page=393 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463}}</ref> অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ বিকাশ ঔপনিৱেশিক যুগ আৰু আহোম ৰাজদৰবাৰত ভাষাটোৰ গ্ৰহণৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]]ই সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। আনহাতে, মধ্য অসমৰ কছাৰী শাসক মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[মাধৱ কন্দলী]]য়ে ''ৰামায়ণ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মতে, এই সাহিত্যই তেতিয়ালৈকে অসমীয়া ভাষা এক শক্তিশালী সাহিত্যিক মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=A History of Indian Literature: Modern Assamese Literature |year=1976 |pages=45–50}}</ref> অসমীয়া ভাষা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ বিকাশ কেৱল [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ সীমাত আবদ্ধ নাছিল। ঐতিহাসিকভাৱে [[কমতা ৰাজ্য|কমতা]], [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহেও এই প্ৰক্ৰিয়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰে কিছুমান অঞ্চল আহোম শাসনৰ স্থায়ী অধীনলৈ অহা নাছিল যদিও তাত অসমীয়া বা সম্পৰ্কিত আঞ্চলিক ভাষাৰূপৰ প্ৰচলন আছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বহু জনগোষ্ঠীয়ে অসমীয়াক মাতৃভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–359}}</ref> হৰেকৃষ্ণ ডেকাৰ মতে, বৰ্তমানৰ অসমীয়া নামটো প্ৰচলিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ভাষা আৰু সাহিত্যই এক উমৈহতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |pages=189–202}}</ref> ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত ''Assamese'' শব্দটো ভাষাভাষীৰ লগতে অঞ্চলটোৰ জনসমষ্টিক বুজাবলৈও ব্যৱহৃত হৈছিল। হেনৰি ৱাটাৰফিল্ডে ১৮৭৫ চনৰ এখন লোকপিয়ল-সম্পৰ্কীয় স্মাৰকত অসমীয়া ভাষাৰ সৈতে বঙালীৰ সাদৃশ্য আৰু স্থানীয় জনসমষ্টিৰ মিশ্ৰিত উৎসৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |location=London |year=1875 |page=19 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/}}</ref> ==সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়== অসমীয়া জাতিৰ সংজ্ঞা ঐতিহাসিকভাৱে পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে বিতৰ্কিত। অসম এখন বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় ৰাজ্য হোৱা বাবে সকলো বাসিন্দাকে একেটা জাতিগত বা ভাষিক পৰিচয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ১৯৮৫ চনৰ [[অসম চুক্তি]]ৰ ষষ্ঠ দফা ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত ''অসমীয়া লোক''ৰ সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰাটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ পৰিছে। এই দফাত অসমীয়া লোকসকলৰ সাংস্কৃতিক, সামাজিক আৰু ভাষিক পৰিচয় তথা ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে সাংবিধানিক, আইনগত আৰু প্ৰশাসনিক সুৰক্ষা প্ৰদানৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite news |title=Assamese People definition rocks Assembly |work=The Hindu |date=1 April 2015 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assamese-people-definition-rocks-assembly/article7055297.ece}}</ref> ২০০০ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত [[সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা]]ই ১৯৫১ চনৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী]]ত নাম থকা ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক অসমীয়া হিচাপে গণ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। অৱশ্যে এইটো সংগঠনটোৰ প্ৰস্তাৱিত সংজ্ঞা আছিল, সৰ্বজনস্বীকৃত বা চূড়ান্ত আইনগত সংজ্ঞা নহয়।<ref>{{cite news |last=Hussain |first=Wasbir |title=Of Natives and Aliens |work=The Hindu |date=24 April 2000 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/of-natives-and-aliens/article28013077.ece}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ক বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত হোৱা ঐতিহাসিক একীভূতকৰণ আৰু ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=355}}</ref> ==স্বাধীনতা-উত্তৰ কালত অসমীয়া জাতি== ইংৰাজসকল অসমৰ পৰা যোৱাৰ পাচত অসমতো বহুতো পৰিৱৰ্তন ঘটিল। প্ৰতিটো প্ৰধান পাৰ্বত্য গোষ্ঠীয়ে অসমৰ পৰা আঁতৰি গৈ নিজৰ নিজৰ সুকীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। লগে লগে অসমীয়া জাতিৰ প্ৰসাৰতাটো ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ পৰিল। অসম বুলি থাকিলগৈ পাতল জনবসতিৰে মিকিৰ পাহাৰ (বৰ্তমানৰ কাৰ্বি আংলং)আৰু উত্তৰ কাছাৰ অঞ্চল, কাছাৰ জিলা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাকে বুজায়। অসমৰ কোনো এটা [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] মানুহে অসমীয়া জাতিৰ মানুহ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-২৬-২৯ (১)</ref> ==অসমীয়া জাতিত ভাঙোন== মূলতঃ ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ পাচৰ সময়ছোৱাৰ পৰাই অসমীয়া জাতিৰ ৰাজহাড়স্বৰূপ জনগোষ্ঠীসমূহৰৰ মাজত বিভিন্ন ধৰণৰ অসন্তুষ্টিয়ে গা কৰি উঠিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে অসমীয়া জাতি ৰূপে নিজৰ পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি নিজস্ব স্বকীয় জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় দিবলৈ আগ্ৰহী হৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু কিছুমান সুবিধাবাদী ৰাজনীতিবিদৰ কাৰুকাৰ্যই এইক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পৰিমাণে উদগণি জগাই আহিছে। অৱশ্যে অসমৰ কেইবাজনো ৰাজনৈতিক নেতাই কৰা অদূৰদৰ্শী আৰু অপৰিপক্ব সিদ্ধান্তসমূহেও এই ভাঙোনত অৰিহনা যোগাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== #Baruah, Sanjib (1994). "'Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism". Modern Asian Studies. 28 (3): 649–671. doi:[[doi:10.1017/S0026749X00011896|10.1017/S0026749X00011896]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/313047 313047]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144065698 144065698]. #Cantile, Audrey (1984). The Assamese. Curzon Press. #Deka, Harekrishna (2005). "The Assamese Mind: contours of a landscape". India International Centre Quarterly. 32 (2/3): 189–202. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/23006027 23006027]. #Grierson, G A, ed. (1903). [https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463#page/1/mode/1up Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family Eastern Group]. Vol. V. #Guha, Amalendu (December 1983), [https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)"] (PDF), Social Scientist, 11 (12): 3–34, doi:10.2307/3516963, JSTOR 3516963 #Guha, Amalendu (1984). "Nationalism: Pan-Indian and Regional in a Historical Perspective". Social Scientist. 12 (2): 42–65. doi:[[doi:10.2307/3517093|10.2307/3517093]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3517093 3517093]. #Misra, Udayon (1999). "Immigration and Identity Transformation in Assam". Economic and Political Weekly. 34 (21): 1264–1271. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/4407987 4407987]. #Sharma, Chandan Kumar (2009). "Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity". In Medhi, B.K (ed.). Tribes of North-East India: Issues and Challenges. Delhi: Omsons Publications. pp. 354–366. #Urban, Hugh B. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/270529066 "The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam"]. The Journal of Hindu Studies. 4 (3): 231–247. doi:[[doi:10.1093/jhs/hir034|10.1093/jhs/hir034]]. ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] icljrhztvdvrldete1m6u4kkmzj4gjr 646402 646401 2026-10-21T04:38:32Z Ananya Taye 28065 added new history. section with new citations 646402 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = অসমীয়া জাতি |native_name = অসমীয়া {{unicode|Assamese}} |population = ১৩,২৬৮,৪৮৪ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>{{cite web|url=http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |title=Archived copy |accessdate=2016-05-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213014/http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |archivedate=2016-06-09 |df= }}</ref> |region1 = {{flag|India}} |pop1 = ১৩,১৩৩,২৩৭ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907221310/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece |date=2016-09-07 }} Less than 50 per cent Assamese speakers in Assam, The Hindu, January 9, 2008.</ref> |ref1 = |region2 = {{flag|Bangladesh}} |pop2 = ২২,৪৫৬ (২০০১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref2 = |region3 = {{flag|Bhutan}} |pop3 = ৫৪,২৬৮ (২০১১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[File:Assamese Bengali letter A (red).png|15px]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (''<small>[[কামৰূপী উপভাষা|কামৰূপী]], [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[দেৱান উপভাষা|দেৱান]], [[নলবৰীয়া উপভাষা|নলবৰীয়া]] আদি উপভাষা</small>'') |religions = ''সংখ্যাগুৰু:'' [[File:Om.svg|17px]] [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] (প্ৰধানকৈ''[[File:Sankaradeva.jpg|17px]][[একশৰণ নাম ধৰ্ম]]) [[অসমৰ জনজাতীয় ধৰ্ম]]: • [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম]] •[[File:Flag of Donyi-Polo.svg|17px]] [[ডনি পল]] •[[File:Bathouism flag.svg|17px]] [[বাথৌ ধৰ্ম]] •তিৱা জনজাতীয় ধৰ্ম ''অন্যান্য:''[[File:Allah-green.svg|17px]] [[ইছলাম]] • [[File:Christianity Symbol.svg|17px]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] • [[File:Khanda.svg|17px]] [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]]<ref>{{cite web |last1=Mar 14 |first1=Yudhvir Rana / TNN / |title=Mission roots brings Assamese Sikhs to Punjab {{!}} India News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mission-roots-brings-Assamese-Sikhs-to-Punjab/articleshow/4262528.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |related = [[চীনা-তিব্বতীয়]] ([[বড়ো-কছাৰী]], [[টানি জাতি]], [[কাৰ্বি]]), [[টাই জাতি]], [[আৰ্য-ভাৰতীয়]], অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক |footnotes = }} '''অসমীয়া জাতি''' হৈছে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক সামাজিক-জাতিগত আৰু ভাষিক সম্প্ৰদায়।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |page=190}}</ref> এই পৰিচয় ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন ভাষিক আৰু জাতিগত জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক একীভূতকৰণৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ গঠনত অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক, চীনা-তিব্বতীয়, ভাৰত-আৰ্য আৰু টাই ভাষা-পৰিয়ালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীসমূহে ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে এই ঐতিহাসিক একীভূতকৰণক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ''অসমীয়া জাতি'' আৰু ''অসমৰ বাসিন্দাসকল'' সম্পূৰ্ণ সমাৰ্থক ধাৰণা নহয়। ''অসমৰ বাসিন্দা'' বুলিলে ৰাজ্যখনত বসবাস কৰা সকলো ভাষিক আৰু জাতিগত সম্প্ৰদায়ৰ লোকক বুজোৱা হয়; আনহাতে ''অসমীয়া জাতি'' বুলিলে ঐতিহাসিকভাৱে বিকশিত হোৱা এক উমৈহতীয়া ভাষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক বুজোৱা হয়। এই পৰিচয়ৰ সৈতে প্ৰধানকৈ অসমীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক থাকিলেও ইয়াক কেৱল এটা বংশগত জনগোষ্ঠীৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। অৱশ্যে অসমৰ বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় সমাজত ''অসমীয়া'' পৰিচয়ৰ পৰিসৰ আৰু সংজ্ঞাক লৈ ঐতিহাসিক আৰু ৰাজনৈতিক মতভেদ আছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয়ৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ হৈছে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ ভাষাভিত্তিক লোকপিয়ল অনুসৰি, দেশখনত অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা আছিল ১,৫৩,১১,৩৫১ গৰাকী। ইয়াৰে ১,৫০,৯৭,২৫৭ গৰাকী অসমত বাস কৰিছিল, যি ৰাজ্যখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪৮.৩৮ শতাংশ।<ref>{{cite web |title=Abstract of Speakers' Strength of Languages and the Mother Tongues – 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf}}</ref> এই পৰিসংখ্যা অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা; ইয়াক অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ধাৰী সকলো লোকৰ সুনিৰ্দিষ্ট জনসংখ্যা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==নাম== ইংৰাজী ''Assamese'' শব্দটো ''Assam'' নামৰ পৰা গঠিত, য'ত ''-ese'' প্ৰত্যয়টোৱে কোনো অঞ্চলৰ ভাষা বা বাসিন্দাক বুজায়। ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসন আৰু ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত এই শব্দটো অসমীয়া ভাষা আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীক বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Grierson |editor-first=G. A. |title=Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family, Eastern Group |volume=V |year=1903 |page=393 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463}}</ref> অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ বিকাশ ঔপনিৱেশিক যুগ আৰু আহোম ৰাজদৰবাৰত ভাষাটোৰ গ্ৰহণৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]]ই সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। আনহাতে, মধ্য অসমৰ কছাৰী শাসক মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[মাধৱ কন্দলী]]য়ে ''ৰামায়ণ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মতে, এই সাহিত্যই তেতিয়ালৈকে অসমীয়া ভাষা এক শক্তিশালী সাহিত্যিক মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=A History of Indian Literature: Modern Assamese Literature |year=1976 |pages=45–50}}</ref> অসমীয়া ভাষা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ বিকাশ কেৱল [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ সীমাত আবদ্ধ নাছিল। ঐতিহাসিকভাৱে [[কমতা ৰাজ্য|কমতা]], [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহেও এই প্ৰক্ৰিয়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰে কিছুমান অঞ্চল আহোম শাসনৰ স্থায়ী অধীনলৈ অহা নাছিল যদিও তাত অসমীয়া বা সম্পৰ্কিত আঞ্চলিক ভাষাৰূপৰ প্ৰচলন আছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বহু জনগোষ্ঠীয়ে অসমীয়াক মাতৃভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–359}}</ref> হৰেকৃষ্ণ ডেকাৰ মতে, বৰ্তমানৰ অসমীয়া নামটো প্ৰচলিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ভাষা আৰু সাহিত্যই এক উমৈহতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |pages=189–202}}</ref> ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত ''Assamese'' শব্দটো ভাষাভাষীৰ লগতে অঞ্চলটোৰ জনসমষ্টিক বুজাবলৈও ব্যৱহৃত হৈছিল। হেনৰি ৱাটাৰফিল্ডে ১৮৭৫ চনৰ এখন লোকপিয়ল-সম্পৰ্কীয় স্মাৰকত অসমীয়া ভাষাৰ সৈতে বঙালীৰ সাদৃশ্য আৰু স্থানীয় জনসমষ্টিৰ মিশ্ৰিত উৎসৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |location=London |year=1875 |page=19 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/}}</ref> ==সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়== অসমীয়া জাতিৰ সংজ্ঞা ঐতিহাসিকভাৱে পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে বিতৰ্কিত। অসম এখন বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় ৰাজ্য হোৱা বাবে সকলো বাসিন্দাকে একেটা জাতিগত বা ভাষিক পৰিচয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ১৯৮৫ চনৰ [[অসম চুক্তি]]ৰ ষষ্ঠ দফা ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত ''অসমীয়া লোক''ৰ সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰাটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ পৰিছে। এই দফাত অসমীয়া লোকসকলৰ সাংস্কৃতিক, সামাজিক আৰু ভাষিক পৰিচয় তথা ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে সাংবিধানিক, আইনগত আৰু প্ৰশাসনিক সুৰক্ষা প্ৰদানৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite news |title=Assamese People definition rocks Assembly |work=The Hindu |date=1 April 2015 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assamese-people-definition-rocks-assembly/article7055297.ece}}</ref> ২০০০ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত [[সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা]]ই ১৯৫১ চনৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী]]ত নাম থকা ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক অসমীয়া হিচাপে গণ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। অৱশ্যে এইটো সংগঠনটোৰ প্ৰস্তাৱিত সংজ্ঞা আছিল, সৰ্বজনস্বীকৃত বা চূড়ান্ত আইনগত সংজ্ঞা নহয়।<ref>{{cite news |last=Hussain |first=Wasbir |title=Of Natives and Aliens |work=The Hindu |date=24 April 2000 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/of-natives-and-aliens/article28013077.ece}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ক বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত হোৱা ঐতিহাসিক একীভূতকৰণ আৰু ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=355}}</ref> ==অসমীয়া জাতি গঠনৰ ইতিহাস== অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয় কোনো এখন নিৰ্দিষ্ট ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা বা একক সামৰিক সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা নাছিল। ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছিল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বিভিন্ন জনজাতীয় আৰু অজনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি চলা সামাজিক, ভাষিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় আদান-প্ৰদানৰ মাজেৰে। আঞ্চলিক ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠা, স্থায়ী কৃষিৰ সম্প্ৰসাৰণ, আন্তঃবিবাহ, হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ বিস্তাৰ আৰু উমৈহতীয়া কথিত ভাষাৰ বিকাশে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীক ক্ৰমে এক বৃহত্তৰ সমাজৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছিল। সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই এই প্ৰক্ৰিয়াক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'') হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে, য'ত জনজাতীয় আৰু অজনজাতীয় উভয় গোটেই অসমীয়া সমাজ গঠনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–356}}</ref> ===অসমীয়া ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ প্ৰাৰম্ভিক ভিত্তি=== অসমীয়া ভাষিক আৰু সাহিত্যিক পৰিচয়ৰ প্ৰাৰম্ভিক ভিত্তি মধ্যযুগৰ প্ৰথমাৰ্ধতে গঢ় লৈ উঠিছিল। চতুৰ্দশ শতিকালৈকে [[অসমীয়া ভাষা]] বিভিন্ন আঞ্চলিক ৰাজ্যৰ ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত সাহিত্য ৰচনাৰ এটা মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হৈছিল। [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]] আৰু আন কবিসকলে সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। আনহাতে মধ্য অসমৰ এজন [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] শাসক মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[মাধৱ কন্দলী]]য়ে ''ৰামায়ণ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মতে, চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰা সংৰক্ষিত এই সাহিত্যিক নিদৰ্শনসমূহে সেই সময়লৈকে অসমীয়া ভাষা সাহিত্যিক প্ৰকাশৰ এটা শক্তিশালী মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সেয়েহে আহোম ৰাজদৰবাৰত অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰাৰ বহু আগৰ পৰাই কমতা আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত এক আঞ্চলিক সাহিত্যিক সংস্কৃতি গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=A History of Indian Literature: Modern Assamese Literature |publisher=Harrassowitz |year=1976 |pages=45–50}}</ref> একেসময়তে পূব অসমতো সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় একীভূতকৰণৰ এটা সমান্তৰাল প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল। উজনি অসমত আহোমসকলৰ ৰাজনৈতিক প্ৰাধান্য প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পূৰ্বেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰসমূহৰ পৰা দূৰত অৱস্থিত হ'লেও আহোমসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বেই চুতীয়া ৰাজ্যত হিন্দুকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=357}}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে চুতীয়া সমাজত এটা স্তৰবিভক্ত হিন্দু সামাজিক ব্যৱস্থা গঢ় লৈ উঠিছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি, সেই সময়ত চুতীয়া ৰাজ্যত [[ব্ৰাহ্মণ]], কায়স্থ, [[কলিতা]] আৰু দৈৱজ্ঞ বা গণক আদি সামাজিক গোটৰ উপস্থিতি আছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnabi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |year=2002 |page=21}}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ [[একশৰণ নামধৰ্ম]] আন্দোলনৰ পূৰ্বেও পূব অসমত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ উপস্থিতি আছিল। চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া তাম্ৰশাসনসমূহত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ আৰু বাসুদেৱৰ ভক্ত হিচাপে পৰিচিত ভূমিদান গ্ৰহীতাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই তথ্যসমূহে চুতীয়া ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=51–56 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাসমূহতো [[শদিয়া]] আৰু কুণ্ডিলক বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ হিচাপে স্মৰণ কৰা হৈছে। ঘাৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰাত চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত শদিয়াত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন আৰু স্থানীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ বিৱৰণ পোৱা যায়।{{efn|ঘাৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, দুজন চুতীয়া ৰাজকুমাৰে নবদ্বীপত অধ্যয়ন কৰাৰ সময়ত কনৌজৰ শংকৰ্ষণ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। দেশলৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ ৰাজকুমাৰজনে শংকৰ্ষণ আৰু কেইবাটাও বৃত্তিজীৱী পৰিয়ালক শদিয়ালৈ আনি ঘাৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। প্ৰতিষ্ঠানটোক ভূমি, সেৱক আৰু বিষ্ণুৰ প্ৰতিমা দান কৰা হৈছিল। শংকৰ্ষণৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত প্ৰতিষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত হয় বুলি এই পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019}}</ref>}} কুণ্ডিলৰ সৈতে বদলা পদ্ম আতা আৰু বংশীগোপাল দেৱৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ সম্পৰ্কৰ উল্লেখো বৈষ্ণৱ বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়।{{efn|বদলা পদ্ম আতাৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=গুৰু চৰিত কথা |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as}}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810}}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor1-last=Barua |editor1-first=Birinchi Kumar |editor2-last=Neog |editor2-first=Maheswar |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |publisher=Gauhati University |year=1960}}</ref>}} আনহাতে ''আদি চৰিত'' আৰু ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কুণ্ডিলৰ পৰা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা অনাৰ বিৱৰণ আছে।{{efn|''আদি চৰিত''ত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা বাসুদেৱৰ এটা প্ৰতিমা লৈ অহাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |author=মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত |publisher=ভাৰতচন্দ্ৰ দাস |location=গুৱাহাটী |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as}}</ref> ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত'' অনুসৰি, [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱ প্ৰতিমা আনি দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰুৱা সত্ৰত স্থাপন কৰাইছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf}}</ref>}} এই তথ্যসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যত ব্ৰাহ্মণ্য, বৈষ্ণৱ আৰু স্থানীয় জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সহাৱস্থানৰ কথা সূচায়। ইতিহাসবিদ ৰমেশ বুঢ়াগোহাঁয়েও পৰৱৰ্তী বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঠনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত চুতীয়াসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি আৰু তেওঁলোকৰ দক্ষ শিল্পী, কাৰিকৰ তথা প্ৰশাসনিক বিষয়াসকলৰ সংযোজনে পৰৱৰ্তী বৃহত্তৰ অসমীয়া ৰাজ্য গঠনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Buragohain |first=Ramesh |title=State Formation in Early Mediaeval Assam: A Case Study of the Chutiya State |url=http://dspace.nehu.ac.in/jspui/bitstream/1/10199/1/State%20formation%20%28R%20Buragohain%29.pdf |date=2013 |page=122 |quote=They greatly contributed to the emerging political system of the time. With the pace of assimilations and acculturations under the hegemony of the Ahoms, they, in fact provided the much needed base for the birth of a greater broad-based Assamese state after the Ahoms in course of time. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232253/http://dspace.nehu.ac.in/jspui/bitstream/1/10199/1/State%20formation%20(R%20Buragohain).pdf |archive-date=16 September 2020 |url-status=live}}</ref> সেয়েহে আহোমসকলৰ ৰাজনৈতিক উত্থানৰ পূৰ্বেই চুতীয়া আৰু কমতা ৰাজ্যত অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য আৰু ধৰ্মীয় বিকাশৰ বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল, যিসমূহে পৰৱৰ্তী অসমীয়া সমাজ গঠনত ভূমিকা পালন কৰিছিল। ===বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভূমিকা=== ষোড়শ শতিকাৰ পৰা [[একশৰণ নামধৰ্ম]]ই ইতিমধ্যে বিকশিত হৈ থকা অসমীয়া ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিসৰক এক বৃহত্তৰ প্ৰতিষ্ঠানগত ভিত্তি প্ৰদান কৰে। [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]], [[মাধৱদেৱ]] আৰু তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ অসমীয়া আৰু [[ব্ৰজাৱলী ভাষা|ব্ৰজাৱলী]] ভাষাত ৰচিত সাহিত্যৰ লগতে [[সত্ৰ]] আৰু [[নামঘৰ]]সমূহে উমৈহতীয়া উপাসনা, সাহিত্যচৰ্চা, সংগীত, নাট্যপ্ৰদৰ্শন আৰু সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ গঢ়ি তুলিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনে অসমীয়া জাতিগত পৰিচয় গঠনৰ ইতিপূৰ্বে আৰম্ভ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক অধিক শক্তিশালী আৰু সুসংহত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=357–359}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম ৰজাসকলে এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পৃষ্ঠপোষকতা কৰিলেও সত্ৰ আৰু নামঘৰসমূহ মূলত আহোম ৰাজ্যই সৃষ্টি কৰা প্ৰতিষ্ঠান নাছিল। বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰু আৰু তেওঁলোকৰ শিষ্যসকলৰ কাৰ্যকলাপৰ মাজেৰে এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সামাজিক ভিত্তি গঢ় লৈ উঠিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজপৃষ্ঠপোষকতা বৃদ্ধি পায়। সপ্তদশ শতিকালৈকে আহোম আৰু কোচ উভয় ৰাজ্যই বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিস্তৃত জনসমৰ্থনক নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সত্ৰসমূহে ৰাজন্যবৰ্গৰ পৰা ভূমি, জনশক্তি আৰু অন্যান্য সম্পদৰ অনুদান লাভ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=359}}</ref> ===আহোম শাসনকালত সামূহিক পৰিচয়ৰ সুসংহতকৰণ=== অসমীয়া সামূহিক পৰিচয়ৰ ৰাজনৈতিক সুসংহতকৰণত [[আহোম ৰাজ্য]]ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ উদয়ন মিশ্ৰৰ মতে, ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বংগৰ মুছলমান শাসকসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতৰ সময়ত বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোক আহোম শাসনৰ অধীনত উমৈহতীয়া শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে সংগঠিত হোৱাৰ ফলত এক বৃহত্তৰ অসমীয়া ৰাজনৈতিক পৰিচয় গঢ় লোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, [[চুহুংমুং]]ৰ (১৪৯৭–১৫৩৯) শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাৰ লগতে পশ্চিমৰ কমতা আৰু কামৰূপ অঞ্চললৈ সামৰিক অভিযান চলাইছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> এই ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ (১৬০৩–১৬৪১) শাসনকাল আৰু পৰৱৰ্তী আহোম–মোগল সংঘাতসমূহৰ সময়ত অধিক শক্তিশালী হয়। ১৬৭১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]] এই সংঘাতসমূহৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ঘটনা আছিল। মিশ্ৰৰ মতে, বংগ আৰু মোগল অধিকৃত অঞ্চলৰ পৰা অসমলৈ অহা মুছলমান সৈনিক, শিল্পী আৰু বৃত্তিজীৱীসকলৰ একাংশও আহোম ৰাজ্যৰ সমাজ আৰু প্ৰশাসনৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। তেওঁলোকে মোগল সম্প্ৰসাৰণ প্ৰতিহত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> একেসময়তে আহোম ৰাজদৰবাৰ আৰু প্ৰশাসনত [[আহোম ভাষা]]ৰ সৈতে অসমীয়া ভাষাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পায়। ইতিহাসবিদ অমলেন্দু গুহৰ মতে, আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ছোৱাত অসমীয়া ভাষাই প্ৰথমে আহোম ভাষাৰ সৈতে সহাৱস্থান কৰিছিল আৰু ক্ৰমে ৰাজদৰবাৰ তথা প্ৰশাসনত আহোম ভাষাৰ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |page=9 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963}}</ref> এইদৰে আহোম ৰাজ্যই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন ভাষিক, ধৰ্মীয় আৰু জাতিগত গোটক এক অধিক সংহত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ আনিছিল। একশৰণ নামধৰ্মৰ প্ৰসাৰ আৰু আহোম ৰজাসকলৰ হিন্দুধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ ফলত সপ্তদশ–অষ্টাদশ শতিকাত বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ একাংশই হিন্দুধৰ্মৰ বিভিন্ন ধাৰা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে অসমীয়া সমাজত হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি গ্ৰহণ কৰা বিভিন্ন জনগোষ্ঠী, বৰ্ণহিন্দু সম্প্ৰদায়, সমতলৰ জনজাতীয় গোট আৰু অসমীয়া মুছলমানসকল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই প্ৰাক্-ঔপনিৱেশিক বিকাশৰ মাজেৰে এটা সামূহিক ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক সমাজ গঢ় লৈ উঠিছিল। অৱশ্যে আধুনিক ৰাজনৈতিক অৰ্থত অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ বিকাশ ঘটিছিল ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ ঔপনিৱেশিক পৰিস্থিতিত। এই জাতীয়তাবাদৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |pages=1264–1265 |jstor=4407987}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত হোৱা সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় পৰিৱৰ্তনক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ মাধ্যমেৰে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ দুটা উল্লেখযোগ্য দিশ আছিল ৰাজ্য গঠনৰ সৈতে জড়িত সংস্কৃতায়ন আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত একশৰণ নামধৰ্মৰ জৰিয়তে হোৱা সামাজিক স্থানান্তৰ। ====সামাজিক পৰিৱৰ্তন==== ভাৰত-আৰ্য ভাষী আৰু ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ অসমলৈ বিস্তাৰৰ লগে লগে সংস্কৃতায়ন (''Sanskritisation'') আৰু স্থানীয়কৰণ বা দেশীয়কৰণ (''Deshification'')ৰ প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল। প্ৰথম প্ৰক্ৰিয়াত স্থানীয় জনগোষ্ঠী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহে ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ কিছু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল। আনহাতে দ্বিতীয় প্ৰক্ৰিয়াত স্থানীয় বিশ্বাস, দেৱ-দেৱী আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানে ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় সংস্কৃতিকো প্ৰভাৱিত কৰিছিল। হিউ বি. আৰ্বানে এই দুই প্ৰক্ৰিয়াক পৰস্পৰ সম্পৰ্কিত ৰূপত আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Urban |first=Hugh B. |title=The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam |journal=The Journal of Hindu Studies |volume=4 |issue=3 |year=2011 |pages=233–234 |doi=10.1093/jhs/hir034}}</ref> চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, এই পৰিৱৰ্তনসমূহ [[বৰ্মন ৰাজবংশ]]ৰ সময়ৰ পৰা, বিশেষকৈ পঞ্চম–অষ্টম শতিকাত, কামৰূপৰ সামাজিক ব্যৱস্থাত দেখা গৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=356}}</ref> আৰ্বানে কামৰূপৰ বৰ্মনসকলৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ আহোমসকললৈকে অসমৰ বহু ৰাজবংশৰ স্থানীয় বা অনা-ভাৰত-আৰ্য পটভূমি আৰু তেওঁলোকৰ ক্ৰমাগত সংস্কৃতায়নৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Urban |first=Hugh B. |title=The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam |journal=The Journal of Hindu Studies |volume=4 |issue=3 |year=2011 |page=234 |doi=10.1093/jhs/hir034}}</ref> ৰাজবংশসমূহে ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ অধীনস্থ সমাজৰ বিভিন্ন গোটেও এই প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। অৱশ্যে ইয়াৰ ফলত স্থানীয় ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–357}}</ref> ====একশৰণ নামধৰ্ম আৰু সামাজিক স্থানান্তৰ==== ষোড়শ শতিকাত একশৰণ নামধৰ্ম আৰু সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ প্ৰসাৰে জনজাতীয় পৰিচয়ৰ পৰা বৰ্ণভিত্তিক সামাজিক পৰিচয়লৈ স্থানান্তৰৰ এটা নতুন পথ মুকলি কৰিছিল। বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকে সত্ৰত গুৰুৰ পৰা শৰণ বা দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি ক্ৰমে নিজৰ কিছুমান পুৰণি আচাৰ-অনুষ্ঠান পৰিত্যাগ কৰিছিল আৰু নতুন ধৰ্মীয় তথা সামাজিক ৰীতি-নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই বৰ্ণনা কৰা এটা সামাজিক স্থানান্তৰৰ আৰ্হিত দীক্ষা গ্ৰহণৰ পিছতো মদ্যপানৰ অভ্যাস বজাই ৰখা ব্যক্তিক ''মদাহী'' বুলি কোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আৰু শেষত [[কলিতা]] পৰিচয় লাভ কৰিব পাৰিছিল। এই ধাৰাবাহিকতাত [[ব্ৰাহ্মণ]]সকলক অধিক উচ্চ সামাজিক স্থানত গণ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=358}}</ref> সত্ৰসমূহৰ বহু ধৰ্মগুৰু ব্ৰাহ্মণ গোস্বামী আছিল যদিও কিছুমান গোস্বামী পৰিয়াল পূৰ্বতে কায়স্থ আছিল। আনহাতে কিছুমান কায়স্থ সত্ৰাধিকাৰৰ পূৰ্বপুৰুষ জনজাতীয় বা সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা গোটৰ সদস্য আছিল। শৰ্মাই এই প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে চুতীয়া, বৰাহী, মৰাণ, দেউৰী আৰু কছাৰীসকলৰ একাংশ ক্ৰমে সংস্কৃতায়িত অসমীয়া কৃষিজীৱী সমাজৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। বিশেষকৈ উজনি অসম আৰু কিছু পৰিমাণে মধ্য অসমত এই প্ৰক্ৰিয়া দৃশ্যমান আছিল। অৱশ্যে এই জনগোষ্ঠীসমূহে নিজৰ পূৰ্বৰ সকলো আচাৰ-অনুষ্ঠান পৰিত্যাগ কৰা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=359}}</ref> কিছুমান কায়স্থ সত্ৰাধিকাৰৰ পূৰ্বপুৰুষ মৰাণ, কৈৱৰ্ত, চণ্ডাল আৰু তাঁতী সম্প্ৰদায়ৰ লোক আছিল বুলিও উল্লেখ পোৱা যায়। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, শংকৰদেৱে মুছলমান, কৈৱৰ্ত, নগা আৰু গাৰো সম্প্ৰদায়ৰ লোককো ধৰ্মীয় গুৰুৰ দায়িত্ব প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |year=1984 |page=177}}</ref> ==স্বাধীনতা-উত্তৰ কালত অসমীয়া জাতি== ইংৰাজসকল অসমৰ পৰা যোৱাৰ পাচত অসমতো বহুতো পৰিৱৰ্তন ঘটিল। প্ৰতিটো প্ৰধান পাৰ্বত্য গোষ্ঠীয়ে অসমৰ পৰা আঁতৰি গৈ নিজৰ নিজৰ সুকীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। লগে লগে অসমীয়া জাতিৰ প্ৰসাৰতাটো ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ পৰিল। অসম বুলি থাকিলগৈ পাতল জনবসতিৰে মিকিৰ পাহাৰ (বৰ্তমানৰ কাৰ্বি আংলং)আৰু উত্তৰ কাছাৰ অঞ্চল, কাছাৰ জিলা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাকে বুজায়। অসমৰ কোনো এটা [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] মানুহে অসমীয়া জাতিৰ মানুহ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-২৬-২৯ (১)</ref> ==অসমীয়া জাতিত ভাঙোন== মূলতঃ ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ পাচৰ সময়ছোৱাৰ পৰাই অসমীয়া জাতিৰ ৰাজহাড়স্বৰূপ জনগোষ্ঠীসমূহৰৰ মাজত বিভিন্ন ধৰণৰ অসন্তুষ্টিয়ে গা কৰি উঠিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে অসমীয়া জাতি ৰূপে নিজৰ পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি নিজস্ব স্বকীয় জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় দিবলৈ আগ্ৰহী হৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু কিছুমান সুবিধাবাদী ৰাজনীতিবিদৰ কাৰুকাৰ্যই এইক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পৰিমাণে উদগণি জগাই আহিছে। অৱশ্যে অসমৰ কেইবাজনো ৰাজনৈতিক নেতাই কৰা অদূৰদৰ্শী আৰু অপৰিপক্ব সিদ্ধান্তসমূহেও এই ভাঙোনত অৰিহনা যোগাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==উৎস প্ৰসংগ== #Baruah, Sanjib (1994). "'Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism". Modern Asian Studies. 28 (3): 649–671. doi:[[doi:10.1017/S0026749X00011896|10.1017/S0026749X00011896]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/313047 313047]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144065698 144065698]. #Cantile, Audrey (1984). The Assamese. Curzon Press. #Deka, Harekrishna (2005). "The Assamese Mind: contours of a landscape". India International Centre Quarterly. 32 (2/3): 189–202. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/23006027 23006027]. #Grierson, G A, ed. (1903). [https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463#page/1/mode/1up Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family Eastern Group]. Vol. V. #Guha, Amalendu (December 1983), [https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)"] (PDF), Social Scientist, 11 (12): 3–34, doi:10.2307/3516963, JSTOR 3516963 #Guha, Amalendu (1984). "Nationalism: Pan-Indian and Regional in a Historical Perspective". Social Scientist. 12 (2): 42–65. doi:[[doi:10.2307/3517093|10.2307/3517093]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3517093 3517093]. #Misra, Udayon (1999). "Immigration and Identity Transformation in Assam". Economic and Political Weekly. 34 (21): 1264–1271. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/4407987 4407987]. #Sharma, Chandan Kumar (2009). "Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity". In Medhi, B.K (ed.). Tribes of North-East India: Issues and Challenges. Delhi: Omsons Publications. pp. 354–366. #Urban, Hugh B. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/270529066 "The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam"]. The Journal of Hindu Studies. 4 (3): 231–247. doi:[[doi:10.1093/jhs/hir034|10.1093/jhs/hir034]]. ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] fomn43nog71mfj407kqrbgh2ux1rvhi 0 37302 646368 617954 2026-10-20T23:48:17Z Ananya Taye 28065 adding info to lead 646368 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = মৰাণ জনগোষ্ঠী | population = | popplace = বিশেষকৈ [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কেইখনমান জিলা |title= |url= | languages = [[মৰাণ ভাষা]] (ঐতিহসিকভাৱে),[[অসমীয়া ভাষা]] |Region with significant population = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | religions = [[একশৰণ নাম ধৰ্ম]] | related = [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী]], [[বড়ো জনগোষ্ঠী]] | footnotes = | website = | native_name = | native_name_lang = | image = [[চিত্ৰ:Moran Bihu Dance.jpg|thumb]] | image_caption = মৰাণ বিহু | rawimage = }} '''মৰাণ জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটা জনগোষ্ঠী, যাৰ বসতি প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]] আৰু সংলগ্ন [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত পোৱা যায়। মৰাণসকলক সাধাৰণতে [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=21–23}}</ref><ref>{{cite book | last=DeLancey | first=Scott | title=North East Indian Linguistics | chapter=On the Origins of Bodo-Garo | publisher=Foundation Books | date=2012-01-01 | isbn=978-93-82264-52-1 | doi=10.1017/upo9789382264521.003 | page=3–20}}</ref> তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই ভাষাটো চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কযুক্ত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Jacquesson |first=François |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=40 |issue=1 |year=2017 |page=108 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মৰাণ ভাষাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল যদিও বৰ্তমান মৰাণসকল প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ভাষী। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্য আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ ফলত এই ৰীতি-নীতিসমূহৰ বহু পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref name="Dutta1985"/> উজনি অসমত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বে মৰাণসকল নিজস্ব মুখীয়ালৰ অধীনত সংগঠিত আছিল। চুকাফাৰ সময়ত পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মৰাণ, বৰাহী, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে বসবাস কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–29}}</ref> মৰাণসকলক আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত কূটনীতিৰ লগতে বলপ্ৰয়োগৰ কথাও বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকলৰ কিছুমান পৰিয়াল আহোম সমাজ, প্ৰশাসন আৰু সামৰিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে একীভূত হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–26}}</ref> অৱশ্যে ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰা ঝুমখেতিয়ক আছিল আৰু তেওঁলোকৰ বসতিসমূহ তুলনামূলকভাৱে স্থান পৰিৱৰ্তনশীল আছিল।<ref name="Gogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |year=2020 |title=Continuity and Changes Among the Morans of India: Economy, Forest, Culture and the State-Sponsored Modernity |journal=International Journal of Scientific & Technology Research |volume=9 |issue=4 |page=207}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ পৰে। তেওঁলোক একশৰণ বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমদিশৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল। মায়ামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ চতুৰ্ভুজদেৱৰ অধীনত তেওঁলোকে দীক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Mayamara Satra: A Study in Institutional System and Social Relationship |publisher=Dibrugarh University |year=2015 |pages=70–71}}</ref> ইয়াৰ পিছত মৰাণসকল বৃহত্তৰ [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বা মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অন্যতম প্ৰধান অংশ হৈ পৰে আৰু অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। ==বুৰঞ্জী== === অসমলৈ আগমন=== মৰাণ সম্প্ৰদায় অসমৰ এটা পুৰণি জনজাতি। কিছু গৱেষকৰ মতে, তেওঁলোক ম্যানমাৰৰ হুকং উপত্যকাৰ মেংকং (মাইংখ'ঙ) পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=363}}</ref> তিনিজন ককাই ভাই মৈৰণ, মইলাং আৰু মৰান আছিল। তাৰে মৰানে পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ টিপুক নদীৰ পাৰত বাস কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=363}}</ref> তেওঁৰ অনুসৰণকাৰী সকলক পাছলৈ মৰাণ বুলি জনা যায়l<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=363}}</ref> ত্ৰয়োদশ শতিকাত তেওঁলোকে দিছাং আৰু দিহিং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ড দখল কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ দক্ষিণ-পূব কোণত বাস কৰিছিল।<ref>Dutta, Sristidhar (1985), The Mataks and their Kingdom, Allahabad: Chugh Publications page 21</ref>ভাৰতৰ উত্তৰ–পূব অংশত মৰাণৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। আহোম ৰাজ্যৰ গঠনৰ আগতে তেওঁলোকৰ নিজস্ব স্বতন্ত্ৰ মুখীয়াল আছিল। মৰাণ শব্দটোৰ উৎপত্তি এতিয়াও অস্পষ্ট হৈ আছে। ===আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== আহোম ৰজা চুকাফাৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত উপস্থিত হৈ মৰাণৰ প্ৰধান বদৌছাৰ জীয়েক গোন্ধেশ্বৰী- কন্যাক বিয়া কৰাবলৈ প্ৰস্তাৱ দিলে।<ref name=":0">Dutta, Sristidhar (1985), The Mataks and their Kingdom, Allahabad: Chugh Publications page 24</ref> প্ৰধান বদৌছাই তেওঁৰ প্ৰস্তাৱ মানি লৈছিল আৰু এইদৰে মৰাণসকল নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা আহোম ৰাজনীতিৰ অংশ হৈ পৰিছিল।<ref name=":0" />  ==খাদ্য== মৰাণ সকলৰ প্ৰধান আহাৰ হ'ল ভাত।মৰাণ সকল মূলত আমিষভোজী।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> মাংস তেওঁলোকৰ প্ৰধান খাদ্য আছিল। <ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>অতীজতে মৰাণ সকলৰ প্ৰধান বৃত্তি আছিল ফলমূল সংগ্ৰহ কৰা,চিকাৰ কৰা আৰু মাছ ধৰা। মৰাণ সকলৰ দৈনন্দিন খাদ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত আছে মাছ মাংস,কণী গাখীৰৰ উপৰিও শাক-পাচলিৰ ভিতৰত ঢেঁকীয়া,টিকনি বৰুৱা, সৰু মানিমুনি,বৰ মানিমুনি,মধুসোলেং,চতিয়নী,কচুথুৰি,তেলীকচু,কণীকচু,কলপচলা,নেফাফু,মেজেঙা,মেচাকী,গৈ আৰু,চাকচনি,মৌটোপ,বৰলৰ টোপ,কন্দো টোপ ,মৌজোল,মচন্দৰী,বেতগাজ, ৰঙালাউ,তিয়ঁহ,ছিৰাল,মাটিমাহ,মগুমাহ বাঁহৰ গাজ,নলগাজ,ঔটেঙা, খৰিচা আদি।<ref>অসমৰ জনগোষ্ঠীয় লোকখাদ্য, সম্পাদনা অংশুমান দাস ,আঁক-বাক প্ৰকাশন</ref> ==ধৰ্ম== মৰাণ সকলৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পূৰ্বে কেঁচাই খাটি গোসানীৰ পূজা অৰ্চনা কৰাৰ ধৰণৰ বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> বৰ্তমান তেওঁলোকে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম পালন কৰে যদিও কিছু ৰীতি-নীতি কেঁচাই খাটিক পূজা কৰা ধৰণৰ, যি বৈষ্ণৱ পন্থাৰ সৈতে অমিল।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>মৰানসকলৰ শাক্ত ধৰ্ম পৰিবৰ্তনৰ মূলতে কালসংহতিৰ অন্তৰ্গত শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত মায়ামাৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সৰল আৰু আকৰ্ষণীয় ৰীতি নীতি আৰু অষ্টভূজ গোঁসাইৰ ঐকান্তিক প্ৰচেষ্টা বুলিব পাৰি। মৰানসকলে প্ৰায় ৩৫০ বছৰৰ আগতে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে বুলি জনা যায়। <ref> মোহন শইকীয়া, ''মৰান সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা'' সৌমাৰগিৰী, তিনিচুকীয়া , পৃ:৫৬</ref> ==সংস্কৃতি== ===মৰাণসকলৰ ব'হাগ বিহু=== মৰাণ সকলৰ কাৰণে ব’হাগ বিহু আদৰৰ বিশেষ প্ৰাধান্য থকা কৃষিমূলীয় লোক-উৎসৱ। প্ৰত্যেক জনগোষ্ঠীয়ে ব’হাগ বিহু নিজৰ নিজৰ গোষ্ঠীগত সুকীয়া সুকীয়া পৰম্পৰাগত বৈশিষ্ট্যৰে পালন কৰাৰ দৰেই মৰাণসকলেও কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অতীতৰে‌ পৰা ব’হাগ বিহু পালন‌ কৰি আহিছে। অসমীয়া জাতি গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত অনবদ্য অৱদান আগবঢ়োৱা ভালেমান জনগোষ্ঠীৰ দৰেই মৰাণসকলেও ব’হাগৰ পহিলা তাৰিখত বিহু পালন নকৰে। বেদৰ বিহুৰ কেইদিনমানৰ পাছতহে মৰাণ সকলে বিহু পাতে। গুৰু ভকতে আলোচনা কৰি যেতিয়াই সুবিধা হয় তেতিয়াই বিহু পাতে। মংগলবাৰে উৰুকা‌, বুধবাৰে গৰু বিহু,‌ বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা মানুহ বিহু ৰূপত বিহু অতীতৰে পৰা পালন কৰি আহিছে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মঙ্গলবাৰে উৰুকা বুলি ধৰি লৈ বিহু পতাৰ কাৰণবিলাক হ’ল- # আদিতে মৰাণ সকলে অৰ্থাৎ ভীষ্মক ৰজাৰ দিনৰে পৰা শদিয়াৰ কেঁচাইখাটি গোসানীৰ শালত নতুন বছৰৰ পূজা পাতলৰ কাম মঙ্গল বাৰে আৰম্ভ কৰিছিল। # মৰাণৰ দুজন গুৰু শ্ৰীশ্ৰীচতুৰ্ভুজ আৰু শ্ৰীশ্ৰীঅষ্টভুজ প্ৰভুক বিহুৰ দিনতে যথাক্ৰমে মঙ্গলবাৰে আৰু বুধবাৰে আহোম ৰজাই হত্যা কৰোৱায়। গুৰু দুজনাৰ স্মৰণাৰ্থে মঙ্গল আৰু বুধবাৰে গুৰু দুজনাৰ তিথি পতাৰ পাছতহে বেদৰ বিহুৰ পাছত বিহু পাতি আহিছে। # কুৰঙ্গনয়নীৰ হতুৱাই ৰাঘৱ মৰাণক বিহুৰ দিনাই হত্যা কৰা হৈছিল। সেয়ে আহোম ৰজাই পতা বিহুৰ সৈতে মৰাণ সকলে বিহু নাপাতে আৰু হুঁচৰি নাগায়। # দ্বাপৰ যুগত বলভদ্ৰ‌ই বৃন্দাবনত পঞ্চ মাহ মতে বহাগ বিহুৰ প্ৰথম দিনা ভোজ সেৱা কৰি বিহু আৰম্ভ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। মৰাণ সকলো বলোভদ্ৰৰ গুণত বিমুগ্ধ হ'ব পাৰে।<ref>"মৰাণ মটক মায়ামৰা"শ্ৰী কুমাৰ দহোটীয়া</ref> মৰাণসকলে উৰুকাৰ দিনা অৰ্থাৎ মংগলবাৰে মাটি নাখান্দে, সেয়ে মাটি খন্দা প্ৰয়োজনীয় সকলোখিনি কাম সোমবাৰে বা তাৰ আগতেই কৰি থৈ দিয়ে। উৰুকাৰ দিনা বুধবাৰে গৰুৰ গা ধুৱাবলৈ যাৱতীয় সকলোধৰণৰ সামগ্ৰী, যেনে -চাট মাৰি,টংলটি, মাখিয়তী, দীঘলতী,তৰাগছ আদিৰ উপৰি বেঙেনা, থেকেৰা, হালধি আদি জা-যোগাৰ কৰি লয়। নিশাৰ ভাগলৈ 'চাট' সাজে। পিছদিনা পুৱাই এটা টোপধ্বনিৰে আগজাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুবোৰ দীঘলতী-মাখিয়তী আদিৰে কোবাই মাখি খেদি ন-পানী থকা পথাৰ অথবা জান-জুৰিলৈ লৈ যায়। গৰু গা ধুওৱাৰ আগে আগে আৰু এটা টোপধ্বনিৰে জাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুৰ গা ধুৱায়। চাটৰ পৰা গৰুৰ গালৈ লাও-বেঙেনা আদি উলিয়াই লাও খা, বেঙেনা খা বুলি কৈ দলিয়াই আৰু সৰ্বশেষত মাৰ সৰু বাপেৰ সৰু তই হবি বৰ গৰু বুলি কৈ গৰু গা ধুওৱা অনুষ্ঠানটো সামৰণি মাৰে। গৰু গা ধুওৱাৰ পাছত কণী যুজায়। তাৰ পিছত আমৰলি বিচাৰে। ৰাতি বয়সস্থ লোকে ঢাল-কড়ি খেলে। সন্ধিয়া ভৰাল, গোহালি , নঙলাৰ মুখ , ঘৰৰ মুখত জাক দিয়া হয়। গৰুক বৰপিঠা খুওৱা হয়। দ্বিতীয় দিনা বৃহস্পতিবাৰে মানুহ বিহু। প্ৰথম মানুহ বিহু দিনাখন ঘৰৰ মানুহ বিশেষকৈ ঘৰখনৰ মুৰব্বীজন কলৈকো নাযায়। মৰাণ সকলে বিশ্বাস কৰে যে সেইদিনা ঘৰৰ মানুহ ঘৰত পাব লাগে। দ্বিতীয় দিনাই কনিষ্ঠজনে জ্যেষ্ঠজনক সেৱা জনাই সন্মান যাচে। শুক্ৰবাৰৰ দিনা জী-জোঁৱাইসকলে শাহু-শহুৰেকৰ ঘৰলৈ গৈ বছৰটোৰ বিহুৰ সেৱা সন্মান কৰে। সেয়ে এই দিনটোক 'আলহী যোৱা' বুলিও কয়। এই শুক্ৰ বাৰ ৰ পৰাই মৰানসকলৰ বিহু পকী উঠে। শনিবাৰে ভকতসকলে নামঘৰত কীৰ্তন কৰি ধৰ্মগুৰুলৈ মাননি আগবঢ়ায় আৰু দেওবাৰে নামলৈ মাননি আগবঢ়ায়।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মৰাণ ডেকা-গাভৰুসকলে মুকলি পথাৰতহে বিহু পাতে। বিহু পাতিবলগীয়া ঠাইখনত ডেকা -গাভৰুসকলে শ্ৰমদান কৰি এটা "বিহু ঘৰ" সাজি লয়। এই ঘৰটোত দুটা ভাগ থাকে। এভাগত ডেকাসকলে আৰু আনভাগত গাভৰু সকলে বেলেগে বেলেগে ৰাতি বিহু মাৰে। বিহুত কিছু সময় হুঁচৰি গোৱাৰ দৰে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি ঘূৰি ঘোষা গোৱা হয়। বিহুত অংশ্ৰগ্ৰহণ কৰা গাভৰুসকলে কাণত কেৰু, ডিঙিত মাদুলি, হাতত গামখাৰু আদি আ-অলংকাৰ, মুগা বা পাটৰ মেখেলা,'কলিয়া ৰিহা' পৰিধান কৰে। কলিয়া ৰিহা মৰাণ সকলৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে মহিমামণ্ডিত সাজ। বিহু ঘৰত বিহু গাবলৈ যাওঁতে ডেকাসকলে চুৰিয়া আৰু গাত এঙা চোলা পিন্ধে। আবেলি হোৱাৰে পৰা এখন গাঁৱৰ ডেকাসকলে আন এখন গাঁৱৰ বিহু খোলালৈ গৈ নাচনীক নচুৱায়। নিজৰ গাঁৱৰ ডেকাই, নিজৰ গাঁৱৰ ছোৱালীক সাধাৰণতে ননচুৱায়। কাৰণ নিজৰ গাঁৱৰ মাজত তেজ-মঙহৰ সম্বন্ধ‌ থকা ছোৱালী থাকিব পাৰে। আন গাৱঁৰ বিহুৱা ডেকা বিহু খোলালৈ আহিলে গাভৰুসকলে নিজৰ হাতৰ টকা ডেকাসকলক দি বিহুগীত গাবৰ বাবে আহ্বান জনাই নিজেও নাচে। এইদৰে গধূলিলৈকে নাচি-বাগি পাৰ কৰি কটায়। বিহু সামৰণি মৰাৰ দিনটোক 'বিহু উৰুৱা'বুলি কয়। বিহু উৰুৱা দিনটো ডেকা গাভৰুসকলৰ বাবে আনন্দ মিশ্ৰিত বেজাৰৰ দিন। সেয়ে গায় - #"হাঁচতি ঐ ধান খোৱা চৰাই অতি চেনেহৰে ব'হাগৰ বিহুতি হাততে মলঙি যায়।" #"হাঁচতি ঐ সাপৰ কলপ বিহু থৈ আহোঁগৈ নামঘৰৰ তলত।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৩৭}}</ref>" #মৰাণসকলে ৰঙালী বিহুত গোৱা গীতবোৰত বুৰঞ্জী, কিংবদন্তি লিপিবদ্ধ হৈ থকাৰ উপৰি সমাজৰ সাংস্কৃতিক জীৱন প্ৰতিফলিত হয়। বিহু গীতবোৰ ‌এনেধৰণৰ - (ক) "দীঘলী পাটীতে‌ তোমাক বন্দী কৰোঁ ভৰে দুপৰীয়া, ৰাতি ‌...।" (খ) "উজাই নাৱৰীয়া বালিত ভাতে খালে গছকি পুতিলে তৌ....।" <ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===ধৰ্ম হুঁচৰি=== {{main|ধৰ্ম হুঁচৰি}} কোনো কোনো অঞ্চলৰ মৰাণসকলে [[ধৰ্ম হুঁচৰি]] পালন কৰে৷<ref name="jur">{{cite journal |author=Mridul Moran |year=2017 |title=The Bihu Festival of the Morans of Assam, India |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention (IJHSSI) |volume=6 |issue=12 |pages=36-37 |publisher=www.ijhssi.org |issn=2319-7722 |url=https://www.ijhssi.org/papers/v6(12)/Version-3/G0612033637.pdf |accessdate=12 October 2024 }}</ref> একান্ত ভক্তিৰে গোৱা ধৰ্ম হুঁচৰিত এফাকি পদ গায় নৃত্য কৰে কেইজনমানে আৰু তাৰ চাৰাওফালে চক্ৰাকাৰে ঢোল তাল বজাই নিৰ্দিষ্ট গতিৰে পদ-চালনা কৰি প্ৰায় এশজনমান লোকে হঁচৰি গায়।এই হুঁচৰিত ছোৱালীয়ে অংশ গ্ৰহণ নকৰে।<ref name="jur"/> ধৰ্ম হুঁচৰিত বিহুগীতৰ ঠাইত ধৰ্মীয় গীত গোৱা হয়। বয়সীয়াল আৰু ভক্তসকলেহে এই সাধাৰণ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref name="jur"/> এই হুঁচৰিত [[ফুলকোঁৱৰ-মণিকোঁৱৰৰ গীত]] পৰিৱেশন কৰা হয়। ধৰ্ম হুঁচৰি প্ৰতি বছৰে কৰা নহয়।<ref name="jur"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno – History |journal=The International Journal of Humanities &amp; Social Studies |year=2015 |date=2015-07-31 |issn=2321-9203 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |access-date=2024-09-16 |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916072637/https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |deadurl=yes }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] 9ybisef7ekyn6pzyituuk5o5a9a0ehc 646369 646368 2026-10-21T00:02:04Z Ananya Taye 28065 added content 646369 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = মৰাণ জনগোষ্ঠী | population = | popplace = বিশেষকৈ [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কেইখনমান জিলা |title= |url= | languages = [[মৰাণ ভাষা]] (ঐতিহসিকভাৱে),[[অসমীয়া ভাষা]] |Region with significant population = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | religions = [[একশৰণ নাম ধৰ্ম]] | related = [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী]], [[বড়ো জনগোষ্ঠী]] | footnotes = | website = | native_name = | native_name_lang = | image = [[চিত্ৰ:Moran Bihu Dance.jpg|thumb]] | image_caption = মৰাণ বিহু | rawimage = }} '''মৰাণ জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটা জনগোষ্ঠী, যাৰ বসতি প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]] আৰু সংলগ্ন [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত পোৱা যায়। মৰাণসকলক সাধাৰণতে [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=21–23}}</ref><ref>{{cite book | last=DeLancey | first=Scott | title=North East Indian Linguistics | chapter=On the Origins of Bodo-Garo | publisher=Foundation Books | date=2012-01-01 | isbn=978-93-82264-52-1 | doi=10.1017/upo9789382264521.003 | page=3–20}}</ref> তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই ভাষাটো চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কযুক্ত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Jacquesson |first=François |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=40 |issue=1 |year=2017 |page=108 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মৰাণ ভাষাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল যদিও বৰ্তমান মৰাণসকল প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ভাষী। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্য আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ ফলত এই ৰীতি-নীতিসমূহৰ বহু পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref name="Dutta1985"/> উজনি অসমত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বে মৰাণসকল নিজস্ব মুখীয়ালৰ অধীনত সংগঠিত আছিল। চুকাফাৰ সময়ত পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মৰাণ, বৰাহী, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে বসবাস কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–29}}</ref> মৰাণসকলক আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত কূটনীতিৰ লগতে বলপ্ৰয়োগৰ কথাও বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকলৰ কিছুমান পৰিয়াল আহোম সমাজ, প্ৰশাসন আৰু সামৰিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে একীভূত হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–26}}</ref> অৱশ্যে ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰা ঝুমখেতিয়ক আছিল আৰু তেওঁলোকৰ বসতিসমূহ তুলনামূলকভাৱে স্থান পৰিৱৰ্তনশীল আছিল।<ref name="Gogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |year=2020 |title=Continuity and Changes Among the Morans of India: Economy, Forest, Culture and the State-Sponsored Modernity |journal=International Journal of Scientific & Technology Research |volume=9 |issue=4 |page=207}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকল মায়ামৰা সত্ৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ পৰে। তেওঁলোক একশৰণ বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমদিশৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল। মায়ামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ চতুৰ্ভুজদেৱৰ অধীনত তেওঁলোকে দীক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Mayamara Satra: A Study in Institutional System and Social Relationship |publisher=Dibrugarh University |year=2015 |pages=70–71}}</ref> ইয়াৰ পিছত মৰাণসকল বৃহত্তৰ [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বা মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অন্যতম প্ৰধান অংশ হৈ পৰে আৰু অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। ==ইতিহাস== ===উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন বসতি=== মৰাণসকল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ পূব অংশত আহোম শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল। তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, মৰাণসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ ম্যানমাৰৰ হুকং উপত্যকাৰ মেংকং বা মাইংখ'ঙ অঞ্চলৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। এই কাহিনীত মৈৰণ, মইলাং আৰু মৰাণ নামৰ তিনিজন ককাই-ভাইৰ উল্লেখ আছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত মৰাণে পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ টিপুক নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণ নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno-History |journal=The International Journal of Humanities & Social Studies |year=2015 |page=363 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227}}</ref> বুৰঞ্জীভিত্তিক বিৱৰণ অনুসৰি, [[চুকাফা]]ৰ আগমনৰ সময়ত মৰাণসকল বদৌছা নামৰ এজন মুখীয়ালৰ অধীনত আছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, তেওঁলোকৰ অধীনস্থ অঞ্চল উত্তৰে [[বুঢ়ীদিহিং নদী]], দক্ষিণে দিচাং নদী, পূবে চফ্ৰাই আৰু পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰলৈ বিস্তৃত আছিল। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ সামৰি ম্যানমাৰ সীমান্তৰ ওচৰলৈ বিস্তৃত আছিল।<ref name="Dutta1985"/> পুৰণি বিৱৰণসমূহত মৰাণসকলক ''হাবুঙীয়া'' বা ''হাচা'' নামেও উল্লেখ কৰা হৈছিল। এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, মৰাণ ভাষাত ''হা'' শব্দৰ অৰ্থ মাটি বা পৃথিৱী আৰু ''চা''ৰ অৰ্থ সন্তান; সেই অনুসৰি ''হাচা''ৰ অৰ্থ ভূমিৰ সন্তান। ছিডনী এণ্ডলে ''হাবুঙীয়া'' শব্দটো ভূমিৰ আদি অধিবাসী বা ''sons of the soil'' অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমীয়া ''থানগিৰি'' নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 5.</ref> ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কৃষি অৰ্থনীতি প্ৰধানকৈ আহু ধান আৰু [[ঝুম খেতি]]ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত এ. জে. মফাট মিলছে মৰাণসকলক স্থান পৰিৱৰ্তনশীল কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ঝুম খেতিৰ বাবে তেওঁলোকে পুৰণি কৃষিভূমি এৰি নতুন বনাঞ্চল মুকলি কৰিছিল। ব্ৰিটিছ শাসনকালতো এই কৃষিপদ্ধতি চলি আছিল, যদিও বনাঞ্চলৰ ওপৰত চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি আৰু চাহ বাগিচাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত ঝুম খেতিৰ সুযোগ সংকুচিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Mills |first=A. J. Moffatt |title=Report on the Province of Assam |year=1854 |publisher=Thos. Jones, Calcutta Gazette Office |location=Calcutta}}</ref><ref name="Gogoi2020"/> ===আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত মৰাণ মুখীয়াল বদৌছাৰ সৈতে কূটনৈতিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। এটা বিৱৰণত চুকাফাই বদৌছাৰ কন্যা গোন্ধেশ্বৰীক বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিয়াৰ কথা উল্লেখ আছে। বদৌছাই এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত মৰাণসকলৰ একাংশ নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> অৱশ্যে মৰাণসকলৰ আহোম শাসনৰ অধীনলৈ যোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ শান্তিপূৰ্ণ নাছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, চুকাফাই প্ৰথমে মৰাণ মুখীয়ালক কূটনৈতিকভাৱে নিজৰ পক্ষলৈ আনিছিল যদিও আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা কিছুমান মৰাণ গোটক বলপূৰ্বক দমন কৰা হৈছিল। দত্তই উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, প্ৰতিৰোধ কৰা মৰাণ পৰিয়ালসমূহৰ মুখীয়ালসকলক ভোজলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি মদ্যপান কৰাই হত্যা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত বাকী মৰাণসকলে আহোম ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–24}}</ref> ''অসম বুৰঞ্জী''ৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণতো উল্লেখ আছে যে কেইজনমান মৰাণে চুকাফাক ৰজা হিচাপে মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। সেই পৰিয়ালসমূহৰ লোকসকলক হত্যা কৰাৰ পিছত বাকীসকলে ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |edition=1st |year=1945 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |page=5 |quote=তাৰে দুই চাৰিজনে ৰজা নামানিছিল। সকলোকে মদ ভাত খুৱাই বনিয়া কৰি সেই কেইঘৰৰ ঘৰ মানুহক কাটিলে। পাছে সকলো বশ হৈ ৰজা মানিলে।}}</ref> আহোম শাসনৰ অধীনলৈ অহাৰ পিছত মৰাণসকলৰ একাংশক নতুন কৃষি বসতি স্থাপন আৰু ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিয়োজিত কৰা হৈছিল। দত্তৰ মতে, চুকাফাই গছিকলা, বৰখোৱা আৰু এঙেৰা নামৰ তিনিখন ''খাত'' বা কৃষি বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু বহু মৰাণ লোকক খেতিৰ বাবে ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> আহোম সমাজৰ সৈতে মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ সৈতে ''লানমাখ্ৰু'' নামৰ এজন মৰাণ লোকৰ কাহিনীও জড়িত। দত্তৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই দিহিঙৰ [[টিপাম]]ত থকা সময়ত এজন মৰাণ লোকে তেওঁক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল। তেওঁৰ কামত সন্তুষ্ট হৈ চুকাফাই তেওঁক ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত লানমাখ্ৰুৱে নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে চুকাফাক সহায় কৰিছিল আৰু আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। তেওঁৰ নামেৰে আহোমসকলৰ এটা ফৈদ গঢ় লৈ উঠিছিল। দত্তই হালধী ঠেঙা আৰু বান্দাকে ধৰি পৰৱৰ্তী সময়ৰ কিছুমান বিষয়াক এই ফৈদৰ বংশধৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। টিপামৰ মণিমাৰী খোৱা নামৰ আন এজন মৰাণ লোকো আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। তেওঁ পেছাত ওজন কৰা কামৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম শাসকসকলৰ দিনতো মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণ অব্যাহত থাকে। দত্তৰ মতে, মৰাণ পৰিয়ালসমূহ ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হৈছিল আৰু [[চুহুংমুং]]ৰ (১৪৯৭–১৫৩৯) শাসনকালত মৰাণ আৰু বৰাহী মুখীয়ালসকলৰ বংশধৰক চৰগুৱা, পাইবেলা, দিহিং, জাঁজী, বাঘচাও আৰু লাংকা আদি ঠাইত দায়িত্বশীল পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। আহোম ৰাজ্য পশ্চিমলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে মৰাণসকলৰ মাজৰ পৰা অধিক বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত মৰাণসকলৰ দক্ষতা আছিল। দত্তৰ মতে, আহোম ৰাজ্যৰ হাতী বিভাগত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য সংখ্যক লোক নিয়োজিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=25–26}}</ref> ==খাদ্য== মৰাণ সকলৰ প্ৰধান আহাৰ হ'ল ভাত।মৰাণ সকল মূলত আমিষভোজী।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> মাংস তেওঁলোকৰ প্ৰধান খাদ্য আছিল। <ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>অতীজতে মৰাণ সকলৰ প্ৰধান বৃত্তি আছিল ফলমূল সংগ্ৰহ কৰা,চিকাৰ কৰা আৰু মাছ ধৰা। মৰাণ সকলৰ দৈনন্দিন খাদ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত আছে মাছ মাংস,কণী গাখীৰৰ উপৰিও শাক-পাচলিৰ ভিতৰত ঢেঁকীয়া,টিকনি বৰুৱা, সৰু মানিমুনি,বৰ মানিমুনি,মধুসোলেং,চতিয়নী,কচুথুৰি,তেলীকচু,কণীকচু,কলপচলা,নেফাফু,মেজেঙা,মেচাকী,গৈ আৰু,চাকচনি,মৌটোপ,বৰলৰ টোপ,কন্দো টোপ ,মৌজোল,মচন্দৰী,বেতগাজ, ৰঙালাউ,তিয়ঁহ,ছিৰাল,মাটিমাহ,মগুমাহ বাঁহৰ গাজ,নলগাজ,ঔটেঙা, খৰিচা আদি।<ref>অসমৰ জনগোষ্ঠীয় লোকখাদ্য, সম্পাদনা অংশুমান দাস ,আঁক-বাক প্ৰকাশন</ref> ==ধৰ্ম== মৰাণ সকলৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পূৰ্বে কেঁচাই খাটি গোসানীৰ পূজা অৰ্চনা কৰাৰ ধৰণৰ বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> বৰ্তমান তেওঁলোকে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম পালন কৰে যদিও কিছু ৰীতি-নীতি কেঁচাই খাটিক পূজা কৰা ধৰণৰ, যি বৈষ্ণৱ পন্থাৰ সৈতে অমিল।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>মৰানসকলৰ শাক্ত ধৰ্ম পৰিবৰ্তনৰ মূলতে কালসংহতিৰ অন্তৰ্গত শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত মায়ামাৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সৰল আৰু আকৰ্ষণীয় ৰীতি নীতি আৰু অষ্টভূজ গোঁসাইৰ ঐকান্তিক প্ৰচেষ্টা বুলিব পাৰি। মৰানসকলে প্ৰায় ৩৫০ বছৰৰ আগতে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে বুলি জনা যায়। <ref> মোহন শইকীয়া, ''মৰান সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা'' সৌমাৰগিৰী, তিনিচুকীয়া , পৃ:৫৬</ref> ==সংস্কৃতি== ===মৰাণসকলৰ ব'হাগ বিহু=== মৰাণ সকলৰ কাৰণে ব’হাগ বিহু আদৰৰ বিশেষ প্ৰাধান্য থকা কৃষিমূলীয় লোক-উৎসৱ। প্ৰত্যেক জনগোষ্ঠীয়ে ব’হাগ বিহু নিজৰ নিজৰ গোষ্ঠীগত সুকীয়া সুকীয়া পৰম্পৰাগত বৈশিষ্ট্যৰে পালন কৰাৰ দৰেই মৰাণসকলেও কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অতীতৰে‌ পৰা ব’হাগ বিহু পালন‌ কৰি আহিছে। অসমীয়া জাতি গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত অনবদ্য অৱদান আগবঢ়োৱা ভালেমান জনগোষ্ঠীৰ দৰেই মৰাণসকলেও ব’হাগৰ পহিলা তাৰিখত বিহু পালন নকৰে। বেদৰ বিহুৰ কেইদিনমানৰ পাছতহে মৰাণ সকলে বিহু পাতে। গুৰু ভকতে আলোচনা কৰি যেতিয়াই সুবিধা হয় তেতিয়াই বিহু পাতে। মংগলবাৰে উৰুকা‌, বুধবাৰে গৰু বিহু,‌ বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা মানুহ বিহু ৰূপত বিহু অতীতৰে পৰা পালন কৰি আহিছে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মঙ্গলবাৰে উৰুকা বুলি ধৰি লৈ বিহু পতাৰ কাৰণবিলাক হ’ল- # আদিতে মৰাণ সকলে অৰ্থাৎ ভীষ্মক ৰজাৰ দিনৰে পৰা শদিয়াৰ কেঁচাইখাটি গোসানীৰ শালত নতুন বছৰৰ পূজা পাতলৰ কাম মঙ্গল বাৰে আৰম্ভ কৰিছিল। # মৰাণৰ দুজন গুৰু শ্ৰীশ্ৰীচতুৰ্ভুজ আৰু শ্ৰীশ্ৰীঅষ্টভুজ প্ৰভুক বিহুৰ দিনতে যথাক্ৰমে মঙ্গলবাৰে আৰু বুধবাৰে আহোম ৰজাই হত্যা কৰোৱায়। গুৰু দুজনাৰ স্মৰণাৰ্থে মঙ্গল আৰু বুধবাৰে গুৰু দুজনাৰ তিথি পতাৰ পাছতহে বেদৰ বিহুৰ পাছত বিহু পাতি আহিছে। # কুৰঙ্গনয়নীৰ হতুৱাই ৰাঘৱ মৰাণক বিহুৰ দিনাই হত্যা কৰা হৈছিল। সেয়ে আহোম ৰজাই পতা বিহুৰ সৈতে মৰাণ সকলে বিহু নাপাতে আৰু হুঁচৰি নাগায়। # দ্বাপৰ যুগত বলভদ্ৰ‌ই বৃন্দাবনত পঞ্চ মাহ মতে বহাগ বিহুৰ প্ৰথম দিনা ভোজ সেৱা কৰি বিহু আৰম্ভ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। মৰাণ সকলো বলোভদ্ৰৰ গুণত বিমুগ্ধ হ'ব পাৰে।<ref>"মৰাণ মটক মায়ামৰা"শ্ৰী কুমাৰ দহোটীয়া</ref> মৰাণসকলে উৰুকাৰ দিনা অৰ্থাৎ মংগলবাৰে মাটি নাখান্দে, সেয়ে মাটি খন্দা প্ৰয়োজনীয় সকলোখিনি কাম সোমবাৰে বা তাৰ আগতেই কৰি থৈ দিয়ে। উৰুকাৰ দিনা বুধবাৰে গৰুৰ গা ধুৱাবলৈ যাৱতীয় সকলোধৰণৰ সামগ্ৰী, যেনে -চাট মাৰি,টংলটি, মাখিয়তী, দীঘলতী,তৰাগছ আদিৰ উপৰি বেঙেনা, থেকেৰা, হালধি আদি জা-যোগাৰ কৰি লয়। নিশাৰ ভাগলৈ 'চাট' সাজে। পিছদিনা পুৱাই এটা টোপধ্বনিৰে আগজাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুবোৰ দীঘলতী-মাখিয়তী আদিৰে কোবাই মাখি খেদি ন-পানী থকা পথাৰ অথবা জান-জুৰিলৈ লৈ যায়। গৰু গা ধুওৱাৰ আগে আগে আৰু এটা টোপধ্বনিৰে জাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুৰ গা ধুৱায়। চাটৰ পৰা গৰুৰ গালৈ লাও-বেঙেনা আদি উলিয়াই লাও খা, বেঙেনা খা বুলি কৈ দলিয়াই আৰু সৰ্বশেষত মাৰ সৰু বাপেৰ সৰু তই হবি বৰ গৰু বুলি কৈ গৰু গা ধুওৱা অনুষ্ঠানটো সামৰণি মাৰে। গৰু গা ধুওৱাৰ পাছত কণী যুজায়। তাৰ পিছত আমৰলি বিচাৰে। ৰাতি বয়সস্থ লোকে ঢাল-কড়ি খেলে। সন্ধিয়া ভৰাল, গোহালি , নঙলাৰ মুখ , ঘৰৰ মুখত জাক দিয়া হয়। গৰুক বৰপিঠা খুওৱা হয়। দ্বিতীয় দিনা বৃহস্পতিবাৰে মানুহ বিহু। প্ৰথম মানুহ বিহু দিনাখন ঘৰৰ মানুহ বিশেষকৈ ঘৰখনৰ মুৰব্বীজন কলৈকো নাযায়। মৰাণ সকলে বিশ্বাস কৰে যে সেইদিনা ঘৰৰ মানুহ ঘৰত পাব লাগে। দ্বিতীয় দিনাই কনিষ্ঠজনে জ্যেষ্ঠজনক সেৱা জনাই সন্মান যাচে। শুক্ৰবাৰৰ দিনা জী-জোঁৱাইসকলে শাহু-শহুৰেকৰ ঘৰলৈ গৈ বছৰটোৰ বিহুৰ সেৱা সন্মান কৰে। সেয়ে এই দিনটোক 'আলহী যোৱা' বুলিও কয়। এই শুক্ৰ বাৰ ৰ পৰাই মৰানসকলৰ বিহু পকী উঠে। শনিবাৰে ভকতসকলে নামঘৰত কীৰ্তন কৰি ধৰ্মগুৰুলৈ মাননি আগবঢ়ায় আৰু দেওবাৰে নামলৈ মাননি আগবঢ়ায়।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মৰাণ ডেকা-গাভৰুসকলে মুকলি পথাৰতহে বিহু পাতে। বিহু পাতিবলগীয়া ঠাইখনত ডেকা -গাভৰুসকলে শ্ৰমদান কৰি এটা "বিহু ঘৰ" সাজি লয়। এই ঘৰটোত দুটা ভাগ থাকে। এভাগত ডেকাসকলে আৰু আনভাগত গাভৰু সকলে বেলেগে বেলেগে ৰাতি বিহু মাৰে। বিহুত কিছু সময় হুঁচৰি গোৱাৰ দৰে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি ঘূৰি ঘোষা গোৱা হয়। বিহুত অংশ্ৰগ্ৰহণ কৰা গাভৰুসকলে কাণত কেৰু, ডিঙিত মাদুলি, হাতত গামখাৰু আদি আ-অলংকাৰ, মুগা বা পাটৰ মেখেলা,'কলিয়া ৰিহা' পৰিধান কৰে। কলিয়া ৰিহা মৰাণ সকলৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে মহিমামণ্ডিত সাজ। বিহু ঘৰত বিহু গাবলৈ যাওঁতে ডেকাসকলে চুৰিয়া আৰু গাত এঙা চোলা পিন্ধে। আবেলি হোৱাৰে পৰা এখন গাঁৱৰ ডেকাসকলে আন এখন গাঁৱৰ বিহু খোলালৈ গৈ নাচনীক নচুৱায়। নিজৰ গাঁৱৰ ডেকাই, নিজৰ গাঁৱৰ ছোৱালীক সাধাৰণতে ননচুৱায়। কাৰণ নিজৰ গাঁৱৰ মাজত তেজ-মঙহৰ সম্বন্ধ‌ থকা ছোৱালী থাকিব পাৰে। আন গাৱঁৰ বিহুৱা ডেকা বিহু খোলালৈ আহিলে গাভৰুসকলে নিজৰ হাতৰ টকা ডেকাসকলক দি বিহুগীত গাবৰ বাবে আহ্বান জনাই নিজেও নাচে। এইদৰে গধূলিলৈকে নাচি-বাগি পাৰ কৰি কটায়। বিহু সামৰণি মৰাৰ দিনটোক 'বিহু উৰুৱা'বুলি কয়। বিহু উৰুৱা দিনটো ডেকা গাভৰুসকলৰ বাবে আনন্দ মিশ্ৰিত বেজাৰৰ দিন। সেয়ে গায় - #"হাঁচতি ঐ ধান খোৱা চৰাই অতি চেনেহৰে ব'হাগৰ বিহুতি হাততে মলঙি যায়।" #"হাঁচতি ঐ সাপৰ কলপ বিহু থৈ আহোঁগৈ নামঘৰৰ তলত।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৩৭}}</ref>" #মৰাণসকলে ৰঙালী বিহুত গোৱা গীতবোৰত বুৰঞ্জী, কিংবদন্তি লিপিবদ্ধ হৈ থকাৰ উপৰি সমাজৰ সাংস্কৃতিক জীৱন প্ৰতিফলিত হয়। বিহু গীতবোৰ ‌এনেধৰণৰ - (ক) "দীঘলী পাটীতে‌ তোমাক বন্দী কৰোঁ ভৰে দুপৰীয়া, ৰাতি ‌...।" (খ) "উজাই নাৱৰীয়া বালিত ভাতে খালে গছকি পুতিলে তৌ....।" <ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===ধৰ্ম হুঁচৰি=== {{main|ধৰ্ম হুঁচৰি}} কোনো কোনো অঞ্চলৰ মৰাণসকলে [[ধৰ্ম হুঁচৰি]] পালন কৰে৷<ref name="jur">{{cite journal |author=Mridul Moran |year=2017 |title=The Bihu Festival of the Morans of Assam, India |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention (IJHSSI) |volume=6 |issue=12 |pages=36-37 |publisher=www.ijhssi.org |issn=2319-7722 |url=https://www.ijhssi.org/papers/v6(12)/Version-3/G0612033637.pdf |accessdate=12 October 2024 }}</ref> একান্ত ভক্তিৰে গোৱা ধৰ্ম হুঁচৰিত এফাকি পদ গায় নৃত্য কৰে কেইজনমানে আৰু তাৰ চাৰাওফালে চক্ৰাকাৰে ঢোল তাল বজাই নিৰ্দিষ্ট গতিৰে পদ-চালনা কৰি প্ৰায় এশজনমান লোকে হঁচৰি গায়।এই হুঁচৰিত ছোৱালীয়ে অংশ গ্ৰহণ নকৰে।<ref name="jur"/> ধৰ্ম হুঁচৰিত বিহুগীতৰ ঠাইত ধৰ্মীয় গীত গোৱা হয়। বয়সীয়াল আৰু ভক্তসকলেহে এই সাধাৰণ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref name="jur"/> এই হুঁচৰিত [[ফুলকোঁৱৰ-মণিকোঁৱৰৰ গীত]] পৰিৱেশন কৰা হয়। ধৰ্ম হুঁচৰি প্ৰতি বছৰে কৰা নহয়।<ref name="jur"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno – History |journal=The International Journal of Humanities &amp; Social Studies |year=2015 |date=2015-07-31 |issn=2321-9203 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |access-date=2024-09-16 |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916072637/https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |deadurl=yes }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] cq882t3u4a13xunudjw2zsah253m0mh 646370 646369 2026-10-21T00:18:37Z Ananya Taye 28065 new cited content 646370 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = মৰাণ জনগোষ্ঠী | population = | popplace = বিশেষকৈ [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কেইখনমান জিলা |title= |url= | languages = [[মৰাণ ভাষা]] (ঐতিহসিকভাৱে),[[অসমীয়া ভাষা]] |Region with significant population = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | religions = [[একশৰণ নাম ধৰ্ম]] | related = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]], [[বড়ো জনগোষ্ঠী]] | footnotes = | website = | native_name = | native_name_lang = | image = [[File:Moran Bihu Dance.jpg|none|300px]] | image_caption = মৰাণ বিহু | rawimage = }} '''মৰাণ জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটা জনগোষ্ঠী, যাৰ বসতি প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]] আৰু সংলগ্ন [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত পোৱা যায়। মৰাণসকলক সাধাৰণতে [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=21–23}}</ref><ref>{{cite book | last=DeLancey | first=Scott | title=North East Indian Linguistics | chapter=On the Origins of Bodo-Garo | publisher=Foundation Books | date=2012-01-01 | isbn=978-93-82264-52-1 | doi=10.1017/upo9789382264521.003 | page=3–20}}</ref> তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই ভাষাটো চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কযুক্ত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Jacquesson |first=François |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=40 |issue=1 |year=2017 |page=108 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মৰাণ ভাষাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল যদিও বৰ্তমান মৰাণসকল প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ভাষী। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্য আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ ফলত এই ৰীতি-নীতিসমূহৰ বহু পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref name="Dutta1985"/> উজনি অসমত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বে মৰাণসকল নিজস্ব মুখীয়ালৰ অধীনত সংগঠিত আছিল। চুকাফাৰ সময়ত পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মৰাণ, বৰাহী, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে বসবাস কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–29}}</ref> মৰাণসকলক আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত কূটনীতিৰ লগতে বলপ্ৰয়োগৰ কথাও বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকলৰ কিছুমান পৰিয়াল আহোম সমাজ, প্ৰশাসন আৰু সামৰিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে একীভূত হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–26}}</ref> অৱশ্যে ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰা ঝুমখেতিয়ক আছিল আৰু তেওঁলোকৰ বসতিসমূহ তুলনামূলকভাৱে স্থান পৰিৱৰ্তনশীল আছিল।<ref name="Gogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |year=2020 |title=Continuity and Changes Among the Morans of India: Economy, Forest, Culture and the State-Sponsored Modernity |journal=International Journal of Scientific & Technology Research |volume=9 |issue=4 |page=207}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকল [[মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ পৰে আৰু [[একশৰণ নামধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমদিশৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম হয়। মায়ামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ চতুৰ্ভুজদেৱৰ অধীনত মৰাণসকলে দীক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Mayamara Satra: A Study in Institutional System and Social Relationship |publisher=Dibrugarh University |year=2015 |pages=70–71}}</ref> তেওঁলোকে পৰৱৰ্তী সময়ত বৃহত্তৰ [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বা মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ গঠন কৰে আৰু অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। ==ইতিহাস== ===উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন বসতি=== মৰাণসকল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ পূব অংশত আহোম শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল। তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, মৰাণসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ ম্যানমাৰৰ হুকং উপত্যকাৰ মেংকং বা মাইংখ'ঙ অঞ্চলৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। এই কাহিনীত মৈৰণ, মইলাং আৰু মৰাণ নামৰ তিনিজন ককাই-ভাইৰ উল্লেখ আছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত মৰাণে পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ টিপুক নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণ নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno-History |journal=The International Journal of Humanities & Social Studies |year=2015 |page=363 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227}}</ref> বুৰঞ্জীভিত্তিক বিৱৰণ অনুসৰি, [[চুকাফা]]ৰ আগমনৰ সময়ত মৰাণসকল বদৌছা নামৰ এজন মুখীয়ালৰ অধীনত আছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, তেওঁলোকৰ অধীনস্থ অঞ্চল উত্তৰে [[বুঢ়ীদিহিং নদী]], দক্ষিণে দিচাং নদী, পূবে চফ্ৰাই আৰু পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰলৈ বিস্তৃত আছিল। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ সামৰি ম্যানমাৰ সীমান্তৰ ওচৰলৈ বিস্তৃত আছিল।<ref name="Dutta1985"/> পুৰণি বিৱৰণসমূহত মৰাণসকলক ''হাবুঙীয়া'' বা ''হাচা'' নামেও উল্লেখ কৰা হৈছিল। এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, মৰাণ ভাষাত ''হা'' শব্দৰ অৰ্থ মাটি বা পৃথিৱী আৰু ''চা''ৰ অৰ্থ সন্তান; সেই অনুসৰি ''হাচা''ৰ অৰ্থ ভূমিৰ সন্তান। ছিডনী এণ্ডলে ''হাবুঙীয়া'' শব্দটো ভূমিৰ আদি অধিবাসী বা ''sons of the soil'' অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমীয়া ''থানগিৰি'' নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 5.</ref> ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কৃষি অৰ্থনীতি প্ৰধানকৈ আহু ধান আৰু [[ঝুম খেতি]]ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত এ. জে. মফাট মিলছে মৰাণসকলক স্থান পৰিৱৰ্তনশীল কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ঝুম খেতিৰ বাবে তেওঁলোকে পুৰণি কৃষিভূমি এৰি নতুন বনাঞ্চল মুকলি কৰিছিল। ব্ৰিটিছ শাসনকালতো এই কৃষিপদ্ধতি চলি আছিল, যদিও বনাঞ্চলৰ ওপৰত চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি আৰু চাহ বাগিচাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত ঝুম খেতিৰ সুযোগ সংকুচিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Mills |first=A. J. Moffatt |title=Report on the Province of Assam |year=1854 |publisher=Thos. Jones, Calcutta Gazette Office |location=Calcutta}}</ref><ref name="Gogoi2020"/> ===আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত মৰাণ মুখীয়াল বদৌছাৰ সৈতে কূটনৈতিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। এটা বিৱৰণত চুকাফাই বদৌছাৰ কন্যা গোন্ধেশ্বৰীক বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিয়াৰ কথা উল্লেখ আছে। বদৌছাই এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত মৰাণসকলৰ একাংশ নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> অৱশ্যে মৰাণসকলৰ আহোম শাসনৰ অধীনলৈ যোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ শান্তিপূৰ্ণ নাছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, চুকাফাই প্ৰথমে মৰাণ মুখীয়ালক কূটনৈতিকভাৱে নিজৰ পক্ষলৈ আনিছিল যদিও আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা কিছুমান মৰাণ গোটক বলপূৰ্বক দমন কৰা হৈছিল। দত্তই উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, প্ৰতিৰোধ কৰা মৰাণ পৰিয়ালসমূহৰ মুখীয়ালসকলক ভোজলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি মদ্যপান কৰাই হত্যা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত বাকী মৰাণসকলে আহোম ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–24}}</ref> ''অসম বুৰঞ্জী''ৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণতো উল্লেখ আছে যে কেইজনমান মৰাণে চুকাফাক ৰজা হিচাপে মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। সেই পৰিয়ালসমূহৰ লোকসকলক হত্যা কৰাৰ পিছত বাকীসকলে ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |edition=1st |year=1945 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |page=5 |quote=তাৰে দুই চাৰিজনে ৰজা নামানিছিল। সকলোকে মদ ভাত খুৱাই বনিয়া কৰি সেই কেইঘৰৰ ঘৰ মানুহক কাটিলে। পাছে সকলো বশ হৈ ৰজা মানিলে।}}</ref> আহোম শাসনৰ অধীনলৈ অহাৰ পিছত মৰাণসকলৰ একাংশক নতুন কৃষি বসতি স্থাপন আৰু ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিয়োজিত কৰা হৈছিল। দত্তৰ মতে, চুকাফাই গছিকলা, বৰখোৱা আৰু এঙেৰা নামৰ তিনিখন ''খাত'' বা কৃষি বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু বহু মৰাণ লোকক খেতিৰ বাবে ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> আহোম সমাজৰ সৈতে মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ সৈতে ''লানমাখ্ৰু'' নামৰ এজন মৰাণ লোকৰ কাহিনীও জড়িত। দত্তৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই দিহিঙৰ [[টিপাম]]ত থকা সময়ত এজন মৰাণ লোকে তেওঁক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল। তেওঁৰ কামত সন্তুষ্ট হৈ চুকাফাই তেওঁক ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত লানমাখ্ৰুৱে নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে চুকাফাক সহায় কৰিছিল আৰু আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। তেওঁৰ নামেৰে আহোমসকলৰ এটা ফৈদ গঢ় লৈ উঠিছিল। দত্তই হালধী ঠেঙা আৰু বান্দাকে ধৰি পৰৱৰ্তী সময়ৰ কিছুমান বিষয়াক এই ফৈদৰ বংশধৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। টিপামৰ মণিমাৰী খোৱা নামৰ আন এজন মৰাণ লোকো আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। তেওঁ পেছাত ওজন কৰা কামৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম শাসকসকলৰ দিনতো মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণ অব্যাহত থাকে। দত্তৰ মতে, মৰাণ পৰিয়ালসমূহ ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হৈছিল আৰু [[চুহুংমুং]]ৰ (১৪৯৭–১৫৩৯) শাসনকালত মৰাণ আৰু বৰাহী মুখীয়ালসকলৰ বংশধৰক চৰগুৱা, পাইবেলা, দিহিং, জাঁজী, বাঘচাও আৰু লাংকা আদি ঠাইত দায়িত্বশীল পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। আহোম ৰাজ্য পশ্চিমলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে মৰাণসকলৰ মাজৰ পৰা অধিক বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত মৰাণসকলৰ দক্ষতা আছিল। দত্তৰ মতে, আহোম ৰাজ্যৰ হাতী বিভাগত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য সংখ্যক লোক নিয়োজিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=25–26}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Moran territories in the 13th century.jpg|thumb|400px|আহোমসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে বুঢ়ীদিহিঙৰ পুৰণি গতিপথৰ কাষত মৰাণ মুখীয়ালসকলৰ অধীনস্থ অঞ্চল দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] মৰাণসকলৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান বসতি [[উজনি অসম]]ত, বিশেষকৈ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] জিলাত কেন্দ্ৰীভূত। তিনিচুকীয়া জিলা মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ উপৰি [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] জিলাতো মৰাণসকলৰ বসতি আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–5}}</ref><ref name="Gogoi2023">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=State Administration and Tribal Politics: Ethnic Assertions among the Moran Community of Assam |journal=Journal of Politics |volume=23 |year=2023 |pages=175–192}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা|লোহিত]], [[নামচাই জিলা|নামচাই]] আৰু [[চাংলাং জিলা|চাংলাং]] জিলাৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলসমূহতো মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক বাস কৰে। এই অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত বৰডুমচাও উল্লেখযোগ্য।<ref name="Gogoi2023"/> মৰাণসকলৰ ঐতিহাসিক বসতি অঞ্চল সদায় একে স্থানত সীমাবদ্ধ নাছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁলোকৰ বহু লোকে বনাঞ্চলত বাস কৰি আহু আৰু ঝুম খেতি কৰিছিল। এই কৃষিপদ্ধতি ব্ৰিটিছ শাসনকাললৈকে প্ৰচলিত আছিল। ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰ্যবেক্ষকসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে মৰাণসকলৰ বসতি তুলনামূলকভাৱে সিঁচৰতি আছিল আৰু নতুন কৃষিভূমিৰ সন্ধানত তেওঁলোকে স্থান পৰিৱৰ্তন কৰিছিল।<ref name="Gogoi2020"/> সেয়েহে বিভিন্ন সময়ৰ ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত মৰাণ বসতি অঞ্চলসমূহক স্থায়ী ভৌগোলিক সীমা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। আহোম শাসনকালত মৰাণসকলৰ একাংশক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ ফলতো তেওঁলোকৰ বসতিৰ বিস্তৃতি সলনি হয়। অমলেন্দু গুহৰ মতে, মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ পূবৰ বনাঞ্চলত, বিশেষকৈ ডিব্ৰু নদীৰ উত্তৰফালে, বাস কৰি থাকিলেও আন একাংশক আহোমসকলৰ বসতি অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তাত তেওঁলোক ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হয়। কিছুমান মৰাণ পৰিয়ালে আহোম অভিজাত শ্ৰেণীৰ কৃষি সম্পত্তিতো কাম কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |year=1991 |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |page=112 |quote=A portion of the Moran population was also shifted to the Ahom habitat.}}</ref> ''আহোম বুৰঞ্জী''ত এনে স্থানান্তৰৰ এটা নিৰ্দিষ্ট উদাহৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, মৰাণ মাইমাই খিয়াৰতৰ বংশৰ এটা পৰিয়ালক বৰগোহাঁয়ে ''হাতীমুৰীয়া'' হিচাপে টিংখাঙলৈ লৈ গৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 |page=36 |quote=One family of Khriorat was taken to Tingkhang as Hatimuria by the Bargohain.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–25}}</ref> আহোম শাসনকালত মৰাণসকলৰ কিছুমান গোটক পূবৰ মূল বসতিৰ পৰা বহু পশ্চিমৰ অঞ্চলতো নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ছিডনী এণ্ডলৰ মতে, মৰাণসকলক ''কপহীয়া'' নামেও জনা গৈছিল। এই নামটো কপাহ খেতিৰ সৈতে জড়িত আছিল, কিয়নো আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলৰ বাবে কপাহ উৎপাদন কৰাটো তেওঁলোকৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত দায়িত্ব আছিল। কাকতল, মৰিয়নি, জাঁজী আৰু হোলোঙাপাৰ আদি অঞ্চলত এনে কপাহ খেতিৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=87 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> আন কিছুমান মৰাণ গোটক বনজ সম্পদ আৰু হাতী যোগানৰ কামত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ''হাতীচুঙী'' মৰাণসকলে হাতী ধৰি আহোম ৰাজ্যলৈ যোগান ধৰিছিল। আন গোটসমূহে মৌ, উদ্ভিদজাত ৰং আৰু ঢাৰি আদি সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=26}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |page=55}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ বুৰঞ্জীসমূহত মৰাণসকলৰ সৈতে পূবৰ দিহিং–পাটকাই সীমান্ত অঞ্চলৰো সম্পৰ্ক পোৱা যায়। ১৭৭৫ চনৰ এটা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, খামজাঙত বাস কৰা নৰা মুখীয়াল নুংআখামে ডিব্ৰু নদীৰ কাষৰ অঞ্চলত হাতখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত ''তুমিচা'' (''Tumisa'') নামেৰে উল্লেখিত এটা গোটে সহায় কৰিছিল। বিদ্ৰোহ ব্যৰ্থ হোৱাৰ পিছত নুংআখাম আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল দিহিং বা ''নাম-জিন'' নদীৰ ওচৰৰ ''দৈ-মুং-তিউৰা'' (''Doi-mung-Tiura'') নামৰ পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |year=1930 |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Published under the Authority of the Assam Administration |location=Calcutta |page=331 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867}}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজে ''তুমিচা'' নামটো মৰাণসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে। অৱশ্যে উক্ত বুৰঞ্জীৰ ইংৰাজী অনুবাদত এই গোটটোক চুতীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগত মৰাণসকলৰ জাতিগত চিনাক্তকৰণৰ পৰিৱৰ্তনেও লোকপিয়লত তেওঁলোকৰ জনসংখ্যাৰ হিচাপ প্ৰভাৱিত কৰিছিল। ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত ৫,৮১২ গৰাকী মৰাণ গণনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ১,৬৭৬ গৰাকী তৎকালীন শিৱসাগৰ জিলাত আৰু ৪,১৩০ গৰাকী তৎকালীন লখিমপুৰ জিলাত আছিল। কিন্তু ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত কেৱল ১২৫ গৰাকী লোককহে পৃথকভাৱে মৰাণ হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰে সকলো তৎকালীন লখিমপুৰ জিলাৰ বাসিন্দা আছিল আৰু শিৱসাগৰত কোনো লোকক পৃথক মৰাণ হিচাপে গণনা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901 |volume=IV: Assam (Part I) |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |at=Subsidiary Table III}}</ref> লোকপিয়ল কৰ্তৃপক্ষই এই পৰিৱৰ্তনক জনসংখ্যাৰ প্ৰকৃত হ্ৰাস হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা নাছিল। বি. চি. এলেনৰ মতে, অধিকাংশ মৰাণ লোকে নিজকে আহোম হিচাপে পৰিচয় দিয়াৰ ফলত পৃথক মৰাণ জনসংখ্যাৰ সংখ্যা ইমান কমি যোৱা যেন দেখা গৈছিল। তেওঁ মৰাণসকলে সঘনাই নিজকে আহোম বুলি পৰিচয় দিয়াৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901 |volume=IV: Assam (Part I) |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=139 |quote=The great decrease in their numbers is presumably due to the majority of Morans having returned themselves as Ahoms.}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ছিডনী এণ্ডলে মৰাণসকলৰ প্ৰধান বসতি [[বুঢ়ীদিহিং নদী]] আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ অঞ্চলত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তৎকালীন মৰাণ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় আধা অংশ লখিমপুৰ জিলাত আৰু বাকী অংশ সংলগ্ন শিৱসাগৰ জিলাত বাস কৰিছিল। তেওঁ মৰাণ আৰু আহোমসকলৰ মাজত ব্যাপক আন্তঃবিবাহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=87–88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ==খাদ্য== মৰাণ সকলৰ প্ৰধান আহাৰ হ'ল ভাত।মৰাণ সকল মূলত আমিষভোজী।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> মাংস তেওঁলোকৰ প্ৰধান খাদ্য আছিল। <ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>অতীজতে মৰাণ সকলৰ প্ৰধান বৃত্তি আছিল ফলমূল সংগ্ৰহ কৰা,চিকাৰ কৰা আৰু মাছ ধৰা। মৰাণ সকলৰ দৈনন্দিন খাদ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত আছে মাছ মাংস,কণী গাখীৰৰ উপৰিও শাক-পাচলিৰ ভিতৰত ঢেঁকীয়া,টিকনি বৰুৱা, সৰু মানিমুনি,বৰ মানিমুনি,মধুসোলেং,চতিয়নী,কচুথুৰি,তেলীকচু,কণীকচু,কলপচলা,নেফাফু,মেজেঙা,মেচাকী,গৈ আৰু,চাকচনি,মৌটোপ,বৰলৰ টোপ,কন্দো টোপ ,মৌজোল,মচন্দৰী,বেতগাজ, ৰঙালাউ,তিয়ঁহ,ছিৰাল,মাটিমাহ,মগুমাহ বাঁহৰ গাজ,নলগাজ,ঔটেঙা, খৰিচা আদি।<ref>অসমৰ জনগোষ্ঠীয় লোকখাদ্য, সম্পাদনা অংশুমান দাস ,আঁক-বাক প্ৰকাশন</ref> ==ধৰ্ম== মৰাণ সকলৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পূৰ্বে কেঁচাই খাটি গোসানীৰ পূজা অৰ্চনা কৰাৰ ধৰণৰ বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> বৰ্তমান তেওঁলোকে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম পালন কৰে যদিও কিছু ৰীতি-নীতি কেঁচাই খাটিক পূজা কৰা ধৰণৰ, যি বৈষ্ণৱ পন্থাৰ সৈতে অমিল।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>মৰানসকলৰ শাক্ত ধৰ্ম পৰিবৰ্তনৰ মূলতে কালসংহতিৰ অন্তৰ্গত শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত মায়ামাৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সৰল আৰু আকৰ্ষণীয় ৰীতি নীতি আৰু অষ্টভূজ গোঁসাইৰ ঐকান্তিক প্ৰচেষ্টা বুলিব পাৰি। মৰানসকলে প্ৰায় ৩৫০ বছৰৰ আগতে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে বুলি জনা যায়। <ref> মোহন শইকীয়া, ''মৰান সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা'' সৌমাৰগিৰী, তিনিচুকীয়া , পৃ:৫৬</ref> ==সংস্কৃতি== ===মৰাণসকলৰ ব'হাগ বিহু=== মৰাণ সকলৰ কাৰণে ব’হাগ বিহু আদৰৰ বিশেষ প্ৰাধান্য থকা কৃষিমূলীয় লোক-উৎসৱ। প্ৰত্যেক জনগোষ্ঠীয়ে ব’হাগ বিহু নিজৰ নিজৰ গোষ্ঠীগত সুকীয়া সুকীয়া পৰম্পৰাগত বৈশিষ্ট্যৰে পালন কৰাৰ দৰেই মৰাণসকলেও কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অতীতৰে‌ পৰা ব’হাগ বিহু পালন‌ কৰি আহিছে। অসমীয়া জাতি গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত অনবদ্য অৱদান আগবঢ়োৱা ভালেমান জনগোষ্ঠীৰ দৰেই মৰাণসকলেও ব’হাগৰ পহিলা তাৰিখত বিহু পালন নকৰে। বেদৰ বিহুৰ কেইদিনমানৰ পাছতহে মৰাণ সকলে বিহু পাতে। গুৰু ভকতে আলোচনা কৰি যেতিয়াই সুবিধা হয় তেতিয়াই বিহু পাতে। মংগলবাৰে উৰুকা‌, বুধবাৰে গৰু বিহু,‌ বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা মানুহ বিহু ৰূপত বিহু অতীতৰে পৰা পালন কৰি আহিছে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মঙ্গলবাৰে উৰুকা বুলি ধৰি লৈ বিহু পতাৰ কাৰণবিলাক হ’ল- # আদিতে মৰাণ সকলে অৰ্থাৎ ভীষ্মক ৰজাৰ দিনৰে পৰা শদিয়াৰ কেঁচাইখাটি গোসানীৰ শালত নতুন বছৰৰ পূজা পাতলৰ কাম মঙ্গল বাৰে আৰম্ভ কৰিছিল। # মৰাণৰ দুজন গুৰু শ্ৰীশ্ৰীচতুৰ্ভুজ আৰু শ্ৰীশ্ৰীঅষ্টভুজ প্ৰভুক বিহুৰ দিনতে যথাক্ৰমে মঙ্গলবাৰে আৰু বুধবাৰে আহোম ৰজাই হত্যা কৰোৱায়। গুৰু দুজনাৰ স্মৰণাৰ্থে মঙ্গল আৰু বুধবাৰে গুৰু দুজনাৰ তিথি পতাৰ পাছতহে বেদৰ বিহুৰ পাছত বিহু পাতি আহিছে। # কুৰঙ্গনয়নীৰ হতুৱাই ৰাঘৱ মৰাণক বিহুৰ দিনাই হত্যা কৰা হৈছিল। সেয়ে আহোম ৰজাই পতা বিহুৰ সৈতে মৰাণ সকলে বিহু নাপাতে আৰু হুঁচৰি নাগায়। # দ্বাপৰ যুগত বলভদ্ৰ‌ই বৃন্দাবনত পঞ্চ মাহ মতে বহাগ বিহুৰ প্ৰথম দিনা ভোজ সেৱা কৰি বিহু আৰম্ভ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। মৰাণ সকলো বলোভদ্ৰৰ গুণত বিমুগ্ধ হ'ব পাৰে।<ref>"মৰাণ মটক মায়ামৰা"শ্ৰী কুমাৰ দহোটীয়া</ref> মৰাণসকলে উৰুকাৰ দিনা অৰ্থাৎ মংগলবাৰে মাটি নাখান্দে, সেয়ে মাটি খন্দা প্ৰয়োজনীয় সকলোখিনি কাম সোমবাৰে বা তাৰ আগতেই কৰি থৈ দিয়ে। উৰুকাৰ দিনা বুধবাৰে গৰুৰ গা ধুৱাবলৈ যাৱতীয় সকলোধৰণৰ সামগ্ৰী, যেনে -চাট মাৰি,টংলটি, মাখিয়তী, দীঘলতী,তৰাগছ আদিৰ উপৰি বেঙেনা, থেকেৰা, হালধি আদি জা-যোগাৰ কৰি লয়। নিশাৰ ভাগলৈ 'চাট' সাজে। পিছদিনা পুৱাই এটা টোপধ্বনিৰে আগজাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুবোৰ দীঘলতী-মাখিয়তী আদিৰে কোবাই মাখি খেদি ন-পানী থকা পথাৰ অথবা জান-জুৰিলৈ লৈ যায়। গৰু গা ধুওৱাৰ আগে আগে আৰু এটা টোপধ্বনিৰে জাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুৰ গা ধুৱায়। চাটৰ পৰা গৰুৰ গালৈ লাও-বেঙেনা আদি উলিয়াই লাও খা, বেঙেনা খা বুলি কৈ দলিয়াই আৰু সৰ্বশেষত মাৰ সৰু বাপেৰ সৰু তই হবি বৰ গৰু বুলি কৈ গৰু গা ধুওৱা অনুষ্ঠানটো সামৰণি মাৰে। গৰু গা ধুওৱাৰ পাছত কণী যুজায়। তাৰ পিছত আমৰলি বিচাৰে। ৰাতি বয়সস্থ লোকে ঢাল-কড়ি খেলে। সন্ধিয়া ভৰাল, গোহালি , নঙলাৰ মুখ , ঘৰৰ মুখত জাক দিয়া হয়। গৰুক বৰপিঠা খুওৱা হয়। দ্বিতীয় দিনা বৃহস্পতিবাৰে মানুহ বিহু। প্ৰথম মানুহ বিহু দিনাখন ঘৰৰ মানুহ বিশেষকৈ ঘৰখনৰ মুৰব্বীজন কলৈকো নাযায়। মৰাণ সকলে বিশ্বাস কৰে যে সেইদিনা ঘৰৰ মানুহ ঘৰত পাব লাগে। দ্বিতীয় দিনাই কনিষ্ঠজনে জ্যেষ্ঠজনক সেৱা জনাই সন্মান যাচে। শুক্ৰবাৰৰ দিনা জী-জোঁৱাইসকলে শাহু-শহুৰেকৰ ঘৰলৈ গৈ বছৰটোৰ বিহুৰ সেৱা সন্মান কৰে। সেয়ে এই দিনটোক 'আলহী যোৱা' বুলিও কয়। এই শুক্ৰ বাৰ ৰ পৰাই মৰানসকলৰ বিহু পকী উঠে। শনিবাৰে ভকতসকলে নামঘৰত কীৰ্তন কৰি ধৰ্মগুৰুলৈ মাননি আগবঢ়ায় আৰু দেওবাৰে নামলৈ মাননি আগবঢ়ায়।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মৰাণ ডেকা-গাভৰুসকলে মুকলি পথাৰতহে বিহু পাতে। বিহু পাতিবলগীয়া ঠাইখনত ডেকা -গাভৰুসকলে শ্ৰমদান কৰি এটা "বিহু ঘৰ" সাজি লয়। এই ঘৰটোত দুটা ভাগ থাকে। এভাগত ডেকাসকলে আৰু আনভাগত গাভৰু সকলে বেলেগে বেলেগে ৰাতি বিহু মাৰে। বিহুত কিছু সময় হুঁচৰি গোৱাৰ দৰে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি ঘূৰি ঘোষা গোৱা হয়। বিহুত অংশ্ৰগ্ৰহণ কৰা গাভৰুসকলে কাণত কেৰু, ডিঙিত মাদুলি, হাতত গামখাৰু আদি আ-অলংকাৰ, মুগা বা পাটৰ মেখেলা,'কলিয়া ৰিহা' পৰিধান কৰে। কলিয়া ৰিহা মৰাণ সকলৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে মহিমামণ্ডিত সাজ। বিহু ঘৰত বিহু গাবলৈ যাওঁতে ডেকাসকলে চুৰিয়া আৰু গাত এঙা চোলা পিন্ধে। আবেলি হোৱাৰে পৰা এখন গাঁৱৰ ডেকাসকলে আন এখন গাঁৱৰ বিহু খোলালৈ গৈ নাচনীক নচুৱায়। নিজৰ গাঁৱৰ ডেকাই, নিজৰ গাঁৱৰ ছোৱালীক সাধাৰণতে ননচুৱায়। কাৰণ নিজৰ গাঁৱৰ মাজত তেজ-মঙহৰ সম্বন্ধ‌ থকা ছোৱালী থাকিব পাৰে। আন গাৱঁৰ বিহুৱা ডেকা বিহু খোলালৈ আহিলে গাভৰুসকলে নিজৰ হাতৰ টকা ডেকাসকলক দি বিহুগীত গাবৰ বাবে আহ্বান জনাই নিজেও নাচে। এইদৰে গধূলিলৈকে নাচি-বাগি পাৰ কৰি কটায়। বিহু সামৰণি মৰাৰ দিনটোক 'বিহু উৰুৱা'বুলি কয়। বিহু উৰুৱা দিনটো ডেকা গাভৰুসকলৰ বাবে আনন্দ মিশ্ৰিত বেজাৰৰ দিন। সেয়ে গায় - #"হাঁচতি ঐ ধান খোৱা চৰাই অতি চেনেহৰে ব'হাগৰ বিহুতি হাততে মলঙি যায়।" #"হাঁচতি ঐ সাপৰ কলপ বিহু থৈ আহোঁগৈ নামঘৰৰ তলত।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৩৭}}</ref>" #মৰাণসকলে ৰঙালী বিহুত গোৱা গীতবোৰত বুৰঞ্জী, কিংবদন্তি লিপিবদ্ধ হৈ থকাৰ উপৰি সমাজৰ সাংস্কৃতিক জীৱন প্ৰতিফলিত হয়। বিহু গীতবোৰ ‌এনেধৰণৰ - (ক) "দীঘলী পাটীতে‌ তোমাক বন্দী কৰোঁ ভৰে দুপৰীয়া, ৰাতি ‌...।" (খ) "উজাই নাৱৰীয়া বালিত ভাতে খালে গছকি পুতিলে তৌ....।" <ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===ধৰ্ম হুঁচৰি=== {{main|ধৰ্ম হুঁচৰি}} কোনো কোনো অঞ্চলৰ মৰাণসকলে [[ধৰ্ম হুঁচৰি]] পালন কৰে৷<ref name="jur">{{cite journal |author=Mridul Moran |year=2017 |title=The Bihu Festival of the Morans of Assam, India |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention (IJHSSI) |volume=6 |issue=12 |pages=36-37 |publisher=www.ijhssi.org |issn=2319-7722 |url=https://www.ijhssi.org/papers/v6(12)/Version-3/G0612033637.pdf |accessdate=12 October 2024 }}</ref> একান্ত ভক্তিৰে গোৱা ধৰ্ম হুঁচৰিত এফাকি পদ গায় নৃত্য কৰে কেইজনমানে আৰু তাৰ চাৰাওফালে চক্ৰাকাৰে ঢোল তাল বজাই নিৰ্দিষ্ট গতিৰে পদ-চালনা কৰি প্ৰায় এশজনমান লোকে হঁচৰি গায়।এই হুঁচৰিত ছোৱালীয়ে অংশ গ্ৰহণ নকৰে।<ref name="jur"/> ধৰ্ম হুঁচৰিত বিহুগীতৰ ঠাইত ধৰ্মীয় গীত গোৱা হয়। বয়সীয়াল আৰু ভক্তসকলেহে এই সাধাৰণ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref name="jur"/> এই হুঁচৰিত [[ফুলকোঁৱৰ-মণিকোঁৱৰৰ গীত]] পৰিৱেশন কৰা হয়। ধৰ্ম হুঁচৰি প্ৰতি বছৰে কৰা নহয়।<ref name="jur"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno – History |journal=The International Journal of Humanities &amp; Social Studies |year=2015 |date=2015-07-31 |issn=2321-9203 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |access-date=2024-09-16 |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916072637/https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |deadurl=yes }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] 6flp4klrfwyq60d53567lkbdg3kyntb 646371 646370 2026-10-21T00:29:46Z Ananya Taye 28065 /* ভৌগোলিক বিস্তৃতি */ 646371 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = মৰাণ জনগোষ্ঠী | population = | popplace = বিশেষকৈ [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কেইখনমান জিলা |title= |url= | languages = [[মৰাণ ভাষা]] (ঐতিহসিকভাৱে),[[অসমীয়া ভাষা]] |Region with significant population = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | religions = [[একশৰণ নাম ধৰ্ম]] | related = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]], [[বড়ো জনগোষ্ঠী]] | footnotes = | website = | native_name = | native_name_lang = | image = [[File:Moran Bihu Dance.jpg|none|300px]] | image_caption = মৰাণ বিহু | rawimage = }} '''মৰাণ জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটা জনগোষ্ঠী, যাৰ বসতি প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]] আৰু সংলগ্ন [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত পোৱা যায়। মৰাণসকলক সাধাৰণতে [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=21–23}}</ref><ref>{{cite book | last=DeLancey | first=Scott | title=North East Indian Linguistics | chapter=On the Origins of Bodo-Garo | publisher=Foundation Books | date=2012-01-01 | isbn=978-93-82264-52-1 | doi=10.1017/upo9789382264521.003 | page=3–20}}</ref> তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই ভাষাটো চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কযুক্ত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Jacquesson |first=François |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=40 |issue=1 |year=2017 |page=108 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মৰাণ ভাষাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল যদিও বৰ্তমান মৰাণসকল প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ভাষী। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্য আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ ফলত এই ৰীতি-নীতিসমূহৰ বহু পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref name="Dutta1985"/> উজনি অসমত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বে মৰাণসকল নিজস্ব মুখীয়ালৰ অধীনত সংগঠিত আছিল। চুকাফাৰ সময়ত পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মৰাণ, বৰাহী, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে বসবাস কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–29}}</ref> মৰাণসকলক আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত কূটনীতিৰ লগতে বলপ্ৰয়োগৰ কথাও বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকলৰ কিছুমান পৰিয়াল আহোম সমাজ, প্ৰশাসন আৰু সামৰিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে একীভূত হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–26}}</ref> অৱশ্যে ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰা ঝুমখেতিয়ক আছিল আৰু তেওঁলোকৰ বসতিসমূহ তুলনামূলকভাৱে স্থান পৰিৱৰ্তনশীল আছিল।<ref name="Gogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |year=2020 |title=Continuity and Changes Among the Morans of India: Economy, Forest, Culture and the State-Sponsored Modernity |journal=International Journal of Scientific & Technology Research |volume=9 |issue=4 |page=207}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকল [[মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ পৰে আৰু [[একশৰণ নামধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমদিশৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম হয়। মায়ামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ চতুৰ্ভুজদেৱৰ অধীনত মৰাণসকলে দীক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Mayamara Satra: A Study in Institutional System and Social Relationship |publisher=Dibrugarh University |year=2015 |pages=70–71}}</ref> তেওঁলোকে পৰৱৰ্তী সময়ত বৃহত্তৰ [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বা মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ গঠন কৰে আৰু অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। ==ইতিহাস== ===উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন বসতি=== মৰাণসকল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ পূব অংশত আহোম শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল। তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, মৰাণসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ ম্যানমাৰৰ হুকং উপত্যকাৰ মেংকং বা মাইংখ'ঙ অঞ্চলৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। এই কাহিনীত মৈৰণ, মইলাং আৰু মৰাণ নামৰ তিনিজন ককাই-ভাইৰ উল্লেখ আছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত মৰাণে পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ টিপুক নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণ নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno-History |journal=The International Journal of Humanities & Social Studies |year=2015 |page=363 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227}}</ref> বুৰঞ্জীভিত্তিক বিৱৰণ অনুসৰি, [[চুকাফা]]ৰ আগমনৰ সময়ত মৰাণসকল বদৌছা নামৰ এজন মুখীয়ালৰ অধীনত আছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, তেওঁলোকৰ অধীনস্থ অঞ্চল উত্তৰে [[বুঢ়ীদিহিং নদী]], দক্ষিণে দিচাং নদী, পূবে চফ্ৰাই আৰু পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰলৈ বিস্তৃত আছিল। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ সামৰি ম্যানমাৰ সীমান্তৰ ওচৰলৈ বিস্তৃত আছিল।<ref name="Dutta1985"/> পুৰণি বিৱৰণসমূহত মৰাণসকলক ''হাবুঙীয়া'' বা ''হাচা'' নামেও উল্লেখ কৰা হৈছিল। এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, মৰাণ ভাষাত ''হা'' শব্দৰ অৰ্থ মাটি বা পৃথিৱী আৰু ''চা''ৰ অৰ্থ সন্তান; সেই অনুসৰি ''হাচা''ৰ অৰ্থ ভূমিৰ সন্তান। ছিডনী এণ্ডলে ''হাবুঙীয়া'' শব্দটো ভূমিৰ আদি অধিবাসী বা ''sons of the soil'' অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমীয়া ''থানগিৰি'' নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 5.</ref> ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কৃষি অৰ্থনীতি প্ৰধানকৈ আহু ধান আৰু [[ঝুম খেতি]]ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত এ. জে. মফাট মিলছে মৰাণসকলক স্থান পৰিৱৰ্তনশীল কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ঝুম খেতিৰ বাবে তেওঁলোকে পুৰণি কৃষিভূমি এৰি নতুন বনাঞ্চল মুকলি কৰিছিল। ব্ৰিটিছ শাসনকালতো এই কৃষিপদ্ধতি চলি আছিল, যদিও বনাঞ্চলৰ ওপৰত চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি আৰু চাহ বাগিচাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত ঝুম খেতিৰ সুযোগ সংকুচিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Mills |first=A. J. Moffatt |title=Report on the Province of Assam |year=1854 |publisher=Thos. Jones, Calcutta Gazette Office |location=Calcutta}}</ref><ref name="Gogoi2020"/> ===আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত মৰাণ মুখীয়াল বদৌছাৰ সৈতে কূটনৈতিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। এটা বিৱৰণত চুকাফাই বদৌছাৰ কন্যা গোন্ধেশ্বৰীক বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিয়াৰ কথা উল্লেখ আছে। বদৌছাই এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত মৰাণসকলৰ একাংশ নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> অৱশ্যে মৰাণসকলৰ আহোম শাসনৰ অধীনলৈ যোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ শান্তিপূৰ্ণ নাছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, চুকাফাই প্ৰথমে মৰাণ মুখীয়ালক কূটনৈতিকভাৱে নিজৰ পক্ষলৈ আনিছিল যদিও আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা কিছুমান মৰাণ গোটক বলপূৰ্বক দমন কৰা হৈছিল। দত্তই উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, প্ৰতিৰোধ কৰা মৰাণ পৰিয়ালসমূহৰ মুখীয়ালসকলক ভোজলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি মদ্যপান কৰাই হত্যা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত বাকী মৰাণসকলে আহোম ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–24}}</ref> ''অসম বুৰঞ্জী''ৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণতো উল্লেখ আছে যে কেইজনমান মৰাণে চুকাফাক ৰজা হিচাপে মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। সেই পৰিয়ালসমূহৰ লোকসকলক হত্যা কৰাৰ পিছত বাকীসকলে ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |edition=1st |year=1945 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |page=5 |quote=তাৰে দুই চাৰিজনে ৰজা নামানিছিল। সকলোকে মদ ভাত খুৱাই বনিয়া কৰি সেই কেইঘৰৰ ঘৰ মানুহক কাটিলে। পাছে সকলো বশ হৈ ৰজা মানিলে।}}</ref> আহোম শাসনৰ অধীনলৈ অহাৰ পিছত মৰাণসকলৰ একাংশক নতুন কৃষি বসতি স্থাপন আৰু ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিয়োজিত কৰা হৈছিল। দত্তৰ মতে, চুকাফাই গছিকলা, বৰখোৱা আৰু এঙেৰা নামৰ তিনিখন ''খাত'' বা কৃষি বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু বহু মৰাণ লোকক খেতিৰ বাবে ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> আহোম সমাজৰ সৈতে মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ সৈতে ''লানমাখ্ৰু'' নামৰ এজন মৰাণ লোকৰ কাহিনীও জড়িত। দত্তৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই দিহিঙৰ [[টিপাম]]ত থকা সময়ত এজন মৰাণ লোকে তেওঁক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল। তেওঁৰ কামত সন্তুষ্ট হৈ চুকাফাই তেওঁক ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত লানমাখ্ৰুৱে নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে চুকাফাক সহায় কৰিছিল আৰু আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। তেওঁৰ নামেৰে আহোমসকলৰ এটা ফৈদ গঢ় লৈ উঠিছিল। দত্তই হালধী ঠেঙা আৰু বান্দাকে ধৰি পৰৱৰ্তী সময়ৰ কিছুমান বিষয়াক এই ফৈদৰ বংশধৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। টিপামৰ মণিমাৰী খোৱা নামৰ আন এজন মৰাণ লোকো আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। তেওঁ পেছাত ওজন কৰা কামৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম শাসকসকলৰ দিনতো মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণ অব্যাহত থাকে। দত্তৰ মতে, মৰাণ পৰিয়ালসমূহ ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হৈছিল আৰু [[চুহুংমুং]]ৰ (১৪৯৭–১৫৩৯) শাসনকালত মৰাণ আৰু বৰাহী মুখীয়ালসকলৰ বংশধৰক চৰগুৱা, পাইবেলা, দিহিং, জাঁজী, বাঘচাও আৰু লাংকা আদি ঠাইত দায়িত্বশীল পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। আহোম ৰাজ্য পশ্চিমলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে মৰাণসকলৰ মাজৰ পৰা অধিক বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত মৰাণসকলৰ দক্ষতা আছিল। দত্তৰ মতে, আহোম ৰাজ্যৰ হাতী বিভাগত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য সংখ্যক লোক নিয়োজিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=25–26}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Moran territories in the 13th century.jpg|thumb|400px|আহোমসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে বুঢ়ীদিহিঙৰ পুৰণি গতিপথৰ কাষত মৰাণ মুখীয়ালসকলৰ অধীনস্থ অঞ্চল দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] মৰাণসকলৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান বসতি [[উজনি অসম]]ত, বিশেষকৈ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] জিলাত কেন্দ্ৰীভূত। তিনিচুকীয়া জিলা মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ উপৰি [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] জিলাতো মৰাণসকলৰ বসতি আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–5}}</ref><ref name="Gogoi2023">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=State Administration and Tribal Politics: Ethnic Assertions among the Moran Community of Assam |journal=Journal of Politics |volume=23 |year=2023 |pages=175–192}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা|লোহিত]], [[নামচাই জিলা|নামচাই]] আৰু [[চাংলাং জিলা|চাংলাং]] জিলাৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলসমূহতো মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক বাস কৰে। এই অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত বৰডুমচাও উল্লেখযোগ্য।<ref name="Gogoi2023"/> মৰাণসকলৰ ঐতিহাসিক বসতি অঞ্চল সদায় একে স্থানত সীমাবদ্ধ নাছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁলোকৰ বহু লোকে বনাঞ্চলত বাস কৰি আহু আৰু ঝুম খেতি কৰিছিল। এই কৃষিপদ্ধতি ব্ৰিটিছ শাসনকাললৈকে প্ৰচলিত আছিল। ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰ্যবেক্ষকসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে মৰাণসকলৰ বসতি তুলনামূলকভাৱে সিঁচৰতি আছিল আৰু নতুন কৃষিভূমিৰ সন্ধানত তেওঁলোকে স্থান পৰিৱৰ্তন কৰিছিল।<ref name="Gogoi2020"/> সেয়েহে বিভিন্ন সময়ৰ ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত মৰাণ বসতি অঞ্চলসমূহক স্থায়ী ভৌগোলিক সীমা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। আহোম শাসনকালত মৰাণসকলৰ একাংশক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ ফলতো তেওঁলোকৰ বসতিৰ বিস্তৃতি সলনি হয়। অমলেন্দু গুহৰ মতে, মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ পূবৰ বনাঞ্চলত, বিশেষকৈ ডিব্ৰু নদীৰ উত্তৰফালে, বাস কৰি থাকিলেও আন একাংশক আহোমসকলৰ বসতি অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তাত তেওঁলোক ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হয়। কিছুমান মৰাণ পৰিয়ালে আহোম অভিজাত শ্ৰেণীৰ কৃষি সম্পত্তিতো কাম কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |year=1991 |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |page=112 |quote=A portion of the Moran population was also shifted to the Ahom habitat.}}</ref> ''আহোম বুৰঞ্জী''ত এনে স্থানান্তৰৰ এটা নিৰ্দিষ্ট উদাহৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, মৰাণ মাইমাই খিয়াৰতৰ বংশৰ এটা পৰিয়ালক বৰগোহাঁয়ে ''হাতীমুৰীয়া'' হিচাপে টিংখাঙলৈ লৈ গৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 |page=36 |quote=One family of Khriorat was taken to Tingkhang as Hatimuria by the Bargohain.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–25}}</ref> আহোম শাসনকালত মৰাণসকলৰ কিছুমান গোটক পূবৰ মূল বসতিৰ পৰা বহু পশ্চিমৰ অঞ্চলতো নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ছিডনী এণ্ডলৰ মতে, মৰাণসকলক ''কপহীয়া'' নামেও জনা গৈছিল। এই নামটো কপাহ খেতিৰ সৈতে জড়িত আছিল, কিয়নো আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলৰ বাবে কপাহ উৎপাদন কৰাটো তেওঁলোকৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত দায়িত্ব আছিল। কাকতল, মৰিয়নি, জাঁজী আৰু হোলোঙাপাৰ আদি অঞ্চলত এনে কপাহ খেতিৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=87 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> আন কিছুমান মৰাণ গোটক বনজ সম্পদ আৰু হাতী যোগানৰ কামত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ''হাতীচুঙী'' মৰাণসকলে হাতী ধৰি আহোম ৰাজ্যলৈ যোগান ধৰিছিল। আন গোটসমূহে মৌ, উদ্ভিদজাত ৰং আৰু ঢাৰি আদি সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=26}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |page=55}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ বুৰঞ্জীসমূহত মৰাণসকলৰ সৈতে পূবৰ দিহিং–পাটকাই সীমান্ত অঞ্চলৰ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৭৭৫ চনৰ এটা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, খামজাঙত বাস কৰা নৰা মুখীয়াল নুংআখামে ডিব্ৰু নদীৰ কাষৰ অঞ্চলত হাতখোৱা গোহাঁই (''চাও-বো-ক্লাং'', ''Chao-Bo-klang'')ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে সেই অঞ্চলৰ ৰজা ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত ''তুমিচা'' (''Tumisa'') নামেৰে উল্লেখিত এটা গোটে তেওঁক সহায় কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত নুংআখাম আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল দিহিং বা ''নাম-জিন'' (''Nam-jin'') নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া ''দৈ-মুং-তিউৰা'' (''Doi-mung-Tiura'') নামৰ অঞ্চললৈ আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |year=1930 |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Published under the Authority of the Assam Administration |location=Calcutta |page=331 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867}}</ref>{{efn|টাই ভাষাৰ ''দৈ'' (''doi'') শব্দৰ অৰ্থ পাহাৰ, ''মুং'' (''mung'') শব্দৰ অৰ্থ দেশ বা ৰাজ্য আৰু ''তিউৰা'' (''Tiura'') শব্দই চুতীয়াসকলক বুজায়। সেই অনুসৰি ''দৈ-মুং-তিউৰা'' (''Doi-mung-Tiura'') নামটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ''চুতীয়া দেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল''। খামজাং নামটো পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহত পাটকাই সীমান্তৰ নংজাং বা নংয়াং হ্ৰদ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই হ্ৰদক বৰ্তমানৰ ''Lake of No Return''-ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ইংৰাজী খচৰাত ''দৈ-মুং-তিউৰা'' নামৰ ভিত্তিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি সীমান্ত বৰ্তমানৰ চাংলাং জিলাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা বুৰঞ্জীৰ স্থাননামৰ ওপৰত আধাৰিত অনুমান; কেৱল উক্ত বিৱৰণৰ পৰা চুতীয়া ৰাজ্যৰ সুনিৰ্দিষ্ট সীমান্ত নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news |last=Gogoi |first=Leela |title=Chaolung Siu-Ka-Pha, the Great Nation Builder |work=The Sentinel |date=1 December 2019 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/chaolung-siu-ka-pha-the-great-nation-builder}}</ref>}} ফিলিপ ৰামিৰেজে ''তুমিচা'' নামটো মৰাণসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি আলোচনা কৰিছে। তেওঁ ''চাং-চুঙী তুমিচা'' (''chang chungi tumisa'') নামৰ হাতী যোগান ধৰা এটা গোটৰ উল্লেখ কৰিছে, যিসকল প্ৰায় ১৭৭০ চনত আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা প্ৰথমদিশৰ গোটসমূহৰ অন্যতম আছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=A particular group of Tumisa, the chang chungi tumisa, "Tumisa suppliers of elephants" (AB 289), is mentioned among the first rebels to rise against the sovereign, around 1770.}}</ref> অৱশ্যে ১৭৭৫ চনৰ বুৰঞ্জীৰ ইংৰাজী অনুবাদত সংশ্লিষ্ট গোটটোক চুতীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সেয়েহে সেই ঘটনাত অংশগ্ৰহণ কৰা গোটটোৰ সঠিক জাতিগত চিনাক্তকৰণৰ ক্ষেত্ৰত মূল টাই পাঠ আৰু ইংৰাজী অনুবাদৰ পাৰ্থক্য বিবেচনা কৰা প্ৰয়োজন। ঔপনিৱেশিক যুগত মৰাণসকলৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ হিচাপ তেওঁলোকৰ জাতিগত আত্মপৰিচয়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ দ্বাৰাও প্ৰভাৱিত হৈছিল। বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে একীভূতকৰণৰ ফলত বহু মৰাণ লোকে লোকপিয়লত নিজকে আহোম হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত ৫,৮১২ গৰাকী মৰাণ গণনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ১,৬৭৬ গৰাকী তৎকালীন শিৱসাগৰ জিলাত আৰু ৪,১৩০ গৰাকী লখিমপুৰ জিলাত আছিল। কিন্তু ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মাত্ৰ ১২৫ গৰাকী লোকক পৃথকভাৱে মৰাণ হিচাপে গণনা কৰা হয়। তৎকালীন শিৱসাগৰ জিলাত কোনো লোকক মৰাণ হিচাপে গণনা কৰা হোৱা নাছিল আৰু আটাইকেইগৰাকী লখিমপুৰ জিলাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901 |volume=IV: Assam (Part I) |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |at=Subsidiary Table III}}</ref>{{efn|ঔপনিৱেশিক যুগৰ শিৱসাগৰ জিলা বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ জিলাতকৈ যথেষ্ট বৃহৎ আছিল আৰু ইয়াত বৰ্তমানৰ চৰাইদেউ আৰু যোৰহাট জিলাৰ অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। একেদৰে তৎকালীন লখিমপুৰ জিলাই বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ অঞ্চলসমূহো সামৰি লৈছিল। সেয়েহে এই পুৰণি পৰিসংখ্যাসমূহক বৰ্তমানৰ জিলা-সীমাৰ ভিত্তিত পোনপটীয়াকৈ তুলনা কৰিব নোৱাৰি।}} লোকপিয়ল কৰ্তৃপক্ষই এই বৃহৎ হ্ৰাসক প্ৰকৃত জনসংখ্যা হ্ৰাস হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা নাছিল। বি. চি. এলেনে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিকাংশ মৰাণে নিজকে আহোম হিচাপে গণনা কৰোৱাৰ ফলত এই পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। তেওঁ লগতে মৰাণসকলে সঘনাই নিজকে আহোম বুলি পৰিচয় দিয়াৰ কথাও লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901 |volume=IV: Assam (Part I) |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=139 |quote=The great decrease in their numbers is presumably due to the majority of Morans having returned themselves as Ahoms.}}</ref> এই জাতিগত চিনাক্তকৰণৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজতো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ছিডনী এণ্ডলে মৰাণসকলৰ প্ৰধান বসতি [[বুঢ়ীদিহিং নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তৎকালীন মৰাণ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় আধা অংশ লখিমপুৰ জিলাত আৰু বাকী অংশ সংলগ্ন শিৱসাগৰ জিলাত বাস কৰিছিল। তেওঁ মৰাণ আৰু আহোমসকলৰ মাজত ব্যাপক আন্তঃবিবাহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=87–88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ==খাদ্য== মৰাণ সকলৰ প্ৰধান আহাৰ হ'ল ভাত।মৰাণ সকল মূলত আমিষভোজী।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> মাংস তেওঁলোকৰ প্ৰধান খাদ্য আছিল। <ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>অতীজতে মৰাণ সকলৰ প্ৰধান বৃত্তি আছিল ফলমূল সংগ্ৰহ কৰা,চিকাৰ কৰা আৰু মাছ ধৰা। মৰাণ সকলৰ দৈনন্দিন খাদ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত আছে মাছ মাংস,কণী গাখীৰৰ উপৰিও শাক-পাচলিৰ ভিতৰত ঢেঁকীয়া,টিকনি বৰুৱা, সৰু মানিমুনি,বৰ মানিমুনি,মধুসোলেং,চতিয়নী,কচুথুৰি,তেলীকচু,কণীকচু,কলপচলা,নেফাফু,মেজেঙা,মেচাকী,গৈ আৰু,চাকচনি,মৌটোপ,বৰলৰ টোপ,কন্দো টোপ ,মৌজোল,মচন্দৰী,বেতগাজ, ৰঙালাউ,তিয়ঁহ,ছিৰাল,মাটিমাহ,মগুমাহ বাঁহৰ গাজ,নলগাজ,ঔটেঙা, খৰিচা আদি।<ref>অসমৰ জনগোষ্ঠীয় লোকখাদ্য, সম্পাদনা অংশুমান দাস ,আঁক-বাক প্ৰকাশন</ref> ==ধৰ্ম== মৰাণ সকলৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পূৰ্বে কেঁচাই খাটি গোসানীৰ পূজা অৰ্চনা কৰাৰ ধৰণৰ বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> বৰ্তমান তেওঁলোকে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম পালন কৰে যদিও কিছু ৰীতি-নীতি কেঁচাই খাটিক পূজা কৰা ধৰণৰ, যি বৈষ্ণৱ পন্থাৰ সৈতে অমিল।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>মৰানসকলৰ শাক্ত ধৰ্ম পৰিবৰ্তনৰ মূলতে কালসংহতিৰ অন্তৰ্গত শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত মায়ামাৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সৰল আৰু আকৰ্ষণীয় ৰীতি নীতি আৰু অষ্টভূজ গোঁসাইৰ ঐকান্তিক প্ৰচেষ্টা বুলিব পাৰি। মৰানসকলে প্ৰায় ৩৫০ বছৰৰ আগতে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে বুলি জনা যায়। <ref> মোহন শইকীয়া, ''মৰান সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা'' সৌমাৰগিৰী, তিনিচুকীয়া , পৃ:৫৬</ref> ==সংস্কৃতি== ===মৰাণসকলৰ ব'হাগ বিহু=== মৰাণ সকলৰ কাৰণে ব’হাগ বিহু আদৰৰ বিশেষ প্ৰাধান্য থকা কৃষিমূলীয় লোক-উৎসৱ। প্ৰত্যেক জনগোষ্ঠীয়ে ব’হাগ বিহু নিজৰ নিজৰ গোষ্ঠীগত সুকীয়া সুকীয়া পৰম্পৰাগত বৈশিষ্ট্যৰে পালন কৰাৰ দৰেই মৰাণসকলেও কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অতীতৰে‌ পৰা ব’হাগ বিহু পালন‌ কৰি আহিছে। অসমীয়া জাতি গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত অনবদ্য অৱদান আগবঢ়োৱা ভালেমান জনগোষ্ঠীৰ দৰেই মৰাণসকলেও ব’হাগৰ পহিলা তাৰিখত বিহু পালন নকৰে। বেদৰ বিহুৰ কেইদিনমানৰ পাছতহে মৰাণ সকলে বিহু পাতে। গুৰু ভকতে আলোচনা কৰি যেতিয়াই সুবিধা হয় তেতিয়াই বিহু পাতে। মংগলবাৰে উৰুকা‌, বুধবাৰে গৰু বিহু,‌ বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা মানুহ বিহু ৰূপত বিহু অতীতৰে পৰা পালন কৰি আহিছে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মঙ্গলবাৰে উৰুকা বুলি ধৰি লৈ বিহু পতাৰ কাৰণবিলাক হ’ল- # আদিতে মৰাণ সকলে অৰ্থাৎ ভীষ্মক ৰজাৰ দিনৰে পৰা শদিয়াৰ কেঁচাইখাটি গোসানীৰ শালত নতুন বছৰৰ পূজা পাতলৰ কাম মঙ্গল বাৰে আৰম্ভ কৰিছিল। # মৰাণৰ দুজন গুৰু শ্ৰীশ্ৰীচতুৰ্ভুজ আৰু শ্ৰীশ্ৰীঅষ্টভুজ প্ৰভুক বিহুৰ দিনতে যথাক্ৰমে মঙ্গলবাৰে আৰু বুধবাৰে আহোম ৰজাই হত্যা কৰোৱায়। গুৰু দুজনাৰ স্মৰণাৰ্থে মঙ্গল আৰু বুধবাৰে গুৰু দুজনাৰ তিথি পতাৰ পাছতহে বেদৰ বিহুৰ পাছত বিহু পাতি আহিছে। # কুৰঙ্গনয়নীৰ হতুৱাই ৰাঘৱ মৰাণক বিহুৰ দিনাই হত্যা কৰা হৈছিল। সেয়ে আহোম ৰজাই পতা বিহুৰ সৈতে মৰাণ সকলে বিহু নাপাতে আৰু হুঁচৰি নাগায়। # দ্বাপৰ যুগত বলভদ্ৰ‌ই বৃন্দাবনত পঞ্চ মাহ মতে বহাগ বিহুৰ প্ৰথম দিনা ভোজ সেৱা কৰি বিহু আৰম্ভ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। মৰাণ সকলো বলোভদ্ৰৰ গুণত বিমুগ্ধ হ'ব পাৰে।<ref>"মৰাণ মটক মায়ামৰা"শ্ৰী কুমাৰ দহোটীয়া</ref> মৰাণসকলে উৰুকাৰ দিনা অৰ্থাৎ মংগলবাৰে মাটি নাখান্দে, সেয়ে মাটি খন্দা প্ৰয়োজনীয় সকলোখিনি কাম সোমবাৰে বা তাৰ আগতেই কৰি থৈ দিয়ে। উৰুকাৰ দিনা বুধবাৰে গৰুৰ গা ধুৱাবলৈ যাৱতীয় সকলোধৰণৰ সামগ্ৰী, যেনে -চাট মাৰি,টংলটি, মাখিয়তী, দীঘলতী,তৰাগছ আদিৰ উপৰি বেঙেনা, থেকেৰা, হালধি আদি জা-যোগাৰ কৰি লয়। নিশাৰ ভাগলৈ 'চাট' সাজে। পিছদিনা পুৱাই এটা টোপধ্বনিৰে আগজাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুবোৰ দীঘলতী-মাখিয়তী আদিৰে কোবাই মাখি খেদি ন-পানী থকা পথাৰ অথবা জান-জুৰিলৈ লৈ যায়। গৰু গা ধুওৱাৰ আগে আগে আৰু এটা টোপধ্বনিৰে জাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুৰ গা ধুৱায়। চাটৰ পৰা গৰুৰ গালৈ লাও-বেঙেনা আদি উলিয়াই লাও খা, বেঙেনা খা বুলি কৈ দলিয়াই আৰু সৰ্বশেষত মাৰ সৰু বাপেৰ সৰু তই হবি বৰ গৰু বুলি কৈ গৰু গা ধুওৱা অনুষ্ঠানটো সামৰণি মাৰে। গৰু গা ধুওৱাৰ পাছত কণী যুজায়। তাৰ পিছত আমৰলি বিচাৰে। ৰাতি বয়সস্থ লোকে ঢাল-কড়ি খেলে। সন্ধিয়া ভৰাল, গোহালি , নঙলাৰ মুখ , ঘৰৰ মুখত জাক দিয়া হয়। গৰুক বৰপিঠা খুওৱা হয়। দ্বিতীয় দিনা বৃহস্পতিবাৰে মানুহ বিহু। প্ৰথম মানুহ বিহু দিনাখন ঘৰৰ মানুহ বিশেষকৈ ঘৰখনৰ মুৰব্বীজন কলৈকো নাযায়। মৰাণ সকলে বিশ্বাস কৰে যে সেইদিনা ঘৰৰ মানুহ ঘৰত পাব লাগে। দ্বিতীয় দিনাই কনিষ্ঠজনে জ্যেষ্ঠজনক সেৱা জনাই সন্মান যাচে। শুক্ৰবাৰৰ দিনা জী-জোঁৱাইসকলে শাহু-শহুৰেকৰ ঘৰলৈ গৈ বছৰটোৰ বিহুৰ সেৱা সন্মান কৰে। সেয়ে এই দিনটোক 'আলহী যোৱা' বুলিও কয়। এই শুক্ৰ বাৰ ৰ পৰাই মৰানসকলৰ বিহু পকী উঠে। শনিবাৰে ভকতসকলে নামঘৰত কীৰ্তন কৰি ধৰ্মগুৰুলৈ মাননি আগবঢ়ায় আৰু দেওবাৰে নামলৈ মাননি আগবঢ়ায়।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মৰাণ ডেকা-গাভৰুসকলে মুকলি পথাৰতহে বিহু পাতে। বিহু পাতিবলগীয়া ঠাইখনত ডেকা -গাভৰুসকলে শ্ৰমদান কৰি এটা "বিহু ঘৰ" সাজি লয়। এই ঘৰটোত দুটা ভাগ থাকে। এভাগত ডেকাসকলে আৰু আনভাগত গাভৰু সকলে বেলেগে বেলেগে ৰাতি বিহু মাৰে। বিহুত কিছু সময় হুঁচৰি গোৱাৰ দৰে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি ঘূৰি ঘোষা গোৱা হয়। বিহুত অংশ্ৰগ্ৰহণ কৰা গাভৰুসকলে কাণত কেৰু, ডিঙিত মাদুলি, হাতত গামখাৰু আদি আ-অলংকাৰ, মুগা বা পাটৰ মেখেলা,'কলিয়া ৰিহা' পৰিধান কৰে। কলিয়া ৰিহা মৰাণ সকলৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে মহিমামণ্ডিত সাজ। বিহু ঘৰত বিহু গাবলৈ যাওঁতে ডেকাসকলে চুৰিয়া আৰু গাত এঙা চোলা পিন্ধে। আবেলি হোৱাৰে পৰা এখন গাঁৱৰ ডেকাসকলে আন এখন গাঁৱৰ বিহু খোলালৈ গৈ নাচনীক নচুৱায়। নিজৰ গাঁৱৰ ডেকাই, নিজৰ গাঁৱৰ ছোৱালীক সাধাৰণতে ননচুৱায়। কাৰণ নিজৰ গাঁৱৰ মাজত তেজ-মঙহৰ সম্বন্ধ‌ থকা ছোৱালী থাকিব পাৰে। আন গাৱঁৰ বিহুৱা ডেকা বিহু খোলালৈ আহিলে গাভৰুসকলে নিজৰ হাতৰ টকা ডেকাসকলক দি বিহুগীত গাবৰ বাবে আহ্বান জনাই নিজেও নাচে। এইদৰে গধূলিলৈকে নাচি-বাগি পাৰ কৰি কটায়। বিহু সামৰণি মৰাৰ দিনটোক 'বিহু উৰুৱা'বুলি কয়। বিহু উৰুৱা দিনটো ডেকা গাভৰুসকলৰ বাবে আনন্দ মিশ্ৰিত বেজাৰৰ দিন। সেয়ে গায় - #"হাঁচতি ঐ ধান খোৱা চৰাই অতি চেনেহৰে ব'হাগৰ বিহুতি হাততে মলঙি যায়।" #"হাঁচতি ঐ সাপৰ কলপ বিহু থৈ আহোঁগৈ নামঘৰৰ তলত।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৩৭}}</ref>" #মৰাণসকলে ৰঙালী বিহুত গোৱা গীতবোৰত বুৰঞ্জী, কিংবদন্তি লিপিবদ্ধ হৈ থকাৰ উপৰি সমাজৰ সাংস্কৃতিক জীৱন প্ৰতিফলিত হয়। বিহু গীতবোৰ ‌এনেধৰণৰ - (ক) "দীঘলী পাটীতে‌ তোমাক বন্দী কৰোঁ ভৰে দুপৰীয়া, ৰাতি ‌...।" (খ) "উজাই নাৱৰীয়া বালিত ভাতে খালে গছকি পুতিলে তৌ....।" <ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===ধৰ্ম হুঁচৰি=== {{main|ধৰ্ম হুঁচৰি}} কোনো কোনো অঞ্চলৰ মৰাণসকলে [[ধৰ্ম হুঁচৰি]] পালন কৰে৷<ref name="jur">{{cite journal |author=Mridul Moran |year=2017 |title=The Bihu Festival of the Morans of Assam, India |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention (IJHSSI) |volume=6 |issue=12 |pages=36-37 |publisher=www.ijhssi.org |issn=2319-7722 |url=https://www.ijhssi.org/papers/v6(12)/Version-3/G0612033637.pdf |accessdate=12 October 2024 }}</ref> একান্ত ভক্তিৰে গোৱা ধৰ্ম হুঁচৰিত এফাকি পদ গায় নৃত্য কৰে কেইজনমানে আৰু তাৰ চাৰাওফালে চক্ৰাকাৰে ঢোল তাল বজাই নিৰ্দিষ্ট গতিৰে পদ-চালনা কৰি প্ৰায় এশজনমান লোকে হঁচৰি গায়।এই হুঁচৰিত ছোৱালীয়ে অংশ গ্ৰহণ নকৰে।<ref name="jur"/> ধৰ্ম হুঁচৰিত বিহুগীতৰ ঠাইত ধৰ্মীয় গীত গোৱা হয়। বয়সীয়াল আৰু ভক্তসকলেহে এই সাধাৰণ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref name="jur"/> এই হুঁচৰিত [[ফুলকোঁৱৰ-মণিকোঁৱৰৰ গীত]] পৰিৱেশন কৰা হয়। ধৰ্ম হুঁচৰি প্ৰতি বছৰে কৰা নহয়।<ref name="jur"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno – History |journal=The International Journal of Humanities &amp; Social Studies |year=2015 |date=2015-07-31 |issn=2321-9203 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |access-date=2024-09-16 |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916072637/https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |deadurl=yes }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] g7m77i88fzmxb9m5olnpioz4jf9e70r 646372 646371 2026-10-21T00:30:06Z Ananya Taye 28065 646372 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = মৰাণ জনগোষ্ঠী | population = | popplace = বিশেষকৈ [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কেইখনমান জিলা |title= |url= | languages = [[মৰাণ ভাষা]] (ঐতিহসিকভাৱে),[[অসমীয়া ভাষা]] |Region with significant population = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | religions = [[একশৰণ নাম ধৰ্ম]] | related = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]], [[বড়ো জনগোষ্ঠী]] | footnotes = | website = | native_name = | native_name_lang = | image = [[File:Moran Bihu Dance.jpg|none|300px]] | image_caption = মৰাণ বিহু | rawimage = }} '''মৰাণ জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটা জনগোষ্ঠী, যাৰ বসতি প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]] আৰু সংলগ্ন [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত পোৱা যায়। মৰাণসকলক সাধাৰণতে [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=21–23}}</ref><ref>{{cite book | last=DeLancey | first=Scott | title=North East Indian Linguistics | chapter=On the Origins of Bodo-Garo | publisher=Foundation Books | date=2012-01-01 | isbn=978-93-82264-52-1 | doi=10.1017/upo9789382264521.003 | page=3–20}}</ref> তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই ভাষাটো চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কযুক্ত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Jacquesson |first=François |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=40 |issue=1 |year=2017 |page=108 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মৰাণ ভাষাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল যদিও বৰ্তমান মৰাণসকল প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ভাষী। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্য আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ ফলত এই ৰীতি-নীতিসমূহৰ বহু পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref name="Dutta1985"/> উজনি অসমত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বে মৰাণসকল নিজস্ব মুখীয়ালৰ অধীনত সংগঠিত আছিল। চুকাফাৰ সময়ত পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মৰাণ, বৰাহী, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে বসবাস কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–29}}</ref> মৰাণসকলক আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত কূটনীতিৰ লগতে বলপ্ৰয়োগৰ কথাও বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকলৰ কিছুমান পৰিয়াল আহোম সমাজ, প্ৰশাসন আৰু সামৰিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে একীভূত হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–26}}</ref> অৱশ্যে ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰা ঝুমখেতিয়ক আছিল আৰু তেওঁলোকৰ বসতিসমূহ তুলনামূলকভাৱে স্থান পৰিৱৰ্তনশীল আছিল।<ref name="Gogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |year=2020 |title=Continuity and Changes Among the Morans of India: Economy, Forest, Culture and the State-Sponsored Modernity |journal=International Journal of Scientific & Technology Research |volume=9 |issue=4 |page=207}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকল [[মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ পৰে আৰু [[একশৰণ নামধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমদিশৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম হয়। মায়ামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ চতুৰ্ভুজদেৱৰ অধীনত মৰাণসকলে দীক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Mayamara Satra: A Study in Institutional System and Social Relationship |publisher=Dibrugarh University |year=2015 |pages=70–71}}</ref> তেওঁলোকে পৰৱৰ্তী সময়ত বৃহত্তৰ [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বা মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ গঠন কৰে আৰু অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। ==ইতিহাস== ===উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন বসতি=== মৰাণসকল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ পূব অংশত আহোম শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল। তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, মৰাণসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ ম্যানমাৰৰ হুকং উপত্যকাৰ মেংকং বা মাইংখ'ঙ অঞ্চলৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। এই কাহিনীত মৈৰণ, মইলাং আৰু মৰাণ নামৰ তিনিজন ককাই-ভাইৰ উল্লেখ আছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত মৰাণে পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ টিপুক নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণ নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno-History |journal=The International Journal of Humanities & Social Studies |year=2015 |page=363 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227}}</ref> বুৰঞ্জীভিত্তিক বিৱৰণ অনুসৰি, [[চুকাফা]]ৰ আগমনৰ সময়ত মৰাণসকল বদৌছা নামৰ এজন মুখীয়ালৰ অধীনত আছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, তেওঁলোকৰ অধীনস্থ অঞ্চল উত্তৰে [[বুঢ়ীদিহিং নদী]], দক্ষিণে দিচাং নদী, পূবে চফ্ৰাই আৰু পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰলৈ বিস্তৃত আছিল। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ সামৰি ম্যানমাৰ সীমান্তৰ ওচৰলৈ বিস্তৃত আছিল।<ref name="Dutta1985"/> পুৰণি বিৱৰণসমূহত মৰাণসকলক ''হাবুঙীয়া'' বা ''হাচা'' নামেও উল্লেখ কৰা হৈছিল। এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, মৰাণ ভাষাত ''হা'' শব্দৰ অৰ্থ মাটি বা পৃথিৱী আৰু ''চা''ৰ অৰ্থ সন্তান; সেই অনুসৰি ''হাচা''ৰ অৰ্থ ভূমিৰ সন্তান। ছিডনী এণ্ডলে ''হাবুঙীয়া'' শব্দটো ভূমিৰ আদি অধিবাসী বা ''sons of the soil'' অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমীয়া ''থানগিৰি'' নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 5.</ref> ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কৃষি অৰ্থনীতি প্ৰধানকৈ আহু ধান আৰু [[ঝুম খেতি]]ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত এ. জে. মফাট মিলছে মৰাণসকলক স্থান পৰিৱৰ্তনশীল কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ঝুম খেতিৰ বাবে তেওঁলোকে পুৰণি কৃষিভূমি এৰি নতুন বনাঞ্চল মুকলি কৰিছিল। ব্ৰিটিছ শাসনকালতো এই কৃষিপদ্ধতি চলি আছিল, যদিও বনাঞ্চলৰ ওপৰত চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি আৰু চাহ বাগিচাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত ঝুম খেতিৰ সুযোগ সংকুচিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Mills |first=A. J. Moffatt |title=Report on the Province of Assam |year=1854 |publisher=Thos. Jones, Calcutta Gazette Office |location=Calcutta}}</ref><ref name="Gogoi2020"/> ===আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত মৰাণ মুখীয়াল বদৌছাৰ সৈতে কূটনৈতিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। এটা বিৱৰণত চুকাফাই বদৌছাৰ কন্যা গোন্ধেশ্বৰীক বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিয়াৰ কথা উল্লেখ আছে। বদৌছাই এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত মৰাণসকলৰ একাংশ নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> অৱশ্যে মৰাণসকলৰ আহোম শাসনৰ অধীনলৈ যোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ শান্তিপূৰ্ণ নাছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, চুকাফাই প্ৰথমে মৰাণ মুখীয়ালক কূটনৈতিকভাৱে নিজৰ পক্ষলৈ আনিছিল যদিও আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা কিছুমান মৰাণ গোটক বলপূৰ্বক দমন কৰা হৈছিল। দত্তই উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, প্ৰতিৰোধ কৰা মৰাণ পৰিয়ালসমূহৰ মুখীয়ালসকলক ভোজলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি মদ্যপান কৰাই হত্যা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত বাকী মৰাণসকলে আহোম ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–24}}</ref> ''অসম বুৰঞ্জী''ৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণতো উল্লেখ আছে যে কেইজনমান মৰাণে চুকাফাক ৰজা হিচাপে মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। সেই পৰিয়ালসমূহৰ লোকসকলক হত্যা কৰাৰ পিছত বাকীসকলে ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |edition=1st |year=1945 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |page=5 |quote=তাৰে দুই চাৰিজনে ৰজা নামানিছিল। সকলোকে মদ ভাত খুৱাই বনিয়া কৰি সেই কেইঘৰৰ ঘৰ মানুহক কাটিলে। পাছে সকলো বশ হৈ ৰজা মানিলে।}}</ref> আহোম শাসনৰ অধীনলৈ অহাৰ পিছত মৰাণসকলৰ একাংশক নতুন কৃষি বসতি স্থাপন আৰু ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিয়োজিত কৰা হৈছিল। দত্তৰ মতে, চুকাফাই গছিকলা, বৰখোৱা আৰু এঙেৰা নামৰ তিনিখন ''খাত'' বা কৃষি বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু বহু মৰাণ লোকক খেতিৰ বাবে ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> আহোম সমাজৰ সৈতে মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ সৈতে ''লানমাখ্ৰু'' নামৰ এজন মৰাণ লোকৰ কাহিনীও জড়িত। দত্তৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই দিহিঙৰ [[টিপাম]]ত থকা সময়ত এজন মৰাণ লোকে তেওঁক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল। তেওঁৰ কামত সন্তুষ্ট হৈ চুকাফাই তেওঁক ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত লানমাখ্ৰুৱে নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে চুকাফাক সহায় কৰিছিল আৰু আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। তেওঁৰ নামেৰে আহোমসকলৰ এটা ফৈদ গঢ় লৈ উঠিছিল। দত্তই হালধী ঠেঙা আৰু বান্দাকে ধৰি পৰৱৰ্তী সময়ৰ কিছুমান বিষয়াক এই ফৈদৰ বংশধৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। টিপামৰ মণিমাৰী খোৱা নামৰ আন এজন মৰাণ লোকো আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। তেওঁ পেছাত ওজন কৰা কামৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম শাসকসকলৰ দিনতো মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণ অব্যাহত থাকে। দত্তৰ মতে, মৰাণ পৰিয়ালসমূহ ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হৈছিল আৰু [[চুহুংমুং]]ৰ (১৪৯৭–১৫৩৯) শাসনকালত মৰাণ আৰু বৰাহী মুখীয়ালসকলৰ বংশধৰক চৰগুৱা, পাইবেলা, দিহিং, জাঁজী, বাঘচাও আৰু লাংকা আদি ঠাইত দায়িত্বশীল পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। আহোম ৰাজ্য পশ্চিমলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে মৰাণসকলৰ মাজৰ পৰা অধিক বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত মৰাণসকলৰ দক্ষতা আছিল। দত্তৰ মতে, আহোম ৰাজ্যৰ হাতী বিভাগত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য সংখ্যক লোক নিয়োজিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=25–26}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Moran territories in the 13th century.jpg|thumb|400px|আহোমসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে বুঢ়ীদিহিঙৰ পুৰণি গতিপথৰ কাষত মৰাণ মুখীয়ালসকলৰ অধীনস্থ অঞ্চল দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] মৰাণসকলৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান বসতি [[উজনি অসম]]ত, বিশেষকৈ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] জিলাত কেন্দ্ৰীভূত। তিনিচুকীয়া জিলা মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ উপৰি [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] জিলাতো মৰাণসকলৰ বসতি আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–5}}</ref><ref name="Gogoi2023">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=State Administration and Tribal Politics: Ethnic Assertions among the Moran Community of Assam |journal=Journal of Politics |volume=23 |year=2023 |pages=175–192}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা|লোহিত]], [[নামচাই জিলা|নামচাই]] আৰু [[চাংলাং জিলা|চাংলাং]] জিলাৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলসমূহতো মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক বাস কৰে। এই অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত বৰডুমচাও উল্লেখযোগ্য।<ref name="Gogoi2023"/> মৰাণসকলৰ ঐতিহাসিক বসতি অঞ্চল সদায় একে স্থানত সীমাবদ্ধ নাছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁলোকৰ বহু লোকে বনাঞ্চলত বাস কৰি আহু আৰু ঝুম খেতি কৰিছিল। এই কৃষিপদ্ধতি ব্ৰিটিছ শাসনকাললৈকে প্ৰচলিত আছিল। ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰ্যবেক্ষকসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে মৰাণসকলৰ বসতি তুলনামূলকভাৱে সিঁচৰতি আছিল আৰু নতুন কৃষিভূমিৰ সন্ধানত তেওঁলোকে স্থান পৰিৱৰ্তন কৰিছিল।<ref name="Gogoi2020"/> সেয়েহে বিভিন্ন সময়ৰ ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত মৰাণ বসতি অঞ্চলসমূহক স্থায়ী ভৌগোলিক সীমা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। আহোম শাসনকালত মৰাণসকলৰ একাংশক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ ফলতো তেওঁলোকৰ বসতিৰ বিস্তৃতি সলনি হয়। অমলেন্দু গুহৰ মতে, মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ পূবৰ বনাঞ্চলত, বিশেষকৈ ডিব্ৰু নদীৰ উত্তৰফালে, বাস কৰি থাকিলেও আন একাংশক আহোমসকলৰ বসতি অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তাত তেওঁলোক ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হয়। কিছুমান মৰাণ পৰিয়ালে আহোম অভিজাত শ্ৰেণীৰ কৃষি সম্পত্তিতো কাম কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |year=1991 |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |page=112 |quote=A portion of the Moran population was also shifted to the Ahom habitat.}}</ref> ''আহোম বুৰঞ্জী''ত এনে স্থানান্তৰৰ এটা নিৰ্দিষ্ট উদাহৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, মৰাণ মাইমাই খিয়াৰতৰ বংশৰ এটা পৰিয়ালক বৰগোহাঁয়ে ''হাতীমুৰীয়া'' হিচাপে টিংখাঙলৈ লৈ গৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 |page=36 |quote=One family of Khriorat was taken to Tingkhang as Hatimuria by the Bargohain.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–25}}</ref> আহোম শাসনকালত মৰাণসকলৰ কিছুমান গোটক পূবৰ মূল বসতিৰ পৰা বহু পশ্চিমৰ অঞ্চলতো নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ছিডনী এণ্ডলৰ মতে, মৰাণসকলক ''কপহীয়া'' নামেও জনা গৈছিল। এই নামটো কপাহ খেতিৰ সৈতে জড়িত আছিল, কিয়নো আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলৰ বাবে কপাহ উৎপাদন কৰাটো তেওঁলোকৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত দায়িত্ব আছিল। কাকতল, মৰিয়নি, জাঁজী আৰু হোলোঙাপাৰ আদি অঞ্চলত এনে কপাহ খেতিৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=87 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> আন কিছুমান মৰাণ গোটক বনজ সম্পদ আৰু হাতী যোগানৰ কামত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ''হাতীচুঙী'' মৰাণসকলে হাতী ধৰি আহোম ৰাজ্যলৈ যোগান ধৰিছিল। আন গোটসমূহে মৌ, উদ্ভিদজাত ৰং আৰু ঢাৰি আদি সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=26}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |page=55}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ বুৰঞ্জীসমূহত মৰাণসকলৰ সৈতে পূবৰ দিহিং–পাটকাই সীমান্ত অঞ্চলৰ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৭৭৫ চনৰ এটা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, খামজাঙত বাস কৰা নৰা মুখীয়াল নুংআখামে ডিব্ৰু নদীৰ কাষৰ অঞ্চলত হাতখোৱা গোহাঁই (''চাও-বো-ক্লাং'', ''Chao-Bo-klang'')ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে সেই অঞ্চলৰ ৰজা ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত ''তুমিচা'' (''Tumisa'') নামেৰে উল্লেখিত এটা গোটে তেওঁক সহায় কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত নুংআখাম আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল দিহিং বা ''নাম-জিন'' (''Nam-jin'') নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া ''দৈ-মুং-তিউৰা'' (''Doi-mung-Tiura'') নামৰ অঞ্চললৈ আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |year=1930 |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Published under the Authority of the Assam Administration |location=Calcutta |page=331 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867}}</ref>{{efn|টাই ভাষাৰ ''দৈ'' (''doi'') শব্দৰ অৰ্থ পাহাৰ, ''মুং'' (''mung'') শব্দৰ অৰ্থ দেশ বা ৰাজ্য আৰু ''তিউৰা'' (''Tiura'') শব্দই চুতীয়াসকলক বুজায়। সেই অনুসৰি ''দৈ-মুং-তিউৰা'' (''Doi-mung-Tiura'') নামটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ''চুতীয়া দেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল''। খামজাং নামটো পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহত পাটকাই সীমান্তৰ নংজাং বা নংয়াং হ্ৰদ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই হ্ৰদক বৰ্তমানৰ ''Lake of No Return''-ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ইংৰাজী খচৰাত ''দৈ-মুং-তিউৰা'' নামৰ ভিত্তিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি সীমান্ত বৰ্তমানৰ চাংলাং জিলাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা বুৰঞ্জীৰ স্থাননামৰ ওপৰত আধাৰিত অনুমান; কেৱল উক্ত বিৱৰণৰ পৰা চুতীয়া ৰাজ্যৰ সুনিৰ্দিষ্ট সীমান্ত নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news |last=Gogoi |first=Leela |title=Chaolung Siu-Ka-Pha, the Great Nation Builder |work=The Sentinel |date=1 December 2019 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/chaolung-siu-ka-pha-the-great-nation-builder}}</ref>}} ফিলিপ ৰামিৰেজে ''তুমিচা'' নামটো মৰাণসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি আলোচনা কৰিছে। তেওঁ ''চাং-চুঙী তুমিচা'' (''chang chungi tumisa'') নামৰ হাতী যোগান ধৰা এটা গোটৰ উল্লেখ কৰিছে, যিসকল প্ৰায় ১৭৭০ চনত আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা প্ৰথমদিশৰ গোটসমূহৰ অন্যতম আছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=A particular group of Tumisa, the chang chungi tumisa, "Tumisa suppliers of elephants" (AB 289), is mentioned among the first rebels to rise against the sovereign, around 1770.}}</ref> অৱশ্যে ১৭৭৫ চনৰ বুৰঞ্জীৰ ইংৰাজী অনুবাদত সংশ্লিষ্ট গোটটোক চুতীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সেয়েহে সেই ঘটনাত অংশগ্ৰহণ কৰা গোটটোৰ সঠিক জাতিগত চিনাক্তকৰণৰ ক্ষেত্ৰত মূল টাই পাঠ আৰু ইংৰাজী অনুবাদৰ পাৰ্থক্য বিবেচনা কৰা প্ৰয়োজন। ঔপনিৱেশিক যুগত মৰাণসকলৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ হিচাপ তেওঁলোকৰ জাতিগত আত্মপৰিচয়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ দ্বাৰাও প্ৰভাৱিত হৈছিল। বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে একীভূতকৰণৰ ফলত বহু মৰাণ লোকে লোকপিয়লত নিজকে আহোম হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত ৫,৮১২ গৰাকী মৰাণ গণনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ১,৬৭৬ গৰাকী তৎকালীন শিৱসাগৰ জিলাত আৰু ৪,১৩০ গৰাকী লখিমপুৰ জিলাত আছিল। কিন্তু ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মাত্ৰ ১২৫ গৰাকী লোকক পৃথকভাৱে মৰাণ হিচাপে গণনা কৰা হয়। তৎকালীন শিৱসাগৰ জিলাত কোনো লোকক মৰাণ হিচাপে গণনা কৰা হোৱা নাছিল আৰু আটাইকেইগৰাকী লখিমপুৰ জিলাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901 |volume=IV: Assam (Part I) |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |at=Subsidiary Table III}}</ref>{{efn|ঔপনিৱেশিক যুগৰ শিৱসাগৰ জিলা বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ জিলাতকৈ যথেষ্ট বৃহৎ আছিল আৰু ইয়াত বৰ্তমানৰ চৰাইদেউ আৰু যোৰহাট জিলাৰ অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। একেদৰে তৎকালীন লখিমপুৰ জিলাই বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ অঞ্চলসমূহো সামৰি লৈছিল। সেয়েহে এই পুৰণি পৰিসংখ্যাসমূহক বৰ্তমানৰ জিলা-সীমাৰ ভিত্তিত পোনপটীয়াকৈ তুলনা কৰিব নোৱাৰি।}} লোকপিয়ল কৰ্তৃপক্ষই এই বৃহৎ হ্ৰাসক প্ৰকৃত জনসংখ্যা হ্ৰাস হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা নাছিল। বি. চি. এলেনে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিকাংশ মৰাণে নিজকে আহোম হিচাপে গণনা কৰোৱাৰ ফলত এই পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। তেওঁ লগতে মৰাণসকলে সঘনাই নিজকে আহোম বুলি পৰিচয় দিয়াৰ কথাও লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901 |volume=IV: Assam (Part I) |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=139 |quote=The great decrease in their numbers is presumably due to the majority of Morans having returned themselves as Ahoms.}}</ref> এই জাতিগত চিনাক্তকৰণৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজতো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ছিডনী এণ্ডলে মৰাণসকলৰ প্ৰধান বসতি [[বুঢ়ীদিহিং নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তৎকালীন মৰাণ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় আধা অংশ লখিমপুৰ জিলাত আৰু বাকী অংশ সংলগ্ন শিৱসাগৰ জিলাত বাস কৰিছিল। তেওঁ মৰাণ আৰু আহোমসকলৰ মাজত ব্যাপক আন্তঃবিবাহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=87–88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ==খাদ্য== মৰাণ সকলৰ প্ৰধান আহাৰ হ'ল ভাত।মৰাণ সকল মূলত আমিষভোজী।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> মাংস তেওঁলোকৰ প্ৰধান খাদ্য আছিল। <ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>অতীজতে মৰাণ সকলৰ প্ৰধান বৃত্তি আছিল ফলমূল সংগ্ৰহ কৰা,চিকাৰ কৰা আৰু মাছ ধৰা। মৰাণ সকলৰ দৈনন্দিন খাদ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত আছে মাছ মাংস,কণী গাখীৰৰ উপৰিও শাক-পাচলিৰ ভিতৰত ঢেঁকীয়া,টিকনি বৰুৱা, সৰু মানিমুনি,বৰ মানিমুনি,মধুসোলেং,চতিয়নী,কচুথুৰি,তেলীকচু,কণীকচু,কলপচলা,নেফাফু,মেজেঙা,মেচাকী,গৈ আৰু,চাকচনি,মৌটোপ,বৰলৰ টোপ,কন্দো টোপ ,মৌজোল,মচন্দৰী,বেতগাজ, ৰঙালাউ,তিয়ঁহ,ছিৰাল,মাটিমাহ,মগুমাহ বাঁহৰ গাজ,নলগাজ,ঔটেঙা, খৰিচা আদি।<ref>অসমৰ জনগোষ্ঠীয় লোকখাদ্য, সম্পাদনা অংশুমান দাস ,আঁক-বাক প্ৰকাশন</ref> ==ধৰ্ম== মৰাণ সকলৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পূৰ্বে কেঁচাই খাটি গোসানীৰ পূজা অৰ্চনা কৰাৰ ধৰণৰ বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> বৰ্তমান তেওঁলোকে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম পালন কৰে যদিও কিছু ৰীতি-নীতি কেঁচাই খাটিক পূজা কৰা ধৰণৰ, যি বৈষ্ণৱ পন্থাৰ সৈতে অমিল।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>মৰানসকলৰ শাক্ত ধৰ্ম পৰিবৰ্তনৰ মূলতে কালসংহতিৰ অন্তৰ্গত শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত মায়ামাৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সৰল আৰু আকৰ্ষণীয় ৰীতি নীতি আৰু অষ্টভূজ গোঁসাইৰ ঐকান্তিক প্ৰচেষ্টা বুলিব পাৰি। মৰানসকলে প্ৰায় ৩৫০ বছৰৰ আগতে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে বুলি জনা যায়। <ref> মোহন শইকীয়া, ''মৰান সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা'' সৌমাৰগিৰী, তিনিচুকীয়া , পৃ:৫৬</ref> ==সংস্কৃতি== ===মৰাণসকলৰ ব'হাগ বিহু=== মৰাণ সকলৰ কাৰণে ব’হাগ বিহু আদৰৰ বিশেষ প্ৰাধান্য থকা কৃষিমূলীয় লোক-উৎসৱ। প্ৰত্যেক জনগোষ্ঠীয়ে ব’হাগ বিহু নিজৰ নিজৰ গোষ্ঠীগত সুকীয়া সুকীয়া পৰম্পৰাগত বৈশিষ্ট্যৰে পালন কৰাৰ দৰেই মৰাণসকলেও কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অতীতৰে‌ পৰা ব’হাগ বিহু পালন‌ কৰি আহিছে। অসমীয়া জাতি গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত অনবদ্য অৱদান আগবঢ়োৱা ভালেমান জনগোষ্ঠীৰ দৰেই মৰাণসকলেও ব’হাগৰ পহিলা তাৰিখত বিহু পালন নকৰে। বেদৰ বিহুৰ কেইদিনমানৰ পাছতহে মৰাণ সকলে বিহু পাতে। গুৰু ভকতে আলোচনা কৰি যেতিয়াই সুবিধা হয় তেতিয়াই বিহু পাতে। মংগলবাৰে উৰুকা‌, বুধবাৰে গৰু বিহু,‌ বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা মানুহ বিহু ৰূপত বিহু অতীতৰে পৰা পালন কৰি আহিছে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মঙ্গলবাৰে উৰুকা বুলি ধৰি লৈ বিহু পতাৰ কাৰণবিলাক হ’ল- # আদিতে মৰাণ সকলে অৰ্থাৎ ভীষ্মক ৰজাৰ দিনৰে পৰা শদিয়াৰ কেঁচাইখাটি গোসানীৰ শালত নতুন বছৰৰ পূজা পাতলৰ কাম মঙ্গল বাৰে আৰম্ভ কৰিছিল। # মৰাণৰ দুজন গুৰু শ্ৰীশ্ৰীচতুৰ্ভুজ আৰু শ্ৰীশ্ৰীঅষ্টভুজ প্ৰভুক বিহুৰ দিনতে যথাক্ৰমে মঙ্গলবাৰে আৰু বুধবাৰে আহোম ৰজাই হত্যা কৰোৱায়। গুৰু দুজনাৰ স্মৰণাৰ্থে মঙ্গল আৰু বুধবাৰে গুৰু দুজনাৰ তিথি পতাৰ পাছতহে বেদৰ বিহুৰ পাছত বিহু পাতি আহিছে। # কুৰঙ্গনয়নীৰ হতুৱাই ৰাঘৱ মৰাণক বিহুৰ দিনাই হত্যা কৰা হৈছিল। সেয়ে আহোম ৰজাই পতা বিহুৰ সৈতে মৰাণ সকলে বিহু নাপাতে আৰু হুঁচৰি নাগায়। # দ্বাপৰ যুগত বলভদ্ৰ‌ই বৃন্দাবনত পঞ্চ মাহ মতে বহাগ বিহুৰ প্ৰথম দিনা ভোজ সেৱা কৰি বিহু আৰম্ভ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। মৰাণ সকলো বলোভদ্ৰৰ গুণত বিমুগ্ধ হ'ব পাৰে।<ref>"মৰাণ মটক মায়ামৰা"শ্ৰী কুমাৰ দহোটীয়া</ref> মৰাণসকলে উৰুকাৰ দিনা অৰ্থাৎ মংগলবাৰে মাটি নাখান্দে, সেয়ে মাটি খন্দা প্ৰয়োজনীয় সকলোখিনি কাম সোমবাৰে বা তাৰ আগতেই কৰি থৈ দিয়ে। উৰুকাৰ দিনা বুধবাৰে গৰুৰ গা ধুৱাবলৈ যাৱতীয় সকলোধৰণৰ সামগ্ৰী, যেনে -চাট মাৰি,টংলটি, মাখিয়তী, দীঘলতী,তৰাগছ আদিৰ উপৰি বেঙেনা, থেকেৰা, হালধি আদি জা-যোগাৰ কৰি লয়। নিশাৰ ভাগলৈ 'চাট' সাজে। পিছদিনা পুৱাই এটা টোপধ্বনিৰে আগজাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুবোৰ দীঘলতী-মাখিয়তী আদিৰে কোবাই মাখি খেদি ন-পানী থকা পথাৰ অথবা জান-জুৰিলৈ লৈ যায়। গৰু গা ধুওৱাৰ আগে আগে আৰু এটা টোপধ্বনিৰে জাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুৰ গা ধুৱায়। চাটৰ পৰা গৰুৰ গালৈ লাও-বেঙেনা আদি উলিয়াই লাও খা, বেঙেনা খা বুলি কৈ দলিয়াই আৰু সৰ্বশেষত মাৰ সৰু বাপেৰ সৰু তই হবি বৰ গৰু বুলি কৈ গৰু গা ধুওৱা অনুষ্ঠানটো সামৰণি মাৰে। গৰু গা ধুওৱাৰ পাছত কণী যুজায়। তাৰ পিছত আমৰলি বিচাৰে। ৰাতি বয়সস্থ লোকে ঢাল-কড়ি খেলে। সন্ধিয়া ভৰাল, গোহালি , নঙলাৰ মুখ , ঘৰৰ মুখত জাক দিয়া হয়। গৰুক বৰপিঠা খুওৱা হয়। দ্বিতীয় দিনা বৃহস্পতিবাৰে মানুহ বিহু। প্ৰথম মানুহ বিহু দিনাখন ঘৰৰ মানুহ বিশেষকৈ ঘৰখনৰ মুৰব্বীজন কলৈকো নাযায়। মৰাণ সকলে বিশ্বাস কৰে যে সেইদিনা ঘৰৰ মানুহ ঘৰত পাব লাগে। দ্বিতীয় দিনাই কনিষ্ঠজনে জ্যেষ্ঠজনক সেৱা জনাই সন্মান যাচে। শুক্ৰবাৰৰ দিনা জী-জোঁৱাইসকলে শাহু-শহুৰেকৰ ঘৰলৈ গৈ বছৰটোৰ বিহুৰ সেৱা সন্মান কৰে। সেয়ে এই দিনটোক 'আলহী যোৱা' বুলিও কয়। এই শুক্ৰ বাৰ ৰ পৰাই মৰানসকলৰ বিহু পকী উঠে। শনিবাৰে ভকতসকলে নামঘৰত কীৰ্তন কৰি ধৰ্মগুৰুলৈ মাননি আগবঢ়ায় আৰু দেওবাৰে নামলৈ মাননি আগবঢ়ায়।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মৰাণ ডেকা-গাভৰুসকলে মুকলি পথাৰতহে বিহু পাতে। বিহু পাতিবলগীয়া ঠাইখনত ডেকা -গাভৰুসকলে শ্ৰমদান কৰি এটা "বিহু ঘৰ" সাজি লয়। এই ঘৰটোত দুটা ভাগ থাকে। এভাগত ডেকাসকলে আৰু আনভাগত গাভৰু সকলে বেলেগে বেলেগে ৰাতি বিহু মাৰে। বিহুত কিছু সময় হুঁচৰি গোৱাৰ দৰে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি ঘূৰি ঘোষা গোৱা হয়। বিহুত অংশ্ৰগ্ৰহণ কৰা গাভৰুসকলে কাণত কেৰু, ডিঙিত মাদুলি, হাতত গামখাৰু আদি আ-অলংকাৰ, মুগা বা পাটৰ মেখেলা,'কলিয়া ৰিহা' পৰিধান কৰে। কলিয়া ৰিহা মৰাণ সকলৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে মহিমামণ্ডিত সাজ। বিহু ঘৰত বিহু গাবলৈ যাওঁতে ডেকাসকলে চুৰিয়া আৰু গাত এঙা চোলা পিন্ধে। আবেলি হোৱাৰে পৰা এখন গাঁৱৰ ডেকাসকলে আন এখন গাঁৱৰ বিহু খোলালৈ গৈ নাচনীক নচুৱায়। নিজৰ গাঁৱৰ ডেকাই, নিজৰ গাঁৱৰ ছোৱালীক সাধাৰণতে ননচুৱায়। কাৰণ নিজৰ গাঁৱৰ মাজত তেজ-মঙহৰ সম্বন্ধ‌ থকা ছোৱালী থাকিব পাৰে। আন গাৱঁৰ বিহুৱা ডেকা বিহু খোলালৈ আহিলে গাভৰুসকলে নিজৰ হাতৰ টকা ডেকাসকলক দি বিহুগীত গাবৰ বাবে আহ্বান জনাই নিজেও নাচে। এইদৰে গধূলিলৈকে নাচি-বাগি পাৰ কৰি কটায়। বিহু সামৰণি মৰাৰ দিনটোক 'বিহু উৰুৱা'বুলি কয়। বিহু উৰুৱা দিনটো ডেকা গাভৰুসকলৰ বাবে আনন্দ মিশ্ৰিত বেজাৰৰ দিন। সেয়ে গায় - #"হাঁচতি ঐ ধান খোৱা চৰাই অতি চেনেহৰে ব'হাগৰ বিহুতি হাততে মলঙি যায়।" #"হাঁচতি ঐ সাপৰ কলপ বিহু থৈ আহোঁগৈ নামঘৰৰ তলত।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৩৭}}</ref>" #মৰাণসকলে ৰঙালী বিহুত গোৱা গীতবোৰত বুৰঞ্জী, কিংবদন্তি লিপিবদ্ধ হৈ থকাৰ উপৰি সমাজৰ সাংস্কৃতিক জীৱন প্ৰতিফলিত হয়। বিহু গীতবোৰ ‌এনেধৰণৰ - (ক) "দীঘলী পাটীতে‌ তোমাক বন্দী কৰোঁ ভৰে দুপৰীয়া, ৰাতি ‌...।" (খ) "উজাই নাৱৰীয়া বালিত ভাতে খালে গছকি পুতিলে তৌ....।" <ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===ধৰ্ম হুঁচৰি=== {{main|ধৰ্ম হুঁচৰি}} কোনো কোনো অঞ্চলৰ মৰাণসকলে [[ধৰ্ম হুঁচৰি]] পালন কৰে৷<ref name="jur">{{cite journal |author=Mridul Moran |year=2017 |title=The Bihu Festival of the Morans of Assam, India |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention (IJHSSI) |volume=6 |issue=12 |pages=36-37 |publisher=www.ijhssi.org |issn=2319-7722 |url=https://www.ijhssi.org/papers/v6(12)/Version-3/G0612033637.pdf |accessdate=12 October 2024 }}</ref> একান্ত ভক্তিৰে গোৱা ধৰ্ম হুঁচৰিত এফাকি পদ গায় নৃত্য কৰে কেইজনমানে আৰু তাৰ চাৰাওফালে চক্ৰাকাৰে ঢোল তাল বজাই নিৰ্দিষ্ট গতিৰে পদ-চালনা কৰি প্ৰায় এশজনমান লোকে হঁচৰি গায়।এই হুঁচৰিত ছোৱালীয়ে অংশ গ্ৰহণ নকৰে।<ref name="jur"/> ধৰ্ম হুঁচৰিত বিহুগীতৰ ঠাইত ধৰ্মীয় গীত গোৱা হয়। বয়সীয়াল আৰু ভক্তসকলেহে এই সাধাৰণ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref name="jur"/> এই হুঁচৰিত [[ফুলকোঁৱৰ-মণিকোঁৱৰৰ গীত]] পৰিৱেশন কৰা হয়। ধৰ্ম হুঁচৰি প্ৰতি বছৰে কৰা নহয়।<ref name="jur"/> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno – History |journal=The International Journal of Humanities &amp; Social Studies |year=2015 |date=2015-07-31 |issn=2321-9203 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |access-date=2024-09-16 |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916072637/https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |deadurl=yes }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] absdhezbr78c6wb9qr0u3oh408o0cw8 646373 646372 2026-10-21T00:30:53Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 646373 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = মৰাণ জনগোষ্ঠী | population = | popplace = বিশেষকৈ [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কেইখনমান জিলা |title= |url= | languages = [[মৰাণ ভাষা]] (ঐতিহসিকভাৱে),[[অসমীয়া ভাষা]] |Region with significant population = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | religions = [[একশৰণ নাম ধৰ্ম]] | related = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]], [[বড়ো জনগোষ্ঠী]] | footnotes = | website = | native_name = | native_name_lang = | image = [[File:Moran Bihu Dance.jpg|none|300px]] | image_caption = মৰাণ বিহু | rawimage = }} '''মৰাণ জনগোষ্ঠী''' উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটা জনগোষ্ঠী, যাৰ বসতি প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]] আৰু সংলগ্ন [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত পোৱা যায়। মৰাণসকলক সাধাৰণতে [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=21–23}}</ref><ref>{{cite book | last=DeLancey | first=Scott | title=North East Indian Linguistics | chapter=On the Origins of Bodo-Garo | publisher=Foundation Books | date=2012-01-01 | isbn=978-93-82264-52-1 | doi=10.1017/upo9789382264521.003 | page=3–20}}</ref> তেওঁলোকে ঐতিহাসিকভাৱে [[মৰাণ ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই ভাষাটো চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কযুক্ত আছিল।<ref>{{cite journal |last=Jacquesson |first=François |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=40 |issue=1 |year=2017 |page=108 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মৰাণ ভাষাৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত আছিল যদিও বৰ্তমান মৰাণসকল প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ভাষী। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্য আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ ফলত এই ৰীতি-নীতিসমূহৰ বহু পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref name="Dutta1985"/> উজনি অসমত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বে মৰাণসকল নিজস্ব মুখীয়ালৰ অধীনত সংগঠিত আছিল। চুকাফাৰ সময়ত পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মৰাণ, বৰাহী, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] আৰু [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]]সকলে বসবাস কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–29}}</ref> মৰাণসকলক আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত কূটনীতিৰ লগতে বলপ্ৰয়োগৰ কথাও বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকলৰ কিছুমান পৰিয়াল আহোম সমাজ, প্ৰশাসন আৰু সামৰিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে একীভূত হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–26}}</ref> অৱশ্যে ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰা ঝুমখেতিয়ক আছিল আৰু তেওঁলোকৰ বসতিসমূহ তুলনামূলকভাৱে স্থান পৰিৱৰ্তনশীল আছিল।<ref name="Gogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |year=2020 |title=Continuity and Changes Among the Morans of India: Economy, Forest, Culture and the State-Sponsored Modernity |journal=International Journal of Scientific & Technology Research |volume=9 |issue=4 |page=207}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণসকল [[মায়ামৰা সত্ৰ]]ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ পৰে আৰু [[একশৰণ নামধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা প্ৰথমদিশৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম হয়। মায়ামৰা সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ চতুৰ্ভুজদেৱৰ অধীনত মৰাণসকলে দীক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Mayamara Satra: A Study in Institutional System and Social Relationship |publisher=Dibrugarh University |year=2015 |pages=70–71}}</ref> তেওঁলোকে পৰৱৰ্তী সময়ত বৃহত্তৰ [[মটক জনগোষ্ঠী|মটক]] বা মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ গঠন কৰে আৰু অষ্টাদশ শতিকাত আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। ==ইতিহাস== ===উৎপত্তি আৰু প্ৰাচীন বসতি=== মৰাণসকল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ পূব অংশত আহোম শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ পূৰ্বৰ পৰা বাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল। তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত আছে। এটা পৰম্পৰা অনুসৰি, মৰাণসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ ম্যানমাৰৰ হুকং উপত্যকাৰ মেংকং বা মাইংখ'ঙ অঞ্চলৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। এই কাহিনীত মৈৰণ, মইলাং আৰু মৰাণ নামৰ তিনিজন ককাই-ভাইৰ উল্লেখ আছে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত মৰাণে পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ টিপুক নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল পৰৱৰ্তী সময়ত মৰাণ নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno-History |journal=The International Journal of Humanities & Social Studies |year=2015 |page=363 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227}}</ref> বুৰঞ্জীভিত্তিক বিৱৰণ অনুসৰি, [[চুকাফা]]ৰ আগমনৰ সময়ত মৰাণসকল বদৌছা নামৰ এজন মুখীয়ালৰ অধীনত আছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, তেওঁলোকৰ অধীনস্থ অঞ্চল উত্তৰে [[বুঢ়ীদিহিং নদী]], দক্ষিণে দিচাং নদী, পূবে চফ্ৰাই আৰু পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰলৈ বিস্তৃত আছিল। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছু অংশ সামৰি ম্যানমাৰ সীমান্তৰ ওচৰলৈ বিস্তৃত আছিল।<ref name="Dutta1985"/> পুৰণি বিৱৰণসমূহত মৰাণসকলক ''হাবুঙীয়া'' বা ''হাচা'' নামেও উল্লেখ কৰা হৈছিল। এটা ব্যাখ্যা অনুসৰি, মৰাণ ভাষাত ''হা'' শব্দৰ অৰ্থ মাটি বা পৃথিৱী আৰু ''চা''ৰ অৰ্থ সন্তান; সেই অনুসৰি ''হাচা''ৰ অৰ্থ ভূমিৰ সন্তান। ছিডনী এণ্ডলে ''হাবুঙীয়া'' শব্দটো ভূমিৰ আদি অধিবাসী বা ''sons of the soil'' অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমীয়া ''থানগিৰি'' নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 5.</ref> ঐতিহাসিকভাৱে মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ বনাঞ্চলত বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ কৃষি অৰ্থনীতি প্ৰধানকৈ আহু ধান আৰু [[ঝুম খেতি]]ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত এ. জে. মফাট মিলছে মৰাণসকলক স্থান পৰিৱৰ্তনশীল কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ঝুম খেতিৰ বাবে তেওঁলোকে পুৰণি কৃষিভূমি এৰি নতুন বনাঞ্চল মুকলি কৰিছিল। ব্ৰিটিছ শাসনকালতো এই কৃষিপদ্ধতি চলি আছিল, যদিও বনাঞ্চলৰ ওপৰত চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি আৰু চাহ বাগিচাৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফলত পৰৱৰ্তী সময়ত ঝুম খেতিৰ সুযোগ সংকুচিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Mills |first=A. J. Moffatt |title=Report on the Province of Assam |year=1854 |publisher=Thos. Jones, Calcutta Gazette Office |location=Calcutta}}</ref><ref name="Gogoi2020"/> ===আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত মৰাণ মুখীয়াল বদৌছাৰ সৈতে কূটনৈতিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। এটা বিৱৰণত চুকাফাই বদৌছাৰ কন্যা গোন্ধেশ্বৰীক বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিয়াৰ কথা উল্লেখ আছে। বদৌছাই এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত মৰাণসকলৰ একাংশ নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> অৱশ্যে মৰাণসকলৰ আহোম শাসনৰ অধীনলৈ যোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ শান্তিপূৰ্ণ নাছিল। সৃষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, চুকাফাই প্ৰথমে মৰাণ মুখীয়ালক কূটনৈতিকভাৱে নিজৰ পক্ষলৈ আনিছিল যদিও আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা কিছুমান মৰাণ গোটক বলপূৰ্বক দমন কৰা হৈছিল। দত্তই উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, প্ৰতিৰোধ কৰা মৰাণ পৰিয়ালসমূহৰ মুখীয়ালসকলক ভোজলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰি মদ্যপান কৰাই হত্যা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত বাকী মৰাণসকলে আহোম ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=23–24}}</ref> ''অসম বুৰঞ্জী''ৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণতো উল্লেখ আছে যে কেইজনমান মৰাণে চুকাফাক ৰজা হিচাপে মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। সেই পৰিয়ালসমূহৰ লোকসকলক হত্যা কৰাৰ পিছত বাকীসকলে ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |edition=1st |year=1945 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |page=5 |quote=তাৰে দুই চাৰিজনে ৰজা নামানিছিল। সকলোকে মদ ভাত খুৱাই বনিয়া কৰি সেই কেইঘৰৰ ঘৰ মানুহক কাটিলে। পাছে সকলো বশ হৈ ৰজা মানিলে।}}</ref> আহোম শাসনৰ অধীনলৈ অহাৰ পিছত মৰাণসকলৰ একাংশক নতুন কৃষি বসতি স্থাপন আৰু ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিয়োজিত কৰা হৈছিল। দত্তৰ মতে, চুকাফাই গছিকলা, বৰখোৱা আৰু এঙেৰা নামৰ তিনিখন ''খাত'' বা কৃষি বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু বহু মৰাণ লোকক খেতিৰ বাবে ভূমি মুকলি কৰাৰ কামত নিযুক্তি দিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> আহোম সমাজৰ সৈতে মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ সৈতে ''লানমাখ্ৰু'' নামৰ এজন মৰাণ লোকৰ কাহিনীও জড়িত। দত্তৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুকাফাই দিহিঙৰ [[টিপাম]]ত থকা সময়ত এজন মৰাণ লোকে তেওঁক বেঙেনা যোগান ধৰিছিল। তেওঁৰ কামত সন্তুষ্ট হৈ চুকাফাই তেওঁক ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত লানমাখ্ৰুৱে নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে চুকাফাক সহায় কৰিছিল আৰু আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। তেওঁৰ নামেৰে আহোমসকলৰ এটা ফৈদ গঢ় লৈ উঠিছিল। দত্তই হালধী ঠেঙা আৰু বান্দাকে ধৰি পৰৱৰ্তী সময়ৰ কিছুমান বিষয়াক এই ফৈদৰ বংশধৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। টিপামৰ মণিমাৰী খোৱা নামৰ আন এজন মৰাণ লোকো আহোম সমাজৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। তেওঁ পেছাত ওজন কৰা কামৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=24}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম শাসকসকলৰ দিনতো মৰাণসকলৰ একীভূতকৰণ অব্যাহত থাকে। দত্তৰ মতে, মৰাণ পৰিয়ালসমূহ ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হৈছিল আৰু [[চুহুংমুং]]ৰ (১৪৯৭–১৫৩৯) শাসনকালত মৰাণ আৰু বৰাহী মুখীয়ালসকলৰ বংশধৰক চৰগুৱা, পাইবেলা, দিহিং, জাঁজী, বাঘচাও আৰু লাংকা আদি ঠাইত দায়িত্বশীল পদত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। আহোম ৰাজ্য পশ্চিমলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগে লগে মৰাণসকলৰ মাজৰ পৰা অধিক বিষয়া নিযুক্তি দিয়া হয়। বিশেষকৈ হাতী ধৰা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত মৰাণসকলৰ দক্ষতা আছিল। দত্তৰ মতে, আহোম ৰাজ্যৰ হাতী বিভাগত তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য সংখ্যক লোক নিয়োজিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=25–26}}</ref> ==ভৌগোলিক বিস্তৃতি== [[File:Moran territories in the 13th century.jpg|thumb|400px|আহোমসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে বুঢ়ীদিহিঙৰ পুৰণি গতিপথৰ কাষত মৰাণ মুখীয়ালসকলৰ অধীনস্থ অঞ্চল দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] মৰাণসকলৰ বৰ্তমানৰ প্ৰধান বসতি [[উজনি অসম]]ত, বিশেষকৈ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]] জিলাত কেন্দ্ৰীভূত। তিনিচুকীয়া জিলা মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ উপৰি [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]] আৰু [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] জিলাতো মৰাণসকলৰ বসতি আছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=4–5}}</ref><ref name="Gogoi2023">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=State Administration and Tribal Politics: Ethnic Assertions among the Moran Community of Assam |journal=Journal of Politics |volume=23 |year=2023 |pages=175–192}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা|লোহিত]], [[নামচাই জিলা|নামচাই]] আৰু [[চাংলাং জিলা|চাংলাং]] জিলাৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলসমূহতো মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক বাস কৰে। এই অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত বৰডুমচাও উল্লেখযোগ্য।<ref name="Gogoi2023"/> মৰাণসকলৰ ঐতিহাসিক বসতি অঞ্চল সদায় একে স্থানত সীমাবদ্ধ নাছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁলোকৰ বহু লোকে বনাঞ্চলত বাস কৰি আহু আৰু ঝুম খেতি কৰিছিল। এই কৃষিপদ্ধতি ব্ৰিটিছ শাসনকাললৈকে প্ৰচলিত আছিল। ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰ্যবেক্ষকসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে মৰাণসকলৰ বসতি তুলনামূলকভাৱে সিঁচৰতি আছিল আৰু নতুন কৃষিভূমিৰ সন্ধানত তেওঁলোকে স্থান পৰিৱৰ্তন কৰিছিল।<ref name="Gogoi2020"/> সেয়েহে বিভিন্ন সময়ৰ ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত মৰাণ বসতি অঞ্চলসমূহক স্থায়ী ভৌগোলিক সীমা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। আহোম শাসনকালত মৰাণসকলৰ একাংশক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ ফলতো তেওঁলোকৰ বসতিৰ বিস্তৃতি সলনি হয়। অমলেন্দু গুহৰ মতে, মৰাণসকলৰ এক বৃহৎ অংশ পূবৰ বনাঞ্চলত, বিশেষকৈ ডিব্ৰু নদীৰ উত্তৰফালে, বাস কৰি থাকিলেও আন একাংশক আহোমসকলৰ বসতি অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তাত তেওঁলোক ক্ৰমে আহোম সমাজৰ সৈতে একীভূত হয়। কিছুমান মৰাণ পৰিয়ালে আহোম অভিজাত শ্ৰেণীৰ কৃষি সম্পত্তিতো কাম কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Guha |first=Amalendu |title=Medieval and Early Colonial Assam: Society, Polity, Economy |year=1991 |publisher=K. P. Bagchi & Co. |location=Calcutta |page=112 |quote=A portion of the Moran population was also shifted to the Ahom habitat.}}</ref> ''আহোম বুৰঞ্জী''ত এনে স্থানান্তৰৰ এটা নিৰ্দিষ্ট উদাহৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, মৰাণ মাইমাই খিয়াৰতৰ বংশৰ এটা পৰিয়ালক বৰগোহাঁয়ে ''হাতীমুৰীয়া'' হিচাপে টিংখাঙলৈ লৈ গৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 |page=36 |quote=One family of Khriorat was taken to Tingkhang as Hatimuria by the Bargohain.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=24–25}}</ref> আহোম শাসনকালত মৰাণসকলৰ কিছুমান গোটক পূবৰ মূল বসতিৰ পৰা বহু পশ্চিমৰ অঞ্চলতো নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ছিডনী এণ্ডলৰ মতে, মৰাণসকলক ''কপহীয়া'' নামেও জনা গৈছিল। এই নামটো কপাহ খেতিৰ সৈতে জড়িত আছিল, কিয়নো আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলৰ বাবে কপাহ উৎপাদন কৰাটো তেওঁলোকৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত দায়িত্ব আছিল। কাকতল, মৰিয়নি, জাঁজী আৰু হোলোঙাপাৰ আদি অঞ্চলত এনে কপাহ খেতিৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=87 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> আন কিছুমান মৰাণ গোটক বনজ সম্পদ আৰু হাতী যোগানৰ কামত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ''হাতীচুঙী'' মৰাণসকলে হাতী ধৰি আহোম ৰাজ্যলৈ যোগান ধৰিছিল। আন গোটসমূহে মৌ, উদ্ভিদজাত ৰং আৰু ঢাৰি আদি সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=26}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |location=Gauhati |page=55}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ বুৰঞ্জীসমূহত মৰাণসকলৰ সৈতে পূবৰ দিহিং–পাটকাই সীমান্ত অঞ্চলৰ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৭৭৫ চনৰ এটা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, খামজাঙত বাস কৰা নৰা মুখীয়াল নুংআখামে ডিব্ৰু নদীৰ কাষৰ অঞ্চলত হাতখোৱা গোহাঁই (''চাও-বো-ক্লাং'', ''Chao-Bo-klang'')ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি নিজকে সেই অঞ্চলৰ ৰজা ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত ''তুমিচা'' (''Tumisa'') নামেৰে উল্লেখিত এটা গোটে তেওঁক সহায় কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত নুংআখাম আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল দিহিং বা ''নাম-জিন'' (''Nam-jin'') নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া ''দৈ-মুং-তিউৰা'' (''Doi-mung-Tiura'') নামৰ অঞ্চললৈ আঁতৰি যায়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |year=1930 |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Published under the Authority of the Assam Administration |location=Calcutta |page=331 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867}}</ref>{{efn|টাই ভাষাৰ ''দৈ'' (''doi'') শব্দৰ অৰ্থ পাহাৰ, ''মুং'' (''mung'') শব্দৰ অৰ্থ দেশ বা ৰাজ্য আৰু ''তিউৰা'' (''Tiura'') শব্দই চুতীয়াসকলক বুজায়। সেই অনুসৰি ''দৈ-মুং-তিউৰা'' (''Doi-mung-Tiura'') নামটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ''চুতীয়া দেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল''। খামজাং নামটো পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহত পাটকাই সীমান্তৰ নংজাং বা নংয়াং হ্ৰদ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই হ্ৰদক বৰ্তমানৰ ''Lake of No Return''-ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ইংৰাজী খচৰাত ''দৈ-মুং-তিউৰা'' নামৰ ভিত্তিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি সীমান্ত বৰ্তমানৰ চাংলাং জিলাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা বুৰঞ্জীৰ স্থাননামৰ ওপৰত আধাৰিত অনুমান; কেৱল উক্ত বিৱৰণৰ পৰা চুতীয়া ৰাজ্যৰ সুনিৰ্দিষ্ট সীমান্ত নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite news |last=Gogoi |first=Leela |title=Chaolung Siu-Ka-Pha, the Great Nation Builder |work=The Sentinel |date=1 December 2019 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/chaolung-siu-ka-pha-the-great-nation-builder}}</ref>}} ফিলিপ ৰামিৰেজে ''তুমিচা'' নামটো মৰাণসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি আলোচনা কৰিছে। তেওঁ ''চাং-চুঙী তুমিচা'' (''chang chungi tumisa'') নামৰ হাতী যোগান ধৰা এটা গোটৰ উল্লেখ কৰিছে, যিসকল প্ৰায় ১৭৭০ চনত আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা প্ৰথমদিশৰ গোটসমূহৰ অন্যতম আছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |year=2022 |title=De la secte à la tribu: les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=A particular group of Tumisa, the chang chungi tumisa, "Tumisa suppliers of elephants" (AB 289), is mentioned among the first rebels to rise against the sovereign, around 1770.}}</ref> অৱশ্যে ১৭৭৫ চনৰ বুৰঞ্জীৰ ইংৰাজী অনুবাদত সংশ্লিষ্ট গোটটোক চুতীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সেয়েহে সেই ঘটনাত অংশগ্ৰহণ কৰা গোটটোৰ সঠিক জাতিগত চিনাক্তকৰণৰ ক্ষেত্ৰত মূল টাই পাঠ আৰু ইংৰাজী অনুবাদৰ পাৰ্থক্য বিবেচনা কৰা প্ৰয়োজন। ঔপনিৱেশিক যুগত মৰাণসকলৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ হিচাপ তেওঁলোকৰ জাতিগত আত্মপৰিচয়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ দ্বাৰাও প্ৰভাৱিত হৈছিল। বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে একীভূতকৰণৰ ফলত বহু মৰাণ লোকে লোকপিয়লত নিজকে আহোম হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত ৫,৮১২ গৰাকী মৰাণ গণনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ১,৬৭৬ গৰাকী তৎকালীন শিৱসাগৰ জিলাত আৰু ৪,১৩০ গৰাকী লখিমপুৰ জিলাত আছিল। কিন্তু ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মাত্ৰ ১২৫ গৰাকী লোকক পৃথকভাৱে মৰাণ হিচাপে গণনা কৰা হয়। তৎকালীন শিৱসাগৰ জিলাত কোনো লোকক মৰাণ হিচাপে গণনা কৰা হোৱা নাছিল আৰু আটাইকেইগৰাকী লখিমপুৰ জিলাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901 |volume=IV: Assam (Part I) |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |at=Subsidiary Table III}}</ref>{{efn|ঔপনিৱেশিক যুগৰ শিৱসাগৰ জিলা বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ জিলাতকৈ যথেষ্ট বৃহৎ আছিল আৰু ইয়াত বৰ্তমানৰ চৰাইদেউ আৰু যোৰহাট জিলাৰ অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। একেদৰে তৎকালীন লখিমপুৰ জিলাই বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় আৰু তিনিচুকীয়া জিলাৰ অঞ্চলসমূহো সামৰি লৈছিল। সেয়েহে এই পুৰণি পৰিসংখ্যাসমূহক বৰ্তমানৰ জিলা-সীমাৰ ভিত্তিত পোনপটীয়াকৈ তুলনা কৰিব নোৱাৰি।}} লোকপিয়ল কৰ্তৃপক্ষই এই বৃহৎ হ্ৰাসক প্ৰকৃত জনসংখ্যা হ্ৰাস হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা নাছিল। বি. চি. এলেনে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিকাংশ মৰাণে নিজকে আহোম হিচাপে গণনা কৰোৱাৰ ফলত এই পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। তেওঁ লগতে মৰাণসকলে সঘনাই নিজকে আহোম বুলি পৰিচয় দিয়াৰ কথাও লিখিছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901 |volume=IV: Assam (Part I) |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=139 |quote=The great decrease in their numbers is presumably due to the majority of Morans having returned themselves as Ahoms.}}</ref> এই জাতিগত চিনাক্তকৰণৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজতো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ছিডনী এণ্ডলে মৰাণসকলৰ প্ৰধান বসতি [[বুঢ়ীদিহিং নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, তৎকালীন মৰাণ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় আধা অংশ লখিমপুৰ জিলাত আৰু বাকী অংশ সংলগ্ন শিৱসাগৰ জিলাত বাস কৰিছিল। তেওঁ মৰাণ আৰু আহোমসকলৰ মাজত ব্যাপক আন্তঃবিবাহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacharis |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=87–88 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp}}</ref> ==খাদ্য== মৰাণ সকলৰ প্ৰধান আহাৰ হ'ল ভাত।মৰাণ সকল মূলত আমিষভোজী।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> মাংস তেওঁলোকৰ প্ৰধান খাদ্য আছিল। <ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>অতীজতে মৰাণ সকলৰ প্ৰধান বৃত্তি আছিল ফলমূল সংগ্ৰহ কৰা,চিকাৰ কৰা আৰু মাছ ধৰা। মৰাণ সকলৰ দৈনন্দিন খাদ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত আছে মাছ মাংস,কণী গাখীৰৰ উপৰিও শাক-পাচলিৰ ভিতৰত ঢেঁকীয়া,টিকনি বৰুৱা, সৰু মানিমুনি,বৰ মানিমুনি,মধুসোলেং,চতিয়নী,কচুথুৰি,তেলীকচু,কণীকচু,কলপচলা,নেফাফু,মেজেঙা,মেচাকী,গৈ আৰু,চাকচনি,মৌটোপ,বৰলৰ টোপ,কন্দো টোপ ,মৌজোল,মচন্দৰী,বেতগাজ, ৰঙালাউ,তিয়ঁহ,ছিৰাল,মাটিমাহ,মগুমাহ বাঁহৰ গাজ,নলগাজ,ঔটেঙা, খৰিচা আদি।<ref>অসমৰ জনগোষ্ঠীয় লোকখাদ্য, সম্পাদনা অংশুমান দাস ,আঁক-বাক প্ৰকাশন</ref> ==ধৰ্ম== মৰাণ সকলৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পূৰ্বে কেঁচাই খাটি গোসানীৰ পূজা অৰ্চনা কৰাৰ ধৰণৰ বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref> বৰ্তমান তেওঁলোকে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম পালন কৰে যদিও কিছু ৰীতি-নীতি কেঁচাই খাটিক পূজা কৰা ধৰণৰ, যি বৈষ্ণৱ পন্থাৰ সৈতে অমিল।<ref>{{harvcol|Deka|2015|p=364}}</ref>মৰানসকলৰ শাক্ত ধৰ্ম পৰিবৰ্তনৰ মূলতে কালসংহতিৰ অন্তৰ্গত শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত মায়ামাৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সৰল আৰু আকৰ্ষণীয় ৰীতি নীতি আৰু অষ্টভূজ গোঁসাইৰ ঐকান্তিক প্ৰচেষ্টা বুলিব পাৰি। মৰানসকলে প্ৰায় ৩৫০ বছৰৰ আগতে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে বুলি জনা যায়। <ref> মোহন শইকীয়া, ''মৰান সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা'' সৌমাৰগিৰী, তিনিচুকীয়া , পৃ:৫৬</ref> ==সংস্কৃতি== ===মৰাণসকলৰ ব'হাগ বিহু=== মৰাণ সকলৰ কাৰণে ব’হাগ বিহু আদৰৰ বিশেষ প্ৰাধান্য থকা কৃষিমূলীয় লোক-উৎসৱ। প্ৰত্যেক জনগোষ্ঠীয়ে ব’হাগ বিহু নিজৰ নিজৰ গোষ্ঠীগত সুকীয়া সুকীয়া পৰম্পৰাগত বৈশিষ্ট্যৰে পালন কৰাৰ দৰেই মৰাণসকলেও কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে অতীতৰে‌ পৰা ব’হাগ বিহু পালন‌ কৰি আহিছে। অসমীয়া জাতি গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত অনবদ্য অৱদান আগবঢ়োৱা ভালেমান জনগোষ্ঠীৰ দৰেই মৰাণসকলেও ব’হাগৰ পহিলা তাৰিখত বিহু পালন নকৰে। বেদৰ বিহুৰ কেইদিনমানৰ পাছতহে মৰাণ সকলে বিহু পাতে। গুৰু ভকতে আলোচনা কৰি যেতিয়াই সুবিধা হয় তেতিয়াই বিহু পাতে। মংগলবাৰে উৰুকা‌, বুধবাৰে গৰু বিহু,‌ বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা মানুহ বিহু ৰূপত বিহু অতীতৰে পৰা পালন কৰি আহিছে।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মঙ্গলবাৰে উৰুকা বুলি ধৰি লৈ বিহু পতাৰ কাৰণবিলাক হ’ল- # আদিতে মৰাণ সকলে অৰ্থাৎ ভীষ্মক ৰজাৰ দিনৰে পৰা শদিয়াৰ কেঁচাইখাটি গোসানীৰ শালত নতুন বছৰৰ পূজা পাতলৰ কাম মঙ্গল বাৰে আৰম্ভ কৰিছিল। # মৰাণৰ দুজন গুৰু শ্ৰীশ্ৰীচতুৰ্ভুজ আৰু শ্ৰীশ্ৰীঅষ্টভুজ প্ৰভুক বিহুৰ দিনতে যথাক্ৰমে মঙ্গলবাৰে আৰু বুধবাৰে আহোম ৰজাই হত্যা কৰোৱায়। গুৰু দুজনাৰ স্মৰণাৰ্থে মঙ্গল আৰু বুধবাৰে গুৰু দুজনাৰ তিথি পতাৰ পাছতহে বেদৰ বিহুৰ পাছত বিহু পাতি আহিছে। # কুৰঙ্গনয়নীৰ হতুৱাই ৰাঘৱ মৰাণক বিহুৰ দিনাই হত্যা কৰা হৈছিল। সেয়ে আহোম ৰজাই পতা বিহুৰ সৈতে মৰাণ সকলে বিহু নাপাতে আৰু হুঁচৰি নাগায়। # দ্বাপৰ যুগত বলভদ্ৰ‌ই বৃন্দাবনত পঞ্চ মাহ মতে বহাগ বিহুৰ প্ৰথম দিনা ভোজ সেৱা কৰি বিহু আৰম্ভ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। মৰাণ সকলো বলোভদ্ৰৰ গুণত বিমুগ্ধ হ'ব পাৰে।<ref>"মৰাণ মটক মায়ামৰা"শ্ৰী কুমাৰ দহোটীয়া</ref> মৰাণসকলে উৰুকাৰ দিনা অৰ্থাৎ মংগলবাৰে মাটি নাখান্দে, সেয়ে মাটি খন্দা প্ৰয়োজনীয় সকলোখিনি কাম সোমবাৰে বা তাৰ আগতেই কৰি থৈ দিয়ে। উৰুকাৰ দিনা বুধবাৰে গৰুৰ গা ধুৱাবলৈ যাৱতীয় সকলোধৰণৰ সামগ্ৰী, যেনে -চাট মাৰি,টংলটি, মাখিয়তী, দীঘলতী,তৰাগছ আদিৰ উপৰি বেঙেনা, থেকেৰা, হালধি আদি জা-যোগাৰ কৰি লয়। নিশাৰ ভাগলৈ 'চাট' সাজে। পিছদিনা পুৱাই এটা টোপধ্বনিৰে আগজাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুবোৰ দীঘলতী-মাখিয়তী আদিৰে কোবাই মাখি খেদি ন-পানী থকা পথাৰ অথবা জান-জুৰিলৈ লৈ যায়। গৰু গা ধুওৱাৰ আগে আগে আৰু এটা টোপধ্বনিৰে জাননী দিয়াৰ লগে লগে গৰুৰ গা ধুৱায়। চাটৰ পৰা গৰুৰ গালৈ লাও-বেঙেনা আদি উলিয়াই লাও খা, বেঙেনা খা বুলি কৈ দলিয়াই আৰু সৰ্বশেষত মাৰ সৰু বাপেৰ সৰু তই হবি বৰ গৰু বুলি কৈ গৰু গা ধুওৱা অনুষ্ঠানটো সামৰণি মাৰে। গৰু গা ধুওৱাৰ পাছত কণী যুজায়। তাৰ পিছত আমৰলি বিচাৰে। ৰাতি বয়সস্থ লোকে ঢাল-কড়ি খেলে। সন্ধিয়া ভৰাল, গোহালি , নঙলাৰ মুখ , ঘৰৰ মুখত জাক দিয়া হয়। গৰুক বৰপিঠা খুওৱা হয়। দ্বিতীয় দিনা বৃহস্পতিবাৰে মানুহ বিহু। প্ৰথম মানুহ বিহু দিনাখন ঘৰৰ মানুহ বিশেষকৈ ঘৰখনৰ মুৰব্বীজন কলৈকো নাযায়। মৰাণ সকলে বিশ্বাস কৰে যে সেইদিনা ঘৰৰ মানুহ ঘৰত পাব লাগে। দ্বিতীয় দিনাই কনিষ্ঠজনে জ্যেষ্ঠজনক সেৱা জনাই সন্মান যাচে। শুক্ৰবাৰৰ দিনা জী-জোঁৱাইসকলে শাহু-শহুৰেকৰ ঘৰলৈ গৈ বছৰটোৰ বিহুৰ সেৱা সন্মান কৰে। সেয়ে এই দিনটোক 'আলহী যোৱা' বুলিও কয়। এই শুক্ৰ বাৰ ৰ পৰাই মৰানসকলৰ বিহু পকী উঠে। শনিবাৰে ভকতসকলে নামঘৰত কীৰ্তন কৰি ধৰ্মগুৰুলৈ মাননি আগবঢ়ায় আৰু দেওবাৰে নামলৈ মাননি আগবঢ়ায়।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> মৰাণ ডেকা-গাভৰুসকলে মুকলি পথাৰতহে বিহু পাতে। বিহু পাতিবলগীয়া ঠাইখনত ডেকা -গাভৰুসকলে শ্ৰমদান কৰি এটা "বিহু ঘৰ" সাজি লয়। এই ঘৰটোত দুটা ভাগ থাকে। এভাগত ডেকাসকলে আৰু আনভাগত গাভৰু সকলে বেলেগে বেলেগে ৰাতি বিহু মাৰে। বিহুত কিছু সময় হুঁচৰি গোৱাৰ দৰে চক্ৰাকাৰে ঘূৰি ঘূৰি ঘোষা গোৱা হয়। বিহুত অংশ্ৰগ্ৰহণ কৰা গাভৰুসকলে কাণত কেৰু, ডিঙিত মাদুলি, হাতত গামখাৰু আদি আ-অলংকাৰ, মুগা বা পাটৰ মেখেলা,'কলিয়া ৰিহা' পৰিধান কৰে। কলিয়া ৰিহা মৰাণ সকলৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে মহিমামণ্ডিত সাজ। বিহু ঘৰত বিহু গাবলৈ যাওঁতে ডেকাসকলে চুৰিয়া আৰু গাত এঙা চোলা পিন্ধে। আবেলি হোৱাৰে পৰা এখন গাঁৱৰ ডেকাসকলে আন এখন গাঁৱৰ বিহু খোলালৈ গৈ নাচনীক নচুৱায়। নিজৰ গাঁৱৰ ডেকাই, নিজৰ গাঁৱৰ ছোৱালীক সাধাৰণতে ননচুৱায়। কাৰণ নিজৰ গাঁৱৰ মাজত তেজ-মঙহৰ সম্বন্ধ‌ থকা ছোৱালী থাকিব পাৰে। আন গাৱঁৰ বিহুৱা ডেকা বিহু খোলালৈ আহিলে গাভৰুসকলে নিজৰ হাতৰ টকা ডেকাসকলক দি বিহুগীত গাবৰ বাবে আহ্বান জনাই নিজেও নাচে। এইদৰে গধূলিলৈকে নাচি-বাগি পাৰ কৰি কটায়। বিহু সামৰণি মৰাৰ দিনটোক 'বিহু উৰুৱা'বুলি কয়। বিহু উৰুৱা দিনটো ডেকা গাভৰুসকলৰ বাবে আনন্দ মিশ্ৰিত বেজাৰৰ দিন। সেয়ে গায় - #"হাঁচতি ঐ ধান খোৱা চৰাই অতি চেনেহৰে ব'হাগৰ বিহুতি হাততে মলঙি যায়।" #"হাঁচতি ঐ সাপৰ কলপ বিহু থৈ আহোঁগৈ নামঘৰৰ তলত।<ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা">{{cite book | author=লেখাৰু জিতু কুমাৰ | pages=৩৭}}</ref>" #মৰাণসকলে ৰঙালী বিহুত গোৱা গীতবোৰত বুৰঞ্জী, কিংবদন্তি লিপিবদ্ধ হৈ থকাৰ উপৰি সমাজৰ সাংস্কৃতিক জীৱন প্ৰতিফলিত হয়। বিহু গীতবোৰ ‌এনেধৰণৰ - (ক) "দীঘলী পাটীতে‌ তোমাক বন্দী কৰোঁ ভৰে দুপৰীয়া, ৰাতি ‌...।" (খ) "উজাই নাৱৰীয়া বালিত ভাতে খালে গছকি পুতিলে তৌ....।" <ref name="লোককৃষ্টিৰ সমীক্ষা"/> ===ধৰ্ম হুঁচৰি=== {{main|ধৰ্ম হুঁচৰি}} কোনো কোনো অঞ্চলৰ মৰাণসকলে [[ধৰ্ম হুঁচৰি]] পালন কৰে৷<ref name="jur">{{cite journal |author=Mridul Moran |year=2017 |title=The Bihu Festival of the Morans of Assam, India |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention (IJHSSI) |volume=6 |issue=12 |pages=36-37 |publisher=www.ijhssi.org |issn=2319-7722 |url=https://www.ijhssi.org/papers/v6(12)/Version-3/G0612033637.pdf |accessdate=12 October 2024 }}</ref> একান্ত ভক্তিৰে গোৱা ধৰ্ম হুঁচৰিত এফাকি পদ গায় নৃত্য কৰে কেইজনমানে আৰু তাৰ চাৰাওফালে চক্ৰাকাৰে ঢোল তাল বজাই নিৰ্দিষ্ট গতিৰে পদ-চালনা কৰি প্ৰায় এশজনমান লোকে হঁচৰি গায়।এই হুঁচৰিত ছোৱালীয়ে অংশ গ্ৰহণ নকৰে।<ref name="jur"/> ধৰ্ম হুঁচৰিত বিহুগীতৰ ঠাইত ধৰ্মীয় গীত গোৱা হয়। বয়সীয়াল আৰু ভক্তসকলেহে এই সাধাৰণ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।<ref name="jur"/> এই হুঁচৰিত [[ফুলকোঁৱৰ-মণিকোঁৱৰৰ গীত]] পৰিৱেশন কৰা হয়। ধৰ্ম হুঁচৰি প্ৰতি বছৰে কৰা নহয়।<ref name="jur"/> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==উৎস প্ৰসংগ== * {{cite journal |last=Deka |first=Juri |title=The Moran Tribe of Tinsukia District of Assam: A Study of Their Ethno – History |journal=The International Journal of Humanities &amp; Social Studies |year=2015 |date=2015-07-31 |issn=2321-9203 |url=https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |access-date=2024-09-16 |archivedate=2024-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240916072637/https://www.internationaljournalcorner.com/index.php/theijhss/article/view/140227 |deadurl=yes }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী]] 5mi6kosejhv22ja98tvebz2bnp8i5aa 0 37603 646410 565541 2026-10-21T07:31:28Z ~2026-56544-82 52417 /* অভিনয় কৰা চলচিত্ৰসমূহ */ 646410 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox person |bgcolour = lightgrey |name = ৰঞ্জনা শৰ্মা বৰদলৈ |image = | image size = |caption = |birth_date = ৮ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৪৮ |birth_place = [[ডিব্ৰুগড়]] |death_date =২১ ডিচেম্বৰ, ২০২৫ |death_place =[[ডিব্ৰুগড়]] |occupation = অভিনেত্ৰী আৰু নৃত্যাংগনা |years_active = |parents = ৺ নবীন চন্দ্ৰ বৰদলৈ আৰু অৰ্চনা বৰদলৈ |spouse = প্ৰদীপ কুমাৰ বৰদলৈ |website = }} '''ৰঞ্জনা শৰ্মা বৰদলৈ''' ({{lang-en|Ranjana Sharma Bordoloi}}; জন্ম: ০৮ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৪৮ ) [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]ৰ এগৰাকী [[অভিনেত্ৰী]] তথা নৃত্যাংগণা। <ref name = "spider"/> ২০২৫ চনৰ ২১ ডিচেম্বৰত ডিব্ৰুগড়ৰ JJM হাস্পতালত শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰে শিল্পীগৰাকীয়ে। ==জন্ম আৰু শৈশৱ== ৰঞ্জনা শৰ্মা বৰদলৈ জন্ম হৈছিল [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ [[চিৰিং চাপৰি]]ত। পিতৃৰ নাম নবীন চন্দ্ৰ বৰদলৈ আৰু মাতৃৰ নাম অৰ্চনা বৰদলৈ। তেখেতে [[সত্ৰীয়া নৃত্য]] গুৰু যতীন গোস্বামী আৰু ভৱ গোস্বামীৰ পৰা সত্ৰীয়া আৰু মাধৱ সিংহাৰ পৰা মণিপুৰী শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেখেতে বিহু নৃত্যটো পাৰদৰ্শী আছিল আৰু [[মঘাই ওজা]], তুলসীওজা ৰং ওজা আদিৰ সৈতে সমগ্ৰ ভাৰততে বিহুনৃত্য প্ৰদৰ্শণ কৰি খ্যাতি আৰ্জিছিল। <ref name = "spider">http://www.assamspider.com/resources/3439-Ranjana-Sharma-Bordoloi-Assamese-Artist.aspx </ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== == অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভনি'== ৰঞ্জনা শৰ্মা বৰদলৈয়ে পোন প্ৰথমে সৰ্বেশ্বৰ চক্ৰৱৰ্তীৰ “ মণিৰাম দেৱান” বোলচৱিত অভিনয় কৰে। তেখেত মঞ্চনাটৰো এগৰাকী খ্যতনামা শিল্পী আছিল আৰু নটসূৰ্য ফণী শৰ্মা, বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা, ভাৰত বৰপূজাৰী, গোলাপ শৰ্মা, তিলক দুৱৰা, অভয় দুৱৰা, ইভা আচাও, অনিল শৰ্মা, নৃপেন ঠাকুৰ, আদিৰ সৈতে বিভিন্ন মঞ্চ নাটত অভিনয় কৰিছিল, তাৰে ভিতৰত এমুঠী চাউলম কিয়, চিৰাজ আদি প্ৰসিদ্ধ। ১৯৭৪ চনৰ পৰা তেখেতে কেইবাখনো অনাতাঁৰ নাটতো অভিনয় কৰে। <ref name = "spider"/> == শিক্ষা== ==অভিনয় কৰা চলচিত্ৰসমূহ== * [[মণিৰাম দেৱান (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৬৪) : সহশিল্পী নটসূৰ্য [[ফণী শৰ্মা]], উৎপল দত্ত, সংগীত নিৰ্দেশণা [[ড° ভূপেন হাজৰিকা]] * প্ৰতিধ্বনি ( ১৯৬৪) * ড° বেজবৰুৱা (১৯৬৯) : সহশিল্পী [[ব্ৰজেন বৰুৱা]] * সোণতৰা * ৰতনলাল * ককা দেউতা নাতি আৰু হাতী : সহশিল্পী [[নিপন গোস্বামী]], [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]], [[মৃদুলা বৰুৱা]] * মৰম তৃষ্ণা *পথাৰ আৰু জীৱন *মধুচন্দা অভিনয়ৰ উপৰিও তেও ৰতনলাল আৰু মধুছন্দা বোলছবিৰ নৃত্য নিৰ্দেশনাও কৰিছিল <ref name = "spider"/> ==দূৰদৰ্শণৰ ধাৰাবাহিক== * চুপাৰ মস্তি ধামাকা * সংস্কৃতি * সোণালী সপোন *সৰগৰ অন্য এটি নাম * সমন্বয়ৰ সেতু {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} == ভি চিডি == * নাম পৰম ধন * বৃন্দাবন {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} == পুৰষ্কাৰ আৰু সন্মান== *১৯৯৮ চনত পশ্চিম বংগৰ [[বংগীয় সংগীত পৰিষদ]]ৰ পৰা কথক নৃত্যত সংগীত ৰত্ন সন্মান *১৫ আগষ্ট, ২০০৯ ত শিল্পী পেনচন *২০ জুন ২০১০ ত বিষ্ণু ৰাভা সন্মান {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|30em}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া নৃত্যশিল্পী‎]] dtoqiusjctt78b71gvc6x43a9pipeli 0 38749 646264 642957 2026-10-20T16:53:12Z Ananya Taye 28065 added new citation and removed duplication 646264 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Shristidhar, "The Mataks and their Kingdom", p.30 |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |date=27 February 2021 }} Dutta, Sristidhar. ''The Mataks and their Kingdom'', 1985, p.30.</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |title=Dutta, Sristidhar,''The Mataks and their kingdom'', p.45.''Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred'' |access-date=15 April 2020 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227070648/http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf |url-status=live }}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] l2tbnme84o8uuwfj71p6jabcdrbwkaw 646266 646264 2026-10-20T17:17:58Z Ananya Taye 28065 646266 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]], যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] a39zhge6eirsotv54lsqgtsmlnixoyx 646267 646266 2026-10-20T17:19:01Z Ananya Taye 28065 646267 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related_groups = {{hlist|[[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়। }}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনলৈ অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক। *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 5knxelhkfep1nvk0t75szew6z00ypcy 0 40291 646342 613016 2026-10-20T21:15:40Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646342 wikitext text/x-wiki {{অনুবাদ}} <!-- অনুগ্ৰ্হ কৰি ইংৰাজী ৱিকিৰ পৰা অনুবাদ নকৰাকৈ হুবহু নকল নকৰিব। --> {{Infobox occupation |name= যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী |image= |caption= |official_names= যান্ত্ৰিক অভিযন্তা <!------------Details-------------------> |type= [[Profession]] |activity_sector= [[mechanics]], [[thermodynamics]], [[applied mechanics]], [[fluid mechanics]], [[electricity]] |competencies= technical knowledge, management skills, design |formation= see [[#Coursework|professional requirements]] |employment_field= [[technology]], [[science]], [[space exploration|exploration]], [[military]] |related_occupation= |average_salary= }} '''যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী''' ({{lang-en|Mechanical Engineering}}, মেকানিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং) এটা অভিযান্ত্ৰিক বিষয়, যত অভিযান্ত্ৰিকী , পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু সামগ্ৰী বিজ্ঞানৰ বিধি প্ৰয়োগ কৰি কোনো যান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়া এটাৰ ৰূপায়ণ, বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণ আৰু প্ৰতিপালন কৰা হয়। ই এটা অভিযান্ত্ৰিক বিষয়ৰ শাখা য'ত কল-কব্জাৰ ৰূপায়ণ, উৎপাদন আৰু .<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/mechanical engineering "mechanical engineering"]. The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. Retrieved: 19 September 2014.</ref><ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/mechanical%20engineering "mechanical engineering"]. Webster dictionary. Retrieved: 19 September 2014.</ref> পৰিচালনৰ কথা নিহীত হৈ আছে। ই এটা অতিকে পুৰণি আৰু ব্যাপক [[অভিযান্ত্ৰিক_বিদ্যা|অভিযান্ত্ৰিক বিষয়]]। {{Multiple image <!-- Essential parameters --> | align = right | direction = vertical | background color = <!-- Images --> | width = 300<!-- image width in pixels (an integer, omit "px" suffix); overrides "width[n]"s below --> <!--image 1--> | image1 = Volkswagen W16.jpg | caption1 = যান্ত্ৰিক অভিযন্তাই ৰূপায়ণ আৰু তৈয়াৰ কৰা [[যন্ত্ৰ]]বোৰ, [[শক্তি উৎপাদক]]বোৰ, অন্য যন্ত্ৰবোৰ... <!--image 2--> | image2 = Supertanker AbQaiq.jpg | caption2 = ...[[নিৰ্মাণ]] আৰু সকলো আকাৰৰ [[বাহন]]বোৰ। }} ==ইতিহাস== <!-- অনুগ্ৰ্হ কৰি ইংৰাজী ৱিকিৰ পৰা অনুবাদ নকৰাকৈ হুবহু নকল নকৰিব। --> ==শিক্ষা== [[File:Archimedes-screw one-screw-threads with-ball 3D-view animated small.gif|thumb|right|[[Archimedes' screw]] was operated by hand and could efficiently raise water, as the animated red ball demonstrates.]] ===পাঠ্যক্ৰ্ম=== যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকীৰ মৌলিক বিষয় সমূহ: *[[গণিত]] (বিশেষকৈ, [[কলন-গণিত]], [[অবকলীয় সমীকৰণ]],আৰু [[ৰৈখিক বীজগণিত]]) *মৌলিক ভৌতিক বিজ্ঞান (পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু ৰসায়ন বিজ্ঞান সমন্বিতে) * [[স্থিতি বিজ্ঞান ]] আৰু [[গতি-বিজ্ঞান]] *[[সামগ্ৰীৰ জোৰ]] আৰু [[গোটাৱস্থাৰ গতি-স্থিতি বিজ্ঞান]] *[[সামগ্ৰী অভিযান্ত্ৰিকী ]], [[মিশ্ৰ-সামগ্ৰী]] *[[উষ্মাগতি-বিজ্ঞান]], [[তাপ-স্থানান্তৰণ]], [[শক্তি-ৰূপান্তৰণ]], আৰু HVAC [[উবাবা]] (উত্তাপন,বাতায়ন, বাতানুকুলন) (বিঃদ্ৰঃ [[উচ্চ বিভৱান্তৰীয় উভমুখী বিজুলীসোঁত]]([[উবিউবি]] নহয়) *[[ইন্ধন]], [[জ্বলন]], [[অন্তঃপ্ৰদাহ ইঞ্জিন]] *[[পনীয়াৱস্থাৰ গতি-স্থিতি বিজ্ঞান]] ([[পানীয়ৰ স্থিতি বিজ্ঞান ]] আৰু [[পানীয়ৰ গতি-বিজ্ঞান]]) *[[যান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়া]] আৰু [[কল(যান্ত্ৰিক)]] ৰূপায়ণ (including [[kinematics]] and [[dynamics (mechanics)|dynamics]]) *[[তুলায়ন]] আৰু [[জোখমাখ]] *[[উৎপাদন অভিযান্ত্ৰিকী]], প্ৰযুক্তি, বা প্ৰক্ৰিয়া সমূহ *[[কম্পন]], [[নিয়ন্ত্ৰণ-তত্ত্ব ]] আৰু [[নিয়ন্ত্ৰণ অভিযান্ত্ৰিকী]] *[[তৈলচাপ-তন্ত্ৰ]], আৰু [[বায়ৱচাপ-তন্ত্ৰ]] *[[বিদ্যুত-যান্ত্ৰিকী]], আৰু [[কৃত্ৰিম-মানৱীয় তন্ত্ৰ]] *[[অভিযান্ত্ৰিক ৰূপায়ণ ]] আৰু [[উৎপাদ ৰূপায়ণ়়]] *[[অভিযান্ত্ৰিক চিত্ৰাংকন]], [[গন্ত্ৰ-সহায়িত ৰূপায়ণ]] (CAD) আৰু [[গন্ত্ৰ-সহায়িত উৎপাদন]] (CAM)<ref>[http://www.me.utulsa.edu/Undergraduate.html University of Tulsa Required ME Courses - Undergraduate Majors and Minors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010231931/http://www.me.utulsa.edu/Undergraduate.html |date=2008-10-10 }}. Department of Mechanical Engineering, University of Tulsa, 2010. Accessed: 17 December 2010.</ref><ref>[http://www.deas.harvard.edu/undergradstudy/engineeringsciences/mechanical/index.html Harvard Mechanical Engineering Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070321201446/https://www.deas.harvard.edu/undergradstudy/engineeringsciences/mechanical/index.html |date=2007-03-21 }}. Harvard.edu. Accessed: 19 June 2006.</ref> ===অনুজ্ঞাপত্ৰ ও বিধিনিয়ম=== <!-- অনুগ্ৰ্হ কৰি ইংৰাজী ৱিকিৰ পৰা অনুবাদ নকৰাকৈ হুবহু নকল নকৰিব। --> ==বেতন ও শ্ৰ্মিকশক্তি== <!-- অনুগ্ৰ্হ কৰি ইংৰাজী ৱিকিৰ পৰা অনুবাদ নকৰাকৈ হুবহু নকল নকৰিব। --> ==আধুনিক সা-সৰঞ্জাম== [[File:cad crank.jpg|thumb|250px|An oblique view of a four-cylinder inline crankshaft with pistons]] <!-- অনুগ্ৰ্হ কৰি ইংৰাজী ৱিকিৰ পৰা অনুবাদ নকৰাকৈ হুবহু নকল নকৰিব। --> ==উপবিভাগ== <!-- অনুগ্ৰ্হ কৰি ইংৰাজী ৱিকিৰ পৰা অনুবাদ নকৰাকৈ হুবহু নকল নকৰিব। --> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mechanical engineering|যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী}} {{wikiquote|Mechanical engineering|যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী}} * [https://web.archive.org/web/20090726130838/http://kmoddl.library.cornell.edu/e-books.php Cornell University e-book library] of classic texts on mechanical design and engineering. Also, [http://kmoddl.library.cornell.edu/index.php Kinematic Models for Design Digital Library (KMODDL)] – Movies and photos of working mechanical systems models. * [http://ocw.mit.edu/courses/find-by-topic/#cat=engineering&subcat=mechanicalengineering Mechanical engineering classes from MIT OpenCourseWare] [[শ্ৰেণী:অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা]] 2iwjlbt0hbng3n2pupgejlanppz42c6 0 41227 646374 644875 2026-10-21T00:44:41Z Ananya Taye 28065 removed Shankardev, Madhavdev and Bakul Kayastha as these are from Kayastha caste. Some Kayasthas did convert to Kalitas, not all. 646374 wikitext text/x-wiki {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা সকল|কুইলতা}} {{wikify}} {{infobox ethnic group| |group=কলিতা জাতি <br/> Kalita |poptime= ৭০ লাখ (অনুমাণিক) |region1 = [[অসম]], {{flagcountry|India}} |rels= [[Image:Om symbol.svg|16px]] [[হিন্দু ধৰ্ম]] শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ। অধিকাংশ পৌৰাণিক বলিবিধানত প্ৰথাত বিশ্বাসী আৰু কিছুসংখ্যক বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত। |langs= [[অসমীয়া ভাষা]], কামৰূপীয় ভাষা |related= [[অসমীয়া]] |image= |image_caption=}} '''কলিতা''' ({{lang-en|Kalita}}) হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰত তথা অসমৰ এক প্ৰাচীন জনগোষ্ঠী।<ref>Kangkan Kalita (6 October 2020). [https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/study-traces-kalitas-to-himachal-in-4122-bc/articleshow/78509179.cms "Study traces Kalitas to Himachal in 4122 BC"] ''The Times of India''.</ref> পৌৰাণিক [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] ৰাজ্যৰ বাসিন্দা আছিল কলিতাসকল। কলিতাসকল প্ৰধানত অসমৰ কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী। অসমত বসবাস কৰি অহা ভূমিপুত্ৰ জনগোষ্ঠীটোৱে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। নৃ-গোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ বাবে অসমৰ ভূমিপুত্ৰ আদিবাসী কলিতাসকলে বৰ্ণশংকৰ প্ৰজন্ম সৃষ্টি কৰাৰ পক্ষপাতী নকৰে। সেয়েহে অন্য জাতি বা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ খুব বেছি আগ্ৰহ প্ৰকাশ নকৰে যদিও কিছু বছৰৰপৰা কলিতাসকলে যথেষ্ট পৰিমাণে অন্য জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু অধ্যয়নৰ জৰিয়তে কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অতি শান্তিপ্ৰিয়ভাৱে জীৱন-নিৰ্বাহ কৰে। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধিও কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। অসমত স্থায়ীভাৱে নিবাস কৰিবলৈ লোৱা প্ৰথমটো আৰ্যমূলীয় জাতি বুলি কোৱা হয়। কৃষিকৰ্মই হৈছে আৰ্যৰ প্ৰাথমিক পৰিচয়, প্ৰথমাৱস্থাত উৰ্বৰ মটিৰ সন্ধানতে হয়তো আৰ্যসকল অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল আৰু অনাৰ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি ভূমি অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল,আৰু তাৰ বহু পাছতহে ইয়ালৈ ব্ৰাহ্মণসকলৰ আগমন হয়,আচলতে নাঙলে মাটি চহাই খেতিবাতি কৰা পদ্ধতি,আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলেই অসমলৈ আনে। কনকলাল বৰুৱাই কৈছে যে আৰ্য্যৰ এটা শাখা প্ৰথমে উত্তৰ-পূবৰপৰা অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু সেই আদিম আৰ্য্যসকলৰ বংশধৰসকলেই হৈছে বৰ্তমান সময়ৰ অসমীয়া কলিতাসকল। [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ই আল্পচ পৰ্বতমালাৰ দাঁতিৰ দ্যনুৱ নদীৰ পাৰৰ পৰা বৰ্তমানৰ ইৰাক-ইৰাণত তেতিয়া বৰ্তি থকা আচিৰীয়া সভ্যতা অতিক্ৰম কৰি মকৰান পৰ্বতৰ দাঁতিয়েদি সিন্ধু নদী উপত্যকাত থিতাপি লৈছিল বুলি ক'ব খোজে। এওঁলোকেই হৈছে একমাত্ৰ "পূৰ্ববৈদিক আৰ্যজাতি" যি সৰ্বপ্ৰথমে অসমলৈ আৰ্য সংস্কৃতি কঢ়িয়াই আনিছিল।"<ref name="googlebook4">{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA150&dq=kalita++kshatriya+caste&hl=en&sa=X&ei=ZYI5VP_GOseiuQS144KABw&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=kalita%20%20kshatriya%20caste&f=false | title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1 | publisher=Atlantic Publishers & Dist | work=India, Northeastern | date=2007 | accessdate=12 October 2014 | author=Col Ved Prakash | page=150}}</ref> [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ৰ মতে, হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু উপত্যকা বা কুলুট ৰাজ্যৰ পৰা অহাৰ বাবেই প্ৰাচীন অসমত এই ক্ষত্ৰিয় জাতিটো কলিতা নামেৰে জনাজাত আছিল। আনকি, বৰুৱাই কৰতোৱা নদীৰ নামাকৰণো কুলট>কুলত>>কুলুতোয়া শব্দৰ পৰাই উৎপত্তি হোৱা বুলি [[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] গ্ৰন্থত সাক্ষ্য প্ৰমাণেৰে সাব্যস্ত কৰিছে। <ref>মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা। কলিতা জাতিৰ ইতিহাস। ৰেখা প্ৰকাশন, গুৱাহাটী। প্ৰথম প্ৰকাশ, ২০২০। পৃষ্ঠা ৯৮</ref> কলিতাসকল হৈছে অসমৰ বিশেষকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠী। শংকৰলাল বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ধৰ্মপালৰ ৰাজত্বকালত (১০৯৫–১১২০) কলিতাসকল উত্তৰ ভাৰতৰপৰা অসমলৈ আহিছিল। ড° বি এছ গুহে গুজৰাটৰ "আলপাইন নগৰ ব্ৰাহ্মণ"ৰ পৰম্পৰা বৈশিষ্ট্য আদিৰ লগত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আলপাইন আৰ্যসকলৰ সাদৃশ্য বিচাৰি পাইছিল। কামৰূপ ৰজা ভাস্কৰবৰ্মনৰ নিধানপুৰ ভূমি অনুদানত (৬ম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ) উল্লেখ কৰা উপাধিসমূহৰ সৈতে তেওঁ কলিতাসকলক যুক্ত কৰিব খোজে।" ১৫-১৬ শতিকাত কলিতাসকলৰ অসমত এখন নিজা স্বাধীন দেশ আছিল।<ref name="googlebook43">{{cite web|url=http://books.google.co.in/books?ei=dpE5VMudGMWTuATx34H4Aw&id=EE1uAAAAMAAJ&dq=kalita+rulers+in+assam&focus=searchwithinvolume&q=kalita|title=Assam-Bengal Relations from the Earliest Times to the Twelfth Century A.D|publisher=Spectrum Publications|work=Assam (India)|date=1988|accessdate=12 October 2014|author=Pratap Chandra Choudhury|pages=193,275}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা </ref> == বাৰভূঞা কলিতাসকল == অসমত আদিভূঞা আৰু পশ্চিমীয়া ভূঞা বুলি দুই শ্ৰেণীৰ কলিতা-বাৰভূঞা পোৱা যায়। বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত (খৃঃ ৬৫০ৰ পাছৰপৰা) পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে ভূঞাসকলৰ আদি থালটো উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>^] ([[বাৰ ভূঞা#CITEREFLahiri1984|Lahiri 1984]], পৃষ্ঠা 62)</ref> কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত তেওঁলোকৰে কিছুমান ক্ষমতাশালী সামন্তই আনৰ কৰতলীয়া হিচাপে বা কেতিয়াবা স্বাধীন ভাবেও একোটা সৰু সৰু এলেকাত ভূঞা নামেৰে নিজৰ প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰি শাসন কৰিছিল,তেওঁলোকেও নিজকে ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। অসমত আৰু এচাম গোটছেৰেক পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা)<ref>গুৰুচৰিত কথা,চক্ৰপাণি বৈৰাগী,প্ৰথম অধ্যায়ৰ প্ৰথম পৃষ্ঠা। অৱশ্যে তেনেকৈ উল্লেখ থাকিলেও কায়স্থসকল (কলিতা) ক্ষত্ৰিয় বুলিহে বিবেচিত।</ref> ভূঞা আছে যি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰফালে কমতাৰ ৰাজা দুৰ্লভনাৰায়ণ<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত,পৃষ্ঠা ২৫২</ref>ৰ ৰাজত্বকালত কনৌজ আৰু বংগৰপৰা প্ৰব্ৰজিত হৈছিল। এইসকল ভূঞাৰ মাজতেই মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ বংশধৰো আছিল। জাতিগতভাৱে কায়স্থ (কলিতা) আৰু ব্ৰাহ্মণ এই পশ্চিমীয়া ভূঞাসকলৰ বেছিভাগকেই প্ৰথমে কমতা ৰাজ্যত সংস্থাপিত কৰাৰ পাছত নিৰাপত্তাজনিত কাৰণতেই তেওঁলোক উজাই আহি কলিতা আদিভূঞাসকলৰ লগত মধ্য অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিছিল। কিন্তু পিছলৈ বিভিন্ন কাৰণবশতঃ প্ৰায় সকলোবোৰ পশ্চিমীয়া ভূঞাই কোচ ৰাজ্যলৈ পুনঃপ্ৰবজিত হৈছিল <ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২১২</ref> উল্লেখযোগ্য যে উজনি অসমত এইসকল ভূঞাৰ বিশেষ কোনো চিন-চাব নাই।<ref>কমতা ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে অনা ব্ৰাহ্মণ কায়স্থসকলক (কলিতা) কেৱল কোচ আৰু কামৰূপতে থাপিছিল। কাৰণ সেইসময়ত (উজনি)অসমত আহোমৰ ৰাজত্ব আছিল। এই নতুন ব্ৰাহ্মণ- কায়স্থসকলৰ (কলিতা) ভূঞা আছিল চণ্ডীবৰ কায়স্থ (কলিতা)। এইসকল কোনো নিদিষ্ট ঠাইতে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ বিপৰীতে কছাৰী দফলা আদিৰ আক্ৰমণত বিভিন্ন ঠাইলৈ পলাই ফুৰিব লগা হৈছিল। আচলতে আহোম ৰাজ্যৰ স্থাপিত বাৰভূঞাসকল কলিতা জাতিৰহে আছিল।</ref> ইয়াতকৈ অধিক এইসকলৰ বিষয়ে জনা নাযায়। আহোম ৰাজত্বৰ সময়ত পৰাক্ৰমী কলিতা আদিভূঞাসকলক চুতীয়া কছাৰী কোচ আদিৰ ভূঞাৰ লগতে দমন কৰি ৰজাই শাসনত উপযুক্ত বিষয়-বাব দি সংস্থাপিত কৰিছিল। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীসমূহৰ ঠায়ে ঠায়ে বাৰভূঞাৰ প্ৰসংগ বহুবাৰ আনিছে আৰু তাৰ সংজ্ঞাও দিছে এনেদৰে- ‘পাচে লাক্লি কওদেউ ২৪২৭ শকত(১৫০৫) বাৰভূঞাক বৰালে। বাৰভূঞাৰ অৰ্থ এই, এওঁলোক একৰকম হিন্দু। আকৌ আন এঠাইত এনেকৈ আছে- দেশত ৰজা নাইকিয়া হ’লে অথবা ৰজা থকা সময়তো তেওঁলোক ৪,৫,১০,১২ গ্ৰাম ততোধিক গাঁৱৰ অধিপতি আপুন এক্তাৰে হৈ দখল কৰে। সময়মতে স্বাধীন মত হৈ কোনো কোনো ৰজাৰ অধীন হৈ সেই গ্ৰামৰ কৰ-কাটল দিয়ে, ইয়াকে বাৰভূঞা বোলে। একেদৰে বাৰভূঞা চৰিতত আছে কিদৰে স্বৰ্গদেউসকলে ভূঞাৰ সতি-সন্ততিসকলক নিজ ৰাজ্যত থিতাপি লগোৱাৰ পিছত আহোম ৰাজচ’ৰাত মন্ত্ৰী ডা-ডাঙৰীয়া কেইজনৰ আসনৰ কাষতেই সেইসকলৰো বহাৰ চিন কৰি দিছিল। লাচাম কলিতা ভূঞাক কছাৰী ৰাজ্যৰ শাসনকৰ্তা(বৰচেতিয়া বা মৰঙীখোৱা গোহাঁই) পতাৰ পাছৰপৰাই আহোম ৰাজত্বত ভূঞাসকলৰ মৰ্যাদা আৰু স্থান সম্পৰ্কে কিছু সম্ভেদ পোৱা যায়। আহোম ৰাজ্যত এই কলিতা ভূঞাসকলৰ বাজে কিন্তু পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা) ভূঞাক আহোম ৰজাই কেতিয়াবা আদৰেৰে সংস্থাপিত কৰাৰ কথাটোত বুৰঞ্জী নিমাত। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে- "স্বৰ্গদেৱ দিহিঙীয়া ৰজাই ৰটাটেমনি দখল কৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেহি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বৰ বাৰভূঞা আৰু এওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে লগত চাৰিজনকৈ সৰু ভূঞা দি মুঠ ষাঠিজন ভূঞাক উত্তৰ পাৰে পাতিলে। ইয়াৰ ভিতৰৰ ডাঙৰ লাচাম কলিতা ভূঞাক স্বৰ্গদেৱে মৰঙিৰপৰা ১৫৩৬ খৃঃত ডিমাপুৰ দখল কৰি কছাৰী ৰজা ডেৰচোংফাক হত্যা কৰাৰ পাছত কছাৰীবিলাকৰ ওপৰত টুৰ্পা নাম দি মৰঙিৰ শাসনকৰ্তা বা মৰঙি খোৱা গোহাই পাতি '''বাঁহবড়িয়া চেটিয়া''' পাতিলে।" <ref>পুৰণি অসম বুৰঞ্জী পৃ: ৩৬</ref> Dr. JP Wade আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে তেওঁৰ নাম চুৰ্পাহে আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীয়ে তেওঁক '''বৰচেটিয়া''' বুলি কয়। এই বিষয়ে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে - "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপায় কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামোলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এইসকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলোবোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞাসকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞাসকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ '''বড়চেতিয়া'''য়ে উত্তৰ কোণে পাতিলে।" <ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154,</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাক ছুহুংমুং স্বৰ্গদেউৱে তামোলী পাচনি আদি কৰি সময়ে সময়ে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰি পদ্ধতিগতভাৱে নিজৰ বিশ্বস্তু কৰি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ল’লে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামোলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" ''</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাৰ ভাই ভতিজাক মতাই আনিও স্বৰ্গদেউৱে নিজৰ খাটনিয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] *ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] *[[ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন]] *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] *ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] *শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 1na4ncuzefh7vq1vz181e1zpuijm20t 646375 646374 2026-10-21T00:46:07Z Ananya Taye 28065 Remove uncited population estimate. 70 lakhs is too high as even large communities like tea tribes dont have that high of a population 646375 wikitext text/x-wiki {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা সকল|কুইলতা}} {{wikify}} {{infobox ethnic group| |group=কলিতা জাতি <br/> Kalita |poptime= |region1 = [[অসম]], {{flagcountry|India}} |rels= [[Image:Om symbol.svg|16px]] [[হিন্দু ধৰ্ম]] শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ। অধিকাংশ পৌৰাণিক বলিবিধানত প্ৰথাত বিশ্বাসী আৰু কিছুসংখ্যক বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত। |langs= [[অসমীয়া ভাষা]], কামৰূপীয় ভাষা |related= [[অসমীয়া]] |image= |image_caption=}} '''কলিতা''' ({{lang-en|Kalita}}) হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰত তথা অসমৰ এক প্ৰাচীন জনগোষ্ঠী।<ref>Kangkan Kalita (6 October 2020). [https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/study-traces-kalitas-to-himachal-in-4122-bc/articleshow/78509179.cms "Study traces Kalitas to Himachal in 4122 BC"] ''The Times of India''.</ref> পৌৰাণিক [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] ৰাজ্যৰ বাসিন্দা আছিল কলিতাসকল। কলিতাসকল প্ৰধানত অসমৰ কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী। অসমত বসবাস কৰি অহা ভূমিপুত্ৰ জনগোষ্ঠীটোৱে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। নৃ-গোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ বাবে অসমৰ ভূমিপুত্ৰ আদিবাসী কলিতাসকলে বৰ্ণশংকৰ প্ৰজন্ম সৃষ্টি কৰাৰ পক্ষপাতী নকৰে। সেয়েহে অন্য জাতি বা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ খুব বেছি আগ্ৰহ প্ৰকাশ নকৰে যদিও কিছু বছৰৰপৰা কলিতাসকলে যথেষ্ট পৰিমাণে অন্য জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু অধ্যয়নৰ জৰিয়তে কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অতি শান্তিপ্ৰিয়ভাৱে জীৱন-নিৰ্বাহ কৰে। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধিও কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। অসমত স্থায়ীভাৱে নিবাস কৰিবলৈ লোৱা প্ৰথমটো আৰ্যমূলীয় জাতি বুলি কোৱা হয়। কৃষিকৰ্মই হৈছে আৰ্যৰ প্ৰাথমিক পৰিচয়, প্ৰথমাৱস্থাত উৰ্বৰ মটিৰ সন্ধানতে হয়তো আৰ্যসকল অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল আৰু অনাৰ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি ভূমি অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল,আৰু তাৰ বহু পাছতহে ইয়ালৈ ব্ৰাহ্মণসকলৰ আগমন হয়,আচলতে নাঙলে মাটি চহাই খেতিবাতি কৰা পদ্ধতি,আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলেই অসমলৈ আনে। কনকলাল বৰুৱাই কৈছে যে আৰ্য্যৰ এটা শাখা প্ৰথমে উত্তৰ-পূবৰপৰা অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু সেই আদিম আৰ্য্যসকলৰ বংশধৰসকলেই হৈছে বৰ্তমান সময়ৰ অসমীয়া কলিতাসকল। [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ই আল্পচ পৰ্বতমালাৰ দাঁতিৰ দ্যনুৱ নদীৰ পাৰৰ পৰা বৰ্তমানৰ ইৰাক-ইৰাণত তেতিয়া বৰ্তি থকা আচিৰীয়া সভ্যতা অতিক্ৰম কৰি মকৰান পৰ্বতৰ দাঁতিয়েদি সিন্ধু নদী উপত্যকাত থিতাপি লৈছিল বুলি ক'ব খোজে। এওঁলোকেই হৈছে একমাত্ৰ "পূৰ্ববৈদিক আৰ্যজাতি" যি সৰ্বপ্ৰথমে অসমলৈ আৰ্য সংস্কৃতি কঢ়িয়াই আনিছিল।"<ref name="googlebook4">{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA150&dq=kalita++kshatriya+caste&hl=en&sa=X&ei=ZYI5VP_GOseiuQS144KABw&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=kalita%20%20kshatriya%20caste&f=false | title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1 | publisher=Atlantic Publishers & Dist | work=India, Northeastern | date=2007 | accessdate=12 October 2014 | author=Col Ved Prakash | page=150}}</ref> [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ৰ মতে, হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু উপত্যকা বা কুলুট ৰাজ্যৰ পৰা অহাৰ বাবেই প্ৰাচীন অসমত এই ক্ষত্ৰিয় জাতিটো কলিতা নামেৰে জনাজাত আছিল। আনকি, বৰুৱাই কৰতোৱা নদীৰ নামাকৰণো কুলট>কুলত>>কুলুতোয়া শব্দৰ পৰাই উৎপত্তি হোৱা বুলি [[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] গ্ৰন্থত সাক্ষ্য প্ৰমাণেৰে সাব্যস্ত কৰিছে। <ref>মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা। কলিতা জাতিৰ ইতিহাস। ৰেখা প্ৰকাশন, গুৱাহাটী। প্ৰথম প্ৰকাশ, ২০২০। পৃষ্ঠা ৯৮</ref> কলিতাসকল হৈছে অসমৰ বিশেষকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠী। শংকৰলাল বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ধৰ্মপালৰ ৰাজত্বকালত (১০৯৫–১১২০) কলিতাসকল উত্তৰ ভাৰতৰপৰা অসমলৈ আহিছিল। ড° বি এছ গুহে গুজৰাটৰ "আলপাইন নগৰ ব্ৰাহ্মণ"ৰ পৰম্পৰা বৈশিষ্ট্য আদিৰ লগত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আলপাইন আৰ্যসকলৰ সাদৃশ্য বিচাৰি পাইছিল। কামৰূপ ৰজা ভাস্কৰবৰ্মনৰ নিধানপুৰ ভূমি অনুদানত (৬ম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ) উল্লেখ কৰা উপাধিসমূহৰ সৈতে তেওঁ কলিতাসকলক যুক্ত কৰিব খোজে।" ১৫-১৬ শতিকাত কলিতাসকলৰ অসমত এখন নিজা স্বাধীন দেশ আছিল।<ref name="googlebook43">{{cite web|url=http://books.google.co.in/books?ei=dpE5VMudGMWTuATx34H4Aw&id=EE1uAAAAMAAJ&dq=kalita+rulers+in+assam&focus=searchwithinvolume&q=kalita|title=Assam-Bengal Relations from the Earliest Times to the Twelfth Century A.D|publisher=Spectrum Publications|work=Assam (India)|date=1988|accessdate=12 October 2014|author=Pratap Chandra Choudhury|pages=193,275}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা </ref> == বাৰভূঞা কলিতাসকল == অসমত আদিভূঞা আৰু পশ্চিমীয়া ভূঞা বুলি দুই শ্ৰেণীৰ কলিতা-বাৰভূঞা পোৱা যায়। বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত (খৃঃ ৬৫০ৰ পাছৰপৰা) পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে ভূঞাসকলৰ আদি থালটো উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>^] ([[বাৰ ভূঞা#CITEREFLahiri1984|Lahiri 1984]], পৃষ্ঠা 62)</ref> কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত তেওঁলোকৰে কিছুমান ক্ষমতাশালী সামন্তই আনৰ কৰতলীয়া হিচাপে বা কেতিয়াবা স্বাধীন ভাবেও একোটা সৰু সৰু এলেকাত ভূঞা নামেৰে নিজৰ প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰি শাসন কৰিছিল,তেওঁলোকেও নিজকে ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। অসমত আৰু এচাম গোটছেৰেক পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা)<ref>গুৰুচৰিত কথা,চক্ৰপাণি বৈৰাগী,প্ৰথম অধ্যায়ৰ প্ৰথম পৃষ্ঠা। অৱশ্যে তেনেকৈ উল্লেখ থাকিলেও কায়স্থসকল (কলিতা) ক্ষত্ৰিয় বুলিহে বিবেচিত।</ref> ভূঞা আছে যি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰফালে কমতাৰ ৰাজা দুৰ্লভনাৰায়ণ<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত,পৃষ্ঠা ২৫২</ref>ৰ ৰাজত্বকালত কনৌজ আৰু বংগৰপৰা প্ৰব্ৰজিত হৈছিল। এইসকল ভূঞাৰ মাজতেই মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ বংশধৰো আছিল। জাতিগতভাৱে কায়স্থ (কলিতা) আৰু ব্ৰাহ্মণ এই পশ্চিমীয়া ভূঞাসকলৰ বেছিভাগকেই প্ৰথমে কমতা ৰাজ্যত সংস্থাপিত কৰাৰ পাছত নিৰাপত্তাজনিত কাৰণতেই তেওঁলোক উজাই আহি কলিতা আদিভূঞাসকলৰ লগত মধ্য অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিছিল। কিন্তু পিছলৈ বিভিন্ন কাৰণবশতঃ প্ৰায় সকলোবোৰ পশ্চিমীয়া ভূঞাই কোচ ৰাজ্যলৈ পুনঃপ্ৰবজিত হৈছিল <ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২১২</ref> উল্লেখযোগ্য যে উজনি অসমত এইসকল ভূঞাৰ বিশেষ কোনো চিন-চাব নাই।<ref>কমতা ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে অনা ব্ৰাহ্মণ কায়স্থসকলক (কলিতা) কেৱল কোচ আৰু কামৰূপতে থাপিছিল। কাৰণ সেইসময়ত (উজনি)অসমত আহোমৰ ৰাজত্ব আছিল। এই নতুন ব্ৰাহ্মণ- কায়স্থসকলৰ (কলিতা) ভূঞা আছিল চণ্ডীবৰ কায়স্থ (কলিতা)। এইসকল কোনো নিদিষ্ট ঠাইতে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ বিপৰীতে কছাৰী দফলা আদিৰ আক্ৰমণত বিভিন্ন ঠাইলৈ পলাই ফুৰিব লগা হৈছিল। আচলতে আহোম ৰাজ্যৰ স্থাপিত বাৰভূঞাসকল কলিতা জাতিৰহে আছিল।</ref> ইয়াতকৈ অধিক এইসকলৰ বিষয়ে জনা নাযায়। আহোম ৰাজত্বৰ সময়ত পৰাক্ৰমী কলিতা আদিভূঞাসকলক চুতীয়া কছাৰী কোচ আদিৰ ভূঞাৰ লগতে দমন কৰি ৰজাই শাসনত উপযুক্ত বিষয়-বাব দি সংস্থাপিত কৰিছিল। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীসমূহৰ ঠায়ে ঠায়ে বাৰভূঞাৰ প্ৰসংগ বহুবাৰ আনিছে আৰু তাৰ সংজ্ঞাও দিছে এনেদৰে- ‘পাচে লাক্লি কওদেউ ২৪২৭ শকত(১৫০৫) বাৰভূঞাক বৰালে। বাৰভূঞাৰ অৰ্থ এই, এওঁলোক একৰকম হিন্দু। আকৌ আন এঠাইত এনেকৈ আছে- দেশত ৰজা নাইকিয়া হ’লে অথবা ৰজা থকা সময়তো তেওঁলোক ৪,৫,১০,১২ গ্ৰাম ততোধিক গাঁৱৰ অধিপতি আপুন এক্তাৰে হৈ দখল কৰে। সময়মতে স্বাধীন মত হৈ কোনো কোনো ৰজাৰ অধীন হৈ সেই গ্ৰামৰ কৰ-কাটল দিয়ে, ইয়াকে বাৰভূঞা বোলে। একেদৰে বাৰভূঞা চৰিতত আছে কিদৰে স্বৰ্গদেউসকলে ভূঞাৰ সতি-সন্ততিসকলক নিজ ৰাজ্যত থিতাপি লগোৱাৰ পিছত আহোম ৰাজচ’ৰাত মন্ত্ৰী ডা-ডাঙৰীয়া কেইজনৰ আসনৰ কাষতেই সেইসকলৰো বহাৰ চিন কৰি দিছিল। লাচাম কলিতা ভূঞাক কছাৰী ৰাজ্যৰ শাসনকৰ্তা(বৰচেতিয়া বা মৰঙীখোৱা গোহাঁই) পতাৰ পাছৰপৰাই আহোম ৰাজত্বত ভূঞাসকলৰ মৰ্যাদা আৰু স্থান সম্পৰ্কে কিছু সম্ভেদ পোৱা যায়। আহোম ৰাজ্যত এই কলিতা ভূঞাসকলৰ বাজে কিন্তু পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা) ভূঞাক আহোম ৰজাই কেতিয়াবা আদৰেৰে সংস্থাপিত কৰাৰ কথাটোত বুৰঞ্জী নিমাত। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে- "স্বৰ্গদেৱ দিহিঙীয়া ৰজাই ৰটাটেমনি দখল কৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেহি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বৰ বাৰভূঞা আৰু এওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে লগত চাৰিজনকৈ সৰু ভূঞা দি মুঠ ষাঠিজন ভূঞাক উত্তৰ পাৰে পাতিলে। ইয়াৰ ভিতৰৰ ডাঙৰ লাচাম কলিতা ভূঞাক স্বৰ্গদেৱে মৰঙিৰপৰা ১৫৩৬ খৃঃত ডিমাপুৰ দখল কৰি কছাৰী ৰজা ডেৰচোংফাক হত্যা কৰাৰ পাছত কছাৰীবিলাকৰ ওপৰত টুৰ্পা নাম দি মৰঙিৰ শাসনকৰ্তা বা মৰঙি খোৱা গোহাই পাতি '''বাঁহবড়িয়া চেটিয়া''' পাতিলে।" <ref>পুৰণি অসম বুৰঞ্জী পৃ: ৩৬</ref> Dr. JP Wade আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে তেওঁৰ নাম চুৰ্পাহে আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীয়ে তেওঁক '''বৰচেটিয়া''' বুলি কয়। এই বিষয়ে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে - "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপায় কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামোলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এইসকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলোবোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞাসকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞাসকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ '''বড়চেতিয়া'''য়ে উত্তৰ কোণে পাতিলে।" <ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154,</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাক ছুহুংমুং স্বৰ্গদেউৱে তামোলী পাচনি আদি কৰি সময়ে সময়ে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰি পদ্ধতিগতভাৱে নিজৰ বিশ্বস্তু কৰি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ল’লে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামোলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" ''</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাৰ ভাই ভতিজাক মতাই আনিও স্বৰ্গদেউৱে নিজৰ খাটনিয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] *ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] *[[ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন]] *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] *ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] *শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] kzhodlok9iu8uljuxq0funswjq4g9df 646376 646375 2026-10-21T00:46:43Z Ananya Taye 28065 646376 wikitext text/x-wiki {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা সকল|কুইলতা}} {{wikify}} {{infobox ethnic group| |group=কলিতা জাতি <br/> Kalita |rels= [[Image:Om symbol.svg|16px]] [[হিন্দু ধৰ্ম]] শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ। অধিকাংশ পৌৰাণিক বলিবিধানত প্ৰথাত বিশ্বাসী আৰু কিছুসংখ্যক বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত। |langs= [[অসমীয়া ভাষা]], কামৰূপীয় ভাষা |related= [[অসমীয়া]] |image= |image_caption=}} '''কলিতা''' ({{lang-en|Kalita}}) হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰত তথা অসমৰ এক প্ৰাচীন জনগোষ্ঠী।<ref>Kangkan Kalita (6 October 2020). [https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/study-traces-kalitas-to-himachal-in-4122-bc/articleshow/78509179.cms "Study traces Kalitas to Himachal in 4122 BC"] ''The Times of India''.</ref> পৌৰাণিক [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] ৰাজ্যৰ বাসিন্দা আছিল কলিতাসকল। কলিতাসকল প্ৰধানত অসমৰ কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী। অসমত বসবাস কৰি অহা ভূমিপুত্ৰ জনগোষ্ঠীটোৱে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। নৃ-গোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ বাবে অসমৰ ভূমিপুত্ৰ আদিবাসী কলিতাসকলে বৰ্ণশংকৰ প্ৰজন্ম সৃষ্টি কৰাৰ পক্ষপাতী নকৰে। সেয়েহে অন্য জাতি বা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ খুব বেছি আগ্ৰহ প্ৰকাশ নকৰে যদিও কিছু বছৰৰপৰা কলিতাসকলে যথেষ্ট পৰিমাণে অন্য জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু অধ্যয়নৰ জৰিয়তে কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অতি শান্তিপ্ৰিয়ভাৱে জীৱন-নিৰ্বাহ কৰে। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধিও কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। অসমত স্থায়ীভাৱে নিবাস কৰিবলৈ লোৱা প্ৰথমটো আৰ্যমূলীয় জাতি বুলি কোৱা হয়। কৃষিকৰ্মই হৈছে আৰ্যৰ প্ৰাথমিক পৰিচয়, প্ৰথমাৱস্থাত উৰ্বৰ মটিৰ সন্ধানতে হয়তো আৰ্যসকল অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল আৰু অনাৰ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি ভূমি অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল,আৰু তাৰ বহু পাছতহে ইয়ালৈ ব্ৰাহ্মণসকলৰ আগমন হয়,আচলতে নাঙলে মাটি চহাই খেতিবাতি কৰা পদ্ধতি,আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলেই অসমলৈ আনে। কনকলাল বৰুৱাই কৈছে যে আৰ্য্যৰ এটা শাখা প্ৰথমে উত্তৰ-পূবৰপৰা অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু সেই আদিম আৰ্য্যসকলৰ বংশধৰসকলেই হৈছে বৰ্তমান সময়ৰ অসমীয়া কলিতাসকল। [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ই আল্পচ পৰ্বতমালাৰ দাঁতিৰ দ্যনুৱ নদীৰ পাৰৰ পৰা বৰ্তমানৰ ইৰাক-ইৰাণত তেতিয়া বৰ্তি থকা আচিৰীয়া সভ্যতা অতিক্ৰম কৰি মকৰান পৰ্বতৰ দাঁতিয়েদি সিন্ধু নদী উপত্যকাত থিতাপি লৈছিল বুলি ক'ব খোজে। এওঁলোকেই হৈছে একমাত্ৰ "পূৰ্ববৈদিক আৰ্যজাতি" যি সৰ্বপ্ৰথমে অসমলৈ আৰ্য সংস্কৃতি কঢ়িয়াই আনিছিল।"<ref name="googlebook4">{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA150&dq=kalita++kshatriya+caste&hl=en&sa=X&ei=ZYI5VP_GOseiuQS144KABw&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=kalita%20%20kshatriya%20caste&f=false | title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1 | publisher=Atlantic Publishers & Dist | work=India, Northeastern | date=2007 | accessdate=12 October 2014 | author=Col Ved Prakash | page=150}}</ref> [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ৰ মতে, হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু উপত্যকা বা কুলুট ৰাজ্যৰ পৰা অহাৰ বাবেই প্ৰাচীন অসমত এই ক্ষত্ৰিয় জাতিটো কলিতা নামেৰে জনাজাত আছিল। আনকি, বৰুৱাই কৰতোৱা নদীৰ নামাকৰণো কুলট>কুলত>>কুলুতোয়া শব্দৰ পৰাই উৎপত্তি হোৱা বুলি [[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] গ্ৰন্থত সাক্ষ্য প্ৰমাণেৰে সাব্যস্ত কৰিছে। <ref>মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা। কলিতা জাতিৰ ইতিহাস। ৰেখা প্ৰকাশন, গুৱাহাটী। প্ৰথম প্ৰকাশ, ২০২০। পৃষ্ঠা ৯৮</ref> কলিতাসকল হৈছে অসমৰ বিশেষকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠী। শংকৰলাল বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ধৰ্মপালৰ ৰাজত্বকালত (১০৯৫–১১২০) কলিতাসকল উত্তৰ ভাৰতৰপৰা অসমলৈ আহিছিল। ড° বি এছ গুহে গুজৰাটৰ "আলপাইন নগৰ ব্ৰাহ্মণ"ৰ পৰম্পৰা বৈশিষ্ট্য আদিৰ লগত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আলপাইন আৰ্যসকলৰ সাদৃশ্য বিচাৰি পাইছিল। কামৰূপ ৰজা ভাস্কৰবৰ্মনৰ নিধানপুৰ ভূমি অনুদানত (৬ম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ) উল্লেখ কৰা উপাধিসমূহৰ সৈতে তেওঁ কলিতাসকলক যুক্ত কৰিব খোজে।" ১৫-১৬ শতিকাত কলিতাসকলৰ অসমত এখন নিজা স্বাধীন দেশ আছিল।<ref name="googlebook43">{{cite web|url=http://books.google.co.in/books?ei=dpE5VMudGMWTuATx34H4Aw&id=EE1uAAAAMAAJ&dq=kalita+rulers+in+assam&focus=searchwithinvolume&q=kalita|title=Assam-Bengal Relations from the Earliest Times to the Twelfth Century A.D|publisher=Spectrum Publications|work=Assam (India)|date=1988|accessdate=12 October 2014|author=Pratap Chandra Choudhury|pages=193,275}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা </ref> == বাৰভূঞা কলিতাসকল == অসমত আদিভূঞা আৰু পশ্চিমীয়া ভূঞা বুলি দুই শ্ৰেণীৰ কলিতা-বাৰভূঞা পোৱা যায়। বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত (খৃঃ ৬৫০ৰ পাছৰপৰা) পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে ভূঞাসকলৰ আদি থালটো উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>^] ([[বাৰ ভূঞা#CITEREFLahiri1984|Lahiri 1984]], পৃষ্ঠা 62)</ref> কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত তেওঁলোকৰে কিছুমান ক্ষমতাশালী সামন্তই আনৰ কৰতলীয়া হিচাপে বা কেতিয়াবা স্বাধীন ভাবেও একোটা সৰু সৰু এলেকাত ভূঞা নামেৰে নিজৰ প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰি শাসন কৰিছিল,তেওঁলোকেও নিজকে ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। অসমত আৰু এচাম গোটছেৰেক পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা)<ref>গুৰুচৰিত কথা,চক্ৰপাণি বৈৰাগী,প্ৰথম অধ্যায়ৰ প্ৰথম পৃষ্ঠা। অৱশ্যে তেনেকৈ উল্লেখ থাকিলেও কায়স্থসকল (কলিতা) ক্ষত্ৰিয় বুলিহে বিবেচিত।</ref> ভূঞা আছে যি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰফালে কমতাৰ ৰাজা দুৰ্লভনাৰায়ণ<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত,পৃষ্ঠা ২৫২</ref>ৰ ৰাজত্বকালত কনৌজ আৰু বংগৰপৰা প্ৰব্ৰজিত হৈছিল। এইসকল ভূঞাৰ মাজতেই মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ বংশধৰো আছিল। জাতিগতভাৱে কায়স্থ (কলিতা) আৰু ব্ৰাহ্মণ এই পশ্চিমীয়া ভূঞাসকলৰ বেছিভাগকেই প্ৰথমে কমতা ৰাজ্যত সংস্থাপিত কৰাৰ পাছত নিৰাপত্তাজনিত কাৰণতেই তেওঁলোক উজাই আহি কলিতা আদিভূঞাসকলৰ লগত মধ্য অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিছিল। কিন্তু পিছলৈ বিভিন্ন কাৰণবশতঃ প্ৰায় সকলোবোৰ পশ্চিমীয়া ভূঞাই কোচ ৰাজ্যলৈ পুনঃপ্ৰবজিত হৈছিল <ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২১২</ref> উল্লেখযোগ্য যে উজনি অসমত এইসকল ভূঞাৰ বিশেষ কোনো চিন-চাব নাই।<ref>কমতা ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে অনা ব্ৰাহ্মণ কায়স্থসকলক (কলিতা) কেৱল কোচ আৰু কামৰূপতে থাপিছিল। কাৰণ সেইসময়ত (উজনি)অসমত আহোমৰ ৰাজত্ব আছিল। এই নতুন ব্ৰাহ্মণ- কায়স্থসকলৰ (কলিতা) ভূঞা আছিল চণ্ডীবৰ কায়স্থ (কলিতা)। এইসকল কোনো নিদিষ্ট ঠাইতে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ বিপৰীতে কছাৰী দফলা আদিৰ আক্ৰমণত বিভিন্ন ঠাইলৈ পলাই ফুৰিব লগা হৈছিল। আচলতে আহোম ৰাজ্যৰ স্থাপিত বাৰভূঞাসকল কলিতা জাতিৰহে আছিল।</ref> ইয়াতকৈ অধিক এইসকলৰ বিষয়ে জনা নাযায়। আহোম ৰাজত্বৰ সময়ত পৰাক্ৰমী কলিতা আদিভূঞাসকলক চুতীয়া কছাৰী কোচ আদিৰ ভূঞাৰ লগতে দমন কৰি ৰজাই শাসনত উপযুক্ত বিষয়-বাব দি সংস্থাপিত কৰিছিল। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীসমূহৰ ঠায়ে ঠায়ে বাৰভূঞাৰ প্ৰসংগ বহুবাৰ আনিছে আৰু তাৰ সংজ্ঞাও দিছে এনেদৰে- ‘পাচে লাক্লি কওদেউ ২৪২৭ শকত(১৫০৫) বাৰভূঞাক বৰালে। বাৰভূঞাৰ অৰ্থ এই, এওঁলোক একৰকম হিন্দু। আকৌ আন এঠাইত এনেকৈ আছে- দেশত ৰজা নাইকিয়া হ’লে অথবা ৰজা থকা সময়তো তেওঁলোক ৪,৫,১০,১২ গ্ৰাম ততোধিক গাঁৱৰ অধিপতি আপুন এক্তাৰে হৈ দখল কৰে। সময়মতে স্বাধীন মত হৈ কোনো কোনো ৰজাৰ অধীন হৈ সেই গ্ৰামৰ কৰ-কাটল দিয়ে, ইয়াকে বাৰভূঞা বোলে। একেদৰে বাৰভূঞা চৰিতত আছে কিদৰে স্বৰ্গদেউসকলে ভূঞাৰ সতি-সন্ততিসকলক নিজ ৰাজ্যত থিতাপি লগোৱাৰ পিছত আহোম ৰাজচ’ৰাত মন্ত্ৰী ডা-ডাঙৰীয়া কেইজনৰ আসনৰ কাষতেই সেইসকলৰো বহাৰ চিন কৰি দিছিল। লাচাম কলিতা ভূঞাক কছাৰী ৰাজ্যৰ শাসনকৰ্তা(বৰচেতিয়া বা মৰঙীখোৱা গোহাঁই) পতাৰ পাছৰপৰাই আহোম ৰাজত্বত ভূঞাসকলৰ মৰ্যাদা আৰু স্থান সম্পৰ্কে কিছু সম্ভেদ পোৱা যায়। আহোম ৰাজ্যত এই কলিতা ভূঞাসকলৰ বাজে কিন্তু পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা) ভূঞাক আহোম ৰজাই কেতিয়াবা আদৰেৰে সংস্থাপিত কৰাৰ কথাটোত বুৰঞ্জী নিমাত। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে- "স্বৰ্গদেৱ দিহিঙীয়া ৰজাই ৰটাটেমনি দখল কৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেহি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বৰ বাৰভূঞা আৰু এওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে লগত চাৰিজনকৈ সৰু ভূঞা দি মুঠ ষাঠিজন ভূঞাক উত্তৰ পাৰে পাতিলে। ইয়াৰ ভিতৰৰ ডাঙৰ লাচাম কলিতা ভূঞাক স্বৰ্গদেৱে মৰঙিৰপৰা ১৫৩৬ খৃঃত ডিমাপুৰ দখল কৰি কছাৰী ৰজা ডেৰচোংফাক হত্যা কৰাৰ পাছত কছাৰীবিলাকৰ ওপৰত টুৰ্পা নাম দি মৰঙিৰ শাসনকৰ্তা বা মৰঙি খোৱা গোহাই পাতি '''বাঁহবড়িয়া চেটিয়া''' পাতিলে।" <ref>পুৰণি অসম বুৰঞ্জী পৃ: ৩৬</ref> Dr. JP Wade আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে তেওঁৰ নাম চুৰ্পাহে আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীয়ে তেওঁক '''বৰচেটিয়া''' বুলি কয়। এই বিষয়ে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে - "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপায় কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামোলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এইসকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলোবোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞাসকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞাসকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ '''বড়চেতিয়া'''য়ে উত্তৰ কোণে পাতিলে।" <ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154,</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাক ছুহুংমুং স্বৰ্গদেউৱে তামোলী পাচনি আদি কৰি সময়ে সময়ে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰি পদ্ধতিগতভাৱে নিজৰ বিশ্বস্তু কৰি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ল’লে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামোলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" ''</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাৰ ভাই ভতিজাক মতাই আনিও স্বৰ্গদেউৱে নিজৰ খাটনিয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] *ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] *[[ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন]] *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] *ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] *শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] exfuqoudtfzx2v5zek875xm431pet4z 646377 646376 2026-10-21T00:47:23Z Ananya Taye 28065 /* সমল ব্যক্তি */ 646377 wikitext text/x-wiki {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা সকল|কুইলতা}} {{wikify}} {{infobox ethnic group| |group=কলিতা জাতি <br/> Kalita |rels= [[Image:Om symbol.svg|16px]] [[হিন্দু ধৰ্ম]] শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ। অধিকাংশ পৌৰাণিক বলিবিধানত প্ৰথাত বিশ্বাসী আৰু কিছুসংখ্যক বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত। |langs= [[অসমীয়া ভাষা]], কামৰূপীয় ভাষা |related= [[অসমীয়া]] |image= |image_caption=}} '''কলিতা''' ({{lang-en|Kalita}}) হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰত তথা অসমৰ এক প্ৰাচীন জনগোষ্ঠী।<ref>Kangkan Kalita (6 October 2020). [https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/study-traces-kalitas-to-himachal-in-4122-bc/articleshow/78509179.cms "Study traces Kalitas to Himachal in 4122 BC"] ''The Times of India''.</ref> পৌৰাণিক [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] ৰাজ্যৰ বাসিন্দা আছিল কলিতাসকল। কলিতাসকল প্ৰধানত অসমৰ কৃষিজীৱী জনগোষ্ঠী। অসমত বসবাস কৰি অহা ভূমিপুত্ৰ জনগোষ্ঠীটোৱে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। নৃ-গোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ বাবে অসমৰ ভূমিপুত্ৰ আদিবাসী কলিতাসকলে বৰ্ণশংকৰ প্ৰজন্ম সৃষ্টি কৰাৰ পক্ষপাতী নকৰে। সেয়েহে অন্য জাতি বা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ খুব বেছি আগ্ৰহ প্ৰকাশ নকৰে যদিও কিছু বছৰৰপৰা কলিতাসকলে যথেষ্ট পৰিমাণে অন্য জনগোষ্ঠীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। কঠোৰ পৰিশ্ৰম আৰু অধ্যয়নৰ জৰিয়তে কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অতি শান্তিপ্ৰিয়ভাৱে জীৱন-নিৰ্বাহ কৰে। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধিও কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। অসমত স্থায়ীভাৱে নিবাস কৰিবলৈ লোৱা প্ৰথমটো আৰ্যমূলীয় জাতি বুলি কোৱা হয়। কৃষিকৰ্মই হৈছে আৰ্যৰ প্ৰাথমিক পৰিচয়, প্ৰথমাৱস্থাত উৰ্বৰ মটিৰ সন্ধানতে হয়তো আৰ্যসকল অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল আৰু অনাৰ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি ভূমি অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল,আৰু তাৰ বহু পাছতহে ইয়ালৈ ব্ৰাহ্মণসকলৰ আগমন হয়,আচলতে নাঙলে মাটি চহাই খেতিবাতি কৰা পদ্ধতি,আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলেই অসমলৈ আনে। কনকলাল বৰুৱাই কৈছে যে আৰ্য্যৰ এটা শাখা প্ৰথমে উত্তৰ-পূবৰপৰা অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু সেই আদিম আৰ্য্যসকলৰ বংশধৰসকলেই হৈছে বৰ্তমান সময়ৰ অসমীয়া কলিতাসকল। [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ই আল্পচ পৰ্বতমালাৰ দাঁতিৰ দ্যনুৱ নদীৰ পাৰৰ পৰা বৰ্তমানৰ ইৰাক-ইৰাণত তেতিয়া বৰ্তি থকা আচিৰীয়া সভ্যতা অতিক্ৰম কৰি মকৰান পৰ্বতৰ দাঁতিয়েদি সিন্ধু নদী উপত্যকাত থিতাপি লৈছিল বুলি ক'ব খোজে। এওঁলোকেই হৈছে একমাত্ৰ "পূৰ্ববৈদিক আৰ্যজাতি" যি সৰ্বপ্ৰথমে অসমলৈ আৰ্য সংস্কৃতি কঢ়িয়াই আনিছিল।"<ref name="googlebook4">{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA150&dq=kalita++kshatriya+caste&hl=en&sa=X&ei=ZYI5VP_GOseiuQS144KABw&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=kalita%20%20kshatriya%20caste&f=false | title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1 | publisher=Atlantic Publishers & Dist | work=India, Northeastern | date=2007 | accessdate=12 October 2014 | author=Col Ved Prakash | page=150}}</ref> [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ৰ মতে, হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু উপত্যকা বা কুলুট ৰাজ্যৰ পৰা অহাৰ বাবেই প্ৰাচীন অসমত এই ক্ষত্ৰিয় জাতিটো কলিতা নামেৰে জনাজাত আছিল। আনকি, বৰুৱাই কৰতোৱা নদীৰ নামাকৰণো কুলট>কুলত>>কুলুতোয়া শব্দৰ পৰাই উৎপত্তি হোৱা বুলি [[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] গ্ৰন্থত সাক্ষ্য প্ৰমাণেৰে সাব্যস্ত কৰিছে। <ref>মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা। কলিতা জাতিৰ ইতিহাস। ৰেখা প্ৰকাশন, গুৱাহাটী। প্ৰথম প্ৰকাশ, ২০২০। পৃষ্ঠা ৯৮</ref> কলিতাসকল হৈছে অসমৰ বিশেষকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠী। শংকৰলাল বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ধৰ্মপালৰ ৰাজত্বকালত (১০৯৫–১১২০) কলিতাসকল উত্তৰ ভাৰতৰপৰা অসমলৈ আহিছিল। ড° বি এছ গুহে গুজৰাটৰ "আলপাইন নগৰ ব্ৰাহ্মণ"ৰ পৰম্পৰা বৈশিষ্ট্য আদিৰ লগত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আলপাইন আৰ্যসকলৰ সাদৃশ্য বিচাৰি পাইছিল। কামৰূপ ৰজা ভাস্কৰবৰ্মনৰ নিধানপুৰ ভূমি অনুদানত (৬ম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ) উল্লেখ কৰা উপাধিসমূহৰ সৈতে তেওঁ কলিতাসকলক যুক্ত কৰিব খোজে।" ১৫-১৬ শতিকাত কলিতাসকলৰ অসমত এখন নিজা স্বাধীন দেশ আছিল।<ref name="googlebook43">{{cite web|url=http://books.google.co.in/books?ei=dpE5VMudGMWTuATx34H4Aw&id=EE1uAAAAMAAJ&dq=kalita+rulers+in+assam&focus=searchwithinvolume&q=kalita|title=Assam-Bengal Relations from the Earliest Times to the Twelfth Century A.D|publisher=Spectrum Publications|work=Assam (India)|date=1988|accessdate=12 October 2014|author=Pratap Chandra Choudhury|pages=193,275}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা </ref> == বাৰভূঞা কলিতাসকল == অসমত আদিভূঞা আৰু পশ্চিমীয়া ভূঞা বুলি দুই শ্ৰেণীৰ কলিতা-বাৰভূঞা পোৱা যায়। বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত (খৃঃ ৬৫০ৰ পাছৰপৰা) পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে ভূঞাসকলৰ আদি থালটো উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>^] ([[বাৰ ভূঞা#CITEREFLahiri1984|Lahiri 1984]], পৃষ্ঠা 62)</ref> কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত তেওঁলোকৰে কিছুমান ক্ষমতাশালী সামন্তই আনৰ কৰতলীয়া হিচাপে বা কেতিয়াবা স্বাধীন ভাবেও একোটা সৰু সৰু এলেকাত ভূঞা নামেৰে নিজৰ প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰি শাসন কৰিছিল,তেওঁলোকেও নিজকে ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। অসমত আৰু এচাম গোটছেৰেক পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা)<ref>গুৰুচৰিত কথা,চক্ৰপাণি বৈৰাগী,প্ৰথম অধ্যায়ৰ প্ৰথম পৃষ্ঠা। অৱশ্যে তেনেকৈ উল্লেখ থাকিলেও কায়স্থসকল (কলিতা) ক্ষত্ৰিয় বুলিহে বিবেচিত।</ref> ভূঞা আছে যি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰফালে কমতাৰ ৰাজা দুৰ্লভনাৰায়ণ<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত,পৃষ্ঠা ২৫২</ref>ৰ ৰাজত্বকালত কনৌজ আৰু বংগৰপৰা প্ৰব্ৰজিত হৈছিল। এইসকল ভূঞাৰ মাজতেই মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ বংশধৰো আছিল। জাতিগতভাৱে কায়স্থ (কলিতা) আৰু ব্ৰাহ্মণ এই পশ্চিমীয়া ভূঞাসকলৰ বেছিভাগকেই প্ৰথমে কমতা ৰাজ্যত সংস্থাপিত কৰাৰ পাছত নিৰাপত্তাজনিত কাৰণতেই তেওঁলোক উজাই আহি কলিতা আদিভূঞাসকলৰ লগত মধ্য অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিছিল। কিন্তু পিছলৈ বিভিন্ন কাৰণবশতঃ প্ৰায় সকলোবোৰ পশ্চিমীয়া ভূঞাই কোচ ৰাজ্যলৈ পুনঃপ্ৰবজিত হৈছিল <ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২১২</ref> উল্লেখযোগ্য যে উজনি অসমত এইসকল ভূঞাৰ বিশেষ কোনো চিন-চাব নাই।<ref>কমতা ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে অনা ব্ৰাহ্মণ কায়স্থসকলক (কলিতা) কেৱল কোচ আৰু কামৰূপতে থাপিছিল। কাৰণ সেইসময়ত (উজনি)অসমত আহোমৰ ৰাজত্ব আছিল। এই নতুন ব্ৰাহ্মণ- কায়স্থসকলৰ (কলিতা) ভূঞা আছিল চণ্ডীবৰ কায়স্থ (কলিতা)। এইসকল কোনো নিদিষ্ট ঠাইতে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ বিপৰীতে কছাৰী দফলা আদিৰ আক্ৰমণত বিভিন্ন ঠাইলৈ পলাই ফুৰিব লগা হৈছিল। আচলতে আহোম ৰাজ্যৰ স্থাপিত বাৰভূঞাসকল কলিতা জাতিৰহে আছিল।</ref> ইয়াতকৈ অধিক এইসকলৰ বিষয়ে জনা নাযায়। আহোম ৰাজত্বৰ সময়ত পৰাক্ৰমী কলিতা আদিভূঞাসকলক চুতীয়া কছাৰী কোচ আদিৰ ভূঞাৰ লগতে দমন কৰি ৰজাই শাসনত উপযুক্ত বিষয়-বাব দি সংস্থাপিত কৰিছিল। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীসমূহৰ ঠায়ে ঠায়ে বাৰভূঞাৰ প্ৰসংগ বহুবাৰ আনিছে আৰু তাৰ সংজ্ঞাও দিছে এনেদৰে- ‘পাচে লাক্লি কওদেউ ২৪২৭ শকত(১৫০৫) বাৰভূঞাক বৰালে। বাৰভূঞাৰ অৰ্থ এই, এওঁলোক একৰকম হিন্দু। আকৌ আন এঠাইত এনেকৈ আছে- দেশত ৰজা নাইকিয়া হ’লে অথবা ৰজা থকা সময়তো তেওঁলোক ৪,৫,১০,১২ গ্ৰাম ততোধিক গাঁৱৰ অধিপতি আপুন এক্তাৰে হৈ দখল কৰে। সময়মতে স্বাধীন মত হৈ কোনো কোনো ৰজাৰ অধীন হৈ সেই গ্ৰামৰ কৰ-কাটল দিয়ে, ইয়াকে বাৰভূঞা বোলে। একেদৰে বাৰভূঞা চৰিতত আছে কিদৰে স্বৰ্গদেউসকলে ভূঞাৰ সতি-সন্ততিসকলক নিজ ৰাজ্যত থিতাপি লগোৱাৰ পিছত আহোম ৰাজচ’ৰাত মন্ত্ৰী ডা-ডাঙৰীয়া কেইজনৰ আসনৰ কাষতেই সেইসকলৰো বহাৰ চিন কৰি দিছিল। লাচাম কলিতা ভূঞাক কছাৰী ৰাজ্যৰ শাসনকৰ্তা(বৰচেতিয়া বা মৰঙীখোৱা গোহাঁই) পতাৰ পাছৰপৰাই আহোম ৰাজত্বত ভূঞাসকলৰ মৰ্যাদা আৰু স্থান সম্পৰ্কে কিছু সম্ভেদ পোৱা যায়। আহোম ৰাজ্যত এই কলিতা ভূঞাসকলৰ বাজে কিন্তু পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা) ভূঞাক আহোম ৰজাই কেতিয়াবা আদৰেৰে সংস্থাপিত কৰাৰ কথাটোত বুৰঞ্জী নিমাত। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে- "স্বৰ্গদেৱ দিহিঙীয়া ৰজাই ৰটাটেমনি দখল কৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেহি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বৰ বাৰভূঞা আৰু এওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে লগত চাৰিজনকৈ সৰু ভূঞা দি মুঠ ষাঠিজন ভূঞাক উত্তৰ পাৰে পাতিলে। ইয়াৰ ভিতৰৰ ডাঙৰ লাচাম কলিতা ভূঞাক স্বৰ্গদেৱে মৰঙিৰপৰা ১৫৩৬ খৃঃত ডিমাপুৰ দখল কৰি কছাৰী ৰজা ডেৰচোংফাক হত্যা কৰাৰ পাছত কছাৰীবিলাকৰ ওপৰত টুৰ্পা নাম দি মৰঙিৰ শাসনকৰ্তা বা মৰঙি খোৱা গোহাই পাতি '''বাঁহবড়িয়া চেটিয়া''' পাতিলে।" <ref>পুৰণি অসম বুৰঞ্জী পৃ: ৩৬</ref> Dr. JP Wade আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে তেওঁৰ নাম চুৰ্পাহে আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীয়ে তেওঁক '''বৰচেটিয়া''' বুলি কয়। এই বিষয়ে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে - "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপায় কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামোলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এইসকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলোবোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞাসকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞাসকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ '''বড়চেতিয়া'''য়ে উত্তৰ কোণে পাতিলে।" <ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154,</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাক ছুহুংমুং স্বৰ্গদেউৱে তামোলী পাচনি আদি কৰি সময়ে সময়ে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰি পদ্ধতিগতভাৱে নিজৰ বিশ্বস্তু কৰি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ল’লে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামোলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" ''</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাৰ ভাই ভতিজাক মতাই আনিও স্বৰ্গদেউৱে নিজৰ খাটনিয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 37yrk6iosju3nylie75e6aw7pgxj97k 646378 646377 2026-10-21T00:51:29Z Ananya Taye 28065 remove uncited claims and [[WP:PROMO]] material 646378 wikitext text/x-wiki {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা সকল|কুইলতা}} {{wikify}} {{infobox ethnic group| |group=কলিতা জাতি <br/> Kalita |rels= [[Image:Om symbol.svg|16px]] [[হিন্দু ধৰ্ম]] শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ। অধিকাংশ পৌৰাণিক বলিবিধানত প্ৰথাত বিশ্বাসী আৰু কিছুসংখ্যক বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত। |langs= [[অসমীয়া ভাষা]], কামৰূপীয় ভাষা |related= [[অসমীয়া]] |image= |image_caption=}} '''কলিতা''' ({{lang-en|Kalita}}) হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰত তথা অসমৰ এক পুৰণি জনগোষ্ঠী। অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীটোৱে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। কনকলাল বৰুৱাই কৈছে যে আৰ্য্যৰ এটা শাখা প্ৰথমে উত্তৰ-পূবৰপৰা অসমত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু সেই আদিম আৰ্য্যসকলৰ বংশধৰসকলেই হৈছে বৰ্তমান সময়ৰ অসমীয়া কলিতাসকল। [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ই আল্পচ পৰ্বতমালাৰ দাঁতিৰ দ্যনুৱ নদীৰ পাৰৰ পৰা বৰ্তমানৰ ইৰাক-ইৰাণত তেতিয়া বৰ্তি থকা আচিৰীয়া সভ্যতা অতিক্ৰম কৰি মকৰান পৰ্বতৰ দাঁতিয়েদি সিন্ধু নদী উপত্যকাত থিতাপি লৈছিল বুলি ক'ব খোজে। এওঁলোকেই হৈছে একমাত্ৰ "পূৰ্ববৈদিক আৰ্যজাতি" যি সৰ্বপ্ৰথমে অসমলৈ আৰ্য সংস্কৃতি কঢ়িয়াই আনিছিল।"<ref name="googlebook4">{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=Ic4UCdaxbHIC&pg=PA150&dq=kalita++kshatriya+caste&hl=en&sa=X&ei=ZYI5VP_GOseiuQS144KABw&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=kalita%20%20kshatriya%20caste&f=false | title=Encyclopaedia of North-East India, Volume 1 | publisher=Atlantic Publishers & Dist | work=India, Northeastern | date=2007 | accessdate=12 October 2014 | author=Col Ved Prakash | page=150}}</ref> [[মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা]]ৰ মতে, হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু উপত্যকা বা কুলুট ৰাজ্যৰ পৰা অহাৰ বাবেই প্ৰাচীন অসমত এই ক্ষত্ৰিয় জাতিটো কলিতা নামেৰে জনাজাত আছিল। আনকি, বৰুৱাই কৰতোৱা নদীৰ নামাকৰণো কুলট>কুলত>>কুলুতোয়া শব্দৰ পৰাই উৎপত্তি হোৱা বুলি [[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] গ্ৰন্থত সাক্ষ্য প্ৰমাণেৰে সাব্যস্ত কৰিছে। <ref>মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা। কলিতা জাতিৰ ইতিহাস। ৰেখা প্ৰকাশন, গুৱাহাটী। প্ৰথম প্ৰকাশ, ২০২০। পৃষ্ঠা ৯৮</ref> কলিতাসকল হৈছে অসমৰ বিশেষকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠী। শংকৰলাল বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ধৰ্মপালৰ ৰাজত্বকালত (১০৯৫–১১২০) কলিতাসকল উত্তৰ ভাৰতৰপৰা অসমলৈ আহিছিল। ড° বি এছ গুহে গুজৰাটৰ "আলপাইন নগৰ ব্ৰাহ্মণ"ৰ পৰম্পৰা বৈশিষ্ট্য আদিৰ লগত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ আলপাইন আৰ্যসকলৰ সাদৃশ্য বিচাৰি পাইছিল। কামৰূপ ৰজা ভাস্কৰবৰ্মনৰ নিধানপুৰ ভূমি অনুদানত (৬ম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ) উল্লেখ কৰা উপাধিসমূহৰ সৈতে তেওঁ কলিতাসকলক যুক্ত কৰিব খোজে।" ১৫-১৬ শতিকাত কলিতাসকলৰ অসমত এখন নিজা স্বাধীন দেশ আছিল।<ref name="googlebook43">{{cite web|url=http://books.google.co.in/books?ei=dpE5VMudGMWTuATx34H4Aw&id=EE1uAAAAMAAJ&dq=kalita+rulers+in+assam&focus=searchwithinvolume&q=kalita|title=Assam-Bengal Relations from the Earliest Times to the Twelfth Century A.D|publisher=Spectrum Publications|work=Assam (India)|date=1988|accessdate=12 October 2014|author=Pratap Chandra Choudhury|pages=193,275}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা </ref> == বাৰভূঞা কলিতাসকল == অসমত আদিভূঞা আৰু পশ্চিমীয়া ভূঞা বুলি দুই শ্ৰেণীৰ কলিতা-বাৰভূঞা পোৱা যায়। বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত (খৃঃ ৬৫০ৰ পাছৰপৰা) পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে ভূঞাসকলৰ আদি থালটো উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>^] ([[বাৰ ভূঞা#CITEREFLahiri1984|Lahiri 1984]], পৃষ্ঠা 62)</ref> কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত তেওঁলোকৰে কিছুমান ক্ষমতাশালী সামন্তই আনৰ কৰতলীয়া হিচাপে বা কেতিয়াবা স্বাধীন ভাবেও একোটা সৰু সৰু এলেকাত ভূঞা নামেৰে নিজৰ প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰি শাসন কৰিছিল,তেওঁলোকেও নিজকে ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। অসমত আৰু এচাম গোটছেৰেক পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা)<ref>গুৰুচৰিত কথা,চক্ৰপাণি বৈৰাগী,প্ৰথম অধ্যায়ৰ প্ৰথম পৃষ্ঠা। অৱশ্যে তেনেকৈ উল্লেখ থাকিলেও কায়স্থসকল (কলিতা) ক্ষত্ৰিয় বুলিহে বিবেচিত।</ref> ভূঞা আছে যি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰফালে কমতাৰ ৰাজা দুৰ্লভনাৰায়ণ<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত,পৃষ্ঠা ২৫২</ref>ৰ ৰাজত্বকালত কনৌজ আৰু বংগৰপৰা প্ৰব্ৰজিত হৈছিল। এইসকল ভূঞাৰ মাজতেই মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ বংশধৰো আছিল। জাতিগতভাৱে কায়স্থ (কলিতা) আৰু ব্ৰাহ্মণ এই পশ্চিমীয়া ভূঞাসকলৰ বেছিভাগকেই প্ৰথমে কমতা ৰাজ্যত সংস্থাপিত কৰাৰ পাছত নিৰাপত্তাজনিত কাৰণতেই তেওঁলোক উজাই আহি কলিতা আদিভূঞাসকলৰ লগত মধ্য অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিছিল। কিন্তু পিছলৈ বিভিন্ন কাৰণবশতঃ প্ৰায় সকলোবোৰ পশ্চিমীয়া ভূঞাই কোচ ৰাজ্যলৈ পুনঃপ্ৰবজিত হৈছিল <ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২১২</ref> উল্লেখযোগ্য যে উজনি অসমত এইসকল ভূঞাৰ বিশেষ কোনো চিন-চাব নাই।<ref>কমতা ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে অনা ব্ৰাহ্মণ কায়স্থসকলক (কলিতা) কেৱল কোচ আৰু কামৰূপতে থাপিছিল। কাৰণ সেইসময়ত (উজনি)অসমত আহোমৰ ৰাজত্ব আছিল। এই নতুন ব্ৰাহ্মণ- কায়স্থসকলৰ (কলিতা) ভূঞা আছিল চণ্ডীবৰ কায়স্থ (কলিতা)। এইসকল কোনো নিদিষ্ট ঠাইতে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ বিপৰীতে কছাৰী দফলা আদিৰ আক্ৰমণত বিভিন্ন ঠাইলৈ পলাই ফুৰিব লগা হৈছিল। আচলতে আহোম ৰাজ্যৰ স্থাপিত বাৰভূঞাসকল কলিতা জাতিৰহে আছিল।</ref> ইয়াতকৈ অধিক এইসকলৰ বিষয়ে জনা নাযায়। আহোম ৰাজত্বৰ সময়ত পৰাক্ৰমী কলিতা আদিভূঞাসকলক চুতীয়া কছাৰী কোচ আদিৰ ভূঞাৰ লগতে দমন কৰি ৰজাই শাসনত উপযুক্ত বিষয়-বাব দি সংস্থাপিত কৰিছিল। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীসমূহৰ ঠায়ে ঠায়ে বাৰভূঞাৰ প্ৰসংগ বহুবাৰ আনিছে আৰু তাৰ সংজ্ঞাও দিছে এনেদৰে- ‘পাচে লাক্লি কওদেউ ২৪২৭ শকত(১৫০৫) বাৰভূঞাক বৰালে। বাৰভূঞাৰ অৰ্থ এই, এওঁলোক একৰকম হিন্দু। আকৌ আন এঠাইত এনেকৈ আছে- দেশত ৰজা নাইকিয়া হ’লে অথবা ৰজা থকা সময়তো তেওঁলোক ৪,৫,১০,১২ গ্ৰাম ততোধিক গাঁৱৰ অধিপতি আপুন এক্তাৰে হৈ দখল কৰে। সময়মতে স্বাধীন মত হৈ কোনো কোনো ৰজাৰ অধীন হৈ সেই গ্ৰামৰ কৰ-কাটল দিয়ে, ইয়াকে বাৰভূঞা বোলে। একেদৰে বাৰভূঞা চৰিতত আছে কিদৰে স্বৰ্গদেউসকলে ভূঞাৰ সতি-সন্ততিসকলক নিজ ৰাজ্যত থিতাপি লগোৱাৰ পিছত আহোম ৰাজচ’ৰাত মন্ত্ৰী ডা-ডাঙৰীয়া কেইজনৰ আসনৰ কাষতেই সেইসকলৰো বহাৰ চিন কৰি দিছিল। লাচাম কলিতা ভূঞাক কছাৰী ৰাজ্যৰ শাসনকৰ্তা(বৰচেতিয়া বা মৰঙীখোৱা গোহাঁই) পতাৰ পাছৰপৰাই আহোম ৰাজত্বত ভূঞাসকলৰ মৰ্যাদা আৰু স্থান সম্পৰ্কে কিছু সম্ভেদ পোৱা যায়। আহোম ৰাজ্যত এই কলিতা ভূঞাসকলৰ বাজে কিন্তু পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা) ভূঞাক আহোম ৰজাই কেতিয়াবা আদৰেৰে সংস্থাপিত কৰাৰ কথাটোত বুৰঞ্জী নিমাত। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে- "স্বৰ্গদেৱ দিহিঙীয়া ৰজাই ৰটাটেমনি দখল কৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেহি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বৰ বাৰভূঞা আৰু এওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে লগত চাৰিজনকৈ সৰু ভূঞা দি মুঠ ষাঠিজন ভূঞাক উত্তৰ পাৰে পাতিলে। ইয়াৰ ভিতৰৰ ডাঙৰ লাচাম কলিতা ভূঞাক স্বৰ্গদেৱে মৰঙিৰপৰা ১৫৩৬ খৃঃত ডিমাপুৰ দখল কৰি কছাৰী ৰজা ডেৰচোংফাক হত্যা কৰাৰ পাছত কছাৰীবিলাকৰ ওপৰত টুৰ্পা নাম দি মৰঙিৰ শাসনকৰ্তা বা মৰঙি খোৱা গোহাই পাতি '''বাঁহবড়িয়া চেটিয়া''' পাতিলে।" <ref>পুৰণি অসম বুৰঞ্জী পৃ: ৩৬</ref> Dr. JP Wade আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে তেওঁৰ নাম চুৰ্পাহে আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীয়ে তেওঁক '''বৰচেটিয়া''' বুলি কয়। এই বিষয়ে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে - "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপায় কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামোলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এইসকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলোবোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞাসকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞাসকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ '''বড়চেতিয়া'''য়ে উত্তৰ কোণে পাতিলে।" <ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154,</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাক ছুহুংমুং স্বৰ্গদেউৱে তামোলী পাচনি আদি কৰি সময়ে সময়ে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰি পদ্ধতিগতভাৱে নিজৰ বিশ্বস্তু কৰি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ল’লে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামোলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" ''</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাৰ ভাই ভতিজাক মতাই আনিও স্বৰ্গদেউৱে নিজৰ খাটনিয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] ktqm23whnwnag5g5j3eqmw1gxukopu8 646379 646378 2026-10-21T00:59:44Z Ananya Taye 28065 adding content. will rewrite the origin hypothesises in a new section 646379 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা বা কুলতা সম্প্ৰদায়|কুইলতা}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | regions = [[অসম]], [[ভাৰত]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = [[কায়স্থ]], অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা </ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। == বাৰভূঞা কলিতাসকল == অসমত আদিভূঞা আৰু পশ্চিমীয়া ভূঞা বুলি দুই শ্ৰেণীৰ কলিতা-বাৰভূঞা পোৱা যায়। বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত (খৃঃ ৬৫০ৰ পাছৰপৰা) পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে ভূঞাসকলৰ আদি থালটো উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>^] ([[বাৰ ভূঞা#CITEREFLahiri1984|Lahiri 1984]], পৃষ্ঠা 62)</ref> কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত তেওঁলোকৰে কিছুমান ক্ষমতাশালী সামন্তই আনৰ কৰতলীয়া হিচাপে বা কেতিয়াবা স্বাধীন ভাবেও একোটা সৰু সৰু এলেকাত ভূঞা নামেৰে নিজৰ প্ৰভুত্ব বিস্তাৰ কৰি শাসন কৰিছিল,তেওঁলোকেও নিজকে ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। অসমত আৰু এচাম গোটছেৰেক পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা)<ref>গুৰুচৰিত কথা,চক্ৰপাণি বৈৰাগী,প্ৰথম অধ্যায়ৰ প্ৰথম পৃষ্ঠা। অৱশ্যে তেনেকৈ উল্লেখ থাকিলেও কায়স্থসকল (কলিতা) ক্ষত্ৰিয় বুলিহে বিবেচিত।</ref> ভূঞা আছে যি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰফালে কমতাৰ ৰাজা দুৰ্লভনাৰায়ণ<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত,পৃষ্ঠা ২৫২</ref>ৰ ৰাজত্বকালত কনৌজ আৰু বংগৰপৰা প্ৰব্ৰজিত হৈছিল। এইসকল ভূঞাৰ মাজতেই মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ বংশধৰো আছিল। জাতিগতভাৱে কায়স্থ (কলিতা) আৰু ব্ৰাহ্মণ এই পশ্চিমীয়া ভূঞাসকলৰ বেছিভাগকেই প্ৰথমে কমতা ৰাজ্যত সংস্থাপিত কৰাৰ পাছত নিৰাপত্তাজনিত কাৰণতেই তেওঁলোক উজাই আহি কলিতা আদিভূঞাসকলৰ লগত মধ্য অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিছিল। কিন্তু পিছলৈ বিভিন্ন কাৰণবশতঃ প্ৰায় সকলোবোৰ পশ্চিমীয়া ভূঞাই কোচ ৰাজ্যলৈ পুনঃপ্ৰবজিত হৈছিল <ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২১২</ref> উল্লেখযোগ্য যে উজনি অসমত এইসকল ভূঞাৰ বিশেষ কোনো চিন-চাব নাই।<ref>কমতা ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে অনা ব্ৰাহ্মণ কায়স্থসকলক (কলিতা) কেৱল কোচ আৰু কামৰূপতে থাপিছিল। কাৰণ সেইসময়ত (উজনি)অসমত আহোমৰ ৰাজত্ব আছিল। এই নতুন ব্ৰাহ্মণ- কায়স্থসকলৰ (কলিতা) ভূঞা আছিল চণ্ডীবৰ কায়স্থ (কলিতা)। এইসকল কোনো নিদিষ্ট ঠাইতে স্থায়ীভাবে বসবাস কৰাৰ বিপৰীতে কছাৰী দফলা আদিৰ আক্ৰমণত বিভিন্ন ঠাইলৈ পলাই ফুৰিব লগা হৈছিল। আচলতে আহোম ৰাজ্যৰ স্থাপিত বাৰভূঞাসকল কলিতা জাতিৰহে আছিল।</ref> ইয়াতকৈ অধিক এইসকলৰ বিষয়ে জনা নাযায়। আহোম ৰাজত্বৰ সময়ত পৰাক্ৰমী কলিতা আদিভূঞাসকলক চুতীয়া কছাৰী কোচ আদিৰ ভূঞাৰ লগতে দমন কৰি ৰজাই শাসনত উপযুক্ত বিষয়-বাব দি সংস্থাপিত কৰিছিল। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীসমূহৰ ঠায়ে ঠায়ে বাৰভূঞাৰ প্ৰসংগ বহুবাৰ আনিছে আৰু তাৰ সংজ্ঞাও দিছে এনেদৰে- ‘পাচে লাক্লি কওদেউ ২৪২৭ শকত(১৫০৫) বাৰভূঞাক বৰালে। বাৰভূঞাৰ অৰ্থ এই, এওঁলোক একৰকম হিন্দু। আকৌ আন এঠাইত এনেকৈ আছে- দেশত ৰজা নাইকিয়া হ’লে অথবা ৰজা থকা সময়তো তেওঁলোক ৪,৫,১০,১২ গ্ৰাম ততোধিক গাঁৱৰ অধিপতি আপুন এক্তাৰে হৈ দখল কৰে। সময়মতে স্বাধীন মত হৈ কোনো কোনো ৰজাৰ অধীন হৈ সেই গ্ৰামৰ কৰ-কাটল দিয়ে, ইয়াকে বাৰভূঞা বোলে। একেদৰে বাৰভূঞা চৰিতত আছে কিদৰে স্বৰ্গদেউসকলে ভূঞাৰ সতি-সন্ততিসকলক নিজ ৰাজ্যত থিতাপি লগোৱাৰ পিছত আহোম ৰাজচ’ৰাত মন্ত্ৰী ডা-ডাঙৰীয়া কেইজনৰ আসনৰ কাষতেই সেইসকলৰো বহাৰ চিন কৰি দিছিল। লাচাম কলিতা ভূঞাক কছাৰী ৰাজ্যৰ শাসনকৰ্তা(বৰচেতিয়া বা মৰঙীখোৱা গোহাঁই) পতাৰ পাছৰপৰাই আহোম ৰাজত্বত ভূঞাসকলৰ মৰ্যাদা আৰু স্থান সম্পৰ্কে কিছু সম্ভেদ পোৱা যায়। আহোম ৰাজ্যত এই কলিতা ভূঞাসকলৰ বাজে কিন্তু পশ্চিমীয়া কায়স্থ (কলিতা) ভূঞাক আহোম ৰজাই কেতিয়াবা আদৰেৰে সংস্থাপিত কৰাৰ কথাটোত বুৰঞ্জী নিমাত। পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে- "স্বৰ্গদেৱ দিহিঙীয়া ৰজাই ৰটাটেমনি দখল কৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেহি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বৰ বাৰভূঞা আৰু এওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে লগত চাৰিজনকৈ সৰু ভূঞা দি মুঠ ষাঠিজন ভূঞাক উত্তৰ পাৰে পাতিলে। ইয়াৰ ভিতৰৰ ডাঙৰ লাচাম কলিতা ভূঞাক স্বৰ্গদেৱে মৰঙিৰপৰা ১৫৩৬ খৃঃত ডিমাপুৰ দখল কৰি কছাৰী ৰজা ডেৰচোংফাক হত্যা কৰাৰ পাছত কছাৰীবিলাকৰ ওপৰত টুৰ্পা নাম দি মৰঙিৰ শাসনকৰ্তা বা মৰঙি খোৱা গোহাই পাতি '''বাঁহবড়িয়া চেটিয়া''' পাতিলে।" <ref>পুৰণি অসম বুৰঞ্জী পৃ: ৩৬</ref> Dr. JP Wade আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীৰ মতে তেওঁৰ নাম চুৰ্পাহে আৰু কছাৰী বুৰঞ্জীয়ে তেওঁক '''বৰচেটিয়া''' বুলি কয়। এই বিষয়ে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত এনেকৈ আছে - "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপায় কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামোলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এইসকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলোবোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞাসকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞাসকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ '''বড়চেতিয়া'''য়ে উত্তৰ কোণে পাতিলে।" <ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154,</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাক ছুহুংমুং স্বৰ্গদেউৱে তামোলী পাচনি আদি কৰি সময়ে সময়ে তেওঁলোকৰ বিভিন্ন আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰি পদ্ধতিগতভাৱে নিজৰ বিশ্বস্তু কৰি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ল’লে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামোলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" ''</ref> তদুপৰি বাৰভূঞাৰ ভাই ভতিজাক মতাই আনিও স্বৰ্গদেউৱে নিজৰ খাটনিয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] q0haj4gl77y1len9651wbm25njvhfpf 646380 646379 2026-10-21T01:13:12Z Ananya Taye 28065 adding about historical mentions of kalitas. remove baro-bhuyan section since there already exists a page on baro-bhuyans and only a section of baro bhuyans were kalitas. rest were brahmins and kayasthas 646380 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা বা কুলতা সম্প্ৰদায়|কুইলতা}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | regions = [[অসম]], [[ভাৰত]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = [[কায়স্থ]], অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] aul2ycmm6xvui5dn8rqt9g4hwzxszr0 646381 646380 2026-10-21T01:16:13Z Ananya Taye 28065 646381 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা বা কুলতা সম্প্ৰদায়|কুইলতা}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] njnj6mc1jafgx5g9kzpurlv9atfbiel 646382 646381 2026-10-21T01:16:58Z Ananya Taye 28065 646382 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{for|ওড়িশাৰ কুইলতা বা কুলতা সম্প্ৰদায়|কুইলতা}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 7wh336498o48s2l16jdarubuzr6uscz 646383 646382 2026-10-21T01:27:21Z Ananya Taye 28065 added content 646383 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক কাহিনী, নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা আৰু প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান প্ৰচলিত আছে। এই বিৱৰণসমূহক সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তিৰ প্ৰত্যক্ষ ঐতিহাসিক সাক্ষ্য হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিত কলিতা জাতিনামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা হোৱা নাই।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱৰ কিংবদন্তি=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই ব্যাখ্যাত সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'', অৰ্থাৎ কুল বা জাতিগত মৰ্যাদা হেৰুওৱা) শব্দৰ পৰা ''কলিতা'' নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি কোৱা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বিৱৰণ আছে; কিন্তু সেই অংশত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' শব্দৰ উল্লেখ নাই। সেয়েহে কলিতাসকলৰ সৈতে এই কাহিনীৰ সংযোগটো পৰৱৰ্তী কালৰ কিংবদন্তিভিত্তিক ব্যাখ্যা, পুৰাণখনত পোৱা প্ৰত্যক্ষ জাতিগত উল্লেখ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''[[হেমকোষ]]''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত (১৯০০) এটা পৃথক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি পালন এৰি দিয়াৰ ফলত পূৰ্বৰ কুল-মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত তেওঁ ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। তেওঁ বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰি প্ৰথম গোটক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু দ্বিতীয় গোটক কিছুমান বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ বাবে সামাজিক স্থান হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ই তেওঁৰ অভিধানত লিপিবদ্ধ সামাজিক-ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা; ইয়াৰ পৰা প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> ===প্ৰব্ৰজন আৰু কলিতাদেশ সম্পৰ্কীয় অনুমান=== স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। শিলপীশিখা বৰুৱাইও অসমৰ বাহিৰৰ ''কলিতাদেশ'' নামৰ অঞ্চল আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান প্ৰব্ৰজন-সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ আলোচনা কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যৰ ভিত্তিত এনে প্ৰব্ৰজন বা একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> কলিতাসকল হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট অঞ্চলৰ পৰা আহিছিল, অথবা মধ্য এছিয়া আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ মাজেৰে অসমত উপস্থিত হোৱা কোনো ''পূৰ্ববৈদিক আৰ্য'' গোটৰ বংশধৰ—এনে দাবীও কিছুমান লেখকে আগবঢ়াইছে। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই কুলুটৰ সৈতে কলিতা নাম আৰু কৰতোৱা নদীৰ নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে। কিন্তু এনে ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে প্ৰব্ৰজন বা বংশোদ্ভৱৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নিদিয়ে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> ''বাঁহ: দ্য ৱাণ্ডাৰফুল গ্ৰাছ'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলক বৈদিক-পূৰ্ব আৰ্য সংস্কৃতিৰ বাহক বুলি বৰ্ণনা কৰা এক কিংবদন্তিৰ উল্লেখ আছে; ইয়াকো ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ghosh |first=G. K. |title=Bamboo: The Wonderful Grass |publisher=APH Publishing |year=2008 |page=184 |isbn=9788131303696}}</ref> ===নিধানপুৰৰ উপাধি আৰু জাতিগত পৰিচয় সম্পৰ্কীয় অনুমান=== নৃতত্ত্ববিদ বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰি [[ভাস্কৰবৰ্মন]]ৰ ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এনে উপাধিসমূহৰ অধিকাংশ পৰৱৰ্তী সময়ত বঙালী কায়স্থসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182 |isbn=9788183240352}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ পৰা নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা জাতিৰ সদস্য বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি। কালীপ্ৰসাদ বা কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতিকে ধৰি বিভিন্ন লেখকে ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' বা ''Kudutai'' আদি গ্ৰীক বিৱৰণৰ নাম, পুৰণি ধৰ্মীয় সাহিত্য আৰু গুৰুচৰিতৰ শব্দসমূহৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। এইধৰণৰ শব্দগত তুলনাসমূহ জাতিগত নিৰন্তৰতাৰ স্বতন্ত্ৰ ঐতিহাসিক বা নৃতাত্ত্বিক প্ৰমাণ নহয়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442 |isbn=9788175330832}}</ref> ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু পুৰোহিতৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় মত=== নামনি অসমৰ ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান লেখকে কলিতাসকলক কোচ সমাজৰ এটা অংশ অথবা কোচসকলৰ পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ ''কামখালী'', ''মাদাই'' আৰু ''কলিতা'' নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখৰ মতে, [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হয় আৰু ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ সংঘাত অব্যাহত থাকে।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণে কোচ ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক-সামাজিক প্ৰেক্ষাপটৰ এটা ব্যাখ্যা আগবঢ়ায়; ইয়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তি প্ৰমাণিত নহয়। == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 12fuok6imih57ktb0fxjqv5bwta7vlu 646384 646383 2026-10-21T01:54:15Z Ananya Taye 28065 cited text added 646384 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ (মধ্য অসম) [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক কাহিনী, নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা আৰু প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান প্ৰচলিত আছে। এই বিৱৰণসমূহক সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তিৰ প্ৰত্যক্ষ ঐতিহাসিক সাক্ষ্য হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিত কলিতা জাতিনামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা হোৱা নাই।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱৰ কিংবদন্তি=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই ব্যাখ্যাত সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'', অৰ্থাৎ কুল বা জাতিগত মৰ্যাদা হেৰুওৱা) শব্দৰ পৰা ''কলিতা'' নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি কোৱা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বিৱৰণ আছে; কিন্তু সেই অংশত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' শব্দৰ উল্লেখ নাই। সেয়েহে কলিতাসকলৰ সৈতে এই কাহিনীৰ সংযোগটো পৰৱৰ্তী কালৰ কিংবদন্তিভিত্তিক ব্যাখ্যা, পুৰাণখনত পোৱা প্ৰত্যক্ষ জাতিগত উল্লেখ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''[[হেমকোষ]]''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত (১৯০০) এটা পৃথক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি পালন এৰি দিয়াৰ ফলত পূৰ্বৰ কুল-মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত তেওঁ ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। তেওঁ বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰি প্ৰথম গোটক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু দ্বিতীয় গোটক কিছুমান বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ বাবে সামাজিক স্থান হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ই তেওঁৰ অভিধানত লিপিবদ্ধ সামাজিক-ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা; ইয়াৰ পৰা প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> ===প্ৰব্ৰজন আৰু কলিতাদেশ সম্পৰ্কীয় অনুমান=== স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। শিলপীশিখা বৰুৱাইও অসমৰ বাহিৰৰ ''কলিতাদেশ'' নামৰ অঞ্চল আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান প্ৰব্ৰজন-সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ আলোচনা কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যৰ ভিত্তিত এনে প্ৰব্ৰজন বা একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> কলিতাসকল হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট অঞ্চলৰ পৰা আহিছিল, অথবা মধ্য এছিয়া আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ মাজেৰে অসমত উপস্থিত হোৱা কোনো ''পূৰ্ববৈদিক আৰ্য'' গোটৰ বংশধৰ—এনে দাবীও কিছুমান লেখকে আগবঢ়াইছে। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই কুলুটৰ সৈতে কলিতা নাম আৰু কৰতোৱা নদীৰ নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে। কিন্তু এনে ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে প্ৰব্ৰজন বা বংশোদ্ভৱৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নিদিয়ে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> ''বাঁহ: দ্য ৱাণ্ডাৰফুল গ্ৰাছ'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলক বৈদিক-পূৰ্ব আৰ্য সংস্কৃতিৰ বাহক বুলি বৰ্ণনা কৰা এক কিংবদন্তিৰ উল্লেখ আছে; ইয়াকো ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ghosh |first=G. K. |title=Bamboo: The Wonderful Grass |publisher=APH Publishing |year=2008 |page=184 |isbn=9788131303696}}</ref> ===নিধানপুৰৰ উপাধি আৰু জাতিগত পৰিচয় সম্পৰ্কীয় অনুমান=== নৃতত্ত্ববিদ বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰি [[ভাস্কৰবৰ্মন]]ৰ ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এনে উপাধিসমূহৰ অধিকাংশ পৰৱৰ্তী সময়ত বঙালী কায়স্থসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182 |isbn=9788183240352}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ পৰা নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা জাতিৰ সদস্য বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি। কালীপ্ৰসাদ বা কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতিকে ধৰি বিভিন্ন লেখকে ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' বা ''Kudutai'' আদি গ্ৰীক বিৱৰণৰ নাম, পুৰণি ধৰ্মীয় সাহিত্য আৰু গুৰুচৰিতৰ শব্দসমূহৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। এইধৰণৰ শব্দগত তুলনাসমূহ জাতিগত নিৰন্তৰতাৰ স্বতন্ত্ৰ ঐতিহাসিক বা নৃতাত্ত্বিক প্ৰমাণ নহয়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442 |isbn=9788175330832}}</ref> ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু পুৰোহিতৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় মত=== নামনি অসমৰ ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান লেখকে কলিতাসকলক কোচ সমাজৰ এটা অংশ অথবা কোচসকলৰ পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ ''কামখালী'', ''মাদাই'' আৰু ''কলিতা'' নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখৰ মতে, [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হয় আৰু ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ সংঘাত অব্যাহত থাকে।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণে কোচ ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক-সামাজিক প্ৰেক্ষাপটৰ এটা ব্যাখ্যা আগবঢ়ায়; ইয়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তি প্ৰমাণিত নহয়। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিস্তাৰ== নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''কলিতা'' পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটসমূহে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয়ো আছিল। বিশেষকৈ কুমাৰ (কুম্ভকাৰ), কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233–235}} তথাপি এই বৃত্তিজীৱী শাখাসমূহ আৰু প্ৰচলিত কৃষিজীৱী কলিতাসকলৰ মাজত বৈবাহিক আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে সমান নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|233}} ===বৰকলিতা, সৰুকলিতা আৰু বৃত্তিভিত্তিক শাখা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতাসকলক ''বৰকলিতা'' আৰু ''সৰুকলিতা'' ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি গোটৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো সংশ্লিষ্ট শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ ফলত সামাজিক স্তৰবিন্যাসত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="Allen1901"/> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক তৎকালীন পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল; সৰুকলিতাসকলক কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা এটা মত আৰু কুমাৰ, বেজ বা নাপিত, মালী, নাট, সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1912 |page=122}}</ref> এইবোৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ তৎকালীন শ্ৰেণীবিভাগ; সকলো শাখাৰ প্ৰকৃত বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত বৰ্ণনা নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' অধ্যয়নত কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিভিত্তিক গোটক বহু ক্ষেত্ৰত পৃথক বৃত্তিনামৰ সলনি সামূহিকভাৱে ''সৰুকলিতা'' বোলা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা মত আছিল—কোনো মতে, তেওঁলোক আদিতে পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে, তেওঁলোক প্ৰথমে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। অধ্যয়নটোৱে এই দুই ব্যাখ্যাৰ মাজত নিশ্চিত সিদ্ধান্ত দিয়া নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে জুগী বা নাথ জাতিৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত সামাজিক মৰ্যাদা সলনি কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীত ক্ষেত্ৰসমীক্ষা চলোৱাৰ সময়ত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ বংশধৰসকলে ''দুলীয়া'' নাম পৰিত্যাগ কৰি কেৱল ''কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিছিল যদিও আন গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক ''দুলীয়া কলিতা'' বুলি পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক সন্মানৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি তেওঁ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} একেখন ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা সূত জাতিৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও কেণ্টলীয়ে উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰি কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো তেওঁ লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কীয় আলোচনাত সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই ধৰ্মীয় দীক্ষা, সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তন আৰু কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ মাজেৰে সামাজিক মৰ্যাদা সলনি হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ বিৱৰণত কোনো কোনো জনজাতীয় গোটৰ সদস্যই শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আদি মধ্যৱৰ্তী পৰিচয়ৰ মাজেৰে কলিতা মৰ্যাদা লাভ কৰিব পাৰিছিল। ইয়াক সকলো ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত একেধৰণে প্ৰযোজ্য অনিবাৰ্য ক্ৰম নহয়, বৰং ঐতিহাসিক সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা ব্যাখ্যাত্মক আৰ্হি হিচাপে বুজিব লাগে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> == কলিতাসকৰ বৰ্ণ বিভাজন == অসমৰ কলিতাসকল জন্ম অনুসাৰে অতীজৰেপৰা বহুধা বিভক্ত। বৰ্মন শাসনৰ পাছত কামৰূপত কলিতা বাৰভূঞাসকলে কৰতলীয়া প্ৰান্তীয় এলেকাৰ শাসক হিচাপে নিজক ক্ষত্ৰিয় বুলিছিল। ভাস্কৰবৰ্মাৰ দিনত উত্তৰ ভাৰতৰপৰা আহ্ৰূত বিশেষকৈ ৰাজকাৰ্যত সহায়ৰ বাবে নিয়োজিত "কায়স্থ" পদটিত অধিষ্ঠিত হোৱা কলিতা জাতিৰ লোকসকলে পুৰুষানুক্ৰমে নিজকে কায়স্থ বুলি চিনাকি দিবলৈ ল'লে।<ref>প্ৰথম কায়স্থ শব্দটি কলিতা ৰজা প্ৰথম ভাস্কৰবৰ্মা শাসনকালতে উদ্ধাৰ হোৱা নিধানপুৰ ফলিৰপৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে। তেওঁ কোনো পশ্চিমীয়া কায়স্থক এই দেশলৈ অনাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। এতেকে আদি কায়স্থ বুলি কলিতাসকলকে বুজাব লাগিব।</ref> কলিতাসকলৰ যিটো থুলে ধৰ্মীয় আৰু মাঙ্গলিক অনুষ্ঠানত পৌৰোহিত্য কৰি পৰিচালনাৰে আগুৱাই নিলে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতীয় কায়স্থসকল ভূ-খণ্ডটোলৈ অহাৰ পূৰ্বে, সেই থুলটোৱেই কায়স্থৰূপে পৰিচিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ধৰ্মৰ গুৰি ধৰাৰ সমান্তৰালভাৱে সংস্কৃত পুথি সমূহৰ ভাষান্তৰ কৰি ৰচনা কৰাৰ কামটোতো এই লোকসকল নিয়োজিত হ'ল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,194</ref> এনেকৈ কায়স্থ ৰাজবিষয়া,পৰম্পৰাগত কামৰূপীয়া ভাষাৰ চৰ্চা তথা শিক্ষা দিয়া,ৰাজ-অনুগ্ৰহ পোৱা,ধৰ্মীয় খাম কাজৰ সৈতে জড়িত কলিতাসকলৰ এটা ডাঙৰ থুলে নিজক কায়স্থ পৰিচয়ৰ লগত সংপৃক্ত কৰি ল'লে। অতীতত কোচ ৰজাসকলে কলিতা জাতিৰপৰাই ৰাজপুৰোহিত নিৰ্বাচন কৰিছিল,{{cn}} পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} এই ঘটনাৰ বাবে সমাজত কৰ্তৃত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠতাক লৈ এই উত্তৰ ভাৰতীয় ব্ৰাহ্মণসকলৰ লগত ইয়াৰ কলিতা,দেওধাই আদি কোচ পুৰোহিতসকলৰ বহুবছৰ ধৰি সংঘৰ্ষ চলি আছিল। কমতাধিপতি দুৰ্লভনাৰায়ণে আনয়ন কৰা কায়স্থসকলে কামৰূপত থিতাপি লোৱাৰ পৰৱৰ্তীকালত, ইতিপূৰ্বে ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু পুৰোহিতালি কৰ্মৰে জড়িত ‘উত্তৰী' লোৱা কলিতাসকলেও নিজকে কায়স্থ বুলিবলৈ লয়। অৱশ্যে পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ অনেক কলিতাই 'উত্তৰী' ধাৰণ কৰিও নিজকে কায়স্থ পৰিচয়ৰে সম্পৃক্ত নকৰাকৈও ৰৈ গৈছিল।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,পৃষ্ঠা ২০৬</ref> যদিও কলিতাসকলৰ নৃগোষ্ঠীয় পৰিচয় আলপাইন আৰ্য ক্ষত্ৰিয় তথাপি বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনৰ উপলক্ষ্য্যতে হওক অথবা সময়ে সময়ে হৈ অহা বাহিৰা আক্ৰমণ বা শাসনৰ সময়তে হওক, পৰিৱেশজনিত সমাজিক একতাৰ উপৰি আৰ্য সাংস্কৃতিত বিনিময় আৰু সংমিশ্ৰণৰ বাবে হোৱা ক্ৰম বিৱৰ্তনৰ ফলশ্ৰুতিত এই জাতিত পদ্ধতিগতভাবে আন আৰ্য আৰু আৰ্যভিন্ন বহু মানুহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ পৰিল। কায়স্থসকলে বৰকলিতাকো তেওঁলোকৰ নামনাচত বুলি ঘোষণা কৰিব খোজে। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত হ’ল।{{cn}} == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] b61tqd1fvakz5xius3c2o78jzg2uftp 646385 646384 2026-10-21T02:18:25Z Ananya Taye 28065 remove uncited promo content 646385 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ (মধ্য অসম) [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক কাহিনী, নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা আৰু প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান প্ৰচলিত আছে। এই বিৱৰণসমূহক সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তিৰ প্ৰত্যক্ষ ঐতিহাসিক সাক্ষ্য হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিত কলিতা জাতিনামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা হোৱা নাই।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱৰ কিংবদন্তি=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই ব্যাখ্যাত সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'', অৰ্থাৎ কুল বা জাতিগত মৰ্যাদা হেৰুওৱা) শব্দৰ পৰা ''কলিতা'' নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি কোৱা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বিৱৰণ আছে; কিন্তু সেই অংশত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' শব্দৰ উল্লেখ নাই। সেয়েহে কলিতাসকলৰ সৈতে এই কাহিনীৰ সংযোগটো পৰৱৰ্তী কালৰ কিংবদন্তিভিত্তিক ব্যাখ্যা, পুৰাণখনত পোৱা প্ৰত্যক্ষ জাতিগত উল্লেখ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''[[হেমকোষ]]''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত (১৯০০) এটা পৃথক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি পালন এৰি দিয়াৰ ফলত পূৰ্বৰ কুল-মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত তেওঁ ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। তেওঁ বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰি প্ৰথম গোটক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু দ্বিতীয় গোটক কিছুমান বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ বাবে সামাজিক স্থান হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ই তেওঁৰ অভিধানত লিপিবদ্ধ সামাজিক-ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা; ইয়াৰ পৰা প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> ===প্ৰব্ৰজন আৰু কলিতাদেশ সম্পৰ্কীয় অনুমান=== স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। শিলপীশিখা বৰুৱাইও অসমৰ বাহিৰৰ ''কলিতাদেশ'' নামৰ অঞ্চল আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান প্ৰব্ৰজন-সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ আলোচনা কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যৰ ভিত্তিত এনে প্ৰব্ৰজন বা একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> কলিতাসকল হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট অঞ্চলৰ পৰা আহিছিল, অথবা মধ্য এছিয়া আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ মাজেৰে অসমত উপস্থিত হোৱা কোনো ''পূৰ্ববৈদিক আৰ্য'' গোটৰ বংশধৰ—এনে দাবীও কিছুমান লেখকে আগবঢ়াইছে। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই কুলুটৰ সৈতে কলিতা নাম আৰু কৰতোৱা নদীৰ নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে। কিন্তু এনে ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে প্ৰব্ৰজন বা বংশোদ্ভৱৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নিদিয়ে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> ''বাঁহ: দ্য ৱাণ্ডাৰফুল গ্ৰাছ'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলক বৈদিক-পূৰ্ব আৰ্য সংস্কৃতিৰ বাহক বুলি বৰ্ণনা কৰা এক কিংবদন্তিৰ উল্লেখ আছে; ইয়াকো ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ghosh |first=G. K. |title=Bamboo: The Wonderful Grass |publisher=APH Publishing |year=2008 |page=184 |isbn=9788131303696}}</ref> ===নিধানপুৰৰ উপাধি আৰু জাতিগত পৰিচয় সম্পৰ্কীয় অনুমান=== নৃতত্ত্ববিদ বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰি [[ভাস্কৰবৰ্মন]]ৰ ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এনে উপাধিসমূহৰ অধিকাংশ পৰৱৰ্তী সময়ত বঙালী কায়স্থসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182 |isbn=9788183240352}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ পৰা নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা জাতিৰ সদস্য বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি। কালীপ্ৰসাদ বা কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতিকে ধৰি বিভিন্ন লেখকে ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' বা ''Kudutai'' আদি গ্ৰীক বিৱৰণৰ নাম, পুৰণি ধৰ্মীয় সাহিত্য আৰু গুৰুচৰিতৰ শব্দসমূহৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। এইধৰণৰ শব্দগত তুলনাসমূহ জাতিগত নিৰন্তৰতাৰ স্বতন্ত্ৰ ঐতিহাসিক বা নৃতাত্ত্বিক প্ৰমাণ নহয়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442 |isbn=9788175330832}}</ref> ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু পুৰোহিতৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় মত=== নামনি অসমৰ ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান লেখকে কলিতাসকলক কোচ সমাজৰ এটা অংশ অথবা কোচসকলৰ পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ ''কামখালী'', ''মাদাই'' আৰু ''কলিতা'' নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখৰ মতে, [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হয় আৰু ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ সংঘাত অব্যাহত থাকে।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণে কোচ ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক-সামাজিক প্ৰেক্ষাপটৰ এটা ব্যাখ্যা আগবঢ়ায়; ইয়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তি প্ৰমাণিত নহয়। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিস্তাৰ== নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''কলিতা'' পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটসমূহে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয়ো আছিল। বিশেষকৈ কুমাৰ (কুম্ভকাৰ), কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233–235}} তথাপি এই বৃত্তিজীৱী শাখাসমূহ আৰু প্ৰচলিত কৃষিজীৱী কলিতাসকলৰ মাজত বৈবাহিক আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে সমান নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|233}} ===বৰকলিতা, সৰুকলিতা আৰু বৃত্তিভিত্তিক শাখা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতাসকলক ''বৰকলিতা'' আৰু ''সৰুকলিতা'' ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি গোটৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো সংশ্লিষ্ট শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ ফলত সামাজিক স্তৰবিন্যাসত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="Allen1901"/> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক তৎকালীন পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল; সৰুকলিতাসকলক কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা এটা মত আৰু কুমাৰ, বেজ বা নাপিত, মালী, নাট, সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1912 |page=122}}</ref> এইবোৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ তৎকালীন শ্ৰেণীবিভাগ; সকলো শাখাৰ প্ৰকৃত বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত বৰ্ণনা নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' অধ্যয়নত কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিভিত্তিক গোটক বহু ক্ষেত্ৰত পৃথক বৃত্তিনামৰ সলনি সামূহিকভাৱে ''সৰুকলিতা'' বোলা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা মত আছিল—কোনো মতে, তেওঁলোক আদিতে পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে, তেওঁলোক প্ৰথমে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। অধ্যয়নটোৱে এই দুই ব্যাখ্যাৰ মাজত নিশ্চিত সিদ্ধান্ত দিয়া নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে জুগী বা নাথ জাতিৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত সামাজিক মৰ্যাদা সলনি কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীত ক্ষেত্ৰসমীক্ষা চলোৱাৰ সময়ত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ বংশধৰসকলে ''দুলীয়া'' নাম পৰিত্যাগ কৰি কেৱল ''কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিছিল যদিও আন গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক ''দুলীয়া কলিতা'' বুলি পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক সন্মানৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি তেওঁ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} একেখন ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা সূত জাতিৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও কেণ্টলীয়ে উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰি কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো তেওঁ লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কীয় আলোচনাত সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই ধৰ্মীয় দীক্ষা, সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তন আৰু কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ মাজেৰে সামাজিক মৰ্যাদা সলনি হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ বিৱৰণত কোনো কোনো জনজাতীয় গোটৰ সদস্যই শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আদি মধ্যৱৰ্তী পৰিচয়ৰ মাজেৰে কলিতা মৰ্যাদা লাভ কৰিব পাৰিছিল। ইয়াক সকলো ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত একেধৰণে প্ৰযোজ্য অনিবাৰ্য ক্ৰম নহয়, বৰং ঐতিহাসিক সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা ব্যাখ্যাত্মক আৰ্হি হিচাপে বুজিব লাগে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ==বাৰভূঞা আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক== চতুৰ্দশ–ষোড়শ শতিকাৰ কামতা, কামৰূপ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভূঞাসকলৰ সামাজিক পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক স্থিতি একে নাছিল। কিছুমান বুৰঞ্জীত কায়স্থ, ব্ৰাহ্মণ আৰু কলিতা পৰিচয়ধাৰী ভূঞাৰ নাম পোৱা যায়; তেনে উল্লেখক সংশ্লিষ্ট পৰিয়াল বা গোটৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি বুজা উচিত। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ৰৌতা–টেমনিৰ বাৰভূঞাসকলক উত্তৰ পাৰে পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা''ৰ উল্লেখ আছে। উক্ত পৰিয়ালৰ সৈতে বাঁহবাৰী, সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বসতিৰ সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> বুৰঞ্জীখনৰ অন্য অংশত চুহুংমুংৰ সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ কথাও বৰ্ণিত হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=154 |language=as}}</ref> কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত বাৰভূঞাৰ কিছুমান সামগ্ৰী আৰু পোছাক-পৰিচ্ছদৰ ৰীতি আহোম ৰাজদৰবাৰে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান পুত্ৰক তামোলী-পাঁচনি হিচাপে নিয়োগ কৰাৰ কথাও আছে।<ref>{{cite book |last=Tamuli Phukan |first=Kasinath |title=Assam Buranji |page=20}}</ref> পশ্চিমৰ কায়স্থ ভূঞাসকলৰ কনৌজ বা বংগৰ পৰা কমতা ৰাজ্যলৈ অহা, দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁলোকৰ সংস্থাপন আৰু কলিতা ভূঞাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন বিৱৰণ পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক তথা বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়। এইবোৰৰ ভিত্তিত সকলো ভূঞাৰ উৎপত্তি, শাসনকাল বা জাতিগত পৰিচয় একে বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Banikanta1943"/> == সামাজিক জীৱন == কলিতাসকল নিজে মূলতঃ কৃষিজীৱি যদিও অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ অংগাংগী প্ৰতিটো বৃত্তি পৰম্পৰা ব্যৱস্থাত এই জাতিৰ প্ৰভাৱ আছে।{{cn}} অতীজতে কোচসকলে ৰাজপুৰোহিত কলিতাসকৰপৰা নিৰ্বাচন কৰিছিল,পাছলৈ কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ দিনতহে কলিতাসকলৰ ঠাইত ব্ৰাহ্মণসকলক নিয়োগ কৰা হয়।{{cn}} আৰ্যপুত্ৰ কলিতাসকলে শঙ্কৰদেৱৰদ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত প্ৰচাৰিত একশৰণ হৰিনাম ধৰ্ম আঁকোৱালি লৈ মেধি, বুঢ়াভকত, ধৰ্মপ্ৰচাৰক, ধৰ্মাধিকাৰ আদি অনেক দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি অসমত মহাপুৰুষীয়া ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ভূমিকা লৈ আহিছে। তদুপৰি তেওঁলোকে আহোম, চুতীয়া, কোঁচৰ আদিৰ শাসনকালত ৰাজদূত, বিষয়া,পাইক হিচাপে কাম কৰিছিল। আহোম আৰু কোঁচ ৰাজ্যৰ অগ্ৰণী পদবীসমূহ ক্ৰমে বৰুৱা, ফুকন,চলিহা,বৰকাকতী, বৈৰাগী, খাটনিয়াৰ, ভূঞা,খাউণ্ড, ভাণ্ডাৰকায়স্থ(ভঁৰালী), কাকতি(বা কায়স্থ), নেওগ, তামূলী, খাৰঘৰীয়া আদি উপাধিবোৰ কলিতাসকলৰ মাজতো বিশেষভাৱে পোৱা যায়।{{cn}} অৱশ্যে ফুকন, বৰুৱা আদি উপাধিবোৰ আহোম, কলিতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সমানে পোৱা যায়। তদুপৰি বৰা, বৰুৱা, শইকীয়া, হাজৰিকা আৰু ৰাজখোৱা উপাধি সমূহ আহোম, চুতীয়া, কোঁচ আৰু কলিতাসকলৰ মাজত দেখা পোৱা যায়। বৈৰাগী আৰু খাউণ্ড -এই দুয়ো উপাধি আহোম ৰজাৰ ৰাজদূতসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই উপাধি প্ৰদান কৰোঁতে কলিতাসকলক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছিল।<ref>''A History of Assam'' by Sir Edward Gait, page 124</ref>আনহাতে প্ৰধানকৈ মোগল শাসিত পশ্চিম অসমত পাছলৈ ব্ৰিটিছ অসমতো কলিতাসকলে ৰাজহ বিভাগত আগস্থান পাইছিল। চিৰস্তাদাৰ,চৌধুৰী, তালুকদাৰ, মজিন্দাৰ, ঠাকুৰীয়া,তহবিলদাৰ,লহকৰ,চুবাদাৰ আদি উপাধিসমূহ ইয়াৰ উদাহৰণ। তদুপৰি কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন সময়ত আন আন বৃত্তি বা কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰাৰ কাৰণে তেওঁলোকক সমাজত ভিন ভিন নামেৰে জনা গৈছিল। বহুসময়ত তেনে কাম আৰু দায়িত্বৰ ওপৰতে ভিত্তি কৰি ভিন ভিন উপাধিও লাভ কৰিছিল। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা কলিতাসকলে প্ৰায় ৯৩টা উপাধি ব্যৱহাৰ কৰে।{{cn}} ইয়াৰ ভিতৰত মহন্ত, দত্ত, ভূঞা,পাগবন্ধা, কলিতা, দাস,বাৰিক, সেনাপতি,পাঠক, পাটগিৰি, পোদ্দাৰ, অধিকাৰী, বড়া, বৰ্মন, ডেকা, দিহিদাৰ, মেধী, পাটোৱাৰী, হুন্দুৰী, কায়স্থ,বৈৰাগী, সাউদ, বেজবৰুৱা, জৰামূৰীয়া,খনিকৰ,দৰবধৰা, ভকত,বাৰুকিয়াল,বৰদলৈ, ধনদিয়া, গায়ন, বায়ন, দেউৰী, নামতিয়াল, সূত্ৰধাৰ, পুৰকায়স্থ, ডাকোৱা আদিয়েই প্ৰধান। অৱাশ্যে ইয়াৰ বহু উপাধি কলিতাসকলৰ বাহিৰেও আন আন জনগোষ্ঠীৰ লোকেও ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰায় প্ৰত্যেকটো মহকুমাতে এই জনগোষ্ঠী পোৱা যায়। কুলুতাচসকলৰ এটা ঠালো কলিতাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কৌনজৰপৰা অহা কিছু লোক আৰু ইয়াৰ বহু পূৰ্বেই হিমালয়ৰ পাদদেশত থকা লোকসকলৰ বহু লোক বৃহত্তৰ কলিতাসকলৰ এক অংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিব পাৰি।{{cn}} পণ্ডিত ড॰ বাণীকান্ত কাকতীদেৱে কলিতা এক জাতি বুলি অভিহিত কৰিছে। এই জাতিৰ অন্তৰ্গত দুই সম্প্ৰদায় আছে। তাৰ ভিতৰত বৰ-কলিতা আৰু সৰু-কলিতা। কিন্তু কলিতাসকলৰ মাজতেই বহু শ্ৰেণীবিভাগ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ আহিল। এনেকুৱা ভেদাভেদৰ কবলত পৰি কলিতাসকলৰ মাজত কিছু সম্প্ৰদায় বিভাজিত হ’ল। কেৱল কামৰ ভাগ হিচাপে বেলেগ বেলেগ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাৰ আছিলাতে কলিতাসকলক ভিন ভিন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত কৰা হ’ল। এঁওলোকৰ কিছুমান আকৌ ভাৰতীয় সংবিধানৰ জাতিভিত্তিক সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ আওঁতাত অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ল। কিন্তু একে জীৱনশৈলিৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক কলিতা লোক সাধাৰণ জাতিৰ আঁওতাত থাকি গ’ল। কলিতাসকল মূলত কৃষিজীৱি আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সকলোধৰণৰ খাদ্যশস্যৰ উৎপাদক আছিল এঁওলোক। খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সঁজুলিসমূহ এঁওলোকে নিজেই তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনটো কলিতাসকল চহকী আছিল। কলিতাসকলৰ নিজা লোকবাদ্য, লোকনৃত্য, লোকাচাৰ, খাদ্যাভ্যাস, খেল-ধেমালি, গৃহ নিৰ্মাণ প্ৰণালী, লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আছে। ভথেলী আৰু ম’হোহো উৎসৱ হৈছে কলিতাসকলৰ দুটা উল্লেখযোগ্য উৎসৱ। ইয়াৰ উপৰি এওঁলোকৰ মাজত নিৰ্দিষ্ট কিছুমান পূজা-পাতল আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস আছে। জয়পুৰীয়া কলিতা সমাজত থকা কালীপূজা ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। কলিতাসকলৰ নিজা এক জুপুৰি-ঘৰৰ আৰ্হি আছিল। বাঁহ,কাঠ্,বেত, ইকৰা, খাগৰী, খেৰ আদিৰে ঘৰ সজা কামাৰ লগতে মৃৎ শিল্প আৰু নৌকা শিল্পৰ কামটো এই কলিতাসকলে জড়িত। ঘৰৰ বাৰীৰ চাৰিওফালে চাৰিতা খাল খান্দি ঢাপ মাৰি লোৱাতো কলিতাসকলৰ নিয়ম। ইয়াৰ উপৰি কলিতাসকলৰ গোহালী, ভঁৰালঘৰ, ঢেকীশাল, বৰঘৰ, ৰান্ধানীশাল আৰু জুইশাল পতাৰ নিদিষ্ট নিয়ম আৰু পৰম্পৰা আছে।{{cn}} == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] ib6slfqq8u7sb9d094glkrxqt9frfao 646386 646385 2026-10-21T02:25:14Z Ananya Taye 28065 added about ST and other demands and remove other unsourced text 646386 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ (মধ্য অসম) [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক কাহিনী, নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা আৰু প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান প্ৰচলিত আছে। এই বিৱৰণসমূহক সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তিৰ প্ৰত্যক্ষ ঐতিহাসিক সাক্ষ্য হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিত কলিতা জাতিনামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা হোৱা নাই।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱৰ কিংবদন্তি=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই ব্যাখ্যাত সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'', অৰ্থাৎ কুল বা জাতিগত মৰ্যাদা হেৰুওৱা) শব্দৰ পৰা ''কলিতা'' নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি কোৱা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বিৱৰণ আছে; কিন্তু সেই অংশত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' শব্দৰ উল্লেখ নাই। সেয়েহে কলিতাসকলৰ সৈতে এই কাহিনীৰ সংযোগটো পৰৱৰ্তী কালৰ কিংবদন্তিভিত্তিক ব্যাখ্যা, পুৰাণখনত পোৱা প্ৰত্যক্ষ জাতিগত উল্লেখ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''[[হেমকোষ]]''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত (১৯০০) এটা পৃথক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি পালন এৰি দিয়াৰ ফলত পূৰ্বৰ কুল-মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত তেওঁ ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। তেওঁ বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰি প্ৰথম গোটক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু দ্বিতীয় গোটক কিছুমান বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ বাবে সামাজিক স্থান হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ই তেওঁৰ অভিধানত লিপিবদ্ধ সামাজিক-ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা; ইয়াৰ পৰা প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> ===প্ৰব্ৰজন আৰু কলিতাদেশ সম্পৰ্কীয় অনুমান=== স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। শিলপীশিখা বৰুৱাইও অসমৰ বাহিৰৰ ''কলিতাদেশ'' নামৰ অঞ্চল আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান প্ৰব্ৰজন-সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ আলোচনা কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যৰ ভিত্তিত এনে প্ৰব্ৰজন বা একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> কলিতাসকল হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট অঞ্চলৰ পৰা আহিছিল, অথবা মধ্য এছিয়া আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ মাজেৰে অসমত উপস্থিত হোৱা কোনো ''পূৰ্ববৈদিক আৰ্য'' গোটৰ বংশধৰ—এনে দাবীও কিছুমান লেখকে আগবঢ়াইছে। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই কুলুটৰ সৈতে কলিতা নাম আৰু কৰতোৱা নদীৰ নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে। কিন্তু এনে ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে প্ৰব্ৰজন বা বংশোদ্ভৱৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নিদিয়ে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> ''বাঁহ: দ্য ৱাণ্ডাৰফুল গ্ৰাছ'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলক বৈদিক-পূৰ্ব আৰ্য সংস্কৃতিৰ বাহক বুলি বৰ্ণনা কৰা এক কিংবদন্তিৰ উল্লেখ আছে; ইয়াকো ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ghosh |first=G. K. |title=Bamboo: The Wonderful Grass |publisher=APH Publishing |year=2008 |page=184 |isbn=9788131303696}}</ref> ===নিধানপুৰৰ উপাধি আৰু জাতিগত পৰিচয় সম্পৰ্কীয় অনুমান=== নৃতত্ত্ববিদ বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰি [[ভাস্কৰবৰ্মন]]ৰ ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এনে উপাধিসমূহৰ অধিকাংশ পৰৱৰ্তী সময়ত বঙালী কায়স্থসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182 |isbn=9788183240352}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ পৰা নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা জাতিৰ সদস্য বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি। কালীপ্ৰসাদ বা কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতিকে ধৰি বিভিন্ন লেখকে ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' বা ''Kudutai'' আদি গ্ৰীক বিৱৰণৰ নাম, পুৰণি ধৰ্মীয় সাহিত্য আৰু গুৰুচৰিতৰ শব্দসমূহৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। এইধৰণৰ শব্দগত তুলনাসমূহ জাতিগত নিৰন্তৰতাৰ স্বতন্ত্ৰ ঐতিহাসিক বা নৃতাত্ত্বিক প্ৰমাণ নহয়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442 |isbn=9788175330832}}</ref> ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু পুৰোহিতৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় মত=== নামনি অসমৰ ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান লেখকে কলিতাসকলক কোচ সমাজৰ এটা অংশ অথবা কোচসকলৰ পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ ''কামখালী'', ''মাদাই'' আৰু ''কলিতা'' নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখৰ মতে, [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হয় আৰু ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ সংঘাত অব্যাহত থাকে।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণে কোচ ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক-সামাজিক প্ৰেক্ষাপটৰ এটা ব্যাখ্যা আগবঢ়ায়; ইয়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তি প্ৰমাণিত নহয়। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিস্তাৰ== নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''কলিতা'' পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটসমূহে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয়ো আছিল। বিশেষকৈ কুমাৰ (কুম্ভকাৰ), কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233–235}} তথাপি এই বৃত্তিজীৱী শাখাসমূহ আৰু প্ৰচলিত কৃষিজীৱী কলিতাসকলৰ মাজত বৈবাহিক আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে সমান নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|233}} ===বৰকলিতা, সৰুকলিতা আৰু বৃত্তিভিত্তিক শাখা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতাসকলক ''বৰকলিতা'' আৰু ''সৰুকলিতা'' ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি গোটৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো সংশ্লিষ্ট শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ ফলত সামাজিক স্তৰবিন্যাসত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="Allen1901"/> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক তৎকালীন পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল; সৰুকলিতাসকলক কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা এটা মত আৰু কুমাৰ, বেজ বা নাপিত, মালী, নাট, সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1912 |page=122}}</ref> এইবোৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ তৎকালীন শ্ৰেণীবিভাগ; সকলো শাখাৰ প্ৰকৃত বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত বৰ্ণনা নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' অধ্যয়নত কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিভিত্তিক গোটক বহু ক্ষেত্ৰত পৃথক বৃত্তিনামৰ সলনি সামূহিকভাৱে ''সৰুকলিতা'' বোলা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা মত আছিল—কোনো মতে, তেওঁলোক আদিতে পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে, তেওঁলোক প্ৰথমে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। অধ্যয়নটোৱে এই দুই ব্যাখ্যাৰ মাজত নিশ্চিত সিদ্ধান্ত দিয়া নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে জুগী বা নাথ জাতিৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত সামাজিক মৰ্যাদা সলনি কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীত ক্ষেত্ৰসমীক্ষা চলোৱাৰ সময়ত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ বংশধৰসকলে ''দুলীয়া'' নাম পৰিত্যাগ কৰি কেৱল ''কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিছিল যদিও আন গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক ''দুলীয়া কলিতা'' বুলি পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক সন্মানৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি তেওঁ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} একেখন ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা সূত জাতিৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও কেণ্টলীয়ে উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰি কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো তেওঁ লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কীয় আলোচনাত সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই ধৰ্মীয় দীক্ষা, সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তন আৰু কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ মাজেৰে সামাজিক মৰ্যাদা সলনি হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ বিৱৰণত কোনো কোনো জনজাতীয় গোটৰ সদস্যই শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আদি মধ্যৱৰ্তী পৰিচয়ৰ মাজেৰে কলিতা মৰ্যাদা লাভ কৰিব পাৰিছিল। ইয়াক সকলো ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত একেধৰণে প্ৰযোজ্য অনিবাৰ্য ক্ৰম নহয়, বৰং ঐতিহাসিক সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা ব্যাখ্যাত্মক আৰ্হি হিচাপে বুজিব লাগে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ==বাৰভূঞা আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক== চতুৰ্দশ–ষোড়শ শতিকাৰ কামতা, কামৰূপ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভূঞাসকলৰ সামাজিক পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক স্থিতি একে নাছিল। কিছুমান বুৰঞ্জীত কায়স্থ, ব্ৰাহ্মণ আৰু কলিতা পৰিচয়ধাৰী ভূঞাৰ নাম পোৱা যায়; তেনে উল্লেখক সংশ্লিষ্ট পৰিয়াল বা গোটৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি বুজা উচিত। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ৰৌতা–টেমনিৰ বাৰভূঞাসকলক উত্তৰ পাৰে পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা''ৰ উল্লেখ আছে। উক্ত পৰিয়ালৰ সৈতে বাঁহবাৰী, সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বসতিৰ সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> বুৰঞ্জীখনৰ অন্য অংশত চুহুংমুংৰ সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ কথাও বৰ্ণিত হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=154 |language=as}}</ref> কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত বাৰভূঞাৰ কিছুমান সামগ্ৰী আৰু পোছাক-পৰিচ্ছদৰ ৰীতি আহোম ৰাজদৰবাৰে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান পুত্ৰক তামোলী-পাঁচনি হিচাপে নিয়োগ কৰাৰ কথাও আছে।<ref>{{cite book |last=Tamuli Phukan |first=Kasinath |title=Assam Buranji |page=20}}</ref> পশ্চিমৰ কায়স্থ ভূঞাসকলৰ কনৌজ বা বংগৰ পৰা কমতা ৰাজ্যলৈ অহা, দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁলোকৰ সংস্থাপন আৰু কলিতা ভূঞাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন বিৱৰণ পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক তথা বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়। এইবোৰৰ ভিত্তিত সকলো ভূঞাৰ উৎপত্তি, শাসনকাল বা জাতিগত পৰিচয় একে বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Banikanta1943"/> ==অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদাৰ দাবী== ১৯৮৮ চনৰ পৰা কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একাংশ সংগঠন আৰু সদস্যই অনুসূচিত জনজাতি (ST)ৰ মৰ্যাদা দাবী কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |title=Six more groups seek ST status |work=The Telegraph |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/six-more-groups-seek-st-status/cid/1399154}}</ref><ref>{{cite news |title=Kalita community demands ST status: কলিতা জনগোষ্ঠীয়ে তুলিছে জনজাতিকৰণৰ দাবী |work=ETV Bharat |date=18 July 2023 |url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/morigaon/kalita-alpine-community-demands-for-reservation-in-morigaon/assam20230718224223665665659}}</ref> সদৌ অসম কলিতা জনগোষ্ঠী ছাত্ৰ সন্থাই চৰকাৰী চাকৰিত ৫০ শতাংশ সংৰক্ষণ, অসম বিধানসভাত ২৫খন আসন, লোকসভাত অসমৰ ৩খন আৰু ৰাজ্যসভাত ২খন আসন সংৰক্ষণৰ দাবী জনাইছিল। এইবোৰ সংগঠনটোৰ দাবী, বিদ্যমান সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা নহয়।<ref>{{cite news |title=After six indigenous communities now Kalita community demands ST status, 50% reservations in jobs |work=Prag News |date=23 December 2019 |url=https://web.archive.org/web/20200226231549/https://pragnews.com/regional/after-six-indigenous-communities-now-kalita-community-demands-st-status-50-reservations-in-jobs/}}</ref> কলিতা উন্নয়ন পৰিষদ আৰু প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ গঠনৰ দাবীও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=All Kalita Students' Union (AKSU) to fight poll |work=The Sentinel |date=2 July 2020 |url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-city/all-kalita-students-union-aksu-to-fight-poll-assam-assembly-election-in-2021-486302}}</ref> == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984}} * {{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985}} * {{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}} * {{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}} * {{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] gaon0u6nkux4079g11c5f0hffi6df7v 646391 646386 2026-10-21T02:38:16Z Ananya Taye 28065 /* অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি */ 646391 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ (মধ্য অসম) [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক কাহিনী, নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা আৰু প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান প্ৰচলিত আছে। এই বিৱৰণসমূহক সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তিৰ প্ৰত্যক্ষ ঐতিহাসিক সাক্ষ্য হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিত কলিতা জাতিনামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা হোৱা নাই।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱৰ কিংবদন্তি=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই ব্যাখ্যাত সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'', অৰ্থাৎ কুল বা জাতিগত মৰ্যাদা হেৰুওৱা) শব্দৰ পৰা ''কলিতা'' নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি কোৱা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বিৱৰণ আছে; কিন্তু সেই অংশত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' শব্দৰ উল্লেখ নাই। সেয়েহে কলিতাসকলৰ সৈতে এই কাহিনীৰ সংযোগটো পৰৱৰ্তী কালৰ কিংবদন্তিভিত্তিক ব্যাখ্যা, পুৰাণখনত পোৱা প্ৰত্যক্ষ জাতিগত উল্লেখ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''[[হেমকোষ]]''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত (১৯০০) এটা পৃথক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি পালন এৰি দিয়াৰ ফলত পূৰ্বৰ কুল-মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত তেওঁ ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। তেওঁ বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰি প্ৰথম গোটক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু দ্বিতীয় গোটক কিছুমান বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ বাবে সামাজিক স্থান হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ই তেওঁৰ অভিধানত লিপিবদ্ধ সামাজিক-ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা; ইয়াৰ পৰা প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> ===প্ৰব্ৰজন আৰু কলিতাদেশ সম্পৰ্কীয় অনুমান=== স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। শিলপীশিখা বৰুৱাইও অসমৰ বাহিৰৰ ''কলিতাদেশ'' নামৰ অঞ্চল আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান প্ৰব্ৰজন-সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ আলোচনা কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যৰ ভিত্তিত এনে প্ৰব্ৰজন বা একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> কলিতাসকল হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট অঞ্চলৰ পৰা আহিছিল, অথবা মধ্য এছিয়া আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ মাজেৰে অসমত উপস্থিত হোৱা কোনো ''পূৰ্ববৈদিক আৰ্য'' গোটৰ বংশধৰ—এনে দাবীও কিছুমান লেখকে আগবঢ়াইছে। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই কুলুটৰ সৈতে কলিতা নাম আৰু কৰতোৱা নদীৰ নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে। কিন্তু এনে ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে প্ৰব্ৰজন বা বংশোদ্ভৱৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নিদিয়ে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> ''বাঁহ: দ্য ৱাণ্ডাৰফুল গ্ৰাছ'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলক বৈদিক-পূৰ্ব আৰ্য সংস্কৃতিৰ বাহক বুলি বৰ্ণনা কৰা এক কিংবদন্তিৰ উল্লেখ আছে; ইয়াকো ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ghosh |first=G. K. |title=Bamboo: The Wonderful Grass |publisher=APH Publishing |year=2008 |page=184 |isbn=9788131303696}}</ref> ===নিধানপুৰৰ উপাধি আৰু জাতিগত পৰিচয় সম্পৰ্কীয় অনুমান=== নৃতত্ত্ববিদ বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰি [[ভাস্কৰবৰ্মন]]ৰ ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এনে উপাধিসমূহৰ অধিকাংশ পৰৱৰ্তী সময়ত বঙালী কায়স্থসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182 |isbn=9788183240352}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ পৰা নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা জাতিৰ সদস্য বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি। কালীপ্ৰসাদ বা কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতিকে ধৰি বিভিন্ন লেখকে ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' বা ''Kudutai'' আদি গ্ৰীক বিৱৰণৰ নাম, পুৰণি ধৰ্মীয় সাহিত্য আৰু গুৰুচৰিতৰ শব্দসমূহৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। এইধৰণৰ শব্দগত তুলনাসমূহ জাতিগত নিৰন্তৰতাৰ স্বতন্ত্ৰ ঐতিহাসিক বা নৃতাত্ত্বিক প্ৰমাণ নহয়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442 |isbn=9788175330832}}</ref> ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু পুৰোহিতৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় মত=== নামনি অসমৰ ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান লেখকে কলিতাসকলক কোচ সমাজৰ এটা অংশ অথবা কোচসকলৰ পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ ''কামখালী'', ''মাদাই'' আৰু ''কলিতা'' নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখৰ মতে, [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হয় আৰু ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ সংঘাত অব্যাহত থাকে।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণে কোচ ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক-সামাজিক প্ৰেক্ষাপটৰ এটা ব্যাখ্যা আগবঢ়ায়; ইয়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তি প্ৰমাণিত নহয়। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিস্তাৰ== নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''কলিতা'' পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটসমূহে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয়ো আছিল। বিশেষকৈ কুমাৰ (কুম্ভকাৰ), কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233–235}} তথাপি এই বৃত্তিজীৱী শাখাসমূহ আৰু প্ৰচলিত কৃষিজীৱী কলিতাসকলৰ মাজত বৈবাহিক আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে সমান নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|233}} ===বৰকলিতা, সৰুকলিতা আৰু বৃত্তিভিত্তিক শাখা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতাসকলক ''বৰকলিতা'' আৰু ''সৰুকলিতা'' ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি গোটৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো সংশ্লিষ্ট শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ ফলত সামাজিক স্তৰবিন্যাসত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="Allen1901"/> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক তৎকালীন পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল; সৰুকলিতাসকলক কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা এটা মত আৰু কুমাৰ, বেজ বা নাপিত, মালী, নাট, সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1912 |page=122}}</ref> এইবোৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ তৎকালীন শ্ৰেণীবিভাগ; সকলো শাখাৰ প্ৰকৃত বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত বৰ্ণনা নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' অধ্যয়নত কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিভিত্তিক গোটক বহু ক্ষেত্ৰত পৃথক বৃত্তিনামৰ সলনি সামূহিকভাৱে ''সৰুকলিতা'' বোলা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা মত আছিল—কোনো মতে, তেওঁলোক আদিতে পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে, তেওঁলোক প্ৰথমে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। অধ্যয়নটোৱে এই দুই ব্যাখ্যাৰ মাজত নিশ্চিত সিদ্ধান্ত দিয়া নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|নাথ]] জাতিৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত সামাজিক মৰ্যাদা সলনি কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীত ক্ষেত্ৰসমীক্ষা চলোৱাৰ সময়ত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ বংশধৰসকলে ''দুলীয়া'' নাম পৰিত্যাগ কৰি কেৱল ''কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিছিল যদিও আন গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক ''দুলীয়া কলিতা'' বুলি পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক সন্মানৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি তেওঁ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} একেখন ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা [[সূত]] জাতিৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও কেণ্টলীয়ে উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰি কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো তেওঁ লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কীয় আলোচনাত সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই ধৰ্মীয় দীক্ষা, সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তন আৰু কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ মাজেৰে সামাজিক মৰ্যাদা সলনি হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ বিৱৰণত কোনো কোনো জনজাতীয় গোটৰ সদস্যই শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আদি মধ্যৱৰ্তী পৰিচয়ৰ মাজেৰে কলিতা মৰ্যাদা লাভ কৰিব পাৰিছিল। ইয়াক সকলো ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত একেধৰণে প্ৰযোজ্য অনিবাৰ্য ক্ৰম নহয়, বৰং ঐতিহাসিক সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা ব্যাখ্যাত্মক আৰ্হি হিচাপে বুজিব লাগে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ==বাৰভূঞা আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক== চতুৰ্দশ–ষোড়শ শতিকাৰ কামতা, কামৰূপ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভূঞাসকলৰ সামাজিক পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক স্থিতি একে নাছিল। কিছুমান বুৰঞ্জীত কায়স্থ, ব্ৰাহ্মণ আৰু কলিতা পৰিচয়ধাৰী ভূঞাৰ নাম পোৱা যায়; তেনে উল্লেখক সংশ্লিষ্ট পৰিয়াল বা গোটৰ ক্ষেত্ৰতে সীমাবদ্ধ কৰি বুজা উচিত। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ৰৌতা–টেমনিৰ বাৰভূঞাসকলক উত্তৰ পাৰে পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা''ৰ উল্লেখ আছে। উক্ত পৰিয়ালৰ সৈতে বাঁহবাৰী, সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বসতিৰ সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> বুৰঞ্জীখনৰ অন্য অংশত চুহুংমুংৰ সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ কথাও বৰ্ণিত হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=154 |language=as}}</ref> কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত বাৰভূঞাৰ কিছুমান সামগ্ৰী আৰু পোছাক-পৰিচ্ছদৰ ৰীতি আহোম ৰাজদৰবাৰে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান পুত্ৰক তামোলী-পাঁচনি হিচাপে নিয়োগ কৰাৰ কথাও আছে।<ref>{{cite book |last=Tamuli Phukan |first=Kasinath |title=Assam Buranji |page=20}}</ref> পশ্চিমৰ কায়স্থ ভূঞাসকলৰ কনৌজ বা বংগৰ পৰা কমতা ৰাজ্যলৈ অহা, দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁলোকৰ সংস্থাপন আৰু কলিতা ভূঞাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন বিৱৰণ পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক তথা বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়। এইবোৰৰ ভিত্তিত সকলো ভূঞাৰ উৎপত্তি, শাসনকাল বা জাতিগত পৰিচয় একে বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Banikanta1943"/> ==অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদাৰ দাবী== ১৯৮৮ চনৰ পৰা কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একাংশ সংগঠন আৰু সদস্যই অনুসূচিত জনজাতি (ST)ৰ মৰ্যাদা দাবী কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |title=Six more groups seek ST status |work=The Telegraph |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/six-more-groups-seek-st-status/cid/1399154}}</ref><ref>{{cite news |title=Kalita community demands ST status: কলিতা জনগোষ্ঠীয়ে তুলিছে জনজাতিকৰণৰ দাবী |work=ETV Bharat |date=18 July 2023 |url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/morigaon/kalita-alpine-community-demands-for-reservation-in-morigaon/assam20230718224223665665659}}</ref> সদৌ অসম কলিতা জনগোষ্ঠী ছাত্ৰ সন্থাই চৰকাৰী চাকৰিত ৫০ শতাংশ সংৰক্ষণ, অসম বিধানসভাত ২৫খন আসন, লোকসভাত অসমৰ ৩খন আৰু ৰাজ্যসভাত ২খন আসন সংৰক্ষণৰ দাবী জনাইছিল। এইবোৰ সংগঠনটোৰ দাবী, বিদ্যমান সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা নহয়।<ref>{{cite news |title=After six indigenous communities now Kalita community demands ST status, 50% reservations in jobs |work=Prag News |date=23 December 2019 |url=https://web.archive.org/web/20200226231549/https://pragnews.com/regional/after-six-indigenous-communities-now-kalita-community-demands-st-status-50-reservations-in-jobs/}}</ref> কলিতা উন্নয়ন পৰিষদ আৰু প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ গঠনৰ দাবীও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=All Kalita Students' Union (AKSU) to fight poll |work=The Sentinel |date=2 July 2020 |url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-city/all-kalita-students-union-aksu-to-fight-poll-assam-assembly-election-in-2021-486302}}</ref> == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984}} * {{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985}} * {{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}} * {{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}} * {{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] iqkhreljbktljpt3a9rdqdqmqzqbovt 646392 646391 2026-10-21T02:49:06Z Ananya Taye 28065 646392 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত কলিতা শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ (মধ্য অসম) [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক কাহিনী, নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা আৰু প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান প্ৰচলিত আছে। এই বিৱৰণসমূহক সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তিৰ প্ৰত্যক্ষ ঐতিহাসিক সাক্ষ্য হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিত কলিতা জাতিনামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা হোৱা নাই।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱৰ কিংবদন্তি=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই ব্যাখ্যাত সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'', অৰ্থাৎ কুল বা জাতিগত মৰ্যাদা হেৰুওৱা) শব্দৰ পৰা ''কলিতা'' নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি কোৱা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বিৱৰণ আছে; কিন্তু সেই অংশত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' শব্দৰ উল্লেখ নাই। সেয়েহে কলিতাসকলৰ সৈতে এই কাহিনীৰ সংযোগটো পৰৱৰ্তী কালৰ কিংবদন্তিভিত্তিক ব্যাখ্যা, পুৰাণখনত পোৱা প্ৰত্যক্ষ জাতিগত উল্লেখ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''[[হেমকোষ]]''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত (১৯০০) এটা পৃথক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি পালন এৰি দিয়াৰ ফলত পূৰ্বৰ কুল-মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত তেওঁ ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। তেওঁ বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰি প্ৰথম গোটক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু দ্বিতীয় গোটক কিছুমান বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ বাবে সামাজিক স্থান হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ই তেওঁৰ অভিধানত লিপিবদ্ধ সামাজিক-ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা; ইয়াৰ পৰা প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> ===প্ৰব্ৰজন আৰু কলিতাদেশ সম্পৰ্কীয় অনুমান=== স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। শিলপীশিখা বৰুৱাইও অসমৰ বাহিৰৰ ''কলিতাদেশ'' নামৰ অঞ্চল আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান প্ৰব্ৰজন-সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ আলোচনা কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যৰ ভিত্তিত এনে প্ৰব্ৰজন বা একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> কলিতাসকল হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট অঞ্চলৰ পৰা আহিছিল, অথবা মধ্য এছিয়া আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ মাজেৰে অসমত উপস্থিত হোৱা কোনো ''পূৰ্ববৈদিক আৰ্য'' গোটৰ বংশধৰ—এনে দাবীও কিছুমান লেখকে আগবঢ়াইছে। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই কুলুটৰ সৈতে কলিতা নাম আৰু কৰতোৱা নদীৰ নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে। কিন্তু এনে ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে প্ৰব্ৰজন বা বংশোদ্ভৱৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নিদিয়ে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> ''বাঁহ: দ্য ৱাণ্ডাৰফুল গ্ৰাছ'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলক বৈদিক-পূৰ্ব আৰ্য সংস্কৃতিৰ বাহক বুলি বৰ্ণনা কৰা এক কিংবদন্তিৰ উল্লেখ আছে; ইয়াকো ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ghosh |first=G. K. |title=Bamboo: The Wonderful Grass |publisher=APH Publishing |year=2008 |page=184 |isbn=9788131303696}}</ref> ===নিধানপুৰৰ উপাধি আৰু জাতিগত পৰিচয় সম্পৰ্কীয় অনুমান=== নৃতত্ত্ববিদ বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰি [[ভাস্কৰবৰ্মন]]ৰ ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এনে উপাধিসমূহৰ অধিকাংশ পৰৱৰ্তী সময়ত বঙালী কায়স্থসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182 |isbn=9788183240352}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ পৰা নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা জাতিৰ সদস্য বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি। কালীপ্ৰসাদ বা কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতিকে ধৰি বিভিন্ন লেখকে ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' বা ''Kudutai'' আদি গ্ৰীক বিৱৰণৰ নাম, পুৰণি ধৰ্মীয় সাহিত্য আৰু গুৰুচৰিতৰ শব্দসমূহৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। এইধৰণৰ শব্দগত তুলনাসমূহ জাতিগত নিৰন্তৰতাৰ স্বতন্ত্ৰ ঐতিহাসিক বা নৃতাত্ত্বিক প্ৰমাণ নহয়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442 |isbn=9788175330832}}</ref> ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু পুৰোহিতৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় মত=== নামনি অসমৰ ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান লেখকে কলিতাসকলক কোচ সমাজৰ এটা অংশ অথবা কোচসকলৰ পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ ''কামখালী'', ''মাদাই'' আৰু ''কলিতা'' নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখৰ মতে, [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হয় আৰু ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ সংঘাত অব্যাহত থাকে।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণে কোচ ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক-সামাজিক প্ৰেক্ষাপটৰ এটা ব্যাখ্যা আগবঢ়ায়; ইয়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তি প্ৰমাণিত নহয়। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিস্তাৰ== নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''কলিতা'' পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটসমূহে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয়ো আছিল। বিশেষকৈ কুমাৰ (কুম্ভকাৰ), কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233–235}} তথাপি এই বৃত্তিজীৱী শাখাসমূহ আৰু প্ৰচলিত কৃষিজীৱী কলিতাসকলৰ মাজত বৈবাহিক আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে সমান নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|233}} ===বৰকলিতা, সৰুকলিতা আৰু বৃত্তিভিত্তিক শাখা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতাসকলক ''বৰকলিতা'' আৰু ''সৰুকলিতা'' ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি গোটৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো সংশ্লিষ্ট শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ ফলত সামাজিক স্তৰবিন্যাসত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="Allen1901"/> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক তৎকালীন পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল; সৰুকলিতাসকলক কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা এটা মত আৰু কুমাৰ, বেজ বা নাপিত, মালী, নাট, সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1912 |page=122}}</ref> এইবোৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ তৎকালীন শ্ৰেণীবিভাগ; সকলো শাখাৰ প্ৰকৃত বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত বৰ্ণনা নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' অধ্যয়নত কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিভিত্তিক গোটক বহু ক্ষেত্ৰত পৃথক বৃত্তিনামৰ সলনি সামূহিকভাৱে ''সৰুকলিতা'' বোলা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা মত আছিল—কোনো মতে, তেওঁলোক আদিতে পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে, তেওঁলোক প্ৰথমে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। অধ্যয়নটোৱে এই দুই ব্যাখ্যাৰ মাজত নিশ্চিত সিদ্ধান্ত দিয়া নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|নাথ]] জাতিৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত সামাজিক মৰ্যাদা সলনি কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীত ক্ষেত্ৰসমীক্ষা চলোৱাৰ সময়ত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ বংশধৰসকলে ''দুলীয়া'' নাম পৰিত্যাগ কৰি কেৱল ''কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিছিল যদিও আন গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক ''দুলীয়া কলিতা'' বুলি পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক সন্মানৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি তেওঁ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} একেখন ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা [[সূত]] জাতিৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও কেণ্টলীয়ে উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰি কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো তেওঁ লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কীয় আলোচনাত সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই ধৰ্মীয় দীক্ষা, সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তন আৰু কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ মাজেৰে সামাজিক মৰ্যাদা সলনি হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ বিৱৰণত কোনো কোনো জনজাতীয় গোটৰ সদস্যই শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আদি মধ্যৱৰ্তী পৰিচয়ৰ মাজেৰে কলিতা মৰ্যাদা লাভ কৰিব পাৰিছিল। ইয়াক সকলো ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত একেধৰণে প্ৰযোজ্য অনিবাৰ্য ক্ৰম নহয়, বৰং ঐতিহাসিক সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা ব্যাখ্যাত্মক আৰ্হি হিচাপে বুজিব লাগে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ==বাৰভূঞা আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক== চতুৰ্দশ–ষোড়শ শতিকাৰ কামতা, কামৰূপ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভূঞাসকলৰ সামাজিক পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক স্থিতি একে নাছিল। কিছুমান বুৰঞ্জীত কায়স্থ, ব্ৰাহ্মণ আৰু কলিতা পৰিচয়ধাৰী ভূঞাৰ নাম পোৱা যায়। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ৰৌতা–টেমনিৰ বাৰভূঞাসকলক উত্তৰ পাৰে পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা''ৰ উল্লেখ আছে। উক্ত পৰিয়ালৰ সৈতে বাঁহবাৰী, সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বসতিৰ সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> বুৰঞ্জীখনৰ অন্য অংশত চুহুংমুংৰ সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ কথাও বৰ্ণিত হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=154 |language=as}}</ref> কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত বাৰভূঞাৰ কিছুমান সামগ্ৰী আৰু পোছাক-পৰিচ্ছদৰ ৰীতি আহোম ৰাজদৰবাৰে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান পুত্ৰক তামোলী-পাঁচনি হিচাপে নিয়োগ কৰাৰ কথাও আছে।<ref>{{cite book |last=Tamuli Phukan |first=Kasinath |title=Assam Buranji |page=20}}</ref> পশ্চিমৰ কায়স্থ ভূঞাসকলৰ কনৌজ বা বংগৰ পৰা কমতা ৰাজ্যলৈ অহা, দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁলোকৰ সংস্থাপন আৰু কলিতা ভূঞাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন বিৱৰণ পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক তথা বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়। এইবোৰৰ ভিত্তিত সকলো ভূঞাৰ উৎপত্তি, শাসনকাল বা জাতিগত পৰিচয় একে বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Banikanta1943"/> ==অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদাৰ দাবী== ১৯৮৮ চনৰ পৰা কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একাংশ সংগঠন আৰু সদস্যই অনুসূচিত জনজাতি (ST)ৰ মৰ্যাদা দাবী কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |title=Six more groups seek ST status |work=The Telegraph |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/six-more-groups-seek-st-status/cid/1399154}}</ref><ref>{{cite news |title=Kalita community demands ST status: কলিতা জনগোষ্ঠীয়ে তুলিছে জনজাতিকৰণৰ দাবী |work=ETV Bharat |date=18 July 2023 |url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/morigaon/kalita-alpine-community-demands-for-reservation-in-morigaon/assam20230718224223665665659}}</ref> সদৌ অসম কলিতা জনগোষ্ঠী ছাত্ৰ সন্থাই চৰকাৰী চাকৰিত ৫০ শতাংশ সংৰক্ষণ, অসম বিধানসভাত ২৫খন আসন, লোকসভাত অসমৰ ৩খন আৰু ৰাজ্যসভাত ২খন আসন সংৰক্ষণৰ দাবী জনাইছিল। এইবোৰ সংগঠনটোৰ দাবী, বিদ্যমান সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা নহয়।<ref>{{cite news |title=After six indigenous communities now Kalita community demands ST status, 50% reservations in jobs |work=Prag News |date=23 December 2019 |url=https://web.archive.org/web/20200226231549/https://pragnews.com/regional/after-six-indigenous-communities-now-kalita-community-demands-st-status-50-reservations-in-jobs/}}</ref> কলিতা উন্নয়ন পৰিষদ আৰু প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ গঠনৰ দাবীও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=All Kalita Students' Union (AKSU) to fight poll |work=The Sentinel |date=2 July 2020 |url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-city/all-kalita-students-union-aksu-to-fight-poll-assam-assembly-election-in-2021-486302}}</ref> == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984}} * {{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985}} * {{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}} * {{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}} * {{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] jkzjuzgnxl4vmokh9xr8qzdevd5hel1 646406 646392 2026-10-21T04:56:23Z Ananya Taye 28065 646406 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ হিন্দু সামাজিক সম্প্ৰদায়}} {{Infobox ethnic group | group = কলিতা | popplace = প্ৰধানকৈ [[নামনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[উজনি অসম]]ৰ কিছু অঞ্চল; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা]] | religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related = কায়স্থ, অসমীয়া সমাজৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায় }} '''কলিতা''' অসমৰ [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া সমাজ]]ৰ এটা [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] জাতিগত বা সামাজিক সম্প্ৰদায়। বৰ্তমান তেওঁলোকক সাধাৰণ বা অসংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Centre supports Assam government's proposal to grant ST status to six communities: Ramdas Athawale |agency=Press Trust of India |work=The New Indian Express |date=8 October 2017 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/oct/08/centre-supports-assam-governments-proposal-to-grant-st-status-to-six-communities-ramdas-athawale-1668725.html}}</ref> কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, প্ৰায় ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে পৰৱৰ্তী কালত সুস্পষ্ট জাতি হিচাপে পৰিচিত কলিতা সম্প্ৰদায়ক একেই ৰূপত প্ৰাচীন কামৰূপত বিদ্যমান আছিল বুলি ধৰি লোৱাটো সমীচীন নহয়।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> প্ৰথমবাৰলৈ জাতিবাচকভাবে ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ঐতিহাসিক কালত ''কলিতা'' পৰিচয়টো কেৱল বংশগত নহৈ বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী, সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা আৰু পূৰ্বতে জনজাতীয় পৰিচয়ধাৰী গোটসমূহৰ সামাজিক উত্থানৰ পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, আন জাতিৰ লোকসকলেও সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লতো অন্য জাতিৰ লোক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান নিম্ন উপবিভাগত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> অসমত বসবাস কৰি অহা কলিতা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে কৃষিকাৰ্য, কুমাৰ, কঁহাৰ, শিপিনী আদি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত হৈ এক স্বগোষ্ঠীয় পৰিচয় বহন কৰি আহিছে। কলিতা নাৰীসকলে নিজৰ ঘৰৰ তাঁতশালত স্ব-জনগোষ্ঠীয় সাজ-পাৰ যেনে মেখেলা-চাদৰ, গামোচা, পুৰুষৰ বাবে কামিজ, এৰিচাঁদৰ আদি নিজে তৈয়াৰী কৰি লৈছিল। কলিতাসকলৰ অসমত এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আৰু স্বজনগোষ্ঠীয় পৰিচয় অক্ষুণ্ণ আছে। এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে অসমৰ সমতল উভয় মুলুকতে বসবাস কৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়। নামনি অসমত উদ্‌যাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ [[মহো-হো উৎসৱ|মহোহো]], [[ভঠেলি]] আদি কলিতাসকলৰ মূল উৎসৱ। কলিতাসকলে আহোম ৰাজত্বকালতো বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত স্থান পাইছিল। আহোম ৰাজত্বকালত কৰ্ম-সূত্ৰে লাভ কৰা কেইবাটাও উপাধি কলিতাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ==ইতিহাস আৰু ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===প্ৰাচীন কামৰূপৰ সাক্ষ্যৰ সীমাবদ্ধতা=== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান লেখকে কলিতা আৰু কোচসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। তেওঁৰ মতে, বিভিন্ন গোটৰ সামাজিক একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা চলি থাকিব পাৰে যদিও পৰৱৰ্তী যুগৰ কলিতা জাতিগত পৰিচয় কেতিয়া সুস্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিলে, সেয়া শিলালিপিসমূহৰ পৰা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===ষোড়শ শতিকাৰ বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখ=== অষ্টাদশ শতিকাত ৰচিত চক্ৰপাণি বৈৰাগীৰ 'গুৰুচৰিত কথা'ত মহাপুৰুষ ভবাণীপুৰীয়া গোপাল আতাৰ পিতৃভিঠা বুলি কলিতা দেশৰ প্ৰসংগ আনিছে।<ref>চক্ৰপাণি বৈৰাগী,গুৰুচৰিত কথা,সম্পা.মহেশ্বৰ নেওগ,পৃষ্ঠা.২০৭</ref> [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ আছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন শিল্পী আৰু কাৰিকৰক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী সম্পাদিত ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত ৰৌতা–টেমনি অঞ্চলৰ (মধ্য অসম) [[বাৰভূঞা]]সকলক পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা'' নামৰ এটা পৰিয়ালৰ উল্লেখ আছে। এই পৰিয়ালক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে বাঁহবাৰীত আৰু ইয়াৰ সম্পৰ্কীয় আন শাখাক সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> এই দুয়ো বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ ষোড়শ শতিকাৰ ঘটনাসম্পৰ্কীয় হ'লেও উপলব্ধ পাঠসমূহ পৰৱৰ্তী কালৰ পাণ্ডুলিপিত সংৰক্ষিত। সেয়েহে ইয়াক ষোড়শ শতিকাৰ সমসাময়িক শিলালিপিৰ প্ৰমাণৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===শিলালিপি, সাহিত্য আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণ=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালৰ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা বুলি উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> অৱশ্যে শিলালিপিখনে ''কুলুতা'' শব্দৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা নকৰে; সেয়েহে ইয়াক কলিতা জাতিনামৰ নিশ্চিত উল্লেখ বুলি ক'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা''ৰ এটা ৰূপ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত মীৰজুমলাৰ গড়গাঁও দখলৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক ''আহোম'' আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বৰ্ণনাটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খৃ. বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক কাহিনী, নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা আৰু প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান প্ৰচলিত আছে। এই বিৱৰণসমূহক সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তিৰ প্ৰত্যক্ষ ঐতিহাসিক সাক্ষ্য হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কামৰূপৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিত কলিতা জাতিনামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ পোৱা হোৱা নাই।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱৰ কিংবদন্তি=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই ব্যাখ্যাত সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'', অৰ্থাৎ কুল বা জাতিগত মৰ্যাদা হেৰুওৱা) শব্দৰ পৰা ''কলিতা'' নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি কোৱা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বিৱৰণ আছে; কিন্তু সেই অংশত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' শব্দৰ উল্লেখ নাই। সেয়েহে কলিতাসকলৰ সৈতে এই কাহিনীৰ সংযোগটো পৰৱৰ্তী কালৰ কিংবদন্তিভিত্তিক ব্যাখ্যা, পুৰাণখনত পোৱা প্ৰত্যক্ষ জাতিগত উল্লেখ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''[[হেমকোষ]]''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত (১৯০০) এটা পৃথক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি পালন এৰি দিয়াৰ ফলত পূৰ্বৰ কুল-মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত তেওঁ ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। তেওঁ বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰি প্ৰথম গোটক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু দ্বিতীয় গোটক কিছুমান বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ বাবে সামাজিক স্থান হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। ই তেওঁৰ অভিধানত লিপিবদ্ধ সামাজিক-ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা; ইয়াৰ পৰা প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱ নিশ্চিত নহয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> ===প্ৰব্ৰজন আৰু কলিতাদেশ সম্পৰ্কীয় অনুমান=== স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। শিলপীশিখা বৰুৱাইও অসমৰ বাহিৰৰ ''কলিতাদেশ'' নামৰ অঞ্চল আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান প্ৰব্ৰজন-সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ আলোচনা কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ তথ্যৰ ভিত্তিত এনে প্ৰব্ৰজন বা একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> কলিতাসকল হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট অঞ্চলৰ পৰা আহিছিল, অথবা মধ্য এছিয়া আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ মাজেৰে অসমত উপস্থিত হোৱা কোনো ''পূৰ্ববৈদিক আৰ্য'' গোটৰ বংশধৰ—এনে দাবীও কিছুমান লেখকে আগবঢ়াইছে। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই কুলুটৰ সৈতে কলিতা নাম আৰু কৰতোৱা নদীৰ নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে। কিন্তু এনে ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে প্ৰব্ৰজন বা বংশোদ্ভৱৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নিদিয়ে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> ''বাঁহ: দ্য ৱাণ্ডাৰফুল গ্ৰাছ'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলক বৈদিক-পূৰ্ব আৰ্য সংস্কৃতিৰ বাহক বুলি বৰ্ণনা কৰা এক কিংবদন্তিৰ উল্লেখ আছে; ইয়াকো ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত সিদ্ধান্ত বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ghosh |first=G. K. |title=Bamboo: The Wonderful Grass |publisher=APH Publishing |year=2008 |page=184 |isbn=9788131303696}}</ref> ===নিধানপুৰৰ উপাধি আৰু জাতিগত পৰিচয় সম্পৰ্কীয় অনুমান=== নৃতত্ত্ববিদ বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰি [[ভাস্কৰবৰ্মন]]ৰ ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এনে উপাধিসমূহৰ অধিকাংশ পৰৱৰ্তী সময়ত বঙালী কায়স্থসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182 |isbn=9788183240352}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ পৰা নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা জাতিৰ সদস্য বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি। কালীপ্ৰসাদ বা কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতিকে ধৰি বিভিন্ন লেখকে ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' বা ''Kudutai'' আদি গ্ৰীক বিৱৰণৰ নাম, পুৰণি ধৰ্মীয় সাহিত্য আৰু গুৰুচৰিতৰ শব্দসমূহৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। এইধৰণৰ শব্দগত তুলনাসমূহ জাতিগত নিৰন্তৰতাৰ স্বতন্ত্ৰ ঐতিহাসিক বা নৃতাত্ত্বিক প্ৰমাণ নহয়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442 |isbn=9788175330832}}</ref> ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক আৰু পুৰোহিতৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় মত=== নামনি অসমৰ ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান লেখকে কলিতাসকলক কোচ সমাজৰ এটা অংশ অথবা কোচসকলৰ পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ ''কামখালী'', ''মাদাই'' আৰু ''কলিতা'' নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখৰ মতে, [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হয় আৰু ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ সংঘাত অব্যাহত থাকে।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণে কোচ ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক-সামাজিক প্ৰেক্ষাপটৰ এটা ব্যাখ্যা আগবঢ়ায়; ইয়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তি প্ৰমাণিত নহয়। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিস্তাৰ== নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''কলিতা'' পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতি আৰু বৃত্তিজীৱী গোটসমূহে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয়ো আছিল। বিশেষকৈ কুমাৰ (কুম্ভকাৰ), কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233–235}} তথাপি এই বৃত্তিজীৱী শাখাসমূহ আৰু প্ৰচলিত কৃষিজীৱী কলিতাসকলৰ মাজত বৈবাহিক আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে সমান নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|233}} ===বৰকলিতা, সৰুকলিতা আৰু বৃত্তিভিত্তিক শাখা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতাসকলক ''বৰকলিতা'' আৰু ''সৰুকলিতা'' ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি গোটৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো সংশ্লিষ্ট শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ ফলত সামাজিক স্তৰবিন্যাসত পাৰ্থক্য দেখা গৈছিল।<ref name="Allen1901"/> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক তৎকালীন পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল; সৰুকলিতাসকলক কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা এটা মত আৰু কুমাৰ, বেজ বা নাপিত, মালী, নাট, সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1912 |page=122}}</ref> এইবোৰ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ তৎকালীন শ্ৰেণীবিভাগ; সকলো শাখাৰ প্ৰকৃত বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত বৰ্ণনা নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' অধ্যয়নত কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিভিত্তিক গোটক বহু ক্ষেত্ৰত পৃথক বৃত্তিনামৰ সলনি সামূহিকভাৱে ''সৰুকলিতা'' বোলা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা মত আছিল—কোনো মতে, তেওঁলোক আদিতে পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে, তেওঁলোক প্ৰথমে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। অধ্যয়নটোৱে এই দুই ব্যাখ্যাৰ মাজত নিশ্চিত সিদ্ধান্ত দিয়া নাছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|নাথ]] জাতিৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত সামাজিক মৰ্যাদা সলনি কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীত ক্ষেত্ৰসমীক্ষা চলোৱাৰ সময়ত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ বংশধৰসকলে ''দুলীয়া'' নাম পৰিত্যাগ কৰি কেৱল ''কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিছিল যদিও আন গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক ''দুলীয়া কলিতা'' বুলি পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক সন্মানৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি তেওঁ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} একেখন ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা [[সূত]] জাতিৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও কেণ্টলীয়ে উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰি কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো তেওঁ লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কীয় আলোচনাত সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই ধৰ্মীয় দীক্ষা, সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তন আৰু কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ মাজেৰে সামাজিক মৰ্যাদা সলনি হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ বিৱৰণত কোনো কোনো জনজাতীয় গোটৰ সদস্যই শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আদি মধ্যৱৰ্তী পৰিচয়ৰ মাজেৰে কলিতা মৰ্যাদা লাভ কৰিব পাৰিছিল। ইয়াক সকলো ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত একেধৰণে প্ৰযোজ্য অনিবাৰ্য ক্ৰম নহয়, বৰং ঐতিহাসিক সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা ব্যাখ্যাত্মক আৰ্হি হিচাপে বুজিব লাগে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ==বাৰভূঞা আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক== চতুৰ্দশ–ষোড়শ শতিকাৰ কামতা, কামৰূপ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভূঞাসকলৰ সামাজিক পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক স্থিতি একে নাছিল। কিছুমান বুৰঞ্জীত কায়স্থ, ব্ৰাহ্মণ আৰু কলিতা পৰিচয়ধাৰী ভূঞাৰ নাম পোৱা যায়। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ৰৌতা–টেমনিৰ বাৰভূঞাসকলক উত্তৰ পাৰে পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা''ৰ উল্লেখ আছে। উক্ত পৰিয়ালৰ সৈতে বাঁহবাৰী, সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বসতিৰ সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> বুৰঞ্জীখনৰ অন্য অংশত চুহুংমুংৰ সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ কথাও বৰ্ণিত হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=154 |language=as}}</ref> কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত বাৰভূঞাৰ কিছুমান সামগ্ৰী আৰু পোছাক-পৰিচ্ছদৰ ৰীতি আহোম ৰাজদৰবাৰে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান পুত্ৰক তামোলী-পাঁচনি হিচাপে নিয়োগ কৰাৰ কথাও আছে।<ref>{{cite book |last=Tamuli Phukan |first=Kasinath |title=Assam Buranji |page=20}}</ref> পশ্চিমৰ কায়স্থ ভূঞাসকলৰ কনৌজ বা বংগৰ পৰা কমতা ৰাজ্যলৈ অহা, দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁলোকৰ সংস্থাপন আৰু কলিতা ভূঞাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন বিৱৰণ পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক তথা বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়। এইবোৰৰ ভিত্তিত সকলো ভূঞাৰ উৎপত্তি, শাসনকাল বা জাতিগত পৰিচয় একে বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Banikanta1943"/> ==অনুসূচিত জনজাতিৰ মৰ্যাদাৰ দাবী== ১৯৮৮ চনৰ পৰা কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একাংশ সংগঠন আৰু সদস্যই অনুসূচিত জনজাতি (ST)ৰ মৰ্যাদা দাবী কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |title=Six more groups seek ST status |work=The Telegraph |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/six-more-groups-seek-st-status/cid/1399154}}</ref><ref>{{cite news |title=Kalita community demands ST status: কলিতা জনগোষ্ঠীয়ে তুলিছে জনজাতিকৰণৰ দাবী |work=ETV Bharat |date=18 July 2023 |url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/morigaon/kalita-alpine-community-demands-for-reservation-in-morigaon/assam20230718224223665665659}}</ref> সদৌ অসম কলিতা জনগোষ্ঠী ছাত্ৰ সন্থাই চৰকাৰী চাকৰিত ৫০ শতাংশ সংৰক্ষণ, অসম বিধানসভাত ২৫খন আসন, লোকসভাত অসমৰ ৩খন আৰু ৰাজ্যসভাত ২খন আসন সংৰক্ষণৰ দাবী জনাইছিল। এইবোৰ সংগঠনটোৰ দাবী, বিদ্যমান সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা নহয়।<ref>{{cite news |title=After six indigenous communities now Kalita community demands ST status, 50% reservations in jobs |work=Prag News |date=23 December 2019 |url=https://web.archive.org/web/20200226231549/https://pragnews.com/regional/after-six-indigenous-communities-now-kalita-community-demands-st-status-50-reservations-in-jobs/}}</ref> কলিতা উন্নয়ন পৰিষদ আৰু প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ গঠনৰ দাবীও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |title=All Kalita Students' Union (AKSU) to fight poll |work=The Sentinel |date=2 July 2020 |url=https://www.sentinelassam.com/guwahati-city/all-kalita-students-union-aksu-to-fight-poll-assam-assembly-election-in-2021-486302}}</ref> == সমল ব্যক্তি == * [[মণিৰাম দেৱান]], স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চাহ খেতিয়ক *[[মিত্ৰদেৱ মহন্ত]] *[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]] *[[হৰিনাৰায়ণ দত্ত বৰুৱা]] *[[নকুলচন্দ্ৰ ভূঞা]] *[[বিমলা প্ৰসাদ চলিহা]] *[[বিষ্ণুৰাম মেধি]] *[[আনন্দৰাম বৰুৱা]] * ড° [[বাণীকান্ত কাকতি]] *[[ৰত্নকান্ত বৰকাকতী]] * ডা° ভূমিধৰ বৰ্মন *[[ৰঘুনাথ চৌধাৰী]] * ৰায় বাহাদূৰ [[সূৰ্যকুমাৰ ভূঞা]] * শ্বহীদ [[খৰ্গেশ্বৰ তালুকদাৰ]] ==অধিক পঢ়ক== *[[কলিতা (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা)]] *[[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984}} * {{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985}} * {{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}} * {{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}} * {{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 8g8m3xb4ynw19g629dq6cdewhmif9gf 0 41835 646285 637646 2026-10-20T18:25:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646285 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = মহেঞ্জোদাৰো | image = Mohenjo Daro Poster.jpg | alt = A man is holding a trident. | caption = চিত্ৰগৃহত মুক্তিৰ পোষ্টাৰ | director = [[আশুতোষ গোৱাৰিকৰ]] | producer = {{ubl|সিদ্ধাৰ্থ ৰয় কাপুৰ|সুনিতা গোৱাৰিকৰ}} | screenplay = [[আশুতোষ গোৱাৰিকৰ]] | story = [[আশুতোষ গোৱাৰিকৰ]] | studio = {{ubl|ইউটিভি ম'শ্বন পিকচাৰ|আশুতোষ গোৱাৰিকৰ প্ৰডাক্সন প্ৰাইভেট লিমিটেড (AGPPL)}} | distributor = ডিজনী ইন্ডিয়া | starring = {{ubl|[[হৃতিক ৰোছন]]|[[পূজা হেগড়ে]]}} | music = [[এ. আৰ. ৰহমান]] | cinematography = নৌমান তাৰিক | editing = সন্দীপ ফ্ৰান্সিস | released = ১২ আগষ্ট, ২০১৬ | country = [[ভাৰত]] | language = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | runtime = ১৫০ মিনিট<ref>{{cite web|work=Bollywood Hungama|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/18297347/Ashutosh-Gowarikers-Mohenjo-Daro-to-have-a-run-time-of-150-minutes|title=Ashutosh Gowariker's Mohenjo Daro to have a run-time of 150 minutes|date=May 16, 2016|accessdate=May 18, 2016}}</ref> | budget = <br>{{INR}}১০০ কৌটি<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Hrithik Roshan’s Mohenjo Daro has already made Rs 60 crore before its release|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/hrithik-roshan-s-mohenjo-daro-has-already-made-rs-60-crore-before-its-release/story-heCnHZLcWEcAyG8puvgQDN.html|date=8 August 2016|accessdate=9 August 2016|agency=IANS, Mumbai|work=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite news|title=Hrithik Roshan’s ‘Mohenjo Daro’ collects Rs 60 crore before release|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-Roshans-Mohenjo-Daro-collects-Rs-60-crore-before-release/articleshow/53585116.cms|date=7 August 2016|accessdate=9 August 2016|agency=Times News Network|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|work=BollywoodLife|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/will-hrithik-roshans-50-crore-fee-cost-mohenjo-daro-dearly|title=Will Hrithik Roshan’s Rs 50 crore fee cost Mohenjo Daro dearly?|date=23 September 2015|accessdate=9 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315054702/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/will-hrithik-roshans-50-crore-fee-cost-mohenjo-daro-dearly/|archivedate=15 March 2016|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web | title = Hrithik Roshan's fee for 'Mohenjo Daro' is half of film's budget? | last = Sen | first = Sushmita | work = International Business Times, India Edition | date = 23 September 2015 | accessdate = 9 June 2016 | url = http://www.ibtimes.co.in/hrithik-roshans-fee-mohenjo-daro-half-films-budget-647719 }}</ref> | gross ={{INR}}১০৭.৭৫ কৌটি<ref name ="Box Office: Worldwide collections of Hrithik Roshan’s Mohenjo Daro">{{cite web|title=Box Office: Worldwide collections of Hrithik Roshan’s Mohenjo Daro|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-hrithik-roshans-mohenjo-daro/|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=17 October 2016}}</ref> }} '''মহেঞ্জোদাৰো''' ({{Lang-hi|मोहेंजो दड़ो}}) হ’ল ২০১৬ চনৰ ১২ আগষ্টত মুক্তি লাভ কৰা এখন ঐতিহাসিক-ৰোমান্টিক [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]]। [[আশুতোষ গোৱাৰিকৰ]]ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আৰু [[সিদ্ধাৰ্থ ৰয় কাপুৰ]] আৰু [[সুনীতা গোৱাৰিকৰ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত চলচ্চিত্ৰখনত [[হৃত্বিক ৰোছন]] আৰু [[পূজা হেগড়ে]] মূল নায়ক আৰু নায়িকা হিচাপে অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ashutosh-Gowariker-The-tallest-structure-in-Mohenjo-Daro-was-two-storey-high/articleshow/52834118.cms|title=Ashutosh Gowariker: The tallest structure in Mohenjo Daro was two-storey high}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ashutosh-Gowariker-Mohenjo-Daro-set-in-womb-of-time/articleshow/52816507.cms|title=the Indus Valley civilisation dates back to 8000 BC, making it one of the most ancient civilisations, Gowariker noted}}</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.tingoos.com/bollywood/mohenjo-daro%e2%80%ac-sneak-peak-teaser-released |access-date=2016-07-13 |archivedate=2016-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013040448/http://www.tingoos.com/bollywood/mohenjo-daro%e2%80%ac-sneak-peak-teaser-released/ |deadurl=yes }}</ref> [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ যুগৰ [[মহেঞ্জোদাৰো]] নামে এখন প্ৰাচীন নগৰৰ ওপৰত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ কাম গুজৰাটৰ ভূজ, মুম্বাই, জবলপুৰ আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ থানেত কৰা হৈছে। চলচ্চিত্ৰখন এহাল প্ৰেমিক-প্ৰেমিকাৰ ওপৰত নিৰ্মিত য’ত প্ৰেমিকজনে তেঁওৰ শত্ৰুৰ কন্যাৰ সৈতে প্ৰেমত পৰে। তেখেতৰ প্ৰেমিকাজনী এজনী নৃত্যশিল্পী।<ref>{{cite web|url=http://thewire.in/46516/ashutosh-gowarikers-mohenjodaro-falls-prey-to-hindutva-horseplay/|title=Ashutosh Gowariker’s ‘Mohenjo Daro’ Falls Prey to Hindutva Horseplay}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Ashutosh-stole-my-Mohenjodaro-story/articleshow/50197091.cms|title=‘Ashutosh stole my Mohenjodaro story'|last=Lohana|first=Avinash|date=December 16, 2015|website=Mumbai Mirror|access-date=2016-05-18|archivedate=2016-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160424215238/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Ashutosh-stole-my-Mohenjodaro-story/articleshow/50197091.cms|deadurl=yes}}</ref> ==অভিনেতা-অভিনেত্ৰী== * হৃত্বিক ৰোছন<ref name=leadpair>{{cite web|title=Pooja Hegde paired opposite Hrithik Roshan in Mohenjo Daro|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/pooja-hegde-paired-opposite-hrithik-roshan-in-mohenjo-daro/article1-1239609.aspx|publisher=''[[Hindustan Times]]''|date=12 July 2014|accessdate=27 September 2014|archivedate=13 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140713083453/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/pooja-hegde-paired-opposite-hrithik-roshan-in-mohenjo-daro/article1-1239609.aspx|deadurl=yes}}</ref> * পূজা হেগড়ে<ref name=leadpair/> * কবিৰ বেদী<ref>{{Cite web|url = http://www.bollywoodhungama.com/news/4004307/Kabir-Bedi-to-play-villain-in-Hrithik-Roshan-starrer-Mohenjo-Daro|title = Kabir Bedi to play villain in Hrithik Roshan starrer Mohenjo Daro|date = 10 January 2015|accessdate = 10 January 2015|website = |publisher = [[Bollywood Hungama]]|last = |first = }}</ref> * অৰুনোদই সিং<ref>{{Cite web|url = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-arunoday-singh-turns-villain-2056301|title = Arunoday Singh turns villain|date = 29 January 2015|accessdate = 29 January 2015|website = |publisher = [[DNA]]}}</ref> * সুহাসিনী মুলয় * নিতীশ ভৰদ্বাজ<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/interview-bjp-wilfully-ignored-my-potential-nitish-bharadwaj-2183246|title=BJP wilfully ignored my potential: Nitish Bharadwaj|date=2016-02-28|website=DNA India|language=en-US|access-date=2016-03-14}}</ref> * কিশোৰী সাহানে<ref>{{Cite web|title = Hrithik Roshan's co-star Kishori Shahane in 'Lakhon Hain Yahan Dilwale' - The Times of India|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-Roshans-co-star-Kishori-Shahane-in-Lakhon-Hain-Yahan-Dilwale/articleshow/46661866.cms|accessdate = 2015-08-10}}</ref> * শাৰদ কেলকাৰ * মনিশ চৌধাৰী<ref>{{Cite web|title = Bollywood actor Manish Chaudhari shoots in Gujarat - The Times of India|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movies/news/Manish-Chaudhari-Bollywood-actor-Manish-Chaudhari-shoots-in-Gujarat/articleshow/46754758.cms|accessdate = 2015-08-10}}</ref> * নৰেন্দ্ৰ ঝা<ref>{{Cite web|title = Narendra Jha Bags Ashutosh Gowriker’s Mohenjo Daro|url = http://skjbollywoodnews.com/2014/10/never-expected-id-noticed-haider-narendra-jha/4122851.html|access-date = 2016-07-13|archivedate = 2016-03-13|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160313122249/http://skjbollywoodnews.com/2014/10/never-expected-id-noticed-haider-narendra-jha/4122851.html|deadurl = yes}}</ref> * পীযুস মিশ্ৰা * কেজী ফ্ৰাংক<ref>{{Cite web|url = http://www.stuff.co.nz/sport/basketball/67543302/tall-black-centurion-casey-frank-returns-for-another-crack-at-the-nbl |title = Hrithik Roshan's co-star Casey Frank |date = 31 March 2015|accessdate = 31 March 2015|website = stuff.co.nz}}</ref> * [[দিগন্ত হাজৰিকা]]<ref>{{Cite web|title = Diganta Hazarika Appearing in Hritik Roshan Starrer Film Mahenjo Daro|url = http://www.magicalassam.com/2015/02/diganta-hazarika-will-seen-hritik-roshan-starrer-film-mahenjo-daro-directed-ashutosh-gowariker.html|access-date = 2016-07-13|archivedate = 2015-04-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150422223336/http://www.magicalassam.com/2015/02/diganta-hazarika-will-seen-hritik-roshan-starrer-film-mahenjo-daro-directed-ashutosh-gowariker.html|deadurl = yes}}</ref><ref>{{Cite web |title = Diganta Hazarika in Hritik Roshan Starrer Film Mohenjo Daro |url = http://www.kothasobi.com/news/diganta-hazarika-in-hritik-roshan-starrer-film-mohenjo-daro/ |access-date = 2016-07-13 |archivedate = 2016-05-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160519154534/http://www.kothasobi.com/news/diganta-hazarika-in-hritik-roshan-starrer-film-mohenjo-daro/ |deadurl = yes }}</ref> ==প্ৰযোজনা== ===নিৰ্মাণ=== ২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আশুতোষ গোৱাৰিকৰে আনুষ্ঠানিকভাবে চলচ্চিত্ৰখন ঘোষণা কৰে আৰু সেই একে চনৰে আগষ্ট মাহত, চলচ্চিত্ৰখনত মূল নায়ক (পুৰুষ) হিচাপে [[হৃত্বিক ৰোছন]]ক ল’বলৈ নিশ্চিত কৰা হয়, লগতে তেখেতক ৫০ কৌটি (US$ ৭.৪ মিলিয়ন) টকা দিয়া হয়। অভিনেত্ৰী [[পূজা হেগড়ে]]ক মূল নায়িকা (মহিলা) হিচাপে লোৱা হয়। চলচ্চিত্ৰখনত ষ্টান্ট্ বোৰ গ্লেন ব’ছৱেলৰ দ্বাৰা কৰিঅ’গ্ৰাফ কৰা হৈছে তথা সাজপাৰৰ ডিজাইনবোৰ এপ্ৰিল ফেৰী আৰু নীতা লুল্লাৰ দ্বাৰা কৰা হৈছে। ইউ.কে.(UK)ৰ বাসিন্দা জ’ছুৱা কাইল বেকাৰে হৃত্বিক ৰোছনক চলচ্চিত্ৰখনত তেখেতৰ চৰিত্ৰৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ দিছে। ২০১৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত প্ৰাক্-প্ৰযোজনা আৰম্ভ কৰিবলৈ ভূজ অঞ্চলত আশুতোষ গোৱাৰিকৰ উপস্থিত হৈছিল। এই চলচ্চিত্ৰখন ঐতিহাসিক পটভূমিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে বাবে ইয়াত উচ্চমানৰ [[ভিজুৱেল ইফেক্ট]] (Visual Effect) ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ===চিত্ৰগ্ৰহণ=== ২০১৫ চনৰ ২৭ জানুৱাৰী তাৰিখে ভূজ অঞ্চলত চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হৈছিল। তাৰ পিছত আন আন ঠাইবোৰত চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম কৰিছিল আৰু ২০১৬ চনৰ ৮ এপ্ৰিল তাৰিখে চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল। ==সংগীত== {{Infobox album | Name = মহেঞ্জোদাৰো | Type = Soundtrack | Cover = | Artist = [[এ. আৰ. ৰহমান]] | Released = ৬ জুলাই ২০১৬ | Length = ৩৬:৪৭ | Genre = [[Film Soundtrack|Feature Film Soundtrack]] | Label = [[টি-ছিৰিজ]] }} [[এ. আৰ. ৰহমান]] হৈছে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালক । ২০১৬ চনৰ ৬ জুলাই তাৰিখে সম্পূৰ্ণ সংগীত এলবামটো মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/mohenjo-daro-original-motion/id1131143743|title=Mohenjo Daro (Original Motion Picture Soundtrack) by A. R. Rahman on iTunes|work=[[iTunes Store]]|accessdate=6 July 2016|archivedate=21 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921044556/https://itunes.apple.com/in/album/mohenjo-daro-original-motion/id1131143743|deadurl=yes}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ গীতকেইটা ৰচনা কৰিছে প্ৰখ্যাত গীতিকাৰ জাভেদ আখতাৰে {{গীতৰ তালিকা | headline= মহেঞ্জোদাৰো | extra_column= কণ্ঠশিল্পীসমূহ | music_credits= no | lyrics_credits= no | total_length= ৩৬:৪৭ |- | title1= মহেঞ্জো মহেঞ্জো | extra1= [[এ. আৰ. ৰহমান]], [[অৰিজিৎ সিং]], বেলা শ্বেন্দে, সানাহ মৈদত্তী | length1= ৬:২২ |- | title2= সিন্ধু মা | extra2= এ. আৰ. ৰহমান, সানাহ মৈদত্তী, মেঘ শ্বাহ | length2= ৫:৪৭ |- | title3= চৰচৰিয়া | extra3= শাশ্বত সিং, চাচা তিৰুপতি | length3= ৬:১০ |- | title4= তু হে | extra4= এ. আৰ. ৰহমান, সানাহ মৈদত্তী | length4= ৩:৫৯ |- | title5= উইছ্পাৰছ্ অৱ্ দ্যি মাইণ্ড | extra5= অৰ্জুন চণ্দী | length5= ৪:১৬ |- | title6= উইছ্পাৰছ্ অৱ্ দ্যি হাৰ্ট | extra6= অৰ্জুন চণ্দী | length6= ৩:৫১ |- | title7= দ্যি ছিমাৰ অৱ্ সিন্ধু | extra7= কেবা জেৰেমিয়াহ, কৰীম কমলাকৰ | length7= ৩:২১ |- | title8= লাখ লাখ থোৰা | extra8= তাপস ৰয়, নবীন কুমাৰ | length8= ৩:০১ |- }} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb title|3859980|Mohenjo Daro}} *{{Facebook |Mohenjodarofilm}} {{wikivoyage|Mohenjo-daro}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ‎ ]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ ২০১৬]] 33gm57rfr27664noopxg9xfe88328cm 0 42156 646243 568190 2026-10-20T13:34:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646243 wikitext text/x-wiki {{redirect|ৰত্নাকৰ|অসমীয়া চলচ্চিত্ৰখন|ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)}} {{Infobox Hindu leader |name = বাল্মীকি |image = Valmiki Ramayana.jpg |imagesize = 250px |caption = ৰামায়ণ ৰচনা কৰাৰ সময়ত বাল্মীকি |father = প্ৰচেতা |philosophy = বাল্মীকিৰ ৰচনাসমূহৰ ভিত্তিত বাল্মীকিবাদ |honors = আদি কবি <br> মহৰ্ষি |quote = |footnotes = [[ৰামায়ণ]] আৰু যোগ বশিষ্ঠৰ ৰচয়িতা }} '''বাল্মীকি''' [[সংস্কৃত]] ভাষাৰ এজন বৰেণ্য কবি, আৰু [[ৰামায়ণ]] মহাকাব্যৰ ৰচয়িতা। [[ৰামায়ণ]] খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পাঁচৰ পৰা এক শতিকাৰ সময়চোৱাত লিখা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=All Indian life is here|url=http://www.theguardian.com/artanddesign/2008/aug/23/art.ramayana|accessdate=27 April 2015|publisher=''The Guardian''|date=23 August 2008|quote="Read 5th Paragraph"}}</ref><ref>{{cite web|title=Sri Aurobindo on the Indian Epic Ramayana|url=http://uwf.edu/lgoel/documents/asriaurobindoonindianepicramayana.pdf|website=uwf.edu|publisher=''University of West Florida''|accessdate=27 April 2015|page=2|format=PDF|quote=read end paragraph of page 2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150417025506/http://uwf.edu/lgoel/documents/ASriAurobindoonIndianEpicRamayana.pdf|archivedate=17 April 2015|deadurl=yes}}</ref> ৰামায়ণৰ পাততে বাল্মীকিৰ নাম উল্লেখ থকা পোৱা যায়।<ref name="Golgman1">{{cite book | author = Valmiki, Robert P. Goldman | title = {{IAST|The Ramayana of Valmiki}}: An Epic of Ancient India | volume = 1 | publisher = Princeton University Press | year = 1990 | pages = 14–15 | isbn = 0-691-01485-X}}</ref> তেওঁক '''আদিকবি''' বুলিও জনা যায়। বাল্মীকিৰ মূল [[ৰামায়ণ]]ত মুঠ ২৩০০০টা শ্লোক আৰু উত্তৰাকাণ্ডকে ধৰি ৭টা কাণ্ড আছিল। [[ৰামায়ণ]]ত প্ৰায় ৪৮০,০০২টা শব্দ আছে, আৰু ই [[মহাভাৰত]]ৰ প্ৰায় চাৰিভাগৰ এভাগ, আৰু আনহাতে গ্ৰীক মাহকাব্য [[ইলিয়াড]]ৰ চাৰিগুণ। [[ৰামায়ণ]]ত মূলতঃ অযোধ্যাৰ ৰাজকুমাৰ [[ৰাম]]ৰ কাহিনী বৰ্ণোৱা হৈছে, তেওঁৰ পত্নী সীতাক লংকাৰ [[ৰাক্ষস]] ৰাজ [[ৰাৱণ|ৰাৱণে]] চলনাৰে হৰণ কৰি নিয়ে। বাল্মীকি ৰামায়ণৰ ৰচনা কাল সম্পৰ্কে মতভেদ থাকিলেও খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ ৰ পৰা ১০০ ৰ ভিতৰত বুলি পণ্ডিত সকলে নিশ্চিত কৰিছে।<ref>{{cite web|title=harking back : Myths and facts of the beginnings of Lahore|url=http://www.dawn.com/news/1111338}}</ref> অৰ্থাৎ ই [[মহাভাৰত]]ৰ প্ৰথম সংস্কৰণ বিলাকৰ সমসাময়িক।<ref>Goldman, Robert P., ''The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India'' pp. 23</ref> আন প্ৰাচীন মহাকাব্য বিলাকৰ দৰেই ৰামায়ণো সুদীৰ্ঘ সময়ত বহু যোগ-বিয়োগ, নিজস্ব ধাৰণা, পৰিবৰ্তন আদিৰ মাজেৰে পাৰ কৰিব লগা হৈছে। সেয়ে ৰামায়ণ ৰচনাৰ সঠিক সময় নিৰ্দেশ কৰা বৰ কঠিন। বাল্মীকিক ৰামৰ সমসাময়িক বুলিও উল্লেখ কৰা পোৱা যায়। বনবাসৰ কালচোৱাত ৰামে বাল্মীকিক লগ পাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ বাৰ্তালাপো হৈছিল। ৰামে সীতাক পৰিত্যাগ কৰাৰ পাছত বাল্মীকিয়ে তেওঁক নিজৰ আশ্ৰমত আশ্ৰয় দিছিল। বাল্মীকিৰ আশ্ৰমতেই সীতাৰ দুই পুত্ৰ লৱ আৰু কুশৰ জন্ম হৈছিল। বাল্মীকিয়ে লৱ আৰু কুশক ৰামায়ণৰ কাহিনী শুনাইছিল। পাছত দুয়োৱে সেই কাহিনী-গীতি বিলাক অযোধ্যাৰ অশ্বমেধ যজ্ঞত গাই শুনাওতেই ৰামে তেওঁলোকক চিনি পায় আৰু নিজৰ ৰাজকাৰেঙলৈ লৈ আনে। == ৰত্নাকৰ ৰূপ== জীৱনৰ আগৰ কালচোৱাত বাল্মীকি আছিল এজন দস্যু আৰু ব্যাধ, তেওঁ হাবিৰ মাজত জীৱ জন্তু নিধন কৰি আৰু বাটৰুৱাক লুট-পাট কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল। এদিন তেওঁ [[নাৰদ]]ক লগ পায় আৰু নাৰদে তেওঁক কেইটিমান প্ৰশ্নৰে জীৱনৰ সঠিক পথ নিদৰ্শন কৰে। নাৰদৰ কথা মতে তেওঁ বহু বছৰ ধৰি কঠোৰ ধ্যান কৰে আৰু সাধনাত সিদ্ধিলাভ কৰাৰ পাছত নাৰদে তেওঁক ব্ৰাহ্মণত্ব প্ৰদান কৰি বাল্মীকিলৈ পৰিবৰ্তন কৰে। ==পৃথিৱীৰ প্ৰথম শ্লোক== [[File:Narada visits Valmiki.jpg|thumb|250px|বগা-দাড়ীয়া বাল্মীকিৰ আশ্ৰমত দেৱৰ্ষি নাৰদ]] এদিন বাল্মীকি তেওঁৰ প্ৰিয় শিষ্য ভৰদ্বাজৰ সৈতে গংগাৰ প্ৰাতঃস্নান কৰিবলৈ গৈছিল। বাটত তেওঁলোকে তমস নামৰ সৰু নদী এখন পায়। অপৰূপ সুন্দৰ নদীখনতে তেওঁলোকে এহাল প্ৰেমমগ্ন [[কৰ্চন চৰাই|কৰ্চন পখী]]ক দেখা পাই মন্ত্ৰমুগ্ধ হৈ পৰে। তেনেতে এজন ব্যাধে মতা কৰ্চনটোক ধণুকাড়েৰে হত্যা কৰে আৰু মাইকী কৰ্চন জনীয়ে সেইদুখতে নিজৰ প্ৰাণত্যাগ কৰে। এই ঘটনাত ব্যথিত হৈ পৰা বাল্মীকিৰ মুখৰ পৰা নিজে নিজে এই বাক্য কেইশাৰী ওলাই আহে। : मां निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीः समाः। : यत्क्रौंचमिथुनादेकम् अवधीः काममोहितम्॥' :''mā niṣāda pratiṣṭhā tvamagamaḥ śāśvatīḥ samāḥ'' :''yat krauñcamithunādekam avadhīḥ kāmamohitam''<ref>[http://www.sacred-texts.com/hin/rys/rys1002.htm Sacred-Texts.com] IAST encoded transliteration (modified from original source to accurately reflect sandhi rules)</ref> :” হে ব্যাধ, তোমাৰ জীৱনত কেতিয়াও শান্তি লাভ নহয়, কাৰণ তুমি প্ৰেমমোহিত হৈ থকা অৱস্থাত এটা কৰ্চন পখীক হত্যা কৰিলা”<ref>Buck, William and van Nooten, B. A. ''Ramayana''. 2000, page 7</ref> খং আৰু দুখত বাল্মীকিৰ মুখৰ পৰা নিজে নিজে ওলোৱা এই বাক্যশাৰীকে সংস্কৃতৰ প্ৰথম কবিতা বুলি জনা যায়। পিছত বাল্মীকিয়ে [[ব্ৰহ্মা]]ৰ আশীৰ্বাদ লৈ, এই শ্লোকটোৰ ধাৰাতেই সম্পূৰ্ণ ৰামায়ণ লিখি উলিয়ায়। এইবাবেই এই শ্লোকটোক হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰথম শ্লোক আৰু ৰামায়ণক প্ৰথম পুস্তক বুলি মান্যতা দিয়া হয়। এইবাবেই বাল্মীকিয়ে ‘আদিকবি’ নামো লাভ কৰে। ৰাম–সীতাৰ পুত্ৰ ‘লৱ’ আৰু ‘কুশ’ই আছিল বাল্মীকিৰ প্ৰথম শিষ্য, যাক তেওঁ ৰামায়ণৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। ==অৱতাৰ== [[File:Hermitage of Valmiki, Folio from the "Nadaun" Ramayana (Adventures of Rama) LACMA AC1999.127.45.jpg|thumb|250px|বাল্মীকিৰ আশ্ৰমত সীতা]] “বিষ্ণুধৰ্মত্তৰ পুৰাণ”ৰ মতে ত্ৰেতা যুগত বিষ্ণুৰ এটা ৰূপ হিচাপেই বাল্মীকিৰ জন্ম হৈছিল। যি লোকে জীৱনত প্ৰকৃত জ্ঞান লাভ কৰিব বিচাৰে, তেওঁলোকে বাল্মীকিক উপাসনা কৰিব লাগে।<ref>''Mythology of Vishnu and His Incarnations'' by Manohar Laxman Varadpande (2009), p. 166.</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:সংস্কৃত কবি]] j3xpovkjimswp5tmi7leh7akhdn5wt5 0 42487 646240 622891 2026-10-20T13:01:10Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646240 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag |Name = বাংলাদেশ |Article = |Image = Flag of Bangladesh.svg |Nickname = ৰঙা আৰু সেউজীয়া ({{lang-bn|লাল-সবুজ}}) |Morenicks = |Use = 111000 |Symbol = {{FIAV|normal}} |Proportion = ৩:৫ |Adoption = ১৭ জানুৱাৰী ১৯৭২ |Design = সেউজীয়া আয়তক্ষেত্ৰ মাজত ৰঙা বৃত্ত। |Designer= |Type = ৰাষ্ট্ৰীয় |Image2 = Civil Ensign of Bangladesh.svg |Imagetext2= বাংলাদেশৰ ছিভিল এনচাইন |Use2 = 000100 |Symbol2= {{FIAV|000100}} |Design2 = ৰঙা আয়তক্ষেত্ৰৰ ঊৰ্ধ্বত-বাম কোয়াড্ৰ্যাণ্টত বাংলাদেশৰ জাতীয় পতাকা |Image3 = Naval Ensign of Bangladesh.svg |Imagetext3= বাংলাদেশৰ নেভাল এনচাইন |Use3 = 000001 |Symbol3= |Design3 = বগা এনচাইনৰ ক্যাণ্টত বাংলাদেশৰ জাতীয় পতাকা |Image4 = Flag of Bangladesh (1971).svg |Imagetext4= ১৯৭১ চনৰ স্বাধীনতা যুদ্ধত ব্যবহৃত পতাকা |Adoption4 = ২ মাৰ্চ ১৯৭১ |Use4 = পুৰণি পতাকা |Symbol4 = {{FIAV|historical}} |Design4 = সেউজীয়া আয়তক্ষেত্ৰ মাজত ৰঙা বৃত্ত, তেতিয়া মধ্যত বাংলাদেশৰ মানচিত্ৰ }} '''বাংলাদেশৰ জাতীয় পতাকা''' সেউজীয়া আয়তক্ষেত্ৰৰ মাজত ৰঙা বৃত্তৰে গঠিত। সেউজীয়া ৰং [[বাংলাদেশ]]ৰ সেউজীয়া প্ৰকৃতি তথা তাৰুণ্যৰ প্ৰতীক আৰু বৃত্তৰ ভিতৰত থকা ৰঙা ৰং উদীয়মান সূৰ্য আৰু স্বাধীনতা আন্দোলনত আত্মবলিদান দিয়া লোকসকলৰ তেজৰ প্ৰতীক। বাংলাদেশৰ জাতীয় পতাকাৰ এই ৰূপ ১৯৭২ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত চৰকাৰীভাৱে গৃহীত হয়। ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ সময়ত প্ৰায় একেই ধৰণৰ এখন পতাকা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যাৰ মাজত ৰঙা বৃত্তৰ ভিতৰত হালধীয়া ৰঙৰ এখন মানচিত্ৰ আছিল। ১৯৭২ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত পতাকাখনৰ পৰা মানচিত্ৰখন আঁতৰোৱা হয়।<ref name="d"><span class="citation journal">[http://www.keesings.com "Mr. Chowdhury becomes President of Bangladesh.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180121041009/http://www.keesings.com/ |date=2018-01-21 }}</span></ref> পতাকাৰ উভয়ফালে সঠিকভাৱে মানচিত্ৰখন ফুটাই তোলাৰ অসুবিধাই আছিল পতাকাখনৰ পৰা মানচিত্ৰখন আঁতৰোৱাৰ অন্যতম কাৰণ।<ref name="fotw">[http://www.fotw.net/flags/bd.html Flag of Bangladesh], Flags of the World.</ref> ==ইতিহাস== ১৯৭১ চনৰ স্বাধীনতা যুদ্ধত ব্যৱহৃত পতাকাৰ উপৰত ভিত্তি কৰি এই পতাকা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়, তেতিয়া মধ্যৰ ৰঙা বৃত্তত বাংলাদেশৰ মানচিত্ৰ আছিল, পৰৱৰ্তী সময়ত পতাকাক সহজ কৰি, মানচিত্ৰ খন বাদ দিয়া হয়। বাংলাদেশৰ জাতীয় পতাকা, জাপানৰ জাতীয় পতাকাৰ লগত মিল আছে, কিন্তু পাৰ্থক্য হৈছে বাংলাদেশৰ সেউজীয়াৰ ঠাইত, জাপানীসকলে বগা ব্যবহাৰ কৰে। ৰঙা বৃত্তটো একাষে অলপ চাপি আছে, যেতিয়া পতাকা উৰি থাকে তেতিয়া যেন ই পতাকাৰ মাজত থকা যেন দেখা যায়। ১৯৭০ চনৰ ৭ জুনত তৎকালীন পূৰ্ব পাকিস্তানৰ ৰাজধানী ঢাকাৰ পল্টন ময়দানত অনুষ্ঠিত ছাত্ৰসকলৰ এক সামৰিক কুচকাওয়াজত বঙ্গবন্ধু শেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ অংশ গ্ৰহণৰ কথা আছিল। এই লক্ষ্যৰে ছাত্ৰসকলৰ দ্বাৰা এক জয়বাংলা বাহিনী, বা 'ফেব্ৰুৱাৰী ১৫ বাহিনী' গঠন কৰা হয়। ছাত্ৰ নেতাসকলে এই বাহিনীৰ এক পতাকা তৈয়াৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই লক্ষ্যৰে ১৯৭০ চনৰ ৬ জুনত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাৰ্জেণ্ট জহুৰুল হক হলৰ (তৎকালীন ইকবাল হল) ১০৮ নং কক্ষত ছাত্ৰলীগ নেতা আ স ম আবদুৰ ৰব, শাহজাহান ছিৰাজ, কাজী আৰেফ আহমদ, মাৰ্ছেল মনিৰুল ইছলাম পতাকাৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে বৈঠক বহে। এই বৈঠকত আৰু উপস্থিত আছিল ছাত্ৰলীগ নেতা স্বপন কুমাৰ চৌধুৰী, জগন্নাথ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ (তৎকালীন জগন্নাথ কলেজ) ছাত্ৰলীগ নেতা নজৰুল ইছলাম, কুমিল্লা জিলা ছাত্ৰলীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক তথা কেন্দ্ৰীয় ছাত্ৰনেতা শিৱনাৰায়ন দাস, প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয় ছাত্ৰলীগৰ সাধাৰণ সম্পাদক হাছানুল হক ইনু আৰু ছাত্ৰনেতা ইউছুফ ছালাউদ্দিন আহমেদ। সভাত কাজী আৰেফৰ প্ৰাথমিক প্ৰস্তাৱনাৰ উপৰত ভিত্তি কৰি আলোচনাৰ শেষত সেউজীয়া ভূমিৰ উপৰত ৰঙা সূৰ্যৰ মাজত হালধীয়া ৰঙেৰে বাংলাৰ মানচিত্ৰ খচিত পতাকা তৈয়াৰ কৰাৰ সিদ্ধান্ত হয়। কামৰুল আলম খান (খসৰু) তেতিয়া ঢাকা নিউ মাৰ্কেটৰ এক বিহাৰী দৰ্জিৰ দোকানৰ পৰা ডাঙৰ এটুকুৰা সেউজীয়া কাপোৰৰ মাজত ৰঙা বৃত্ত এটা ছিলাই কৰি আনে; ইয়াৰ পিছত ইউছুফ ছালাউদ্দিন আহমেদ আৰু হাছানুল হকে ইনু প্ৰকৌশল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কায়েদে আজম হল (বৰ্তমানে তিতুমীৰ হল)ৰ ৩১২ নং কক্ষৰ এনামুল হকৰ ওচৰৰ পৰা মানচিত্ৰৰ কিতাপ আনি ট্ৰেছিং পেপাৰত পূৰ্ব পাকিস্তানৰ মানচিত্ৰ অংকণ কৰে। ছাত্ৰনেতা শিবনাৰায়ণ দাসে শেষত তেওঁৰ নিপুন হাতেৰে মানচিত্ৰখন ৰঙা বৃত্তৰ মাজত আঁকে। ১৯৭১ চনৰ ২ মাৰ্চত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ত বাংলাদেশৰ ইতিহাসত প্ৰথম জাতীয় পতাকা উত্তোলন কৰেছিল ছাত্ৰ নেতা আ.স.ম. আব্দুৰ ৰবে। তেওঁ সেই সময়ত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ ইউনিয়নৰ উপ-সভাপতি আছিল। পূৰ্ব পাকিস্তানৰ চিহ্ন চন্দ্ৰ তৰা ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ এই নতুন প্ৰতীক তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। চিআইএ ৱৰ্ল্ড ফেক্টবুক অনুযায়ী বাংলাদেশৰ সেউজীয়া প্ৰকৃতি বুজাবলৈ পতাকাত সেউজীয়া ৰং ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। শেখ মুজিবুৰ ৰহমানে মাৰ্চ ২৩ তাৰিখে তেওঁৰ বাসভৱনত, স্বাধীনতা ঘোষণাৰ আগেয়ে পতাকা উত্তোলন কৰেছিল। পৰবৰ্তী সময়ত ১৯৭২ চনত শেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ চৰকাৰে শিবনাৰায়ণ দাসৰ ডিজাইনকৃত পতাকাৰ মাজৰ মানচিত্ৰখন বাদ দি পতাকাৰ মাপ, ৰঙ আৰু তাৰ ব্যাখ্যা সম্বলিত এক প্ৰতিবেদন দিবলৈ কামৰুল হাছানক দায়িত্ব দিয়ে। কামৰুল হাছানৰ দ্বাৰা পৰিমাৰ্জিত ৰূপটোৱে বৰ্তমান বাংলাদেশৰ জাতীয় পতাকা। == পতাকাৰ মাপ == {| class="infobox" style="width: 256px; border-top: medium none;" |+ style="background: rgb(249, 249, 249) none repeat scroll 0% 0%; border-width: 1px 1px medium; border-style: solid solid none; border-color: rgb(170, 170, 170) rgb(170, 170, 170) -moz-use-text-color; -moz-border-top-colors: none; -moz-border-right-colors: none; -moz-border-bottom-colors: none; -moz-border-left-colors: none; border-image: none; padding: 0.5em;" |জাতীয় পতাকাৰ ৰং | style="background: white none repeat scroll 0% 0%; border: 1px solid rgb(170, 170, 170);" |[[চিত্ৰ:Bangladesh_National_Flag_construct_(bn).svg|254x254px]] |- | {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0px;" ! colspan="3" style="border: medium none;" | ৰঙৰ তথ্যসমূহ<br> |- style="text-align: center; background: rgb(238, 238, 238) none repeat scroll 0% 0%;" ! মডেল ! style="background-color: rgb(1, 121, 111); color: rgb(255, 255, 255);" |সেউজীয়া ! style="background-color: rgb(225, 24, 55); color: rgb(255, 255, 255);" |ৰঙা |- style="border: 1px solid red;" |প্ৰোচিয়ন (চৰকাৰী নিৰ্দিষ্টকৰণ) |প্ৰতি হাজাৰত ব্ৰিলিয়ান্ট গ্ৰীন এইচ-২আৰএচ ৫০ পাৰ্টচ |প্ৰতি হাজাৰত ব্ৰিলিয়ান্ট অৰেঞ্জ এইচ-২আৰএচ ৬০ পাৰ্টচ |- | পানটোন<ref name="flagspot.net">{{cite web|url=https://flagspot.net/flags/bd'.html#col |title=Colours of the Flag |accessdate=February 16, 2014|publisher=Rob Raeside |language=ইংৰাজী}}</ref> | 342c | 485 |- | চিএমৱাইকে<ref name="pantone.com">{{cite web |url=http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |title=Pantone Color Picker |accessdate=February 16, 2014 |publisher=Pantone LLC |language=ইংৰাজী |archivedate=September 10, 2015 |archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20150910082906/http://www.pantone.com/pages/pantone/colorfinder.aspx |deadurl=yes }}</ref> | 100-0-70-40 | 0-100-80-5 |- |আৰজিবি(হেক্স) | #01796F | #E11837 |- |ডেচিমেল | 1,121,111 | 225,24,55 |} |} গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী বাংলাদেশৰ পতাকা বিধিমালা, ১৯৭২ চন অনুযায়ী জাতীয় পতাকাৰ মাপৰ সুনিৰ্দিষ্ট বিৱৰণ নিম্নলিখিত:<ref name="cabinet.portal.gov.bd"><span class="citation web">[http://cabinet.portal.gov.bd/sites/default/files/files/cabinet.portal.gov.bd/legislative_information/d777cea4_d025_49aa_892b_d56503adaf00/CD_SPEC_GOVT_POLIC_bn_2_176.pdf "PEOPLE’S REPUBLIC OF BANGLADESH FLAG RULES, 1972 (Revised up to May, 2010) এৰ অনূদিত বাংলা পাঠ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329104749/http://cabinet.portal.gov.bd/sites/default/files/files/cabinet.portal.gov.bd/legislative_information/d777cea4_d025_49aa_892b_d56503adaf00/CD_SPEC_GOVT_POLIC_bn_2_176.pdf |date=2017-03-29 }}। মন্ত্ৰিপৰিষদ বিভাগ।</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fbn.wikipedia.org%3A%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0+%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC+%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE&rft.btitle=PEOPLE%E2%80%99S+REPUBLIC+OF+BANGLADESH+FLAG+RULES%2C+1972+%28Revised+up+to+May%2C+2010%29+%E0%A6%8F%E0%A6%B0+%E0%A6%85%E0%A6%A8%E0%A7%82%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%A4+%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE+%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A0&rft.genre=book&rft_id=http%3A%2F%2Fcabinet.portal.gov.bd%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fcabinet.portal.gov.bd%2Flegislative_information%2Fd777cea4_d025_49aa_892b_d56503adaf00%2FCD_SPEC_GOVT_POLIC_bn_2_176.pdf&rft.pub=%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A6%A6+%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BE%E0%A6%97&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook">&nbsp;</span></ref> :* ‘জাতীয় পতাকা’ গাঢ় সেউজীয়া ৰঙৰ হ'ব লাগিব আৰু ১০:৬ দৈৰ্ঘ্য তথা প্ৰস্থৰ আয়তক্ষেত্ৰৰ সেউজীয়া ৰঙৰ মাজত এটা ৰঙা ৰঙৰ বৃত্ত থাকিব লাগিব।<br> :* ৰঙা বৃত্তটো পতাকাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ এক-পঞ্চমাংশ ব্যাসাৰ্ধ বিশিষ্ট হ'ব লাগিব। পতাকাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ন-বিংশতিতম অংশ হাতেৰে অঁকা উলম্ব ৰেখা আৰু পতাকাৰ প্ৰস্থৰ মধ্যবৰ্তী বিন্দু হাতেৰে অঁকা আনুভূমিক ৰেখাৰ পৰস্পৰ ছেদবিন্দুত বৃত্তৰ কেন্দ্ৰ হ'ব লাগিব।<br> :* পতাকাৰ সেউজীয়া পটভূমিত হ'ব প্ৰতি হাজাৰত প্ৰোচিয়ন ব্ৰিলিয়ান্ট গ্ৰীন এইচ-২ আৰএচ ৫০ পাৰ্টচ আৰু ৰঙা বৃত্তকাৰ অংশত হ'ব প্ৰতি হাজাৰত প্ৰোচিয়ন ব্ৰিলিয়ান্ট অৰেঞ্জ এইচ-২ আৰএচ ৬০ পাৰ্টচ।  <br> === পতাকা ব্যৱহাৰৰ মাপ === * ভৱন ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পতাকাৰ বিভিন্ন মাপসমূহ হ'ল— :* <span>১০ বাই ৬ ফুট (৩.০ বাই ১.৮ মিটাৰ)</span> :* <span>৫ বাই ৩ ফুট (১.৫২ বাই ০.৯১ মিটাৰ)</span> :* <span>২.৫ বাই ১.৫ ফুট (৭৬০ বাই ৪৬০ মিলিমিটাৰ)</span> * মটৰগাড়ীত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পতাকাৰ বিভিন্ন মাপসমূহ হ'ল— : ক) <span>১৫ বাই ৯ ইঞ্চি (৩৮০ বাই ২৩০ মিলিমিটাৰ)</span> (ডাঙৰ গাড়ীৰ ক্ষেত্ৰত) : খ) <span>১০ বাই ৬ ইঞ্চি (২৫০ বাই ১৫০ মিলিমিটাৰ)</span> (সৰু গাড়ীৰ ক্ষেত্ৰত<br> *  আন্তৰ্জাতিক তথা দ্বিপাক্ষিক অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত  টেবুল পতাকাৰ মাপ হ'ল— <span>১০ বাই ৬ ইঞ্চি (২৫০ বাই ১৫০ মিলিমিটাৰ)</span> <small>ব্যাখ্যা: পতাকাৰ দৈৰ্ঘ্য ১০ ফুট হলে প্ৰস্থ হ'ব ৬ ফুট, ৰঙা বৃত্তৰ ব্যাসাৰ্ধ হ'ব ২ ফুট, পতাকাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ৪.৫ ফুট ওপৰত প্ৰস্থৰ প্ৰায় মাজভাগত অঙ্কিত আনুপাতিক ৰেখাৰ ছেদবিন্দু হ'ব ৰঙা বৃত্তৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। </small> == পতাকাৰ ব্যৱহাৰবিধি == [[চিত্ৰ:Shangrami_Chetona_-_DU_-_Ashfaq.jpg|right|thumb|208x208px|১৯৭১ চনত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ (বৰ্তমানৰ কলা ভৱন) সন্মূখৰ পশ্চিম দ্বাৰত বাংলাদেশৰ পতাকা প্ৰথম উত্তোলিত হয়।]] গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰকাৰী ভৱন তথা কাৰ্যালয়সমূহ 'বাংলাদেশৰ পতাকা' উত্তোলন কৰা হয়।<ref name="cabinet.portal.gov.bd"/> === চৰকাৰী বাসভৱন === নিন্মলিখিত ব্যক্তিসমূহৰ চৰকাৰী বাসভৱনত ‘পতাকা’ উত্তোলন কৰা হয়: * ৰাষ্ট্ৰপতি * প্ৰধানমন্ত্ৰী * জাতীয় সংসদৰ স্পীকাৰ * বাংলাদেশৰ প্ৰধান বিচাৰপতি * মন্ত্ৰীবৰ্গ * চীফ হুইপ * জাতীয় সংসদৰ ডেপুটি স্পীকাৰ * জাতীয় সংসদৰ বিৰোধী দলীয় নেতা * মন্ত্ৰীৰ পদমৰ্যাদাসম্পন্ন ব্যক্তিবৰ্গ * প্ৰতিমন্ত্ৰীবৰ্গ * প্ৰতিমন্ত্ৰীৰ পদমৰ্যাদাসম্পন্ন ব্যক্তিবৰ্গ * উপমন্ত্ৰীবৰ্গ * উপমন্ত্ৰীৰ পদমৰ্যাদাসম্পন্ন ব্যক্তিবৰ্গ * বিদেশত অবস্থিত বাংলাদেশী কূটনীতিবিদ /কনচুলাৰ মিছনসমূহৰ প্ৰধানসকল * ৰঙামাটি, খাগড়াছড়ি আৰু বান্দৰবান জিলাৰ স্থানীয় চৰকাৰ পৰিষদৰ চেয়াৰমেনসকল === মটৰগাড়ী তথা জলজাহাজ === নিন্মলিখিত ব্যক্তিসমূহৰ মটৰগাড়ী তথা জলজাহাজত ‘পতাকা’ উত্তোলন কৰাৰ অধিকাৰ আছে<span></span>: * জাতীয় সংসদৰ স্পীকাৰ * বাংলাদেশৰ প্ৰধান বিচাৰপতি * মন্ত্ৰীবৰ্গ * চীফ হুইপ * জাতীয় সংসদৰ ডেপুটি স্পীকাৰ * জাতীয় সংসদৰ বিৰোধী দলীয় নেতা * মন্ত্ৰীৰ পদমৰ্যাদাসম্পন্ন ব্যক্তিবৰ্গ * বিদেশত অবস্থিত বাংলাদেশী কূটনীতিবিদ /কনচুলাৰ মিছনসমূহৰ প্ৰধানসকল === উত্তোলন === নিম্নলিখিত দিৱসসমূহ উপলক্ষে বাংলাদেশৰ সমূহ চৰকাৰী তথা বেচৰকাৰী ভৱনসমূহত তথা বিদেশত অৱস্থিত কূটনৈতিক মিছনৰ কাৰ্যালয় তথা কনচুলাৰ পোষ্টসমূহত বাংলাদেশৰ পতাকা উত্তোলন কৰা হয়: : (ক) মহানবীৰ জন্ম দিবস (ঈদ-এ-মিলাদুন্নবী) : (খ) ২৬ মাৰ্চ স্বাধীনতা দিবস : (গ) ১৬ ডিচেম্বৰ বিজয় দিবস : (ঘ) বাংলা চৰকাৰৰ দ্বাৰা পালন কৰা আন দিৱসসমূহ<br> === অৰ্ধনমিত === নিম্নলিখিত দিৱসসমূহত ‘পতাকা’ অৰ্ধনমিত ৰখা হয়: : (ক) ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ছহিদ দিৱস : (খ) ১৫ আগষ্ট জাতীয় শোক দিবস : (গ) বাংলা চৰকাৰৰ দ্বাৰা পালন কৰা আন দিৱসসমূহ == আলোকচিত্ৰৰ ভঁৰাল == <gallery> File:Air Force Ensign of Bangladesh.svg|বিমান বাহিনীৰ ব্যৱহৃত পতাকা, পতাকাৰ অনুপাত ১:২ File:First flag lift place at Dhaka University Ashfaq.jpg|১৯৭১ চনত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালায়ৰ এই স্থানতেই সৰ্ব প্ৰথম জাতীয় পতাকা উত্তোলন কৰা হৈছিল‌ File:Flag of Bangladesh (1971).svg|৬ মাৰ্চ ১৯৭১ ৰ পৰা ১৭ জানুৱাৰী ১৯৭২ লৈ ব্যৱহৃত বাংলাদেশৰ পতাকা File:Our Bangladesh.jpg|খেতিপথাৰত বাংলাদেশৰ পতাকা হাতত লৈ থকা মূহুৰ্তত কেইজনমান শিশু </gallery> == তথ্যসূত্ৰ == <div class="reflist columns references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; list-style-type: decimal;"> <references /></div> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Flags of Bangladesh|বাংলাদেশৰ জাতীয় পতাকা}} *{{cite web|url=https://www.fotw.info/flags/bd.html|title=বাংলাদেশ|publisher=fotw.info|language=ইংৰাজী}} * {{cite book |last=ফাৰুক |first=একেএম |year=২০১২ |chapter=জাতীয় পতাকা |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Flag |editor1-last=ইছলাম |editor1-first=সিৰাজুল |editor2-last=জামাল |editor2-first=আহমেদ এ. |title=বাংলাপিডিয়া |edition=২য় |publisher=বাংলাদেশ এছিয়াটিক ছোছাইটি |language=বঙালী |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616104640/http://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Flag |archivedate=2020-06-16 |access-date=2021-01-10}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:পতাকা]] n3t6sjq2kom5el76vuspckkhhahy2qv 0 43115 646246 377539 2026-10-20T14:11:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646246 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায় | image = Bibhutibhushan Bandopadhyay.jpg | imagesize = 160px | caption = বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায় | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1894|09|12|df=yes}} | birth_place = ঘোষপাৰা-মুৰাতিপুৰ গাঁও, বেংগল, ব্ৰিটিছ ভাৰত (বৰ্তমানৰ নদিয়া জিলা, [[পশ্চিমবঙ্গ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{Death date and age|1950|11|1|1894|09|11|df=yes}} | death_place = [[ঘাটশিলা]], [[বিহাৰ]] (বৰ্তমানৰ [[ঝাড়খণ্ড]]), [[ভাৰত]] | occupation = লেখক, ঔপন্যাসিক | nationality = [[ভাৰতীয়]] | ethnicity = [[বঙালী]] | citizenship = [[ভাৰত]] | period = ১৯২৯-৫০ | genre = উপন্যাস, চুটিগল্প, ভ্ৰমণ সাহিত্য, দিনলিপি | subject = | movement = | notableworks = 'পথেৰ পাঁচালী', 'অপৰাজিত', 'আৰণ্যক', 'আদৰ্শ হিন্দু হোটেল', 'ইছামতী', 'অশনি সংকেত', 'মেঘমল্লাৰ', 'তালনবমী', 'চাঁদেৰ পাহাৰ' | spouse = গৌৰী দেৱী (১৯১৭-১৮)<br />ৰমা দেৱী (১৯৪০-৫০) | partner = | children = তাৰাদাস বন্দ্যোপাধ্যায় | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[ৰবীন্দ্ৰ পুৰস্কাৰ]] (মৰণোত্তৰভাৱে, ১৯৫১) | signature = | website = | portaldisp = }} '''বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায়''' (১২ ছেপ্তেম্বৰ, ১৮৯৪ - ১ নৱেম্বৰ, ১৯৫০<ref>http://www.whereincity.com/india/great-indians/literary-persons/bibhutibhushan.php</ref>) আছিল এজন জনপ্ৰিয় [[ভাৰতীয়]] বঙালী লেখক তথা আধুনিক বঙালী সাহিত্যিক। তেওঁ মূলতঃ উপন্যাস তথা চুটিগল্প লিখি খ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল। তেওঁৰ আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস 'পথেৰ পাঁচালী' আৰু 'অপৰাজিত' আছিল সকলোতকৈ বেছি পৰিচিত। অন্যান্য উপন্যাসসমূহৰ মাজত 'আৰণ্যক', 'আদৰ্শ হিন্দু হোটেল', 'ইছামতী' তথা 'অশনি সংকেত' বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। উপন্যাসৰ লগতে বিভূতিভূষণে প্ৰায় ২০খন গল্পগ্ৰন্থ, কিছু শিশু উপন্যাস তথা কিছু ভ্ৰমণকাহিনী আৰু কিছু দিনলিপি ৰচনা কৰিছিল। বিভূতিভূষণৰ 'পথেৰ পাঁচালী'ৰ আধাৰত [[সত্যজিৎ ৰায়|সত্যজিৎ ৰায়ে]] পৰিচালনা কৰা [[চলচ্চিত্ৰ]]ই আন্তৰ্জাতিক খ্যাতি লাভ কৰিছিল। ১৯৫১ চনত 'ইছামতী' উপন্যাসৰ বাবে বিভূতিভূষণে [[পশ্চিমবঙ্গ]]ৰ সৰ্বোচ্চ সাহিত্য সন্মান"[[ৰবীন্দ্ৰ পুৰস্কাৰ]]" মৰণোত্তৰভাৱে লাভ কৰিছিল।<ref name=Sekhar>{{cite book |last=Sekhar |first=Saumitra |year=2012 |chapter=Bandyopadhyay, Bibhutibhushan |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bandyopadhyay,_Bibhutibhushan |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193851/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bandyopadhyay,_Bibhutibhushan |archivedate=2016-03-04 |access-date=2017-03-16}}</ref> == জন্ম তথা পৰিয়াল == ১৮৯৪ চনৰ ১২ ছেপ্তেম্বৰত পশ্চিমবঙ্গৰ ঘোষপাৰা-মুৰাতিপুৰ গাঁওত বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ মহানন্দ বন্দ্যোপাধ্যায় আছিল এজন প্ৰখ্যাত সংস্কৃত পণ্ডিত। বিভূতিভূষণৰ মাতৃ আছিল [[মৃণালিনী দেৱী]]। == শিক্ষা == বিভূতিভূষণে বনগাওঁ হাইস্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল। ১৯১৪ চনত প্ৰথম বিভাগত এন্ট্ৰেন্স তথা ১৯১৬ চনত কলিকতাৰ ৰিপণ কলেজৰ (বৰ্তমানৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ কলেজ) পৰা প্ৰথম বিভাগত আই.এ. পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ১৯১৮ চনত একেখন কলেজৰ পৰা অৰ্থনীতি, ইতিহাস আৰু সংস্কৃতত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰপাছত তেওঁ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী তথা আইন পঢ়িবলৈ লৈছিল যদিও ১৯১৯ চনত পঢ়া-শুনা বাদ দিয়ে। == বিবাহ == ১৯১৯ চনত হুগলী জিলাৰ জাঙ্গীপাৰাৰ দ্বাৰকানাথ হাইস্কুলত তৃতীয় শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা সময়তেই কালীভূষণ মুখোপাধ্যায়ৰ জীয়ৰী গৌৰী দেৱীৰ সৈতে বিভূতিভূষণ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। কিন্তু বিবাহৰ এবছৰ পাছতেই গৌৰী দেৱীৰ পৰলোকপ্ৰাপ্তি ঘটে। পত্নীৰ শোকত তেখেতে কিছুদিন প্ৰায় সন্ন্যাসীৰ দৰে জীৱন-যাপন কৰিছিল। পাছলৈ ১৯৪০ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত ফৰিদপুৰ জিলাৰ ছয়গাঁও নিবাসী ষোড়শীকান্ত চট্টোপাধ্যায়ৰ জীয়ৰী ৰমা দেৱীক বিয়া কৰায়। বিয়াৰ সাত বছৰ পাছত তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ সন্তান তাৰাদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ জন্ম হয়। == গ্ৰন্থপঞ্জী == === উপন্যাস === * পথেৰ পাঁচালী (১৯২৯) * অপৰাজিত (১৯৩২) * দৃষ্টিপ্ৰদীপ (১৯৩৫) * আৰণ্যক (১৯৩৯) * আদৰ্শ হিন্দু হোটেল (১৯৪০) * বিপিনেৰ সংসাৰ (১৯৪১) * দুই বাড়ি (১৯৪১) * অনুবৰ্তন (১৯৪২) * দেৱযান (১৯৪৪) * কেদাৰ ৰাজা (১৯৪৫) * অথৈজল (১৯৪৭) * ইছামতী (১৯৫০) * অশনি সংকেত (অসমাপ্ত, বঙ্গাব্দ ১৩৬৬) * দম্পতি (১৯৫২) === গল্প-সংকলন === * মেঘমল্লাৰ (১৯৩২) * মৌৰীফুল (১৯৩২) * যাত্ৰাবাদল (১৯৩৪) * জন্ম ও মৃত্যু (১৯৩৮) * কিন্নৰ দল (১৯৩৮) * বেণীগিৰ ফুলবাড়ি (১৯৪১) * নৱাগত (১৯৪৪) * তালনৱমী (১৯৪৪) * উপলখণ্ড (১৯৪৫) * বিধু মাষ্টাৰ (১৯৪৫) * ক্ষণভঙ্গুৰ (১৯৪৫) * অসাধাৰণ (১৯৪৬) * মুখোশ ও মুখশ্ৰী (১৯৪৭) * আচাৰ্য কৃপালিনী কলোনি (বৰ্তমান নাম 'নীলগঞ্জেৰ ফালমন চাহেব', ১৯৪৮) * জ্যোতিৰিঙ্গণ (১৯৪৯) * কুশল-পাহাড়ী (১৯৫০) * ৰূপ হলুদ (১৯৫৭) * অনুসন্ধান (বঙ্গাব্দ ১৩৬৬) * ছায়াছবি (বঙ্গাব্দ ১৩৬৬) * সুলোচনা (১৯৬৩) === শিশুগ্ৰন্থ === * চাঁদেৰ পাহাৰ (১৯৩৮) * আইভ্যানহো (সংক্ষেপানুবাদ (১৯৩৮) * মৰণেৰ ডঙ্কা বাজে (১৯৪০) * মিছমিদেৰ কবচ (১৯৪২) * হীৰা মাণিক জ্বলে (১৯৪৬) * সুন্দৰবনেৰ সাত বৎসৰ (ভুৱনমোহন ৰায়েৰ সহযোগিতাত, ১৯৫২) === ভ্ৰমণকাহিনী তথা দিনলিপি === * অভিযাত্ৰিক (১৯৪০) * স্মৃতিৰ ৰেখা (১৯৪১) * তৃণাঙ্কুৰ (১৯৪৩) * ঊৰ্মিমুখৰ (১৯৪৪) * বনে পাহাৰে (১৯৪৫) * উৎকৰ্ণ (১৯৪৬) * হে অৰণ্য কথা কও (১৯৪৮) === অন্যান্য === * বিচিত্ৰ জগত (১৯৩৭) * টমাছ বাটাৰ আত্মজীৱনী (১৯৪৩) * আমাৰ লেখা (বঙ্গাব্দ ১৩৬৮) * প্ৰবন্ধাৱলী * পত্ৰৱলী * দিনেৰ পৰে দিন<ref name="ReferenceA">সেলিনা হোসেন ও নুৰুল ইসলাম সম্পাদিত; 'বাংলা একাডেমী চৰিতাভিধান'; ফেব্ৰুয়াৰি, ১৯৯৭; পৃষ্ঠা- ২৫১। </ref> == মৃত্যু == ১৯৫০ চনৰ ১ নৱেম্বৰত বিহাৰৰ ঘাটশিলা নামে ঠাইত বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায়ে নশ্বৰ দেহ ত্যাগ কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্যিক]] qbkqtwmubz3ra28x2yciw2h85bw8nbd 0 44258 646407 638149 2026-10-21T06:04:37Z Ananya Taye 28065 646407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ ৰাজবংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস বহু ক্ষেত্ৰত অনিশ্চিত। এই সময়ছোৱাৰ ইতিহাস পুনৰ্গঠনৰ বাবে ইতিহাসবিদসকলে সীমিত তাম্ৰশাসন আৰু শিলালিপিৰ লগতে পৰৱৰ্তী সাহিত্যিক ৰচনা, গুৰু-চৰিত, ৰাজবংশাৱলী আৰু মুছলমান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হৈছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, বিশেষকৈ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ কামৰূপ-কমতাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ বহু দিশ এতিয়াও গৱেষণাৰ বিষয় হৈ আছে।<ref>কামৰূপৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস পুনৰ্গঠনৰ বাবে সীমিত তাম্ৰশাসন আৰু শিলালিপি, শংকৰদেৱৰ পূৰ্বৰ কবিসকলৰ ৰচনা, গুৰু-চৰিত, কোচ ৰাজবংশাৱলী আৰু মুছলমান ঐতিহাসিক বিৱৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হোৱা বুলি নেওগে উল্লেখ কৰিছে। {{harvcol|Neog|1980|p=39}}</ref> ইতিহাসবিদ কে. এল. বৰুৱাই ১৯৩৩ চনৰ ''Early History of Kamarupa'' গ্ৰন্থৰ পাতনিত কমতাৰ ইতিহাস অস্পষ্ট বুলি স্বীকাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত কমতাৰ ৰজাসকলৰ কোনো শিলালিপি বা তাম্ৰশাসনৰ তথ্য তেওঁৰ জ্ঞাত নাছিল। সেয়েহে তেওঁ ৰজাসকলৰ কালানুক্ৰমিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰোঁতে বহুলাংশে অনুমানৰ আশ্ৰয় ল'বলগীয়া হৈছিল আৰু সেই অনুমানৰ কিছুমান ভিত্তিহীনো হ'ব পাৰে বুলি নিজেই উল্লেখ কৰিছিল।<ref>কমতাৰ ৰজাসকলৰ কালানুক্ৰমিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰসংগত বৰুৱাই লিখিছিল: "I have been left, more or less, to conjecture. Some of my conjectures may be unfounded." {{harvcol|Barua|1933|p=xiii}}</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিয়ে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== {{Main|চুতীয়া ৰাজবংশ}} ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ (ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ) ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০<ref>সত্যনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৩৯০ বা তাৰো আগৰ পৰা ১৪০০ লৈকে হ'ব লাগে। তেওঁৰ দিনৰ ১৩৯২ খৃষ্টাব্দৰ দুখন তাম্ৰলিপি উদ্ধাৰ হৈছে। ১৪০১ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণে ভূমি দান কৰিছিল</ref>) “কামদেৱৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। ফলিখনত যদিও এই “শত্ৰু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলি খনৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পৰৱৰ্তী কালৰ এখন [[বুৰঞ্জী]]তো চুতীয়া ৰজাক ''কমতেশ্বৰ'' উপাধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনৰ "অসম বুৰঞ্জী" অনুসৰি, আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত “চুটীয়া-কছাৰিৰ ৰজা কমতেশ্বৰ”-এ নিজৰ দুই জীয়ৰী ৰাজনী আৰু ভাজনীক আহোম ৰজালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰিছিল। বুৰঞ্জীখনত “চুটীয়া-কছাৰি” শব্দটো চুতীয়া ৰজা তথা চুতীয়া লোকসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই কথাটো [[চুতুফা]]ৰ মৃত্যুৰ বৰ্ণনাতো স্পষ্ট হয়, য'ত একেজন শাসকক প্ৰথমে “চুটীয়া-কছাৰিৰ ৰজা” আৰু তাৰ ঠিক পাছতে “চুটীয়া ৰজা” বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Phukan|2007|pp=30–31}}</ref>{{efn|বুৰঞ্জীখনে এই “চুটীয়া-কছাৰি ৰজা”-জনক আন এজন ''ন-কছাৰি ৰজা''ৰ পৰা স্পষ্টভাৱে পৃথক কৰি উল্লেখ কৰা হৈছে; এই ন-কছাৰি ৰজাজন সম্ভৱতঃ [[ কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰজা]] আছিল, কাৰণ তেওঁৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ দিচৈ নদীৰ অঞ্চলত বিস্তৃত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Phukan|2007|p=24}}</ref>}}<ref>"এইজনা স্বৰ্গদেৱলৈ চুটীয়া কছাৰিৰ ৰজা, কমতেশ্বৰে দুজনী জীয়েকক দি মিত্ৰ কৰিলে। বৰ জীয়েকৰ নাম ৰাজনী সৰু জীয়েকৰ নাম ভাজনী, ৰাজনী গৰ্ভত ৰজাৰ সন্তান এটি জন্মিল, তেওঁৰ নাম তাওচুলাই হ'ল। ... চুটীয়া কছাৰি ৰজাই এইজনা স্বৰ্গদেৱলৈ জীয়েকক দি মিত্ৰ কৰাত নকছাৰি ৰজাই ৰজা হৈ থাকাত অসম ৰজা ডাঙৰ ৰজা হল বুলি ভয় পাই তলতীয়া হৈ দিচৈ নদীলৈকে এৰি দিয়াত স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজ্যৰ সামিল হল।" {{harvcol|Phukan|2007|p=24}}</ref> পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”।<ref>{{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|page=62}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44,"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয়জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44,"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> এই ৰাজবংশটোৰ শাসনৰ শেষৰ পিনে (১৪৯২–৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত) বংগৰ ছামছুদ্দিন মুজাফ্ফৰ শ্বাহই কামতা ৰাজ্যৰ অন্ততঃ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''কমতা মৰ্দন'' উপাধি থকা মোহৰ মাৰে।<ref>{{cite Banglapedia|article=Coins|author=Muhammad Rezaul Karim}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{notelist}} ==উদ্ধৃতি== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} *{{cite book |last=Phukan |first=Padmeswar Naobaisha |editor-last=Tamuli |editor-first=Lakshminath |title=Naobaisha Phukanar Asom Buranji |script-title=as:নাওবৈছা ফুকনৰ অসম বুৰঞ্জী |edition=2nd |year=2007 |url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901 |ref=harv }} *{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |year=1933 |publisher=Published by the Author |ref=harv}} *{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam |year=1980 |ref=harv}} {{refend}} {{History of Assam}} <references/> [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] 9dxow3nstf22owvck54xiuuz3if3ntv 646408 646407 2026-10-21T06:08:55Z Ananya Taye 28065 646408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ ৰাজবংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস বহু ক্ষেত্ৰত অনিশ্চিত। এই সময়ছোৱাৰ ইতিহাস পুনৰ্গঠনৰ বাবে ইতিহাসবিদসকলে সীমিত তাম্ৰশাসন আৰু শিলালিপিৰ লগতে পৰৱৰ্তী সাহিত্যিক ৰচনা, গুৰু-চৰিত, ৰাজবংশাৱলী আৰু মুছলমান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হৈছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, বিশেষকৈ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ কামৰূপ-কমতাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ বহু দিশ এতিয়াও গৱেষণাৰ বিষয় হৈ আছে।<ref>কামৰূপৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস পুনৰ্গঠনৰ বাবে সীমিত তাম্ৰশাসন আৰু শিলালিপি, শংকৰদেৱৰ পূৰ্বৰ কবিসকলৰ ৰচনা, গুৰু-চৰিত, কোচ ৰাজবংশাৱলী আৰু মুছলমান ঐতিহাসিক বিৱৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হোৱা বুলি নেওগে উল্লেখ কৰিছে। {{harvcol|Neog|1980|p=39}}</ref> ইতিহাসবিদ কে. এল. বৰুৱাই ১৯৩৩ চনৰ ''Early History of Kamarupa'' গ্ৰন্থৰ পাতনিত কমতাৰ ইতিহাস অস্পষ্ট বুলি স্বীকাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত কমতাৰ ৰজাসকলৰ কোনো শিলালিপি বা তাম্ৰশাসনৰ তথ্য তেওঁৰ জ্ঞাত নাছিল। সেয়েহে তেওঁ ৰজাসকলৰ কালানুক্ৰমিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰোঁতে বহুলাংশে অনুমানৰ আশ্ৰয় ল'বলগীয়া হৈছিল আৰু সেই অনুমানৰ কিছুমান ভিত্তিহীনো হ'ব পাৰে বুলি নিজেই উল্লেখ কৰিছিল।<ref>কমতাৰ ৰজাসকলৰ কালানুক্ৰমিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰসংগত বৰুৱাই লিখিছিল: "I have been left, more or less, to conjecture. Some of my conjectures may be unfounded." {{harvcol|Barua|1933|p=xiii}}</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিয়ে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== {{Main|চুতীয়া ৰাজবংশ}} ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ (ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ) ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০<ref>সত্যনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৩৯০ বা তাৰো আগৰ পৰা ১৪০০ লৈকে হ'ব লাগে। তেওঁৰ দিনৰ ১৩৯২ খৃষ্টাব্দৰ দুখন তাম্ৰলিপি উদ্ধাৰ হৈছে। ১৪০১ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণে ভূমি দান কৰিছিল</ref>) “কামদেৱৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। ফলিখনত যদিও এই “শত্ৰু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলি খনৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পৰৱৰ্তী কালৰ এখন [[বুৰঞ্জী]]তো চুতীয়া ৰজাক ''কমতেশ্বৰ'' উপাধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনৰ "অসম বুৰঞ্জী" অনুসৰি, আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত “চুটীয়া-কছাৰিৰ ৰজা কমতেশ্বৰ”-এ নিজৰ দুই জীয়ৰী ৰাজনী আৰু ভাজনীক আহোম ৰজালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰিছিল। বুৰঞ্জীখনত “চুটীয়া-কছাৰি” শব্দটো চুতীয়া ৰজা তথা চুতীয়া লোকসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই কথাটো [[চুতুফা]]ৰ মৃত্যুৰ বৰ্ণনাতো স্পষ্ট হয়, য'ত একেজন শাসকক প্ৰথমে “চুটীয়া-কছাৰিৰ ৰজা” আৰু তাৰ ঠিক পাছতে “চুটীয়া ৰজা” বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Phukan|2007|pp=30–31}}</ref>{{efn|বুৰঞ্জীখনে এই “চুটীয়া-কছাৰি ৰজা”-জনক আন এজন ''ন-কছাৰি ৰজা''ৰ পৰা স্পষ্টভাৱে পৃথক কৰি উল্লেখ কৰা হৈছে; এই ন-কছাৰি ৰজাজন সম্ভৱতঃ [[ কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰজা]] আছিল, কাৰণ তেওঁৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ দিচৈ নদীৰ অঞ্চলত বিস্তৃত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Phukan|2007|p=24}}</ref>}}<ref>"এইজনা স্বৰ্গদেৱলৈ চুটীয়া কছাৰিৰ ৰজা, কমতেশ্বৰে দুজনী জীয়েকক দি মিত্ৰ কৰিলে। বৰ জীয়েকৰ নাম ৰাজনী সৰু জীয়েকৰ নাম ভাজনী, ৰাজনী গৰ্ভত ৰজাৰ সন্তান এটি জন্মিল, তেওঁৰ নাম তাওচুলাই হ'ল। ... চুটীয়া কছাৰি ৰজাই এইজনা স্বৰ্গদেৱলৈ জীয়েকক দি মিত্ৰ কৰাত নকছাৰি ৰজাই ৰজা হৈ থাকাত অসম ৰজা ডাঙৰ ৰজা হল বুলি ভয় পাই তলতীয়া হৈ দিচৈ নদীলৈকে এৰি দিয়াত স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজ্যৰ সামিল হল।" {{harvcol|Phukan|2007|p=24}}</ref> পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”।<ref>{{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|page=62}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44,"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয়জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44,"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> এই ৰাজবংশটোৰ শাসনৰ শেষৰ পিনে (১৪৯২–৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত) বংগৰ ছামছুদ্দিন মুজাফ্ফৰ শ্বাহই কামতা ৰাজ্যৰ অন্ততঃ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''কমতা মৰ্দন'' উপাধি থকা মোহৰ মাৰে।<ref>{{cite Banglapedia|article=Coins|author=Muhammad Rezaul Karim}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{notelist}} ==উদ্ধৃতি== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} *{{cite book |last=Phukan |first=Padmeswar Naobaisha |editor-last=Tamuli |editor-first=Lakshminath |title=Naobaisha Phukanar Asom Buranji |script-title=as:নাওবৈছা ফুকনৰ অসম বুৰঞ্জী |edition=2nd |year=2007 |url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901 |ref=harv }} *{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |year=1933 |publisher=Published by the Author |ref=harv}} *{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam |year=1980 |ref=harv}} {{refend}} {{History of Assam}} <references/> [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] 31dejz7xczi7csaw4mtwyi3xdw83z7x 646409 646408 2026-10-21T06:10:13Z Ananya Taye 28065 /* কমতা ৰাজ্য স্থাপন */ 646409 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দুৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ ৰাজবংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কমতা ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস বহু ক্ষেত্ৰত অনিশ্চিত। এই সময়ছোৱাৰ ইতিহাস পুনৰ্গঠনৰ বাবে ইতিহাসবিদসকলে সীমিত তাম্ৰশাসন আৰু শিলালিপিৰ লগতে পৰৱৰ্তী সাহিত্যিক ৰচনা, গুৰু-চৰিত, ৰাজবংশাৱলী আৰু মুছলমান বুৰঞ্জীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হৈছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, বিশেষকৈ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ কামৰূপ-কমতাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ বহু দিশ এতিয়াও গৱেষণাৰ বিষয় হৈ আছে।<ref>কামৰূপৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস পুনৰ্গঠনৰ বাবে সীমিত তাম্ৰশাসন আৰু শিলালিপি, শংকৰদেৱৰ পূৰ্বৰ কবিসকলৰ ৰচনা, গুৰু-চৰিত, কোচ ৰাজবংশাৱলী আৰু মুছলমান ঐতিহাসিক বিৱৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হোৱা বুলি নেওগে উল্লেখ কৰিছে। {{harvcol|Neog|1980|p=39}}</ref> ইতিহাসবিদ কে. এল. বৰুৱাই ১৯৩৩ চনৰ ''Early History of Kamarupa'' গ্ৰন্থৰ পাতনিত কমতাৰ ইতিহাস অস্পষ্ট বুলি স্বীকাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত কমতাৰ ৰজাসকলৰ কোনো শিলালিপি বা তাম্ৰশাসনৰ তথ্য তেওঁৰ জ্ঞাত নাছিল। সেয়েহে তেওঁ ৰজাসকলৰ কালানুক্ৰমিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰোঁতে বহুলাংশে অনুমানৰ আশ্ৰয় ল'বলগীয়া হৈছিল আৰু সেই অনুমানৰ কিছুমান ভিত্তিহীনো হ'ব পাৰে বুলি নিজেই উল্লেখ কৰিছিল।<ref>কমতাৰ ৰজাসকলৰ কালানুক্ৰমিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰসংগত বৰুৱাই লিখিছিল: ""In [an] attempt to prepare a chronological list of these kings ... I have been left, more or less, to conjecture. Some of my conjectures may be unfounded."{{harvcol|Barua|1933|p=xiii}}</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিয়ে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== {{Main|চুতীয়া ৰাজবংশ}} ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। ১৪ শতিকাৰ অন্তিমটো দশকত ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহে কামৰূপ-কমতা অঞ্চল আক্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই আক্ৰমণ আৰু কামৰূপ দখলৰ প্ৰমাণ বʼকুৰ ১৩৮৯ চনৰ এখন শিলালিপিত পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>। এই কথা বিশ্বনাথৰ হেলেম অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ১৩৯৯ খৃষ্টাব্দৰ (১৩২১ শক) হাজোৰ নকুছি অঞ্চলত কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলিৰ পৰাও জনা যায়।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> ফলিখনত ভূমিদানৰ দক্ষিণ সীমা বৰ্ণনা কৰিবলৈ "শ্ৰী গিয়াচুদ্দিনে কামৰূপ শাসন কৰা সময়ত গন্ত্ৰী, মন্ত্ৰী-পালী আদিয়ে ভোগ কৰা মাটি" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।‌ ফলিৰ বাকি অংশত গৌড়াধিপতি জনক কোনোবা ৰজা এজনে পৰাস্ত কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও উক্ত ৰজা জনৰ নাম থকা অংশটো অস্পষ্ট বুলি কোৱা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/helem-copperplate-1399 Helem copper plated dated to 1399 p.6]</ref> এই আক্ৰমণৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। সেইসময়তে পূব দিশত চুতীয়া ৰাজ্যখন শক্তিশালী হৈ উঠিছিল। ফল স্বৰূপত চুতীয়া ৰাজশক্তিয়ে পশ্চিম পিনে পাতনি মেলে। [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ (ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ) ১৪২৮ চনৰ তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০<ref>সত্যনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৩৯০ বা তাৰো আগৰ পৰা ১৪০০ লৈকে হ'ব লাগে। তেওঁৰ দিনৰ ১৩৯২ খৃষ্টাব্দৰ দুখন তাম্ৰলিপি উদ্ধাৰ হৈছে। ১৪০১ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণে ভূমি দান কৰিছিল</ref>) “কামদেৱৰ শত্ৰু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। ফলিখনত যদিও এই “শত্ৰু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। ১৩৯৯ চনৰ হেলেম অঞ্চলৰ তামৰ ফলি খনৰ পৰা এই সময়ছোৱাত মুচলমান সকলে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰাৰ কথা জনা যায়। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> পৰৱৰ্তী কালৰ এখন [[বুৰঞ্জী]]তো চুতীয়া ৰজাক ''কমতেশ্বৰ'' উপাধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনৰ "অসম বুৰঞ্জী" অনুসৰি, আহোম ৰজা [[চুখাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত “চুটীয়া-কছাৰিৰ ৰজা কমতেশ্বৰ”-এ নিজৰ দুই জীয়ৰী ৰাজনী আৰু ভাজনীক আহোম ৰজালৈ বিয়া দি মিত্ৰতা স্থাপন কৰিছিল। বুৰঞ্জীখনত “চুটীয়া-কছাৰি” শব্দটো চুতীয়া ৰজা তথা চুতীয়া লোকসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই কথাটো [[চুতুফা]]ৰ মৃত্যুৰ বৰ্ণনাতো স্পষ্ট হয়, য'ত একেজন শাসকক প্ৰথমে “চুটীয়া-কছাৰিৰ ৰজা” আৰু তাৰ ঠিক পাছতে “চুটীয়া ৰজা” বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Phukan|2007|pp=30–31}}</ref>{{efn|বুৰঞ্জীখনে এই “চুটীয়া-কছাৰি ৰজা”-জনক আন এজন ''ন-কছাৰি ৰজা''ৰ পৰা স্পষ্টভাৱে পৃথক কৰি উল্লেখ কৰা হৈছে; এই ন-কছাৰি ৰজাজন সম্ভৱতঃ [[ কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰজা]] আছিল, কাৰণ তেওঁৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ দিচৈ নদীৰ অঞ্চলত বিস্তৃত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Phukan|2007|p=24}}</ref>}}<ref>"এইজনা স্বৰ্গদেৱলৈ চুটীয়া কছাৰিৰ ৰজা, কমতেশ্বৰে দুজনী জীয়েকক দি মিত্ৰ কৰিলে। বৰ জীয়েকৰ নাম ৰাজনী সৰু জীয়েকৰ নাম ভাজনী, ৰাজনী গৰ্ভত ৰজাৰ সন্তান এটি জন্মিল, তেওঁৰ নাম তাওচুলাই হ'ল। ... চুটীয়া কছাৰি ৰজাই এইজনা স্বৰ্গদেৱলৈ জীয়েকক দি মিত্ৰ কৰাত নকছাৰি ৰজাই ৰজা হৈ থাকাত অসম ৰজা ডাঙৰ ৰজা হল বুলি ভয় পাই তলতীয়া হৈ দিচৈ নদীলৈকে এৰি দিয়াত স্বৰ্গদেৱৰ ৰাজ্যৰ সামিল হল।" {{harvcol|Phukan|2007|p=24}}</ref> পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”।<ref>{{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|page=62}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ "দুৰ্লভনাৰায়ণ" নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলও এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজৰে এটা পৰিয়াল আছিল। এই পৰিয়ালসমূহক প্ৰথমতে উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ লেঙামাগুৰি আৰু পাছলৈ নগাঁৱৰ তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ লোকবিশ্বাসৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এই অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব কাল ১৪ শতিকাৰ মধ্যভাগ বুলি অনুমান কৰিছিল। কিন্তু ২০১৬ চনত লিখা গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধত ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালো পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগৰ মাজত হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> মহেশ্বৰ নেওগে নিজৰ লেখনীত পঞ্চদশ শতিকাৰ আগভাগত কমতা ৰাজ্য শাসন কৰা আন এজন দুৰ্লভ নাৰায়ণ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44</ref> এইজন ৰজাৰ লগত কামৰূপ অঞ্চলৰ আৰিমত্ত ৰজাৰ যুদ্ধ হৈছিল। এছ. চি. ৰাজখোৱাই ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী'', ৱেডৰ বিৱৰণ আৰু ৰতিকান্ত দ্বিজৰ ''ৰাজবংশাৱলী'' তুলনা কৰি ''ৰাজবংশাৱলী''ৰ এটা পাঠত দিয়া ১৩৬০ শক (১৪৩৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ক অৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ শেষ বছৰ বুলি গ্ৰহণ কৰিছে। সেই অনুসৰি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভেন্দ্ৰৰ সৈতে অৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষ “পঞ্চদশ শতিকাৰ বিশৰ দশকৰ পাছলৈ” নিব নোৱাৰি, অৰ্থাৎ দুৰ্লভেন্দ্ৰ ১৪২০ৰ দশকত বা তাৰ আগতে কমতাৰ ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় আছিল।<ref>{{cite journal |last=Rajkhowa |first=S. C. |title=The Kingdom of Kāmarupa and Kamatā in the 14th and 15th Centuries |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=8 |year=1945 |pages=139–146 |jstor=45435410 quote=If Arimatta's reign ended in 1360 saka i.e. 1438 A.D. his struggle with Durlabhendra must be placed not later than the twenties of the 15th century.}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে দুৰ্লভনাৰায়ণ নামৰ প্ৰথমজন ৰজাই ১৪ শতিকাৰ মধ্য ভাগত আৰু দ্বিতীয় জনে ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগত ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44,"The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."</ref> কিন্তু বানীপ্ৰশন্ন মিশ্ৰৰ তথ্যৰ অনুসৰি প্ৰথম জন দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসন কালো ১৫ শতিকাৰ আগ ভাগে আছিল। গতিকে দুয়োজন দুৰ্লভনাৰায়ণ একেই জন ৰজা হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। নেওগৰ মতে দ্বিতীয়জন দুৰ্লভনাৰায়ণ ধৰ্মপাল নামৰ ৰজা এজনৰ পুত্ৰ আছিল।<ref>Maheswar Neog, "Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam", pp.42-44,"The identity of Dharmapala, Durlabhnarayana's kinsmen could not be fixed. In one Buranji an unnamed king of Kamata is mentioned, with whom the deity, Bhairava, residing in a stone idol, places towards the west of his capital, was displeased and migrated thereform to Halanginagara...It is a divine agency which is made responsible for the flight both of Dharmapala of the carita as well as of the unnamed Kamata king of the Buranji. My surmise is that they are one and the same person...According to the Assam Buranji, Durlabhendra was the unnamed Kamata king's son by his queen, Sulocana. Durlabhendra remained in the capital with his mother when his father fled to Asama, and became king of Kamata...The reign of Durlabhendra and his father, in view of Durlabhendra's fight with Arimatta, may be appropriately assigned to the first part of the fifteenth century."</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃৰ নামো ধৰ্মনাৰায়ণ আছিল। হেম সৰস্বতীয়ে দুৰ্লভনাৰায়ণক ‘‘কমতামণ্ডল’’ৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''প্ৰহ্লাদ চৰিত্ৰ''' উল্লেখ কৰিছে- "কমতামণ্ডল দুলৰ্ভনাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপম৷ তাহান ৰাজ্যত ৰুদ্ৰসৰস্বতী দেৱযানী কন্যা নাম৷৷ তাহান তনয় হেমসৰস্বতী ধ্ৰুৱৰ অনুজ ভাই৷"</ref><ref name="sarma">{{cite book | title=অসমীয়া সাহিত্যৰ সমীক্ষাত্মক ইতিবৃত্ত | publisher=প্ৰতিমা দেৱী | author=ড: [[সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা]] | authorlink=| year=১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=৫৩-৫৪}}</ref> প্ৰাচীন কামৰূপৰ তাম্ৰশাসন আৰু সংস্কৃত ৰাজনৈতিক পৰিভাষাত ‘‘মণ্ডল’’ শব্দটো এক আঞ্চলিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰ বুজাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আনহাতে, চুতীয়া তামৰ ফলিত দুৰ্লভনাৰায়ণৰে ‘‘সাধয়াপতি’’ বা সদিয়াৰ ৰজা বুলি পৰিচয় দিয়া দেখা নাযায়; তাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষ ৰত্ননাৰায়ণ ‘‘কমতাপুৰ’’ৰ ৰজা হৈছিল বুলিহে উল্লেখ কৰিছে। দুৰ্লভনাৰায়ণে পৃষ্ঠাপোষকতা আগ বঢ়োৱা আন এজন কবি হৈছে "হৰিবৰ বিপ্ৰ"। ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এইজন কবিকে ৰামানন্দ দ্বিজৰ "শ্ৰী শ্ৰী বংশী গোপালদেৱ চৰিত"ত উল্লেখ কৰা বংশীগোপালদেৱৰ ককাক হৰিবৰ বিপ্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="ভৰালী">{{cite book | title=এহেজাৰ বছৰৰ এশগৰাকী অসমীয়া | publisher=চিত্ৰলেখা পাব্লিকেশ্বন্‌ছ | author=ভৰালী, হেমন্ত কুমাৰ | year=২০০১ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯৮-২৯৯}}</ref> ৰচনাখনত হৰিবৰ বিপ্ৰক ''"কুণ্ডিল গোষ্ঠীত জাত পুৰুষ সুন্দৰ / ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গ্ৰামেশ্বৰ মুখ্য পণ্ডিতৰ"'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ তেওঁক কুণ্ডিল বা চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোক আৰু ব্যাঘ্ৰপিণ্ডা গাঁৱৰ গ্ৰামেশ্বৰ বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Harivara Vipra’s Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |editor=Birinchi Kumar Barua; Maheswar Neog |publisher=Gauhati University |year=1960 |page=}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে হৰিবৰ বিপ্ৰৰ ৰচনাত ‘‘চেতিয়া’’ শব্দৰ উল্লেখো পোৱা যায়। এই শব্দ কিছু ইতিহাসবিদে আহোম যুগৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণত যোগ হোৱা বুলি ক'ব খোজে।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=34}}</ref> কিন্তু বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা দেখা যে এই ''চেতিয়া'' পদবী চুতীয়া ৰাজ্যতো আছিল<ref>Bhuyan, S.K, "Deodhai Buranji, p.16</ref> আৰু চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পাছৰ পৰাহে আহোম ৰাজ্যত প্ৰচলিত হৈছিল।<ref>S.K, "Satsari Buranji, p.16</ref> "কবিৰত্ন সৰস্বতী"ৰ ৰচনাৰ পৰা জনা যায় যে তেওঁক দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ইন্দ্ৰনাৰায়ণয়ে পৃষ্ঠা পোষকতা আগ বঢ়াইছিল। ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰৰ মতে মাধৱদেৱৰ ভনীয়েক উৰ্বশীয়ে দহ বছৰ বয়সত (১৫২৬ শতিকাত)<ref>{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Deprovincialising Srimanta Sankaradeva |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |year=2015 |pages=24–25 }}</ref> এই কবিজনৰ বংশৰ ৰামদাস আতাক বিয়া কৰাইছিল। ৰামদাস ৰত্ন সৰস্বতীৰ পাছৰ ষষ্ঠ প্ৰজন্মৰ পুৰুষ আছিল।<ref>{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=Aspects of Early Assamese Literature |publisher=Gauhati University |year=1953 |page=44}}</ref> সেই অনুসৰি ইন্দ্ৰনাৰায়ণৰ শাসনকালও পঞ্চদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধৰ মাজভাগত (প্ৰায় ১৪২০–১৪৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। এই সকলো তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছু গৱেষকে কমতা, কামৰূপ আৰু শদিয়া একেই ৰাজ শক্তিয়ে পৰিচালিত কৰিছিল বুলি ক'ব খোজে।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> তথাপিটো কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ‌ একে ব্যক্তি আছিল নে নাই, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদ সকলৰ মাজত বৰ্তমানেও একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> এই ৰাজবংশটোৰ শাসনৰ শেষৰ পিনে (১৪৯২–৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত) বংগৰ ছামছুদ্দিন মুজাফ্ফৰ শ্বাহই কামতা ৰাজ্যৰ অন্ততঃ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''কমতা মৰ্দন'' উপাধি থকা মোহৰ মাৰে।<ref>{{cite Banglapedia|article=Coins|author=Muhammad Rezaul Karim}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{notelist}} ==উদ্ধৃতি== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} *{{cite book |last=Phukan |first=Padmeswar Naobaisha |editor-last=Tamuli |editor-first=Lakshminath |title=Naobaisha Phukanar Asom Buranji |script-title=as:নাওবৈছা ফুকনৰ অসম বুৰঞ্জী |edition=2nd |year=2007 |url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901 |ref=harv }} *{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |year=1933 |publisher=Published by the Author |ref=harv}} *{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam |year=1980 |ref=harv}} {{refend}} {{History of Assam}} <references/> [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] m83jn4gtvarr8ao24yzp6hm12l4fuve 0 49499 646343 565730 2026-10-20T21:16:13Z Ananya Taye 28065 added cited content 646343 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Parsuram.jpg|thumb|লোহিত নদীয়ে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে]] '''লোহিত নদী''' বা '''জায়ো নদী''' হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[চীন]]ৰ এখন নদী। কাংগ্ৰি গাৰ্পো ৰেঞ্জৰ [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]]ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, তাত ইয়াক জায়ো নদী ({{Lang-zh|察隅河}}) বোলে। তাৰ পৰা ই লোহিত নাম লৈ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ (১২০ মাইল) অতিক্ৰম কৰি আহি [[অসম]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|চিয়াং]] ([[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]])ত মিলিত হৈছে। হিন্দুসকলৰ এক পবিত্ৰ স্থান [[পৰশুৰাম কুণ্ড]], লোহিত নদীৰ নামনিতেই অৱস্থিত। প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ মকৰ সংক্ৰান্তিত প্ৰায় ৭০,০০০ তকৈও অধিক ভক্ত আৰু সাধুৱে পৰশুৰাম কুণ্ডত পবিত্ৰ স্নান কৰে।<ref>{{Cite news|title=70,000 devotees take holy dip in Parshuram Kund|url=http://archive.indianexpress.com/news/70000-devotees-take-holy-dip-in-parshuram-kund/1061283/|date=18 January 2013|author=PTI|accessdate=13 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Arunachal Pradesh planning to promote tourism at Parsuram Kund|publisher=Daily News & Analysis|url=https://www.dnaindia.com/india/report-arunachal-pradesh-planning-to-promote-tourism-at-parsuram-kund-1779235|date=19 December 2012|author=PTI|accessdate=13 January 2019}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== লোহিত নদী বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত পৃথক নামেৰে পৰিচিত। নদীখনক ইয়াৰ ৰঙচুৱা পানীৰ বাবে ''লোহিত'' (''তেজৰ নদী'') বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। নদীখনৰ অৱবাহিকাৰ লেটেৰাইট বা ৰঙা মাটিক ইয়াৰ পানীৰ এনে বৰণৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। মিচিমিসকলে ''টেলু'' (''Tellu'') বুলি কয়। [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত লোহিত–ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থা ''দিলাও'' (''Dilao'') আৰু আহোমসকলৰ মাজত ''তিলাও'' (''Tilao'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯০৭–১৯০৮ চনত লোহিত–ব্ৰহ্মপুত্ৰ অঞ্চলৰ জৰীপ কৰা নোৱেল উইলিয়ামছনে এই নামসমূহ লিপিবদ্ধ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Williamson |first=Noël |year=1909 |title=The Lohit-Brahmaputra between Assam and South-Eastern Tibet, November, 1907, to January, 1908 |journal=The Geographical Journal |volume=34 |pages=363–383 |doi=10.2307/1777190 |jstor=1777190 |url=https://zenodo.org/record/2394864 |quote=Tibetans call it the Zayul Chu, and the Mishmi name is Tellu }}</ref> তিব্বতীসকলে নদীখনক ''জায়ুল চু'' (''Zayul Chu'') বুলি কয়। তিব্বতৰ জায়ু কাউণ্টিৰ মাজেৰে বৈ অহা নদীখনৰ নাম ''জায়ুল চু''। চীনা ভাষাত ইয়াৰ নাম ''চায়ু হে'' ({{lang-zh|察隅河}}, ''Cháyú Hé'')। নদীখনৰ আন এটা প্ৰধান উৎসনদী ''কাংৰি কাৰ্পো চু'' (''Kangri Karpo Chu'')ক ''ৰংটো চু'' (''Rongto Chu'') আৰু ''জায়ুল ঙু চু'' (''Zayul Ngu Chu'') বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite journal |last1=Kingdon Ward |first1=F. |last2=Smith |first2=Malcolm |title=The Himalaya East of the Tsangpo |journal=The Geographical Journal |date=November 1934 |volume=84 |number=5 |pages=369–394 |doi=10.2307/1786924 |jstor=1786924 }}</ref> ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== লোহিত নদীৰ উপত্যকা মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ [[লোহিত নদী|লোহিত]], [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ ফলত লোহিত উপত্যকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আহোমসকলে অধিকাৰ কৰে আৰু উপত্যকাটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref name="Nath2013"/> ===আধুনিক যুগ=== লোহিত নদীৰ পাহাৰীয়া অংশৰ প্ৰচণ্ড সোঁত আৰু গভীৰ গিৰিখাতৰ বাবে ইয়াত নৌচালনা আৰু জলক্ৰীড়া বিশেষভাৱে প্ৰত্যাহ্বানমূলক। নদীখনত ৰাফটিং অভিযান তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক অনুষ্ঠিত হৈছে। ১৯৯৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে লোহিত নদীত ৰাফটিং আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনৰ ডিচেম্বৰত নদীখনত প্ৰথম সফল কায়াক অৱৰোহণ সম্পন্ন হয়। লোহিত নদী ভাৰত–চীন সীমান্তৰ ওচৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহিছে। [[ভাৰতীয় সেনা]]ই নদীখনক বিভিন্ন অভিযান আৰু প্ৰশিক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। ==গতিপথ== ===উৎপত্তি আৰু তিব্বতীয় অংশ=== লোহিত নদীৰ উৎপত্তি চীনৰ অধীনস্থ [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]]ৰ জায়ু কাউণ্টিত অৱস্থিত কাংৰি কাৰ্পো পৰ্বতমালাত। নদীখন মূলতঃ দুখন উৎসনদীৰ সংগমত গঠিত হৈছে। ইয়াৰে এখন ''কাংৰি কাৰ্পো চু'' (''Kangri Karpo Chu'') বা ''ৰংটো চু'', যিখনৰ উৎপত্তি কাংৰি কাৰ্পো পৰ্বতমালাত; আনখন হৈছে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশৰ পৰা বৈ অহা ''জায়ুল চু'' (''Zayul Chu'')। এই দুখন নদী তিব্বতৰ [[ৰিমা]] নগৰৰ নামনিত মিলিত হয়।<ref>{{cite journal |last1=Kingdon Ward |first1=F. |last2=Smith |first2=Malcolm |title=The Himalaya East of the Tsangpo |journal=The Geographical Journal |date=November 1934 |volume=84 |number=5 |pages=369–394 |doi=10.2307/1786924 |jstor=1786924 }}</ref> এই সংগমৰ পিছত একত্ৰিত নদীখন তিব্বতৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত প্ৰৱেশ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজেৰে প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ বৈ অহাৰ পিছত নদীখনে অসমৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। সমতল অঞ্চলত নদীখন ''লোহিত'' নামেৰে পৰিচিত। ইয়াৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৫৬০ কিলোমিটাৰ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি প্ৰায় ৪১,৪৯৯ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/MAPS/CENTRAL%20ASIA/GANGES_UPPERB/index.html |title=Upper Brahmaputra |website=Rivers Network }}</ref> ===অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজেৰে=== [[File:Hanging Bridge, Kahoo, Arunachal Pradesh, India.jpg|thumb|অৰুণাচল প্ৰদেশত প্ৰৱেশ কৰাৰ কিছু পিছত কাহোৰ ওচৰত লোহিত নদী।]] তিব্বতৰ পৰা ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত লোহিত নদী অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পূব অংশৰ গভীৰ পাহাৰীয়া উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ আহে। নদীখন ভাৰতৰ পূব সীমান্তৰ অন্যতম প্ৰান্তীয় বসতিস্থল কিবিথুৰ ওচৰেদি পাৰ হয়। তাৰপৰা ই [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ মাজেৰে বৈ অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অভিমুখে আগবাঢ়ে। লোহিত নদীৰ গতিপথৰ অধিকাংশ অঞ্চল ঘন অৰণ্যৰে আবৃত। ইয়াৰ উজনি অংশত আল্পীয় উদ্ভিদৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে উপক্ৰান্তীয় অৰণ্য আৰু নামনি অংশত ঘন ক্ৰান্তীয় অৰণ্য দেখা যায়। উজনি অঞ্চলত বিভিন্ন বৰণৰ ৰড'ডেনড্ৰন ফুল আৰু নামনি অঞ্চলৰ অৰণ্যত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[অৰ্কিড]] পোৱা যায়। অঞ্চলটো বিভিন্ন ঔষধি উদ্ভিদৰ বাবেও পৰিচিত। ইয়াৰ ভিতৰত ঔষধি গুণসম্পন্ন ''মিচিমি তিতা'' নামৰ কপ্টিছ (''Coptis'') উদ্ভিদ উল্লেখযোগ্য।{{citation needed|date=October 2026}} এই পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত প্ৰধানকৈ [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বসবাস কৰে। আনহাতে নামনি সমতল অঞ্চলত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতি]] আৰু চিংফৌ জনগোষ্ঠীৰ উপস্থিতি উল্লেখযোগ্য। খামতি আৰু চিংফৌসকলৰ ঐতিহাসিক প্ৰব্ৰজন [[পাটকাই পৰ্বত]]ৰ সিপাৰৰ বাৰ্মা অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। তেওঁলোকৰ মাজত [[থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ আছে। নদীখনৰ গতিপথৰ কাষৰ অঞ্চলসমূহত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ মিলন ঘটিছে। তিব্বতৰ বৌদ্ধ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা, পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত প্ৰাণবাদী বিশ্বাস, নামনি অঞ্চলৰ থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু হিন্দু ধৰ্মীয় তীৰ্থস্থানসমূহ এই সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ অংশ। তিব্বত, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ সংযোগস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে অঞ্চলটো ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সংস্কৃতিৰ মিলনক্ষেত্ৰ। ===অসম উপত্যকাত=== [[File:Parsuram.jpg|thumb|[[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ৰ ওচৰত লোহিত নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰিছে।]] [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ৰ ওচৰত লোহিত নদী পাহাৰীয়া অঞ্চল এৰি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা নদীখন অসমৰ পূব অংশৰ মাজেৰে বৈ আহি [[চিয়াং নদী]] বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে মিলিত হয়। এই সংগমস্থল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উজনি অংশত অৱস্থিত। [[File:An Aerial view of the Dhola-Sadiya bridge across River Brahmaputra, inaugurated by the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in Assam on May 26, 2017.jpg|thumb|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত লোহিত নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত ধলা–শদিয়া দলং।]] লোহিত নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] বা ধলা–শদিয়া দলং ভাৰতৰ অন্যতম দীঘল পথ দলং। এই দলংখনে নদীখনৰ দক্ষিণ পাৰৰ ধলা আৰু উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চলক সংযোগ কৰি অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজৰ যাতায়াত ব্যৱস্থাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। লোহিত নদীৰ বাওঁপাৰৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত জুৱাও (''Zuao''), ঘোলুম (''Gholum''), লাটি (''Lati'') আৰু ন দিহিং নদী উল্লেখযোগ্য। সোঁপাৰৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত ডাভ (''Dav''), ডেলাই (''Delai''), টিডিং (''Tiding'') আৰু দিবাং নদী উল্লেখযোগ্য। ===পৰশুৰাম কুণ্ড=== লোহিত নদীৰ নামনি অংশত অৱস্থিত [[পৰশুৰাম কুণ্ড]] হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান। প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ [[মকৰ সংক্ৰান্তি]] উপলক্ষে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্ত আৰু সাধুসকলে ইয়াত পবিত্ৰ স্নান কৰিবলৈ আহে। প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদন অনুসৰি, এই উপলক্ষে ৭০,০০০ৰো অধিক ভক্ত আৰু সাধুৱে পৰশুৰাম কুণ্ডত স্নান কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=70,000 devotees take holy dip in Parshuram Kund |url=http://archive.indianexpress.com/news/70000-devotees-take-holy-dip-in-parshuram-kund/1061283/ |work=The Indian Express |date=18 January 2013 |author=PTI |access-date=13 January 2019 }}</ref><ref>{{cite web |title=Arunachal Pradesh planning to promote tourism at Parsuram Kund |publisher=Daily News & Analysis |url=https://www.dnaindia.com/india/report-arunachal-pradesh-planning-to-promote-tourism-at-parsuram-kund-1779235 |date=19 December 2012 |author=PTI |access-date=13 January 2019 }}</ref> == লগতে চাওক == * [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] == তথ্য সূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{commons category-inline|Lohit River|লোহিত নদী}} * [http://unjobs.org/duty_stations/india/arunachal-pradesh/lohit Report Assam Floods 16 Jun 2006 - Lohit] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] 3dujfskf0nw5pmnad2erqgaauw40fv0 646344 646343 2026-10-20T21:16:27Z Ananya Taye 28065 /* নামৰ উৎপত্তি */ 646344 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Parsuram.jpg|thumb|লোহিত নদীয়ে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে]] '''লোহিত নদী''' বা '''জায়ো নদী''' হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[চীন]]ৰ এখন নদী। কাংগ্ৰি গাৰ্পো ৰেঞ্জৰ [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]]ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, তাত ইয়াক জায়ো নদী ({{Lang-zh|察隅河}}) বোলে। তাৰ পৰা ই লোহিত নাম লৈ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ (১২০ মাইল) অতিক্ৰম কৰি আহি [[অসম]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|চিয়াং]] ([[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]])ত মিলিত হৈছে। হিন্দুসকলৰ এক পবিত্ৰ স্থান [[পৰশুৰাম কুণ্ড]], লোহিত নদীৰ নামনিতেই অৱস্থিত। প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ মকৰ সংক্ৰান্তিত প্ৰায় ৭০,০০০ তকৈও অধিক ভক্ত আৰু সাধুৱে পৰশুৰাম কুণ্ডত পবিত্ৰ স্নান কৰে।<ref>{{Cite news|title=70,000 devotees take holy dip in Parshuram Kund|url=http://archive.indianexpress.com/news/70000-devotees-take-holy-dip-in-parshuram-kund/1061283/|date=18 January 2013|author=PTI|accessdate=13 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Arunachal Pradesh planning to promote tourism at Parsuram Kund|publisher=Daily News & Analysis|url=https://www.dnaindia.com/india/report-arunachal-pradesh-planning-to-promote-tourism-at-parsuram-kund-1779235|date=19 December 2012|author=PTI|accessdate=13 January 2019}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== লোহিত নদী বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত পৃথক নামেৰে পৰিচিত। নদীখনক ইয়াৰ ৰঙচুৱা পানীৰ বাবে ''লোহিত'' (''তেজৰ নদী'') বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। নদীখনৰ অৱবাহিকাৰ লেটেৰাইট বা ৰঙা মাটিক ইয়াৰ পানীৰ এনে বৰণৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। মিচিমিসকলে ''টেলু'' (''Tellu'') বুলি কয়। [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত লোহিত–ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থা ''দিলাও'' (''Dilao'') আৰু আহোমসকলৰ মাজত ''তিলাও'' (''Tilao'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯০৭–১৯০৮ চনত লোহিত–ব্ৰহ্মপুত্ৰ অঞ্চলৰ জৰীপ কৰা নোৱেল উইলিয়ামছনে এই নামসমূহ লিপিবদ্ধ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Williamson |first=Noël |year=1909 |title=The Lohit-Brahmaputra between Assam and South-Eastern Tibet, November, 1907, to January, 1908 |journal=The Geographical Journal |volume=34 |pages=363–383 |doi=10.2307/1777190 |jstor=1777190 |url=https://zenodo.org/record/2394864 |quote=Tibetans call it the Zayul Chu, and the Mishmi name is Tellu }}</ref> তিব্বতীসকলে নদীখনক ''জায়ুল চু'' (''Zayul Chu'') বুলি কয়। তিব্বতৰ জায়ু কাউণ্টিৰ মাজেৰে বৈ অহা নদীখনৰ নাম ''জায়ুল চু''। চীনা ভাষাত ইয়াৰ নাম ''চায়ু হে'' ({{lang-zh|察隅河}}, ''Cháyú Hé'')। নদীখনৰ আন এটা প্ৰধান উৎসনদী ''কাংৰি কাৰ্পো চু'' (''Kangri Karpo Chu'')ক ''ৰংটো চু'' (''Rongto Chu'') আৰু ''জায়ুল ঙু চু'' (''Zayul Ngu Chu'') বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite journal |last1=Kingdon Ward |first1=F. |last2=Smith |first2=Malcolm |title=The Himalaya East of the Tsangpo |journal=The Geographical Journal |date=November 1934 |volume=84 |number=5 |pages=369–394 |doi=10.2307/1786924 |jstor=1786924 }}</ref> ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== লোহিত নদীৰ উপত্যকা মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ [[লোহিত নদী|লোহিত]], [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ ফলত লোহিত উপত্যকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আহোমসকলে অধিকাৰ কৰে আৰু উপত্যকাটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref name="Nath2013"/> ===আধুনিক যুগ=== লোহিত নদীৰ পাহাৰীয়া অংশৰ প্ৰচণ্ড সোঁত আৰু গভীৰ গিৰিখাতৰ বাবে ইয়াত নৌচালনা আৰু জলক্ৰীড়া বিশেষভাৱে প্ৰত্যাহ্বানমূলক। নদীখনত ৰাফটিং অভিযান তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক অনুষ্ঠিত হৈছে। ১৯৯৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে লোহিত নদীত ৰাফটিং আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনৰ ডিচেম্বৰত নদীখনত প্ৰথম সফল কায়াক অৱৰোহণ সম্পন্ন হয়। লোহিত নদী ভাৰত–চীন সীমান্তৰ ওচৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহিছে। [[ভাৰতীয় সেনা]]ই নদীখনক বিভিন্ন অভিযান আৰু প্ৰশিক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। ==গতিপথ== ===উৎপত্তি আৰু তিব্বতীয় অংশ=== লোহিত নদীৰ উৎপত্তি চীনৰ অধীনস্থ [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]]ৰ জায়ু কাউণ্টিত অৱস্থিত কাংৰি কাৰ্পো পৰ্বতমালাত। নদীখন মূলতঃ দুখন উৎসনদীৰ সংগমত গঠিত হৈছে। ইয়াৰে এখন ''কাংৰি কাৰ্পো চু'' (''Kangri Karpo Chu'') বা ''ৰংটো চু'', যিখনৰ উৎপত্তি কাংৰি কাৰ্পো পৰ্বতমালাত; আনখন হৈছে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশৰ পৰা বৈ অহা ''জায়ুল চু'' (''Zayul Chu'')। এই দুখন নদী তিব্বতৰ [[ৰিমা]] নগৰৰ নামনিত মিলিত হয়।<ref>{{cite journal |last1=Kingdon Ward |first1=F. |last2=Smith |first2=Malcolm |title=The Himalaya East of the Tsangpo |journal=The Geographical Journal |date=November 1934 |volume=84 |number=5 |pages=369–394 |doi=10.2307/1786924 |jstor=1786924 }}</ref> এই সংগমৰ পিছত একত্ৰিত নদীখন তিব্বতৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত প্ৰৱেশ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজেৰে প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ বৈ অহাৰ পিছত নদীখনে অসমৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। সমতল অঞ্চলত নদীখন ''লোহিত'' নামেৰে পৰিচিত। ইয়াৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৫৬০ কিলোমিটাৰ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি প্ৰায় ৪১,৪৯৯ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/MAPS/CENTRAL%20ASIA/GANGES_UPPERB/index.html |title=Upper Brahmaputra |website=Rivers Network }}</ref> ===অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজেৰে=== [[File:Hanging Bridge, Kahoo, Arunachal Pradesh, India.jpg|thumb|অৰুণাচল প্ৰদেশত প্ৰৱেশ কৰাৰ কিছু পিছত কাহোৰ ওচৰত লোহিত নদী।]] তিব্বতৰ পৰা ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত লোহিত নদী অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পূব অংশৰ গভীৰ পাহাৰীয়া উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ আহে। নদীখন ভাৰতৰ পূব সীমান্তৰ অন্যতম প্ৰান্তীয় বসতিস্থল কিবিথুৰ ওচৰেদি পাৰ হয়। তাৰপৰা ই [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ মাজেৰে বৈ অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অভিমুখে আগবাঢ়ে। লোহিত নদীৰ গতিপথৰ অধিকাংশ অঞ্চল ঘন অৰণ্যৰে আবৃত। ইয়াৰ উজনি অংশত আল্পীয় উদ্ভিদৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে উপক্ৰান্তীয় অৰণ্য আৰু নামনি অংশত ঘন ক্ৰান্তীয় অৰণ্য দেখা যায়। উজনি অঞ্চলত বিভিন্ন বৰণৰ ৰড'ডেনড্ৰন ফুল আৰু নামনি অঞ্চলৰ অৰণ্যত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[অৰ্কিড]] পোৱা যায়। অঞ্চলটো বিভিন্ন ঔষধি উদ্ভিদৰ বাবেও পৰিচিত। ইয়াৰ ভিতৰত ঔষধি গুণসম্পন্ন ''মিচিমি তিতা'' নামৰ কপ্টিছ (''Coptis'') উদ্ভিদ উল্লেখযোগ্য।{{citation needed|date=October 2026}} এই পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত প্ৰধানকৈ [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বসবাস কৰে। আনহাতে নামনি সমতল অঞ্চলত [[খামতি জনগোষ্ঠী|খামতি]] আৰু চিংফৌ জনগোষ্ঠীৰ উপস্থিতি উল্লেখযোগ্য। খামতি আৰু চিংফৌসকলৰ ঐতিহাসিক প্ৰব্ৰজন [[পাটকাই পৰ্বত]]ৰ সিপাৰৰ বাৰ্মা অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। তেওঁলোকৰ মাজত [[থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ আছে। নদীখনৰ গতিপথৰ কাষৰ অঞ্চলসমূহত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ মিলন ঘটিছে। তিব্বতৰ বৌদ্ধ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা, পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত প্ৰাণবাদী বিশ্বাস, নামনি অঞ্চলৰ থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু হিন্দু ধৰ্মীয় তীৰ্থস্থানসমূহ এই সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ অংশ। তিব্বত, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ সংযোগস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে অঞ্চলটো ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সংস্কৃতিৰ মিলনক্ষেত্ৰ। ===অসম উপত্যকাত=== [[File:Parsuram.jpg|thumb|[[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ৰ ওচৰত লোহিত নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰিছে।]] [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ৰ ওচৰত লোহিত নদী পাহাৰীয়া অঞ্চল এৰি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা নদীখন অসমৰ পূব অংশৰ মাজেৰে বৈ আহি [[চিয়াং নদী]] বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে মিলিত হয়। এই সংগমস্থল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উজনি অংশত অৱস্থিত। [[File:An Aerial view of the Dhola-Sadiya bridge across River Brahmaputra, inaugurated by the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in Assam on May 26, 2017.jpg|thumb|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত লোহিত নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত ধলা–শদিয়া দলং।]] লোহিত নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] বা ধলা–শদিয়া দলং ভাৰতৰ অন্যতম দীঘল পথ দলং। এই দলংখনে নদীখনৰ দক্ষিণ পাৰৰ ধলা আৰু উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চলক সংযোগ কৰি অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজৰ যাতায়াত ব্যৱস্থাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। লোহিত নদীৰ বাওঁপাৰৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত জুৱাও (''Zuao''), ঘোলুম (''Gholum''), লাটি (''Lati'') আৰু ন দিহিং নদী উল্লেখযোগ্য। সোঁপাৰৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত ডাভ (''Dav''), ডেলাই (''Delai''), টিডিং (''Tiding'') আৰু দিবাং নদী উল্লেখযোগ্য। ===পৰশুৰাম কুণ্ড=== লোহিত নদীৰ নামনি অংশত অৱস্থিত [[পৰশুৰাম কুণ্ড]] হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান। প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ [[মকৰ সংক্ৰান্তি]] উপলক্ষে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্ত আৰু সাধুসকলে ইয়াত পবিত্ৰ স্নান কৰিবলৈ আহে। প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদন অনুসৰি, এই উপলক্ষে ৭০,০০০ৰো অধিক ভক্ত আৰু সাধুৱে পৰশুৰাম কুণ্ডত স্নান কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=70,000 devotees take holy dip in Parshuram Kund |url=http://archive.indianexpress.com/news/70000-devotees-take-holy-dip-in-parshuram-kund/1061283/ |work=The Indian Express |date=18 January 2013 |author=PTI |access-date=13 January 2019 }}</ref><ref>{{cite web |title=Arunachal Pradesh planning to promote tourism at Parsuram Kund |publisher=Daily News & Analysis |url=https://www.dnaindia.com/india/report-arunachal-pradesh-planning-to-promote-tourism-at-parsuram-kund-1779235 |date=19 December 2012 |author=PTI |access-date=13 January 2019 }}</ref> == লগতে চাওক == * [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] == তথ্য সূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{commons category-inline|Lohit River|লোহিত নদী}} * [http://unjobs.org/duty_stations/india/arunachal-pradesh/lohit Report Assam Floods 16 Jun 2006 - Lohit] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] oro452a234tmhz1qjwyih1h3fe6exbb 646345 646344 2026-10-20T21:17:18Z Ananya Taye 28065 /* গতিপথ */ 646345 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Parsuram.jpg|thumb|লোহিত নদীয়ে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে]] '''লোহিত নদী''' বা '''জায়ো নদী''' হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[চীন]]ৰ এখন নদী। কাংগ্ৰি গাৰ্পো ৰেঞ্জৰ [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]]ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, তাত ইয়াক জায়ো নদী ({{Lang-zh|察隅河}}) বোলে। তাৰ পৰা ই লোহিত নাম লৈ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ (১২০ মাইল) অতিক্ৰম কৰি আহি [[অসম]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|চিয়াং]] ([[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]])ত মিলিত হৈছে। হিন্দুসকলৰ এক পবিত্ৰ স্থান [[পৰশুৰাম কুণ্ড]], লোহিত নদীৰ নামনিতেই অৱস্থিত। প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ মকৰ সংক্ৰান্তিত প্ৰায় ৭০,০০০ তকৈও অধিক ভক্ত আৰু সাধুৱে পৰশুৰাম কুণ্ডত পবিত্ৰ স্নান কৰে।<ref>{{Cite news|title=70,000 devotees take holy dip in Parshuram Kund|url=http://archive.indianexpress.com/news/70000-devotees-take-holy-dip-in-parshuram-kund/1061283/|date=18 January 2013|author=PTI|accessdate=13 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Arunachal Pradesh planning to promote tourism at Parsuram Kund|publisher=Daily News & Analysis|url=https://www.dnaindia.com/india/report-arunachal-pradesh-planning-to-promote-tourism-at-parsuram-kund-1779235|date=19 December 2012|author=PTI|accessdate=13 January 2019}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== লোহিত নদী বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত পৃথক নামেৰে পৰিচিত। নদীখনক ইয়াৰ ৰঙচুৱা পানীৰ বাবে ''লোহিত'' (''তেজৰ নদী'') বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। নদীখনৰ অৱবাহিকাৰ লেটেৰাইট বা ৰঙা মাটিক ইয়াৰ পানীৰ এনে বৰণৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। মিচিমিসকলে ''টেলু'' (''Tellu'') বুলি কয়। [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত লোহিত–ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থা ''দিলাও'' (''Dilao'') আৰু আহোমসকলৰ মাজত ''তিলাও'' (''Tilao'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯০৭–১৯০৮ চনত লোহিত–ব্ৰহ্মপুত্ৰ অঞ্চলৰ জৰীপ কৰা নোৱেল উইলিয়ামছনে এই নামসমূহ লিপিবদ্ধ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Williamson |first=Noël |year=1909 |title=The Lohit-Brahmaputra between Assam and South-Eastern Tibet, November, 1907, to January, 1908 |journal=The Geographical Journal |volume=34 |pages=363–383 |doi=10.2307/1777190 |jstor=1777190 |url=https://zenodo.org/record/2394864 |quote=Tibetans call it the Zayul Chu, and the Mishmi name is Tellu }}</ref> তিব্বতীসকলে নদীখনক ''জায়ুল চু'' (''Zayul Chu'') বুলি কয়। তিব্বতৰ জায়ু কাউণ্টিৰ মাজেৰে বৈ অহা নদীখনৰ নাম ''জায়ুল চু''। চীনা ভাষাত ইয়াৰ নাম ''চায়ু হে'' ({{lang-zh|察隅河}}, ''Cháyú Hé'')। নদীখনৰ আন এটা প্ৰধান উৎসনদী ''কাংৰি কাৰ্পো চু'' (''Kangri Karpo Chu'')ক ''ৰংটো চু'' (''Rongto Chu'') আৰু ''জায়ুল ঙু চু'' (''Zayul Ngu Chu'') বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite journal |last1=Kingdon Ward |first1=F. |last2=Smith |first2=Malcolm |title=The Himalaya East of the Tsangpo |journal=The Geographical Journal |date=November 1934 |volume=84 |number=5 |pages=369–394 |doi=10.2307/1786924 |jstor=1786924 }}</ref> ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== লোহিত নদীৰ উপত্যকা মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ [[লোহিত নদী|লোহিত]], [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ ফলত লোহিত উপত্যকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আহোমসকলে অধিকাৰ কৰে আৰু উপত্যকাটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref name="Nath2013"/> ===আধুনিক যুগ=== লোহিত নদীৰ পাহাৰীয়া অংশৰ প্ৰচণ্ড সোঁত আৰু গভীৰ গিৰিখাতৰ বাবে ইয়াত নৌচালনা আৰু জলক্ৰীড়া বিশেষভাৱে প্ৰত্যাহ্বানমূলক। নদীখনত ৰাফটিং অভিযান তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক অনুষ্ঠিত হৈছে। ১৯৯৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে লোহিত নদীত ৰাফটিং আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনৰ ডিচেম্বৰত নদীখনত প্ৰথম সফল কায়াক অৱৰোহণ সম্পন্ন হয়। লোহিত নদী ভাৰত–চীন সীমান্তৰ ওচৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহিছে। [[ভাৰতীয় সেনা]]ই নদীখনক বিভিন্ন অভিযান আৰু প্ৰশিক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। ==গতিপথ== ===উৎপত্তি আৰু তিব্বতীয় অংশ=== লোহিত নদীৰ উৎপত্তি চীনৰ অধীনস্থ [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]]ৰ জায়ু কাউণ্টিত অৱস্থিত কাংৰি কাৰ্পো পৰ্বতমালাত। নদীখন মূলতঃ দুখন উৎসনদীৰ সংগমত গঠিত হৈছে। ইয়াৰে এখন ''কাংৰি কাৰ্পো চু'' (''Kangri Karpo Chu'') বা ''ৰংটো চু'', যিখনৰ উৎপত্তি কাংৰি কাৰ্পো পৰ্বতমালাত; আনখন হৈছে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশৰ পৰা বৈ অহা ''জায়ুল চু'' (''Zayul Chu'')। এই দুখন নদী তিব্বতৰ ৰিমা নগৰৰ নামনিত মিলিত হয়।<ref>{{cite journal |last1=Kingdon Ward |first1=F. |last2=Smith |first2=Malcolm |title=The Himalaya East of the Tsangpo |journal=The Geographical Journal |date=November 1934 |volume=84 |number=5 |pages=369–394 |doi=10.2307/1786924 |jstor=1786924 }}</ref> এই সংগমৰ পিছত একত্ৰিত নদীখন তিব্বতৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত প্ৰৱেশ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজেৰে প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ বৈ অহাৰ পিছত নদীখনে অসমৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। সমতল অঞ্চলত নদীখন ''লোহিত'' নামেৰে পৰিচিত। ইয়াৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৫৬০ কিলোমিটাৰ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি প্ৰায় ৪১,৪৯৯ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/MAPS/CENTRAL%20ASIA/GANGES_UPPERB/index.html |title=Upper Brahmaputra |website=Rivers Network }}</ref> ===অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজেৰে=== [[File:Hanging Bridge, Kahoo, Arunachal Pradesh, India.jpg|thumb|অৰুণাচল প্ৰদেশত প্ৰৱেশ কৰাৰ কিছু পিছত কাহোৰ ওচৰত লোহিত নদী।]] তিব্বতৰ পৰা ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত লোহিত নদী অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পূব অংশৰ গভীৰ পাহাৰীয়া উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ আহে। নদীখন ভাৰতৰ পূব সীমান্তৰ অন্যতম প্ৰান্তীয় বসতিস্থল কিবিথুৰ ওচৰেদি পাৰ হয়। তাৰপৰা ই [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ মাজেৰে বৈ অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অভিমুখে আগবাঢ়ে। লোহিত নদীৰ গতিপথৰ অধিকাংশ অঞ্চল ঘন অৰণ্যৰে আবৃত। ইয়াৰ উজনি অংশত আল্পীয় উদ্ভিদৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে উপক্ৰান্তীয় অৰণ্য আৰু নামনি অংশত ঘন ক্ৰান্তীয় অৰণ্য দেখা যায়। উজনি অঞ্চলত বিভিন্ন বৰণৰ ৰড'ডেনড্ৰন ফুল আৰু নামনি অঞ্চলৰ অৰণ্যত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[অৰ্কিড]] পোৱা যায়। অঞ্চলটো বিভিন্ন ঔষধি উদ্ভিদৰ বাবেও পৰিচিত। ইয়াৰ ভিতৰত ঔষধি গুণসম্পন্ন ''মিচিমি তিতা'' নামৰ কপ্টিছ (''Coptis'') উদ্ভিদ উল্লেখযোগ্য।{{citation needed|date=October 2026}} এই পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত প্ৰধানকৈ [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বসবাস কৰে। আনহাতে নামনি সমতল অঞ্চলত খামতি আৰু চিংফৌ জনগোষ্ঠীৰ উপস্থিতি উল্লেখযোগ্য। খামতি আৰু চিংফৌসকলৰ ঐতিহাসিক প্ৰব্ৰজন [[পাটকাই পৰ্বত]]ৰ সিপাৰৰ বাৰ্মা অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। তেওঁলোকৰ মাজত [[থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ আছে। নদীখনৰ গতিপথৰ কাষৰ অঞ্চলসমূহত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ মিলন ঘটিছে। তিব্বতৰ বৌদ্ধ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা, পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত প্ৰাণবাদী বিশ্বাস, নামনি অঞ্চলৰ থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু হিন্দু ধৰ্মীয় তীৰ্থস্থানসমূহ এই সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ অংশ। তিব্বত, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ সংযোগস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে অঞ্চলটো ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সংস্কৃতিৰ মিলনক্ষেত্ৰ। ===অসম উপত্যকাত=== [[File:Parsuram.jpg|thumb|[[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ৰ ওচৰত লোহিত নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰিছে।]] [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ৰ ওচৰত লোহিত নদী পাহাৰীয়া অঞ্চল এৰি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা নদীখন অসমৰ পূব অংশৰ মাজেৰে বৈ আহি চিয়াং নদী বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে মিলিত হয়। এই সংগমস্থল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উজনি অংশত অৱস্থিত। [[File:An Aerial view of the Dhola-Sadiya bridge across River Brahmaputra, inaugurated by the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in Assam on May 26, 2017.jpg|thumb|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত লোহিত নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত ধলা–শদিয়া দলং।]] লোহিত নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] বা ধলা–শদিয়া দলং ভাৰতৰ অন্যতম দীঘল পথ দলং। এই দলংখনে নদীখনৰ দক্ষিণ পাৰৰ ধলা আৰু উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চলক সংযোগ কৰি অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজৰ যাতায়াত ব্যৱস্থাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। লোহিত নদীৰ বাওঁপাৰৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত জুৱাও (''Zuao''), ঘোলুম (''Gholum''), লাটি (''Lati'') আৰু ন দিহিং নদী উল্লেখযোগ্য। সোঁপাৰৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত ডাভ (''Dav''), ডেলাই (''Delai''), টিডিং (''Tiding'') আৰু দিবাং নদী উল্লেখযোগ্য। ===পৰশুৰাম কুণ্ড=== লোহিত নদীৰ নামনি অংশত অৱস্থিত [[পৰশুৰাম কুণ্ড]] হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান। প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ [[মকৰ সংক্ৰান্তি]] উপলক্ষে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্ত আৰু সাধুসকলে ইয়াত পবিত্ৰ স্নান কৰিবলৈ আহে। প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদন অনুসৰি, এই উপলক্ষে ৭০,০০০ৰো অধিক ভক্ত আৰু সাধুৱে পৰশুৰাম কুণ্ডত স্নান কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=70,000 devotees take holy dip in Parshuram Kund |url=http://archive.indianexpress.com/news/70000-devotees-take-holy-dip-in-parshuram-kund/1061283/ |work=The Indian Express |date=18 January 2013 |author=PTI |access-date=13 January 2019 }}</ref><ref>{{cite web |title=Arunachal Pradesh planning to promote tourism at Parsuram Kund |publisher=Daily News & Analysis |url=https://www.dnaindia.com/india/report-arunachal-pradesh-planning-to-promote-tourism-at-parsuram-kund-1779235 |date=19 December 2012 |author=PTI |access-date=13 January 2019 }}</ref> == লগতে চাওক == * [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] == তথ্য সূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{commons category-inline|Lohit River|লোহিত নদী}} * [http://unjobs.org/duty_stations/india/arunachal-pradesh/lohit Report Assam Floods 16 Jun 2006 - Lohit] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] 6gm2yggohkh7mdpbi00joweet5ytxis 646346 646345 2026-10-20T21:18:33Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 646346 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Parsuram.jpg|thumb|লোহিত নদীয়ে [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে]] '''লোহিত নদী''' বা '''জায়ো নদী''' হৈছে [[ভাৰত]] আৰু [[চীন]]ৰ এখন নদী। কাংগ্ৰি গাৰ্পো ৰেঞ্জৰ [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]]ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে, তাত ইয়াক জায়ো নদী ({{Lang-zh|察隅河}}) বোলে। তাৰ পৰা ই লোহিত নাম লৈ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ (১২০ মাইল) অতিক্ৰম কৰি আহি [[অসম]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|চিয়াং]] ([[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]])ত মিলিত হৈছে। হিন্দুসকলৰ এক পবিত্ৰ স্থান [[পৰশুৰাম কুণ্ড]], লোহিত নদীৰ নামনিতেই অৱস্থিত। প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ মকৰ সংক্ৰান্তিত প্ৰায় ৭০,০০০ তকৈও অধিক ভক্ত আৰু সাধুৱে পৰশুৰাম কুণ্ডত পবিত্ৰ স্নান কৰে।<ref>{{Cite news|title=70,000 devotees take holy dip in Parshuram Kund|url=http://archive.indianexpress.com/news/70000-devotees-take-holy-dip-in-parshuram-kund/1061283/|date=18 January 2013|author=PTI|accessdate=13 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Arunachal Pradesh planning to promote tourism at Parsuram Kund|publisher=Daily News & Analysis|url=https://www.dnaindia.com/india/report-arunachal-pradesh-planning-to-promote-tourism-at-parsuram-kund-1779235|date=19 December 2012|author=PTI|accessdate=13 January 2019}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== লোহিত নদী বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত পৃথক নামেৰে পৰিচিত। নদীখনক ইয়াৰ ৰঙচুৱা পানীৰ বাবে ''লোহিত'' (''তেজৰ নদী'') বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে। নদীখনৰ অৱবাহিকাৰ লেটেৰাইট বা ৰঙা মাটিক ইয়াৰ পানীৰ এনে বৰণৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। মিচিমিসকলে ''টেলু'' (''Tellu'') বুলি কয়। [[বড়ো-কছাৰী]] জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত লোহিত–ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীব্যৱস্থা ''দিলাও'' (''Dilao'') আৰু আহোমসকলৰ মাজত ''তিলাও'' (''Tilao'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯০৭–১৯০৮ চনত লোহিত–ব্ৰহ্মপুত্ৰ অঞ্চলৰ জৰীপ কৰা নোৱেল উইলিয়ামছনে এই নামসমূহ লিপিবদ্ধ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Williamson |first=Noël |year=1909 |title=The Lohit-Brahmaputra between Assam and South-Eastern Tibet, November, 1907, to January, 1908 |journal=The Geographical Journal |volume=34 |pages=363–383 |doi=10.2307/1777190 |jstor=1777190 |url=https://zenodo.org/record/2394864 |quote=Tibetans call it the Zayul Chu, and the Mishmi name is Tellu }}</ref> তিব্বতীসকলে নদীখনক ''জায়ুল চু'' (''Zayul Chu'') বুলি কয়। তিব্বতৰ জায়ু কাউণ্টিৰ মাজেৰে বৈ অহা নদীখনৰ নাম ''জায়ুল চু''। চীনা ভাষাত ইয়াৰ নাম ''চায়ু হে'' ({{lang-zh|察隅河}}, ''Cháyú Hé'')। নদীখনৰ আন এটা প্ৰধান উৎসনদী ''কাংৰি কাৰ্পো চু'' (''Kangri Karpo Chu'')ক ''ৰংটো চু'' (''Rongto Chu'') আৰু ''জায়ুল ঙু চু'' (''Zayul Ngu Chu'') বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite journal |last1=Kingdon Ward |first1=F. |last2=Smith |first2=Malcolm |title=The Himalaya East of the Tsangpo |journal=The Geographical Journal |date=November 1934 |volume=84 |number=5 |pages=369–394 |doi=10.2307/1786924 |jstor=1786924 }}</ref> ==ইতিহাস== ===মধ্যযুগ=== লোহিত নদীৰ উপত্যকা মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰধান ভূখণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইতিহাসবিদ ডি. নাথৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড প্ৰধানকৈ লোহিত, [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিস্তাৰ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আছিল।<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ ফলত লোহিত উপত্যকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আহোমসকলে অধিকাৰ কৰে আৰু উপত্যকাটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref name="Nath2013"/> ===আধুনিক যুগ=== লোহিত নদীৰ পাহাৰীয়া অংশৰ প্ৰচণ্ড সোঁত আৰু গভীৰ গিৰিখাতৰ বাবে ইয়াত নৌচালনা আৰু জলক্ৰীড়া বিশেষভাৱে প্ৰত্যাহ্বানমূলক। নদীখনত ৰাফটিং অভিযান তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক অনুষ্ঠিত হৈছে। ১৯৯৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে লোহিত নদীত ৰাফটিং আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনৰ ডিচেম্বৰত নদীখনত প্ৰথম সফল কায়াক অৱৰোহণ সম্পন্ন হয়। লোহিত নদী ভাৰত–চীন সীমান্তৰ ওচৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহিছে। [[ভাৰতীয় সেনা]]ই নদীখনক বিভিন্ন অভিযান আৰু প্ৰশিক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। ==গতিপথ== ===উৎপত্তি আৰু তিব্বতীয় অংশ=== লোহিত নদীৰ উৎপত্তি চীনৰ অধীনস্থ [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]]ৰ জায়ু কাউণ্টিত অৱস্থিত কাংৰি কাৰ্পো পৰ্বতমালাত। নদীখন মূলতঃ দুখন উৎসনদীৰ সংগমত গঠিত হৈছে। ইয়াৰে এখন ''কাংৰি কাৰ্পো চু'' (''Kangri Karpo Chu'') বা ''ৰংটো চু'', যিখনৰ উৎপত্তি কাংৰি কাৰ্পো পৰ্বতমালাত; আনখন হৈছে ইয়াৰ উত্তৰ-পূব দিশৰ পৰা বৈ অহা ''জায়ুল চু'' (''Zayul Chu'')। এই দুখন নদী তিব্বতৰ ৰিমা নগৰৰ নামনিত মিলিত হয়।<ref>{{cite journal |last1=Kingdon Ward |first1=F. |last2=Smith |first2=Malcolm |title=The Himalaya East of the Tsangpo |journal=The Geographical Journal |date=November 1934 |volume=84 |number=5 |pages=369–394 |doi=10.2307/1786924 |jstor=1786924 }}</ref> এই সংগমৰ পিছত একত্ৰিত নদীখন তিব্বতৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত প্ৰৱেশ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজেৰে প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ বৈ অহাৰ পিছত নদীখনে অসমৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। সমতল অঞ্চলত নদীখন ''লোহিত'' নামেৰে পৰিচিত। ইয়াৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৫৬০ কিলোমিটাৰ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি প্ৰায় ৪১,৪৯৯ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/MAPS/CENTRAL%20ASIA/GANGES_UPPERB/index.html |title=Upper Brahmaputra |website=Rivers Network }}</ref> ===অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজেৰে=== [[File:Hanging Bridge, Kahoo, Arunachal Pradesh, India.jpg|thumb|অৰুণাচল প্ৰদেশত প্ৰৱেশ কৰাৰ কিছু পিছত কাহোৰ ওচৰত লোহিত নদী।]] তিব্বতৰ পৰা ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত লোহিত নদী অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পূব অংশৰ গভীৰ পাহাৰীয়া উপত্যকাৰ মাজেৰে বৈ আহে। নদীখন ভাৰতৰ পূব সীমান্তৰ অন্যতম প্ৰান্তীয় বসতিস্থল কিবিথুৰ ওচৰেদি পাৰ হয়। তাৰপৰা ই [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ মাজেৰে বৈ অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা অভিমুখে আগবাঢ়ে। লোহিত নদীৰ গতিপথৰ অধিকাংশ অঞ্চল ঘন অৰণ্যৰে আবৃত। ইয়াৰ উজনি অংশত আল্পীয় উদ্ভিদৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে উপক্ৰান্তীয় অৰণ্য আৰু নামনি অংশত ঘন ক্ৰান্তীয় অৰণ্য দেখা যায়। উজনি অঞ্চলত বিভিন্ন বৰণৰ ৰড'ডেনড্ৰন ফুল আৰু নামনি অঞ্চলৰ অৰণ্যত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ [[অৰ্কিড]] পোৱা যায়। অঞ্চলটো বিভিন্ন ঔষধি উদ্ভিদৰ বাবেও পৰিচিত। ইয়াৰ ভিতৰত ঔষধি গুণসম্পন্ন ''মিচিমি তিতা'' নামৰ কপ্টিছ (''Coptis'') উদ্ভিদ উল্লেখযোগ্য।{{citation needed|date=October 2026}} এই পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত প্ৰধানকৈ [[মিচিমি জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বসবাস কৰে। আনহাতে নামনি সমতল অঞ্চলত খামতি আৰু চিংফৌ জনগোষ্ঠীৰ উপস্থিতি উল্লেখযোগ্য। খামতি আৰু চিংফৌসকলৰ ঐতিহাসিক প্ৰব্ৰজন [[পাটকাই পৰ্বত]]ৰ সিপাৰৰ বাৰ্মা অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। তেওঁলোকৰ মাজত [[থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱ আছে। নদীখনৰ গতিপথৰ কাষৰ অঞ্চলসমূহত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ মিলন ঘটিছে। তিব্বতৰ বৌদ্ধ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা, পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত প্ৰাণবাদী বিশ্বাস, নামনি অঞ্চলৰ থেৰবাদ বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু হিন্দু ধৰ্মীয় তীৰ্থস্থানসমূহ এই সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ অংশ। তিব্বত, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ সংযোগস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে অঞ্চলটো ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সংস্কৃতিৰ মিলনক্ষেত্ৰ। ===অসম উপত্যকাত=== [[File:Parsuram.jpg|thumb|[[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ৰ ওচৰত লোহিত নদীয়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰিছে।]] [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]ৰ ওচৰত লোহিত নদী পাহাৰীয়া অঞ্চল এৰি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সমতল ভূমিত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপৰা নদীখন অসমৰ পূব অংশৰ মাজেৰে বৈ আহি চিয়াং নদী বা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে মিলিত হয়। এই সংগমস্থল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উজনি অংশত অৱস্থিত। [[File:An Aerial view of the Dhola-Sadiya bridge across River Brahmaputra, inaugurated by the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in Assam on May 26, 2017.jpg|thumb|ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত লোহিত নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত ধলা–শদিয়া দলং।]] লোহিত নদীৰ ওপৰত নিৰ্মিত [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] বা ধলা–শদিয়া দলং ভাৰতৰ অন্যতম দীঘল পথ দলং। এই দলংখনে নদীখনৰ দক্ষিণ পাৰৰ ধলা আৰু উত্তৰ পাৰৰ শদিয়া অঞ্চলক সংযোগ কৰি অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মাজৰ যাতায়াত ব্যৱস্থাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। লোহিত নদীৰ বাওঁপাৰৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত জুৱাও (''Zuao''), ঘোলুম (''Gholum''), লাটি (''Lati'') আৰু ন দিহিং নদী উল্লেখযোগ্য। সোঁপাৰৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত ডাভ (''Dav''), ডেলাই (''Delai''), টিডিং (''Tiding'') আৰু দিবাং নদী উল্লেখযোগ্য। ===পৰশুৰাম কুণ্ড=== লোহিত নদীৰ নামনি অংশত অৱস্থিত [[পৰশুৰাম কুণ্ড]] হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান। প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ [[মকৰ সংক্ৰান্তি]] উপলক্ষে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্ত আৰু সাধুসকলে ইয়াত পবিত্ৰ স্নান কৰিবলৈ আহে। প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদন অনুসৰি, এই উপলক্ষে ৭০,০০০ৰো অধিক ভক্ত আৰু সাধুৱে পৰশুৰাম কুণ্ডত স্নান কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=70,000 devotees take holy dip in Parshuram Kund |url=http://archive.indianexpress.com/news/70000-devotees-take-holy-dip-in-parshuram-kund/1061283/ |work=The Indian Express |date=18 January 2013 |author=PTI |access-date=13 January 2019 }}</ref><ref>{{cite web |title=Arunachal Pradesh planning to promote tourism at Parsuram Kund |publisher=Daily News & Analysis |url=https://www.dnaindia.com/india/report-arunachal-pradesh-planning-to-promote-tourism-at-parsuram-kund-1779235 |date=19 December 2012 |author=PTI |access-date=13 January 2019 }}</ref> == লগতে চাওক == * [[ভূপেন হাজৰিকা সেতু]] == তথ্য সূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{commons category-inline|Lohit River|লোহিত নদী}} * [http://unjobs.org/duty_stations/india/arunachal-pradesh/lohit Report Assam Floods 16 Jun 2006 - Lohit] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] ovkkr6rgmj4dci1r7gjbzsk5yyvyyj5 0 55447 646320 638509 2026-10-20T20:15:23Z Ananya Taye 28065 added new cited info 646320 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত [[মীৰ জুমলা]]ৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |author-link=Edward Albert Gait |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। [[টিংখাং]]ৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ [[চেপন]]ৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> মাজুলী অঞ্চলৰ ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক পুনৰ্গঠনসমূহতো পুৰণি দিহিং নদীক তৎকালীন মাজুলী ভূখণ্ডৰ দক্ষিণফালে স্থাপন কৰা হৈছে। জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> ১৮০০ চনত সংকলিত ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত [[দিবাং নদী]]য়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] 32dfbbyvg8eqxpeg702myx1sxaxhbk3 646333 646320 2026-10-20T20:49:56Z Ananya Taye 28065 646333 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। [[টিংখাং]]ৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ [[চেপন]]ৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> মাজুলী অঞ্চলৰ ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক পুনৰ্গঠনসমূহতো পুৰণি দিহিং নদীক তৎকালীন মাজুলী ভূখণ্ডৰ দক্ষিণফালে স্থাপন কৰা হৈছে। জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> ১৮০০ চনত সংকলিত ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত [[দিবাং নদী]]য়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] bxs2s4n8sfbj8jdwwtragow2ysa1nqh 646334 646333 2026-10-20T20:50:21Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক গতিপথ */ 646334 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ [[চেপন]]ৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> মাজুলী অঞ্চলৰ ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক পুনৰ্গঠনসমূহতো পুৰণি দিহিং নদীক তৎকালীন মাজুলী ভূখণ্ডৰ দক্ষিণফালে স্থাপন কৰা হৈছে। জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> ১৮০০ চনত সংকলিত ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত [[দিবাং নদী]]য়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] rsv0zdjsbs7uw23tz8nmo5n4iptvmqk 646335 646334 2026-10-20T20:51:49Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক গতিপথ */ 646335 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> মাজুলী অঞ্চলৰ ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক পুনৰ্গঠনসমূহতো পুৰণি দিহিং নদীক তৎকালীন মাজুলী ভূখণ্ডৰ দক্ষিণফালে স্থাপন কৰা হৈছে। জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> ১৮০০ চনত সংকলিত ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] 1d2egphbokrbfkwaczphedto90dgtkh 646337 646335 2026-10-20T20:58:15Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 646337 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] svspps5f33tyz7mlmn38rlxgqconkbu 646338 646337 2026-10-20T20:58:44Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক গতিপথ */ 646338 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] drnpj90hr4njxnjhpy3sy6av9d669a1 646339 646338 2026-10-20T20:59:30Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক গতিপথ */ 646339 wikitext text/x-wiki {{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী | name = দিহিং নদী | name_native = | name_native_lang = | name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg | image_size = 300 | image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | country1 = [[ভাৰত]] | country2 = | state = [[অসম]] | state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = 380|km | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source = [[পাটকাই পৰ্বত]] | source1_location = | source1_coordinates= | source_elevation = 2375|m | mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]] | mouth_location = | mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}<ref>{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&fid=2719&c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}</ref> | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}<ref name="Channel Form"/> | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।<ref name="Channel Form">{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&ndash;381|jstor=521528}}</ref> উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।<ref name="Channel Form"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।<ref name="Channel Form"/> নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে। নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== ''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation. }}</ref> ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |title=An Introductory Primer & Grammar of Ahom (Tai) Language |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf |quote=Nam Jin — Buri Dihing }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=132 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions. }}</ref> নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত। ==ইতিহাস== ===ঐতিহাসিক উল্লেখ=== [[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor1-last=Bhattacharjee |editor1-first=J. B. |editor2-last=Syiemlieh |editor2-first=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |page=27 |isbn=978-81-89233-86-0 }}</ref> আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>''Assam Buranji'' (SM), p. 9.</ref><ref name="Dihing2023">{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas. }}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west }}</ref> সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল। ১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62 }}</ref><ref>''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.</ref> [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=86 }}</ref> আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=85 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |location=Bombay |year=1933 |page=xvii }}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Acharyya |first=N. N. |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |page=104 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=184 }}</ref> ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=69 }}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=242 }}</ref> ===ঐতিহাসিক গতিপথ=== ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura. }}</ref> এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।<ref name="Wade-Dihing">{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |page=31 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur }}</ref> মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=32–33 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |chapter=A Geographical Sketch of Assam |orig-date=1800 |year=1927 |publisher=R. Sarmah |location=North Lakhimpur, Assam |pages=3, 8, 32 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418 }}</ref> মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।<ref>{{cite journal |last=Mumtaza |first=I. S. |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=55 |year=1994 |pages=368–374 |jstor=44143375 }}</ref> জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বপুৰুষ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{cite conference |last=Sarma |first=Jogendra Nath |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region |location=Guwahati |date=25–27 November 1993 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam }}</ref> জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দুয়োখন নদী লাখৌত মিলিত হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Sarma |first1=J. N. |last2=Phukan |first2=M. K. |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India |journal=Geomorphology |volume=60 |issue=1–2 |year=2004 |pages=1–19 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013 }}</ref> মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।<ref name="Mahanta2024">{{cite journal |last1=Mahanta |first1=Bashab N. |last2=Kashyap |first2=M. P. |last3=Mahapatra |first3=B. M. |last4=Goswami |first4=Tapos Kumar |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli |journal=Discover Geoscience |volume=2 |year=2024 |article-number=93 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7 |doi-access=free }}</ref> [[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|center|upright=2|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]] এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait }}</ref> শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।<ref>{{citation |last1=Sarma |first1=Jogendra Nath |last2=Borah |first2=D. |last3=Goswami |first3=U. |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS |page=95 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়। গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1906 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |page=192 }}</ref><ref name="Mahanta2024"/> গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |year=1926 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |page=132 }}</ref> দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Sayeeda Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |location=Guwahati |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |pages=21, 42 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref> আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |location=Calcutta and Simla |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=83, 85 }}</ref> এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.</ref> ==অৰ্থনীতি== দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত। ==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ== ===টিৰাপ নৈ=== বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===নামদাং নৈ=== অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। ===ডিৰাক নৈ=== অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ। ===নামচাং নৈ=== এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===ডিগবৈ নৈ=== এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===টিপলিং নৈ=== তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ। ===টিংৰাই নৈ=== এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ===দিচাম নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ। ===চেঁচা নৈ=== এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ। ==লগতে চাওক== * [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[মাজুলী]] ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]] 520m3jfdricot6g65js9r507w1ytxab 0 67965 646367 397104 2026-10-20T23:12:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646367 wikitext text/x-wiki [[File:Sheetal Pati Sunamganj.jpg|right|thumb|শীতল পাটিৰ বয়ন]] '''শীতল পাটি''' ({{lang-en|Shital Pati}}) ধাৰি সদৃশ মজিয়াত পাৰি বহা আসন। পাটি বেত (''Schumannianthus dichotomus'') নামৰ এবিধ গুল্মজাতীয় উদ্ভিদৰ বাকলিৰে এই পাটি তৈয়াৰ কৰা হয়। হস্তশিল্প হিচাপে ইয়াৰ যথেষ্ট আদৰ। চহৰত ইয়াক ঘৰ সজোৱা সামগ্ৰী আৰু গাঁৱত বহা আসন বা বিছনা চাদৰৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিভিন্ন ধৰণৰ নক্সা কটা পাটিক 'নক্সি-পাটি' বোলে।<ref name="bangla">{{cite web | url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=নকশি_পাটি | title=নকশি পাটি | publisher=http://bn.banglapedia.org/ | accessdate=3 March 2021 | author=জিনাত মাহৰুখ বানু | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210621135405/https://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%A8%E0%A6%95%E0%A6%B6%E0%A6%BF_%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%BF | archivedate=21 June 2021 | deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book |last=Banu |first=Zinat Mahrukh |year=2012 |chapter=Nakshi Pati |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Nakshi_Pati |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250805112946/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Nakshi_Pati |archivedate=2025-08-05 |access-date=2021-03-03}}</ref> ==ইতিহাস== [[চিত্ৰ:Shital Pati -.jpg|thumb|250px|left|কোচবিহাৰেৰ ঘুঘুমাৰিৰ তৈয়াৰ কৰা শীতল পাটি, পশ্চিমবঙ্গ, ভাৰত]] [[File:Shital Pati weaving.jpg|thumb|শীতল পাটি তৈয়াৰ কৰাৰ দৃশ্য]] অচ্যুতচৰণ চৌধুৰী তত্ত্বনিধিয়ে (১৮৬৫-১৯৫৩) ৰচনা কৰা 'শ্ৰীহট্টেৰ ইতিবৃত্ত' নামৰ বিশালাকাৰ গ্ৰন্থৰ প্ৰথম পৰ্বৰ ৪ৰ্থ অধ্যায়ত শীতল পাটি সম্পৰ্কে এনে বিৱৰণ পোৱা যায়, “….এই শিল্পবোৰৰ ভিতৰত শীতল পাটি সৰ্বপ্ৰধান আৰু বিশেষভাবে বিখ্যাত। পাটি বেত নামৰ এবিধ গুল্মজাতীয় উদ্ভিদৰ দ্বাৰা ইয়াক প্ৰস্তুত কৰা হয়। ই শীতল, মসৃণ আৰু আৰামদায়ক বুলি সকলোতে বিখ্যাত। বঙ্গদেশৰ অন্য কতো এনে ধৰণৰ উৎকৃষ্ট পাটি তৈয়াৰ কৰা নহয়। ইয়াক পাশা, ডবা আদিৰ নক্সাৰে চিত্ৰিত কৰা হয়। পাটিৰ মূল্য গুণানুসাৰে ১০ আনাৰ পৰা ১০ টকা পৰ্যন্ত হব পাৰে। বেত যিমানে চিকুণ হয়, মূল্য সিমানে বাঢ়ে। পূৰ্বে নৱাবৰ আমোলত ২০-২৫ টকাৰ পৰা ৮০-৯০ টকা, এনে কি ১০০-২০০ টকা পৰ্যন্ত মূল্যৰো পাটি প্ৰস্তুত হোৱা বুলিও শুনা যায়। ২০-২১ হাত দৈৰ্ঘ্যৰ পাটিক 'সফ' বুলি কয়। ইট আৰু চৌৰাল্লিশ পৰগণাতে সকলোতকৈ উৎকৃষ্ট পাটি তৈয়াৰ হয়। পাটি প্ৰস্তুত কৰাসকলক ‘পাটিয়াৰা দাস’ নামে খ্যাত। ১৮৭৬-৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[শ্ৰীহট্ট]]ৰ পৰা ৩৯২৭ টকা মূল্যৰ পাটি ৰপ্তানি হৈছিল।”<ref name="achyut">{{cite book | title=শ্ৰীহট্টেৰ ইতিবৃত্ত | author=অচ্যুতচৰণ চৌধুৰী তত্ত্বনিধি | pages=প্ৰথম খণ্ড, চতুৰ্থ অধ্যায়}}</ref> ==বয়ন পদ্ধতি== যি বেতৰ পৰা এই পাটি তৈয়াৰ কৰা হয়, তাক [[বাংলাদেশ]]ৰ ভাষাত 'মুৰ্তা পাটি' বুলি কোৱা হয়। স্থানভেদে ইয়াক 'মুচতাক' বা 'পাটিবেতো' বোলা হয়। বৈজ্ঞানিক নাম ''Schumannianthus dichotomus''। এই গছ দেখাত সৰু বাঁহৰ দৰে আৰু জোপোহা। পাটিবেতৰ গাগছ গুৰিতে কাটি, ডাল-পাত পৰিষ্কাৰ কৰি পানীত তিয়াই ৰখা হয়। ইয়াৰ পিছত মাছ কটা বঠিৰে দীঘলে দীঘলে কমেও চাৰিফাল কৰে আৰু কাণ্ডৰ ভিতৰৰ বগা, পাতলীয়া অংশটো চাঁচি পেলাই দিয়া হয়। বাহিৰৰ বাকলি অংশৰ পৰা বেতৰ সুত তৈয়াৰ কৰা হয়। এই শিল্পৰ কাৰিকৰসকলক 'পাতিকৰ' বুলি কয়। পাতিকৰৰ লক্ষ্য থাকে, পাটিবেতৰ বাকলিৰ পৰা যিমানে সৰু আৰু পাতল সুত উলিয়াব পৰা যায়, সিমানে পাটিখন কোমল আৰু মিহি হ’ব। পিছত এই বেতৰ সুতবোৰ মোলায়েম আৰু চকচকীয়া কৰিবলৈ বিশেষ পদ্ধতিত সিজোৱা হয়। ৰঙীন পাটি তৈয়াৰ কৰাৰ বাবে সিজোৱাৰ সময়তে পানীৰ সৈতে ৰং মিহলোৱা হয়।<ref name="thedailystar">{{cite web|url=http://www.thedailystar.net/backpage/cultural-heritage-shital-pati-unesco-list-1501381|title="Cultural Heritage: Shital Pati on Unesco list"|publisher=The Daily Star|accessdate=December 7, 2017}}</ref><ref name="bangla" /> ==স্বীকৃতি== [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ এটা সংস্থা [[ইউনেস্ক']]ই (UNESCO) বাংলাদেশ চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়ৰ আবেদন মৰ্মে ২০১৭ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত দেশখনৰ চিলেট অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত শীতল পাটিক [[:en:Intangible cultural heritage |মানৱতাৰ অস্পৰ্শনীয় সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য]]ৰ প্ৰতিনিধিমূলক তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। দেশখনৰ সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰণালয়ৰ হৈ বাংলাদেশ নেচনেল মিউজিয়ামে প্ৰস্তাৱটো তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু ২০১৬ চনৰ চেপ্তেম্বৰত ইউনেস্কোৰ ওচৰত দাখিল কৰিছিল।<ref name="thedailystar"/> ==তথ্য উৎস== {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://ignca.nic.in/craft202.htm# অসমৰ শীতল পাটি] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610120123/http://www.ignca.nic.in/craft202.htm |date=2017-06-10 }} * [http://www.shitalpati.com/ বাংলাদেশৰ শীতল পাটি]{{dead link}} [[শ্ৰেণী:হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:সামগ্ৰী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] 51fo6qzg48n9awakzxwwz7hsq6oi6mr 0 69078 646328 382702 2026-10-20T20:42:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646328 wikitext text/x-wiki {{Stub}} {{Infobox food |name=মেৰা পিঠা |image=File:%E0%A6%A8%E0%A7%8B%E0%A6%A8%E0%A6%A4%E0%A6%BE_%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B0%E0%A6%BE_%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A0%E0%A6%BE.png |caption= |alternate_name=দৌল্লা, চুৱা পিঠা, গুৰগুৰিয়া, গোটা পিঠা |country=[[বাংলাদেশ]] |region= |national_cuisine=[[বাংলাদেশৰ ৰন্ধনপ্ৰণালী|বাংলাদেশী ]]|creator=|course=[[পিঠা]] |served= মাংসৰ আঞ্জা, গুড়ৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয় |main_ingredient= |variations= |calories= |other= }} '''মেৰা বা দাউল্লাহ'''<ref>{{Cite web|date=1580763489|title=দোল্লা পিঠা|url=http://www.womenscorner.com.bd/recipe/article/6739/দোল্লা-পিঠা|access-date=2021-04-06|website=Women's Corner|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919174541/https://www.womenscorner.com.bd/recipe/article/6739/%E0%A6%A6%E0%A7%8B%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A0%E0%A6%BE|archivedate=2020-09-19|deadurl=yes}}</ref> হৈছে এক প্ৰকাৰৰ শীতকালীন [[পিঠা]] যি [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশত]]<ref>{{Cite web|date=January 5, 2015|title=MERA PITHA – BANGLADESHI STEAMED RICE DUMPLING|url=https://withaspin.com/2015/01/05/mera-pitha/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Tasnuva lslam Tithi দ্বাৰা ম্যাৰা পিঠা ৰেসিপি|url=https://cookpad.com/in-bn/recipes/14168203-%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A0%E0%A6%BE|access-date=2021-04-06|website=কুকপ্যাড|language=bn}}</ref> বিশেষকৈ চিলেট আৰু বৃহত্তৰ ময়মেনসিং<ref>{{Cite web|title=কুড়মুড়ে ম্যাৰা পিঠা!|url=https://www.banglatribune.com/177651/%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A7%9C%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A7%9C%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A0%E0%A6%BE|access-date=2021-04-06|website=Bangla Tribune|language=bn}}</ref> আৰু চুবুৰীয়া জিলাত অতি জনপ্ৰিয়।<ref>[https://www.prothomalo.com/feature/naksha/%E0%A6%97%E0%A6%B0%E0%A6%AE-%E0%A6%97%E0%A6%B0%E0%A6%AE-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%A0%E0%A6%BE গৰম গৰম পিঠা]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইয়াক চাউলৰ গুৰি, নিমখ, চেনি, নাৰিকল আদিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ইয়াক গোটেই পিঠা বা ভাপ তৈয়াৰ কৰা চান্নাই বুলিও কোৱা হয়। == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ৰন্ধনশৈলী]] 85s2j2lhp9wk0ic06xu47sym9g7s4kk 0 69141 646312 511082 2026-10-20T19:40:27Z Ananya Taye 28065 remove dead links 646312 wikitext text/x-wiki [[File:Shiva Bangalore.jpg|thumb|নাথসকলৰ আদি গুৰু সদাশিৱৰ এটা মূৰ্তি]] [[File:17th century Hindu female Nath yogi painting.jpg|thumb|১৭ শতিকাৰ চিত্ৰত নাথ যোগিনী]] '''নাথ-যোগী''' ভাৰতবৰ্ষৰ এক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়। সাধনাৰ জৰিয়তে [[শিৱ]]ক লাভ কৰাত এই সম্প্ৰদায়ৰ লোকে বিশ্বাস ৰাখে। শিৱ এই সম্প্ৰদায়ৰ আদি গুৰু।<ref>{{harvnb|Nesbitt|2014|pp=360–361}}</ref><ref name="JonesRyan2006p308">{{harvnb|Jones|Ryan|2006|p=308}}</ref><ref name="Mallison_2011_p407-428">{{Cite web |title=Mallinson, James (2011) 'Nāth Saṃpradāya.' In: Brill Encyclopedia of Hinduism Vol. 3. Brill, pp. 407-428. |url=http://eprints.soas.ac.uk/17972/1/Nath%20Sampradaya.FP.pdf |access-date=2021-04-14 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517022952/http://eprints.soas.ac.uk/17972/1/Nath%20Sampradaya.FP.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰোপৰি নাথসকলৰ বহুজন গুৰু আছে। এইসকলৰ ভিতৰত ৯-১০ শতাব্দীৰ [[মৎসেন্দ্ৰনাথ]] আৰু [[গোৰক্ষনাথ]]ৰ দ্বাৰা বিকশিত বিচাৰ আৰু সংগঠনসমূহ মহত্ত্বপূৰ্ণ। গোৰক্ষনাথক নাথ পন্থাৰ প্ৰৱৰ্তক বুলি কোৱা হয়৷<ref name="Mallison_2011_p407-428"/> নাথ ৰক্ষকসকলক যোগী বুলি কোৱা হৈছিল। পিছলৈ এই দুয়োটা শব্দৰ সংযোগ ঘটাই নাথ-যোগী বুলি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 'নাথ' শব্দৰ আভিধানিক অৰ্থ প্ৰভু, অধিকাৰী, গৰাকী, ৰক্ষক, স্বামী ইত্যাদি। ''ৰাজগুহ্য''ৰ মতে 'না' শব্দৰ অৰ্থ 'অনাদি ৰূপ' আৰু 'থ' শব্দৰ অৰ্থ 'স্থাপন কৰা'। সংস্কৃত ব্যাকৰণ বিদ [[পাণিনি]]য়ে আগবঢ়োৱা নাথ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে- “নাধৃ - নাথৃয়াআপতাহৈশ্বৰ্যাশীঃ ইতি পাণিনিঃ।”<ref>{{cite book | title=ধাতুপাঠ | author=পাণিনি}}</ref> অৰ্থাৎ য'ৰ পৰা ঐশ্বৰ্য, আৰ্শীবাদ, কল্যাণ আদি প্ৰাপ্তি হয় সেয়ে 'নাথ'। নাথ ঐতিহ্যৰ নিজস্ব শৈৱধৰ্ম সম্পৰ্কিত তাত্ত্বিক সাহিত্য আছে, যাৰ বেছিভাগেই খ্ৰীষ্টীয় একাদশ শতাব্দী বা পৰৱৰ্তী সময়ৰ৷{{sfn|Mallinson|2012|pp=407-421}} ইয়াৰ মূল বুলিলে অতি প্ৰাচীন সিদ্ধ ঐতিহ্যক বুজা যায়। নাথ ধৰ্ম অনুশীলনৰ এক উল্লেখযোগ্য দিশ হ'ল প্ৰত্যক্ষতা তথা যোগৰ ব্যৱহাৰ, বিশেষভাৱে হঠ যোগ,<ref name="JonesRyan2006p308"/>{{sfn|Muller-Ortega|2010|pp=36-37}} নিজৰ দেহক পৰম বাস্তৱতাৰ সৈতে জাগ্ৰত কৰি স্ব-পৰিচয়ৰ এক সহজ সিদ্ধ অৱস্থালৈ ৰূপান্তৰিত কৰা। ==জনশ্ৰুতি== ''গোৰক্ষ-বিজয়'' পুথিৰ মতে আদ্যা শক্তিৰ (মহামায়া) শৰীৰৰ বিভিন্ন অঙ্গৰপৰা। আদি নাথ (প্ৰথম নাথ বা শিৱ), [[মীননাথ]], [[গোৰক্ষনাথ]], কানুপা নাথ, হাড়িপ নাথৰ জন্ম হয় আৰু তেওঁলোকৰ পৰাই নাথ সম্প্ৰদায় জন্ম হয়। গোপীচাদ সন্যাস পুথিত (পৃ-৬) সদাশিৱৰ বিভিন্ন অঙ্গৰ পৰা নাথসকলৰ জন্ম বৃতান্তৰ উল্লেখ আছে। ''ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত্ত পুৰাণ''ৰ মতে বিধাতা পুৰুষে বিশ্ব সৃষ্টি কৰি গৈ থাকোঁতে ক্ৰোধবশতঃ ললাটৰপৰা একাদশ ৰুদ্ৰৰ জন্ম হয়। ''জাতি কৌমুদী'' বা ''জাতিবিবেক'' গ্ৰন্থমতে ব্ৰাহ্মণীৰ গৰ্ভত শিৱৰ ঔৰষত 'নাথ’ উৎপন্ন হয়। বৃদ্ধ শতাতপ সংহিতাত উল্লেখ আছে যে সাক্ষাৎ মহাদেৱৰ সন্তান যোগীৰ শিৱৰগোত্ৰ। এওঁলোকেই ‘যোগী-নাথ’ নামে যোগীজাতি হৈছে। ''মহাবিৰাট তন্ত্ৰ''মতে - <blockquote>অৱধুতো হহং সাক্ষাৎ সত্যং বৰাননে।<br /> তদজাতে যোগীবংশশ্চ সৰ্ব্বেষাং পৰমোত্তমম্॥</blockquote> অৰ্থাৎ মহাদেৱে পাৰ্বতীক কৈছে যে, তেওঁৱেই সাক্ষাৎ অৱধূত। তেওঁৰপৰা উৎপত্তি হোৱা যোগীবংশ আন সকলো বংশতকৈ শ্ৰেষ্ঠ। ''চন্দ্ৰাদিত্য পৰমাগম'' নামৰ এখন পুৰণি সংস্কৃত গ্ৰন্থৰ এটি কাহিনীমতে সত্যযুগত 'সুধন্না' নামে এজন ধাৰ্মিক ৰজাৰ কন্যা সূৰ্যৱতীৰ প্ৰবল ইচ্ছা জন্মিল মহাদেৱক স্বামীৰূপে পাবলৈ। পিতৃৰ কথামতে সূৰ্যৱতী ধ্যানস্থ হ’ল। মহাদেৱে এই কথা জানি পদুমৰ পাতত বীৰ্য স্থাপন কৰিলে। মহাদেৱৰ বীৰ্য স্থাপিত পদুমৰ পাতৰ পানী খাই সূৰ্যৱৰ্তী গৰ্ভৱতী হয় আৰু যোগীনাথ নামে এটি পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিয়ে। এই যোগীনাথৰ পৰাই নাথ-যোগীজাতিৰ উৎপত্তি হয়। পাৰ্বতীয়ে উক্ত জাতিৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে জানিব বিচৰাত মহাদেৱে এই কাহিনী শুনায়। গোপাল ভট্টৰ ''বল্লাল চৰিত'' পুথিত ব্ৰহ্মাৰ কপালৰ পৰা নাথ সিদ্ধসকলৰ জন্মৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াৰোপৰি ''কৌলজ্ঞান নিৰ্ণয়'', ''হাড়মালা আগম সংহিতা'', ''[[পদ্ম পুৰাণ]]'', ''নাৰদ পুৰাণ'', ''স্কন্দপুৰাণ'', ''মৎস্যেন্দ্ৰ নাথ চৰিত'' ইত্যাদি নানা গ্ৰন্থত নাথ বা যোগী জাতিৰ উৎপত্তি বিষয়ক কাহিনীৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ==প্ৰকাৰভেদ== সকলো সম্প্ৰদায়ৰ লোকেই নাথ ধৰ্মত দীক্ষিত হৈ নাথ হ'ব পাৰে। এনেদৰে হোৱা যোগীক শিষ্যত্ব লাভ কৰি হোৱা যোগী বুলি কোৱা হয়। আনবিধ যোগী হৈছে কুলজাত যোগী বা বংশানুক্ৰমে বা জন্ম সূত্ৰে যোগী। ইয়াৰ উপৰি আন দুবিধ যোগী হৈছে গৃহস্থী যোগী আৰু সংসাৰ ত্যাগী সন্ন্যাসী বা তপস্বী যোগী। ==ধৰ্মীয় বিশ্বাস== নাথ সম্প্ৰদায় এটা সৰ্বভাৰতীয় হিন্দু ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়। অসমৰ নাথ-যোগী সকল এই সৰ্বভাৰতীয় সম্প্ৰদায়টোৰ অঙ্গীভূত। নাথ সকলে সামবেদীয় নিয়মেৰে সকলো ক্ৰিয়াকাণ্ড সমাপন কৰে। নাথ -যোগীসকল জন্মসূত্ৰে শৈৱ। তেওঁলোকৰ মাজত নাথ’(গৰাকী) উপাধিৰ জৰিয়তে মহাদেৱৰ অস্তিত্ব আৰু দেৱী’ উপাধিৰ জৰিয়তে দেৱী পাৰ্বতীৰ অস্তিত্ব স্বীকাৰ কৰে আৰু সেই অনুসৰি নাথ (পুৰুষসকলে) আৰু দেৱী (মহিলা সকলে) উপাধি গ্ৰহণ কৰি আহিছে। বৰ্তমান অসমত প্ৰচলিত অন্য উপাধিও নাথ-সম্প্ৰদায়টোৰ মানুহে গ্ৰহণ কৰা দেখা যায়। তাৰে ভিতৰত মজুমদাৰ, ৰায়, দেৱনাথ, মহাজন, বৰা, চহৰীয়া, শইকীয়া, শৰ্মা, ভূঞা, চৌধুৰী, গোস্বামী, হাজৰিকা, চক্ৰৱৰ্তী আদি প্ৰধান। সামবেদীয় নিয়ম অনুসাৰে নাথসকলে দশকৰ্ম কৰাৰ নিয়ম। সেই দশ কৰ্ম হ’লঃ #গৰ্ভধান, #পুংসবন, #সীমান্তোন্নয়ণ, #জাতকৰ্ম, #নামকৰণ, #নিস্ক্ৰমন, #[[অন্নপ্ৰাসন]], #[[চূড়াকৰণ]], #[[উপনয়ন]] আৰু #[[বিবাহ]]। পৰম্পৰাগত নিয়ম অনুসাৰে নাথ-যোগীসকলে মৃতকৰ সমাধি দিয়াৰ নিয়ম। অৱশ্যে এই নিয়ম সন্ন্যাসী যোগীৰ বাহিৰে বাকী যোগীৰ মাজত বৰ্তমান শিথিল। যোগীসকলৰ অশৌচ দহ দিনীয়া হয়। জন্ম বা মৃত্যু দুয়োটাৰে অশৌচ দহদিনীয়াকৈ পালন কৰে। ==নৱনাথ== গোৰক্ষনাথ পন্থীৰ মতে নৱনাথ হৈছে একনাথ, আদিনাথ, মৎসেন্দ্ৰনাথ,উদৰনাথ, দত্তনাথ, সত্যনাথ, কুৰ্মনাথ, জলন্ধৰণাথ, সন্তোষনাথ। কোনো কোনোৰমতে এই নৱনাথ হৈছে: মৎসেন্দ্ৰনাথ, গোৰক্ষনাথ, জলন্ধৰণাথ,কানুসানাথ, ভৰ্তিহৰিনাথ, বেৰণনাথ, নাগনাথ (নাগাৰ্জুন), চপটনাথ, গহিণীনাথ। বিভিন্ন গ্ৰন্থত নৱনাথ নামৰ পাৰ্থক্য দেখা যায়। গোৰক্ষ সিদ্ধান্ত সংগ্ৰহত’ আছে-আদিনাথ, উদয়নাথ, সত্যনাথ, সন্তোষনাথ, গজকৰ্ণনাথ, অওঘোৰনাথ, মচ্ছেন্দ্ৰনাথ, চেৰংগনাথ তথা গোৰক্ষনাথ। এই নৱনাথসকল দেৱতাৰূপে পূজিত। মানস সৰোবৰৰ ওচৰত নয়নাথ বা নৱনাথৰ ডেবিব’ পূৰ্ণ তীৰ্থভূমি। ==বসতি== ভাৰতবৰ্ষৰ সকলো ৰাজ্য, প্ৰদেশ, সকলো জিলাতেই নাথ যোগী সম্প্ৰদায়ৰ বসবাস। পূৰ্বতে [[বাংলাদেশ]]ৰ সকলো জিলাতে নাথসকলৰ ব্যাপক সংখ্যাত বসতি আছিল; বৰ্তমানেও কম-বেছি পৰিমাণে আছে। [[পাকিস্তান]]তো নাথসকলৰ অৱস্থান আছে। [[নেপাল]], [[ভুটান]],[[ছিকিম]] আদি ৰাজ্যত নাথসকলৰ বসবাস আছে। ভাৰতৰ ভিতৰত সকলোতকৈ বেছিসংখ্যক আছে [[পশ্চিমবংগ]]ত। ইয়াৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ২৪ পৰগণাত, তাৰ পাছত ক্ৰমান্বয়ে নদীয়া, মেদিনীপুৰ, কোচবিহাৰ, হাওৰা, কলকাতা, হুগলী, মুছিদাবাদ, বৰ্ধমান। পশ্চিমবংগৰ পিছত বেছিসংখ্যক নাথ বসবাস কৰে [[অসম]], [[ত্ৰিপুৰা]], পঞ্জাৱ ৰাজপুতনা, [[বিহাৰ]], [[উৰিষ্যা]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[মধ্যপ্ৰদেশ]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]], [[তামিলনাডু]] আদিত। ==নাথ-যোগী সকলৰ উপাধি== নাথ বা দেৱনাথ পদবীৰ বাহিৰেও ৰুদ্ৰজ ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত ভাৰতবৰ্ষত শতাধিক পদবী দেখা যায়। এই পদবীবিলাক মুছলমান তথা ইংৰাজৰ ৰাজত্বকালত পোৱা। বহু পদবী পেছা বা কৰ্মভিত্তিক। এই সমূহ হ'ল— চৌধুৰী, অধিকাৰী, কাকতি, উপধ্যায়, দেৱশৰ্মা, গোস্বামী, ৰায়,কাতনি, নিৰঞ্জন, শাস্ত্ৰী, পণ্ডিত, শিৱ, হাজৰিকা, ভৌমিক, সৰকাৰ, মাল্লিক, দালাল, মহন্ত, কবিৰাজ, সুী, পাণ্ডে, মহাজন, মজুমদাৰ, পুৰী, গিৰি, মিশ্ৰ, নাথশৰ্মা, ভট্টাচাৰ্য, চক্ৰৱৰ্তী, বিশ্বাস, তালুকদাৰ, শৰ্মা, হালদাৰ, ভাৰতী, সমাদাৰ, ৰায়চৌধুৰী, ঘোষাল, সৰস্বতী, সান্যাল ইত্যাদি। ==সাহিত্য== ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===শিৱ=== শিৱক নাথ সম্প্ৰদায়ৰ আদি গুৰু বুলি কোৱা হয়। তেওঁৰ পৰাই নাথ সম্প্ৰদায়ৰ সৃষ্টি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। শিৱক একাধাৰে যোগী আৰু গৃহস্থী ৰূপত কল্পনা কৰা হয়।<ref>For the contrast beteween ascetic and householder depictions, see: Flood (1996), pp. 150-151.</ref> যোগশাস্ত্ৰৰ লগত তেখেতৰ সম্পৰ্কৰ পৰিপ্ৰেক্ষিততে তেওঁক ''মহাযোগী'' নামেৰে অভিহিত কৰা হয়।<ref>For name Mahāyogi and associations with yoga, see, Chakravarti, pp. 23, 32, 150.</ref> [[ঐতিহাসিক বৈদিক ধৰ্ম|বৈদিক ধৰ্মত]] যজ্ঞৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হ’লেও, মহাকাব্যিক যুগত [[তপস্যা]], [[যোগ দৰ্শন|যোগ]] আৰু কৃচ্ছ্ৰসাধনাই অধিকতৰ গুৰুত্ব পাবলৈ আৰম্ভ কৰে। যোগীবেশত শিৱৰ কল্পনাৰ আবিৰ্ভাৱ সেইবাবে অপেক্ষাকৃতভাবে পৰৱৰ্তীকালতহে ঘটিছিল।<ref>For the ascetic yogin form as reflecting Epic period influences, see: Chakravarti, p. 32.</ref> গৃহস্থী ৰূপত তেওঁ [[পাৰ্বতী|পাৰ্বতীৰ]] স্বামী আৰু [[গণেশ]] আৰু [[কাৰ্তিক]] নামৰ দুই পুত্ৰৰ জনক। পাৰ্বতী বা উমা তেখেতৰ স্ত্ৰী বুলিয়েই তেওঁক ''উমাপতি'', ''উমাকান্ত'' বা ''উমাধব'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হয়।<ref>For {{IAST|Umāpati}}, {{IAST|Umākānta}} and {{IAST|Umādhava}} as names in the Shiva Sahasranama literature, see: {{Harvnb|Sharma|1996|p=278}}.</ref><ref>For {{IAST|Umā}} as the oldest name, and variants including {{IAST|Pārvatī}}, see: Chakravarti, p. 40.</ref><ref>For {{IAST|Pārvatī}} identified as the wife of Shiva, see: Kramrisch, p. 479.</ref> শিৱৰ স্ত্ৰী পাৰ্বতী বিশ্বজননী বা মহাশক্তি। গৃহস্থী ৰূপত শিৱই নিজ পত্নীক ভালপায় আৰু শ্ৰদ্ধা কৰে। শিৱ এজন হিন্দু দেৱতা। তিনি ত্ৰিমূৰ্তিৰ (হিন্দুসকলৰ মতে তিনিটা বিশেষ প্ৰাথমিক দৈৱসত্তা) অন্যতম। ত্ৰিমূৰ্তিৰ শিৱ হৈছে ধ্বংসৰ প্ৰতীক। হিন্দুধৰ্মৰ শৈৱ শাখা সম্প্ৰদায়ৰ মতে, শিৱই হ’ল সৰ্বোচ্চ ঈশ্বৰ। ===মৎস্যেন্দ্ৰনাথ=== মৎস্যেন্দ্ৰনাথ,(পূৰ্ব দহ শতিকা) হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ এগৰাকী সাধু আৰু যোগী আছিল। ঐতিহাসিক ভাৱে তেওঁক হঠ যোগ আৰু বহু সংখ্যক পুৰণি গ্ৰন্থৰ লেখক হিচাপেও জনা যায়। তেওঁক নাথ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিষ্ঠাতা সকলৰ মাজৰে এজন বুলিও কোৱা হয়। তেওঁ বিশেষকৈ কৌল শৈৱ ধৰ্মৰ সৈতে সংযুক্ত। তেওঁক ৮৪ মহাসিদ্ধৰ মাজৰ এজন বুলি ধৰা হয় আৰু গোৰক্ষনাথৰ গুৰু বুলি জনা যায়। মীননাথক হিন্দু আৰু বৌদ্ধ উভয় ধৰ্মৰে সাধু বুলি কোৱা হয়। কোনো কোনোৱে তেওঁক অবলোকিতেশ্বৰৰ অৱতাৰ বুলি বিশ্বাস কৰে। ===গোৰক্ষনাথ=== গোৰক্ষনাথ বা গোৰখনাথ, এগৰাকী হিন্দু যোগী, সন্ন্যাসী আছিল। তেওঁ ভাৰতত নাথ পন্থৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। গোৰক্ষনাথক মৎস্যেন্দ্ৰনাথৰ দুগৰাকী প্ৰধান শিষ্যৰ মাজৰ এগৰাকী বুলি ধৰা হয়। তেওঁৰ অনুৰাগী সকল ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ গৰ্ভগিৰী নামৰ অঞ্চলত বসবাস কৰি আহিছে। এই সকলক যোগী বা গোৰখনাথী, দৰ্শনি বা কাণফটা, সিদ্ধযোগী বুলি জনা যায়। নগৰাকী যোগগুৰু বা নৱনাথৰ মাজৰ এগৰাকী হিচাপে গোৰক্ষনাথৰ নাম লোৱা হয়। ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] eafby2i0niivfl0yqzxspqee2efjths 0 71516 646250 609134 2026-10-20T15:16:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646250 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলা''' বা '''ব্ৰাহ্মণবাৰিয়া জিলা''' ([[বঙালী ভাষা|বঙালী]]: ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জেলা) [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] দক্ষিণ-পূবৰ চিটাগং বিভাগৰ এটা প্ৰশাসনিক এলেকা। উপজিলাৰ সংখ্যা অনুসৰি, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] এখন "এ" শ্ৰেণীৰ জিলা।<ref>{{Cite news|title=জেলাগুলোৰ শ্ৰেণি হালনাগাদ কৰেছে সৰকাৰ|URL=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/806363.details|প্ৰকাশক=বাংলানিউজ২৪|date=১৭ আগষ্ট ২০২০|accessdate= ১ নভেম্বৰ ২০২০}}</ref> শিক্ষা আৰু সংস্কৃতিৰ আসন হিচাপে পৰিচিত ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাক বাংলাদেশৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী বুলি কোৱা হয়।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.banglatribune.com/429118/%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A3%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A7%9C%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%85%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87|title=ব্ৰাহ্মণদেৰ বাড়িৰ অবস্থানেৰ সুবাদে ‘ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া’|work=www.banglatribune.com|publisher=[[বাংলা ট্ৰিবিউন]]|language=bn|accessdate=2021-06-03}}</ref> <ref name="সংগ্ৰাম">{{Cite web|title=দেশেৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া: প্ৰতিষ্ঠা প্ৰয়োজন সাংস্কৃতিক বিশ্ববিদ্যালয়|url=http://www.dailysangram.com/post/121711-দেশেৰ-সাংস্কৃতিক-ৰাজধানী-ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-প্ৰতিষ্ঠা-প্ৰয়োজন-সাংস্কৃতিক-বিশ্ববিদ্যালয়|work=www.dailysangram.com|publisher=[[দৈনিক সংগ্ৰাম]]|accessdate=২০২০-০৫-০৬|language=bn|archivedate=২৭ সেপ্টেম্বৰ ২০২০|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927144019/https://www.dailysangram.com/post/121711-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%80-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A3%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A1%E0%A6%BC%E0%A6%BF%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A7%8B%E0%A6%9C%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%AF%E0%A6%BC}}</ref> == অৱস্থান আৰু আয়তন == ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাৰ আয়তন হৈছে ১,৯২৭.১১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৪,৭৬,১৯৯ একৰ)। জিলাখন চিটাগং বিভাগৰ উত্তৰতম অংশত ২৩°৩৯´-ৰ পৰা ২৪°১৬´ উত্তৰ অক্ষাংশত আৰু ৯০°৪৪´-ৰ পৰা ৯১°৫১´ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। === চাৰিসীমা === * '''উত্তৰ''': [[কিশোৰগঞ্জ জিলা]] আৰু [[হবিগঞ্জ জিলা]] ** উত্তৰ-পূব: [[হবিগঞ্জ জিলা]] * '''দক্ষিণ''': কুমিল্লা জিলা * '''পূব''': [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্য * '''পশ্চিম''': [[নাৰায়ণগঞ্জ জিলা]], নৰছিংদী জিলা আৰু কিশোৰগঞ্জ জিলা অৱস্থিত। <ref name="ReferenceA">{{Cite web|url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A3%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A1%E0%A6%BC%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|title=ব্ৰাহ্মণবাড়ীয়া জেলা|last=|first=|date=২৬ ফেব্ৰুয়াৰি ২০১৫|work=[[বাংলাপিডিয়া]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200522024639/http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A3%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A1%E0%A6%BC%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|archivedate=2020-05-22|accessdate=২৬ ফেব্ৰুয়াৰি ২০২০|deadurl=yes}}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগ === প্ৰাচীন কালত বৰ্তমানৰ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া অঞ্চল [[বংগ|প্ৰাচীন বংগৰ]] [[সমতট]] অঞ্চলৰ এটা অংশ আছিল। বংগৰ [[বাৰ ভূঞা|বাৰ ভূঞাৰ]] নেতা [[ঈছা খাঁৰ]] জন্ম বৰ্তমানৰ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাৰ চৰাইল অঞ্চলত হৈছিল। পিছত তেওঁ অঞ্চলটোত তেওঁৰ প্ৰথম ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল যেতিয়া তেওঁ চৰাইল পৰগণাৰ জমিদাৰী লাভ কৰিছিল। === ব্ৰিটিছ যুগ === ১৭৬৫ চনত বংগৰ দেৱানী লাভৰ পিছত, ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ত্ৰিপুৰাক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰে। সেইবোৰ হৈছে: [[ত্ৰিপুৰা]] আৰু চাকলা ৰৌশনাবাদ। ১৭৮১ চনত, চৰাইল পৰগণাৰ উপৰিও, বৃহত্তৰ কুমিল্লা আৰু নোৱাখালী থকা এখন জিলা ব্ৰিটিছে গঠন কৰিছিল আৰু ইয়াক টিপাৰা জিলা (Tippera) বা ত্ৰিপুৰা জিলা নাম দিছিল। ত্ৰিপুৰা জিলাৰ দুটা পৰিচয় আছিল। সাধাৰণতে, ত্ৰিপুৰা জিলাৰ অৰ্থ হৈছে সমগ্ৰ জিলা আৰু টিপাৰা প্ৰপাৰ মানে চাকলা ৰৌশনাবাদ। কিন্তু ইংৰাজসকলে এই জিলাখনক ৰৌশনাবাদ ত্ৰিপুৰা বুলি কৈছিল। ৰাজহ সংগ্ৰহৰ সুবিধাৰ বাবে ইয়াক ১৭৮৯ চনত ত্ৰিপুৰা জিলা বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল। ত্ৰিপুৰাক ১৭৯০ চনত প্ৰশাসনিক ক্ষমতা থকা জিলা হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল। ১৮৩০ চনত ছাগলনাইয়া ([[ফেনী জিলা|ফেনী জিলাৰ]] অধীনত) আৰক্ষী থানাৰ বাহিৰে বাকী বৃহত্তৰ নোৱাখালীক ত্ৰিপুৰা জিলাৰ পৰা পৃথক কৰা হয় আৰু মাইমেনসিঙৰ পৰা চৰাইল, দাউদপুৰ, হৰিপুৰ, বেজৰা আৰু সতেৰখন্দল পৰগণাক ত্ৰিপুৰাত  অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ১৮৬০ চনৰ ব্ৰিটিছ আইনৰ অধীনত ত্ৰিপুৰাৰ তিনিটা মহকুমাৰ পৰা নাছিৰনগৰ মহকুমাৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ১১ বছৰৰ পিছত, মহকুমাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নাছিৰনগৰৰ পৰা ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া চহৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নৱগঠিত মহকুমাটোৰ নাম আছিল ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া। মহকুমাটোৰ অধীনত ছয়খন আৰক্ষী থানা গঠন কৰা হৈছিল। যেনে: * ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া * চৰাইল * নাছিৰনগৰ * নবিনগৰ * কছবা * বাঞ্ছাৰামপুৰ ১৮৬৮ চনত ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া পৌৰ নগৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৮৭৬ চনত, ছাগলনাইয়া আৰক্ষী থানাও ত্ৰিপুৰা জিলাৰ পৰা পৃথক কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰ পৰা ১৯৬০ চনলৈকে এই জিলাখন ত্ৰিপুৰা জিলা হিচাপে পৰিচিত হয়। === জিলা গঠন === ১৯৮৪ চনত, বাংলাদেশৰ প্ৰায় সকলো মহকুমাক জিলালৈ উন্নীত কৰা হৈছিল। সেই শৃংখলাটোত তেতিয়াৰ কুমিল্লা জিলাৰ তিনিটা মহকুমা, কুমিল্লা, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া আৰু চাঁদপুৰক পৃথক জিলাৰ মৰ্যাদা দিয়া হৈছিল।<ref name="web.archive.org">{{Cite web|url=http://www.brahmanbaria.gov.bd/node/653781|title=জেলাৰ পটভূমি {{!}} ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জেলা|date=2013-06-16|work=web.archive.org|accessdate=2020-01-23|archivedate=২০১৩-০৬-১৬|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130616005013/http://www.brahmanbaria.gov.bd/node/653781}}</ref> === নামকৰণ === ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাৰ নামকৰণক লৈ বহুতো মতামত আছে। এছ. এম শ্বাহনুৰৰ "নামকৰণৰ ইতিকথা" কিতাপৰ পৰা জনা যায়, * সেন ৰাজবংশৰ শাসনকালত, অঞ্চলটোত অভিজাত ব্ৰাহ্মণৰ যথেষ্ট অভাৱ আছিল। ফলস্বৰূপে, অঞ্চলটোত উপাসনাৰ বাবে ব্যাঘাত ঘটিছিল। এই সমস্যা সমাধানৰ বাবে সেন ৰাজবংশৰ ৰজা লক্ষ্মণ সেনে আদিছুৰ কন্যাকুঞ্জৰ পৰা কেইটামান ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক অঞ্চলটোলৈ লৈ আহিছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমান ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালে চহৰখনৰ মৌলৱী পাড়া অঞ্চলত ঘৰ (বঙালী: বাড়ি) নিৰ্মাণ কৰে। বহুতে বিশ্বাস কৰে যে সেই ব্ৰাহ্মণসকলৰ ঘৰৰ (বঙালী: বাড়ি) অৱস্থানৰ বাবে এই জিলাৰ নাম ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া।<ref name=":0"/> * আন এক দৃষ্টিভংগী অনুসৰি, দিল্লীৰ পৰা ইছলাম ধৰ্মপ্ৰচাৰক শ্বাহ চুফী কাজী মাহমুদ শ্বাহে চহৰখনৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালবোৰক এৰি যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া নামটো এই ঘটনাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। <ref name=":0" /> ব্ৰাহ্মণবাড়িয়াৰ আঞ্চলিক উচ্চাৰণ হৈছে ''''বাউনবাইৰা'''<nowiki/>'।<ref>{{Cite news|}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ব্ৰাহ্মণবাড়িয়াৰ বিকৃত নাম 'বি-বাৰিয়া' বহুলভাৱে জনাজাত। এই পৰিস্থিতি দূৰ কৰিবলৈ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলা প্ৰশাসনে বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে আৰু ২০১১ চনত ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলা প্ৰশাসনে সকলো ক্ষেত্ৰতে বি-বাৰিয়াৰ পৰিৱৰ্তে 'ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া' লিখিবলৈ এক জাননী জাৰি কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.prothom-alo.com/detail/news/282274|title=বি-বাড়িয়াৰ স্থলে ‘ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া’ এক বছৰেও কাৰ্যকৰ হয়নি|publisher=|accessdate=৬ সেপ্টেম্বৰ ২০১৬|archivedate=১৫ মে ২০২০|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200515042920/http://archive.prothom-alo.com/detail/news/282274}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.kalerkantho.com/print-edition/culture/2011/07/08/169753|title=বি.বাড়িয়া নয় লিখতে হবে ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া|first=|last=|publisher=কালেৰ কণ্ঠ|accessdate=19-10-2022|archivedate=2019-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190918173023/https://www.kalerkantho.com/print-edition/culture/2011/07/08/169753|deadurl=yes}}</ref> === স্বাধীনতা সংগ্ৰাম === ==== ব্ৰিটিছ বিৰোধী আন্দোলন ==== ১৯০৫ চনত বংগ বিভাজনক লৈ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাত স্বদেশী আন্দোলন আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত, বিপ্লৱী উল্লাস কাৰ (অভিৰাম) দত্তৰ বোমা বিস্ফোৰণৰ অভিযোগত তেওঁক আন্দামানলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। ১৯৩১ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰত সুনীতি চৌধুৰী, শান্তি ঘোষ আৰু গোপাল দেৱে দিনৰ পোহৰত তদানীন্তন জিলা দণ্ডাধীশ চি.চি.বি ষ্টিভেনছক গুলীয়াই হত্যা কৰে। ১৯৩০ চনত কৃষক আন্দোলনৰ সময়ত কংগ্ৰেছ নেতা আব্দুল হাকিমে কৰ বন্ধ কৰিবলৈ আহ্বান জনায়। সেই সময়ত, ব্ৰিটিছ সৈন্যৰ বেপৰোৱা গুলী চালনাত ব্ৰাহ্মণবাড়িয়াত চাৰিজন নাগৰিক নিহত হৈছিল। <ref name="web.archive.org"/> ==== বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধৰ ইতিহাস ==== ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলা [[বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধ|বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধৰ]] গৌৰৱময় ইতিহাসত যথেষ্ট অৱদান আগবঢ়াইছে। [[আব্দুল কুদ্দুছ মাখন|আব্দুল কুদ্দুছ মাখনৰ]] দৰে মানুহে ইয়াত এক বীৰত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ১৯৭১ চনৰ ২৬ মাৰ্চতাৰিখে ব্ৰাহ্মণবাড়িয়াত সন্ধিয়া আইন জাৰি কৰা হয়। একেদিনাই [[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া|ব্ৰাহ্মণবাড়িয়াৰ]] ৰাইজে সন্ধিয়াৰ আইন উলংঘা কৰি এক শোভাযাত্ৰা উলিয়াইছিল।<ref>বাংলাদেশেৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ দলিলপত্ৰ (দশম খণ্ড), হাসান হাফিজুৰ ৰহমান সম্পাদিত, হাক্কানী পাবলিকেশনস, ঢাকা, পৃষ্ঠা ১৪৭</ref> ২৭ মাৰ্চৰ ৰাতিপুৱা ব্ৰাহ্মণবাড়িয়াত নিয়োজিত পাকিস্তান সেনাৰ [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] সৈন্যৰে গঠিত ইষ্ট বেংগল ৰেজিমেণ্টে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। চতুৰ্থ ইষ্ট বেংগল ৰেজিমেণ্টৰ এজন বিষয়া কৰ্ণেল শাফায়াত জামিল বীৰ বিক্ৰমে বাঙালী সৈন্যৰ সৈতে ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সেনা শিবিৰৰ সকলো পাকিস্তানী বিষয়া আৰু সৈনিকক আটক কৰে। সেইদিনা আবেলি মেজৰ জেনেৰেল [[খালেদ মোছাৰফ]] (বীৰ উত্তম) [[মৌলৱীবাজাৰ জিলা|মৌলৱীবাজাৰৰ]] শমশেৰনগৰৰ পৰা সেনাৰ সৈতে ব্ৰাহ্মণবাড়িয়ালৈ আহিছিল আৰু কৰ্ণেল শ্বাফাত জামিলে তেওঁক চতুৰ্থ ইষ্ট বেংগল ৰেজিমেণ্টৰ কোম্পানীঅৰ্পণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|title=একাত্তৰেৰ মুক্তিযুদ্ধ, ৰক্তাক্ত মধ্য আগষ্ট ও ষড়যন্ত্ৰময় নভেম্বৰ|coauthors=|year=ফেব্ৰুয়াৰি ১৯৯৮|publisher=সাহিত্য প্ৰকাশ|place=ঢাকা|isbn=9844651441|page=২৩|access-date=|url=}}</ref> ১৯৭১ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত মুক্তিযুদ্ধত ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া আক্ৰমণকাৰীৰ পৰা মুক্ত হয়।<ref>http://www.prothomalo.com/bangladesh/article/707158/ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-মুক্ত-দিবসে-দেয়ালে-আঁকা-ছবিৰ</ref> ১৯৭১ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত [[আখাউৰা|আখাউৰাৰ]] দৰুইন গাঁৱত বীৰশ্ৰেষ্ঠ [[মোস্তাফা কামাল]] শ্বহীদ হৈছিল।<ref name="web.archive.org" /> ১৯৭১ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত বিজয়নগৰ উপজিলাৰ ইছলামপুৰত এছ ফোৰ্সৰ  কমাণ্ডাৰ মেজৰ কে এম সফিউল্লাহ বীৰ উত্তমৰ নেতৃত্বত মুক্তি যোদ্ধাসকলে পাকিস্তানী বাহিনীৰ সৈতে যুঁজ দিছিল। যুদ্ধত দুজন মুক্তি যোদ্ধা শ্বহীদ হৈছিল আৰু আন ১১জন আহত হৈছিল। পাকিস্তান সেনাৰ ২৫জন সদস্য নিহত হৈছিল আৰু ১৪ জনক বন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="archive.prothom-alo.com">{{Cite web|url=http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2012-10-15/news/298110|title=তোমাদেৰ এ ঋণ শোধ হবে না|publisher=|accessdate=২০১৬-০৭-২৬|archivedate=২০১৯-০৯-০৪|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190904122205/http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2012-10-15/news/298110}}</ref> ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাৰ [[কছবা উপজিলা|কছবা উপজিলাত]] মুক্তিযুদ্ধৰ স্মৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে কুল্লাপাথাৰ শ্বহীদ স্মাৰক নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত শ্বহীদ মুক্তি যোদ্ধাসকলৰ ৫০টা কবৰ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://archive.prothom-alo.com/print/news/119160|title=Prothom Alo - Most popular bangla daily newspaper|work=archive.prothom-alo.com|accessdate=২৬ জুলাই ২০১৬|archivedate=৪ সেপ্টেম্বৰ ২০১৯|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190904122203/http://archive.prothom-alo.com/print/news/119160}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2012-04-30/news/254176|title=তোমাদেৰ এ ঋণ শোধ হবে না|publisher=|accessdate=২০১৬-০৯-০৬|archivedate=২০১৮-০৫-২৭|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180527015135/http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2012-04-30/news/254176}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2012-10-24/news/300565|title=তোমাদেৰ এ ঋণ শোধ হবে না|publisher=|accessdate=২০১৬-০৯-০৬|archivedate=২০১৮-১০-১৩|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013114721/http://archive.prothom-alo.com/detail/date/2012-10-24/news/300565}}</ref> <ref>http://bn.banglapedia.org/index.php?title=কামাল,_বীৰশ্ৰেষ্ঠ_মোহাম্মদ_মোস্তফা{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == পৰম্পৰা == [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল যুগত]] ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া [[মছলিন কাপোৰ]] তৈয়াৰ কৰাৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। ছানামুখী হৈছে এই জিলাৰ অন্যতম বিখ্যাত মিঠাই, যিটো দেশৰ আন কোনো প্ৰান্তত সিমান প্ৰচলিত নহয়। ইয়াৰ বাহিৰেও, তালৰ ৰসেৰে তৈয়াৰ কৰা আন এটা মিঠাই বিখ্যাত। ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলা [[পুতলা নাচ]] আৰু [[তিতাছ নদী|তিতাছ নদীত]] নাও চলোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাৰ বাবেও বিখ্যাত। == প্ৰশাসনিক ক্ষেত্ৰসমূহ == ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাত ৯খন উপজিলা, ৯খন আৰক্ষী থানা, ৫খন পৌৰসভা, ১০০টা ইউনিয়ন, ৯৯৩খন মৌজা, ১৩৩১খন গাওঁ আৰু ৬খন সংসদীয় আসন আছে। <ref>https://web.archive.org/web/20130616023931/http://www.brahmanbaria.gov.bd/node/555408</ref> === উপজিলা === ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাত মুঠ ৯খন উপজিলা আছে। উপজিলাবোৰ হৈছে: {| class="wikitable sortable" |} {| class="wikitable sortable" ! ক্ৰম নং ! উপজিলা ! আয়তন<ref name="bn.banglapedia.org2">{{Cite web|URL=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A3%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A1%E0%A6%BC%E0%A7%80%E0%A6%AF%E0%A6%BC%E0%A6%BE_%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|title=ব্ৰাহ্মণবাড়ীয়া জেলা - বাংলাপিডিয়া|website=bn.banglapedia.org|accessdate=2020-01-23}}</ref> (বৰ্গ কিলোমিটাৰ) ! প্ৰশাসনিক থানা ! আওতাধীন এলাকাসমূহ |- | rowspan="2" |০১ | rowspan="2" |[[আখাউড়া উপজেলা|আখাউড়া]] | rowspan="2" |৯৮.০৫ | rowspan="2" |[[আখাউড়া থানা|আখাউড়া]] |'''পৌৰসভা''' (১টি): [[আখাউড়া পৌৰসভা|আখাউড়া]] |- |'''ইউনিয়ন''' (৫টি): [[মনিয়ন্দ ইউনিয়ন|মনিয়ন্দ]], [[ধৰখাড় ইউনিয়ন|ধৰখাড়]], [[মোগড়া ইউনিয়ন|মোগড়া]], [[আখাউড়া উত্তৰ ইউনিয়ন|আখাউড়া উত্তৰ]] আৰু [[আখাউড়া দক্ষিণ ইউনিয়ন|আখাউড়া দক্ষিণ]] |- |০২ |[[আশুগঞ্জ উপজেলা|আশুগঞ্জ]] |৬৭.৫৯ |[[আশুগঞ্জ থানা|আশুগঞ্জ]] |'''ইউনিয়ন''' (৮টি): [[আশুগঞ্জ সদৰ ইউনিয়ন|আশুগঞ্জ সদৰ]], [[চৰ চাৰতলা ইউনিয়ন|চৰ চাৰতলা]], [[দুৰ্গাপুৰ ইউনিয়ন, আশুগঞ্জ|দুৰ্গাপুৰ]], [[তালশহৰ পশ্চিম ইউনিয়ন|তালশহৰ পশ্চিম]], [[আড়াইসিধা ইউনিয়ন|আড়াইসিধা]], [[শৰীফপুৰ ইউনিয়ন, আশুগঞ্জ|শৰীফপুৰ]], [[লালপুৰ ইউনিয়ন, আশুগঞ্জ|লালপুৰ]] আৰু [[তাৰুৱা ইউনিয়ন|তাৰুৱা]] |- | rowspan="2" |০৩ | rowspan="2" |[[কছবা উপজেলা|কছবা]] | rowspan="2" |২০৯.৭৮ | rowspan="2" |[[কছবা থানা|কছবা]] |'''পৌৰসভা''' (১টি): [[কছবা পৌৰসভা|কছবা]] |- |'''ইউনিয়ন''' (১০টি): [[মূলগ্ৰাম ইউনিয়ন, কছবা|মূলগ্ৰাম]], [[মেহাৰী ইউনিয়ন|মেহাৰী]], [[বাদৈৰ ইউনিয়ন|বাদৈৰ]], [[খাড়েৰা ইউনিয়ন|খাড়েৰা]], [[বিনাউটি ইউনিয়ন|বিনাউটি]], [[গোপীনাথপুৰ ইউনিয়ন, কছবা|গোপীনাথপুৰ]], [[কছবা পশ্চিম ইউনিয়ন|কছবা পশ্চিম]], [[কুটি ইউনিয়ন|কুটি]], [[কায়েমপুৰ ইউনিয়ন, কছবা|কায়েমপুৰ]] আৰু [[বায়েক ইউনিয়ন|বায়েক]] |- | rowspan="2" |০৪ | rowspan="2" |[[নবীনগৰ উপজেলা|নবীনগৰ]] | rowspan="2" |৩৫০.৩৩ | rowspan="2" |[[নবীনগৰ থানা|নবীনগৰ]] |'''পৌৰসভা''' (১টি): [[নবীনগৰ পৌৰসভা|নবীনগৰ]] |- |'''ইউনিয়ন''' (২১টি): [[বড়াইল ইউনিয়ন|বড়াইল]], [[বীৰগাঁও ইউনিয়ন|বীৰগাঁও]], [[কৃষ্ণনগৰ ইউনিয়ন, নবীনগৰ|কৃষ্ণনগৰ]], [[নাটঘৰ ইউনিয়ন|নাটঘৰ]], [[বিদ্যাকুট ইউনিয়ন|বিদ্যাকুট]], [[নবীনগৰ পূৰ্ব ইউনিয়ন|নবীনগৰ পূৰ্ব]], [[নবীনগৰ পশ্চিম ইউনিয়ন|নবীনগৰ পশ্চিম]], [[কাইতলা উত্তৰ ইউনিয়ন|কাইতলা উত্তৰ]], [[বিটঘৰ ইউনিয়ন|বিটঘৰ]], [[শিবপুৰ ইউনিয়ন, নবীনগৰ|শিবপুৰ]], [[ইব্ৰাহিমপুৰ ইউনিয়ন, নবীনগৰ|ইব্ৰাহিমপুৰ]], [[শ্ৰীৰামপুৰ ইউনিয়ন, নবীনগৰ|শ্ৰীৰামপুৰ]], [[লাউৰ ফতেপুৰ ইউনিয়ন|লাউৰ ফতেপুৰ]], [[জিনোদপুৰ ইউনিয়ন|জিনোদপুৰ]], [[ৰচুল্লাবাদ ইউনিয়ন|ৰচুল্লাবাদ]], [[সাতমোড়া ইউনিয়ন|সাতমোড়া]], [[শ্যামগ্ৰাম ইউনিয়ন|শ্যামগ্ৰাম]], [[ছলিমগঞ্জ ইউনিয়ন|ছলিমগঞ্জ]], [[বড়িকান্দি ইউনিয়ন|বড়িকান্দি]], [[কাইতলা দক্ষিণ ইউনিয়ন|কাইতলা দক্ষিণ]] আৰু [[ৰতনপুৰ ইউনিয়ন, নবীনগৰ|ৰতনপুৰ]] |- |০৫ |[[নাসিৰনগৰ উপজেলা|নাসিৰনগৰ]] |২৯৪.৩৬ |[[নাসিৰনগৰ থানা|নাসিৰনগৰ]] |'''ইউনিয়ন''' (১৩টি): [[চাতলপাড় ইউনিয়ন|চাতলপাড়]], [[ভলাকুট ইউনিয়ন|ভলাকুট]], [[কুণ্ডা ইউনিয়ন|কুণ্ডা]], [[গোৱালনগৰ ইউনিয়ন|গোৱালনগৰ]], [[নাসিৰনগৰ ইউনিয়ন|নাসিৰনগৰ]], [[বুড়িশ্বৰ ইউনিয়ন|বুড়িশ্বৰ]], [[ফান্দাউক ইউনিয়ন|ফান্দাউক]], [[গুনিয়াউক ইউনিয়ন|গুনিয়াউক]], [[চাপৈৰতলা ইউনিয়ন|চাপৈৰতলা]], [[গোকৰ্ণ ইউনিয়ন|গোকৰ্ণ]], [[পূৰ্বভাগ ইউনিয়ন|পূৰ্বভাগ]], [[হৰিপুৰ ইউনিয়ন, নাসিৰনগৰ|হৰিপুৰ]] আৰু [[ধৰমণ্ডল ইউনিয়ন|ধৰমণ্ডল]] |- | rowspan="2" |০৬ | rowspan="2" |[[বাঞ্ছাৰামপুৰ উপজেলা|বাঞ্ছাৰামপুৰ]] | rowspan="2" |১৮৭.৩১ | rowspan="2" |[[বাঞ্ছাৰামপুৰ থানা|বাঞ্ছাৰামপুৰ]] |'''পৌৰসভা''' (১টি): [[বাঞ্ছাৰামপুৰ পৌৰসভা|বাঞ্ছাৰামপুৰ]] |- |'''ইউনিয়ন''' (১৩টি): [[তেজখালী ইউনিয়ন|তেজখালী]], [[পাহাড়িয়াকান্দি ইউনিয়ন|পাহাড়িয়াকান্দি]], [[দৰিয়াদৌলত ইউনিয়ন|দৰিয়াদৌলত]], [[সোণাৰামপুৰ ইউনিয়ন|সোণাৰামপুৰ]], [[দড়িকান্দি ইউনিয়ন|দড়িকান্দি]], [[ছয়ফুল্লাকান্দি ইউনিয়ন|ছয়ফুল্লাকান্দি]], [[বাঞ্ছাৰামপুৰ ইউনিয়ন|বাঞ্ছাৰামপুৰ]], [[আইয়ুবপুৰ ইউনিয়ন, বাঞ্ছাৰামপুৰ|আইয়ুবপুৰ]], [[ফৰদাবাদ ইউনিয়ন|ফৰদাবাদ]], [[ৰূপসদী ইউনিয়ন|ৰূপসদী]], [[ছলিমাবাদ ইউনিয়ন|ছলিমাবাদ]], [[উজানচৰ ইউনিয়ন, বাঞ্ছাৰামপুৰ|উজানচৰ]] আৰু [[মাণিকপুৰ ইউনিয়ন, বাঞ্ছাৰামপুৰ|মাণিকপুৰ]] |- |০৭ |[[বিজয়নগৰ উপজেলা|বিজয়নগৰ]] |২২১.১৭ |[[বিজয়নগৰ থানা|বিজয়নগৰ]] |'''ইউনিয়ন''' (১০টি): [[বুধন্তি ইউনিয়ন|বুধন্তি]], [[চান্দুৰা ইউনিয়ন|চান্দুৰা]], [[ইছাপুৰা ইউনিয়ন, বিজয়নগৰ|ইছাপুৰা]], [[চম্পকনগৰ ইউনিয়ন|চম্পকনগৰ]], [[হৰষপুৰ ইউনিয়ন|হৰষপুৰ]], [[পত্তন ইউনিয়ন|পত্তন]], [[সিংগাৰবিল ইউনিয়ন|সিংগাৰবিল]], [[বিষ্ণুপুৰ ইউনিয়ন, বিজয়নগৰ|বিষ্ণুপুৰ]], [[চৰ ইসলামপুৰ ইউনিয়ন|চৰ ইসলামপুৰ]] আৰু [[পাহাড়পুৰ ইউনিয়ন, বিজয়নগৰ|পাহাড়পুৰ]] |- | rowspan="2" |০৮ | rowspan="2" |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সদৰ উপজেলা|ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সদৰ]] | rowspan="2" |২৩৭.৩৪ | rowspan="2" |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সদৰ থানা|ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সদৰ]] |'''পৌৰসভা''' (১টি): [[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া পৌৰসভা|ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া]] |- |'''ইউনিয়ন''' (১১টি): [[মজলিশপুৰ ইউনিয়ন|মজলিশপুৰ]], [[বুধল ইউনিয়ন|বুধল]], [[চুহিলপুৰ ইউনিয়ন, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সদৰ|চুহিলপুৰ]], [[তালশহৰ পূৰ্ব ইউনিয়ন|তালশহৰ পূৰ্ব]], [[নাটাই উত্তৰ ইউনিয়ন|নাটাই উত্তৰ]], [[নাটাই দক্ষিণ ইউনিয়ন|নাটাই দক্ষিণ]], [[ৰামৰাইল ইউনিয়ন|ৰামৰাইল]], [[চুলতানপুৰ ইউনিয়ন, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সদৰ|চুলতানপুৰ]], [[বাচুদেব ইউনিয়ন|বাচুদেব]], [[মাছিহাতা ইউনিয়ন|মাছিহাতা]] আৰু [[সাদেকপুৰ ইউনিয়ন, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সদৰ|সাদেকপুৰ]] |- |০৯ |[[সৰাইল উপজেলা|সৰাইল]] |২১৫.২৮ |[[সৰাইল থানা|সৰাইল]] |'''ইউনিয়ন''' (৯টি): [[অৰুৱাইল ইউনিয়ন|অৰুৱাইল]], [[পাকশিমুল ইউনিয়ন|পাকশিমুল]], [[চুণ্টা ইউনিয়ন|চুণ্টা]], [[কালিকচ্ছ ইউনিয়ন|কালিকচ্ছ]], [[পানিশ্বৰ ইউনিয়ন|পানিশ্বৰ]], [[সৰাইল সদৰ ইউনিয়ন|সৰাইল সদৰ]], [[নোৱাগাঁও ইউনিয়ন, সৰাইল|নোৱাগাঁও]], [[শাহজাদাপুৰ ইউনিয়ন|শাহজাদাপুৰ]] আৰু [[শাহবাজপুৰ টাউন|শাহবাজপুৰ]] |} === সংসদীয় আসন === {| class="wikitable sortable" ! সংসদীয় আসন ! ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰ্বাচনী অঞ্চল<ref>{{Cite web|url=http://www.ecs.gov.bd/notice/details/%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%B8%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A7%A9%E0%A7%A6%E0%A7%A6%E0%A6%9F%E0%A6%BF-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%8F%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A5%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE...1310840639|title=Election Commission Bangladesh - Home page|work=www.ecs.org.bd}}</ref> ! সংসদৰ সদস্য (এমপি) <ref>{{Cite web|title=বাংলাদেশ গেজেট, অতিৰিক্ত, জানুয়াৰি ১, ২০১৯|url=http://www.ecs.gov.bd/files/LkRjG4s3zWql7l1YaEOxIREqlIHHwRn3aUrm1Vr0.pdf|work=ecs.gov.bd|publisher=[[বাংলাদেশ নিৰ্বাচন কমিশন]]|accessdate=২ জানুয়াৰি ২০১৯|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190102173834/http://www.ecs.gov.bd/files/LkRjG4s3zWql7l1YaEOxIREqlIHHwRn3aUrm1Vr0.pdf|archivedate=২ জানুয়াৰি ২০১৯|language=bn|date=১ জানুয়াৰি ২০১৯}}</ref> <ref>{{Cite web|title=সংসদ নিৰ্বাচন ২০১৮ ফলাফল|url=https://www.bbc.com/bengali/news-46603636|work=বিবিসি বাংলা|accessdate=৩১ ডিসেম্বৰ ২০১৮|language=bn|date=২৭ ডিসেম্বৰ ২০১৮}}</ref> <ref>{{Cite web|title=একাদশ জাতীয় সংসদ নিৰ্বাচনেৰ ফলাফল|url=https://election.prothomalo.com/election-result/2018|work=প্ৰথম আলো|accessdate=৩১ ডিসেম্বৰ ২০১৮|language=bn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181231000216/https://election.prothomalo.com/election-result/2018|archivedate=৩১ ডিসেম্বৰ ২০১৮}}</ref> <ref>{{Cite web|title=জয় পেলেন যাৰা|url=http://dainikamadershomoy.com/eleventh-parliament-election/175062/%E0%A6%9C%E0%A7%9F-%E0%A6%AA%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BE|work=দৈনিক আমাদেৰ সময়|accessdate=৩১ ডিসেম্বৰ ২০১৮|archivedate=2018-12-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181231113316/http://dainikamadershomoy.com/eleventh-parliament-election/175062/%E0%A6%9C%E0%A7%9F-%E0%A6%AA%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BE|deadurl=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|title=আওয়ামী লীগেৰ হ্যাটট্ৰিক জয়|url=https://samakal.com/bangladesh/article/18122233/%E0%A6%A4%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%A4%E0%A7%8B-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B6-%E0%A6%9C%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%A5%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%97|work=সমকাল|accessdate=৩১ ডিসেম্বৰ ২০১৮|language=bn|archivedate=2020-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201227014002/https://samakal.com/bangladesh/article/18122233/%E0%A6%A4%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%A4%E0%A7%8B-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%81%E0%A6%B6-%E0%A6%9C%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%A5%E0%A7%87-%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%80%E0%A6%97|deadurl=yes}}</ref> ! ৰাজনৈতিক দল |- |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-১|২৪৩ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-১]] |[[নাছিৰনগৰ উপজিলা]] |[[বদৰুদ্দোজা মোঃ ফৰহাদ হোছেন]] |[[বাংলাদেশ আৱামী লীগ|আৱামী লীগ]] |- |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-২|২৪৪ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-২]] |[[চৰাইল উপজিলা]] আৰু [[আশুগঞ্জ উপজিলা]] |[[আবদুছ ছাত্তাৰ ভূঞা]] |[[বিএনপি]] |- |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-৩|২৪৫ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-৩]] |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া সদৰ উপজিলা]] আৰু [[বিজয়নগৰ উপজিলা]] |[[উবায়দুল মোকতাদিৰ চৌধুৰী]] |[[বাংলাদেশ আৱামী লীগ|আৱামী লীগ]] |- |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-৪|২৪৬ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-৪]] |[[আখাউড়া উপজিলা]] আৰু [[কছবা উপজিলা]] |[[আনিছুল হক (ৰাজনীতিবিদ)|আনিছুল হক]] |[[বাংলাদেশ আৱামী লীগ|আৱামী লীগ]] |- |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-৫|২৪৭ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-৫]] |[[নবীনগৰ উপজিলা]] |[[এবাদুল কৰিম বুলবুল]] |[[বাংলাদেশ আৱামী লীগ|আৱামী লীগ]] |- |[[ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-৬|২৪৮ ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া-৬]] |[[বাঞ্ছাৰামপুৰ উপজিলা]] |[[এ বি তাজুল ইছলাম]] |[[বাংলাদেশ আৱামী লীগ|আৱামী লীগ]] |} == যোগাযোগ ব্যৱস্থা == [[চিত্ৰ:Anderson_Bridge,_Bhairab_(02).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Anderson_Bridge%2C_Bhairab_%2802%29.jpg/200px-Anderson_Bridge%2C_Bhairab_%2802%29.jpg|thumb|200x200px| আশুগঞ্জ-ভৈৰৱ ৰেল দলং (কিং জৰ্জ ষষ্ঠ ৰেল দলং)]] === ৰোডৱে === ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলা দুটা ঘাইপথৰ সৈতে সংযুক্ত। এটা হৈছে এছিয়ান হাইৱে নেটৱৰ্কৰ অংশ [[ঢাকা]]-[[ছিলেট]] ঘাইপথ, আৰু আনটো হৈছে [[কুমিল্লা]]-[[ছিলেট]] ঘাইপথ। দুয়োখন ঘাইপথৰ ৰাস্তা [[চৰাইল উপজিলা|চৰাইল উপজিলাৰ]] বিশ্ব ৰোডত মিলিত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.rhd.gov.bd/RoadMasterPlan/RoadMasterPlan.pdf|title=ৰোড মাষ্টাৰ প্ল্যান|publisher=বাংলাদেশ সড়ক ও জনপথ বিভাগ|accessdate=৭ অক্টোবৰ ২০১৬|archivedate=১৩ ডিসেম্বৰ ২০১৬|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161213095044/http://www.rhd.gov.bd/RoadMasterPlan/RoadMasterPlan.pdf}}</ref> <ref>{{Cite web|title=সড়ক ও জনপথ বিভাগ|url=http://www.rhd.gov.bd/RoadDatabase/roaddetail.asp?RoadID=1522|accessdate=৭ অক্টোবৰ ২০১৬|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200509023149/http://www.rhd.gov.bd/RoadDatabase/roaddetail.asp?RoadID=1522|archivedate=৯ মে ২০২০}}</ref> তদুপৰি, ভাৰতৰ [[ত্ৰিপুৰা]] ৰাজ্যৰ সৈতে সংযোগ স্থাপনৰ বাবে আখাউৰা হৈ [[কলিকতা|কলকাতা]]-[[ঢাকা]]-[[আগৰতলা]] বাছ সেৱা আৰম্ভ কৰা হৈছে। একেটা উদ্দেশ্যৰ বাবে [[আশুগঞ্জ উপজিলা|আশুগঞ্জ]]-[[আখাউৰা উপজিলা|আখাউৰা]] চাৰি লেনৰ পথৰ কামও চলি আছে। === দলং === ব্ৰাহ্মণবাড়িয়াৰ আশুগঞ্জত মেঘনা নদীৰ ওপৰত থকা চৈয়দ নজৰুল ইছলাম দলঙে আশুগঞ্জ আৰু [[কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ]] [[ভৈৰব|ভৈৰবক]] সংযোগ কৰিছে। ২০০২ চনত নিৰ্মাণ কৰা এই দলংখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১২০০ মিটাৰ। ইয়াৰ পূৰ্বৰ নাম বাংলাদেশ-ইউকে ফ্ৰেণ্ডশ্বিপ ব্ৰীজ। ইয়াৰ কাষত ১৯৩৭ চনত নিৰ্মাণ কৰা ৰজা জৰ্জ ষষ্ঠ ৰেল দলং আছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.kishorgonj.com/web/9178|title=বাংলাদেশ-যুক্তৰাজ্য মৈত্ৰী সেতু (ভৈৰব সেতু)|publisher=|accessdate=8 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170826041944/http://www.kishorgonj.com/web/9178|archivedate=২৬ আগষ্ট ২০১৭}}</ref> ইয়াৰ বৰ্তমান নাম শ্বহীদ হাবিলদাৰ আব্দুল হালিম দলং। === ৰেলৱে === ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাৰ ঢাকা, ছিলেট, চট্টগ্ৰাম আৰু মাইমেনসিঙৰ সৈতে ৰেল সংযোগ আছে। আখাউৰা ৰেলৱে জংচন বাংলাদেশৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেল জংচন। আখাউৰা-আগৰতলা ডুৱেল গজ ৰেলপথনিৰ্মাণ হৈছে। আখাউৰা-[[আগৰতলা]] ৰে'ললাইন প্ৰকল্পটো ৩১ জুলাই, ২০১৬ তাৰিখে উদ্বোধন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|URL=http://www.kalerkantho.com/print-edition/industry-business/2016/07/31/387541|title=আখাউড়া-আগৰতলা ৰেললাইন প্ৰকল্পেৰ উদ্বোধন আজ|date=31 July 2016|newspaper= কালেৰ কণ্ঠ|লেখক=|accessdate= 7 October 2016|location=ঢাকা, বাংলাদেশ}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও, আশুগঞ্জ-ভৈৰাব দ্বিতীয় ৰে'ল দলংখন বৰ্তমান নিৰ্মাণাধীন হৈ আছে।<ref>{{Cite news|URL=http://www.ittefaq.com.bd/print-edition/country/2016/06/30/128889.html|title=নিৰ্ধাৰিত সময়ে হচ্ছে না আশুগঞ্জ-ভৈৰব দ্বিতীয় ৰেল সেতুৰ কাজ|date=৩০ জুন ২০১৬|newspaper= ইত্তেফাক|লেখক=|accessdate= 8 October 2016|location=ঢাকা, বাংলাদেশ|archivedate=১১ মে ২০২০|archiveurl==https://web.archive.org/web/20200511162642/http://www.ittefaq.com.bd/print-edition/country/2016/06/30/128889.html|deadurl=yes}}</ref> ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাত টাইটাছ আৰু মেঘনা নদী সাগৰীয় যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম। উপনৈসমূহৰ ভিতৰত হুৰল, সিংৰা কলাচৰা, বলুৱা, আউলিয়া জুৰি, পাগলা, দোল ভাঙা, বলভদ্ৰ, বিজনা, লংঘন, লাহুৰ, ৰোপা, সোণাই, চিনাইহানী আদি অন্যতম। আশুগঞ্জ ঘাটৰ সৈতে হাবিগঞ্জ, সুনামগঞ্জ, চিলেট আৰু কিশোৰগঞ্জৰ লঞ্চ সংযোগ আছে। তদুপৰি আশুগঞ্জত এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰীয় বন্দৰ স্থাপন কৰা হৈছে আৰু ইয়াক ভাৰতৰ ত্ৰিপুৰা ৰাজ্যৰ আগৰতলালৈ মাল পৰিবহণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Bangladesh-to-ink-pact-with-India-for-100MW-power-from-Tripura/articleshow/49881868.cms|title=Bangladesh to ink pact with India for 100MW power from Tripura|publisher=The Times of India|accessdate=৭ অক্টোবৰ ২০১৬}}</ref> == আকৰ্ষণীয় স্থানসমূহ == * শ্ৰী শ্ৰী আনন্দময়ী কালী মন্দিৰ, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া * কলাভৈৰৱ মন্দিৰ, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া * উস্তাদ আলাউদ্দিন খানৰ জন্মভিটা == বতৰ আৰু জলবায়ু == {{Weather box|location=ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া|metric first=Yes|single line=Yes|temperature colour=|Jan high C=25|Feb high C=28|Mar high C=32|Apr high C=33|May high C=33|Jun high C=32|Jul high C=32|Aug high C=32|Sep high C=32|Oct high C=31|Nov high C=29|Dec high C=27|year high C=auto|Jan mean C=18|Feb mean C=22|Mar mean C=26|Apr mean C=28|May mean C=28|Jun mean C=29|Jul mean C=29|Aug mean C=29|Sep mean C=28|Oct mean C=27|Nov mean C=22|Dec mean C=22|year mean C=25|Jan low C=10|Feb low C=14|Mar low C=19|Apr low C=22|May low C=23|Jun low C=25|Jul low C=25|Aug low C=25|Sep low C=24|Oct low C=23|Nov low C=17|Dec low C=17|year low C=|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=14.4|Feb precipitation mm=39.8|Mar precipitation mm=72.8|Apr precipitation mm=168.2|May precipitation mm=315.4|Jun precipitation mm=344.9|Jul precipitation mm=367.9|Aug precipitation mm=247.5|Sep precipitation mm=197.6|Oct precipitation mm=148.5|Nov precipitation mm=30.4|Dec precipitation mm=8.9|year precipitation mm=auto|unit precipitation days=0.1 mm|Jan precipitation days=4|Feb precipitation days=5|Mar precipitation days=7|Apr precipitation days=12|May precipitation days=19|Jun precipitation days=23|Jul precipitation days=28|Aug precipitation days=26|Sep precipitation days=22|Oct precipitation days=13|Nov precipitation days=3|Dec precipitation days=1|year precipitation days=auto|source 1=Worldweatheronline<ref name=worldweather>{{cite web |url=http://www.worldweatheronline.com/Brahmanbaria-weather-averages/BD.aspx |title=Brahmanbaria, Bangladesh Travel Weather Averages (Worldweather) |publisher=Worldweatheronline |date=26 Oct 2016}}</ref>}} == ৰাজহুৱা তথ্য == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাৰ মুঠ জনসংখ্যা হৈছে ২৮,৪০,৪৯৮ জন। ইয়াৰে ১৩,৬৬,৭১১ গৰাকী পুৰুষ আৰু ১৪,৭৩,৭৮৭ গৰাকী মহিলা। মুঠ পৰিয়াল হৈছে ৫,৩৮,৯৩৭ টা। <ref name="ইউনিয়ন পৰিসংখ্যান">{{Cite web|title=ইউনিয়ন পৰিসংখ্যান সংক্ৰান্ত জাতীয় তথ্য|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf|work=web.archive.org|publisher=Wayback Machine|accessdate=২৮ নভেম্বৰ ২০১৯|archivedate=৮ ডিসেম্বৰ ২০১৫|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208044832/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/Union%20Statistics.pdf}}</ref> == শিক্ষা ব্যৱস্থা == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৪৫.৩%। <ref name="ইউনিয়ন পৰিসংখ্যান"/> এই জিলা বাংলাদেশৰ কুমিল্লা এডুকেচন ব'ৰ্ডৰ অন্তৰ্গত। জিলাখনত ৪১খন মহাবিদ্যালয়, ৩খন কাৰিকৰী বিদ্যালয়, ৮৯৭খন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, ১৮২খন মাধ্যমিক বিদ্যালয়, ১খন আইন মহাবিদ্যালয়, ১খন নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান, ১খন বস্ত্ৰ অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যালয়, ১খন পলিটেকনিক প্ৰতিষ্ঠান, ১খন পিটিআই আছে।<ref name="dailysangram.com2">{{Cite news|URL=http://www.dailysangram.com/news_details.php?news_id=65477|title=সংস্কৃতি-ঐতিহ্যেৰ তীৰ্থভূমি ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া|date=|newspaper= |লেখক=|accessdate= 22 Oct 2016|location=ঢাকা, বাংলাদেশ|archiveurl==https://web.archive.org/web/20111110184638/http://dailysangram.com/news_details.php?news_id=65477|archivedate=১০ নভেম্বৰ ২০১১|অকাৰ্যকৰ-URL=হ্যাঁ}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.brahmanbaria.gov.bd/education-institutes-শিক্ষা-প্ৰতিষ্ঠানেৰ-তালিকা|title=শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ|publisher=|accessdate=22 Oct 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151101042557/http://www.brahmanbaria.gov.bd/education-institutes-%E0%A6%B6%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE|archivedate=১ নভেম্বৰ ২০১৫}}</ref> === শিক্ষানুষ্ঠান === ==== হাইস্কুল ====   ==== মহাবিদ্যালয় ====   ==== মাদ্ৰাছা ====   ==== পশু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান ==== * ইনষ্টিটিউট অফ লাইভষ্টক সাইন্স এণ্ড টেকনলজী <small>(পশুধন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান)</small>, নাছিৰনগৰ উপজিলা। == অৰ্থনীতি == == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist|30em}} == বাহ্যিক সংযোগ == * বাংলাপিডিয়াত ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলা * [http://www.brahmanbaria.gov.bd/ ব্ৰহ্মনব্ৰিয়া জিলা চৰকাৰী ৱেব] জিলা ইনফৰমেশ্যন পৰ্টাল [[শ্ৰেণী:ব্ৰাহ্মণবাড়িয়া জিলা]] eg6170ejb5wn8sd1pg336lnyxx6o14e 0 72010 646348 640205 2026-10-20T21:50:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646348 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = '''বাউল সম্ৰাট'''<br/>ফকীৰ | name = লালন | honorific_suffix = সাই, সন্ত, শাহ, শাহজী | image = Fakir Lalon Shah.jpg | image_size = 180px | alt = | caption = | native_name = লালন | native_name_lang = bn | birth_date =১৪ অক্টোবৰ ১৭৭২ | birth_place = ঝিনাইদহ, বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] (বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]]ত) | death_date = ১৭ অক্টোবৰ, ১৮৯০ | death_place = চেউৰিয়া, কুষ্টিয়া, বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] (বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]]ত) | resting_place = চেউৰিয়া, কুষ্টিয়া, [[বাংলাদেশ]] | resting_place_coordinates = {{Coord|23|53|44|N|89|09|07|E|type:landmark|display=inline}} | title =বাউল সম্ৰাট | spouse =বিশখা }} '''লালন ''' ({{lang-en|Lalon}}, ১৪ অক্টোবৰ ১৭৭২ - ১৭ অক্টোবৰ ১৮৯০)<ref>{{cite book|last1=Basantakumar Pal|first1=Sri |editor-last1=Chowdhury|editor-first1=Abul Ahasan |title=Mahātmā Lālana Phakira|date=2012|publisher=Gāṅacila|location=Kalakātā|isbn=9789381346280|edition=1. Bhāratīẏa saṃskaraṇa.|url=https://books.google.com/books?id=ojRkMwEACAAJ|access-date=30 June 2015}}</ref> বৰ্তমান [[বাংলাদেশ]]ৰ কুষ্টিয়াৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত বঙালী দাৰ্শনিক, লেখক, বাউল সন্ত, ৰহস্যবাদী, গীতিকাৰ, সমাজ-সংস্কাৰক আৰু চিন্তাবিদ আছিল।<ref name="SkodaLettmann2017">{{cite book|author1=Uwe Skoda|author2=Birgit Lettmann|title=India and Its Visual Cultures: Community, Class and Gender in a Symbolic Landscape|url=https://books.google.com/books?id=6xtBDwAAQBAJ&pg=PT165|date=30 October 2017|publisher=SAGE Publishing India|isbn=978-93-86446-69-5|pages=165–}}</ref> '''ফকিৰ লালন শাহ ''', '''লালন শাহ ''' বা '''লালন ফকিৰ ''' নামেৰেও জনাজাত লালনক বঙালী সংস্কতিৰ প্ৰতীক ৰূপে গণ্য কৰা হয়। যদিও তেওঁ সকলো জাতি আৰু পন্থৰ বিভেদক নস্যাৎ কৰিছিল, তেওঁৰ কৰ্মৰাজি আৰু চিন্তাৰ দ্বাৰা [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]<ref name="Choudhury 1992,p. 59">{{cite book|last1=Caudhurī|first1=Ābadula Āhasāna|title=Lālana Śāha, 1774 - 1890|date=1992|publisher=Bāṃlā Ekāḍemī|location=Ḍhākā|isbn=978-9840725977|edition=1. punarmudraṇa.|oclc=246442470}}</ref><ref>{{cite book|last1=Urban|first1=Hugh B.|title=Songs of ecstasy tantric and devotional songs from colonial Bengal|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-513901-3|page=18|url=https://books.google.com/books?id=ivG6mAEACAAJ|access-date=30 June 2015}}</ref><ref>{{cite book|last1=Tagore|first1=Rabindranath|last2=K. Stewart|first2=Tony (Translation)|last3=Twichell|first3=Chase (Translation)|title=The lover of God|date=2003|publisher=Consortium Book Sales & Dist.|location=Port Townsend, Wash.|isbn=978-1556591969|page=94|url=https://books.google.com/books?id=UrZjAAAAMAAJ}}</ref>, [[কাজী নজৰুল ইছলাম]]<ref>{{cite book|last1=Hossain|first1=Abu Ishahaq|title=Lalon Shah, the great poet|date=2009|publisher=Palal Prokashoni|location=Dhaka|isbn=978-9846030679|page=148|url=https://books.google.com/books?id=avyppwAACAAJ|access-date=30 June 2015}}</ref>, [[এলেন গিঞ্চবাৰ্গ]]<ref>{{cite journal |last1 = Ginsberg|first1 = Allen|last2 = Foley|first2 = Jack|date = Winter–Spring 1998|title = Same Multiple Identity: An Interview with Allen Ginsberg|journal = Discourse|volume = 20|issue = 1/2, The Silent Beat|pages = 158–181|issn = 1522-5321|jstor=41389881}}</ref> বহুতো কবি, সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় চিন্তাবিদ অনুপ্ৰাণিত আৰু প্ৰভাৱিত হৈছিল।<ref name=":0">{{cite book |last1=Ahmed |first1=Wakil |last2=Karim |first2=Anwarul |year=2012 |chapter=Lalon Shah |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Lalon_Shah |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250429104520/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Lalon_Shah |archivedate=2025-04-29 |access-date=2021-06-20}}</ref> তেওঁ ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতাৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যাপকভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁৰ জীৱনকালত আৰু মৃত্যুৰ পিছত বহুতে তেওঁক ধৰ্মবিৰোধী বুলিও অভিযুক্ত কৰিছিল। লালনে তেওঁৰ গীতত এনে এখন সমাজৰ কল্পনা কৰিছিল য'ত সকলো ধৰ্ম আৰু বিশ্বাসৰ লোকসকলে সম্প্ৰীতিৰে বাস কৰিব। লালনে কুষ্টিয়া ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দূৰত চেউৰিয়াত আখৰা এটা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যাক ''লালন আখৰা'' বুলি জনা যায়। তেওঁৰ শিষ্যসকল বেছিভাগ [[বাংলাদেশ]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ত বাস কৰে। প্ৰতি বছৰে তেওঁৰ মৃত্যু-বাৰ্ষিকী উপলক্ষে হাজাৰ হাজাৰ শিষ্য আৰু অনুগামী লালন আখৰাত একত্ৰিত হয় আৰু তিনিদিন ধৰি তেওঁৰ গীত আৰু দৰ্শন আলোচনাৰ জৰিয়তে তেওঁক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জ্ঞাপন কৰে।<ref name=":0"/> ২০০৪ চনত বিবিচিয়ে চলোৱা সৰ্বকালৰ শ্ৰেষ্ঠ বঙালীৰ জৰীপত লালন ১২নং স্থানত আছিল।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3623345.stm|title=Listeners name 'greatest Bengali'|date=2004-04-14|access-date=2018-01-11|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2004/04/16/d4041601066.htm|title=The Daily Star Web Edition Vol. 4 Num 313|work=The Daily Star|access-date=2018-01-11|archivedate=2018-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225011711/http://archive.thedailystar.net/2004/04/16/d4041601066.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/04/17/stories/2004041703001700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011708/https://www.thehindu.com/2004/04/17/stories/2004041703001700.htm|url-status=dead|archive-date=2018-12-25|work=[[The Hindu]]|title=International : Mujib, Tagore, Bose among 'greatest Bengalis of all time'|date=2004-04-17|access-date=2018-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225011708/https://www.thehindu.com/2004/04/17/stories/2004041703001700.htm|archivedate=2018-12-25|deadurl=yes}}</ref> ==জীৱনী== লালনৰ প্ৰাৰম্ভিক জীৱনৰ বিষয়ে জানিবলৈ মাত্ৰ কেইটামানহে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস আছে; কিয়নো তেওঁ নিজক অতীতৰ বিষযে প্ৰকাশ কৰাত কৃপণালী কৰিছিল।<ref name="Choudhury 1992,p. 59" /> তেওঁ [[হিন্দু]] নে [[মুছলমান]] পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল সেইবিষয়ে জনা নাযায়।<ref name=":1" /> লালনৰ কোনো আনুষ্ঠানিক শিক্ষা নাছিল।<ref name=":2">{{cite news|last = Tamanna Khan|date = 29 October 2010|title = Lalon Purity vs Popularity|url = http://archive.thedailystar.net/magazine/2010/10/05/cover.htm|newspaper = [[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date = 2015-07-01|archivedate = 2016-03-04|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304074038/http://archive.thedailystar.net/magazine/2010/10/05/cover.htm|deadurl = yes}}</ref> এটা বিৱৰণত কোৱা হৈছে যে লালনে গাঁৱৰ আন সকলৰ সৈতে [[জগন্নাথ পুৰী|জগন্নাথৰ মন্দিৰ]]লৈ তীৰ্থযাত্ৰাত যোৱাৰ সময়ত তেওঁ [[বৰআই]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল আৰু তেওঁৰ সঙ্গীসকলে কালিগংগা নদীৰ<ref>{{cite journal|last = Capwell|first = Charles|date = May 1988|title = The popular expression of religious syncretism: the Bauls of Bengal as Apostles of Brotherhood|journal = Popular Music|volume = 7|issue = 2|pages = 123–132|doi = 10.1017/S0261143000002701}}</ref> পাৰত এৰি থৈ গৈছিল। মুছলমান জনবসতিপূৰ্ণ গাওঁ চেউৰিয়াৰ তাঁতী সম্প্ৰদায়ৰ এহাল দম্পত্তি মলম শাহ আৰু মতিজানে লালনক পাই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ লৈ যায়। লালন সুস্থ হ’ল, কিন্তু এই ৰোগত তেওঁৰ চকু এটা নষ্ট হ’ল।<ref name=":1">{{cite book|last1=Seabrook|first1=Jeremy|title=Freedom unfinished : fundamentalism and popular resistance in Bangladesh today|date=2001|publisher=Zed Books|location=London|isbn=978-1856499088|page=52|url=https://books.google.com/books?id=bb8iSIhaXisC|access-date=30 June 2015}}</ref> দম্পত্তিহালে তেওঁক বাস কৰিবলৈ মাটি দিয়ে। তেওঁ এটা সংগীত-মণ্ডলী প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু সেই গাঁৱৰ এজন সংগীতজ্ঞ চিৰাজ সাইৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ গীত ৰচনা আৰু পৰিৱেশন কৰিবলৈ লয়। গৱেষকসকলে পৰ্যবেক্ষণ কৰে যে লালন সমসাময়িক সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ এজন [[:en: Kangal Harinath|কঙাল হৰিনাথ]]ৰ ঘনিষ্ঠ বন্ধু আছিল আৰু হৰিনাথ আছিল লালনৰ শিষ্য।<ref>{{cite journal|last = Lorea|first = Carola Erika|date = 2013|title = 'Playing the Football of Love on the Field of the Body': The Contemporary Repertoire of Baul Songs|journal = Religion and the Arts|volume = 17|issue = 4|pages = 416–451|issn = 1568-5292|doi = 10.1163/15685292-12341286}}</ref> তেওঁ কুষ্টিয়াৰ ঠাকুৰসকলৰ জমিদাৰীত বাস কৰিছিল আৰু ঠাকুৰ পৰিয়াললৈ তেওঁৰ আহযাহ আছিল।<ref>{{cite book |last = Banerji|first = Debashish|date = 2015|chapter = Tagore Through Portraits: An Intersubjective Picture Gallery|editor-last = Banerji|editor-first = Debashish|title = Rabindranath Tagore in the 21st Century|series = Sophia Studies in Cross-cultural Philosophy of Traditions and Cultures|volume = Volume 7|publisher = Springer India|pages = 243–264|doi = 10.1007/978-81-322-2038-1_17|isbn = 978-81-322-2037-4}}</ref> কোৱা হয় যে ১৮৮৯ চনত জমিদাৰ জ্যোতিৰিন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে [[পদ্মা নদী]]ৰ ওপৰত থকা তেওঁৰ হাউচবোটত লালনৰ একমাত্ৰ প্ৰতিকৃতিখন অংকণ কৰিছিল।<ref>{{cite news|title = Fakir Lalon Shai ... 120 years on|url = http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=158601|newspaper = [[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date = 2015-06-30|archivedate = 2015-07-01|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150701015513/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=158601|deadurl = yes}}</ref><ref>{{Cite web|title = Interview: Bengali Film Actor Priyangshu Chatterjee|url = http://www.washingtonbanglaradio.com/content/93345911-interview-bengali-film-actor-priyangshu-chatterjee|website = Washington Bangla Radio USA|access-date = 2015-06-30|archivedate = 2018-10-15|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181015041914/http://www.washingtonbanglaradio.com/content/93345911-interview-bengali-film-actor-priyangshu-chatterjee|deadurl = yes}}</ref> ১৮৯০ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত ১১৮ বছৰ বয়সত চেউৰিয়াত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ প্ৰথম বাতৰিটো কঙাল হৰিনাথৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কাকত- ''গ্ৰাম বাৰ্তা প্ৰকাশিকা''ত প্ৰকাশ হৈছিল।<ref>{{cite news|title = Fakir Lalon Shai …123 years on|url = http://archive.thedailystar.net/beta2/news/fakir-lalon-shai-123-years-on/|access-date = 2015-06-30|archivedate = 2015-07-01|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150701032616/http://archive.thedailystar.net/beta2/news/fakir-lalon-shai-123-years-on/|deadurl = yes}}</ref> লালনক তেওঁ বাস কৰা আখৰাৰ সোঁমাজত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title = Lalon memorial festival begins in Kushtia today|url = http://www.thefinancialexpress-bd.com/2015/03/04/83498/print|newspaper = The Financial Express|location = Dhaka|access-date = 2015-06-30}}</ref> ==দৰ্শন== লালন ধৰ্মীয় মতভেদৰ বিৰুদ্ধে অৱস্থান কৰিছিল। তেওঁৰ বহুতো গীত সেই ৰাজনীতিৰ প্ৰতি বিদ্ৰূপ আছিল, যি ৰাজনীতিয়ে সাম্প্ৰদায়িক বিভেদ আৰু হিংসাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref>{{cite book|last1=L. Parshall|first1=Philip|title=Bridges to Islam A Christian Perspective on Folk Islam.|date=10 April 2007|publisher=InterVarsity Press|isbn=978-0830856152|page=89|url=https://books.google.com/books?id=XAANsDJl2P8C|access-date=30 June 2015}}</ref> আনকি তেওঁ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ ঔপনিৱেশিক বিৰোধী জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ শীৰ্ষৰ জাতীয়তাবাদকো প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Muthukumaraswamy |editor-first1=M.D. |editor-last2=Kaushal |editor-first2=Molly |title=Folklore, public sphere, and civil society|date=1 January 2004|publisher=[[Indira Gandhi National Centre for the Arts]]|location=New Delhi|isbn=978-8190148146|page=161|url=https://books.google.com/books?id=Xsrgg1Mel8UC|access-date=30 June 2015}}</ref> তেওঁ শ্ৰেণী বা বৰ্ণ, খণ্ডিত, শ্ৰেণীবদ্ধ সমাজত বিশ্বাস কৰা নাছিল আৰু বৰ্ণবাদৰ বিৰুদ্ধে স্থিতি লৈছিল।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=g6C5mVM08IoC|title=Food sovereignty and uncultivated biodiversity in South Asia essays on the poverty and the wealth of the social landscape|last1=Mazhar|first1=Farhad|last2=Buckles|first2=Daniel|date=1 January 2007|publisher=Academic Foundation in association with International Development Research Centre|isbn=978-8171886142|location=New Delhi|page=69|author-link=Farhad Mazhar|access-date=30 June 2015}}</ref> লালন "ৰহস্যবাদ" বা "আধ্যাত্মিকতা"ৰ সৈতেও খাপ নাখায়, যিয়ে আত্মাৰ সন্ধানত সকলো জাগতিক বিষয়ক অস্বীকাৰ কৰে। তেওঁ উপ-মহাদেশীয় ভক্তি আৰু চুফীবাদৰ সামাজিক ৰূপান্তৰকাৰীৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল। জীৱনক গভীৰভাবে উপলব্ধি কৰিবলৈ বৌদ্ধিক আৰু আৱেগিক অৱস্থাৰ পৰিবৰ্তনত তেওঁ সংগীতৰ শক্তিত বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁৰ গীতৰ পাঠ্যত [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ, বিশেষকৈ [[নেপাল]], বংগ আৰু গাঙ্গেয় উপত্যাকাৰ তান্ত্ৰিক পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। তেওঁ [[হিন্দু]], [[জৈন]], [[বৌদ্ধ]] আৰু ইছলামীয় পৰম্পৰাৰ পৰা আহৰিত বিভিন্ন দাৰ্শনিক চিন্তাক সাৰসংগ্ৰহবাদ বা সংমিশ্ৰণবাদৰ প্ৰভাৱধীন নোহোৱাকৈ এক সুসংগত প্ৰবচনৰ পৰ্যায়লৈ বিকশিত কৰিছিল। জাতি, পন্থ আৰু ধৰ্মীয় বিভেদৰ বিৰুদ্ধে [[চৈতন্য মহাপ্ৰভু|চৈতন্য]]ই আৰম্ভ কৰা সামাজিক আন্দোলনৰ দ্বাৰা তেওঁ যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁৰ গীতবোৰে শুদ্ধ আৰু ভুলৰ যিকোনো পৰম মানদণ্ডক প্ৰত্যাখ্যান কৰে আৰু মানুহক ভৌতিক বা আধ্যাত্মিকভাৱে বিভাজন কৰাৰ যিকোনো প্ৰচেষ্টাক তুচ্ছ জ্ঞান কৰে। ==গেলাৰী== <gallery mode="packed"> Image:Lalon Mazar, Kushtia, Bangladesh.JPG|লালনৰ সমাধি, কুষ্টিয়া, [[বাংলাদেশ]] Image:Lalon Mazar by Saef 5.jpg|লালনৰ শিষ্যসকলৰ সমাধি Image:Lalon Mazar by Saef 9.jpg|লালনৰ মাজাৰৰ বাটচ'ৰা Image:Lalon Mazar by Saef 10.jpg File:Lalon's ORS - 2.jpg </gallery> ==তথ্য উৎস== {{Reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ভক্তি আন্দোলন]] [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:বঙালী কবি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] r8gux1xkkcwjg448ftnij993047h5mw 0 73103 646394 572702 2026-10-21T02:56:48Z Ananya Taye 28065 delinked wiki article since the article is not about the book 646394 wikitext text/x-wiki {{COI}} {{Infobox writer | name = মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ২৪ জুন, ১৯৭৫ | birth_place = [[নগাঁও]], অসম | death_date = <!-- {{Death date and age|Year|Month|Day|Year|Month|Day}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = অধ্যাপক, লেখক, গৱেষক | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = | education = অসমীয়াত স্নাতকোত্তৰ আৰু পি.এইচ.ডি. | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = অসম বুৰঞ্জী [তিনিটা খণ্ড], কলিতা জাতিৰ ইতিহাস [বুৰঞ্জী গ্ৰন্থ], ৰাম সৰস্বতী [গৱেষণা গ্ৰন্থ], অসমীয়া মহাভাৰতীয় সাহিত্য [গৱেষণা গ্ৰন্থ], দাশৰথিদশগ্ৰীৱ [উপন্যাস] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = ৰাম সৰস্বতী বঁটা, বিৰিণা সাহিত্য বঁটা, অসম-ইতিহাস গৱেষণা বঁটা, ৰবীন্দ্ৰ ৰত্ন পুৰস্কাৰ, 'Author of the six-thousand-year histor of Assam' | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা''' ({{lang-en|Madhurjyya Mondit Baruah}}) অসমৰ এগৰাকী লেখক, গৱেষক, ইতিহাসবিদ, ঔপন্যাসিক তথা অধ্যাপক।<ref>আধুনিক অসম। চতুৰ্থ খণ্ড। সম্পা. জ্যোতিৰ্ময় জানা। নগাঁও : নগাঁও ছোৱালী কলেজ। ডিচেম্বৰ, ২০১৫</ref> ওঠৰ বছৰ বয়সত 'গণতন্ত্ৰ' কাকতৰ সম্পাদনাৰে অসমৰ সৰ্বকনিষ্ঠ সম্পাদক ৰূপে স্বীকৃত<ref>সাংবাদিকতাত নগাঁও ১৮৪৬-১৯৯৯। নগাঁও : গিগাবাইটচ প্ৰেছ এণ্ড পাব্লিকেশ্যন। প্ৰথম প্ৰকাশ, ১৯৯৯</ref> মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই ২০১৮ চনত ৰাম সৰস্বতী বঁটা লাভ কৰে। ২০১৩ চনত অসম কবি সন্মিলনে তেওঁক কাব্য সাৰস্বত উপাধি প্ৰদান কৰে। ২০২১ চনত তেওঁক বিৰিণা সাহিত্য বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। অসম বুৰঞ্জী, "কলিতা জাতিৰ ইতিহাস", ৰাম সৰস্বতী, অসমীয়া মহাভাৰতীয় সাহিত্য বৰুৱাৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ।<ref>স্মৃতিজ্যোতি গোস্বামী। আমাৰ অসম। সম্পা. মনোজ কুমাৰ গোস্বামী। ৩১ ডিচেম্বৰ, ২০২১</ref> নিৰন্তৰ কৰি থকা গৱেষণা কৰ্মৰ বাবে ২০২২ চনত ৰঞ্জু হাজৰিকা সাহিত্য বঁটা আগবঢ়োৱা মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাক ২০২৩ চনত ধনেশ্বৰ তালুকদাৰ-সব্যা তালুকদাৰ স্মৃতি সংৰক্ষণী সভা ন্যাস সমিতিয়ে কৰ্মযোগী উপাধিৰে সন্মানিত কৰে। আনহাতে, একেটা বছৰতে ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ অধিকাৰ আৰু অপৰাধ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যুৰ'ৰ অসম শাখাই অসমীয়া ভাষাৰ ইতিহাস-গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে বৰুৱাক প্ৰদান কৰে মানৱ অধিকাৰ বঁটা। ২০২৪ চনত পৰেশ বৈশ্য ফাউণ্ডেশ্যনে আগবঢ়ায় অসম-ইতিহাস গৱেষণা বঁটা। আনহাতে, ২০২৫ চনত নগাঁৱৰ ডঃ আবু হানিফা স্মৃতি ন্যাসে আগবঢ়ায় সংবাদ-সাহিত্য বঁট‍া। ২০২৫ চনত বাঙ্গালুৰুৰ Veyil Foundation-এ আগবঢ়ায় ৰবীন্দ্ৰ ৰত্ন পুৰস্কাৰ। একেটা বছৰতে World Book Recordৰ ফালৰ পৰা 'Author of the six-thousand-year histor of Assam' হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে। ইণ্টাৰনেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ অৰ্গেনাইজড্ ৰিছাৰ্চ (i2OR)-এ ২০২৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শৈক্ষিক উদ্ভাৱনা বঁটা আগবঢ়ায় বৰুৱাৰ মৌলিক গৱেষণাসমূহৰ বাবে। জাতীয় সাংস্কৃতিক বৰভেটি অসমে কলাগুৰু দিৱসত আগবঢ়ায় বৰভেটি সাহিত্য-সাংস্কৃতিক সন্মান ২০২৬। ==জন্ম আৰু শিক্ষা== মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাৰ জন্ম হয় ১৯৭৫ চনৰ ২৪ জুনত নগাঁও জিলাৰ হয়বৰগাঁৱত। তেওঁৰ পিতৃ দুলাল চন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু মাতৃ ইৰা বৰুৱা। পিতৃ দুলাল চন্দ্ৰ বৰুৱা চৰকাৰী বালক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক আছিল। বৰুৱাই গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰি একেখন বিশ্ববিদ্যালয়ৰে আধুনিক ভাৰতীয় ভাষা আৰু সাহিত্য অধ্যয়ন বিভাগৰ পৰা ড° দিলীপ বৰাৰ তত্ত্বাৱধানত পি.এইচ.ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁৰ পি.এইচ.ডি.ৰ বিষয় অসমীয়া মহাভাৰতীয় সাহিত্য। ==কৰ্মজীৱন== [[আউনীআটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পঞ্জীয়ক ৰূপে বৰ্তমানে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি থকা মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ এগৰাকী গৱেষণা তত্ত্বাৱধায়কো। ইতিপূৰ্বে বৰুৱাৰ তত্ত্বাৱধানত ছগৰাকী গৱেষকে ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। [[আউনীআটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ত যোগদান কৰাৰ পূৰ্বে মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই [[কৃষ্ণগুৰু আধ্যাত্মিক বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ গৱেষণা-সঞ্চালক(Director of Research) ৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Registrar's Profile - Auniati University |url=https://www.auniv.ac.in/registrar.php |website=www.auniv.ac.in |access-date=2025-04-14}}</ref> বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ অসমীয়া বিভাগৰ মুৰব্বী অধ্যাপক হিচাপেও আঠ বছৰ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ আভ্যন্তৰীণ মান নিৰূপক কোষৰ সঞ্চালক হিচাপেও ২০২২-২০২৩ বৰ্ষত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি মেঘালয়ৰ [[মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰো Department of interdisciplinary Studies ৰ অতিথি অধ্যাপক আৰু গৱেষণা তত্ত্বাৱধায়ক ৰূপে নিযুক্ত হৈ আছে। পূৰ্বে নগাঁৱৰ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ হিচাপে ২০০৪ চনৰ পৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাৰ কৰ্মজীৱন আৰম্ভ হয় সাংবাদিকতাৰে। ১৯৯০ চনত পোন্ধৰ বছৰ বয়সত গণতন্ত্ৰ কাকতত সাংবাদিকতা কৰে। ১৯৯৩ চনত কাকতখনৰ সম্পাদনাত নিয়োজিত হয়। পাছলৈ নতুন অভিযান কাকতৰ সম্পাদক হয়। হিয়া, কৱচ, অসমীয়া সংযোগ, অনন্যা আদি কাকত-আলোচনীৰো সম্পাদকৰ দায়িত্বত নিয়োজিত হোৱা বৰুৱাই উচ্চশিক্ষা গ্ৰহণৰ বাবে গুৱাহাটীত থাকোঁতে ৰং নামৰ মাহেকীয়া আলোচনী এখনতো সম্পাদক হিচাপে নিযুক্ত হয়। এইছোৱা সময়তে ধীৰেন্দ্ৰনাথ চক্ৰৱৰ্তীৰ সম্পাদনাত পুনৰ প্ৰকাশ পোৱা দৈনিক বাতৰি কাকত আজিৰ বাতৰিৰ জ্যেষ্ঠ উপ-সম্পাদক হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref>সীমা ভৌমিক। ব্যতিক্ৰমী ব্যক্তিত্ব। নগাঁও : ক্ৰান্তিকাল প্ৰকাশন। প্ৰথম প্ৰকাশ, ২০০৮</ref> বৰুৱা শ্ৰীশ্ৰীআউনীআটী সত্ৰৰ ত্ৰিমাসিক আলোচনী [[সংস্কৃতি পল্লৱ]]ৰ সম্পাদক। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰকাশিত গৱেষণা পত্ৰিকা [[সংহতি]]ৰো সম্পাদক। দৈনিক ডিজিটেল বাতৰি কাকত [[মোৰ স্ব-জাতি]]ৰ সম্পাদনা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই [[সাহিত্য অকাডেমি]]ৰ [২০২৩- ২০২৭ বৰ্ষৰ] পাঁচ বছৰীয়া কাৰ্যকালৰ বাবে অসমীয়া ভাষা উপদেষ্টা পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছে। [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ ২০২৫-২০২৭ বৰ্ষৰ কাৰ্যনিৰ্বাহকৰ কৰ্ণধাৰ সমিতিৰ সদস্য বৰুৱা পূৰ্বে [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ কোষ প্ৰকল্পৰ সম্পাদক আৰু জনগোষ্ঠীয় ইতিহাস প্ৰণয়ন প্ৰকল্পৰ উপ-সভাপতি হিচাপেও বৰুৱা নিয়োজিত হয়। [[প্ৰাচ্য ভাৰতী গৱেষণা সংস্থান]]ৰ অবৈতনিক সঞ্চালক মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱা ২০১৩ চনত [[হীৰেন গোহাঁই]]ক সভাপতি হিচাপে লৈ গঠন হোৱা [[অসমীয়া সাহিত্য সন্মিলনী]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক প্ৰধান সম্পাদক। বৰুৱাই ১৯৯১ চনত অসম সাংস্কৃতিক সভা আৰু ১৯৯৩ চনত গঠন হোৱা যুৱ সাহিত্য সমাজৰ সাধাৰণ সম্পাদক ৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>অসমীয়া মহাভাৰতীয় সাহিত্য। গুৱাহাটী : ৰেখা প্ৰকাশন। প্ৰথম প্ৰকাশ, ২০২০</ref> মৰিগাঁও জিলাৰ কপাহেৰাত থকা শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ কলাতীৰ্থৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সঞ্চালক বৰুৱাই স্নাতকোত্তৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিয়েই নগাঁও ছোৱালী কলেজত শিক্ষক হিচাপে যোগদান কৰি ২০০৩ চনত শিক্ষকতাৰ কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলে। ==সাহিত্যকৰ্ম== ===প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ=== {{div col|1}} '''গৱেষণা-গ্ৰন্থ''' # অসম বুৰঞ্জী [তিনিটা খণ্ড] (২০২২) # কলিতা জাতিৰ ইতিহাস (২০২০) # ৰাম সৰস্বতী (২০০৭) # বেজবৰুৱাৰ জন্মস্থান (২০১৯) # আধুনিক অসম আৰু শঙ্কৰদেৱ-চৰ্চা (২০১৯) # অসমীয়া মহাভাৰতীয় সাহিত্য (২০২০) # শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ জন্মস্থান (২০০৯) # সাংবাদিকতাত নগাঁও ১৮৪৬-১৯৯৯ (১৯৯৯) '''ব্যক্তিগত ৰচনা''' # মৃত্যুৰ সাধনা (২০০৫) # প্ৰথম সাক্ষাৎ (২০০৫) '''সমাজ-ৰাজনৈতিক আলোচনা''' # আলফাৰ সপোন (২০০৪) '''সাহিত্য সমালোচনা''' # সাহিত্যৰ জুতি (২০০৫) # ভাষা-সাহিত্যৰ ঐতিহ্য (২০০৫) # পুৰণি সাহিত্যৰ চানেকি (২০০৫) '''কবিতা সংকলন''' # সকলোৰে হয় নেকি এনেকুৱা অসুখ (২০০৫) '''উপন্যাস''' # দাশৰথিদশগ্ৰীৱ (২০২৫) '''সম্পাদিত গ্ৰন্থ''' # ড° ভূপেন হাজৰিকা (ড° নন্দ সিঙৰে যুটীয়াভাৱে, ২০১১) # অবিনশ্বৰ মহিম বৰা (২০১৬) # ৰামসোঁতাৰ পাৰৰ পৰা কলংপাৰলৈ (২০১০) {{div col end}} মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাৰ অসম বুৰঞ্জী অসমৰ প্ৰাচীনতম কালৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে ছহেজাৰ বছৰৰ এক সুবিস্তৃত ঐতিহাসিক সমলযুক্ত গ্ৰন্থ। বৰুৱাৰ [[কলিতা জাতিৰ ইতিহাস]] গ্ৰন্থখন অসমীয়া ভাষাৰ ইতিহাস গৱেষণাৰ এখন গ্ৰন্থ।<ref>নগেন শইকীয়া। গৰীয়সী। সম্পা. [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]]। ডিচেম্বৰ, ২০২০। পৃষ্ঠা ১৫</ref> সৃষ্টিশীল সাহিত্যৰ হিচাপে মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই কবিতা আৰু চুটিগল্প ৰচনা কৰিছে। তেওঁৰ 'সকলোৰে হয় নেকি এনেকুৱা অসুখ' নামৰ কাব্য সংকলনটো ২০০৫ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। তেওঁৰ কেইবাটাও চুটিগল্প গৰীয়সীৰ উপৰি ক্ৰান্তিকাল, আমাৰ অসম, জনমভূমি, পূবালী আদিত প্ৰকাশ পাইছে। বৰুৱাৰ কৰ্ম আৰু চিন্তাৰ বিষয়ে সীমা ভৌমিকে 'ব্যতিক্ৰমী ব্যক্তিত্ব' নাম দি গ্ৰন্থ এখন লিখিছে।<ref>সীমা ভৌমিক। ব্যতিক্ৰমী ব্যক্তিত্ব। নগাঁও : ক্ৰান্তিকাল প্ৰকাশন। প্ৰথম প্ৰকাশ, ২০০৮</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== ▪ কাব্য সাৰস্বত সন্মান, ২০১৩ ▪ ৰাম সৰস্বতী বঁটা, ২০১৮ ▪ বিৰিণা সাহিত্য বঁটা, ২০২১ ▪ ৰঞ্জু হাজৰিকা সাহিত্য বঁটা, ২০২২ ▪ কৰ্মযোগী উপাধি আৰু বঁটা, ২০২৩ ▪ মানৱ অধিকাৰ বঁটা, ২০২৩ ▪ অসম-ইতিহাস গৱেষণা বঁটা, ২০২৪ ▪ সংবাদ-সাহিত্য বঁটা, ২০২৫ ▪ ৰবীন্দ্ৰৰত্ন পুৰস্কাৰ, ২০২৫ ▪ ৱৰ্ল্ড বুক ৰেকৰ্ডৰ 'Author of the six-thousand-year histor of Assam' হিচাপে স্বীকৃতি, ১৪ অক্টোবৰ ২০২৫ ▪ চিন্তাবাৰিধি সন্মান, ২০২৫ ▪ ৰাষ্ট্ৰীয় শৈক্ষিক উদ্ভাৱনা বঁটা, ২০২৬ (National Academic Innovation Award 2026) ▪ বৰভেটি সাহিত্য সাংস্কৃতিক সন্মান ২০২৬ # # ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] nxmub82tgweo8ehq9apnl154qirlza1 0 73404 646393 583859 2026-10-21T02:54:01Z Ananya Taye 28065 replaced the mostly uncited editorial with material from the kalita wiki article 646393 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাস}} {{Main|কলিতা}} অসমৰ [[কলিতা]] সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাস ঐতিহাসিক বিকাশ, সামাজিক পৰিচয় আৰু বিভিন্ন গোটৰ একীভূতকৰণৰ সৈতে জড়িত। কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত প্ৰচলিত থাকিলেও তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান আৰু এটা স্বতন্ত্ৰ জাতিগত পৰিচয় গঢ় লৈ উঠাৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। ইতিহাসবিদ শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[কামৰূপ ৰাজ্য|প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপ]]ৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তেওঁৰ মতে, কলিতা জাতিগত পৰিচয় পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক সুস্পষ্ট হৈ উঠিছিল, যদিও বিভিন্ন সামাজিক গোটৰ একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা আৰম্ভ হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে কলিতা পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা আৰু বৃত্তিভিত্তিক গোটসমূহৰ একীভূতকৰণৰ সৈতেও জড়িত আছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীয়ে এই পৰিচয়ক সামাজিক স্থান বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয়ে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয় হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ==প্ৰাচীন কামৰূপ আৰু ঐতিহাসিক সাক্ষ্য== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান ইতিহাসবিদে কলিতাসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্যতম বুলি গণ্য কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। সেয়েহে বৰ্তমানৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ পূৰ্বপুৰুষসকল সেই সময়ত অসমত বাস কৰা নাছিল বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰাৰ দৰে সেই সময়তে কলিতা নামেৰে এটা সুস্পষ্ট জাতি আছিল বুলিও প্ৰমাণিত নহয়।<ref name="Baruah2016"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ ঐতিহাসিক তথ্যৰ পৰা এনে প্ৰব্ৰজন বা পৰৱৰ্তী সামাজিক একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> ==মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===বাৰভূঞা আৰু লাচাম কলিতা ভূঞা=== চতুৰ্দশ–ষোড়শ শতিকাৰ কামতা, কামৰূপ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভূঞাসকলৰ সামাজিক পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক স্থিতি একে নাছিল। কিছুমান বুৰঞ্জীত কায়স্থ, ব্ৰাহ্মণ আৰু কলিতা পৰিচয়ধাৰী ভূঞাৰ নাম পোৱা যায়। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ৰৌতা–টেমনিৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক উত্তৰ পাৰে পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা''ৰ উল্লেখ আছে। উক্ত পৰিয়ালৰ সৈতে বাঁহবাৰী, সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বসতিৰ সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> বুৰঞ্জীখনৰ অন্য অংশত চুহুংমুংৰ সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ কথাও বৰ্ণিত হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=154 |language=as}}</ref> কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত বাৰভূঞাৰ কিছুমান সামগ্ৰী আৰু পোছাক-পৰিচ্ছদৰ ৰীতি আহোম ৰাজদৰবাৰে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান পুত্ৰক তামোলী-পাঁচনি হিচাপে নিয়োগ কৰাৰ কথাও আছে।<ref>{{cite book |last=Tamuli Phukan |first=Kasinath |title=Assam Buranji |page=20}}</ref> পশ্চিমৰ কায়স্থ ভূঞাসকলৰ কনৌজ বা বংগৰ পৰা কমতা ৰাজ্যলৈ অহা, দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁলোকৰ সংস্থাপন আৰু কলিতা ভূঞাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন বিৱৰণ পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক তথা বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়। এইবোৰৰ ভিত্তিত সকলো ভূঞাৰ উৎপত্তি, শাসনকাল বা জাতিগত পৰিচয় একে বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Banikanta1943"/> বুৰঞ্জীসমূহত বিভিন্ন সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, আহোম শাসনৰ অধীনলৈ অহা আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ উল্লেখ পোৱা যায়। অৱশ্যে বাৰভূঞাসকলৰ সকলো পৰিয়াল একেটা জাতিগত গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বুৰঞ্জীভিত্তিক বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীসমূহৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন কাৰিকৰ আৰু শিল্পীক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> এই বিৱৰণত কলিতাসকলক চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য সামাজিক গোটৰ সৈতে পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। ===চামধৰা স্তম্ভলিপি=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত উৎকীৰ্ণ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম উল্লেখ আছে—ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> পুৰণি অসমীয়া সাহিত্যত ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপ পোৱা যায়।<ref name="Kakati1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> তথাপি চামধৰা স্তম্ভলিপিৰ ''কুলুতা'' শব্দটোৱে কলিতা সম্প্ৰদায়ক বুজাইছে নে নাই, সেয়া নিশ্চিত নহয়। ===সাহিত্য আৰু মোগল যুগৰ বিৱৰণ=== দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা'' নামৰ এটা ৰূপ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Kakati1943"/> ১৬৬২ মীৰজুমলাই গড়গাঁও দখল কৰাৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে অঞ্চলটোৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক আহোম আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বিৱৰণটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক বিৱৰণ, প্ৰব্ৰজন-সংক্ৰান্তীয় অনুমান আৰু নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। এইবোৰৰ কোনোটোৱেই সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱ=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই বিৱৰণত ''কলিতা'' শব্দটো সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'') শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ কাহিনী আছে। কিন্তু সেই বিৱৰণত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' নামৰ কোনো পোনপটীয়া উল্লেখ নাই। সেয়েহে এই কিংবদন্তিক কলিতাসকলৰ উৎপত্তিৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===কায়স্থ বংশোদ্ভৱৰ ব্যাখ্যা=== হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''হেমকোষ''ৰ ১৯০০ চনৰ সংস্কৰণত কলিতা নামৰ এটা পৃথক ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা দিছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ ৰীতি-নীতি পৰিত্যাগ কৰাৰ ফলত পূৰ্বৰ সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল। তেওঁ বৰকলিতাসকলক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু সৰুকলিতাসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> এই বিৱৰণটো হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ব্যাখ্যা; ইয়াক সকলো কলিতাৰ বংশোদ্ভৱৰ প্ৰমাণিত ইতিহাস বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===উত্তৰ ভাৰত আৰু কুলুটৰ পৰা প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান=== কিছুমান লেখকে কলিতাসকলৰ উৎপত্তিক উত্তৰ ভাৰতৰ প্ৰাচীন প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে কলিতাসকলৰ এটা অংশৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref> মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই ২০২০ চনত প্ৰকাশিত ''কলিতা জাতিৰ ইতিহাস'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলৰ উৎপত্তিক হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট ৰাজ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছে। তেওঁ কলিতা আৰু কুলুট নামৰ মাজত ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ লগতে কৰতোৱা নদীৰ নামৰ সৈতে কুলুট নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> অৱশ্যে নামৰ ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে কোনো জনগোষ্ঠীৰ প্ৰাচীন প্ৰব্ৰজনৰ প্ৰমাণ নিদিয়ে। ===আল্পাইন আৰ্য আৰু নিধানপুৰৰ উপাধি=== বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰি ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এই উপাধিসমূহ পৰৱৰ্তী কালত বঙালী কায়স্থসকলৰ মাজত বিশেষভাৱে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য বুলি নিশ্চিতভাৱে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি। ===অন্যান্য ব্যুৎপত্তিমূলক অনুমান=== কিছুমান পূৰ্বৰ লেখকে প্ৰাচীন গ্ৰীক বিৱৰণত পোৱা ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' আৰু ''Kudutai'' আদি নামৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতি আদি লেখকৰ আলোচনাত এনে শব্দগত তুলনাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442}}</ref> অৱশ্যে এই নামসমূহৰ সাদৃশ্যৰ পৰা কলিতাসকলৰ জাতিগত নিৰন্তৰতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিব নোৱাৰি। ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ মত=== নামনি অসমৰ সামাজিক ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান গৱেষকে কলিতাসকলক কোচসকলৰ এটা অংশ বা পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ কামখালী, মাদাই আৰু কলিতা নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখে কোচ ৰজা [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হোৱাৰ কথা আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ স্থানীয় পুৰোহিত আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সংঘাতো চলিছিল।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণক সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তিৰ প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি== ঐতিহাসিক কালত বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী আৰু সামাজিক গোটে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ পোৱা যায়। অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতিৰ লোকসকলৰ বাবে কলিতা পৰিচয়টো এটা গ্ৰহণযোগ্য সামাজিক পৰিচয় হৈ পৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কেণ্টলীয়ে কুমাৰ, কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি বৃত্তিজীৱী গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ উল্লেখ কৰিছে। অৱশ্যে এই গোটসমূহৰ সামাজিক স্থান আৰু কৃষিজীৱী বৰকলিতাসকলৰ সৈতে বিবাহ বা আহাৰ-সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে একে নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233}} ===বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতা সম্প্ৰদায়ক বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতা ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি শাখাৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো পৰৱৰ্তী সময়ত সংশ্লিষ্ট কলিতা শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰাৰ লগতে সৰুকলিতাসকলৰ কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ এটা তৎকালীন মত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। কুমাৰ, বেজ, নাপিত, মালী, নাট আৰু সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক কলিতা শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |year=1912 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |page=122}}</ref> এই শ্ৰেণীবিভাগসমূহ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ সামাজিক পৰ্যবেক্ষণ আছিল, শাখাসমূহৰ প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত প্ৰমাণ নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' গ্ৰন্থতো কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিজীৱী শাখাক বহু সময়ত সামূহিকভাৱে সৰুকলিতা বুলি উল্লেখ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। গ্ৰন্থখনত এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা পৃথক মত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—কিছুমানৰ মতে তেওঁলোক মূলত পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে তেওঁলোক পূৰ্বতে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক স্থান হেৰুৱাইছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|নাথ]] সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত তেওঁলোকে সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ কিছুমান বংশধৰে দুলীয়া পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি কেৱল কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল। অৱশ্যে অন্য গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক দুলীয়া কলিতা হিচাপে পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি কেণ্টলীয়ে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা [[সূত]] সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ প্ৰক্ৰিয়াৰে কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো কেণ্টলীয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই অসমীয়া সমাজৰ ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ধৰ্মীয় দীক্ষা আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে কিছুমান জনজাতীয় গোটৰ লোক কেইবাটাও প্ৰজন্মত ক্ৰমে উচ্চ সামাজিক স্থান লাভ কৰিব পাৰিছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াত শৰণীয়া বা সৰু কোচৰ পৰা কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আৰু শেষত কলিতা পৰিচয়লৈ সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা আৰ্হি তেওঁ আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> এই আৰ্হিটোৱে অসমৰ কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক ইতিহাস ব্যাখ্যা কৰে; ইয়াক সকলো কলিতাৰ একক উৎপত্তিৰ বিৱৰণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==আধুনিক ঐতিহাসিক অধ্যয়ন== কলিতাসকলৰ ইতিহাস সম্পৰ্কে কালীৰাম মেধি, বাণীকান্ত কাকতি আৰু অন্যান্য পণ্ডিতে বিভিন্ন ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে। কালীৰাম মেধিয়ে অসমৰ সভ্যতা গঠনত কলিতাসকলৰ ভূমিকা বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>Kaliram Medhi, ''Assamese Grammar and Origin of the Assamese Language'', p. 27.</ref> অৱশ্যে এইধৰণৰ মূল্যায়নৰ পৰা সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি বা অসমত আগমনৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ১৯৪৩ চনত প্ৰকাশিত ''কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত'' গ্ৰন্থত কলিতা নামৰ বিভিন্ন ঐতিহাসিক আৰু আঞ্চলিক ৰূপ, সামাজিক পৰিচয় আৰু উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় মতসমূহ আলোচনা কৰিছিল।<ref name="Kakati1943"/> মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাৰ ''কলিতা জাতিৰ ইতিহাস'' গ্ৰন্থখন ২০২০ চনত গুৱাহাটীৰ ৰেখা প্ৰকাশনৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। এই গ্ৰন্থত কলিতাসকলৰ উৎপত্তি, কুলুট ৰাজ্যৰ সৈতে সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক, প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰাজবংশ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিকাশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰব্ৰজন আৰু প্ৰাচীন ৰাজবংশীয় সম্পৰ্কৰ ব্যাখ্যাসমূহ লেখকৰ প্ৰস্তাৱিত ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠন হিচাপে বিবেচনা কৰা উচিত।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984}} * {{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985}} * {{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}} * {{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}} * {{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] qh2nlaaudb6whvu6086e6zel2vlgr1k 646395 646393 2026-10-21T03:01:08Z Ananya Taye 28065 646395 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাস}} {{Main|কলিতা}} অসমৰ [[কলিতা]] সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাস ঐতিহাসিক বিকাশ, সামাজিক পৰিচয় আৰু বিভিন্ন গোটৰ একীভূতকৰণৰ সৈতে জড়িত। কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত প্ৰচলিত থাকিলেও তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান আৰু এটা স্বতন্ত্ৰ জাতিগত পৰিচয় গঢ় লৈ উঠাৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। ইতিহাসবিদ শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[কামৰূপ ৰাজ্য|প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপ]]ৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তেওঁৰ মতে, কলিতা জাতিগত পৰিচয় পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক সুস্পষ্ট হৈ উঠিছিল, যদিও বিভিন্ন সামাজিক গোটৰ একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা আৰম্ভ হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে কলিতা পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা আৰু বৃত্তিভিত্তিক গোটসমূহৰ একীভূতকৰণৰ সৈতেও জড়িত আছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীয়ে এই পৰিচয়ক সামাজিক স্থান বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয়ে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয় হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ==প্ৰাচীন কামৰূপ আৰু ঐতিহাসিক সাক্ষ্য== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান ইতিহাসবিদে কলিতাসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্যতম বুলি গণ্য কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। সেয়েহে বৰ্তমানৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ পূৰ্বপুৰুষসকল সেই সময়ত অসমত বাস কৰা নাছিল বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰাৰ দৰে সেই সময়তে কলিতা নামেৰে এটা সুস্পষ্ট জাতি আছিল বুলিও প্ৰমাণিত নহয়।<ref name="Baruah2016"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ ঐতিহাসিক তথ্যৰ পৰা এনে প্ৰব্ৰজন বা পৰৱৰ্তী সামাজিক একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> ==মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===বাৰভূঞা আৰু লাচাম কলিতা ভূঞা=== চতুৰ্দশ–ষোড়শ শতিকাৰ কামতা, কামৰূপ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভূঞাসকলৰ সামাজিক পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক স্থিতি একে নাছিল। কিছুমান বুৰঞ্জীত কায়স্থ, ব্ৰাহ্মণ আৰু কলিতা পৰিচয়ধাৰী ভূঞাৰ নাম পোৱা যায়। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ৰৌতা–টেমনিৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক উত্তৰ পাৰে পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা''ৰ উল্লেখ আছে। উক্ত পৰিয়ালৰ সৈতে বাঁহবাৰী, সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বসতিৰ সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> বুৰঞ্জীখনৰ অন্য অংশত চুহুংমুংৰ সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ কথাও বৰ্ণিত হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=154 |language=as}}</ref> কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত বাৰভূঞাৰ কিছুমান সামগ্ৰী আৰু পোছাক-পৰিচ্ছদৰ ৰীতি আহোম ৰাজদৰবাৰে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান পুত্ৰক তামোলী-পাঁচনি হিচাপে নিয়োগ কৰাৰ কথাও আছে।<ref>{{cite book |last=Tamuli Phukan |first=Kasinath |title=Assam Buranji |page=20}}</ref> পশ্চিমৰ কায়স্থ ভূঞাসকলৰ কনৌজ বা বংগৰ পৰা কমতা ৰাজ্যলৈ অহা, দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁলোকৰ সংস্থাপন আৰু কলিতা ভূঞাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন বিৱৰণ পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক তথা বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়। এইবোৰৰ ভিত্তিত সকলো ভূঞাৰ উৎপত্তি, শাসনকাল বা জাতিগত পৰিচয় একে বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Banikanta1943"/> বুৰঞ্জীসমূহত বিভিন্ন সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, আহোম শাসনৰ অধীনলৈ অহা আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ উল্লেখ পোৱা যায়। অৱশ্যে বাৰভূঞাসকলৰ সকলো পৰিয়াল একেটা জাতিগত গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বুৰঞ্জীভিত্তিক বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীসমূহৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন কাৰিকৰ আৰু শিল্পীক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> এই বিৱৰণত কলিতাসকলক চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য সামাজিক গোটৰ সৈতে পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। ===চামধৰা স্তম্ভলিপি=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত উৎকীৰ্ণ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম উল্লেখ আছে—ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> পুৰণি অসমীয়া সাহিত্যত ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপ পোৱা যায়।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> তথাপি চামধৰা স্তম্ভলিপিৰ ''কুলুতা'' শব্দটোৱে কলিতা সম্প্ৰদায়ক বুজাইছে নে নাই, সেয়া নিশ্চিত নহয়। ===সাহিত্য আৰু মোগল যুগৰ বিৱৰণ=== দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা'' নামৰ এটা ৰূপ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Kakati1943"/> ১৬৬২ মীৰজুমলাই গড়গাঁও দখল কৰাৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে অঞ্চলটোৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক আহোম আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বিৱৰণটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক বিৱৰণ, প্ৰব্ৰজন-সংক্ৰান্তীয় অনুমান আৰু নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। এইবোৰৰ কোনোটোৱেই সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱ=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই বিৱৰণত ''কলিতা'' শব্দটো সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'') শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ কাহিনী আছে। কিন্তু সেই বিৱৰণত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' নামৰ কোনো পোনপটীয়া উল্লেখ নাই। সেয়েহে এই কিংবদন্তিক কলিতাসকলৰ উৎপত্তিৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===কায়স্থ বংশোদ্ভৱৰ ব্যাখ্যা=== হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''হেমকোষ''ৰ ১৯০০ চনৰ সংস্কৰণত কলিতা নামৰ এটা পৃথক ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা দিছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ ৰীতি-নীতি পৰিত্যাগ কৰাৰ ফলত পূৰ্বৰ সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল। তেওঁ বৰকলিতাসকলক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু সৰুকলিতাসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> এই বিৱৰণটো হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ব্যাখ্যা; ইয়াক সকলো কলিতাৰ বংশোদ্ভৱৰ প্ৰমাণিত ইতিহাস বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===উত্তৰ ভাৰত আৰু কুলুটৰ পৰা প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান=== কিছুমান লেখকে কলিতাসকলৰ উৎপত্তিক উত্তৰ ভাৰতৰ প্ৰাচীন প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে কলিতাসকলৰ এটা অংশৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref> মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই ২০২০ চনত প্ৰকাশিত ''কলিতা জাতিৰ ইতিহাস'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলৰ উৎপত্তিক হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট ৰাজ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছে। তেওঁ কলিতা আৰু কুলুট নামৰ মাজত ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ লগতে কৰতোৱা নদীৰ নামৰ সৈতে কুলুট নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> অৱশ্যে নামৰ ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে কোনো জনগোষ্ঠীৰ প্ৰাচীন প্ৰব্ৰজনৰ প্ৰমাণ নিদিয়ে। ===আল্পাইন আৰ্য আৰু নিধানপুৰৰ উপাধি=== বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰি ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এই উপাধিসমূহ পৰৱৰ্তী কালত বঙালী কায়স্থসকলৰ মাজত বিশেষভাৱে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য বুলি নিশ্চিতভাৱে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি। ===অন্যান্য ব্যুৎপত্তিমূলক অনুমান=== কিছুমান পূৰ্বৰ লেখকে প্ৰাচীন গ্ৰীক বিৱৰণত পোৱা ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' আৰু ''Kudutai'' আদি নামৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতি আদি লেখকৰ আলোচনাত এনে শব্দগত তুলনাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442}}</ref> অৱশ্যে এই নামসমূহৰ সাদৃশ্যৰ পৰা কলিতাসকলৰ জাতিগত নিৰন্তৰতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিব নোৱাৰি। ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ মত=== নামনি অসমৰ সামাজিক ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান গৱেষকে কলিতাসকলক কোচসকলৰ এটা অংশ বা পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ কামখালী, মাদাই আৰু কলিতা নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখে কোচ ৰজা [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হোৱাৰ কথা আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ স্থানীয় পুৰোহিত আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সংঘাতো চলিছিল।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণক সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তিৰ প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি== ঐতিহাসিক কালত বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী আৰু সামাজিক গোটে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ পোৱা যায়। অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতিৰ লোকসকলৰ বাবে কলিতা পৰিচয়টো এটা গ্ৰহণযোগ্য সামাজিক পৰিচয় হৈ পৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কেণ্টলীয়ে কুমাৰ, কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি বৃত্তিজীৱী গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ উল্লেখ কৰিছে। অৱশ্যে এই গোটসমূহৰ সামাজিক স্থান আৰু কৃষিজীৱী বৰকলিতাসকলৰ সৈতে বিবাহ বা আহাৰ-সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে একে নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233}} ===বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতা সম্প্ৰদায়ক বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতা ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি শাখাৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো পৰৱৰ্তী সময়ত সংশ্লিষ্ট কলিতা শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰাৰ লগতে সৰুকলিতাসকলৰ কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ এটা তৎকালীন মত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। কুমাৰ, বেজ, নাপিত, মালী, নাট আৰু সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক কলিতা শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |year=1912 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |page=122}}</ref> এই শ্ৰেণীবিভাগসমূহ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ সামাজিক পৰ্যবেক্ষণ আছিল, শাখাসমূহৰ প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত প্ৰমাণ নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' গ্ৰন্থতো কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিজীৱী শাখাক বহু সময়ত সামূহিকভাৱে সৰুকলিতা বুলি উল্লেখ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। গ্ৰন্থখনত এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা পৃথক মত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—কিছুমানৰ মতে তেওঁলোক মূলত পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে তেওঁলোক পূৰ্বতে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক স্থান হেৰুৱাইছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|নাথ]] সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত তেওঁলোকে সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ কিছুমান বংশধৰে দুলীয়া পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি কেৱল কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল। অৱশ্যে অন্য গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক দুলীয়া কলিতা হিচাপে পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি কেণ্টলীয়ে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা [[সূত]] সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ প্ৰক্ৰিয়াৰে কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো কেণ্টলীয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই অসমীয়া সমাজৰ ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ধৰ্মীয় দীক্ষা আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে কিছুমান জনজাতীয় গোটৰ লোক কেইবাটাও প্ৰজন্মত ক্ৰমে উচ্চ সামাজিক স্থান লাভ কৰিব পাৰিছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াত শৰণীয়া বা সৰু কোচৰ পৰা কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আৰু শেষত কলিতা পৰিচয়লৈ সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা আৰ্হি তেওঁ আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> এই আৰ্হিটোৱে অসমৰ কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক ইতিহাস ব্যাখ্যা কৰে; ইয়াক সকলো কলিতাৰ একক উৎপত্তিৰ বিৱৰণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==আধুনিক ঐতিহাসিক অধ্যয়ন== কলিতাসকলৰ ইতিহাস সম্পৰ্কে কালীৰাম মেধি, বাণীকান্ত কাকতি আৰু অন্যান্য পণ্ডিতে বিভিন্ন ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে। কালীৰাম মেধিয়ে অসমৰ সভ্যতা গঠনত কলিতাসকলৰ ভূমিকা বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>Kaliram Medhi, ''Assamese Grammar and Origin of the Assamese Language'', p. 27.</ref> অৱশ্যে এইধৰণৰ মূল্যায়নৰ পৰা সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি বা অসমত আগমনৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ১৯৪৩ চনত প্ৰকাশিত ''কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত'' গ্ৰন্থত কলিতা নামৰ বিভিন্ন ঐতিহাসিক আৰু আঞ্চলিক ৰূপ, সামাজিক পৰিচয় আৰু উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় মতসমূহ আলোচনা কৰিছিল।<ref name="Kakati1943"/> মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাৰ ''কলিতা জাতিৰ ইতিহাস'' গ্ৰন্থখন ২০২০ চনত গুৱাহাটীৰ ৰেখা প্ৰকাশনৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। এই গ্ৰন্থত কলিতাসকলৰ উৎপত্তি, কুলুট ৰাজ্যৰ সৈতে সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক, প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰাজবংশ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিকাশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰব্ৰজন আৰু প্ৰাচীন ৰাজবংশীয় সম্পৰ্কৰ ব্যাখ্যাসমূহ লেখকৰ প্ৰস্তাৱিত ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠন হিচাপে বিবেচনা কৰা উচিত।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984}} * {{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985}} * {{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}} * {{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}} * {{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] mipukiwq9mj03ut5qh7s0apoem8ionf 646396 646395 2026-10-21T03:01:45Z Ananya Taye 28065 646396 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসমৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাস}} {{Main|কলিতা}} অসমৰ [[কলিতা]] সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাস ঐতিহাসিক বিকাশ, সামাজিক পৰিচয় আৰু বিভিন্ন গোটৰ একীভূতকৰণৰ সৈতে জড়িত। কলিতাসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত প্ৰচলিত থাকিলেও তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান আৰু এটা স্বতন্ত্ৰ জাতিগত পৰিচয় গঢ় লৈ উঠাৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। ইতিহাসবিদ শিলপীশিখা বৰুৱাৰ মতে, ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[কামৰূপ ৰাজ্য|প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপ]]ৰ অধ্যয়ন কৰা সমসাময়িক শিলালিপিসমূহত ''কলিতা'' নামৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তেওঁৰ মতে, কলিতা জাতিগত পৰিচয় পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক সুস্পষ্ট হৈ উঠিছিল, যদিও বিভিন্ন সামাজিক গোটৰ একীভূতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আগৰে পৰা আৰম্ভ হৈ থাকিব পাৰে।<ref name="Baruah2016">{{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে কলিতা পৰিচয়টো সামাজিক মৰ্যাদা আৰু বৃত্তিভিত্তিক গোটসমূহৰ একীভূতকৰণৰ সৈতেও জড়িত আছিল। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীয়ে এই পৰিচয়ক সামাজিক স্থান বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয়ে গ্ৰহণ কৰা এটা পৰিচয় হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref name="Cantlie1980">{{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}}</ref>{{rp|233–239}} ==প্ৰাচীন কামৰূপ আৰু ঐতিহাসিক সাক্ষ্য== বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাকে ধৰি পূৰ্বৰ কিছুমান ইতিহাসবিদে কলিতাসকলক প্ৰাচীন অসমৰ সামাজিক গোটসমূহৰ অন্যতম বুলি গণ্য কৰিছিল। কিন্তু শিলপীশিখা বৰুৱাই ৬০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰাগজ্যোতিষ-কামৰূপৰ শিলালিপিসমূহত কলিতা নামৰ পোনপটীয়া উল্লেখ নথকাৰ কথা দেখুৱাইছে। সেয়েহে বৰ্তমানৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ পূৰ্বপুৰুষসকল সেই সময়ত অসমত বাস কৰা নাছিল বুলি নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰাৰ দৰে সেই সময়তে কলিতা নামেৰে এটা সুস্পষ্ট জাতি আছিল বুলিও প্ৰমাণিত নহয়।<ref name="Baruah2016"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই কলিতাসকলৰ এটা প্ৰাচীন অংশক কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। অৱশ্যে উপলব্ধ ঐতিহাসিক তথ্যৰ পৰা এনে প্ৰব্ৰজন বা পৰৱৰ্তী সামাজিক একীভূতকৰণৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref><ref name="Baruah2016"/> ==মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক উল্লেখ== ===বাৰভূঞা আৰু লাচাম কলিতা ভূঞা=== চতুৰ্দশ–ষোড়শ শতিকাৰ কামতা, কামৰূপ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভূঞাসকলৰ সামাজিক পৰিচয় আৰু ৰাজনৈতিক স্থিতি একে নাছিল। কিছুমান বুৰঞ্জীত কায়স্থ, ব্ৰাহ্মণ আৰু কলিতা পৰিচয়ধাৰী ভূঞাৰ নাম পোৱা যায়। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ৰৌতা–টেমনিৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক উত্তৰ পাৰে পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ বিৱৰণত ''লাচাম কলিতা ভূঞা''ৰ উল্লেখ আছে। উক্ত পৰিয়ালৰ সৈতে বাঁহবাৰী, সোণাৰী নদীৰ পাৰ আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ বসতিৰ সম্পৰ্ক বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=27 |language=as}}</ref> বুৰঞ্জীখনৰ অন্য অংশত চুহুংমুংৰ সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, বশ্যতা স্বীকাৰ আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ কথাও বৰ্ণিত হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |publisher=Kamarupa Anusandhan Samiti |year=1922 |page=154 |language=as}}</ref> কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত বাৰভূঞাৰ কিছুমান সামগ্ৰী আৰু পোছাক-পৰিচ্ছদৰ ৰীতি আহোম ৰাজদৰবাৰে গ্ৰহণ কৰা আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান পুত্ৰক তামোলী-পাঁচনি হিচাপে নিয়োগ কৰাৰ কথাও আছে।<ref>{{cite book |last=Tamuli Phukan |first=Kasinath |title=Assam Buranji |page=20}}</ref> পশ্চিমৰ কায়স্থ ভূঞাসকলৰ কনৌজ বা বংগৰ পৰা কমতা ৰাজ্যলৈ অহা, দুৰ্লভনাৰায়ণৰ দিনত তেওঁলোকৰ সংস্থাপন আৰু কলিতা ভূঞাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন বিৱৰণ পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক তথা বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়। এইবোৰৰ ভিত্তিত সকলো ভূঞাৰ উৎপত্তি, শাসনকাল বা জাতিগত পৰিচয় একে বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Banikanta1943"/> বুৰঞ্জীসমূহত বিভিন্ন সময়ত ভূঞাসকলৰ যুদ্ধ, আহোম শাসনৰ অধীনলৈ অহা আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ উল্লেখ পোৱা যায়। অৱশ্যে বাৰভূঞাসকলৰ সকলো পৰিয়াল একেটা জাতিগত গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আহোমসকলৰ অধীনলৈ অহাৰ (১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) বুৰঞ্জীভিত্তিক বিৱৰণত কলিতাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই বুৰঞ্জীসমূহৰ আধাৰত লিখিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত সেই ৰাজ্যৰ ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু দৈৱজ্ঞ পৰিয়ালৰ লগতে বিভিন্ন কাৰিকৰ আৰু শিল্পীক আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref> এই বিৱৰণত কলিতাসকলক চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য সামাজিক গোটৰ সৈতে পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে। ===চামধৰা স্তম্ভলিপি=== [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ শাসনকালত উৎকীৰ্ণ চামধৰা স্তম্ভলিপিত ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আহোম–মোগল সংঘৰ্ষত জয়লাভ কৰা তিনিজন বিষয়াৰ নাম উল্লেখ আছে—ফুলুঙ গোহাঁই, ''কুলুতা গোহাঁই'' আৰু যদু বৰুৱা।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=109}}</ref> পুৰণি অসমীয়া সাহিত্যত ''কলিতা'', ''কোলিতা'', ''কুলিতা'', ''কোলতা'', ''কলতা'' আৰু ''কুলতা'' আদি নামৰ আঞ্চলিক ৰূপ পোৱা যায়।<ref name="Banikanta1943">{{cite book |last=Kakati |first=Banikanta |title=কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত |year=1943 |language=as}}</ref> তথাপি চামধৰা স্তম্ভলিপিৰ ''কুলুতা'' শব্দটোৱে কলিতা সম্প্ৰদায়ক বুজাইছে নে নাই, সেয়া নিশ্চিত নহয়। ===সাহিত্য আৰু মোগল যুগৰ বিৱৰণ=== দৈত্যাৰি ঠাকুৰৰ ''গুৰুচৰিত''ত কৈৱৰ্ত, কোচ আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি সামাজিক গোটৰ সৈতে ''কোলতা'' নামৰ উল্লেখ আছে। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ইয়াক নামনি অসমত প্ৰচলিত ''কলিতা'' নামৰ এটা ৰূপ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="Banikanta1943"/> ১৬৬২ মীৰজুমলাই গড়গাঁও দখল কৰাৰ সময়ত শ্বিহাবুদ্দিন তালিছে অঞ্চলটোৰ পুৰণি বাসিন্দাসকলক আহোম আৰু ''কুলিতা'' সম্প্ৰদায়ৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে এই বিৱৰণটো সমগ্ৰ অসমৰ পৰিৱৰ্তে গড়গাঁৱৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |year=1906 |page=138}}</ref> ১৬৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বৰপেটা সত্ৰৰ তামৰ ফলিত "কলিতা" শব্দৰ প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। তাৰ পাছলৈ দৈত্যাৰি ঠাকুৰকৃত শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ-মাধৱদেব চৰিতকে আদি কৰি বিভিন্ন লেখ ফলি শাসনত ছেগা ছোৰোকাকৈ জাতিবাচক ৰূপে কলিতা শব্দৰ আহিছে।<ref>কলিতা জাতিৰ ইতিহাস,মাধুৰ্য্যমণ্ডিত বৰুৱা</ref> ==উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি আৰু অনুমান== কলিতাসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন পৌৰাণিক বিৱৰণ, প্ৰব্ৰজন-সংক্ৰান্তীয় অনুমান আৰু নামৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। এইবোৰৰ কোনোটোৱেই সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত ঐতিহাসিক প্ৰমাণ নহয়।<ref name="Baruah2016"/> ===পৰশুৰাম আৰু ক্ষত্ৰিয় বংশোদ্ভৱ=== এটা জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি, [[পৰশুৰাম]]ৰ ক্ষত্ৰিয়-বধৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কিছুমান ক্ষত্ৰিয়ই নিজৰ জাতিগত পৰিচয় গোপন কৰিছিল। এই বিৱৰণত ''কলিতা'' শব্দটো সংস্কৃত ''কুললুপ্ত'' (''kulalupta'') শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়। শিলপীশিখা বৰুৱাই উল্লেখ কৰিছে যে ''কালিকা পুৰাণ''ত পৰশুৰামৰ ভয়ত বেশ সলাই জলপীশৰ আশ্ৰয় লোৱা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ কাহিনী আছে। কিন্তু সেই বিৱৰণত ''কলিতা'' বা ''কুলতা'' নামৰ কোনো পোনপটীয়া উল্লেখ নাই। সেয়েহে এই কিংবদন্তিক কলিতাসকলৰ উৎপত্তিৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।<ref name="Baruah2016"/> ===কায়স্থ বংশোদ্ভৱৰ ব্যাখ্যা=== হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ''হেমকোষ''ৰ ১৯০০ চনৰ সংস্কৰণত কলিতা নামৰ এটা পৃথক ব্যুৎপত্তিমূলক ব্যাখ্যা দিছিল। তেওঁৰ মতে, কলিতাসকল প্ৰথমতে কায়স্থ আছিল আৰু কায়স্থসকলৰ ৰীতি-নীতি পৰিত্যাগ কৰাৰ ফলত পূৰ্বৰ সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুৱাইছিল। এই ব্যাখ্যাত ''কলিতা'' নামটো ''কুললুপ্ত''ৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল। তেওঁ বৰকলিতাসকলক কায়স্থ মৰ্যাদাৰ পৰা অহা আৰু সৰুকলিতাসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত বৃত্তি বা আন্তঃজাতি বিবাহৰ ফলত সামাজিক মৰ্যাদা হেৰুওৱা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Hemchandra |title=Hemkosh, or An Etymological Dictionary of the Assamese Language |year=1900 |publisher=Authority of the Assam Administration |page=161 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:হেমকোষ.pdf/১৮৮ |language=as}}</ref> এই বিৱৰণটো হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ব্যাখ্যা; ইয়াক সকলো কলিতাৰ বংশোদ্ভৱৰ প্ৰমাণিত ইতিহাস বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ===উত্তৰ ভাৰত আৰু কুলুটৰ পৰা প্ৰব্ৰজনৰ অনুমান=== কিছুমান লেখকে কলিতাসকলৰ উৎপত্তিক উত্তৰ ভাৰতৰ প্ৰাচীন প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই ধৰ্মপালৰ শাসনকালত অসমলৈ অহা প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সৈতে কলিতাসকলৰ এটা অংশৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=15}}</ref> মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাই ২০২০ চনত প্ৰকাশিত ''কলিতা জাতিৰ ইতিহাস'' গ্ৰন্থত কলিতাসকলৰ উৎপত্তিক হিমাচল প্ৰদেশৰ কুল্লু বা কুলুট ৰাজ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছে। তেওঁ কলিতা আৰু কুলুট নামৰ মাজত ব্যুৎপত্তিমূলক সম্পৰ্কৰ লগতে কৰতোৱা নদীৰ নামৰ সৈতে কুলুট নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020 |page=98}}</ref> অৱশ্যে নামৰ ধ্বনিগত সাদৃশ্যই নিজে কোনো জনগোষ্ঠীৰ প্ৰাচীন প্ৰব্ৰজনৰ প্ৰমাণ নিদিয়ে। ===আল্পাইন আৰ্য আৰু নিধানপুৰৰ উপাধি=== বি. এছ. গুহই গুজৰাটৰ কিছুমান নগৰ ব্ৰাহ্মণৰ উপাধিৰ সৈতে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰি ষষ্ঠ শতিকাৰ [[নিধানপুৰ তাম্ৰশাসন]]ত পোৱা ''দত্ত'', ''ধৰ'', ''দেৱ'', ''নন্দী'', ''সেন'' আৰু ''বসু'' আদি নামৰ সৈতে কলিতাসকলৰ সম্পৰ্কৰ অনুমান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Deka |first=Phani |title=The Great Indian Corridor in the East |url=https://books.google.com/books?id=DPWGpVvBvx8C&pg=PA46}}</ref> আনহাতে কনকলাল বৰুৱাই নিধানপুৰৰ এই উপাধিসমূহ পৰৱৰ্তী কালত বঙালী কায়স্থসকলৰ মাজত বিশেষভাৱে প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor1=S. K. Sharma |editor2=U. Sharma |title=Discovery of North-East India |volume=1 |publisher=Mittal Publications |year=2005 |page=182}}</ref> কেৱল উপাধিৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত নিধানপুৰৰ অনুদানপ্ৰাপকসকলক কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য বুলি নিশ্চিতভাৱে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি। ===অন্যান্য ব্যুৎপত্তিমূলক অনুমান=== কিছুমান পূৰ্বৰ লেখকে প্ৰাচীন গ্ৰীক বিৱৰণত পোৱা ''Kakatiai'', ''Kalaiai'', ''Kaltis'', ''Koudontai'' আৰু ''Kudutai'' আদি নামৰ সৈতে কলিতা নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক আলোচনা কৰিছিল। কালীৰাম মেধি, কনকলাল বৰুৱা, পি. চি. চৌধুৰী, মহেশ্বৰ নেওগ আৰু বাণীকান্ত কাকতি আদি লেখকৰ আলোচনাত এনে শব্দগত তুলনাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Chatterjee |first=Suhas |title=Indian Civilization and Culture |publisher=M. D. Publications |year=1998 |page=442}}</ref> অৱশ্যে এই নামসমূহৰ সাদৃশ্যৰ পৰা কলিতাসকলৰ জাতিগত নিৰন্তৰতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিব নোৱাৰি। ===কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ মত=== নামনি অসমৰ সামাজিক ইতিহাসৰ প্ৰসংগত কিছুমান গৱেষকে কলিতাসকলক কোচসকলৰ এটা অংশ বা পুৰণি পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। মাধৱ চন্দ্ৰ অধিকাৰীয়ে কোচসকলৰ কামখালী, মাদাই আৰু কলিতা নামৰ ভাগৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Adhikary |first=Madhab Chandra |title=Ethno Cultural Identity Crisis of the Rajbanshis of North Eastern Part of India and Nepal and Bangladesh during the Period of 1891 to 1979 |publisher=University of North Bengal |year=2009 |page=59 |hdl=10603/137486}}</ref> আমিৰুজ্জামান শ্বেখে কোচ ৰজা [[বিশ্বসিংহ]]ৰ সময়ত ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত কিছুমান স্থানীয় কলিতা পুৰোহিতৰ স্থানত ব্ৰাহ্মণ নিযুক্ত হোৱাৰ কথা আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ধৰ্মীয় কৰ্তৃত্বক লৈ স্থানীয় পুৰোহিত আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজত সংঘাতো চলিছিল।<ref>{{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}}</ref> এই বিৱৰণক সমগ্ৰ কলিতা সম্প্ৰদায়ৰ একক উৎপত্তিৰ প্ৰমাণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==সামাজিক স্থানান্তৰ আৰু অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি== ঐতিহাসিক কালত বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী আৰু সামাজিক গোটে কলিতা পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ পোৱা যায়। অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে অন্য জাতিৰ লোকসকলৰ বাবে কলিতা পৰিচয়টো এটা গ্ৰহণযোগ্য সামাজিক পৰিচয় হৈ পৰিছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কেণ্টলীয়ে কুমাৰ, কামাৰ, সোণাৰী, নাট, দুলীয়া আৰু কাটনী আদি বৃত্তিজীৱী গোটৰ মাজত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণ উল্লেখ কৰিছে। অৱশ্যে এই গোটসমূহৰ সামাজিক স্থান আৰু কৃষিজীৱী বৰকলিতাসকলৰ সৈতে বিবাহ বা আহাৰ-সম্পৰ্ক সকলো ক্ষেত্ৰতে একে নাছিল।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|17,233}} ===বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতা=== ঔপনিৱেশিক লোকপিয়লত কলিতা সম্প্ৰদায়ক বৰকলিতা আৰু সৰুকলিতা ভাগৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিভিত্তিক শাখাত বিভক্ত কৰি গণনা কৰা হৈছিল। ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত মালী, সোণাৰী, কামাৰ, কুমাৰ, তাঁতী, নাপিত আৰু নাট আদি শাখাৰ উল্লেখ আছে। বি. চি. এলেনৰ মতে, এই বৃত্তিসমূহত নিয়োজিত পূৰ্বতে কলিতা নোহোৱা কিছুমান লোকো পৰৱৰ্তী সময়ত সংশ্লিষ্ট কলিতা শাখাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref name="Allen1901">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I—Report |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1902 |page=133 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf}}</ref> ১৯১১ চনৰ লোকপিয়লত বৰকলিতাক পৰম্পৰাগত বা মূল কলিতা শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰাৰ লগতে সৰুকলিতাসকলৰ কেওটৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ এটা তৎকালীন মত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। কুমাৰ, বেজ, নাপিত, মালী, নাট আৰু সোণাৰী আদি বৃত্তিভিত্তিক কলিতা শাখাৰো উল্লেখ আছিল।<ref>{{cite book |last=McSwiney |first=J. |title=Census of India, 1911 |volume=III: Assam, Part I—Report |year=1912 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |page=122}}</ref> এই শ্ৰেণীবিভাগসমূহ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসনৰ সামাজিক পৰ্যবেক্ষণ আছিল, শাখাসমূহৰ প্ৰাচীন বংশোদ্ভৱৰ নিশ্চিত প্ৰমাণ নহয়। ১৯৬১ চনৰ লোকপিয়লৰ অধীনত প্ৰকাশিত ''Selected Handicrafts of Assam'' গ্ৰন্থতো কুমাৰ, মালী, নাথ আৰু বেজ আদি বৃত্তিজীৱী শাখাক বহু সময়ত সামূহিকভাৱে সৰুকলিতা বুলি উল্লেখ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। গ্ৰন্থখনত এই শাখাসমূহৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে দুটা পৃথক মত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—কিছুমানৰ মতে তেওঁলোক মূলত পৃথক বৃত্তিজীৱী জাতিৰ লোক আছিল আৰু পিছত কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল; আন মতে তেওঁলোক পূৰ্বতে কলিতা আছিল আৰু বিশেষ বৃত্তি গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত সামাজিক স্থান হেৰুৱাইছিল।<ref>{{cite book |last=Pakyntein |first=E. H. |title=Selected Handicrafts of Assam |series=Census of India, 1961 |volume=III, Part VII-A |year=1966 |publisher=Manager of Publications |location=Delhi}}</ref> ===অন্যান্য জাতি-জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্তি=== কেণ্টলীৰ গৱেষণা অনুসৰি, ''দুলীয়া কলিতা''সকলৰ এটা গোট পূৰ্বতে [[নাথ-যোগী সম্প্ৰদায়|নাথ]] সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত তেওঁলোকে সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে সামূহিক শুদ্ধিকৰণ অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিছিল। পানবাৰীৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত কেণ্টলীয়ে লক্ষ্য কৰিছিল যে এই গোটৰ কিছুমান বংশধৰে দুলীয়া পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি কেৱল কলিতা নাম গ্ৰহণ কৰিছিল। অৱশ্যে অন্য গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক দুলীয়া কলিতা হিচাপে পৃথক কৰিছিল। ভূমি, সম্পদ, বৃত্তি আৰু সামাজিক মৰ্যাদাৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে এই পৰিচয় সলনি হোৱাৰ সম্পৰ্ক আছিল বুলি কেণ্টলীয়ে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|21,223}} পানবাৰীৰ ওচৰৰ বৰীয়া বা [[সূত]] সম্প্ৰদায়ৰ কিছুমান লোকে নিজকে ''সূত কলিতা'' বুলি পৰিচয় দিয়া কথাও তেওঁ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Cantlie1980"/>{{rp|235}} কামৰূপত সামাজিক মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ প্ৰক্ৰিয়াৰে কিছুমান [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] লোকে কলিতা জাতিৰ পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ উদাহৰণো কেণ্টলীয়ে লিপিবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |pages=233–239}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই অসমীয়া সমাজৰ ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'') সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ধৰ্মীয় দীক্ষা আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে কিছুমান জনজাতীয় গোটৰ লোক কেইবাটাও প্ৰজন্মত ক্ৰমে উচ্চ সামাজিক স্থান লাভ কৰিব পাৰিছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াত শৰণীয়া বা সৰু কোচৰ পৰা কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আৰু শেষত কলিতা পৰিচয়লৈ সামাজিক স্থানান্তৰৰ এটা আৰ্হি তেওঁ আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> এই আৰ্হিটোৱে অসমৰ কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক ইতিহাস ব্যাখ্যা কৰে; ইয়াক সকলো কলিতাৰ একক উৎপত্তিৰ বিৱৰণ বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==আধুনিক ঐতিহাসিক অধ্যয়ন== কলিতাসকলৰ ইতিহাস সম্পৰ্কে কালীৰাম মেধি, বাণীকান্ত কাকতি আৰু অন্যান্য পণ্ডিতে বিভিন্ন ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে। কালীৰাম মেধিয়ে অসমৰ সভ্যতা গঠনত কলিতাসকলৰ ভূমিকা বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>Kaliram Medhi, ''Assamese Grammar and Origin of the Assamese Language'', p. 27.</ref> অৱশ্যে এইধৰণৰ মূল্যায়নৰ পৰা সম্প্ৰদায়টোৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি বা অসমত আগমনৰ সুনিৰ্দিষ্ট সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি। বাণীকান্ত কাকতিয়ে ১৯৪৩ চনত প্ৰকাশিত ''কলিতা জাতিৰ ইতিবৃত্ত'' গ্ৰন্থত কলিতা নামৰ বিভিন্ন ঐতিহাসিক আৰু আঞ্চলিক ৰূপ, সামাজিক পৰিচয় আৰু উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় মতসমূহ আলোচনা কৰিছিল।<ref name="Banikanta1943"/> মাধুৰ্যমণ্ডিত বৰুৱাৰ ''কলিতা জাতিৰ ইতিহাস'' গ্ৰন্থখন ২০২০ চনত গুৱাহাটীৰ ৰেখা প্ৰকাশনৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। এই গ্ৰন্থত কলিতাসকলৰ উৎপত্তি, কুলুট ৰাজ্যৰ সৈতে সম্ভাৱ্য সম্পৰ্ক, প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰাজবংশ আৰু কলিতা পৰিচয়ৰ বিকাশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰব্ৰজন আৰু প্ৰাচীন ৰাজবংশীয় সম্পৰ্কৰ ব্যাখ্যাসমূহ লেখকৰ প্ৰস্তাৱিত ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠন হিচাপে বিবেচনা কৰা উচিত।<ref>{{cite book |last=বৰুৱা |first=মাধুৰ্যমণ্ডিত |title=কলিতা জাতিৰ ইতিহাস |publisher=ৰেখা প্ৰকাশন |location=গুৱাহাটী |year=2020}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984}} * {{cite thesis |last=Cantlie |first=Audrey |title=Caste and Sect in an Assamese Village |publisher=University of London |year=1980 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/404415/caste-and-sect-in-an-assamese-village}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985}} * {{cite journal |last=Baruah |first=Silpisikha |title=The Nature of the Middle Caste in Prāgjyotisha-Kāmarūpa (Assam) from 600 to 1300 CE: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=77 |year=2016 |pages=109–114 |jstor=26552630}} * {{cite journal |last=Sheikh |first=Amiruzzaman |title=The 16th Century Koch Kingdom: Evolving Patterns of Sanskritization |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=73 |year=2012 |pages=249–254 |jstor=44156212}} * {{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] lq3bg1zl3wdjdero8h2n1ubcr495yq9 0 73912 646227 602497 2026-10-20T12:04:47Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646227 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ফাটিমা জাকাৰীয়া | birth_date={{birth date|1936|2|17}}<ref>{{Cite web|url=https://urdu.news18.com/news/nation/west-india-veteran-journalist-fatima-r-zakaria-and-educational-activist-fatima-zakaria-passes-away-in-aurangabad-moh-snm-350726.html|title=معروف صحافی اور تعلیمی جہدکار پدم شری فاطمہ زکریا کا انتقال، ملک بھر میں غم کا ماحول– Urdu News|date=7 April 2021|website=News18 Urdu}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mddtrust.mahaonline.gov.in/InstituteDetails/TrustSummary.aspx?str=/sho7NhKfh7nTQj01CgERq+lUVQzTKZu|title=Trust summary: MDD Trust|website=mddtrust.mahaonline.gov.in|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411081512/https://mddtrust.mahaonline.gov.in/InstituteDetails/TrustSummary.aspx?str=/sho7NhKfh7nTQj01CgERq+lUVQzTKZu|archivedate=2021-04-11|access-date=2021-09-01|deadurl=yes}}</ref> |birth_place = [[বোম্বাই]], ব্ৰিটিছ ভাৰত | death_date = {{death date and age|2021|4|6|1936|2|17}} |death_place = ঔৰংগাবাদ, [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] | spouse = ৰফিক জাকাৰিয়া | children = ৪, ফৰিদ জাকাৰিয়াৰ সৈতে | alma_mater = ইছাবেলা থবাৰ্ণ মহাবিদ্যালয়<ref name="CNN Tribute">{{cite news |last1=Prakash |first1=Meghna |title=Watch: Indian-American Journalist Zakaria’s Tribute to His Mother |url=https://www.thequint.com/coronavirus/watch-indian-american-journalist-zakarias-tribute-to-his-mother |accessdate=22 April 2021 |work=The Quint |date=12 April 2021 |language=en}}</ref> | awards = [[পদ্মশ্ৰী]] (২০০৬) }} '''ফাটিমা জাকাৰীয়া''' ({{lang-en|Fatima Zakaria}}; ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৩৬ – ৬ এপ্ৰিল ২০২১) আছিল 'মুম্বাই টাইমছ্' কাকতৰ সম্পাদিকা। পৰৱৰ্তী সময়ত তেখেতে 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'ৰ দেওবৰীয়া সংখ্যাৰ সম্পাদিকা হিচাপে কাম কৰে। [[তাজ হোটেল]]ৰ 'তাজ আলোচনী'ৰ সম্পাদনাৰ লগতো তেখেত জড়িত হৈছিল। ==কৰ্মজীৱন== ১৯৫৮ চনত ফাটিমা জাকাৰীয়াই মুম্বাইত শিশুসেৱা আৰু নাৰী উদ্যোগিক গৃহ এটা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ উদ্দেশ্য আছিল পাঁচশতাধিক দুৰ্ভগীয়া শিশুক শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ সেৱা প্ৰদান কৰা।<ref name="lokmat">{{cite news |title=Noted educationist, journalist Padmashri Fatma Zakaria passes away |url=https://english.lokmat.com/aurangabad/noted-educationist-journalist-padmashri-fatma-zakaria-passes-away/ |accessdate=22 April 2021 |work=Lokmat English |date=6 April 2021 |language=en}}</ref> ১৯৬৩ চনত, জাকাৰীয়াই কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলে। তেখেতে 'দ্য ইলাছট্ৰেটেড ৱিকলি' সংবাদগোষ্ঠীত শিশুৰ স্তম্ভ-লেখক হিচাপে [[খুছৱন্ত সিং]]ৰ সহকাৰী সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref>{{cite news |last1=Fernando |first1=Benita |title=Former editor Fatma Zakaria dies at 85 |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/former-editor-fatma-zakaria-dies-at-85-7261816/ |accessdate=22 April 2021 |work=The Indian Express |date=7 April 2021 |language=en}}</ref> সেইটো প্ৰতিষ্ঠানত সাতটা বছৰ অতিবাহিত কৰি ফাটিমা জাকাৰীয়াই ১৯৭০ চনত 'দ্য টাইমছ্ অৱ ইণ্ডিয়া'ত যোগদান কৰে আৰু কালক্ৰমত দেওবৰীয়া সংখ্যাটোৰ সম্পাদকৰ পদত অধিষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite web |title=Siblings - Achievers, not Inheritors | url=http://www.the-south-asian.com/feb%202003/Siblings.htm |date= February 2003 |publisher=the-south-asian.com }}</ref> সম্পাদক হিচাপে জাকাৰীয়াই [[ইন্দিৰা গান্ধী]], [[মাৰ্গাৰেট থেচ্চাৰ]], [[জে আৰ ডি টাটা]], [[জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ]], প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মোৰাৰজী দেশাই]], [[চৰণ সিং]] ৰ দৰে প্ৰখ্যাত আৰু প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিৰ সাক্ষাৎকাৰ লৈছিল।<ref name="lokmat"/> প্ৰথম শাৰীৰ পঞ্চতাৰকা হোটেল 'দ্য তাজ ৰেছিডেন্সি' প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ মানসেৰে পৰৱৰ্তী সময়ত জাকাৰীয়াই তাজ গ্ৰুপত যোগদান কৰে। হোটেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল ঔৰংগাবাদৰ 'মৌলানা আজাদ কলেজ অৱ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্স'ৰ চৌহদত। তেখেত 'তাজ' নামৰ কফি-টেবুল আলোচনীখনৰ সম্পাদক হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Tata">{{cite web |url=http://www.tata.com/company/Media/inside.aspx?artid=Ibc33/tt8WA= |title=The new Taj |accessdate=2011-02-14 |date=12 November 2001 |publisher=Tata Sons Ltd |location=Arlington, VA |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716193301/http://www.tata.com/company/Media/inside.aspx?artid=Ibc33%2Ftt8WA%3D |archivedate=16 July 2011 }}</ref> ফাটিমা জাকাৰীয়াৰ কাৰ্যালয়টো আছিল মুম্বাইৰ 'তাজ মহল পেলেচ এণ্ড টাৱাৰ'ত। ইয়াৰ পিছত তেখেতে ব্ৰিটিছ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহযোগিতাত হোটেল ব্যৱস্থাপনাৰ পাঠ্যক্ৰম এটা প্ৰৱৰ্তন কৰে। ঔৰংগাবাদৰ হোটেল ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰিষদতো তেখেত সন্নিৱিষ্ট হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Board |url=http://www.ihma.ac.in/board.htm |date= |publisher=Indian Institute of Hotel Management, Aurangabad |access-date=2021-09-02 |archivedate=2017-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171024191038/http://ihma.ac.in/board.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰোপৰি ফাটিমা জাকাৰীয়া 'মৌলানা আজাদ শিক্ষা সমাজ'ৰ সভাপতি আৰু 'মৌলানা আজাদ শৈক্ষিক ন্যাস'ৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। দুয়োটা অনুষ্ঠানেই ঔৰংগাবাদত আছে।<ref name="lokmat"/> ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে ফাটিমা জাকাৰীয়াক [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মানেৰে সন্মানিত কৰে। শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা মূল্যৱান বৰঙণিৰ বাবে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ পি জে আব্দুল কালাম]]ৰ পৰা তেখেতে উক্ত সন্মান লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2009) |publisher=Ministry of Home Affairs (India) |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archivedate=2013-05-10 }}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ফাটিমা জাকাৰীয়া হৈছে ৰফিক জাকাৰীয়াৰ দ্বিতীয়গৰাকী পত্নী। ৰফিক জাকাৰীয়া আছিল এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু ইছলাম ধৰ্মৰ পাদ্ৰী।<ref>{{cite web |title=Dr. Rafiq Zakaria remembered |url=http://twocircles.net/2010jul16/dr_rafiq_zakaria_remembered.html |date=16 July 2010 |publisher=Two Circles |access-date=2 September 2021 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304001333/http://twocircles.net/2010jul16/dr_rafiq_zakaria_remembered.html |deadurl=yes }}</ref> ফাটিমা জাকাৰীয়া আছিল দুটি সন্তানৰ মাহীমাক। জ্যেষ্ঠগৰাকী সন্তান হৈছে কলা ইতিহাসবিদ আৰু লেখক। তেখেত [[মুম্বাই]]ৰ নিবাসী। আনহাতে দ্বিতীয়গৰাকী সন্তান হৈছে মনছুৰ জাকাৰীয়া। তেখেতে ছিলিকন ভেলীৰ এগৰাকী প্ৰাক্তন উদ্যোগী আৰু বৰ্তমানে তেখেত বিত্ত পৰিচালনা কোম্পানী এটাৰ অংশীদাৰ। ফাটিমা জাকাৰীয়াৰ জ্যেষ্ঠগৰাকী জৈৱিক পুত্ৰ হৈছে আৰ্শ্বাদ জাকাৰীয়া।<ref name=rediff>{{cite web | url=http://www.rediff.com/money/2001/oct/08zak.htm | title=Arshad Zakaria appointed Merrill Lynch co-president | accessdate=2011-02-14 | date=8 October 2001 | publisher=Rediff.com India Limited}}</ref> তেখেত এটা হেডজ্ পুঁজি (hedge fund)-ৰ নিয়ন্ত্ৰক। আনহাতে কনিষ্ঠ পুত্ৰ হৈছে ফাৰিদ জাকাৰীয়া। ফাৰিড জাকাৰীয়া 'নিউজ ৱিক' নামৰ আলোচনীখনৰ সম্পাদক। ইয়াৰ লগতে তেখেত চিএনএন নিউজ চেনেলত সম্প্ৰচাৰিত হোৱা 'ফাৰিড জাকাৰীয়া জিপিএছ' অনুষ্ঠানটোৰ পৰিৱেশক। ২০২১ চনৰ ৬ এপ্ৰিলত ঔৰঙ্গাবাদৰ কমলনয়ন বাজাজ চিকিৎসালয়ত [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|ক'ভিড-১৯ ৰোগত]] জাকাৰীয়াৰ মৃত্যু হয়।<ref name="CNN Tribute"/><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-04-06|title=Veteran Journalist, Fareed Zakaria's Mother, Padma Shri Fatima Zakaria Dies Aged 85|url=https://thecognate.com/veteran-journalist-fareed-zakarias-mother-padma-shri-fatima-zakaria-dies-aged-85/|access-date=2021-04-06|website=The Cognate|language=en-GB|archivedate=2021-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210406194734/https://thecognate.com/veteran-journalist-fareed-zakarias-mother-padma-shri-fatima-zakaria-dies-aged-85/|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰীত মৃত্যু হোৱা ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] 1o6579nt7hh3drglz0e7kftft90grhy 0 84737 646265 382390 2026-10-20T17:10:33Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646265 wikitext text/x-wiki {{Machine Translation}} {{Infobox settlement |name=ভিয়েনটিয়েন |native_name=ວຽງຈັນ |native_name_lang=lo |settlement_type=[[লাওছৰ চহৰসমূহৰ তালিকা|Capital City]] <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |image_skyline= |image_caption=ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: [[পাটুক্সাই]]; পাটুক্সাইৰ পৰা ভিয়েনটিয়েনৰ দৃশ্য, [[ৱাট ছি ছাকেট]]; [[ফা থ্যাট লুয়াং]] |image_mapalt={{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=9}} |coordinates={{coord|17|58|N|102|36|E|type:city_region:LA-VT|display=it}} |pushpin_map= |subdivision_type=দেশ |subdivision_name={{flag|Laos}} |subdivision_type1=[[লাওছৰ প্ৰদেশসমূহ|প্ৰিফেক্চাৰ]] |subdivision_name1=[[ভিয়েনটিয়েন প্ৰিফেক্চাৰ]] |timezone1=[[UTC+7]] ([[ইণ্ডোচাইনা সময়|ICT]]) |established_title=বসতি স্থাপন কৰিলে |established_date=নৱম শতিকা<ref>{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/en/publications/results-population-and-housing-census-2015-english-version|title=Results of Population and Housing Census 2015|format=PDF|author=Lao Statistics Bureau|date=21 October 2016|access-date=8 January 2018}}</ref> |leader_title=নগৰাধ্যক্ষ |leader_name= |area_total_km2=3,920 |elevation_m=174 |elevation_ft=570 |population_total=968,991 |population_as_of=২০২১ চনৰ অনুমান |population_density_km2=auto |official_name=ນະຄອນຫຼວງ​ວຽງຈັນ​}} '''ভিয়েনটিয়েন''' ( {{IPA-fr|vjɛ̃tjan|lang}}; [[লাউচ|লাওঃ]] '''ວຽງຈັນ''', Viangchan, উচ্চাৰণ [ʋíːəŋ tɕàn]) হৈছে লাওছৰ ৰাজধানী <span lang="lo">[[wiktionary:ວຽງຈັນ|আৰু]]</span> সৰ্ববৃহৎ চহৰ। ভিয়েনটিয়েনক প্ৰশাসনিকভাৱে ৯খন চহৰত বিভক্ত কৰা হৈছে যাৰ মুঠ আয়তন মাত্ৰ প্ৰায় ৩,৯২০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ, আৰু ই মেকং নদীৰ পাৰত, থাইলেণ্ডৰ সীমান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত। ফৰাচী শাসনৰ সময়ত ভিয়েনটিয়েন প্ৰশাসনিক ৰাজধানী আছিল আৰু শেহতীয়াকৈ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ বাবে এতিয়া ই লাওছৰ অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰ। ২০২০ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি চহৰখনৰ জনসংখ্যা আছিল ৯৪৮,৪৭৭ জন। ভিয়েনটিয়েনক লাওছৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য জাতীয় কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ গৃহ হিচাপে উল্লেখযোগ্য – থাট লুয়াং – যিটো লাওছৰ এক পৰিচিত প্ৰতীক আৰু লাওছৰ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ নিদৰ্শকচিহ্ন। লাওছৰ আন উল্লেখযোগ্য বৌদ্ধ মন্দিৰসমূহ তাতো পোৱা যায়, যেনে হাউ ফ্ৰা কায়েউ, য’ত পূৰ্বতে পান্না বুদ্ধ আছিল। ২০০৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত দক্ষিণ-পূব এছিয়ান গেমছৰ ৫০ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ উপলক্ষে ২৫ সংখ্যক দক্ষিণ-পূব এছিয়ান গেমছ অনুষ্ঠিত হৈছিল। == ব্যুৎপত্তি == 'ভিয়েনটিয়েন' হৈছে লাও ভাষাৰ ভিয়েনটিয়েন /ʋíːəŋ tɕan/ শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ফৰাচী নাম।<ref name=":0">{{Cite book|last=Askew|first1=Marc|url=https://books.google.com/books?id=DNJ_e6FKjrwC&q=vientiane+sandalwood+moon&pg=PA46|title=Vientiane: Transformations of a Lao Landscape|last2=Long|first2=Colin|last3=Logan|first3=William|publisher=[[Routledge]]|year=2006|isbn=978-1-134-32365-4|pages=15, 46|language=en}}</ref> এই নামটো আগতে 'ວຽງຈັນທນ໌' (থাই ভাষাত เวียงจันทน์) লিখা হৈছিল যদিও এতিয়া সাধাৰণতে 'ວຽງຈັນ' লিখা হয়। লাও ভাষাৰ শব্দ, ৱীঅঙ্/viang (ວຽງ) য়ে ‘দেৱালযুক্ত নগৰ’ক বুজায়, আনহাতে chan/চন্ (ຈັນ, পূৰ্বতে ຈັນທນ໌), [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'চন্দন' (चन्दन, /t͡ɕand̪ana/),বা ‘চন্দন-কাঠ’ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে আৰু ইয়াক ‘চন্দনৰ দেৱালযুক্ত চহৰ’ বুলি অনুবাদ কৰিব পাৰি। কিছুমান লাওচবাসীয়ে ভুলকৈ বিশ্বাস কৰে যে ই ‘চন্দ্ৰৰ দেৱালযুক্ত চহৰ’ক বুজায় কাৰণ ‘চন্’ শব্দটোৱে ‘চন্দ্ৰ’কো বুজাব পাৰে; যদিও ইয়াক পূৰ্বতে লিখিতভাৱে 'ຈັນທຣ໌' (চ্ন্দ্ৰ্) হিচাপে পৃথক কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /><ref>{{Cite book|last=Goscha|first1=Christopher E.|url=https://books.google.com/books?id=u9LzLvtbxmkC&q=vientiane+sandalwood+moon&pg=PA205|title=Contesting Visions of the Lao Past: Laos Historiography at the Crossroads|last2=Ivarsson|first2=Søren|publisher=[[Nordic Institute of Asian Studies|NIAS Press]]|year=2003|isbn=978-87-91114-02-1|pages=34 n.62, 204 n.18}}</ref> আন আন ৰোমানীকৰণৰ ভিতৰত ‘Viangchan’ আৰু ‘Wiangchan’ অন্যতম।<ref>{{Cite encyclopedia|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|encyclopedia=[[Collins English Dictionary]]|title=Definition of 'Viangchan'|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/viangchan|access-date=11 June 2019|publisher=[[HarperCollins]]|location=[[Glasgow]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190611151032/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/viangchan|archivedate=11 June 2019|quote=Viangchan in British. (ˌwiːɛŋˌtæn). noun: another spelling of Vientiane}}</ref> == ইতিহাস == [[File:Ban-talat-Mon-inscription.jpg|thumb|199x199px|বান থা লাট, মন্ শিলালিপি (৯ম খ্ৰীষ্টাব্দ), ১৯৬৮ চনত পোৱা গৈছিল, যিটো অঞ্চলত অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণৰ টুকুৰাই প্ৰাচীন মন্'ৰ উপস্থিতিৰ সাক্ষ্য দিছিল। এতিয়া ই লাওছৰ ভিয়েনটিয়েনৰ হো ফ্ৰা ক্যাও সংগ্ৰাহালয়ত আছে]] [[File:Buddha_sculptures_at_That_Luang.jpg|thumb|ফা থাট লুয়াঙত বুদ্ধ ভাস্কৰ্য্য]] [[File:Vat_Phra_Kèo.JPG|thumb|হাউ ফ্ৰা কায়েউ বা পান্না বুদ্ধৰ মন্দিৰ]] === দ্বাৰৱতী নগৰ-ৰাজ্য ৰাজ্যসমূহ === ষষ্ঠ শতিকাৰ ভিতৰত চাও ফ্ৰায়া নদী উপত্যকাত মন্ জনগোষ্ঠীসমূহ একত্ৰিত হৈ দ্বাৰৱতী ৰাজ্য সৃষ্টি কৰিছিল। উত্তৰ দিশত হৰিপুঞ্জয় (লাম্ফুন) দ্বাৰৱতীৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। অষ্টম শতিকাৰ ভিতৰত মন্'সকলে উত্তৰ দিশলৈ ঠেলি দি চহৰ-ৰাজ্য সৃষ্টি কৰিছিল, আধুনিক থা খেকৰ ওচৰৰ ফা দায়েৎ (বৰ্তমান কালাচিন, উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ড), শ্ৰীগোটাপুৰা (সিখোট্টাবং), লাওছ, মুয়াং ছুৱা (লুয়াং প্ৰবাং), আৰু চন্দনপুৰী (ভিয়েনটিয়েন)। খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত শ্ৰীগোটাপুৰা (সিখোট্টাবং) এই প্ৰাৰম্ভিক চহৰ ৰাজ্যসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল, আৰু সমগ্ৰ মধ্য মেকং অঞ্চলৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। নগৰ-ৰাজ্যসমূহ ৰাজনৈতিকভাৱে শিথিলভাৱে বান্ধ খাই আছিল যদিও সাংস্কৃতিকভাৱে একে আছিল আৰু সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ [[শ্ৰীলংকা]]ৰ বৌদ্ধ ধৰ্ম্মপ্ৰচাৰকসকলৰ পৰা [[থেৰবাদ]] [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধধৰ্ম]]ৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।{{Rp|6,7}}<ref name="Viravond">{{Cite web|url=http://www.reninc.org/bookshelf/history_of_laos_viravong.pdf|title=HISTORY OF LAOS|last=Maha Sila Viravond|accessdate=December 29, 2017|publisher=Refugee Educators' Network|archivedate=April 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200403030051/http://www.reninc.org/bookshelf/history_of_laos_viravong.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref name="Manich">{{Cite web|url=http://www.reninc.org/bookshelf/history_of_laos_manich.pdf|title=HISTORY OF LAOS (includlng the hlstory of Lonnathai, Chiangmai)|last=M.L. Manich|accessdate=December 29, 2017|publisher=Refugee Educators' Network|archivedate=May 17, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517084823/http://www.reninc.org/bookshelf/history_of_laos_manich.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Citation|url=https://books.google.com/books?id=seglAAAAQBAJ&pg=PA328|date=6 February 2008|isbn=9780810864115|access-date=26 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/57571|title=The That Phanom chronicle : a shrine history and its interpretation|last=Phra Thep Rattanamoli|date=1976|accessdate=27 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310155835/https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/57571|archivedate=10 March 2022|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Citation|url=https://books.google.com/books?id=bCMgBlhtm8sC|date=2009|access-date=26 February 2021|isbn=9780313339776}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vietlongtravel.com/news/laos-history/the-mon-and-khmer-kingdoms|title=The Mon and Khmer Kingdoms|accessdate=26 February 2021}}</ref>  === পৰম্পৰাগত কাহিনী === লাওছৰ মহান মহাকাব্য ফ্ৰা লাক ফ্ৰা লাম'ত দাবী কৰা হৈছে যে ৰাজকুমাৰ থাট্টৰাদ্থই যেতিয়া তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃৰ সপক্ষে সিংহাসনৰ পৰা বঞ্চিত হোৱাৰ বাবে লাওছৰ কিংবদন্তি ৰাজ্য মুয়ং ইন্থপথ মহা নাখন এৰি যোৱাৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। থাট্টৰাদ্থই মেকং নদীৰ পশ্চিম পাৰত মহা থানি শ্ৰী ফান ফাও নামৰ এখন নগৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল; এই চহৰখন পিছলৈ আজিৰ [[থাইলেণ্ড]]ৰ উডন থানি বুলি কোৱা হৈছিল। এদিন এজন সাতমূৰীয়া নাগে থাট্টৰাদ্থক মহা থানি শ্ৰী ফান ফাওৰ বিপৰীতে নদীৰ পূব পাৰত এখন নতুন চহৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ ক’লে। ৰাজকুমাৰে এই নগৰখনক চন্থাবুলি শ্ৰী সত্তনাখনহুদ বুলি কয়; যিটো আধুনিক ভিয়েনটিয়েনৰ পূৰ্বসূৰী বুলি কোৱা হৈছিল।{{Citation needed|date=March 2017}} ফ্ৰা লাক ফ্ৰা লাম'ৰ বিপৰীতে বেছিভাগ ইতিহাসবিদে বিশ্বাস কৰে যে ভিয়েনটিয়েন আছিল [[হিন্দু]] মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা প্ৰাচীন খ্মেৰ বসতিস্থল, যাৰ ঠাই পিছলৈ ফা থাট লুয়াঙে ল'ব। একাদশ আৰু দ্বাদশ শতিকাত, যি সময়ত লাও আৰু থাই জনসাধাৰণে দক্ষিণ চীনৰ পৰা দক্ষিণ-পূব এছিয়াত প্ৰৱেশ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, সেই সময়ত সেই অঞ্চলত বাকী থকা কেইজনমান খ্মেৰক হয় হত্যা কৰা হৈছিল, আঁতৰাই পেলোৱা হৈছিল, নহয় লাও সভ্যতাত আত্মসাৎ কৰা হৈছিল, যিটোৱে অতি সোনকালে আগুৰি ধৰিব অঞ্চলটো।{{citation needed|date=March 2017}} === খ্মেৰ আধিপত্য === ভিয়েনটিয়েন নামটোৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন উল্লেখ ড্যুক Đỗ Anh Vũ ৰ ভিয়েটনামী শিলালিপিত দেখা যায়, যিটো খ্মেৰ-ভিয়েট সংঘাতৰ সময়ত ১১৫৯ চনত লিখা হৈছিল। শিলালিপিত কোৱা হৈছে যে ১১৩৫ চনত ঝেন্লা (খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য)ৰ এজন অধীনস্থ 'ৱান্ দান্' (ভিয়েনটিয়েন)য়ে 'ঙ্ঘে আন' আক্ৰমণ কৰিছিল যদিও ড্যুক তেওঁক বিকৃত কৰিছিল; ড্যুক নেতৃত্ব দিয়া এটা সৈন্যই আক্ৰমণকাৰীক খেদি (অপ্ৰমাণিত), আৰু তাৰ পিছত বন্দীসকলৰ সৈতে উভতি আহিছিল। এই নামটোৰ উৎপত্তি হ'ব পাৰে ৱেন্দান, খোৰাট মালভূমিত অৱস্থিত কথিত ৰাজ্য, নৱম শতিকাৰ এজন চীনা লেখকে উল্লেখ কৰা এটা বাণিজ্যিক পথৰ বৰ্ণনা কৰিছিল যিটো হানয়ৰ পৰা আৰম্ভ হৈ হানয়ৰ পৰা পাৰ হৈছিল পশ্চিমৰ পাহাৰৰ পৰা ৱেন্দানলৈকে। {{Rp|65}} <ref name="Taylor1995"><span class="cx-segment" data-segmentid="663">{{Cite book|last=Taylor|first1=K. W.|title=Essays Into Vietnamese Pasts|year=1995|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-501-71899-1}}</span><cite class="citation book cs1" id="CITEREFTaylor1995"><span class="cx-segment" data-segmentid="664">''Essays Into Vietnamese Pasts''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="665">Cornell University Press. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="666">[[আন্তৰ্জাতিক মান গ্ৰন্থ সংখ্যা|ISBN]]&nbsp; [[বিশেষঃ কিতাপৰ উৎস/978-1-501-71899-1|<bdi>978-1-501-71899-1</bdi>]].</span></cite></ref> === লান ছাং আৰু ফৰাচী ঔপনিৱেশিক শাসন === ১৩৫৪ চনত যেতিয়া ফা নুমে লান ছাং ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে তেতিয়া ভিয়েনটিয়েন এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক চহৰত পৰিণত হয় যদিও ইয়াক ৰাজধানী হিচাপে গঢ়ি তোলা হোৱা নাছিল।<ref name="Coedes">{{Cite book|last=Coedès|first1=George|author-link=George Coedès|editor=Walter F. Vella|others=trans.Susan Brown Cowing|title=The Indianized States of Southeast Asia|year=1968|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-0368-1}}</ref> ৰজা সেত্থাথীৰথে ইয়াক আনুষ্ঠানিকভাৱে ১৫৬৩ চনত লান ছাঙৰ ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যাতে বৰ্মিৰ আক্ৰমণৰ পৰা হাত সাৰিব পাৰে।<ref>{{Cite web|url=http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20101120-248232.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816032318/http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20101120-248232.html|archivedate=16 August 2011|title=Vientiane marks 450 years anniversary|accessdate=18 July 2015}}</ref> ১৭০৭ চনত যেতিয়া লান ছাঙৰ বিচ্ছেদ ঘটে, তেতিয়া ই ভিয়েনটিয়েনৰ এখন স্বাধীন ৰাজ্যত পৰিণত হয়। ১৭৭৯ চনত শ্যামী সেনাপতি ফ্ৰায়া চক্ৰিয়ে ইয়াক জয় কৰি [[থাইলেণ্ড|শ্যাম]]ৰ অধীনস্থ ৰাজ্য হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। যেতিয়া ৰজা অণুৱোঙে অসফল বিদ্ৰোহ উত্থাপন কৰে, তেতিয়া ১৮২৭ চনত শ্যামী সেনাই ইয়াক নিঃশেষ কৰি পেলায়। বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৰু মানুহকে ধৰি প্ৰায় সকলো লাও সামগ্ৰী লুটি নিয়াৰ ফলত চহৰখন জ্বলাই দিয়া হয়। ভিয়েনটিয়েনৰ অৱস্থা অতি ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈ পৰিছিল, জনবসতিহীন হৈ পৰিছিল আৰু ফৰাচীসকল আহি পোৱাৰ লগে লগে অৰণ্যত নোহোৱা হৈ গৈছিল। অৱশেষত ১৮৯৩ চনত ই ফৰাচী শাসনলৈ গতি কৰে। ১৮৯৯ চনত ই ফ্ৰান্সৰ লাওছৰ ৰক্ষিত অঞ্চলৰ ৰাজধানী হিচাপে পৰিগণিত হয়। ফৰাচীসকলে চহৰখন পুনৰ নিৰ্মাণ কৰি ফা থাট লুয়াং, হাউ ফ্ৰা কায়েউ আদি বৌদ্ধ মন্দিৰ পুনৰ নিৰ্মাণ বা মেৰামতি কৰি বহুতো ঔপনিৱেশিক অট্টালিকা এৰি থৈ যায়। ফৰাচী শাসনৰ সময়ত ভিয়েটনামীসকলক লাওছলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত ১৯৪৩ চনত ভিয়েটনিয়ানৰ ৫৩% জনসংখ্যা ভিয়েটনামী হৈছিল।<ref name="MartinStuart-FoxA">Stuart-Fox, Martin (1997). </ref> ১৯৪৫ চনৰ শেষৰ ফালে ফৰাচীসকলে বিশাল ভিয়েটনামী জনসংখ্যাক তিনিটা মূল অঞ্চল অৰ্থাৎ ভিয়েনটিয়েন সমভূমি, ছাভানাখেট অঞ্চল, বোলাভেন মালভূমিলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ এক অভিলাষী পৰিকল্পনা যুগুত কৰিছিল, যিটো কেৱল ইণ্ডোচাইনা আক্ৰমণৰ ফলতহে পেলাই দিয়া হৈছিল।<ref name="MartinStuart-FoxA" /> এই পৰিকল্পনা কাৰ্যকৰী হ’লে মাৰ্টিন ষ্টুয়াৰ্ট-ফক্সৰ মতে লাওছৰ জনসাধাৰণে হয়তো নিজৰ দেশৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাই পেলালেহেঁতেন।<ref name="MartinStuart-FoxA" /> [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত ভিয়েনটিয়েন কম প্ৰতিৰোধৰ সৈতে পতিত হয় আৰু জাপানী বাহিনীয়ে দখল কৰে, ছাকো মাছানোৰীৰ নিয়ন্ত্ৰণত।<ref name="autogenerated4">{{Cite web|title=Far East and Australasia|url=http://www.cpamedia.com/politics/japan_in_laos/|accessdate=25 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101121140017/http://cpamedia.com/politics/japan_in_laos/|archivedate=21 November 2010}}</ref> ১৯৪৫ চনৰ ৯ মাৰ্চত ফৰাচী পেৰাট্ৰুপাৰ আহি পায়, আৰু ১৯৪৫ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত চহৰখন পুনৰ দখল কৰে।<ref name="autogenerated1">[https://web.archive.org/web/20160417060708/https://books.google.com/books?id=e5Az1lGCJwQC&pg=PA736 Far East and Australasia 2003 – Google Books]</ref> === স্বাধীনতা === ১৯৫৩ চনত এই চহৰখন নতুনকৈ স্বাধীন লাও জাতি-ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী হিচাপে পৰিগণিত হয়। ৰজাঘৰীয়া লাও চৰকাৰ আৰু পাথেট লাওৰ মাজত লাওছৰ গৃহযুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে ভিয়েনটিয়েন অস্থিৰ হৈ পৰে। ১৯৬০ চনৰ আগষ্ট মাহত কং লেই ৰাজধানীখন দখল কৰি সুৱণ্ণ ফৌমক প্ৰধানমন্ত্ৰী হ’বলৈ জোৰ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত ডিচেম্বৰৰ মাজভাগত ফৌমী নোছাভানে ৰাজধানীখন দখল কৰি ফৌম চৰকাৰক ওফৰাই পেলায় আৰু বৌন অউমক প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। ১৯৭৫ চনৰ মাজভাগত পাথেট লাওৰ সৈন্যই চহৰখনৰ ফালে আগবাঢ়ি যায় আৰু আমেৰিকানসকলে ৰাজধানীখন খালী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৭৫ চনৰ ২৩ আগষ্টত ৫০ গৰাকী পাথেট লাও মহিলাৰ এটা দলে প্ৰতীকীভাৱে চহৰখন মুক্ত কৰে।<ref name="autogenerated1"/> ১৯৭৫ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত পাথেট লাওৰ কমিউনিষ্ট দলে ভিয়েনটিয়েন দখল কৰি লাওছ ৰাজত্বক পৰাস্ত কৰি দেশখনৰ নাম লাও জনগণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য (Lao People's Democratic Republic) বুলি সলনি কৰি লাওছৰ গৃহযুদ্ধৰ অন্ত পেলায়। পিছদিনা জংঘলত লাওছত বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হ’ল, পাথেট লাওৱে হ্মং আৰু ৰাজতন্ত্ৰবাদীৰ দলৰ সৈতে যুঁজিলে। ভিয়েনটিয়েনে ২০০৯ চনৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়ান গেমছৰ কাণ্ডমুক্ত খেলৰ আয়োজক আছিল। থাইলেণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা পূৰ্বৰ খেলসমূহৰ পৰা আঠাইশখন প্ৰতিযোগিতা বাদ দিয়া হৈছিল, লাওছৰ ভূমি আবদ্ধ সীমান্ত আৰু ভিয়েনটিয়েনত পৰ্যাপ্ত সুবিধাৰ অভাৱৰ বাবে। {{Clear}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} 2pqb05j0q8xjqdz6y22lu0iv7nh4e2n 0 85082 646281 342435 2026-10-20T18:08:13Z Pranamikaadhikary 27435 646281 wikitext text/x-wiki '''নৈষধ চৰিত''' ({{lang-en |Naishadha Charita}}) এখন সংস্কৃত ভাষাত লিখা কবিতা পুথি যিখন সংস্কৃতত লিখা পাঁচখন মহাকাব্যৰ এখন বুলি স্বীকৃত৷ কাব্যখনিত নিষাদ ৰজা [[নল]]ৰ জীৱনী বৰ্ণনা কৰা আছে৷ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল জয়চন্দ্ৰৰ ৰাজসভাৰ কবি [[শ্ৰীহৰ্ষ]]ই৷<ref>{{cite book | title=The Indian Encyclopaedia | year=2002 | publisher=Genesis Publishing | page=5079 | isbn=9788177552737 | url= https://books.google.com/books?id=ncL8Ve9FqNwC&q=Naishadha&pg=PA5079}}</ref><ref name=Kunhan>{{cite book |title = Survey of Sanskrit Literature | author = C.Kunhan Raja | publisher = Bharatiya Vidya Bhavan | pages = 136, 146–148 | url = https://www.scribd.com/doc/223739875/Survey-of-Sanskrit-Literature-C-Kunhan-Raja}}</ref> [[শ্ৰীহৰ্ষ]] ১২শ শতিকাৰ ভাৰতৰ [[সংস্কৃত কবি]] আছিল৷<ref name="হৰ্ষ">{{cite book | title=ভাৰত-কোষ | publisher=সৰলা দেৱী, শোভনা দেৱী, অঞ্জনা দেৱী | author=শৰ্মা দলৈ, ড° হৰিনাথ | year=১৯৭৭ | pages=২৫৯}}</ref> নৈষধ চৰিত [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ]]য়ে প্ৰথম ১৯৩৪ চনত ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰে৷<ref name="কৃষ্ণ">{{cite book | title=জীৱন আৰু সাহিত্য | publisher=কামধেনু প্ৰকাশন | author=ভট্টাচাৰ্য, বিপুল চন্দ্ৰ | authorlink=পণ্ডিত প্ৰবৰ কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ ব্যক্তিত্ব আৰু প্ৰতিভা | year=২০২১ | pages=৩৫}}</ref> ==বিষয় বস্তু== ’নৈষধ চৰিত’ত নলৰ জীৱনৰ কাহিনী উপস্থাপন কৰা হৈছে; দময়ন্তীৰ প্ৰেমত পৰা, তেওঁলোকৰ বিবাহ আৰু মধুচন্দ্ৰিকাৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Patel2014">{{cite book|last=Patel|first=Deven M.|title=Text to Tradition: The Naisadhiyacarita and Literary Community in South Asia|url=https://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/464325|year=2014|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-53653-0|page=9|via=[[De Gruyter]]}} {{closed access}}</ref> এই মহাকাব্যখনি দুটা ভাগত বিভক্ত – পূৰ্ব আৰু উত্তৰ৷ প্ৰত্যেকতে এঘাৰটা কাণ্ড বা বিভাজন আছে। ইয়াৰ কাহিনী বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীমকৰ কন্যা দময়ন্তী আৰু নিষাদ ৰাজ নলৰ। এই কাহিনীটো প্ৰথমে মহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ ৩য় খণ্ডত বৰ্ণনা কৰা হৈছে, কিছু বেলেগ দৃষ্টিকোণেৰে। নৈষধ চৰিতৰ ভাষা অতি ব্যঞ্জনাময় আৰু পৰিশীলিত।<ref>{{cite book|title=The Uttara Naishadha Charita 1855 Edition|author=Sriharsa|publisher=Asiatic Society of Bengal|pages=I -|url=http://dspace.wbpublibnet.gov.in:8080/jspui/bitstream/10689/7818/2/Preface.pdf }}</ref> [[মাঘ]]ৰ [[শিশুপাল বধ]] আৰু [[শ্ৰীহৰ্ষ]]ৰ নৈষধ চৰিতক পণ্ডিতসকলৰ বাবে এক পৰীক্ষা বুলি গণ্য কৰা হয়; <ref name=Kunhan/>নৈষধৰ বিষয়ে এইদৰে কোৱা হয় যে “নৈষধম বিদ্বাদ-ঔষধম’’, অৰ্থাৎ ই "পণ্ডিতসকলৰ টনিক"।<ref name=Kunhan/>{{rp|146}} ==চৰিত্ৰ== নৈষধ চৰিতৰ কাহিনীত থকা চৰিত্ৰসমূহ হ’ল:- নল, [[দময়ন্তী]], [[সৰস্বতী]], [[ইন্দ্ৰ]] আৰু দময়ন্তীৰ প্ৰেমিক দেৱতা৷<ref name="KMGeorge1997">{{cite book|last=Varadachari|first=V.|editor-last=George|editor-first=K. M.|editor-link=K. M. George (writer)|chapter=Naishadhiyacharita|title=Masterpieces of Indian Literature|url=https://books.google.com/books?id=dXFOAAAAYAAJ|volume=2|year=1997|publisher=[[National Book Trust]]|location=New Delhi|isbn=81-237-1978-7|pages=1204–1206}}</ref> ==প্লট== [[File:Damayanti Choosing a Husband by Warwick Goble.jpg|thumb|স্বয়ম্বৰত পাঁচজন নলৰ আগত কইনাধৰা সখীৰে সৈতে দময়ন্তী]] প্ৰথম কাণ্ডটোৰ আৰম্ভণিতে নলৰ বিশদ বৰ্ণনা, তেওঁৰ শাৰীৰিক সৌন্দৰ্য, শৌৰ্য আৰু অন্যান্য গুণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। নলৰ দৰবাৰ ভ্ৰমণ কৰা অমাত্যসকলে ৰজা ভীমনৰ কন্যা দময়ন্তীৰ খবৰ আনে, এগৰাকী নিপুণ আৰু মনোমোহা ৰাজকুমাৰী হিচাপে। সেই ৰাজকুমাৰীৰ প্ৰতি নলৰ মনত প্ৰেম উঠলি উঠিল। সেই অনুভৱ সহ্য কৰিব নোৱাৰি তেওঁ নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদৰ এখন বাগিচালৈ গ’ল য’ত তেওঁ এটা ধুনীয়া হাঁহ দেখা পালে আৰু সেইটো বন্দী কৰিলে। হাঁহটোৱে ভয়তে কান্দিছিল আৰু দয়ালু ৰাজকুমাৰে তাক এৰি দিছিল। ই ভীমক ৰজাৰ ৰাজধানী কুণ্ডিনাপুৰালৈ গৈ তাতে এখন বাৰীত দময়ন্তীক বিচাৰি পাবলৈ সক্ষম হ’ল। হাঁহটোৱে তাইক নলৰ বিষয়ে ভাল বৰ্ণনা দি তাই আৰু নলৰ মাজত পাৰস্পৰিক মৰম গঢ়ি তোলাত সেৱাৰ আশ্বাস দিলে। ই নলৰ ওচৰলৈ উৰি গৈ দময়ন্তীৰ ঈৰ্ষণীয় সৌহাৰ্দ্যৰ বিষয়ে অৱগত কৰিলে। দময়ন্তীৰ নিৰীহ আৰু অনভিজ্ঞ সংগীসকলৰ পৰা ৰজা ভীমকে তেওঁৰ কন্যাৰ অসুস্থতাৰ বিষয়ে অৱগত হৈছিল, যিটো কাৰ্যতঃ প্ৰেম-ৰোগ আছিল৷ তাৰ পিছত ভীমে নিজৰ কন্যাৰ [[স্বয়ম্বৰ]] (প্ৰাচীন ভাৰতীয় প্ৰথা, য'ত ছোৱালীয়ে প্ৰেমিকৰ তালিকাৰ পৰা স্বামী বাছি লয়)ৰ ব্যৱস্থা কৰিলে।<ref name="KMGeorge1997"/> ইফালে দেৱতাৰ ৰজা [[ইন্দ্ৰ]]ই [[নাৰদ]]ৰ পৰা দময়ন্তীৰ স্বয়ম্বৰৰ খবৰ আৰু নলৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ অটল প্ৰেমৰ খবৰ জানিব পাৰিলে। এগৰাকী কন্যাৰ হাত জয় কৰাৰ স্বাভাৱিক আকৰ্ষণে ইন্দ্ৰক স্বয়ম্বৰত উপস্থিত থাকিবলৈ উচটনি দিছিল। তেওঁ [[অগ্নি]], [[যম]], [[বৰুণ]] আৰু [[শনি]] (শনি) দেৱতাৰ সৈতে পৃথিৱীলৈ নামি আহিল আৰু বাটত নলক লগ পালে, তেৱোঁ স্বয়ম্বৰত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আগবাঢ়িছিল। নলৰ মোহনীয় ৰূপটো লক্ষ্য কৰি তেওঁ নিজৰ ঈৰ্ষা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰিলে আৰু সেয়েহে নলক দেৱতাৰ দূত হ’বলৈ আৰু তেওঁলোকৰ অতুলনীয় যোগ্যতাৰ কথা দময়ন্তীৰ ওপৰত কৈ হেঁচা দিবলৈ অনুৰোধ কৰি এটা কৌশলৰ আশ্ৰয় ল’লে। তেওঁ কৰা কামৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে যি পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হ’ব, সেই পুৰস্কাৰসমূহ ইন্দ্ৰই নলৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰিছিল, নল এই সম্পৰ্কে অনিচ্ছুকতা প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু একে সময়তে ঐশ্বৰিক সত্তাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰাৰ সুখ অনুভৱো কৰিছিল। অৱশেষত তেওঁ মান্তি হ'ল আৰু আনৰ বাবে অদৃশ্য হৈ থাকি দময়ন্তীৰ [[হাৰেম]]লৈ পঠিওৱা হ'ল — দেৱতাসকলে তেওঁক প্ৰদান কৰা এক আশীৰ্বাদ। নিজৰ পৰিচয় দময়ন্তীৰ বাবে অজ্ঞাত কৰি ৰাখি নলে দেৱতাৰ বাৰ্তা তাইৰ ওচৰলৈ পঠিয়াবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও দেৱতাৰ হৈ তেওঁ দিয়া উপযুক্ত যুক্তি দময়ন্তীৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য নাছিল, তেওঁ দেৱতাৰ অনুগ্ৰহ নিবিচৰা এজন মানুহৰ সন্ধানত আছিল। নলে সতৰ্কবাণী কৰিছিল যে দেৱতাই তাইৰ বিবাহিত জীৱনত সমস্যা আৰু বাধাৰ সৃষ্টি কৰিব৷ যদি তাই আন কাৰোবাক বাছি লয়, তেন্তে তাইৰ নলৰ প্ৰতি থকা অটল প্ৰেমৰ পৰা আঁতৰি নাযায়। অৱশেষত নলই নিজৰ পৰিচয় প্ৰকাশ কৰি হাৰেমৰ পৰা ওলাই যায়। চাৰিওজন দেৱতাই নলৰ সৈতে একে ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল আৰু নলৰ সৈতে তাত আছিল, কাৰ্যতঃ পাঁচজন নল উপস্থাপন কৰিছিল। [[বিষ্ণু]]ৰ আদেশত বিদ্বানৰ দেৱী [[সৰস্বতী]] দময়ন্তীৰ কইনাধৰা হৈ পৰিল। তাই ৰাজকুমাৰীক ৰজাসকলৰ ওচৰলৈ লৈ গৈ প্ৰত্যেকৰে গুণ-গৰিমাৰ কথা উচ্চস্বৰে ক’লে, কিন্তু তেওঁলোক সকলোকে দময়ন্তীয়ে নাকচ কৰিলে। অৱশেষত ৰাজকুমাৰীক পাঁচ নলৰ আগলৈ অনা হ’ল। সৰস্বতীয়ে প্ৰতিজন দেৱতাক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰিছিল যে তেওঁৰ সেই দেৱতাৰ বাবে আৰোপ কৰিব পৰা কথাবোৰো তেওঁৰ বৰ্ণনাত সন্নিবিষ্ট হৈছিল। দময়ন্তী বিমোৰত পৰিল। তাই অনুভৱ কৰিছিল যে নল বহুতো জ্ঞানত পাকৈত আৰু আনকি তেওঁ ঘোঁৰাৰ উদ্দেশ্যও বুজিব পাৰে আৰু সেয়েহে তেওঁ তাত নিজকে পাঁচটা ৰূপত উপস্থাপন কৰি আছিল। তাই প্ৰকৃত নলক চিনিব নোৱাৰিলে আৰু যন্ত্ৰণাৰ মাজত দেৱতাসকলক তেওঁলোকৰ পৰিচয় প্ৰকাশ কৰি নলক বাছি ল’বলৈ সক্ষম কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। তাই দেখিলে যে দেৱতাসকলে ভৰিৰে মাটি স্পৰ্শ নকৰে, চকু টিপিয়াই নাথাকে আৰু শৰীৰত ঘাম নাথাকে। তেওঁলোকৰ মালাবোৰ ম্লান নহ’ল। এইদৰে শেষত তাই তেওঁলোকৰ পৰিচয়ৰ বিষয়ে নিশ্চিত হৈ পৰিল। নলৰ পৰিচয় গম পোৱাৰ লগে লগে লাজে তাইৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ ল’লে। তাই নলৰ ডিঙিত মালা দিব লাগে কিন্তু তেনে কৰিবলৈ তাইৰ আঙুলিবোৰ অলপো লৰচৰ নহ’ল, সংযম আৰু লাজ-লজ্জাই তাইক স্তব্ধ কৰিছিল। তাই ন (শব্দ নহয়) আখৰটো উচ্চাৰণ কৰি সৰস্বতীৰ কাণত ফুচফুচাই ক’লে আৰু ৰৈ গ’ল। এই কথা শুনি হাঁহি থকা সৰস্বতীৰ আঙুলিত তাই চুই গ’ল। কইনাধৰাজনীয়ে ৰাজকুমাৰীক নলৰ আগলৈ লৈ গৈ দেৱতাক সম্বোধন কৰি ক’লে যে সতী দময়ন্তীয়ে তেওঁলোকৰ কোনো এজনকো বাছি নল’লে আৰু এতিয়া ৰাজকুমাৰীৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ অনুগ্ৰহৰ বৃষ্টি বৰষিবলৈ অনুৰোধ কৰিলে। চকুৰ পচাৰতে দেৱতাসকলে সন্মতি দি নিজ নিজ ঠাইলে উভতি আহিল। তাৰ পিছত মহা ধুমধামেৰে বিবাহ অনুষ্ঠিত হ’ল৷<ref name="KMGeorge1997"/> নিজৰ নিজৰ অঞ্চললৈ উভতি অহা দেৱতাসকলক দুষ্ট [[কলি]]য়ে লগ পায় আৰু দময়ন্তীৰ পছন্দৰ বিষয়ে জানিব পাৰে। বিবাহিত যুটীটোৰ সুখী জীৱন নষ্ট কৰাৰ পণ লৈ তেওঁ নলৰ অট্টালিকাৰ গছ এজোপাৰ ওপৰত নিজৰ স্থান ল'লে। শেষৰ পাঁচটা কাণ্ডত নল আৰু দময়ন্তীৰ সুখী জীৱনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। কবিয়ে এই দিশত মনোযোগ লৈছে যাতে নলে তেওঁৰ ধৰ্মীয় কামত আচৰণৰ নিয়মৰ উলংঘা নকৰে।<ref name="KMGeorge1997"/> চন্দ্ৰাৱলী নিশা দময়ন্তীৰ সৌন্দৰ্য বৰ্ণিত কৰি হঠাতে কবিতাটোৰ অন্ত পৰিছে।<ref name="Srivastava2012">{{cite book|last=Srivastava|first=Vishnulok Bihari|title=Dictionary Of Indology|url=https://books.google.com/books?id=x443DwAAQBAJ&pg=PA159|year=2012|publisher=V&S Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5057-235-1|pages=158–159}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কৃৃত সাহিত্য]] sym0ug9s34c0ykmbedt8pk9n4zzqvkx 0 85642 646341 425078 2026-10-20T21:15:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646341 wikitext text/x-wiki [[File:Jatra Posters.jpg|thumb|[[কলকাতা]]ত যাত্ৰাৰ পোষ্টাৰ, স্থানীয় জনপ্ৰিয় কলাৰ এক অনন্য উদাহৰণ]] [[File:A jatra actor prepares before the performance, Sunderbans.jpg|thumb| এজন যাত্ৰাশিল্পীয়ে অভিনয়ৰ পূৰ্বে প্ৰস্তুতি চলাইছে, সুন্দৰবন]] '''যাত্ৰা''' ({{lang-en|Jatra}}; মূল: সংস্কৃতত যাত্ৰা বা শোভাযাত্ৰাযাত্ৰা)<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/301606/Jatra Jatra] ''[[Britannica.com]]''.</ref>) [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ বঙালীভাষী লোকৰ বিস্তৃতি থকা [[বাংলাদেশ]], [[পশ্চিম বংগ]], [[ত্ৰিপুৰা]], [[অসম]] আৰু [[উৰিষ্যা]]ৰ এক জনপ্ৰিয় বঙালী মূলৰ লোকনাট্য ৰূপ।<ref>[http://www.yakshagana.com/re-apr02-2.htm Jatra – Folk Theater Of India By Balwant Gargi]</ref><ref>[http://india.gov.in/knowindia/jatra.php Jatra] ''National Portal of India''.</ref> ২০০৫ চনৰ হিচাপত [[কলিকতা]]ৰ চিটপুৰ ৰোডত প্ৰায় ৫৫টা দল আছিল। আৰু সকলো মিলি জাতৰা হৈছে বছৰি ২১ মিলিয়ন ডলাৰৰ উদ্যোগ। কেৱল [[পশ্চিম বংগ]]ত প্ৰায় ৪,০০০ মঞ্চত যাত্ৰা পৰিবেশিত হয়।<ref>[https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&pg=RA2-PA488&vq=jatra&dq=Jatra+bengal&lr=&as_brr=0&source=gbs_search_s&cad=0#PRA2-PA488,M1 Jatra] ''The Garland Encyclopedia of World Music'', by Alison Arnold. Published by Taylor & Francis, 2000. {{ISBN|0-8240-4946-2}}. ''Page 488''.</ref> ২০০১ চনত ৩০০ৰো অধিক যাত্ৰা কোম্পানীত বিশহাজাৰৰো অধিক লোক নিয়োজিত হৈ আছিল; যিটো স্থানীয় চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগ আৰু নগৰীয়া থিয়েটাৰৰ ২০,০০০ৰো অধিক লোকক নিয়োগ কৰিছিল, যিটো স্থানীয় চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগ আৰু নগৰীয়া থিয়েটাৰত নিয়োজিত হৈ থকা লোকতকৈও অধিক। ==যাত্ৰা পৰিবেশন== যাত্ৰা সাধাৰণতে চাৰি ঘণ্টা জুৰি চলা মহাকাব্যিক নাটক। ইয়াৰ পূৰ্বে দৰ্শকক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ প্ৰায়ে এঘণ্টা ধৰি সুৰৰ ঝংকাৰ (music concert) চলে। নাটকৰ মাজেমাজে একক কথন (স্বগঃতোক্তি), গীত, যুগল-নৃত্যৰ অন্তৰ্ভূক্তিয়ে প্ৰায়ে দৃশ্য পৰিবৰ্তনৰ সূচক ৰূপে কাম কৰে। সাধাৰণতে মুকলি আকাশৰ তলত, চৌদিশে মুকলি হৈ থকা মঞ্চত যাত্ৰা নাট পৰিবেশন কৰা হৈছিল। মঞ্চখনত প্ৰায়ে নূন্যতম আচবাবহে আছিল বা কোনো আচবাব নাছিল। অভিনয়েৰে দৃশ্যৰ ধাৰণা দিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছিল। আনকি প্ৰচেনিয়াম থিয়েটাৰত পৰিবেশন হ’বলৈ আৰম্ভ হোৱাৰো বহু পিছতহে ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে যাত্ৰালৈ চেট, আচবাব আৰু লাইটিং আহিছিল, যেতিয়া পশ্চিমীয়া থিয়েটাৰৰ সৈতে পৰিচিত চহৰীয়া শিক্ষিত যুৱকসকলেও যাত্ৰা পৰম্পৰাত যোগদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/pop_ups/05/south_asia_india0s_changing_folk_theatre/html/2.stm Jatra 2] ''[[BBC News]]'', 2005.</ref> ==ইতিহাস== যাত্ৰাৰ উৎপত্তি আৰু বৈষ্ণৱবাদৰ উত্থানৰ এক সম্পৰ্ক আছে। ষোড়শ শতিকাত [[চৈতন্য মহাপ্ৰভু]]ৰ [[ভক্তি আন্দোলন]]ৰ সমান্তৰালকৈ কৃষ্ণযাত্ৰাৰ বিকাশ ঘটিছিল। ভক্তি আন্দোলন [[ৰাসোৎসৱ |ৰাসলীলা]] আৰু দ্বাদশ শতিকাৰ জয়দেৱ ৰচিত [[গীত গোবিন্দ]] আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ ৰচিত [[শ্ৰীকৃষ্ণকীৰ্তন]] আদিৰ দৰে নাট্যধৰ্মী কাব্যৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। ইতিহাসবিদসকলেও মধ্যযুগীয় [[বংগ]]ত গায়ন, নৃত্য আৰু সংলাপযুক্ত নাটগীতৰ অস্তিত্বৰ উল্লেখ কৰিছে, যিয়ে কৃষ্ণযাত্ৰাৰ প্ৰাৰম্ভিক আৰ্হি প্ৰদান কৰিছিল।<ref name=wor>[https://books.google.com/books?id=COkXM9n7KUcC&pg=PA134&dq=Jatra+bengal&lr=&as_brr=0#PPA134,M1 India – Jatra] ''The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Asia/Pacific'', by Don Rubin. Published by Taylor & Francis, 2001. {{ISBN|0-415-26087-6}}. ''Page 133-134''.</ref> চৈতন্যৰ পিছত ৰামানন্দ ৰায় আৰু ৰূপ গোস্বামীৰ দৰে তেওঁৰ অনুগামীসকলে শ্ৰীকৃষ্ণৰ জীৱনৰ আধাৰত নাটক ৰচনা কৰিছিল আৰু বহুতে পুৰীৰ ৰজা প্ৰতাপ ৰুদ্ৰবেৱৰ পৰাও ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল; যিয়ে এই নাট্যশৈলীটোক আৰু অধিক বিকশিত কৰাত সহায় কৰিছিল। ক্ৰমান্বয়ে ই [[ৰামায়ণ]], [[মহাভাৰত]], [[পুৰাণ]], বিভিন্ন ঐতিহাসিক কাহিনী আৰু লোককথাৰ পৰা লোৱা [[ৰাম]] (ৰামযাত্ৰা), [[সীতা]], [[কৃষ্ণ]] আৰু [[শিৱ]]ৰ (শিৱযাত্ৰা) কাহিনীৰে পৰম্পৰাগত পৌৰাণিক নাট প্ৰদৰ্শিত হ’ব লয়। সোনকালেই এই শৈলীটো অন্য পন্থৰ অনুগামীসকলেও গ্ৰহণ কৰিলে; যেনে চণ্ডী ভক্তসকলে চণ্ডী মংগল, মুকুন্দ চক্ৰৱৰ্তীৰ আখ্যানমূলক কবিতাৰে, চণ্ডীযাত্ৰাৰ সুচনা কৰিলে। [[বেউলা]]ৰ কাহিনীৰ পৰা ভাসন-যাত্ৰাৰ জন্ম হ’ল। আনহাতে সৰ্পৰদেৱী [[মনসা]]ৰ কাহিনীয়ে ৰূপ ল’লে বিষহৰ-যাত্ৰা।<ref>[https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&pg=PA44&dq=Jatra+bengal&as_brr=0 Jatra] ''Pop Culture India!: Media, Arts, and Lifestyle'', by Asha Kasbekar. Published by ABC-CLIO, 2006. {{ISBN|1-85109-636-1}}. ''Page 44''.</ref> যাত্ৰা আন্দোলনে ক্ৰমান্বয়ে চহৰ অঞ্চললৈ গতি কৰে; আনকি সেই সময়ত প্ৰধানকৈ নিৰক্ষৰ গ্ৰাম্য জনসাধাৰণৰ মাজতও সাহিত্য-কৰ্মৰ প্ৰচলন হ’বলৈ ধৰে। অৱশ্যে তেতিয়াও কাহিনী বা আখ্যানভাগ সহজ-সৰল আৰু নীতিমূলক হৈয়ে আছিল।<ref>''Music of eastern India: vocal music in Bengali, Oriya, Assamese, and Manipuri, with special emphasis on Bengali'', by Sukumara Rai, Published by Firma K. L. Mukhopadhyay, 1973. ''Page 58''.</ref> ঊনবিংশ শতিকাত এই নাট্যধাৰাত সংঘটিত হোৱা আন এটা পৰিবৰ্তন হ’ল- সংগীতপ্ৰধান কৃষ্ণযাত্ৰাৰ শৈলীৰ পৰা ইয়াৰ বিচ্যুতি; কিয়নো আগন্তুক বছৰবোৰত যাত্ৰাত নৃত্যৰ প্ৰাধান্য বাঢ়ি গৈছিল আৰু গদ্য আৰু অমিত্ৰাক্ষৰ ছন্দৰ সংলাপ পৰম্পৰাগত নাট্য শৈলীত প্ৰৱেশ কৰিছিল। এনেকৈ আৰম্ভ হৈছিল নতুন যাত্ৰালৈ উত্থান।<ref name=jat>[https://books.google.com/books?id=au_Vk2VYyrkC&pg=PA307&dq=Jatra&as_brr=0 Jatra] ''South Asian Folklore: An Encyclopedia : Afghanistan, Bangladesh, India, Nepal, Pakistan, Sri Lanka'', by Peter J. Claus, Sarah Diamond, Margaret Ann Mills. Published by Taylor & Francis, 2003. {{ISBN|0-415-93919-4}}. ''Page 307''.</ref> এই সময়ছোৱাত যাত্ৰাৰ আন এটা নতুন শৈলী আছিল ধৰ্মনিৰপেক্ষ বিষয়বস্তুৰ প্ৰৱৰ্তন। ইয়াৰ পূৰ্বে পৰম্পৰাগতভাৱে যাত্ৰাত ধৰ্মীয় বিষয়বস্তুৱেহে ঠাই পাইছিল। শেহতীয়া দশকবোৰত যাত্ৰত দেখা পোৱা এই পুনৰুজ্জীৱন, ১৯৬০ চনৰ প্ৰথমভাগতে আৰম্ভ হৈছিল। বিভিন্ন নাট্যগোষ্ঠীয়ে যাত্ৰাত বিভিন্ন পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰি চৰকাৰী স্বীকৃতিৰ লগতে গুৰুত্বপূৰ্ণ নাট্য পৃষ্ঠপোষককো আকৰ্ষিত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৯৬১ চনত [[কলকাতা]]ত আৰু তাৰ পিছৰ পৰা প্ৰতি বছৰে যাত্ৰা উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয় আৰু ১৯৬৮ চনত ফণীভূষণ বিদ্যাবিনোদ [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]] লাভ কৰা প্ৰথমজন যাত্ৰা শিল্পী হিচাপে পৰিগণিত হয়। আগতে বেছিভাগ যাত্ৰা কোম্পানী অভিনেতা, পৰিচালক বা গায়কৰ মালিকানাধীন আছিল। বৰ্তমান বেছিভাগ যাত্ৰাদলেই ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ মালিকানাধীন। বিষয়বস্তুৰ লগতে উপস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰতো বাণিজ্যিকীকৰণৰ প্ৰৱণতা অধিক। আজিও বেছিভাগ ক্ষেত্ৰতে উপস্থাপন শৈলী এতিয়াও অঞ্চলসমূহৰ চিনেমা আৰু টেলিভিচন ধাৰাবাহিকৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত।<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/301606/Jatra Jatra] ''[[Britannica.com]]''.</ref> তথাপিও সংগীতপ্ৰধান এই নাট্যশৈলীটো দ্ৰুতগতিত বিকশিত হৈ আছে। বৰ্তমান বহু কেইটা যাত্ৰাদলে লণ্ডনৰ বোমা বিস্ফোৰণ, ইৰাকৰ যুদ্ধৰ লগতে স্থানীয় সমসাময়িক ঘটনাবোৰৰ নাট্যৰূপ দিয়ে। ১৯৮০-ৰ দশকত যেতিয়া ফুলন দেৱীৰ কাহিনীয়ে জনমানস উদ্বেলিত কৰিছিল, তেতিয়াই ফুলন দেৱীৰ কাহিনীৰে ৰচনা কৰা যাত্ৰানাটে প্ৰভুত জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল।<ref name=ro>[https://books.google.com/books?id=sNuFKx8r9H4C&pg=PA83&dq=Jatra+bengal&as_brr=0#PPA84,M1 Yatra] ''Indian theatre: theatre of origin, theatre of freedom'', by Ralph Yarrow. Published by Routledge, 2001. {{ISBN|0-7007-1412-X}}.''Page 84''.</ref> ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Jatra (theatre)}} * {{cite book |last=Khatun |first=Shahida |year=2012 |chapter=Jatra |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jatra |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207043134/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Jatra |archivedate=2023-02-07 |access-date=2023-02-07}} * [http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/pop_ups/05/south_asia_india0s_changing_folk_theatre/html/1.stm In pictures: India's changing folk theatre] at ''[[BBC News]]''. * [https://web.archive.org/web/20110716221454/http://www.theatrebangla.com/journal_show.php?val=13&&show=1 Paschim Banga Jatra Akademi, website] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাট্যকলা]] 2io1nweqyo7dwyacwzvs1cnweamf1m9 0 85813 646221 646216 2026-10-20T11:59:43Z ~2026-55886-21 52385 /* চলচ্চিত্ৰত অভিনয় */ 646221 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বীণা বাৰুৱতী | image =Ganga Chilonir Pakhi 1.JPG | image_size = 180px | alt = | caption = <small>গঙা চিলনীৰ পাখিৰ এটা দৃশ্যত বীণা বাৰুৱতী</small> | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[টীয়ক]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]] | death_date = | death_place = | residence = | nationality = ভাৰতীয় | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = অভিনয় শিল্পী | years_active = | known_for = | notable_works = [[গঙা চিলনীৰ পাখি (চলচ্চিত্ৰ)|গঙা চিলনীৰ পাখি]] | style = | influences = | influenced = | home_town = | television = | title = | term = | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | spouse = মণি মেধি | partner = | children = প্ৰজ্ঞা পাৰমিতা | parents = বিৰিঞ্চি কুমাৰ বাৰুৱতী<br />নীৰবালা বাৰুৱতী | relatives = | awards = | signature = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''বীণা বাৰুৱতী''' ({{lang-en|Bina Baruwati}}) এগৰাকী [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]ৰ অভিনেত্ৰী। দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক আৰু মঞ্চত অভিনয় কৰাৰ উপৰিও তেওঁ [[আকাশবাণী]]ৰ নাট্ বিভাগৰ এগৰাকী শিল্পী। [[পদুম বৰুৱা]] পৰিচালিত [[গঙা চিলনীৰ পাখি (চলচ্চিত্ৰ)|গঙা চিলনীৰ পাখি]] ছবিখনৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ বাসন্তীৰ ভূমিকাত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁক বিশেষভাবে জনা যায়।<ref name="ref-1" /> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== বীণা বাৰুৱতীৰ জন্ম হয় [[যোৰহাট জিলা]]ৰ [[টীয়ক]]ত। টীয়ক হাইস্কুল আৰু [[চন্দ্ৰ কমল বেজবৰুৱা মহাবিদ্যালয়|টীয়ক কলেজ]]ৰ পৰা তেওঁ স্কুলীয়া আৰু কলেজীয়া শিক্ষা আহৰণ কৰে। মুঠ পাঁচজন ল’ৰা-ছোৱালীৰ ভিতৰত বাৰুৱতী মাক-দেউতাকৰ দ্বিতীয় সন্তান আছিল। দেউতাক বিৰিঞ্চি কুমাৰ বাৰুৱতী এজন বৈষ্ণৱ পণ্ডিত আছিল আৰু তেওঁ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰ সংঘ]]ৰ পদাধিকাৰৰ আসনত অধিস্থিত হৈছিল। মাক নীৰবালা বাৰুৱতী এগৰাকী সহজ-সৰল গৃহিণী। ঘৰখনত এটা সাংস্কৃতিক পৰিবেশ বিৰাজ কৰিছিল আৰু তাৰ প্ৰভাৱ বাৰুৱতীৰ জীৱনতো পৰিছিল। দেউতাকে বিচাৰিছিল জীয়েকে গীত গাওক। কিন্তু বাৰুৱতীৰ সংগীতত সিমান পাৰদৰ্শিতা নাছিল আৰু তেওঁ আগ্ৰহ অভিনয়ৰ প্ৰতিহে আছিল। টীয়ক কলেজত পঢ়ি থাকোঁতে কলেজ সপ্তাহত একাংকিকা নাটকত অভিনয় কৰি একেৰাহে চাৰিবছৰ তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ খিতাপ পায়।<ref name="ref-1">{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=AYSQl4ZieVA | title=সাধক সুন্দৰৰ, খণ্ড-১, বীণা বাৰুৱতীৰ সৈতে সাক্ষাৎকাৰ | publisher=আকাশবাণী গুৱাহাটী | accessdate=11 February 2023 | author=সাক্ষাৎকাৰ লওতা-ইন্দ্ৰজিৎ দাস}}</ref> ==চলচ্চিত্ৰত অভিনয়== বাৰুৱতীয়ে টিয়ক কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাতে [[পদুম বৰুৱা]] আৰু [[লক্ষ্মীনন্দন বৰা]]ই [[গঙা চিলনীৰ পাখি (চলচ্চিত্ৰ)|গঙা চিলনীৰ পাখি]] ছবিখনৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ ''বাসন্তী''ৰ বাবে এগৰাকী অভিনেত্ৰীৰ অনুসন্ধান কৰি আছিল। তেনেতে বাৰুৱতীহঁতৰ ঘৰৰ লগত ভাল সম্পৰ্ক থকা, [[যোৰহাট জিলা]]ৰ চেলেংহাট নামৰ এখন ঠাইৰ ব্যক্তি এজনে বীণা বাৰুৱতীৰ বিষয়ে পদুম বৰুৱাহঁতক জনায়। এদিন পৰিচালকগৰাকী তেওঁলোকৰ ঘৰ ওলাল আৰু দেউতাকৰ সন্মতি আদায় কৰিলে। তথাপি চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে মানুহে বা কি কয়, এনে কথাত বাৰুৱতী দোধোৰ-মোধোৰত পৰাত দেউতাকে কয় যে ‘যদি মানুহৰ কথা তুমি ভাবা, কোনোবাই মোৰ বদনাম গাব, তেতিয়া তুমি কেতিয়াও জীৱনত আগবাঢ়িব নোৱাৰা।’ ১৯৭০ চনত গঙা চিলনীৰ পাখিৰ শ্বুটিং আৰম্ভ হয়; কিন্তু আৰ্থিক দুৰৱস্থাৰ বাবে ছবিখন ১৯৭৬ চনতহে মুক্তি ভাল ব্যৱসায় কৰিব নোৱাৰা এই ছবিখনক পৰৱৰ্তী সময়ত ক্লাচিক চলচ্চিত্ৰ ৰূপে গণ্য কৰা হৈছিল।পায়।<ref name="ref-1" /> গঙা চিলনীৰ পাখি যদিও তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ, মুক্তিৰ দিশৰ পৰা বিবেচনা কৰিলে তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ ১৯৭১ চনত মুক্তি পোৱা [[সমৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱ]] পৰিচালিত [[অৰণ্য (চলচ্চিত্ৰ)|অৰণ্য]], য’ত তেওঁ এগৰাকী সহযোগী অভিনেত্ৰী ৰূপে এজনী নেপালী ছোৱালীৰ ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ প্ৰায় একুৰি চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ কেইখনমান ছবি হ’ল- [[বৰুৱাৰ সংসাৰ]], [[বনহংস]],[[ৰিক্সাৱালা]], [[নিষিদ্ধ নদী]] (পৰিচালক- [[বিদ্যুৎ চক্ৰৱৰ্তী]]), [[মৎস্যগন্ধা(চলচ্চিত্ৰ)]](পৰিচালক- [[সঞ্জীৱ হাজৰিকা]]), [[সপোন (চলচ্চিত্ৰ)]] (পৰিচালক- ৰাজেন ৰাজখোৱ) '[[ককাদেউতাৰ ঘৰ জোঁৱাই]]', '[[সৰু বোৱাৰী]]','[[মৃগনাভি (চলচ্চিত্ৰ)]]'আদি।<ref name="ref-1" /><ref name="arun">{{cite book | title=১০০ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী আৰু গীত | publisher=শশী শিশু প্ৰকাশন, গুৱাহাটী | author=অৰুণলোচন দাস | year=২০১৩}}</ref> ==অন্যান্য মাধ্যমত== বাৰুৱতীয়ে [[অসম চৰকাৰ]]ৰ সাংস্কৃতিক সঞ্চালকায়ৰ নাট্ বিভাগত এগৰাকী অভিনয়-শিল্পী ৰূপে চাকৰিত যোগদান কৰে। প্ৰথমে তেওঁৰ চাকৰিটো অস্থায়ী আছিল যদিও পিছলৈ চাকৰিটো নিয়মীয়া কৰা হয়। ইয়াতে তেওঁ [[দুলাল ৰয়]]ৰ পৰিচালনাত বহু কেইখন উচ্চ মানৰ নাটকত অভিনয় কৰে। তেওঁ [[আকাশবাণী গুৱাহাটী]]ৰ নাট বিভাগৰ এগৰাকী অনুমোদিত শিল্পী আছিল। তাৰোপৰি তেওঁ বহু কেইখন দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিকতো অভিনয় কৰিছে।<ref name="ref-2">{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=jKb_JO3fSEk | title=সাধক সুন্দৰৰ, খণ্ড-২, বীণা বাৰুৱতীৰ সৈতে সাক্ষাৎকাৰ | publisher=আকাশবাণী গুৱাহাটী | accessdate=11 February 2023 | author=সাক্ষাৎকাৰ লওতা-ইন্দ্ৰজিৎ দাস}}</ref> ==পাৰিবাৰিক জীৱন== বীণা বাৰুৱতীৰ বিবাহ হয় মণি মেধিৰ সৈতে। মেধিক বাৰুৱতীয়ে গুৱাহাটীৰ ৰবীন্দ্ৰ ভৱনতে লগ পাইছিল। ৰবীন্দ্ৰ ভৱনত মঞ্চস্থ হোৱা ভোটাই ডেকা নামৰ নাটক এখনত পৰিচালক দুলাল ৰয়ে মেধিক কাষ্টিং কৰে, য’ত বাৰুৱতীয়েও অভিনয় কৰিছিল। দম্পতীহালৰ এজনী কন্যা সন্তান আছে, নাম প্ৰজ্ঞা পাৰমিতা।<ref name="ref-2" /> ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{IMDb name|nm7363553}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মঞ্চ অভিনেত্ৰী]] maqep1o8xphz14wgw4tb0o8n8z7i9a1 0 85992 646234 527883 2026-10-20T12:39:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646234 wikitext text/x-wiki [[File:Pabda Jhaal - Home- Kolkata - West Bengal.jpg|thumb|পাবদা ঝাল, বঙালী মাছৰ ব্যঞ্জন]] [[File:A Traditional Bengali Lunch.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত বঙালী আহাৰ]] [[File:Bengali mutton curry - Kolkata - West Bengal.jpg|thumb|ছাগলীৰ মাংসৰ ব্যঞ্জন]] '''বঙালী ৰন্ধনশৈলী''' ({{lang-en|Bengali cuisine}}) হৈছে ভাৰত উপমহাদেশৰ [[বাংলাদেশ]] আৰু ভাৰতৰ [[পশ্চিম বংগ]], [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ লগতে অসমৰ [[বৰাক উপত্যকা]]লৈ বিস্তৃত বংগীয় ৰন্ধনশৈলী।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=goH1DwAAQBAJ&pg=PA9 |page=9 |title=Bangladesh |author=Jane Hinchey |publisher=Redback Publishing |year=2019|isbn=9781925630831 }}</ref> অঞ্চলটোৰ বৈচিত্ৰময় ইতিহাস আৰু জলবায়ুয়ে [[বঙালী]] খাদ্যাভাসত প্ৰভাৱ পেলাইছে।। বঙালী খাদ্যত বিভিন্ন সোৱাদৰ বাবে সৰিয়হৰ তেলকে ধৰি নানাবিধ মচলাৰ ব্যৱহাৰ আৰু লগতে বিভিন্ন মিষ্টান্নৰ বাবে জনাজাত।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Jo6cEAAAQBAJ&pg=PT802 |page=802 |title=Lonely Planet India |author=Joe Bindloss |publisher=Lonely Planet |year=2022|isbn=9781837580330 }}</ref> মূল আহাৰ ভাত আৰু মাছ।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fDXJBAAAQBAJ&pg=PA151 |page=151 |title=Culinary Culture in Colonial India |author=Utsa Ray |publisher=Cambridge University Press |year=2015|isbn=9781107042810 }}</ref> সাগৰীয় মাছতকৈ মিঠা পানীৰ ভেটকি আদি মাছ বেছি পছন্দ কৰা হয়।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YIyV_5wrplMC&pg=PA117 |page=117 |title=Food Culture in India |author=Colleen Taylor Sen |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2004|isbn=9780313324871 }}</ref> মাছতকৈ কম জনপ্ৰিয় হ’লেও বঙালীসকলে প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰাই গাহৰি আৰু হৰিণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কেটেলাপহুৰ আৰু কাছলৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ মাংস খাই আহিছে। শেহতীয়াকৈ মচুৰ দাইলে দৈনন্দিন খাদ্যাভাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছে।<Ref>{{cite book |page=428 |title=Bengali Culture Over a Thousand Years |author=Ghulam Murshid |publisher=Niyogi Books |year=2018}}</ref> বহুতো বঙালী খাদ্য পৰম্পৰা সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ সৈতে জড়িত, যেনে আড্ডা বা [[মেজবান]]। ==প্ৰভাৱ== ====মোগল প্ৰভাৱ==== তেৰশ শতিকাৰ মাজভাগৰ আশে-পাশে মুছলমানসকলে বংগ জয় কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সৈতেই বংগত প্ৰবেশ কৰিছিল পাৰ্চী আৰু আৰবী খাদ্য। <ref>{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/asia/bangladesh/articles/defining-bengali-cuisine-the-culinary-differences-of-west-bengal-and-bangladesh/|title=Defining Bengali Cuisine: The Culinary Differences of West Bengal and Bangladesh|last=Pearce|first=Melissa|website=Culture Trip|date=10 July 2013|access-date=1 September 2019|archivedate=3 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221103004718/https://theculturetrip.com/asia/bangladesh/articles/defining-bengali-cuisine-the-culinary-differences-of-west-bengal-and-bangladesh/|deadurl=yes}}</ref> [[বিৰিয়ানি]], কোৰমা আৰু ভুনা আদি এসময়ত ৰাজকীয় খাদ্য আছিল যদিও মোগলৰ ৰান্ধনীসকলৰ যোগেদি এই ৰন্ধন প্ৰকৰণ নিম্ন আৰু মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ ওচৰলৈ পাইছিল। <ref name=":4">{{Cite web |title=Mughalnama: changing the contours of Mughlai cuisine in India |url=https://www.aninews.in/news/lifestyle/food/mughalnama-changing-the-contours-of-mughlai-cuisine-in-india201801051517270001/ |access-date=14 May 2022 |website=ANI |archivedate=31 January 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230131232147/https://www.aninews.in/news/lifestyle/food/mughalnama-changing-the-contours-of-mughlai-cuisine-in-india201801051517270001/ |deadurl=yes }}</ref> ব্ৰিটিছ ৰাজৰ শাসনকালত কলকাতা বহু বিশিষ্ট নিৰ্বাসিত নবাবৰ আশ্ৰয়স্থল হৈ পৰে; বিশেষকৈ মহীশূৰৰ [[টিপু চুলতান]] আৰু অৱধৰ বহিষ্কৃত নবাব ৱাজিদ আলী শ্বাহৰ পৰিয়াল। নিৰ্বাসিতসকলে নিজৰ লগত শ শ ৰান্ধনী আৰু মাছালচি (মছলাৰ মিশ্ৰণ) লৈ আহিছিল। এই ৰান্ধনীসকলৰ আছিল অতি বিস্তৃত মছলা (বিশেষকৈ জাফ্ৰান আৰু গদা) আৰু মাংস দৈ আৰু জলকীয়াৰ সৈতে মেৰিনেট কৰাৰ জ্ঞান। তেওঁলোকৰ ঘিৰো বহুল ব্যৱহাৰ কৰিছিল। <ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.culturalindia.net/indian-food/mughlai.html|title=All That You Ever Wanted To Know About Mughlai Cuisine!|website=culturalindia.net|language=en|access-date=1 September 2018|archivedate=5 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605093759/http://www.culturalindia.net/indian-food/mughlai.html|deadurl=yes}}</ref> ====বিধবাৰ প্ৰভাৱ==== হিন্দু পৰম্পৰাত বিধৱাসকলক ''তিতা'' হিচাপে শ্ৰেণীভূক্ত খাদ্যহে খাবলৈ দিয়া হৈছিল আৰু ইয়াৰ বাবে পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা আৰু উদ্ভাৱনৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। <ref>{{cite web|url=http://www.india-seminar.com/2005/545/545%20rukmini%20bhaya%20nair1.htm|title=Are we what we eat?|last=Nair|first=Rukmini|access-date=28 November 2011}}</ref> বেছিভাগ বঙালী মানুহে মাংস আৰু মাছ খাইছিল যদিও বিধৱাৰ বাবে এইটো নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল। বিধৱাসকলেও পিঁয়াজ আৰু হালধিৰ দৰে ''গৰম'' খাদ্য ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিলেও কিন্তু আদাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল। বিধবাৰ খাদ্যত সাধাৰণতে নিৰামিষ বংগত পোৱা পাচলিয়ে মূল স্থান পাইছিল। কেশৰ, ডালচেনি বা লঙৰ দৰে দামী মছলা অতি কমহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বাদাম, শুকান ফল, গাখীৰ আৰু গাখীৰৰ পৰা উৎপাদিত সামগ্ৰী (যেনে ক্ৰীম, ঘিউ বা দৈ) একেদৰেই দুৰ্লভ আছিল। <ref>{{cite journal |last=Banerji |first=Chitrita |author-link=Chitrita Banerji |date=Winter 1995|title=What Bengali Widows Cannot Eat |url=http://www.granta.com/Magazine/52 |url-status=dead |journal=Granta |issue=52 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111220063949/http://www.granta.com/Magazine/52 |archive-date=20 December 2011 |access-date=28 November 2011}}</ref> ====বংগ বিভাজন==== ধৰ্মীয় দৃষ্টিকোণেৰ হোৱা বংগৰ বিভাজনৰ ফলত ধৰ্মীয় নিষেধাজ্ঞা মানি চলাৰ ক্ষেত্ৰত খাদ্য গ্ৰহণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। বাংলাদেশত (পূৰ্বৰ পূব বংগ আৰু পূব পাকিস্তান) মোগলাই খাদ্য সাধাৰণ আৰু ইয়াৰ ভিতৰত আছে গো মাংসৰ কাবাব, যাৰ প্ৰচলন পশ্চিম বংগত নিচেই কম। ইয়াৰ উপৰিও জাৰ্দা আৰু ফিৰ্নি-পায়স আদি মিঠাই খায়। [[বাংলাদেশ]]ৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত বহুতে পদুমৰ চকা ভাজি বা কেঁচাই খায়। <ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.bengalcuisine.in/history|title=Historical Sketch {{!}} Bengal Cuisine|website=bengalcuisine.in|access-date=10 March 2019|archivedate=8 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308102137/https://www.bengalcuisine.in/history|deadurl=yes}}</ref> পশ্চিম বংগত একমাত্ৰ নিষেধাজ্ঞা থকা খাদ্য হৈছে গো-মাংস আৰু ই কেবল [[হিন্দু]]ৰ ক্ষেত্ৰহে প্ৰযোজ্য। <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.culturalindia.net/indian-food/bengali-cuisine.html|title=Know All About The Famous Bengali Culinary Style Popular in the Eastern Part of the Indian Subcontinent|website=culturalindia.net|language=en|access-date=18 February 2019|archivedate=24 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824212112/https://www.culturalindia.net/indian-food/bengali-cuisine.html|deadurl=yes}}</ref> ঔপনিৱেশিক কালত কলকাতাত বহুতো পশ্চিমীয়া খাদ্যৰ দোকান স্থাপন হৈছিল, যাৰ ফলত পাফ পেষ্ট্ৰি, চানা, চকলেট, চিপছ আদি বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। লগতে প্ৰচলন হৈছিল চপ, গ্ৰেভি কাটলেট, ৰসগোল্লা, আৰু লেডিকেনি মিঠাই আদি খাদ্য। <ref name=":2">{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Food_Habits|title=Food Habits|website=Banglapedia|access-date=10 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210302144046/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Food_Habits|archivedate=2 March 2021|deadurl=yes}}</ref> বহু-সাংস্কৃতিক সম্প্ৰদায়ৰ ফলত কলকাতা চহৰৰ খাদ্যৰ অহৰহ পৰিৱৰ্তন ঘটে আৰু চীনা আৰু মাৰোৱাৰীৰ প্ৰচণ্ড প্ৰভাৱ পৰে। <ref>{{Cite web|url=https://theculturetrip.com/asia/bangladesh/articles/defining-bengali-cuisine-the-culinary-differences-of-west-bengal-and-bangladesh/|title=Defining Bengali Cuisine: The Culinary Differences of the Bengal Region|last=Pearce|first=Melissa|website=Culture Trip|date=10 July 2013|access-date=10 March 2019|archivedate=3 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221103004718/https://theculturetrip.com/asia/bangladesh/articles/defining-bengali-cuisine-the-culinary-differences-of-west-bengal-and-bangladesh/|deadurl=yes}}</ref> ==বৈশিষ্ট্য== বঙালী খাদ্যক চাৰিটা ভাগত ভগাব পাৰি। চৰ্ব্য (চোবাই খোৱা খাদ্য)- যেন মাছ, মাংস আদি; চোষ্য(চুহি খোৱা খাদ্য), যেনে অম্বল, টক আদি; লেহ্য (চেলেকি খোৱা খাদ্য), যেনে চাটনি আৰু পেয়(পি খোৱা খাদ্য), যেনে গাখীৰ, চৰ্বত আদি। <ref>{{Cite web|url=https://www.sahapedia.org/our-food-their-food-historical-overview-of-the-bengali-platter|title=Our Food Their Food: A Historical Overview of the Bengali Platter {{!}} Sahapedia|website=sahapedia.org|access-date=10 March 2019}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ৰন্ধনশৈলী]] fp8s6lrnk5z133ltpur0tdbkk1qa2m2 0 86713 646294 395555 2026-10-20T18:41:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646294 wikitext text/x-wiki [[File:Nampeyo and Family, 1901, Adam Clark Vroman.jpg|thumb|নাম্পেয়ো, হোপি-টেৱা জনসাধাৰণৰ সদস্য, ১৯০১ চনত; মাতৃ হোৱাইট কৰ্ণৰ সৈতে; তেওঁৰ ডাঙৰ ছোৱালী এনি হিলিং; আৰু নাতিনী ৰেচেল]] '''মাতৃতন্ত্ৰ''' ({{lang-en|matriarchy}}) হৈছে এনে এক সামাজিক ব্যৱস্থা য’ত মহিলাসকলে কৰ্তৃত্বৰ ভূমিকাত প্ৰাথমিক ক্ষমতাৰ পদবী গ্ৰহণ কৰে। বহল অৰ্থত ই নৈতিক কৰ্তৃত্ব, সামাজিক বিশেষাধিকাৰ আৰু সম্পত্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈকে বিস্তৃত হ’ব পাৰে। সেই সংজ্ঞাসমূহ সাধাৰণ ভাবে প্ৰযোজ্য হ’লেও নৃতত্ত্ব আৰু নাৰীবাদৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট সংজ্ঞা কিছু কিছু দিশত পৃথক। মেট্ৰিয়াৰ্কী মেট্ৰিলিনিয়াল, মেট্ৰিলোকেল আৰু মেট্ৰিফ'কেল সমাজৰ সৈতে বিভ্ৰান্ত।<ref>''Women at the Center: Life in a Modern Matriarchy'', [[Cornell University Press]], 2002.</ref> যিকোনো অ-পিতৃতন্ত্ৰ ব্যৱস্থাক মাতৃতন্ত্ৰ বুলি গণ্য কৰা লোক আছে যদিও বেছিভাগ শিক্ষাবিদে সেই ব্যৱস্থাসমূহক অধিক সঠিকভাৱে সংজ্ঞায়িত কৰা ক্ষেত্ৰত মাতৃতন্ত্ৰৰ পৰা বাদ দিয়ে। ==সংজ্ঞা, অৰ্থবোধ আৰু ব্যুৎপত্তি== অক্সফৰ্ড ইংৰাজী অভিধান (OED) ৰ মতে, মাতৃতন্ত্ৰ হৈছে- "সামাজিক সংগঠনৰ এটা প্ৰকাৰ য'ত মাতৃ বা বয়সস্থ মহিলাই পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ দায়িত্ব লয়, আৰু বংশ আৰু সম্পৰ্কৰ হিচাপ নাৰী বংশৰ যোগেদি কৰা হয়; চৰকাৰ বা শাসন কোনো এগৰাকী মহিলা বা একাধিক মহিলাৰ শাসনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।" <ref name="OED-matriarchy">''Oxford English Dictionary'' (online), entry ''matriarchy'', as accessed November 3, 2013{{Subscription or libraries}}.</ref> জেমছ পিপলছ আৰু গেৰিক বেইলীৰ মতে এটা জনপ্ৰিয় সংজ্ঞা হৈছে "মহিলাৰ আধিপত্য।" <ref name="HumanityIntroCulturAnthro-9ed-p259col1">{{harvp|Peoples|Bailey|2012|p=259}}</ref> সাংস্কৃতিক নৃতত্ত্বৰ শৈক্ষিক শাখাৰ ভিতৰত অ'ইডিৰ মতে মাতৃতন্ত্ৰ হৈছে এনে এক "সংস্কৃতি বা সম্প্ৰদায় য'ত এনে ব্যৱস্থাৰ প্ৰাধান্য আছে"<ref name="OED-matriarchy" /> বা "মহিলা বা মহিলাৰ আধিপত্য থকা পৰিয়াল, সমাজ, সংগঠন আদি অবিহনে মহিলাসকলক আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিবলগীয়া হোৱা আইন" সমূহৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="OED-matriarchy" /> সাধাৰণ নৃতত্ত্বত উইলিয়াম এ হেভিলেণ্ডৰ মতে মাতৃতন্ত্ৰ হৈছে "মহিলাৰ শাসন।" <ref name="Anthro-Haviland-8ed-p579col1">Haviland, William A., ''Anthropology'' (Ft. Worth: Harcourt Brace College Publishers, 8th ed. 1997 ({{ISBN|0-15-503578-9}})), p.&nbsp; 579.</ref> বেছিভাগ শিক্ষাবিদেই সমতাবাদী অপিতৃতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাক অধিক কঠোৰভাৱে সংজ্ঞায়িত মাতৃতন্ত্ৰৰ পৰা বাদ দিয়ে। হাইড গটনাৰ-এবেণ্ড্ৰথৰ মতে, মাতৃতন্ত্ৰৰ অস্তিত্ব মানি ল’বলৈ অনিচ্ছা কৰাটো হয়তো মাতৃতন্ত্ৰক কেনেকৈ সংজ্ঞায়িত কৰিব লাগে তাৰ এক নিৰ্দিষ্ট সাংস্কৃতিকভাৱে পক্ষপাতিত্বমূলক ধাৰণাটোৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হ’ব পাৰে: কাৰণ পিতৃতন্ত্ৰত পুৰুষে নাৰীৰ ওপৰত শাসন কৰে, মাতৃতন্ত্ৰক সঘনাই পুৰুষৰ ওপৰত মহিলাই শাসন কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে,<ref name="MatriarchalSocDefTheory">{{cite web | last = Göttner-Abendroth | first = Heide | author-link = Heide Göttner-Abendroth | title = Matriarchal Society: Definition and Theory | archive-url = https://web.archive.org/web/20130419055107/http://www.gift-economy.com/athanor/athanor_005.html | archive-date = 19 April 2013 | url = http://www.gift-economy.com/athanor/athanor_005.html | access-date = 15 March 2023 | archivedate = 19 April 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130419055107/http://www.gift-economy.com/athanor/athanor_005.html | deadurl = yes }}<br /> ::''See also'' Sanday, Peggy Reeves, [http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100164210 Women at the Center: Life in a Modern Matriarchy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326201330/https://www.cornellpress.cornell.edu/books/ |date=2020-03-26 }} (Cornell University Press, 2002) ("matriarchies are not a mirror form of patriarchies but rather ... a matriarchy "emphasizes maternal meanings where 'maternal symbols are linked to social practices influencing the lives of both sexes and where women play a central role in these practices{{'"}}).{{Page needed|date=December 2016}}</ref><ref>{{Cite journal | last = Göttner-Abendroth | first = Heide | author-link = Heide Göttner-Abendroth | title = Matriarchal studies: Past debates and new foundations | journal = [[Asian Journal of Women's Studies]] | volume = 23 | issue = 1 | pages = 2–6 | doi = 10.1080/12259276.2017.1283843 | date = 2017 | s2cid = 218768965 }}</ref> আনহাতে তেওঁৰ মতে মাতৃতন্ত্ৰ সমতাবাদী।<ref name="MatriarchalSocDefTheory" /><ref>Lepowsky, M. A., ''Fruit of the Motherland: Gender in an Egalitarian Society'' (U.S.: Columbia University Press, 1993).</ref> মাতৃতন্ত্ৰ শব্দটো, ৰাজনৈতিকভাৱে মহিলাসকলে, বিশেষকৈ মাতৃসকলে পৰিচালনা কৰা সমাজৰ বাবে, যিয়ে সম্পত্তিকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, প্ৰায়ে পিতৃতন্ত্ৰৰ লিংগগত বিপৰীত অভিধা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>Compare, in ''Oxford English Dictionary'' (online), entry patriarchy to entry ''matriarchy'', both as accessed November 3, 2013.{{Subscription or libraries|sentence}}</ref><ref>{{harvp|Eller|1995|loc=pp.&nbsp; 161–162 & 184 & n.&nbsp; 84}} (p.&nbsp; 184 n.&nbsp; 84 probably citing Spretnak, Charlene, ed., ''Politics of Women's Spirituality: Essays on the Rise of Spiritual Power Within the Feminist Movement'' (Garden City, New York: Anchor Books, 1982), p.&nbsp; xiii (Spretnak, Charlene, ''Introduction'')).</ref><ref>{{harvp|Goettner-Abendroth|2009a|pp=1–2}}</ref> পিপলছ আৰু বেইলীৰ মতে নৃতত্ত্ববিদ পেগী ৰিভছ চেণ্ডেৰ মতামত হ'ল যে মাতৃতন্ত্ৰ পিতৃতন্ত্ৰৰ দাপোন বা ওলোটা ৰূপ নহয় বৰঞ্চ মাতৃতন্ত্ৰই "মাতৃত্বৰ অৰ্থৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে য'ত 'মাতৃত্বৰ প্ৰতীকসমূহ উভয় লিংগৰ জীৱনক প্ৰভাৱিত কৰা সামাজিক প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত' আৰু এই প্ৰথাসমূহত মহিলাসকলে কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰে।" <ref>{{harvp|Peoples|Bailey|2012|pp=258-259}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী তত্ত্ব]] 06wik0jn8izxbtebzpb4f1q0odnk1p6 0 86877 646249 349525 2026-10-20T15:03:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646249 wikitext text/x-wiki [[:en:Belgium|বেলজিয়াম]]ৰ মহিলাসকল হৈছে বেলজিয়ামত বাস কৰা বা বেলজিয়ামৰ পৰা অহা ইউৰোপীয় মহিলা। প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্মধৰি বেলজিয়ামৰ মহিলাসকলে "বৃত্তিগত লিংগৰ ব্যৱধান" প্ৰতিহত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। নৱপ্ৰজন্মৰ মহিলাসকলৰ বাবে "সেৱাত অংশকালীন চাকৰি"ৰ উপলব্ধতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবেই এনে হৈছে। ১৯৯৯ চনত এগৰাকী বেলজিয়ামৰ মহিলাৰ গড় উপাৰ্জন আছিল এজন বেলজিয়ামৰ পুৰুষৰ দৰমহাৰ ৯১ শতাংশ। যেতিয়া বেলজিয়ামৰ মহিলাসকল অংশকালীন কামত জড়িত নহয়, তেতিয়াও তেওঁলোকে মহিলা আৰু পুৰুষ সংগীৰ মাজত হোৱা চুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি "ঘৰুৱা কাম অধিক কৰে"৷<ref>{{cite web|last=De Lannoy, Jean and Ruben A. Lombaert|title=Belgium|url=http://www.everyculture.com/A-Bo/Belgium.html|publisher=Advameg, Inc.|access-date=26 October 2013}}</ref> ইউৰোপৰ আন বেছিভাগ দেশৰ দৰেই পৰিয়াল আইনেও পৰম্পৰাগতভাৱে স্বামীক আইনী কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰিছে; কিন্তু ২০ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ সংস্কাৰ ঘটিছে। ১৯৫৮ চনত স্বামীৰ বৈবাহিক ক্ষমতা বিলুপ্ত কৰা হয় যদিও সম্পত্তিৰ আইনসমূহৰ সংস্কাৰ ১৯৭০ চনতহে কৰা হয়, যেতিয়া স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজত আইনী লিংগ সমতা স্থাপন কৰা হয়।<ref>''The Oxford Encyclopedia of Women in World History'', by Bonnie G. Smith, pp 332.</ref> ১৯৭৯ চনত ব্ৰাছেলছৰ আপিল আদালতে বৈবাহিক ধৰ্ষণক স্বীকৃতি দি পত্নীৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ গুৰুতৰ হিংসাত জড়িত হোৱা স্বামীক ধৰ্ষণৰ অপৰাধমূলক অপৰাধত দোষী বুলি বিবেচনা কৰে। আদালতৰ যুক্তি আছিল যে, যদিও স্বামীৰ পত্নীৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপনৰ ‘অধিকাৰ’ আছিল, তথাপিও তেওঁ হিংসাৰ ব্যৱহাৰ কৰি সেইটো দাবী কৰিব নোৱাৰে৷ কিয়নো বেলজিয়ামৰ আইন অনুসৰি মানুহক হিংসাৰ দ্বাৰা নিজৰ অধিকাৰ লাভ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হোৱা নাই। <ref name="Cornell">{{cite web|url=http://www.lawschool.cornell.edu/womenandjustice/Legal-and-Other-Resources/DisplayCountry.cfm?CountryID=7|title=Country Details|publisher=Lawschool.cornell.edu|access-date=2013-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160108112543/http://www.lawschool.cornell.edu/womenandjustice/Legal-and-Other-Resources/DisplayCountry.cfm?CountryID=7|archivedate=2016-01-08|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|url={{Google books |plainurl=yes |id=TEqZlC3bNiYC }}|title=Corps de femmes: sexualité et contrôle social|access-date=2013-06-15}}</ref>১৯৮৭ চনত ব্যভিচাৰক অপৰাধমুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.senate.be/www/?MIval=/publications/viewPub.html&COLL=S&LEG=4&NR=162&VOLGNR=1&LANG=fr|title=Document législatif n° 4-162/1|work=senate.be|access-date=17 June 2016}}</ref> ১৯৮৯ চনত বৈবাহিক ধৰ্ষণক আইনৰ অধীনত অন্যান্য ধৰ্ষণৰ দৰেই ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="coe.int">{{cite web|url=http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/violence/EG%282009%29%203_Legislation_F.pdf|title=Legislation Dans Les Etats Membres du Conseil de L'Europe en Matiere de Violence A L'Egard des Femmes|access-date=2009-12-20|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091220015626/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/violence/EG%282009%29%203_Legislation_F.pdf|archive-date=2009-12-20}}</ref> ২০০৩ চনত বেলজিয়ামত সমলিংগ বিবাহ বৈধ ঘোষণা কৰা হয়।২০০৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত বেলজিয়ামত বিবাহ বিচ্ছেদ আইন উদাৰীকৰণ কৰা হয়। একবিংশ শতিকাত বিবাহ আৰু প্ৰজননৰ মাজৰ সম্পৰ্ক হ্ৰাস পাইছে আৰু ২০১২ চনত ৫২.৩% জন্ম বিবাহ-বৰ্হিভূত হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=1&language=en&pcode=tps00018|title=Eurostat - Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table|work=europa.eu|access-date=17 June 2016}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ পৰা সংসদত মহিলাৰ প্ৰতিনিধিত্ব ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":0">"Women in Parliament in 2007: The Year in Perspective." ''Ipu.org''. Inter-Parliamentary Union, 2008. Web. 24 July 2017.</ref> ২০০৭ চনত সংসদীয় নবীকৰণৰ পিছত নিম্ন বা একক সদনত মহিলাসকলে ৫৫খন আসন গ্ৰহণ কৰিছে আৰু এয়া মুঠ আসনৰ ৩৬.৭%৷<ref name=":0" /> ২০১৪ চনত সেই সংখ্যা সামান্য বৃদ্ধি পাই ৫৭ হয় আৰু নিম্ন বা একক সদনত শতাংশ ৩৮লৈ বৃদ্ধি হয়।<ref name=":1">"Women in National Parliaments." ''Women in Parliaments: World Classification''. 1 July 2017. Web. 24 July 2017.</ref> ২০০৭ চনত সংসদৰ উচ্চ সদনত মহিলাৰ সংখ্যা ৭১ গৰাকীৰ ভিতৰত ২৭ গৰাকী আছিল, যিটো আছিল মুঠ শতাংশৰ ৩৮।<ref name=":0" /> সেই সংখ্যা ২০১৪ চনত উচ্চ সদনত মুঠ ৫০% মহিলালৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=":1" /> বেলজিয়ামত এখন আইন আছে য’ত ৰাজনৈতিক দলসমূহে কমেও ৩৩ শতাংশ মহিলাক মনোনীত কৰিব লাগিব৷ লক্ষ্য পূৰণ নকৰা দলসমূহে নিষেধাজ্ঞাৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=":0" /> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:দেশভেদে নাৰী]] kpcdonbjqxedq0bfdpjeah7h0jbrxzo 0 99691 646318 631649 2026-10-20T20:10:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646318 wikitext text/x-wiki {{Infobox war faction |name=মুক্তিবাহিনী |native_name =মুক্তি |native_name_lang =বাংলা |war=বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ |image =[[File:Flag of the Mukti Bahini-DeFacto.png|border|180px]] |caption = মুক্তি বাহিনীৰ অপ্ৰাতিষ্ঠানিক প্ৰতীক আৰু পতাকা |active=মাৰ্চ - ডিচেম্বৰ ১৯৭১ |ideology= বাঙালি জাতীয়তাবাদ [[সমাজতন্ত্ৰ]] [[১৯৭১ বাংলাদেশৰ গণহত্যা]] প্ৰতিৰোধ আৰু প্ৰতিহত কৰা<ref>https://books.google.com.bd/books?id=dQ_lAAAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false</ref> |clans= বাংলাদেশ সেনাবাহিনী <br />&nbsp; ∟ [[K Force (Bangladesh)|কে বল]]<br />&nbsp; ∟ [[S Force (Bangladesh)|এছ বল]]<br />&nbsp; ∟ [[Z Force (Bangladesh)|জেড বল]]<br /> [[বাংলাদেশ নৌবাহিনী]]<br /> [[বাংলাদেশ বিমান বাহিনী]]<br /> [[বাংলাদেশ ৰাইফলছ]]<br />[[বাংলাদেশ পুলিচ]] বিশেষ গোৰিলা বাহিনী <br />&nbsp; ∟ ন্যাপ বিশেষ গোৰিলা বাহিনী<br />&nbsp; ∟ছাত্ৰ ইউনিয়ন বিশেষ গোৰিলা বাহিনী<br/>&nbsp; গণ বাহিনী<br />&nbsp; ∟ মুজিব বাহিনী<br />&nbsp; ∟কাদেৰ বাহিনী<br />&nbsp; ∟ হেমায়েত বাহিনী<br />&nbsp; ∟ আফসাৰ বাহিনী<br />ক্ৰ্যাক প্লেটুন |leaders = মহম্মদ আতাউল গণি ওসমানী, প্ৰধান সেনাপতি<br /> মোহাম্মদ আবদুৰ ৰব, সেনাপ্ৰধান <br /> আবদুল কৰিম খন্দকাৰ, উপ-সেনা প্ৰধান |headquarters = |area=বাংলাদেশ |partof=১৯৭১ চনৰ অস্থায়ী বাংলাদেশ চৰকাৰ<ref>{{citation|last=Lal|first=PC|title=My Years with the IAF|url=https://books.google.com/books?id=eBszCSguEscC&pg=PT168|publisher=Lancer Publishers LLC|isbn=978-1-935501-75-6|pages=168}} *{{Cite web|last=Oakley|first=Don|title=East pakistan's unheeded agony|url=http://www.thedailystar.net/editorial-east-pakistans-unheeded-agony-54382|website=The Daily Star|publisher=The Nevada Daily Mail|access-date=10 January 2016}} *{{Cite web|title=Mujibnagar: History’s first Bengali government|url=http://opinion.bdnews24.com/2015/04/17/mujibnagar-history%E2%80%99s-first-bengali-government/|website=The Opinion Pages|access-date=14 January 2016|archive-date=২৮ মে ২০১৭|archive-url=https://web.archive.org/web/20170528205827/|archivedate=28 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170528205827/http://opinion.bdnews24.com/2015/04/17/mujibnagar-history%E2%80%99s-first-bengali-government/|deadurl=yes}}</ref> |strength= ১৫০,০০০ |previous= |next= |allies={{flagcountry|India}} |opponents=পাকিস্তান |battles= গাজীপুৰৰ যুদ্ধ, গোৱালহাটিৰ যুদ্ধ, গৰিবপুৰৰ যুদ্ধ, ধলাইৰ যুদ্ধ, ৰাঙ্গামাটিৰ যুদ্ধ, কুষ্টিয়াৰ যুদ্ধ, দৰুইনেৰ যুদ্ধ, অপাৰেশন বৰিশাল, অপাৰেশন জ্যাকপট }} '''মুক্তিবাহিনী''' বা '''মুক্তিফৌজ'''({{lang-en| Mukti Bahini or Mukti Fouj}}) হ’ল ১৯৭১ চনৰ বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুঁজত ভাগ লোৱা বঙালী সেনা, ছাত্ৰ আৰু জনতাৰ সমন্বয়ত গঢ়ি উঠা এক সামৰিক বাহিনী। ২৬ মাৰ্চত স্বাধীনতা ঘোষণাৰ পিছত ধীৰে ধীৰে সাধাৰণ বঙালী জনসাধাৰণৰ মাজত এই বাহিনী গঢ়ি উঠে।<ref name="Alagappa2001p212">{{cite book |editor-last1=Alagappa |editor-first1=Muthiah |year=2001 |title=Coercion and governance : the declining political role of the military in Asia |url=https://archive.org/details/coerciongovernan0000unse |publisher=Stanford University Press |pages=[https://archive.org/details/coerciongovernan0000unse/page/212 212] |isbn=0-8047-4227-8}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত পূব পাকিস্তানৰ সামৰিক বাহিনীৰ প্ৰাক্তন সদস্যসকলে “বাংলাদেশ সামৰিক বাহিনী’’ গঠন কৰে আৰু জেনেৰেল আটাউল গণি ওচমানিয়ে প্ৰধান সেনাপতিৰ পদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{ওয়েব উদ্ধৃতি |শিৰোনাম=সংৰক্ষণাগাৰভুক্ত অনুলিপি |ইউআৰএল=http://www.afd.gov.bd/milff/army.html |সংগ্ৰহেৰ-তাৰিখ=১৪ ডিসেম্বৰ ২০১৫ |আৰ্কাইভেৰ-ইউআৰএল=https://web.archive.org/web/20160505142554/http://www.afd.gov.bd/milff/army.html |আৰ্কাইভেৰ-তাৰিখ=৫ মে ২০১৬ |অকাৰ্যকৰ-ইউআৰএল=হ্যাঁ }}</ref> এই সময়ছোৱাত ভাৰতে বাংলাদেশক প্ৰচুৰ সাহায্য আগবঢ়াইছিল। যুদ্ধকালীন সময়ত সাধাৰণ জনতাই মুক্তি বাহিনীক যথেষ্ট সহায় কৰিছিল। যুদ্ধৰ পিছত পশ্চিম পাকিস্তানৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰা এই বাহিনীটোক “মুক্তি বাহিনী’’ হিচাপে সম্বোধন কৰা হয়।<ref name=BanglapediaMuktiBahini>{{cite book |last=Ahmed |first=Helal Uddin |year=2012 |chapter=Mukti Bahini |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mukti_Bahini |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703125630/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mukti_Bahini |archivedate=2015-07-03 |access-date=2023-11-06}}</ref> মুক্তি বাহিনী বেছিভাগ সময় গেৰিলা যুদ্ধৰ নীতিমতে শত্ৰুপক্ষক ব্যতিব্যস্ত কৰি ৰখা কামত নিয়োজিত আছিল। তেওঁলোকৰ যুদ্ধ কৌশল বহুখিনি [[চে গুৱেভাৰা]]ৰ আদৰ্শৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা বুলি অনুমান কৰা হয় আৰু ফৰাচী ''মাকি বাহিনী'', ''ভিয়েট কং'' আৰু মাৰ্ছেল টিটোৰ গেৰিলা বাহিনীৰ লগতো ৰণকৌশল আৰু কাৰ্যদক্ষতাৰ বাবে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.defencejournal.com/apr99/bangladesh.htm Why the Movement for Bangladesh Succeeded: A military appreciation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319151854/http://www.defencejournal.com/apr99/bangladesh.htm |date=2009-03-19 }} {{ওয়েব আৰ্কাইভ|ইউআৰএল=https://web.archive.org/web/20090319151854/http://www.defencejournal.com/apr99/bangladesh.htm |তাৰিখ=১৯ মাৰ্চ ২০০৯ }} by Mumtaz Iqbal</ref> ==মুক্তি বাহিনীৰ সৃষ্টি== ১৯৭১ চনত পশ্চিম পাকিস্তানী সেনাবাহিনীৰ দ্বাৰা সংঘটিত গণহত্যাৰ পিছত প্ৰতিৰোধৰ বাবে মুক্তি বাহিনী গঢ়ি তোলা হয়। এয়া আছোল বাংলাদেশৰ মুক্তি সংগ্ৰামৰ চূড়ান্ত পৰ্যায়। ইয়াৰ আগৰ পৰাই মুক্তিকামী সংগ্ৰামৰ বীজ অংকুৰিত হয় ১৯৬৯ চনত হোৱা আয়ুব বিৰোধী আন্দোলনৰ মাধ্যমেৰে। ১৯৭০ চনৰ আদিভাগত বঙ্গবন্ধু শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ ছয়দফীয়া আন্দোলনৰ যোগেৰে ই গণ আন্দোলনৰ ৰূপ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৭১ চনৰ মাৰ্চ মাহত তদানীন্তন পূব পাকিস্তানত(পিছলৈ বাংলাদেশ) ক্ৰমবৰ্ধমান ৰাজনৈতিকভাবে অসন্তুষ্ট আৰু সাংস্কৃতিক জাতীয়তাবাদীসকলক তৎকালীনভাবে পশ্চিমাঞ্চলৰ শাসকগোষ্ঠীয়ে কঠোৰ হাতেৰে দমনৰ সিদ্ধান্ত কৰেয়<ref name= genwatch>[http://www.gendercide.org/case_bangladesh.html '''Genocide in Bangladesh, 1971.''' Gendercide Watch.]</ref><ref name= rule>[http://countrystudies.us/bangladesh/21.htm '''Emerging Discontent, 1966-70.''' Country Studies Bangladesh]</ref> আৰু [[অপাৰেছন চাৰ্চলাইট]]ৰ ব্লু প্ৰিণ্ট তৈয়াৰ কৰে।<ref>'''{{Cite web|url=http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2005&leaf=10&filename=9223&filetype=html|title=Anatomy of Violence: Analysis of Civil War in East Pakistan in 1971: Military Action: Operation Searchlight''' Bose S Economic and Political Weekly Special Articles, '''|date=১ মাৰ্চ ২০০৭|archive -url=https://web.archive.org/web/20070301084941/http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2005&leaf=10&filename=9223&filetype=html|access-date=2023-11-07|archivedate=2007-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070301084941/http://www.epw.org.in/showArticles.php?root=2005&leaf=10&filename=9223&filetype=html|deadurl=yes}}</ref> পশ্চিম পাকিস্তানি সেনাবাহিনীৰ নৃশংস হত্যাকাণ্ডৰ<ref name= NYT>'''The Pakistani Slaughter That Nixon Ignored, Syndicated Column''' by Sydney Schanberg, New York Times, May 3, 1994</ref> সম্মুখত অগণিত অসহায় জনগণ ভাৰতৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্যবোৰত আশ্ৰয়প্ৰাৰ্থী হ’বলৈ ধৰে (আনুমানিক ১ কোটি শৰণাৰ্থী),<ref name= report>'''Crisis in South Asia - A report''' by Senator Edward Kennedy to the Subcommittee investigating the Problem of Refugees and Their Settlement, Submitted to U.S. Senate Judiciary Committee, November 1, 1971, U.S. Govt. Press.pp6-7</ref><ref name=Times13>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,910155-2,00.html |title='''India and Pakistan: Over the Edge.''' TIME Dec 13, 1971 Vol. 98 No. 24 |access-date=ডিচেম্বৰ ২১, ২০০৯ |archive-date=মে ২০, ২০১৩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520105232/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,910155-2,00.html |url-status=dead |archivedate=May 23, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110523003701/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,910155-2,00.html |deadurl=yes }}</ref> যি পৰৱৰ্তী সময়ত মুক্তিযুদ্ধৰ গতিপ্ৰকৃতিত এক নতুন মাত্ৰা দিয়ে। বাংলাদেশৰ মানুহৰ অসহনীয় অমানৱীয় দুৰ্যোগত ভাৰত চৰকাৰে মুক্তিবাহিনীক সৰ্বোতপ্ৰকাৰে সহযোগিতা কৰা আৰম্ভ কৰে। আদিতে মুক্তিবাহিনী বা মুক্তিফৌজ নামেৰে পৰিচিত “ফৌজ’’ অংশ মূলতঃ আৰবী<ref>http://www.ovidhan.org/b2b/ফৌজ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711200742/http://www.ovidhan.org/b2b/%E0%A6%AB%E0%A7%8C%E0%A6%9C |date=2020-07-11 }} ফৌজ শব্দেৰ উৎপত্তি।</ref>, ই অসমীয়া “বাহিনী’’ শব্দৰ পৰিপূৰক, যি পিছলৈ বিভিন্ন উপায়ে বাংলা<ref>আলমু'জামুল ওয়াফী পৃ. ৭৬৮</ref> আৰু অসমীয়া শব্দভাণ্ডাৰত সংগৃহীত হৈছে। এইটো আগতে বিভিন্ন চহৰ আৰু গাঁৱত “সংগ্ৰাম পৰিষদ’’ নামে ১৯৭১ চনৰ আৰম্ভণিতে ছাত্ৰ আৰু যুৱকসকলৰ উদ্যোগত গঠিত হৈছিল। এইটো সঠিককৈ ক’ব পৰা নাযায়, ঠিক কেতিয়া ই মুক্তিবাহিনী নামেৰে পৰিচিত হৈ পৰে। যিয়েই নহওক, এই নামে কিন্তু বাংলাদেশৰ মুক্তিকামী মানুহৰ সংগ্ৰামকেই চিহ্নিত কৰে। ১৯৬৯ চনৰ আয়ুব খান বিৰোধী আন্দোলনৰ সময়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, শেখ মুজিবুৰৰ ছয় দফীয়া আন্দোলনৰ চূড়ান্ত সময়ৰ পৰাই পূব পাকিস্তানৰ বাঙালিসকলৰ ভিতৰত স্বাধীনতাকামী আন্দোলন আৰম্ভ হয়, যাৰ গুৰিত আছিল জাতীয়তাবাদী, প্ৰগতিবাদী আৰু বামপন্থীসকল। ১৯৭০ চনৰ নিৰ্বাচনৰ পৰৱৰ্তীসময়ৰ সংকট এই ধাৰণাক আৰু দৃঢ় কৰে। শ্বেখ মুজিবুৰে নিজেই এই বিষয়ে অন্যান্য প্ৰধান ৰাজনৈতিক দলবোৰৰ চাপত আছিল। বিশেষকৈ কট্টৰ-জাতীয়তাবাদী তৰুণ ছাত্ৰ নেতাসকলে বিচাৰিছিল যে, শ্বেখ মুজিবে যেন অবিলম্বে স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে। কেইটিমান বামপন্থী আৰু জাতীয়তাবাদী দলে সশস্ত্ৰ প্ৰস্তুতি লৈছিল, আৰু বাঙালি সেনা অফিচাৰ আৰু সৈন্যসকলে পাকিস্তান সেনাবাহিনী ত্যাগ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত আছিল। শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ আহ্বানত, ৩ মাৰ্চৰ পৰা ৭ মাৰ্চৰ পিছৰ দিনবোৰত, তৎকালীন পূব পাকিস্তানৰ জনগণ এক শান্তিপূৰ্ণ অসহযোগ আন্দোলনত যোগ দিয়ে, যাৰ সময় আছিল ২৫ মাৰ্চ ১৯৭১ৰ মধ্যৰাতি পৰ্যন্ত। সেইদিনাই পাকিস্তানী সেনাবাহিনী প্ৰশাসনৰ নিয়ন্ত্ৰণত নীৰস্ত্ৰ জনতাৰ ওপৰত আক্ৰমণ চলায়। ২৫ মাৰ্চ ১৯৭১ৰ নিশা পাকিস্তানী সেনাবাহিনীৰ এই আক্ৰমণত, কিছুমান দুৰ্বল ক্ষমতাৰ প্ৰতিৰোধ প্ৰচেষ্টাৰ খবৰ পোৱা যায়, বিশেষকৈ ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইকবাল হল আৰু ৰাজাৰবাগ পুলিশ হেডকোৱাৰ্টাৰত(ইয়াত প্ৰতিৰোধৰ মাত্ৰা আছিল তীব্ৰ)। ৰাজনৈতিক ঘটনাপ্ৰবাহ ক্ষীপ্ৰ হৈ উঠাৰ লগতে তাল মিলাই, মুক্তিকামী বাঙালি আৰু পাকিস্তানী আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ মাজত যুদ্ধেৰ পৰিৱেশ গঢ়ি উঠিল। সেনাবাহিনীৰ বাঙালী সদস্যসকলেও পাকিস্তানৰ পক্ষ এৰি দেশৰ বিভিন্ন ঠাইত সমবেত হ’বলৈ ধৰিলে৷ মুক্তি বাহিনী আৰু ভাৰতীয় সেনাবাহিনীক যৌথভাবে মিত্ৰবাহিনী বোলা হয়। ১৯৭১ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ অধিনায়ক জেনেৰেল নিয়াজি ঢাকাৰ ৰেচকোৰ্স ময়দানত মিত্ৰবাহিনীৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰে। ==যুদ্ধকালীন সংগঠন== যদিও অপাৰেশন চাৰ্চলাইট<ref>Pakistan Defence Journal, 1977, Vol 2, p2-3</ref>ৰ পাকিস্তানী পৰিকল্পনাকাৰীসকলে বাঙালীসকলৰ প্ৰতিৰোধ দীৰ্ঘ হব বুলি আশা কৰা নাছিল, পাকিস্তানী সেনাবাহিনীয়ে জনসাধাৰণৰ ওপৰত আক্ৰমণ কৰাৰ সময়ৰ পৰাই মুক্তিবাহিনী বাৰে বাৰে দৃশ্যপটলৈ আহি থাকিল। প্ৰথাগত গেৰিলা ৰূপ ধাৰণ কৰাৰ আগতে পাকিস্তানী সেনাবাহিনীৰ এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত অফিচাৰ, কৰ্নেল(পৰৱৰ্তীকালত জেনেৰেল) আটাউল গণি ওচমানীৰ নেতৃত্বত এই বাহিনী গঢ়ি তোলা হয়, মুজিবুৰৰ আন্দোলনৰ সাহায্যকাৰী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনী হিচাপে। স্বাধীনতাৰ ঘোষণাৰ পিছত, পাকিস্তানী সেনাবাহিনী এইসকলক দমন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলেও কিন্তু গোপনে বাঢ়ি উঠা এই "বাংলাদেশ সেনাবাহিনী"ত বিদ্ৰোহী বাঙালি সৈন্যৰ সংখ্যা বাঢ়িয়েই আছিল। এই বাঙালি সৈন্যৰ দলবোৰ ধীৰে ধীৰে মুক্তিবাহিনীৰ সৈতে যুক্ত হয় আৰু তেওঁলোকৰ অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ আধিক মজবুত হয়। ১৯৭১ চনৰ ১২ এপ্ৰিল কৰ্ণেল আটাউল গণি ওচমানীয়ে তেলিয়াপাৰা(সিলেট) হেডকোৱাৰ্টাৰত সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ১৯৭১ চনৰ ১২এপ্ৰিল ওচমানীক সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ সৰ্বাধিনায়ক নিয়োগ কৰা হয়। ১১-১২ জুলাইৰ মাজত বাংলাদেশ মুক্তি বাহিনীক সংগঠিত কৰিবলৈ গুৰুতৰ পদক্ষেপ হাতত লোৱা হয়। কলিকাতাত চেক্টৰ কমাণ্ডাৰসকলৰ এক সভাত যুদ্ধৰ কৌশল, বিদ্যমান সমস্যা আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰতিৰোধ পৰিকল্পনাৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি চাৰিটি সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। সেইবোৰ আছিল: '''যোদ্ধাসকলৰ গঠন আৰু কৌশল হ’ব এনেধৰণৰ''' : * প্ৰতিটো গেৰিলা দলত ৫ৰ পৰা ১০জন প্ৰশিক্ষিত যোদ্ধা থাকিব, যাৰ বাংলাদেশৰ নিৰ্দিষ্ট কিছুমান ঠাইলৈ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট দায়িত্ব দি পঠিওৱা হ’ব। * সাধাৰণ যোদ্ধাসকলে শত্ৰুৰ ওপৰত সম্মুখ ৰণত অৱতীৰ্ণ হ’ব। এইসকলৰ ৫০ৰ পৰা ১০০জনৰ ওচৰত অস্ত্ৰ থাকিব। শত্ৰুৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ স্বেচ্ছাসেৱক অনুসন্ধানকাৰী নিয়োজিত কৰা হ’ব৷ এওঁলোকৰ ৩০ ভাগ লোক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰে সুসজ্জিত থাকিব৷ * নিয়মিত বাহিনীক বেটেলিয়ন আৰু চেক্টৰত বিভক্ত কৰা হ’ব। '''সামৰিক অভিযানকালত তলত উল্লেখ কৰা কৌশলবোৰ গ্ৰহণ কৰা হ’ব''' : * বাংলাদেশৰ অভ্যন্তৰভাগত আকস্মিক আক্ৰমণ চলাবলৈ বিপুল সংখ্যক গেৰিলাক পঠিওৱা হ’ব৷ * শিল্প কাৰখানাবোৰক নিষ্ক্ৰিয় কৰিবলৈ বৈদ্যুতিক সৰবৰাহ ব্যাহত কৰা হ’ব। * পাকিস্তানীসকলৰ কেঁচামাল আৰু প্ৰস্তুত কৰা পণ্য ৰপ্তানিত বাধা দিয়া হ’ব। * কৌশলগত সুবিধাৰ বাবে শত্ৰুকে ছত্ৰভঙ্গ কৰাব লাগিব। * সম্পূৰ্ণ বাংলাদেশক ১১টি ভাগত ভাগ কৰা হ’ব। * মূলত ভাৰতীয় সেনাবাহিনী দ্বাৰা প্ৰশিক্ষিত আৰু সশস্ত্ৰ মুক্তিবাহিনীৰ বাহিৰেও পৃথক (জাতীয়তাবাদী বা বামপন্থি) নেতৃত্বত কিছুসংখ্যক স্বতন্ত্ৰ গেৰিলা বাহিনীয়ে সফলভাবে কিছুমান ঠাই নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। ==তথ্য সূত্ৰ== pghrt2zjoypi8blzjulqdiw49es1kik 0 101116 646268 401556 2026-10-20T17:37:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646268 wikitext text/x-wiki '''মনি সিং''' ({{lang-bn|মনি সিং}}; ২৮ জুন ১৯০১– ৩১ ডিচেম্বৰ ১৯৯০) বা '''কমৰেড মনি সিং''' আছিল জনপ্ৰিয় বঙালী কমিউনিষ্ট ৰাজনীতিবিদ। তেওঁ [[পাকিস্তান|পূব পাকিস্তান]]ৰ কমিউনিষ্ট দলৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল। ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধ|বাংলাদেশ মুক্তিযুদ্ধ]]ৰ সময়ত তেওঁ মুক্তি বাহিনীৰ গেৰিলা গোট পৰিচালনা কৰিছিল। বাংলাদেশৰ অস্থায়ী চৰকাৰৰ উপদেষ্টা হিচাপেও তেওঁ কৰ্মৰত আছিল।<ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/politics/2005/12/30/comrade-moni-singh-s-15th-death-anniversary-observed|title=Comrade Moni Singh's 15th death anniversary observed|work=bdnews24.com|access-date=2019-02-11}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.observerbd.com/2014/12/31/63966.php|title=Moni Singh's death anniversary today|work=The Daily Observer|access-date=2019-02-11|archivedate=2019-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190212011207/http://www.observerbd.com/2014/12/31/63966.php|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন == সিঙৰ জন্ম হৈছিল ১৯০১ চনৰ ২৮ জুনত [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]ৰ বংগ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ মৈমনসিং জিলাৰ চুছাং-দুৰ্গাপুৰত। তেওঁ [[কলিকতা|কলকাতা]]তে মাধ্যমিক শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। ১৯১৪ চনত তেওঁ অনুশীলন সমিতিত যোগদান কৰে। ১৯২৫ চনত সমিতি এৰি তেওঁ ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট দলত যোগদান কৰে।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Singh,_Moni|title=Singh, Moni|last=Khan|first=Saleh Athar|website=Banglapedia|access-date=11 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125143042/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Singh,_Moni|archivedate=25 November 2020|deadurl=yes}}</ref> মণি সিঙৰ পিতৃৰ নাম কালি কুমাৰ সিং। ককাদেউতাক এজন জমিদাৰ। আনহাতে তেওঁৰ মাতৃ আছিল সুছাং দুৰ্গাপুৰৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যা।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-216439|title=Comrade Moni Singh: A lifelong communist|date=2012-01-01|work=The Daily Star|language=en|access-date=2019-02-11}}</ref> == কৰ্মজীৱন == মণি সিঙে ১৯৩০ চনৰ পৰা ১৯৩৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহ পৰ্যন্ত কাৰাগাৰত আছিল। মুক্তি পোৱাৰ পিছত তেওঁ পুনৰ চুছাং-দুৰ্গাপুৰলৈ গুচি যায় য'ত তেওঁ কৃষকসকলক নেতৃত্ব দি টাংকাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। ১৯৪৫ চনত নেট্ৰ'কোনা জিলাত সৰ্বভাৰতীয় কিষাণ সভাৰ আয়োজক হিচাপে তেওঁ কাম কৰে। তেওঁ হাজং জনজাতিৰ লোকসকলক একত্ৰিত কৰি টাংকা ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰিছিল যি এসময়ত হিংসাত্মক হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ বিৰুদ্ধে গ্ৰেপ্তাৰৰ আদেশ জাৰি কৰা হয় আৰু তেওঁৰ সম্পত্তি জব্দ কৰা হয়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FjZ7DwAAQBAJ&q=Tanka+system+east+pakistan&pg=PT80|title=Partition of India: Postcolonial Legacies|last=Ranjan|first=Amit|date=2018-11-20|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780429750526|language=en}}</ref> ১৯৪৭ চনৰ আগষ্ট মাহত ভাৰত বিভাজনৰ পূৰ্বে সিং এজন সফল শ্ৰমিক নেতা হিচাপে পৰিচিত হৈছিল যিয়ে শোষণমূলক শ্ৰমিক প্ৰথা বিলুপ্ত কৰাৰ আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল। ১৯৩০–৩৭, ১৯৬৭–৬৯ আৰু ১৯৬৯–৭১ চনত তেওঁক তিনিবাৰকৈ দীৰ্ঘদিনৰ বাবে কাৰাগাৰলৈ নিক্ষেপ কৰা হৈছিল। ১৯৫১ চনত [[বাংলাদেশ]]খন পাকিস্তানৰ অংশ হৈ থকাৰ সময়ত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে পূব পাকিস্তানৰ কমিউনিষ্ট দলৰ মুৰব্বী নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু মৃত্যুৰ আগলৈকে তেওঁৰ দলৰ নেতৃত্ব দিছিল। [[চীন]]-[[ছোভিয়েট ইউনিয়ন|ছোভিয়েট]] বিভাজনৰ পিছত সিঙে ছোভিয়েটৰ পক্ষ লয়। ইয়াৰ বাবেই ১৯৬৬ চনত দলটো বিভাজিত হয়। ১৯৬৯ চনৰ গণ বিদ্ৰোহৰ পিছত তেওঁক মুকলি কৰি দিয়া হয়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/magazine/2017/02/03/moni-singh-life-revolutionary|title=Moni Singh: Life of a revolutionary|date=2017-02-03|work=Dhaka Tribune|access-date=2019-02-11}}</ref> সিঙে বাংলাদেশৰ মুক্তি যুদ্ধত যুঁজিছিল আৰু মুজিবনগৰ চৰকাৰৰ পৰামৰ্শদাতা পৰিষদৰ সদস্য আছিল। তেওঁ ১৯৭৩ চনত বাংলাদেশৰ কমিউনিষ্ট দলৰ সভাপতি নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৭৫ চনত তেওঁ বাংলাদেশ কৃষক শ্ৰমিক আৱামি লীগ চৰকাৰত যোগদান কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত [[:en:Assassination_of_Sheikh_Mujibur_Rahman|শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমান]]ৰ হত্যা আৰু বাংলাদেশ কৃষক শ্ৰমিক আৱামি লীগ চৰকাৰ ভংগ হোৱাৰ পাছত ১৯৭৬ চনত তেওঁ বাংলাদেশৰ কমিউনিষ্ট দলক পুনৰুজ্জীৱিত কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ১৯৭৮ চনত গণতান্ত্ৰিক মিত্ৰজোঁটৰ অংশ হিচাপে বাংলাদেশৰ দ্বিতীয় সাধাৰণ নিৰ্বাচনত অংশগ্ৰহণ কৰে। ১৯৮০ চনত তেওঁ বাংলাদেশৰ কমিউনিষ্ট দলৰ সভাপতি নিৰ্বাচিত হৈ মৃত্যুৰ আগলৈকে সেই পদ অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল। তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''জীৱন সংগ্ৰাম'' (১৯৮৩) [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]লৈ অনুবাদ কৰাৰ পূৰ্বে প্ৰথম বাংলা ভাষাত প্ৰকাশ পাইছিল। ইংৰাজী সংস্কৰণটোৰ নাম আছিল: ''Life is a Struggle'' (১৯৮৮)।<ref name=":0" /> == মৃত্যু == ১৯৯০ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত মণি সিঙৰ মৃত্যু হয়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=http://archive.newagebd.net/84900/moni-singh-remembered/|title=Moni Singh remembered|work=New Age|date=10 January 2015|language=en-GB|access-date=2019-02-11}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>২০০৪ চনত তেওঁক ''স্বাধীনতা দিৱসৰ বঁটা''ৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bJfcCPUr0OoC&q=comrade+moni+singh&pg=PA355|title=Historical Dictionary of Bangladesh|last=Rahman|first=Syedur|date=2010-04-27|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780810874534|pages=355|language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] hy7c3z2yrcrbow27sx454vg7wyfmotl 0 101273 646317 401711 2026-10-20T20:04:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646317 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = মীৰ কাছিম | native_name = মীৰ কাশিম | titletext = | more = | image = Mir Qasim.jpg | alt = | caption = | succession = বেংগল আৰু বিহাৰৰ নৱাব আৰু নাজিম | reign = ২০ অক্টোবৰ ১৭৬০ – ৭ জুলাই ১৭৬৩ | predecessor = [[মীৰ জাফৰ]] | successor = [[মীৰ জাফৰ]] | death_date = {{Death date|df=yes|1777|05|08|}} | death_place = কটৱাল, মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য | spouse = নৱাব ফাতিমা বেগম চাহিবা, [[মীৰ জাফৰ]] আৰু শ্বাহ খানুমৰ কন্যা | issue = {{startplainlist}} * Mirza Ghulam Uraiz Ja'afari * Mirza Muhammad Baqir ul-Husain * Nawab Muhammad Aziz Khan Bahadur * Nawab Badr ud-din Ali Khan Bahadur {{endplainlist}} | full name = Mīr Muhqammad qasim Ali khan | noble family =Najafi | father = মীৰ ৰাজি খান | image_size = | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = মোগল সাম্ৰাজ্য | branch = বংগৰ নৱাব | rank = চুৱেদাৰ, নৱাব | battles = বেংগলৰ যুদ্ধ <br /> বক্সাৰৰ যুদ্ধ }} }} '''মীৰ কাছিম''' (বাংলা: মীৰ কাশিম; মৃত্যু ৮ মে’ ১৭৭৭) ১৭৬০ চনৰ পৰা ১৭৬৩ চনলৈ বংগৰ নৱাব আছিল। ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সমৰ্থনত, শহুৰেক মীৰ জাফৰৰ ঠাইত, মীৰ কাছিমক বংগৰ নৱাব পতা হৈছিল। পিছত মীৰ জাফৰে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সৈতে বিবাদত লিপ্ত হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ পৰিৱৰ্তে ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সৈতে মিত্ৰতা গঢ়ি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। অৱশেষত ব্ৰিটিছে চিনচুৰাত ডাচ্চসকলক পৰাস্ত কৰে আৰু মীৰ জাফৰক আঁতৰাই তেওঁৰ ঠাইত মীৰ কাছিমক নিযুক্ত কৰে।<ref name="Banglapedia">{{cite book |last=Shah |first=Mohammad |year=2012 |chapter=Mir Qasim |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mir_Qasim |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301125349/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mir_Qasim |archivedate=2017-03-01 |access-date=2024-01-08}}</ref> কাছিম পিছত ব্ৰিটিছসকলৰপৰা আঁতৰি আহে আৰু বক্সাৰত তেওঁলোকৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়ে। তেওঁৰ পৰাজয়ক উত্তৰ আৰু পূব ভাৰতৰ এক বৃহৎ অংশত ব্ৰিটিছসকলৰ প্ৰভাৱশালী শক্তি হৈ পৰাৰ এক মুখ্য কাৰণ হিচাপে ধৰা হয়।<ref>{{cite book |last=McLynn |first=Frank |date=2006 |title=1759: The Year Britain Became Master of the World |url=https://books.google.com/books?id=7bncduYFrVYC&pg=PA389 |publisher=Grove Press |page=389 |isbn=978-0-8021-4228-3}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৰিয়াল== মীৰ চৈয়দ কাছিম মীৰ মুহম্মদ ৰাজি খানৰ পুত্ৰ আছিল। তেওঁৰ ককাদেউতাক চৈয়দ হুছেইন ৰিধৱীয়ে ঔৰঙ্গজেৱৰ শাসনকালত মোগল সাম্ৰাজ্যত প্ৰৱেশ কৰিছিল, যি তেওঁক মীৰ হাদীৰ (শ্বেখ চুলেমান ফেজাইল) জীয়ৰীৰ সৈতে বিয়া পাতি দিছিল। ৰিধৱীক ইমতিয়াজ খান উপাধি প্ৰদান কৰা হয়, আৰু ৱাকিয়া-নাভিছ (অভ্যন্তৰীণ মন্ত্ৰী) আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বিহাৰৰ দেৱান পদত নিযুক্তি দিয়া হয়। কাছিমৰ ককাদেউতাকে খালিছ ছদ্মনামেৰে পাৰ্চী ভাষাত কবিতা লিখিছিল।<ref>{{cite journal|page=177|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280586/page/n199/mode/2up|journal=The Journal of the Bihar Research Society|volume=32|year=1946|publisher=Bihar Research Society|title=Bihar in the time of Aurangzeb|author=Syed Hasan Askari}}</ref> কাছিমে মীৰ জাফৰ আৰু শ্বাহ খানুমৰ কন্যা ফাতিমা বেগম তথা বংগৰ নৱাব আলিবৰ্দী খানৰ নাতিনীৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল।<ref>{{cite book|title=The Murshidabad Guide: A Brief Historical Survey of Murshidabad, from 1704 to 1969|page=27|author=Ali Khan, Syed Muhammad Reza|year=1975|publisher=Shaykh Pear Mohammed}}</ref><ref>{{cite book|title=From Plassey to Pakistan: The Family History of Iskander Mirza, the First President of Pakistan|year=2002|author=Mirza, Humayun|publisher=University Press of America|isbn=9780761823490}}</ref> বংগৰ নৱাব হোৱাৰ আগতে তেওঁ প্ৰায় দুটা দশক ৰংপুৰৰ ফৌজাদাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>{{cite journal|journal=Proceedings|page=332|publisher=[[Indian History Congress]]|title=Note on the northern frontier of Bengal from Murshid Kuli Khan to Warren Hastings|year=1970|volume=31|author=Majumdar, A. B.}}</ref> ==সংক্ষিপ্ত জীৱনী== [[File:The Navab's arrival before Clive's position.jpg|thumb|right|200px|ক্লাইভৰ পদাভিষেকৰ আগতে নৱাবৰ আগমণ।]] সিংহাসনত আৰোহণ কৰাৰ পিছত, মীৰ কাছিমে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক আড়ম্বৰপূৰ্ণ উপহাৰেৰে পুৰস্কৃত কৰে। তেওঁ বাৰ্দ্ধমান, মেদিনীপুৰ আৰু চিটাগং জিলাৰ ৰাজহ সংগ্ৰহৰ অধিকাৰও প্ৰদান কৰে। [উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন] অৱশ্যে, কাছিমে সোনকালেই বাণিজ্যিক বিষয়ত কোম্পানীৰ সৈতে বিবাদত লিপ্ত হয়, কিয়নো কোম্পানীয়ে তেওঁলোকৰ সামগ্ৰীৰ ওপৰত কাছিমৰ আমদানি আৰু ৰপ্তানি শুল্ক আৰোপ কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত আপত্তি কৰিছিল। তেওঁলোকে সকলো বিদেশী ব্যৱসায়ীৰ ৯শতাংশ শুল্ক আৰোপ কৰাত আপত্তি কৰিছিল। কাছিম আৰু কোম্পানীৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ লাহে লাহে অৱনতি ঘটিছিল, আৰু তেওঁ বৰ্তমানৰ বিহাৰৰ মুৰ্ছিদাবাদৰ পৰা মুংগেৰলৈ তেওঁৰ ৰাজধানী স্থানান্তৰিত কৰি তাত সেনা সংগ্ৰহ কৰে আৰু কৰ সংগ্ৰহ সুশৃংখল কৰি তেওঁৰ নতুন সৈন্যসকলক পুঁজি যোগান ধৰে।<ref name="Banglapedia" /> কাছিমে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মোগল অনুজ্ঞাপত্ৰ (দস্তক)ক লৈ তেওঁলোকৰ স্থিতিৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল; এই অনুজ্ঞাপত্ৰৰ অৰ্থ আছিল যে, তেওঁলোকে কৰ পৰিশোধ নকৰাকৈ ব্যৱসায় কৰিব পাৰে (কিন্তু, দস্তক থকা আন স্থানীয় ব্যৱসায়ীসকলে তেওঁলোকৰ ৰাজহৰ ৪০% লৈকে কৰ হিচাপে পৰিশোধ কৰিব লাগিব)। ব্ৰিটিছে এই কৰ পৰিশোধ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত হতাশ হৈ মীৰ কাছিমে স্থানীয় ব্যৱসায়ীসকলৰ ওপৰতো কৰ বাতিল কৰে। ইয়াৰ ফলত ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ীসকলে এতিয়ালৈকে উপভোগ কৰি অহা সুবিধাবোৰৰপৰা বঞ্চিত হৈছিল আৰু শত্ৰুতা গঢ়ি উঠিছিল। মীৰ কাছিমে ১৭৬৩ চনত পাটনাত কোম্পানীৰ কাৰ্যালয় আক্ৰমণ কৰে, যাৰ ফলত আৱাসীসহ কেইবাজনো ইউৰোপীয় লোক নিহত হয়। মীৰ কাছিমে অৱধৰ চুজা-উদ-দৌলা আৰু ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে বৰ্তমানৰ মোগল সম্ৰাট শ্বাহ আলম দ্বিতীয়ৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল। অৱশ্যে, ১৭৬৪ চনত বক্সাৰ যুদ্ধত তেওঁলোকৰ মিলিত বাহিনী পৰাজিত হৈছিল।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=fDxyDwAAQBAJ&pg=PA90 |title=Through The Ages History & Civics class 8 |last=Gupta |first=Tapati Das |publisher=S. Chand Publishing |isbn=9789352534173 }}</ref> নেপালৰ প্ৰথম ৰজা মহাৰাজাধিৰাজ পৃথ্বী নাৰায়ণ শ্বাহৰ শাসনকালত কাছিমে ১৭৬৩ চনত নেপালৰ হিন্দু ৰাজ্যত এটি চমু আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। মাকৱানপুৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী কনক সিং বানিয়াই মাকৱানপুৰৰ ৰজা বিক্ৰম সেনক বন্দী কৰি ৰখাৰ পিছত শ্বাহৰ বিৰুদ্ধে কাছিমৰ হস্তক্ষেপৰ বাবে অনুৰোধ জনাইছিল। কাছিমে নেপাল আক্ৰমণ কৰিবলৈ তেওঁৰ সেনাপতি গুৰগিন খানৰ অধীনত এটা সামৰিক বাহিনী প্ৰেৰণ কৰিছিল। তেওঁৰ আগৰ চিৰাজ-উদ-দৌলাৰ বিপৰীতে, মীৰ কাছিম এগৰাকী কাৰ্যকৰী আৰু জনপ্ৰিয় শাসক আছিল। বক্সাৰত তেওঁলোকৰ বিজয়ে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক সাত বছৰ আগতে পলাশী আৰু পাঁচ বছৰ আগতে বেদাৰাতকৈ প্ৰকৃত অৰ্থত বংগ প্ৰদেশত এক শক্তিশালী শক্তি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৭৯৩ চনৰ ভিতৰত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে নিজামাত (মোগল চুজেৰাইণ্টিৰ কথা উল্লেখ কৰি) বিলুপ্ত কৰে আৰু পূৰ্বৰ মোগল প্ৰদেশৰ সম্পূৰ্ণ বাঘজৰী নিজৰ হাতলৈ আনে। ==মৃত্যু== বক্সাৰত পৰাজয় বৰণেৰে তেওঁৰ সকলো সৈন্য আৰু প্ৰতিপত্তি হেৰুওৱাৰ পিছত কাছিমক চুজা-উদ-দৌলাই ১৭৬৪ চনৰ ২৩ অক্টোবৰত তেওঁৰ শিবিৰৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰে; বহিষ্কাৰৰ পিছত কাছিম ক্ৰমে ৰোহিলাখণ্ড, এলাহাবাদ, গোহাদ আৰু যোধপুৰলৈ পলাই যায় আৰু অৱশেষত ১৯৭৪ত দিল্লী ওচৰৰ কোটৱালত বসতি স্থাপন কৰে।{{Cn}} ১৯৭৭ চনৰ ৮ মে’ তাৰিখে দিল্লীৰ ওচৰৰ কোতৱালত মীৰ কাছিমৰ কিছু অস্পষ্ট কাৰণ আৰু অত্যাধিক দৰিদ্ৰতাৰ ফলত মৃত্যু হৈছিল।{{Cn}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} {{s-start}} {{s-hou|||(অজ্ঞাত)|৮ মে’|১৭৭৭}} {{s-bef|before=[[চৌলত জং]]}} {{s-ttl|title=ৰংপুৰৰ ফৌজদাৰ|years=১৭৪০ – ২০ অক্টোবৰ ১৭৬০}} {{s-aft|after=[[আবিদ আলি খান]]}} |- {{s-bef|before=[[মীৰ জাফৰ]]}} {{s-ttl|title=বংগৰ নৱাব|years=২০ অক্টোবৰ ১৭৬০ – ৭ জুলাই ১৭৬৩}} {{s-aft|after=[[মীৰ জাফৰ]]}} {{end}} [[শ্ৰেণী:বংগৰ নৱাব]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] mihefz2lth95zx25w0210jtpvz2fn3n 0 105389 646237 631906 2026-10-20T12:52:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646237 wikitext text/x-wiki '''বহনক্ষম উন্নয়ন''' ({{lang-en|Sustainable development}}) বিকাশ আৰু মানৱ উন্নয়নৰ এনে এক পদ্ধতি, যিয়ে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মই নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ ক্ষমতাৰ সৈতে আপোচ কৰিব নলগাকৈ বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে।<ref name=":1">United Nations General Assembly (1987) .[https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/5987our-common-future.pdf ''Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331195909/https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/5987our-common-future.pdf|date=31 March 2022}}. Transmitted to the General Assembly as an Annex to document A/42/427 – Development and International Co-operation: Environment.</ref><ref name=":72">{{cite web |author=United Nations General Assembly |date=20 March 1987 |title=''Report of the World Commission on Environment and Development: Our Common Future''; Transmitted to the General Assembly as an Annex to document A/42/427 – Development and International Co-operation: Environment; Our Common Future, Chapter 2: Towards Sustainable Development; Paragraph 1 |url=http://www.un-documents.net/ocf-02.htm |access-date=1 March 2010 |publisher=[[United Nations General Assembly]]}}</ref> ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে এনে এখন সমাজ গঢ়ি তোলা, য'ত জীৱন-যাপনৰ ব্যৱস্থা আৰু সম্পদ আহৰণে গোলকীয় অখণ্ডতাক ক্ষতিগ্ৰস্ত নকৰাকৈ মানুহৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Robert |first1=Kates W. |last2=Parris |first2=Thomas M. |last3=Leiserowitz |first3=Anthony A. |title=What is Sustainable Development? Goals, Indicators, Values, and Practice |url=https://archive.org/details/sim_environment_2005-04_47_3/page/n8 |journal=Environment: Science and Policy for Sustainable Development |date=2005 |volume=47 |issue=3 |pages=8–21 |doi=10.1080/00139157.2005.10524444|bibcode=2005ESPSD..47c...8R |s2cid=154882898 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mensah |first1=Justice |title=Sustainable development: Meaning, history, principles, pillars, and implications for human action: Literature review |journal=Cogent Social Sciences |date=2019 |volume=5 |issue=1 |pages=1653531 |doi=10.1080/23311886.2019.1653531 |doi-access=free}}</ref> বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য হৈছে অৰ্থনীতি, পৰিৱেশ, আৰু সামাজিক কল্যাণৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰা। ১৯৮৭ চনত ব্ৰুণ্ডটলেণ্ড প্ৰতিবেদনে বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণাটোক অধিক পৰিচিত কৰাত সহায় কৰিছিল। বহনক্ষম উন্নয়নৰ ওপৰতে বহনক্ষমতাৰ ধাৰণাটো সোমাই থাকে, যিটো এটা নীতিগত ধাৰণা। [[ইউনেস্কো]]ৱে দুয়োটা ধাৰণাৰে মাজত এটা পাৰ্থক্য তলত দিয়া ধৰণে প্ৰণয়ন কৰিছিল: "বহনক্ষমতাক প্ৰায়ে দীৰ্ঘম্যাদী লক্ষ্য হিচাপে (অৰ্থাৎ অধিক বহনক্ষম পৃথিৱী বুলি) ভবা হয়, আনহাতে বহনক্ষম উন্নয়নে ইয়াক লাভ কৰাৰ বহুতো প্ৰক্ৰিয়া আৰু পথক বুজায়।" <ref name=":4">{{Cite web |last= |date=2015-08-03 |title=Sustainable Development |url=https://en.unesco.org/themes/education-sustainable-development/what-is-esd/sd |access-date=20 January 2022 |website=UNESCO |language=en}}</ref> এই ধাৰণাৰ সৈতে বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণাটোৰ কিছুমান সমস্যা। কিছুমান পণ্ডিতে ইয়াক বিৰোধাভাসৰ অলংকাৰ বুলি কয়, কাৰণ তেওঁলোকৰ মতে উন্নয়ন স্বাভাৱিকতে অস্থায়ী। এতিয়ালৈকে যি অগ্ৰগতিৰ অভাৱত আন মন্তব্যকাৰীসকল হতাশ হৈছে।<ref name=":13">{{cite journal |last1=Brown |first1=James H. |date=2015 |title=The Oxymoron of Sustainable Development |journal=[[BioScience]] |volume=65 |issue=10 |pages=1027–1029 |doi=10.1093/biosci/biv117 |doi-access=free}}</ref><ref name=":15">{{cite journal |last1=Williams |first1=Colin C |last2=Millington |first2=Andrew C |date=2004 |title=The diverse and contested meanings of sustainable development |journal=[[The Geographical Journal]] |volume=170 |issue=2 |pages=99–104 |bibcode=2004GeogJ.170...99W |doi=10.1111/j.0016-7398.2004.00111.x |s2cid=143181802}}</ref> এই সমস্যাটোৰ এটা অংশ হ'ল, উন্নয়নৰ সংজ্ঞাই অবিচলভাবে নিৰ্ধাৰিত হোৱা নাই।<ref name=":10">{{Cite book |last=Berg |first=Christian |title=Sustainable action: overcoming the barriers |date=2020 |isbn=978-0-429-57873-1 |location=Abingdon, Oxon |oclc=1124780147}}</ref> ১৯৯২ চনত ৰিঅ’ ডি জেনেইৰ’ত অনুষ্ঠিত হোৱা গোলকীয় সন্মিলনত আৰম্ভ হোৱা ৰিঅ’ প্ৰক্ৰিয়াই বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণাটোক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচীত স্থান দিছে। ২০১৫ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ পৰিষদে (UNGA) ২০৩০ চনৰ বাবে বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰে। == বহনক্ষম উন্নয়নৰ সংজ্ঞা == ১৯৮৭ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পৰিৱেশ আৰু উন্নয়ন আয়োগে আমাৰ সাধাৰণ ভৱিষ্যতৰ প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰে, যাক সাধাৰণতে ব্ৰুণ্ডটলেণ্ড প্ৰতিবেদন বুলি কোৱা হয়।<ref name=":1" /> এই প্ৰতিবেদনত "বহনক্ষম উন্নয়ন"ৰ সংজ্ঞা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যিটো এতিয়া বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে:<ref name=":1" /><ref>{{cite journal |last1=Keeble |first1=Brian R. |title=The Brundtland report: 'Our common future' |journal=Medicine and War |date=1988 |volume=4 |issue=1 |pages=17–25 |doi=10.1080/07488008808408783}}</ref> ভৱিষ্যত প্ৰজন্মই নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ ক্ষমতাক আপোচ নকৰাকৈ বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰি কৰা উন্নয়নেই হ’ল বহনক্ষম উন্নয়ন। ইয়াৰ ভিতৰত দুটা মূল ধাৰণা আছে:- *‘প্ৰয়োজন’ৰ ধাৰণাটোৱে বিশেষকৈ বিশ্বৰ দৰিদ্ৰসকলৰ অত্যাৱশ্যকীয় প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ, যাক অতিক্ৰমণীয় অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া উচিত; আৰু প্ৰযুক্তি আৰু সামাজিক সংগঠনৰ অৱস্থাই পৰিৱেশৰ বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যতৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ ক্ষমতাৰ ওপৰত জাপি দিয়া সীমাবদ্ধতাৰ ধাৰণা। * পৰিৱেশ আৰু উন্নয়নৰ বিশ্ব আয়োগ, আমাৰ সাধাৰণ ভৱিষ্যত(১৯৮৭) এইদৰে বহনক্ষম উন্নয়নে অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন, পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু সামাজিক কল্যাণৰ মাজত ভাৰসাম্য বিচাৰি উলিয়াবলৈ চেষ্টা কৰে। === বহনক্ষমতাৰ অৰ্থ === [[File:Visualization of pillars of sustainability.webp|thumb|বহনক্ষমতা আৰু ইয়াৰ তিনিটা মাত্ৰাৰ তিনিটা দৃশ্যমান উপস্থাপন: বাওঁফালৰ ছবিখনে বহনক্ষমতাক তিনিটা ছেদক বৃত্ত হিচাপে দেখুৱাইছে। ওপৰৰ সোঁফালে ই এটা নেষ্টেড এপ্ৰ’চ। তলৰ সোঁফালে ই তিনিটা স্তম্ভ।<ref name="Purvis" /> নেষ্টেড উপবৃত্তাকাৰৰ সৈতে আঁচনিখনে মাত্ৰাসমূহৰ এটা স্তৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, বাকী দুটাৰ বাবে ''পৰিৱেশ''ক ভেটি হিচাপে ৰখা হৈছে। |290x290px]] দীৰ্ঘদিন ধৰি পৃথিৱীত মানুহৰ সহ-অৱস্থানৰ বাবে বহনক্ষমতা এক সামাজিক লক্ষ্য। এই শব্দটোৰ সংজ্ঞা বিতৰ্কিত আৰু সাহিত্য, প্ৰসংগ আৰু সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ ৰূপৰ ভিন্নতা দেখা যায়।<ref name="Ramsey-2015">{{Cite journal |last=Ramsey |first=Jeffry L. |date=2015 |title=On Not Defining Sustainability |url=http://link.springer.com/10.1007/s10806-015-9578-3 |journal=Journal of Agricultural and Environmental Ethics |language=en |volume=28 |issue=6 |pages=1075–1087 |doi=10.1007/s10806-015-9578-3 |issn=1187-7863 |s2cid=146790960}}</ref><ref name="Purvis">{{Cite journal |last1=Purvis |first1=Ben |last2=Mao |first2=Yong |last3=Robinson |first3=Darren |date=2019 |title=Three pillars of sustainability: in search of conceptual origins |journal=Sustainability Science |language=en |volume=14 |issue=3 |pages=681–695 |doi=10.1007/s11625-018-0627-5 |bibcode=2019SuSc...14..681P |issn=1862-4065 |doi-access=free}} </ref> বহনক্ষমতাৰ সাধাৰণতে তিনিটা মাত্ৰা (বা স্তম্ভ) থাকে: পৰিৱেশ, অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক।<ref name="Purvis" /> বহুতো সংজ্ঞাই পৰিৱেশৰ মাত্ৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref name="Kotze-2022">{{Citation |last1=Kotzé |first1=Louis J. |date=2022 |work=The Political Impact of the Sustainable Development Goals: Transforming Governance Through Global Goals? |pages=140–171 |editor-last=Sénit |editor-first=Carole-Anne |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781009082945.007 |isbn=978-1-316-51429-0 |last2=Kim |first2=Rakhyun E. |last3=Burdon |first3=Peter |last4=du Toit |first4=Louise |last5=Glass |first5=Lisa-Maria |last6=Kashwan |first6=Prakash |last7=Liverman |first7=Diana |last8=Montesano |first8=Francesco S. |last9=Rantala |first9=Salla |title=Planetary Integrity |editor2-last=Biermann |editor2-first=Frank |editor3-last=Hickmann |editor3-first=Thomas |doi-access=free}}</ref> ইয়াৰ ভিতৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতিকে ধৰি পৰিৱেশৰ মূল সমস্যাসমূহ সমাধান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে। বহনক্ষমতাৰ ধাৰণাটোৱে বিশ্ব, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হ'ব পাৰে।<ref name="Berg-2020">{{Cite book |last=Berg |first=Christian |title=Sustainable action: overcoming the barriers |publisher=Routledge |date=2020 |isbn=978-0-429-57873-1 |location=Abingdon, Oxon |oclc=1124780147}}</ref> ইয়াৰ সৈতে জড়িত এটা ধাৰণা হ'ল, বহনক্ষম উন্নয়ন আৰু এই শব্দবোৰৰ অৰ্থ প্ৰায়ে একেটা কথাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="EB-2022">{{Cite news |title=Sustainability |url=https://www.britannica.com/science/sustainability |access-date=31 March 2022 |newspaper=Encyclopedia Britannica}}</ref> ইউনেস্কোৱে দুয়োটাকে এনেদৰে পৃথকৰূপে ব্যৱহাৰ কৰে:- "বহনক্ষমতাক প্ৰায়ে দীৰ্ঘম্যাদী লক্ষ্য হিচাপে (অৰ্থাৎ অধিক বহনক্ষম পৃথিৱী) ভবা হয়; আনহাতে বহনক্ষম উন্নয়নে ইয়াক লাভ কৰাৰ বহুতো প্ৰক্ৰিয়া আৰু পথক বুজায়।" <ref name="UNESCO-2015">{{Cite web |date=2015-08-03 |title=Sustainable Development |url=https://en.unesco.org/themes/education-sustainable-development/what-is-esd/sd |access-date=20 January 2022 |website=UNESCO |language=en}}</ref> == ধাৰণাটোৰ বিকাশ == বহনক্ষম উন্নয়নৰ শিপা বহনক্ষম বন ব্যৱস্থাপনা সম্পৰ্কীয় ধাৰণাসমূহৰ পৰাই আছে, যিবোৰ ইউৰোপত ১৭ আৰু ১৮ শতিকাৰ সময়ছোৱাত বিকশিত হৈছিল।<ref name="Grober2">Ulrich Grober: Deep roots&nbsp; — [https://bibliothek.wzb.eu/pdf/2007/p07-002.pdf A conceptual history of "sustainable development" (Nachhaltigkeit)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925121333/https://bibliothek.wzb.eu/pdf/2007/p07-002.pdf |date=25 September 2021 }}, Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung, 2007</ref><ref name="Blewitt-2015">{{cite book |last1=Blewitt |first1=John |title=Understanding Sustainable Development |date=2014 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-70782-4 }}{{pn|date=July 2023}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Du Pisani |first1=Jacobus A. |title=Sustainable development – historical roots of the concept |journal=Environmental Sciences |date=2006 |volume=3 |issue=2 |pages=83–96 |doi=10.1080/15693430600688831 |doi-access=free|bibcode=2006JIES....3...83D }}</ref> ইংলেণ্ডত কাঠৰ সম্পদৰ অভাৱৰ প্ৰতি ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা সচেতনতাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাইজন ইভেলিনে ১৬৬২ চনত লিখা ''চিলভা'' ৰচনাত যুক্তি দিছিল যে, "গছৰ বীজ সিঁচা আৰু পুলি ৰোপণ কৰাটো প্ৰতিজন মাটিৰ মালিকৰ জাতীয় কৰ্তব্য হিচাপে গণ্য কৰিব লাগে, যাতে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অতিমাত্ৰা শোষণৰ দৰে ধ্বংসাত্মক কামবোৰ বন্ধ কৰিব পৰা যায়।" ১৭১৩ চনত চেক্সনৰ প্ৰথম নিৰ্বাচক ফ্ৰেডেৰিক অগাষ্টাছৰ সেৱাত থকা জ্যেষ্ঠ খনন প্ৰশাসক হান্স কাৰ্ল ভন কাৰ্লোভিচে বনজ সম্পদৰ ওপৰত ৪০০ পৃষ্ঠাৰ ''চিলভিকালচাৰা ইক’ন’মিক্স''(Sylvicultura economics) প্ৰকাশ কৰে। ইভেলিন আৰু ফ্ৰান্সৰ মন্ত্ৰী জাঁ-বেপ্টিষ্ট কলবাৰ্টৰ ধাৰণাসমূহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ভন কাৰ্লোভিচে স্থায়ী উৎপাদনৰ বাবে বনাঞ্চল পৰিচালনাৰ ধাৰণাটো বিকশিত কৰে।<ref name="Grober2" /> তেওঁৰ এই কামে আলেকজেণ্ডাৰ ভন হামবল্ড আৰু জৰ্জ লুডৱিগ হাৰ্টিগকে ধৰি আন আন লোকক প্ৰভাৱিত কৰিছিল আৰু শেষত বন বিজ্ঞানৰ বিকাশ ঘটাইছিল। ইয়াৰ ফলত আমেৰিকাৰ বন সেৱাৰ প্ৰথম মুৰব্বী গিফৰ্ড পিনচট, যাৰ বন ব্যৱস্থাপনাৰ দৃষ্টিভংগী সম্পদৰ সুচিন্তিত ব্যৱহাৰৰ ধাৰণাটোৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আছিল আৰু আলডো লিওপল্ডৰ দৰে লোকক প্ৰভাৱিত কৰিছিল, যাৰ ভূমি নীতিয়ে ১৯৬০ চনৰ পৰিৱেশ আন্দোলনৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="Grober2" /><ref name="Blewitt-2015" /> ১৯৬২ চনত ৰেচেল কাৰ্ছনৰ ''চাইলেণ্ট স্প্ৰিং'' প্ৰকাশৰ পিছত উন্নয়নশীল পৰিৱেশ আন্দোলনে অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি আৰু পৰিৱেশৰ অৱক্ষয়ৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। ১৯৬৬ চনত কেনেথ ই ব'ল্ডিঙে তেওঁৰ প্ৰভাৱশালী ৰচনা ''দ্য ইকনমিক্স অৱ দ্য কামিং স্পেচশ্বিপ আৰ্থ''ত অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাটোৱে সীমিত সম্পদৰ পুলৰ সৈতে পৰিৱেশ ব্যৱস্থাৰ লগত নিজকে খাপ খুৱাই লোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Blewitt-2015"/> এই সম্পৰ্কে আন এক মাইলৰ খুঁটি আছিল ১৯৬৮ চনত গেৰেট হাৰ্ডিনে লিখা প্ৰবন্ধ যিয়ে "ট্ৰেজেডী অৱ দা কমনছ্" শব্দটোক জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল।<ref>{{cite journal |last1=Hardin |first1=Garrett |title=The Tragedy of the Commons: The population problem has no technical solution; it requires a fundamental extension in morality |url=https://archive.org/details/sim_science_1968-12-13_162_3859/page/1243 |journal=Science |date=13 December 1968 |volume=162 |issue=3859 |pages=1243–1248 |doi=10.1126/science.162.3859.1243 |pmid=17756331 }}</ref> সমসাময়িক অৰ্থত বহনক্ষমতা আৰু উন্নয়নৰ প্ৰত্যক্ষ সংযোগ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই ধৰিব পাৰি। ১৯৭২ চনত আৰ্নষ্ট বাছলাৰৰ "ষ্ট্ৰেটেজি অৱ প্ৰগ্ৰেছ" নামৰ এখন গ্ৰন্থ(জাৰ্মান ভাষাৰ)ত ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল যে, বনাঞ্চল সংৰক্ষণৰ দীৰ্ঘদিনীয়া স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত বহনক্ষমতাৰ ধাৰণাটো ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে পৃথিৱীখন ধৰি ৰাখিবলৈ কিদৰে কাঠ উৎপাদনৰ বাবে পৰিৱেশৰ সম্পদ সংৰক্ষণৰ বহল গুৰুত্বলৈ প্ৰত্যক্ষভাৱে স্থানান্তৰিত কৰিব পাৰি।<ref name="Basler-1972">{{cite book |last=Basler |first=Ernst |title= Strategie des Fortschritts: Umweltbelastung Lebensraumverknappung and Zukunftsforshung (Strategy of Progress: Environmental Pollution, Habitat Scarcity and Future Research) |date=1972 |publisher= BLV Publishing Company |location=Munich}}</ref> সেই বছৰতে বৃদ্ধিৰ সীমাৰ ওপৰত ক্লাছিক প্ৰতিবেদনত ৰিপৰ্ট কৰা এটা চিষ্টেম ডাইনামিক চিমুলেচন মডেলত পৰিৱেশ আৰু উন্নয়নৰ আন্তঃসম্পৰ্ক আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। এইটো ''ক্লাৱ অৱ ৰোম''ৰ নিৰ্দেশত কৰা হৈছিল আৰু লিখিছিল ''মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজি''ৰ ডেনিছ আৰু ডনেলা মিড’ছৰ নেতৃত্বত বিজ্ঞানীৰ এটা দলে। বাঞ্ছনীয় "গোলকীয় ভাৰসাম্যৰ অৱস্থা"ৰ বৰ্ণনা কৰি লেখকসকলে লিখিছে: "আমি এনে এটা আৰ্হি উৎপাদন বিচাৰিছোঁ যিয়ে এনে এক বিশ্ব ব্যৱস্থাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব, যি হঠাতে আৰু অনিয়ন্ত্ৰিত পতন নোহোৱাকৈ বহনক্ষম আৰু ইয়াৰ সকলো মানুহৰ মৌলিক বস্তুগত প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ সক্ষম।" <ref name="Finn-2009">{{cite book |last=Finn |first=Donovan |title=Our Uncertain Future: Can Good Planning Create Sustainable Communities? |date=2009 |publisher=University of Illinois |location=Champaign-Urbana}}</ref> ১৯৭২ চনত ''এ ব্লুপ্ৰিণ্ট ফৰ চাৰ্ভাইভেল'' নামৰ প্ৰভাৱশালী গ্ৰন্থখনো প্ৰকাশ পায়।<ref>{{cite news |title=A Blueprint for Survival |url=https://www.nytimes.com/1972/02/05/archives/a-blueprint-for-survival.html |work=The New York Times |date=5 February 1972 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theecologist.org/2012/jan/27/ecologist-january-1972-blueprint-survival|title=The Ecologist January 1972: a blueprint for survival|website=The Ecologist|date=27 January 2012 |language=en|access-date=14 April 2020}}</ref> ১৯৭৫ চনত ''এম আই টি''ৰ এটা গৱেষণা গোটে আমেৰিকাৰ কংগ্ৰেছৰ বাবে "বৃদ্ধি আৰু ভৱিষ্যতৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰভাৱ"ৰ ওপৰত দহ দিনৰ শুনানি প্ৰস্তুত কৰে, যিটো বহনক্ষম উন্নয়নৰ ওপৰত অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰথম শুনানি আছিল।<ref>{{Cite web |title=Growth and its implications for the future |url=http://www.wpainc.com/Archive/MIT/Growth%20and%20Its%20Implications.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033056/http://www.wpainc.com/Archive/MIT/Growth%20and%20Its%20Implications.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=6 June 2024 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304033056/http://www.wpainc.com/Archive/MIT/Growth%20and%20Its%20Implications.pdf |deadurl=yes }}</ref> ১৯৮০ চনত আন্তৰ্জাতিক প্ৰকৃতি সংৰক্ষণ সংঘই বিশ্ব সংৰক্ষণ কৌশল প্ৰকাশ কৰে, য'ত বহনক্ষম উন্নয়নক বিশ্বব্যাপী অগ্ৰাধিকাৰ হিচাপে প্ৰথম উল্লেখসমূহৰ ভিতৰত এটা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়<ref>{{cite book |url=http://www.a21italy.it/medias/31C2D26FD81B0D40.pdf |title=World Conservation Strategy: Living Resource Conservation for Sustainable Development |date=1980 |publisher=International Union for Conservation of Nature and Natural Resources |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191126210451/http://www.a21italy.it/medias/31C2D26FD81B0D40.pdf |archivedate=2019-11-26 |access-date=2024-06-06}}</ref> আৰু "বহনক্ষম উন্নয়ন" শব্দটো প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name="Sachs-2015">{{Cite book |last=Sachs |first=Jeffrey D. |title=The Age of Sustainable Development |url=https://archive.org/details/ageofsustainable0000sach |publisher=Columbia University Press |year=2015 |isbn=9780231173155 |location=New York}}</ref> দুবছৰৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বিশ্ব প্ৰকৃতিৰ চনদত সংৰক্ষণৰ পাঁচটা নীতি উত্থাপন কৰা হয়, যাৰ দ্বাৰা প্ৰকৃতিক প্ৰভাৱিত কৰা মানুহৰ আচৰণক নিৰ্দেশনা আৰু বিচাৰ কৰা হ'ব বুলি থিৰাং কৰা হয়।<ref>{{citation |title=World Charter for Nature |date=28 October 1982 |url=https://www.un.org/documents/ga/res/37/a37r007.htm |publisher=United Nations, General Assembly, 48th Plenary Meeting}}</ref> ব্ৰুণ্টলেণ্ড প্ৰতিবেদনৰ পিছৰ পৰা বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণাটোক প্ৰাৰম্ভিক আন্তঃপ্ৰজন্মৰ কাঠামোৰ বাহিৰত বিকশিত হৈ "সামাজিকভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত আৰু পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি"ৰ লক্ষ্যত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে।<ref name=Sachs-2015/> ১৯৯২ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পৰিৱেশ আৰু উন্নয়ন সন্মিলনে বিশ্ব চনদ প্ৰকাশ কৰে, যিয়ে একবিংশ শতিকাত এখন ন্যায়সংগত, বহনক্ষম আৰু শান্তিপূৰ্ণ বিশ্ব সমাজ গঢ়ি তোলাৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰে। বহনক্ষম উন্নয়নৰ বাবে কাৰ্য পৰিকল্পনা ২১ নং কাৰ্যসূচীয়ে তথ্য, সংহতি আৰু অংশগ্ৰহণক মূল বিল্ডিং ব্লক হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল, যাতে দেশসমূহে এই আন্তঃনিৰ্ভৰশীল স্তম্ভসমূহক স্বীকৃতি দিয়া উন্নয়ন লাভ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও ২১ নং কাৰ্যসূচীয়ে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে যে, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণ জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণ বহনক্ষম উন্নয়ন লাভৰ বাবে এক মৌলিক পূৰ্বচৰ্ত।<ref>Will Allen. 2007.[http://learningforsustainability.net/susdev/ "Learning for Sustainability: Sustainable Development."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160114042435/http://learningforsustainability.net/susdev/ |date=14 January 2016 }}</ref> ৰিঅ’ প্ৰট’কল আছিল এক বৃহৎ জাঁপ: প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশ্বই বহনক্ষমতাৰ এজেণ্ডাত একমত হৈছিল। দৰাচলতে সুনিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য আৰু কাৰ্যকৰী সবিশেষক অৱহেলা কৰি বিশ্বব্যাপী একমতৰ সুবিধা লাভ কৰা হৈছিল। বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য(এছডিজি)ৰ এতিয়া সুনিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য আছে (ৰিঅ' প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলাফলৰ দৰে নহয়) কিন্তু নিষেধাজ্ঞাৰ কোনো পদ্ধতি নাই।<ref>{{Cite web |date=2012-06-12 |title=Why Rio failed in the past and how it can succeed this time |url=https://www.theguardian.com/environment/2012/jun/12/rio20-agenda-politicians-john-gummer |website=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":10" /> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় সমস্যা]] hi1umxotpsfgva7poje27jm36qfovxw 0 109053 646247 640078 2026-10-20T14:19:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646247 wikitext text/x-wiki [[File:Eteocypriot writing.jpg|thumb|right|240px|ইটিঅ’চাইপ্ৰ’ট ভাষাৰ লেখা, আমাথাউছ, চাইপ্ৰাছ, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০–৩০০, এছমোলিয়ান সংগ্ৰহালয়]] '''বিলুপ্ত ভাষা''' মানে কোনো ভাষাৰ প্ৰথম ভাষা বা দ্বিতীয় ভাষা কোৱা কোনো জীৱিত বংশধৰ নথকা এক ভাষা।<ref>Lenore A. Grenoble, Lindsay J. Whaley, ''Saving Languages: An Introduction to Language Revitalization'', Cambridge University Press (2006) p.18</ref><ref>{{Cite magazine |last=Foltz |first=Anouschka |date=2015-12-10 |title=How Languages Die |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/125501/languages-die |access-date=2023-01-17 |issn=0028-6583}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে মৃত ভাষা মানে এনে এটা ভাষা, যিটো ভাষাত বৰ্তমান প্ৰথম ভাষা কোৱা লোক নাই, কিন্তু দ্বিতীয় ভাষা কোৱা লোক আছে, যেনে লেটিন<ref>{{Citation|last=Matthews|first=P. H.|title=dead language|date=2007-01-01|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199202720.001.0001/acref-9780199202720-e-799|work=The Concise Oxford Dictionary of Linguistics|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780199202720.001.0001|isbn=978-0-19-920272-0|access-date=2021-11-14}}</ref> বা সংস্কৃত ভাষা। নিদ্ৰিত ভাষা এটা মৃতপ্ৰায় ভাষা, যিয়ে এতিয়াও এটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে জাতিগত পৰিচয়ৰ প্ৰতীক হিচাপে কাম কৰি আছে; এই ভাষাসমূহ প্ৰায়ে পুনৰুজ্জীৱিতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলি থাকে।<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/enterprise-faq/what-difference-between-dormant-language-and-extinct-language|title=What is the difference between a dormant language and an extinct language?|website=www.ethnologue.com|date=15 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102160308/https://www.ethnologue.com/enterprise-faq/what-difference-between-dormant-language-and-extinct-language |access-date=2023-07-29|archive-date=2 January 2022 }}</ref> যিবোৰ ভাষাত প্ৰথম ভাষা কোৱা লোক থাকে, সেইবোৰ ভাষাক মৃত ভাষাৰ সৈতে তুলনা কৰি আধুনিক বা জীৱন্ত ভাষা বুলি কোৱা হয়; বিশেষকৈ শৈক্ষিক প্ৰেক্ষাপটত। আধুনিক যুগত সাংস্কৃতিক সমীভৱন প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত ভাষাসমূহ সাধাৰণতে বিলুপ্ত হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত ভাষাৰ পৰিৱৰ্তন হৈছে, আৰু ক্ৰমান্বয়ে বিদেশী ভাষাৰ সপক্ষে একোটা থলুৱা ভাষা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে, মূলতঃ ইউৰোপীয় দেশসমূহৰ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XxZbhSsqnUQC&pg=PT739|title=Routledge Encyclopedia of Language Teaching and Learning|last1=Byram|first1=Michael|last2=Hu|first2=Adelheid|date=2013-06-26|publisher=Routledge|isbn=978-1136235535|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HecNAwAAQBAJ&pg=PA100|title=Living Through Languages: An African Tribute to René Dirven|last=Walt|first=Christa Van der|date=2007-05-01|publisher=AFRICAN SUN MeDIA|isbn=9781920109707|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sq5pdj2snokC&pg=PA115|title=Mapping Applied Linguistics: A Guide for Students and Practitioners|last1=Hall|first1=Christopher J.|last2=Smith|first2=Patrick H.|last3=Wicaksono|first3=Rachel|date=2015-05-11|publisher=Routledge|isbn=978-1136836237|language=en}}</ref> ২০০০ চনৰ দশকলৈকে বিশ্বজুৰি মুঠ প্ৰায় ৭,০০০টা স্থানীয় ভাষাৰ অস্তিত্ব আছিল। ইয়াৰে অধিকাংশই বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা সৰু সৰু ভাষা; ২০০৪ চনত প্ৰকাশিত এটা অনুমান অনুসৰি বৰ্তমান কথিত ভাষাৰ প্ৰায় ৯০% ভাষা ২০৫০ চনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হৈ যাব।<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna4387421 |title=Study by language researcher, David Graddol |work=NBC News |date=2004-02-26 |access-date=2012-03-22 }} {{cite web |author=Ian on Friday, January 16, 2009 61 comments |url=http://www.chinasmack.com/stories/90-percent-worlds-languages-extinct-in-41-years/ |title=Research by Southwest University for Nationalities College of Liberal Arts |publisher=Chinasmack.com |date=2009-01-16 |access-date=2012-03-22 |archivedate=2010-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109214752/http://www.chinasmack.com/stories/90-percent-worlds-languages-extinct-in-41-years/ |deadurl=yes }}. [[Ethnologue]] records 7,358 living languages known,{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/web.asp |title=Ethnologue |publisher=Ethnologue |access-date=2012-03-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011005193846/http://www.ethnologue.com/web.asp |archive-date=October 5, 2001 }} but on 2015-05-20, [[Ethnologue]] reported only 7,102 known living languages; and on 2015-02-23, Ethnologue already reported only 7,097 known living languages.</ref> ==ভাষাৰ মৃত্যু== [[File:Yuchilanguagespeakers.jpg|thumb|right|চিষ্টাৰ মেক্সিন ৱাইল্ডকেট বাৰ্নেট (১৯২৫–২০২১) (বাওঁফালে) আৰু জোচেফিন ৱাইল্ডকেট বিগলাৰ (১৯২১–২০১৬); <ref>{{Cite web|title=One of the Last Remaining Native Yuchi Speakers Passes|url=http://www.culturalsurvival.org/news/one-last-remaining-native-yuchi-speakers-passes|access-date=2020-12-13|website=www.culturalsurvival.org|date=June 2016 |language=en}}</ref> য়ুচি ভাষা কোৱা শেষৰ বৃদ্ধা দুগৰাকী, ওকলাহোমাৰ চাপুলপাৰ পিকেট চেপেলৰ পিছফালে থকা কবৰস্থানত থকা আইতাকৰ কবৰলৈ যোৱা অৱস্থাত। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁলোকৰ আইতাকে য়ুচি তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা হওক বুলি জোৰ দিছিল। ]] সাধাৰণতে কোনো ভাষা কথিত ভাষাৰ পৰা বিলুপ্ত ভাষালৈ পৰিৱৰ্তন ঘটে যেতিয়া এটা ভাষাৰ ঠাই প্ৰত্যক্ষভাৱে আন ভাষাৰ দ্বাৰা অধিকৃত হয় আৰু ভাষা মৃত্যু হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইউৰোপীয় আমেৰিকাত ঔপনিৱেশিকৰণৰ ফলত আমেৰিকাৰ বহুতো থলুৱা ভাষাৰ ঠাইত ডাচ্চ, ইংৰাজী, ফৰাচী, পৰ্তুগীজ বা স্পেনিছ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=How Colonialism Causes Language Endangerment |url=https://www.goethe.de/prj/zei/en/art/22902448.html |access-date=2024-10-23 |website=www.goethe.de |language=en}}</ref> বিলুপ্ত ভাষাৰ বিপৰীতে, যাৰ আৰু কোনো বক্তা নাই বা কোনো লিখিত ব্যৱহাৰ নাই, এটা ঐতিহাসিক ভাষা স্থানীয়ভাৱে কোৱা বন্ধ হোৱাৰ বহুদিনৰ পিছতো সাহিত্যিক বা লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ হৈ থাকিব পাৰে। এনে ভাষাক কেতিয়াবা "মৃত ভাষা" বুলিও কোৱা হয়, কিন্তু অধিক সাধাৰণভাৱে এনে ভাষাক ধ্ৰুপদী ভাষা বুলিও কোৱা হয়। এনে ভাষাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট উদাহৰণ হ’ল পাশ্চাত্যৰ লেটিন, আৰু ভাষা এটাৰ ঐতিহাসিক পৰ্যায়ক লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে ধৰি ৰখাৰ সৰ্বজনীন প্ৰৱণতাৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্ব ইতিহাসত তুলনামূলক ক্ষেত্ৰ পোৱা যায়। প্ৰাকৃতিক ভাষা আহৰণ আৰু বিৱৰ্তনৰ ওপৰত লিখিত প্ৰতিনিধিত্বক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া দৃষ্টিভংগীৰে, জীৱিত বংশধৰ থকা ঐতিহাসিক ভাষা যিবোৰৰ ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে, সেইবোৰক "বিলুপ্ত" বুলি গণ্য কৰিব পাৰি, বিশেষকৈ এনে ক্ষেত্ৰত য'ত তেওঁলোকে সমসাময়িক ইংৰাজী আৰু জাৰ্মানৰ তুলনাত পুৰণি ইংৰাজী বা পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত হোৱাৰ দৰে সাহিত্য বা সাহিত্যিক ইতিহাসৰ সংকলন এৰি যোৱা নাছিল, যি ব্যাপক ব্যৱহৃত হৈয়েই আছিল।<ref>{{Cite web |title=Library : Liturgical Languages |url=https://www.catholicculture.org/culture/library/view.cfm?recnum=2786 |access-date=2024-10-23 |website=www.catholicculture.org}}</ref> পুৰণি ইংৰাজী আৰু পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাক বিলুপ্ত বা লেটিন মৃত বুলি চিহ্নিত কৰিলে কিছু পৰিমাণে ভুল বুজাবুজিৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। ভাষা হিচাপে বা যিমানবোৰ ভাষা হিচাপে তেওঁলোকৰ বিৱৰ্তনক আওকাণ কৰি। এই কথাটো আপাত বিৰোধত প্ৰকাশ পাইছে "লেটিন এটা মৃত ভাষা, কিন্তু লেটিন কেতিয়াও মৰি যোৱা নাছিল।" উদাহৰণস্বৰূপে ইট্ৰুস্কানৰ দৰে ভাষা এটাক বিলুপ্ত আৰু মৃত দুয়োটা বুলি ক’ব পাৰি: শিলালিপিবোৰ অতি জ্ঞানী পণ্ডিতসকলেও ভুলকৈ বুজি পায়; আৰু বহু আগতেই ভাষাটোৰ কোনো ৰূপত ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ যায়, যাৰ বহু শতিকা ধৰি থলুৱা বা বাহিৰা কোনো বক্তা নাই। ইয়াৰ বিপৰীতে পুৰণি ইংৰাজী, পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান আৰু লেটিন ভাষাৰ জীৱন্ত ভাষা হিচাপে বিকশিত হোৱা কেতিয়াও বন্ধ নহ’ল, সেয়েহে ইট্ৰুস্কানৰ দৰে বিলুপ্ত নহ’ল। সময়ৰ লগে লগে লেটিন ভাষাৰ ধ্বনিবিজ্ঞান, ৰূপবিজ্ঞান, বাক্য গঠন আৰু অভিধানৰ সাধাৰণ আৰু বিচ্ছিন্ন দুয়োটা পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল আৰু আজিও লাখ লাখ মানুহৰ মাতৃভাষা হিচাপে চলি আছে, যাৰ নাম সলনি কৰি বিভিন্ন ৰোমান ভাষা আৰু উপভাষা হিচাপে সলনি কৰা হৈছে। একেদৰে পুৰণি ইংৰাজী আৰু পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাৰ কেতিয়াও মৃত্যু হোৱা নাছিল, বৰঞ্চ আধুনিক ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ভাষাৰ বিভিন্ন ৰূপলৈ বিকশিত হৈছিল, লগতে এতিয়াও কথিত আন আন আনুষংগিক ভাষালৈও বিকশিত হৈছিল। লিখিত ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত ইট্ৰুস্কান পঢ়া বা লিখাৰ দক্ষতা অস্তিত্বহীন, কিন্তু প্ৰশিক্ষিত মানুহে পুৰণি ইংৰাজী, পুৰণি হাই জাৰ্মান আৰু লেটিন বুজিব আৰু লিখিব পাৰে। লেটিন ভাষা জাৰ্মাণিক সমকক্ষৰ পৰা পৃথক কাৰণ ইয়াৰ প্ৰাচীন ৰূপৰ আনুমানিকতা এতিয়াও কিছু পৰিমাণে লিটাৰ্জিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শেষৰ পৰ্যবেক্ষণটোৱে দেখুৱাইছে যে লেটিন, পুৰণি ইংৰাজী বা পুৰণি উচ্চ জাৰ্মানক মৃত বা বিলুপ্ত বুলি সঠিকভাৱে বৰ্ণনা কৰিবলৈ হ’লে প্ৰশ্ন কৰা ভাষাটোক ইতিহাসৰ এটা বিশেষ অৱস্থাত সময়ৰ লগে লগে নিথৰ হৈ থকা বুলি ধাৰণা কৰিব লাগিব। ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ভাষাক পুৰণি বুলি সময়ে সময়ে নিৰ্ধাৰণ কৰি এই কাম সম্পন্ন কৰা হয়; লেটিন ভাষাৰ বাবে এটা উপযুক্ত স্পষ্টীকৰণ বিশেষণ হৈছে ধ্ৰুপদী, যিয়ে সাধাৰণতে উচ্চ বা আনুষ্ঠানিক পঞ্জীয়নৰ নামো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web |last=Sichel |first=Barb |date=2019-11-12 |title=Understanding Extinct Languages: When and Why They Die Off - ILS Translations |url=https://www.ilstranslations.com/blog/understanding-extinct-languages-when-and-why-they-die-off/ |access-date=2024-10-23 |language=en-US}}</ref> [[File:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|thumb|240px|বৰ্তমানৰ লিবিয়াৰ লেপটিছ মেগনাৰ থিয়েটাৰত থকা দ্বিভাষিক লেটিন–পুনিক শিলালিপি]] সৰু সৰু ভাষাবোৰ বেছিভাগেই বিপন্ন হৈছে অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক বিশ্বায়ন, সাংস্কৃতিক সমীভৱন আৰু উন্নয়নৰ বাবে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক পৰ্যায়ত অৰ্থনৈতিক সংহতি বৃদ্ধিৰ লগে লগে মানুহে বিশ্ব বাণিজ্যৰ প্ৰধান ভাষাসমূহ: ইংৰাজী, মেণ্ডেৰিন চীনা, স্পেনিছ আৰু ফৰাচী ভাষাত যোগাযোগ আৰু ব্যৱসায় চলাবলৈ সহজ পায়।<ref name="Language and Linguistics: Endangered Language.">{{cite web |last=Malone |first=Elizabeth |title=Language and Linguistics: Endangered Language |publisher=National Science Foundation |date=July 28, 2008 |access-date=October 23, 2009 |url=https://www.nsf.gov/news/special_reports/linguistics/endangered.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309151300/http://www.nsf.gov/news/special_reports/linguistics/endangered.jsp |archive-date=March 9, 2010 |url-status=dead |archivedate=March 9, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100309151300/http://www.nsf.gov/news/special_reports/linguistics/endangered.jsp |deadurl=yes }}</ref> সংস্পৰ্শ-প্ৰৰোচিত ভাষা পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত, আমেৰিকাৰ ভাষাবিদ চাৰা গ্ৰে থমাছন আৰু টেৰেন্স কফমেনে (১৯৯১) কয় যে, সাংস্কৃতিক চাপৰ পৰিস্থিতিত (য'ত জনসংখ্যাই এটা প্ৰধান ভাষা ক'বলৈ বাধ্য হয়), তিনিটা ভাষিক ফলাফল হ'ব পাৰে: প্ৰথমতে – আৰু সাধাৰণতে – এটা অধীনস্থ জনসংখ্যা হঠাতে প্ৰধান ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হ'ব পাৰে; যাৰ ফলত থলুৱা ভাষাটো হঠাতে ভাষিক মৃত্যুৰ সন্মুখীন হ'ব পাৰে। দ্বিতীয়তে, ভাষাৰ মৃত্যুৰ অধিক ক্ৰমান্বয়ে প্ৰক্ৰিয়াটো কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ ভিতৰত হ’ব পাৰে। তৃতীয় আৰু আটাইতকৈ বিৰল ফলাফল হ’ল, হেঁচাত পৰা গোটটোৱে নিজৰ মাতৃভাষা যিমান পাৰি সিমান বজাই ৰখা, প্ৰধান ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ উপাদানসমূহ ধাৰলৈ লৈ (মূল ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ সকলো বা কিছু অংশৰ ঠাইত)।<ref>Thomason, Sarah Grey & Kaufman, Terrence. ''Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics'', University of California Press (1991) p. 100.</ref> এতিয়া নোহোৱা হৈ যোৱা ভাষা এটাই ইয়াৰ ঠাই লোৱা ভাষাটোত ছাবষ্ট্ৰেট হিচাপে যথেষ্ট লেখ-জোখ এৰি যাব পাৰে। কিন্তু এনে কিছুমান ক্ষেত্ৰও দেখা গৈছে য’ত উচ্চ প্ৰতিপত্তিৰ ভাষাই থলুৱা ভাষাটোক স্থানচ্যুত কৰা নাছিল যদিও তাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। উদাহৰণস্বৰূপে ফৰাচী ভাষাই চেলটিক ছাবষ্ট্ৰেট আৰু ফ্ৰেংকিছ চুপাৰষ্ট্ৰেট দুয়োটাৰে প্ৰমাণ দেখুৱাইছে। শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠানৰ লগতে (সততে বিশ্বব্যাপী) ইণ্টাৰনেট, টেলিভিছন আৰু ছপা মাধ্যমৰ দৰে সংবাদ মাধ্যমে ভাষা হেৰুৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="Language and Linguistics: Endangered Language."/> উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া মানুহে নতুন দেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ সন্তানে দেশখনৰ বিদ্যালয়ত পঢ়ে আৰু বিদ্যালয়সমূহে তেওঁলোকক পিতৃ-মাতৃৰ মাতৃভাষাতকৈ দেশৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ ভাষাত পঢ়োৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref>{{Cite web |title=Could social media save endangered languages? |url=https://www.humanities.ox.ac.uk/article/how-languages-become-endangeredand-how-social-media-could-save-them-0 |access-date=2024-10-23 |website=www.humanities.ox.ac.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Atifnigar |first=Hamza |date=July–August 2021 |title=Exploring the Causes of Language Death: A Review Paper |url=https://www.ijassjournal.com/2021/V4I4/4146575866.pdf |website=International Journal of Arts and Social Science}}</ref> ভাষাৰ মৃত্যু চৰকাৰী নীতিৰো স্পষ্ট লক্ষ্য হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আমেৰিকান ইণ্ডিয়ান বৰ্ডিং স্কুলৰ "ভাৰতীয়জনক হত্যা কৰক, মানুহক বচাওক" নীতি আৰু অন্যান্য ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ আছিল আমেৰিকাৰ থলুৱা লোকসকলক প্ৰতিৰোধ, যি নিজৰ মাতৃভাষাক পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ প্ৰেৰণ কৰা আৰু নিজৰ উৎপত্তিস্থল সংস্কৃতিৰ ভাষা কোৱা শিশুক শাস্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite web | url=https://time.com/6177069/american-indian-boarding-schools-history/ | title=The History of Native American Boarding Schools is Even More Complicated than a New Report Reveals | date=17 May 2022 | access-date=11 November 2024 | archivedate=11 November 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111154916/https://time.com/6177069/american-indian-boarding-schools-history/ | deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/08/30/us/native-american-boarding-schools.html | title='War Against the Children' | work=The New York Times | date=30 August 2023 | last1=Levitt | first1=Zach | last2=Parshina-Kottas | first2=Yuliya | last3=Romero | first3=Simon | last4=Wallace | first4=Tim }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.pbs.org/native-america/blog/legacy-of-trauma-the-impact-of-american-indian-boarding-schools-across-generations | title=Legacy of Trauma: The Impact of American Indian Boarding Schools… | website=[[PBS]] }}</ref> ফৰাচী ভাৰ্গনহা নীতিৰ লক্ষ্য আছিল সংখ্যালঘু ভাষাসমূহ নিৰ্মূল কৰা।<ref>{{cite web | url=https://trobar.stanford.edu/la-vergonha-and-future-occitan-language.html | title=La Vergonha and the Future of Occitan Language &#124; Performing Trobar }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ভাষাৰ পুনৰুত্থান== ভাষা পুনৰুত্থান হৈছে নতুন প্ৰজন্মৰ থলুৱা ভাষীসকলৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰত বিলুপ্ত ভাষা এটাক পুনৰ প্ৰৱৰ্তনৰ প্ৰয়াস। আশাবাদী নব্যবাদ "সুপ্ত সুন্দৰ ভাষা" এনে আশা প্ৰকাশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে,<ref>See pp. 57 & 60 in [[Ghil'ad Zuckermann]]'s [http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language], ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5: 57–71 (2006). [http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Dr Anna Goldsworthy on the Barngarla language reclamation], ''[[The Monthly]]'', September 2014</ref> যদিও পণ্ডিতসকলে সাধাৰণতে এনে ভাষাক নিদ্ৰিত ভাষা বুলি কয়। কাৰ্যক্ষেত্ৰত এইটো বৃহৎ পৰিসৰত সফলতাৰে এবাৰহে সম্ভৱ হৈছে: হিব্ৰু ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন। বেবিলন নিৰ্বাসনৰ পিছৰ পৰা হিব্ৰু ভাষাটো লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে সহস্ৰাব্দ ধৰি জীয়াই আছিল, কিন্তু স্থানীয় ভাষা হিচাপে নহয়। হিব্ৰু ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন বহুলাংশে সফল হৈছে অসাধাৰণভাৱে অনুকূল পৰিস্থিতিৰ বাবে, বিশেষকৈ এটা জাতিৰ ৰাষ্ট্ৰৰ সৃষ্টি (১৯৪৮ চনত আধুনিক ইজৰাইল) কৰাৰ পিছত, য'ত ই চৰকাৰী ভাষাত পৰিণত হয়, লগতে ভাষাটোৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰতি এলিয়েজাৰ বেন-য়েহুদাৰ হিব্ৰু ভাষাত অভাৱ থকা আধুনিক শব্দবোৰৰ বাবে নতুন শব্দ সৃষ্টি কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চৰম আত্মোনিয়োগ। লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে কোনো মৰ্যাদা নথকা সৰু সৰু বিলুপ্ত ভাষাসমূহৰ বাবে পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰচেষ্টা সাধাৰণতে অধিক সামান্য ফলাফল দিয়ে। কৰ্নিছ ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন অন্ততঃ আংশিকভাৱে সফল বুলি প্ৰমাণিত হৈছে: এক শতিকাৰ প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত ৩,৫০০ গৰাকী স্থানীয় ভাষী আছে বুলি দাবী কৰা হৈছে, যিটো ইউনেস্কোৰ বাবে ইয়াৰ শ্ৰেণীবিভাজন "বিলুপ্ত"ৰ পৰা "গুৰুতৰভাৱে বিপন্ন"লৈ সলনি কৰিবলৈ যথেষ্ট। লিভনিয়ান ভাষাৰ ব্যৱহাৰক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ লিভনিয়ান ভাষা পুনৰুজ্জীৱন আন্দোলনে কেইবাশ লোকক ইয়াৰ বিষয়ে কিছু জ্ঞান লাভ কৰিবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ সক্ষম হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|title=Lībiešu valodas situācija|first=Valts|last=Ernštreits|website=Livones.net|date=14 December 2011|language=lv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202235047/http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|archive-date=2 February 2014|url-status=dead|access-date=11 November 2024|archivedate=2 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202235047/http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|deadurl=yes}}</ref> ==শেহতীয়াকৈ বিলুপ্ত হোৱা ভাষা== এইখন ২০১০ চনৰ পৰা বিলুপ্ত হোৱা বুলি ৰিপৰ্ট কৰা ভাষাসমূহৰ তালিকা:- <onlyinclude> {| class="wikitable sortable" border="1" ! তাৰিখ || ভাষা || ভাষা পৰিয়াল || অঞ্চল || বক্তাৰ প্ৰকাৰ|| টোকাসমূহ |- |২০২৪ চনৰ ভিতৰত |[[তাণ্ডিয়া ভাষা]] |অষ্ট্ৰনেছিয়ান |পশ্চিম পাপুয়া (প্ৰদেশ), ইণ্ডোনেছিয়া | |বক্তাসকল [[ৱামেছা ভাষা|ৱাণ্ডামেন]] লৈ স্থানান্তৰিত হয়।<ref>{{cite web |title=Tandia |url=https://petabahasa.kemdikbud.go.id/infobahasa.php?idb=708 |publisher=[[Ministry of Education and Culture (Indonesia)|Ministry of Education and Culture]] |access-date=20 October 2024 |language=id |archivedate=11 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111173831/https://petabahasa.kemdikbud.go.id/infobahasa.php?idb=708 |deadurl=yes }}</ref><ref name="jakartaglobe.id">{{Cite web |date=8 March 2024 |title=11 Indigenous Languages Declared Extinct: Education Ministry |url=https://jakartaglobe.id/news/11-indigenous-languages-declared-extinct-education-ministry#:~:text=Muksin%20specifically%20mentioned%2011%20extinct,in%20different%20areas%20of%20Maluku. |access-date=10 September 2024 |website=Jakarta Globe}}</ref> |- |২০২৪ চনৰ ভিতৰত |[[মাৱেছ ভাষা]] |উত্তৰ-পশ্চিম পাপুয়ান? |পশ্চিম পাপুয়া, ইণ্ডোনেছিয়া | |<ref name="জাকাৰ্টগ্ল'ব.আইডি"/> |- |২০২৪ চনৰ ভিতৰত |[[লুহু ভাষা]] |অষ্ট্ৰনেছিয়ান |মালুকু, ইণ্ডোনেছিয়া | |<ref name="জাকাৰ্টগ্ল'ব.আইডি"/> |- |২ মে' ২০২৩ |[[কলম্বিয়া-মোজেছ]] |সলিশন |ৱাশ্বিংটন (ৰাজ্য), আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ |প'লিন ষ্টেনছগাৰ<ref>{{cite news |title=Last Fluent Speaker of Nxamxcin Language Dies at 96 |work=The Spokesman |location=Spokane, Washington |url=https://www.spokesman.com/stories/2023/may/05/last-fluent-speaker-of-nxamxcin-language-dies-at-9/}}</ref> | |- |৫ অক্টোবৰ ২০২২ |মেডনিজ আলেউট |মিশ্ৰিত আলেউট–ৰাছিয়ান |কমাণ্ডাৰ দ্বীপপুঞ্জ, ৰাছিয়া |গেনাডি য়েকোভলেৱ <ref>{{Cite web|date=2022-10-05|title=Last Native Speaker Of Aleut Language In Russia Dies|url = https://www.rferl.org/a/russia-last-aleut-speaker-dies/32066540.html|website=RadioFreeEurope}}</ref> | |- |১৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ |য়াহগান |বিচ্ছিন্ন |মেগালানেছ, চিলি |ক্ৰিষ্টিনা কাল্ডেৰন<ref>{{Cite web|last=S.A.P|first=El Mercurio|date=2022-02-16|title=Fallece a los 93 años Cristina Calderón, la última hablante del idioma Yagán {{!}} Emol.com|url=https://www.emol.com/noticias/Espectaculos/2022/02/16/1046945/fallece-cristina-calderon-pueblo-yagan.html|access-date=2022-02-16|website=Emol|language=Spanish}}</ref> | |- |২০২২ খ্ৰীষ্টাব্দ |মোঘোল |মংগোলিক |হেৰাট প্ৰদেশ | |<ref>{{e25|mhj|Mogholi}}</ref> |- |২০২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত |লাচৌডিচ্চ |ভাৰত-ইউৰোপীয় |শ্বপফ্লচ, বাভাৰিয়া | |<ref>{{cite news|first=Lili|last=Eylon|title=The Judenrein town that spoke Hebrew|url=https://blogs.timesofisrael.com/the-judenrein-town-that-spoke-hebrew|publisher=Times Of Israel|date=25 June 2022|access-date=4 November 2024|quote=Indeed, by 1994, reportedly only 12 people used some 200 Lachoudish words. The dialect Lachoudish had its day; it is now extinct}}</ref> |- |২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১ |[[উকচুমনি উপভাষা]] [[তুলে-কাৱেহ যোকুটছ]] |[[Yokutsan ভাষাসমূহ|Yokuts]] |[[কেলিফৰ্ণিয়া]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ |[[মেৰী উইলকক্স]]<ref>{{Cite news|last=Seelye|first=Katharine Q.|date=2021-10-06|title=Marie Wilcox, Who Saved Her Native Language From Extinction, Dies at 87|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/10/06/us/marie-wilcox-dead.html|access-date=2022-02-12|issn=0362-4331}}</ref> | |- |২৭ আগষ্ট ২০২১ |[[ইউচি ভাষা|ইউচি]] |বিচ্ছিন্ন কৰক |[[টেনেচি]] (পূৰ্বতে), [[অক্লাহোমা]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ |মেক্সিন ৱাইল্ডকেট বাৰ্নেট<ref name=":&quot;j&quot;">{{Cite web |date=13 April 2021 |title='Race against time': Pandemic propels fight to save Native American languages |url=https://www.politico.com/news/2021/04/13/pandemic-native-american-languages-481081 |access-date=2021-04-13 |website=POLITICO |language=en}}</ref> | |- |৭ মাৰ্চ ২০২১ |[[আলেউট ভাষা#উপভাষা|বেৰিং আলেউট]] || [[এস্কিমো-এলেউট]] || [[কামচাটকা ক্ৰাই]], ৰাছিয়া || ভেৰা টিমোচেংকো<ref>{{Cite news|title=Last Native Speaker Of Rare Dialect Dies In Russia|url=https://www.rferl.org/a/last-native-speaker-aleut-language-dies-russia/31139662.html|access-date=2021-03-18|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=9 March 2021 |language=en}}</ref> | |- | ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ || [[জুমা ভাষা|জুমা]] || [[টুপিয়ান ভাষা|টুপিয়ান]] || [[ৰণ্ডোনিয়া]], ব্ৰাজিল || অৰুকা জুমা<ref>{{Cite web|last=International|first=Survival|date=2021-03-10|title=Aruká Juma, Last Man of His Tribe, Is Dead|url=https://www.nytimes.com/2021/03/10/obituaries/aruka-juma-coronavirus-dead.html|access-date=2021-03-10|website=NY Times|language=en}}</ref> || |- |২ ডিচেম্বৰ ২০২০ |[[টুস্কাৰোৰা ভাষা|টুস্কাৰোৰা ]] |[[ইৰোকুইন ভাষা|ইৰোকুইন]] |[[উত্তৰ কেৰ'লিনা]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ |কেনেথ পেটাৰচন<ref>{{Cite web|first=Dale|last=Anderson|title=Chief Kenneth Patterson, 93, leader in the Tuscarora Nation|url=https://buffalonews.com/obituaries/features/chief-kenneth-patterson-93-leader-in-the-tuscarora-nation/article_68fe5b4e-3a7c-11eb-9de9-4b45ec69a428.html|access-date=2021-03-19|website=The Buffalo News|date=11 December 2020|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924211955/https://buffalonews.com/obituaries/features/chief-kenneth-patterson-93-leader-in-the-tuscarora-nation/article_68fe5b4e-3a7c-11eb-9de9-4b45ec69a428.html|archivedate=2021-09-24|deadurl=yes}}</ref> | |- |৪ এপ্ৰিল ২০২০ || [[আকা-কৰি ভাষা|আকা-কৰি]] || |[[মহান আন্দামানী ভাষা|মহান আন্দামানী]] || |[[আন্দামান দ্বীপপুঞ্জ]], ভাৰত ||| লিচো <ref>{{Cite web|last=International|first=Survival|date=2020-06-01|title=The last speaker of the Sare language has died|url=https://medium.com/@survivalinternational/the-last-speaker-of-the-sare-language-has-died-767013159e83|access-date=2020-06-28|website=Medium|language=en}}</ref> | |- | ২৩ মাৰ্চ ২০১৯ || [[নগাণ্ডী ভাষা|নগাণ্ডী]] || [[গুনৱিনিগুয়ান ভাষা|গুনৱিনিগুয়ান]]|| [[উত্তৰ ভূখণ্ড]], অষ্ট্ৰেলিয়া || চি ডব্লিউ ডেনিয়েলছ<ref name="monash">{{cite web |title=Preserving Indigenous languages |url=https://lens.monash.edu/@monash-life/2019/10/27/1377046/preserving-indigenous-languages |website=Monash Life |date=27 October 2019 |publisher=Monash University |access-date=12 August 2020}}</ref><ref name="yugul">{{cite web |title=Cherry Wulumirr Daniels laid to rest |url=https://yugulmangi.com.au/index.php/2019/04/24/cherry-wulumirr-daniels-laid-to-rest/ |website=Yugul Mangi Development Aboriginal Corporation |date=24 April 2019 |access-date=12 August 2020 |archivedate=29 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929042641/https://yugulmangi.com.au/index.php/2019/04/24/cherry-wulumirr-daniels-laid-to-rest/ |deadurl=yes }}</ref> | |- | ৪ জানুৱাৰী ২০১৯ || [[তেহুয়েলচে ভাষা|তেহুয়েলচে]] || [[চোনান ভাষা|চোনান]] || [[পেটাগোনিয়া]], আৰ্জেন্টিনা || ডোৰা মানচাডো<ref>{{cite web |last1=Daigneault |first1=Anna |title=Museums of the mind: Why we should preserve endangered languages |url=https://globalvoices.org/2019/11/06/museums-of-the-mind-why-we-should-preserve-endangered-languages/ |website=Global Voices |date=6 November 2019 |access-date=23 November 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Domingo |first1=Javier |title=La imborrable obra de Dora Manchado: ¿la última guardiana de la lengua tehuelche? |url=https://www.infobae.com/cultura/2019/01/30/la-imborrable-obra-de-dora-manchado-la-ultima-guardiana-de-la-lengua-tehuelche/ |website=Infobae |date=30 January 2019 |access-date=23 November 2019 |language=es}}</ref> | |- | ৯ ডিচেম্বৰ ২০১৬ || [[মন্দন ভাষা|মন্দন]] || [[চিউয়ান ভাষা|চিউয়ান]] || [[উত্তৰ ডাকোটা]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ || [[এডউইন বেনছন]]<ref>{{cite web|url=http://www.kfyrtv.com/content/news/Edwin-Benson-last-known-fluent-speaker-of-Mandan-passes-away-at-85-405723515.html|title=Edwin Benson, last known fluent speaker of Mandan, passes away at 85|author=Joe Skurzewski|work=KFYR-TV |date=10 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923121726/https://www.kfyrtv.com/content/news/Edwin-Benson-last-known-fluent-speaker-of-Mandan-passes-away-at-85-405723515.html |archive-date= Sep 23, 2023 }}</ref> | |- | ৩০ আগষ্ট ২০১৬ || [[উইচিটা ভাষা|উইচিটা]] || [[কেডোয়ান ভাষা|কেডোয়ান]]|| [[অক্লাহোমা]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ || [[ড'ৰিছ মেকলেম'ৰ]]<ref>{{Cite web|url=https://indiancountrymedianetwork.com/news/native-news/doris-mclemore-last-fluent-wichita-speaker-walks-on/|title=Doris McLemore, Last Fluent Wichita Speaker, Walks On|website=Indian Country Media Network|first1=Brian|last1=Daffron|date=October 6, 2016|language=en-US|access-date=2017-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804054402/https://indiancountrymedianetwork.com/news/native-news/doris-mclemore-last-fluent-wichita-speaker-walks-on/|archive-date=4 August 2017|url-status=dead|archivedate=2017-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170804054402/https://indiancountrymedianetwork.com/news/native-news/doris-mclemore-last-fluent-wichita-speaker-walks-on/|deadurl=yes}}</ref> | |- |২৯ জুলাই ২০১৬ || [[গুগু থাইপান ভাষা|গুগু থাইপান]] || [[পামা–ন্যুংগন ভাষা|পামা-ন্যুংগন]] || [[কুইন্সলেণ্ড]], অষ্ট্ৰেলিয়া || [[টমি জৰ্জ]]<ref>{{Cite web|url=http://www.snowchange.org/2016/07/a-legend-indigenous-australian-leader-knowledge-holder-tommy-george-passes-on/|title=A "Legend", Indigenous Australian Leader, Knowledge Holder Tommy George Passes On |website=Snowchange Cooperative |date=July 29, 2016 |language=en-US|access-date=2017-05-24}}</ref> | |- | ১১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৬ || [[নু-চাহ-নুলথ ভাষা|নু-চাহ-নুলথ]] ৰ নুচাটলাহত উপভাষা || [[ৱাকাশান ভাষা|ৱাকাশন]] || [[ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া]], কানাডা || এলবান মাইকেল<ref>{{cite web|url=http://www.timescolonist.com/news/local/jack-knox-a-silenced-tongue-the-last-nuchatlaht-speaker-dies-1.2201517|title=Jack Knox — A silenced tongue: the last Nuchatlaht speaker dies|author=Jack Knox|work=Times Colonist|date=19 March 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805114850/http://www.timescolonist.com/news/local/jack-knox-a-silenced-tongue-the-last-nuchatlaht-speaker-dies-1.2201517 |archive-date= Aug 5, 2021 }}</ref> | |- | ৪ জানুৱাৰী ২০১৬ || [[হুলছুটছিড ভাষা|হুলছুটছিড]] || [[ছালিশান ভাষা|সালিশান]] || [[ৱাশ্বিংটন (ৰাজ্য)|ৱাশ্বিংটন]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ || এলেন উইলিয়ামছ<ref name=Times >{{Cite news | last = Lacitis |first=Erik | title = Last few Whulshootseed speakers spread the word | work = Seattle Times | access-date = 2012-09-15 | date = 2005-02-08 | url = http://seattletimes.com/html/localnews/2002173798_muckleshoot08m.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402184221/http://www.seattletimes.com/seattle-news/last-few-whulshootseed-speakers-spread-the-word/ |archive-date= Apr 2, 2015 }}</ref><ref>{{Cite news | last = Sweet Dorman | first = Lois | title = Lost in translation: a connection to the sacred | work = Seattle Times | access-date = 2012-09-15 | date = 2005-06-21 | url = http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20050621&slug=snoqualmie21 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150402110512/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20050621&slug=snoqualmie21 | archive-date = Apr 2, 2015 | archivedate = 2012-04-26 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120426170630/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20050621&slug=snoqualmie21 | deadurl = yes }}</ref> || |- | 4 February 2014 || [[Klallam language|Klallam]] || [[Salishan languages|Salishan]] || [[Washington (state)|Washington]], United States || [[Hazel Sampson]]<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-klallam-death-idUSBREA1605W20140207|title=Last native speaker of Klallam language dies in Washington state|first=Jonathan|last=Kaminsky|newspaper=Reuters|date=7 February 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719232022/https://www.reuters.com/article/us-usa-klallam-death-idUSBREA1605W20140207 |archive-date= Jul 19, 2023 }}</ref><ref>{{Cite news |title=Last native Klallam speaker dies in Port Angeles |url=http://www.washingtonpost.com/local/obituaries/last-native-klallam-speaker-dies-in-port-angeles/2014/02/06/d8108c14-8f70-11e3-878e-d76656564a01_story.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140208121303/http://www.washingtonpost.com/local/obituaries/last-native-klallam-speaker-dies-in-port-angeles/2014/02/06/d8108c14-8f70-11e3-878e-d76656564a01_story.html |archive-date=8 February 2014 |newspaper=The Washington Post}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{#tag:ref|Last surviving native speaker; it is being taught as a second language on the Olympic Peninsula of Washington State.|group="notes"}}|| |- |By 2014||[[Demushbo language|Demushbo]]||[[Panoan languages|Panoan]]||[[Amazon Basin]], [[Brazil]]|||| |- |By 2014||[[Sarghulami]]||[[Indo-European languages|Indo-European]]||[[Badakhshan Province|Badakhshan]]|| ||<ref>{{cite book|last1=Kakar|first1=Hasan Kawun|title=Government and Society in Afghanistan: The Reign of Amir 'Abd al-Rahman Khan|date=2014|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292729001|edition=5}}</ref> |- | 5 June 2013 || [[Livonian language|Livonian]] || [[Uralic languages|Uralic]] || [[Latvia]] || [[Grizelda Kristiņa]]<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/europe/article3782596.ece?CMP=OTH-gnws-standard-2013_06_05|title=Death of a language: last ever speaker of Livonian passes away aged 103|work=The Times|last1=Charter|first1=David}}</ref>{{#tag:ref|Last surviving native speaker; some children still learn it as a second language.|group="notes"}}|| Under [[Livonian language revival|a process of revival]].<ref>{{cite web|url=http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|title=Lībiešu valodas situācija|first=Valts|last=Ernštreits|website=Livones.net|date=14 December 2011|language=lv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202235047/http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|archive-date=2 February 2014|url-status=dead|access-date=11 November 2024|archivedate=2 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202235047/http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|deadurl=yes}}</ref> |- | 26 March 2013 || [[Yurok language|Yurok]] || [[Algic languages|Algic]] || [[California]], United States || [[Archie Thompson (Yurok)|Archie Thompson]]<ref name="leeromney">Romney, Lee. (2013, February 6). ''[http://www.latimes.com/news/local/la-me-yurok-language-20130207,0,776112.story Revival of nearly extinct Yurok language is a success story]''. The Los Angeles Times. Retrieved February 7, 2013</ref> ||Under [[Yurok language#Current status|a process of revival]].<ref>{{Cite web|date=2013-02-06|title=Revival of nearly extinct Yurok language is a success story|url=https://www.latimes.com/local/la-xpm-2013-feb-06-la-me-yurok-language-20130207-story.html|access-date=2021-03-19|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> |- |By 2013 |[[Sabüm]] |[[Mon–Khmer language|Mon–Khmer]] |[[Perak]], Malaysia | |2013 extinction is based on ISO changing it from living to extinct in 2013 |- | 2 October 2012 || [[Cromarty dialect]] of [[Scots language|Scots]] || [[Indo-European languages|Indo-European]] || Northern Scotland, United Kingdom || Bobby Hogg<ref>[https://web.archive.org/web/20171009135239/https://www.scotsman.com/news/obituaries/obituary-robert-bobby-hogg-engineer-and-last-speaker-of-the-cromarty-dialect-1-2576251 Obituary: Robert (Bobby) Hogg, engineer and last speaker of the Cromarty dialect] The Scotsman. 15 October 2012.</ref> || |- |11 July 2012 || [[Upper Chinook language|Upper Chinook]] || [[Chinookan languages|Chinookan]] || [[Oregon]], United States || Gladys Thompson<ref>{{Cite web|url=http://www.opb.org/news/article/last-fluent-speaker-oregon-tribal-language-kiksht-dies/|title=Last Fluent Speaker Of Oregon Tribal Language 'Kiksht' Dies|last=Foden-Vencil|first=Kristian|work=Oregon Public Broadcasting|language=en|access-date=2017-05-23|archive-date=10 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010153203/https://www.opb.org/news/article/last-fluent-speaker-oregon-tribal-language-kiksht-dies/|url-status=dead|archivedate=2014-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305024045/https://www.opb.org/news/article/last-fluent-speaker-oregon-tribal-language-kiksht-dies/|deadurl=yes}}</ref> || |- |10 March 2012 || [[Holikachuk language|Holikachuk]] || [[Na-Dene languages|Na-Dene]] || [[Alaska]], United States || Wilson "Tiny" Deacon<ref>{{Cite web|url=https://indiancountrymedianetwork.com/news/alaska-native-language-loses-last-fluent-speaker/|title=Alaska Native Language Loses Last Fluent Speaker - Indian Country Media Network|website=indiancountrymedianetwork.com|language=en-US|access-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608165037/https://indiancountrymedianetwork.com/news/alaska-native-language-loses-last-fluent-speaker/|archive-date=8 June 2017|url-status=dead|archivedate=2017-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608165037/https://indiancountrymedianetwork.com/news/alaska-native-language-loses-last-fluent-speaker/|deadurl=yes}}</ref> || |- | {{Circa|2012}} || [[Dhungaloo language|Dhungaloo]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || Roy Hatfield<ref>{{Cite web |date=2012-01-23 |title=ISO 639-3 Registration Authority Request for New Language Code Element in ISO 639-3 |url=https://iso639-3.sil.org/sites/iso639-3/files/change_requests/2012/2012-051_dhx.pdf |access-date=29 October 2023 |website=ISO 639-3}}</ref>|| |- |{{Circa|2012}}||[[Ngasa language|Ngasa]]||[[Nilotic languages|Nilotic]]||[[Tanzania]]||||Most speakers have shifted to [[Chaga language|Chaga]] |- | by 2012 || [[Mardijker Creole|Mardijker]] || [[Portuguese language|Portuguese]]-based [[Creole language|Creole]] || [[Jakarta]], Indonesia || Oma Mimi Abrahams<ref>{{cite web|last1=Dimas|first1=Dimas|title=PUNAHNYA BAHASA KREOL PORTUGIS|url=http://ipsk.lipi.go.id/index.php/kolom-peneliti/kolom-kemasyarakatan-dan-kebudayaan/417-punahnya-bahasa-kreol-portugis|website=LIPI|access-date=10 May 2020|language=id|archive-date=8 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003934/http://ipsk.lipi.go.id/index.php/kolom-peneliti/kolom-kemasyarakatan-dan-kebudayaan/417-punahnya-bahasa-kreol-portugis|url-status=dead|archivedate=8 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808003934/http://ipsk.lipi.go.id/index.php/kolom-peneliti/kolom-kemasyarakatan-dan-kebudayaan/417-punahnya-bahasa-kreol-portugis|deadurl=yes}}</ref> || |- | 10 April 2011 || [[Apiaká language|Apiaká]] || [[Tupian languages|Tupian]] || [[Mato Grosso]], Brazil || Pedrinho Kamassuri<ref name="Falecimento">{{cite web |title=Falecimento - 12/10/2011 |url=http://prodoclin.museudoindio.gov.br/index.php/etnias/apiaka/noticias |website=Projeto de Documentação de Línguas Indígenas |access-date=21 February 2018}}</ref> || |- | 2011 || [[Lower Arrernte language|Lower Arrernte]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Northern Territory, Australia]] || [[Brownie Doolan Perrurle]]<ref name="bd">{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/another-language-faces-sunset-in-dead-centre/story-e6frg6po-1111114459448|title=Another language faces sunset in dead centre|work=The Australian}} ||</ref> | |- | by 2011 || [[Anserma language|Anserma]] || [[Chocoan languages|Chocoan]] || [[Antioquia Department]], [[Colombia]] || |- | 24 October 2010 || [[Pazeh language|Pazeh]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Taiwan]]|| [[Pan Jin-yu]]<ref name="write2kill.in">{{cite web|url=http://www.write2kill.in/critiques/people/376.html|archive-url=https://archive.today/20130218065930/http://www.write2kill.in/critiques/people/376.html|url-status=dead|archive-date=2013-02-18|title=An Indian language recently went extinct. Why were we not told about it?|work=write2kill.in - Select writings of Subir Ghosh}}</ref> || |- | 20 August 2010 || [[Cochin Indo-Portuguese Creole]] || [[Portuguese language|Portuguese]]-based [[Creole language|Creole]] || Southern India || William Rozario<ref name="write2kill.in"/> || |- | 26 January 2010 || [[Aka-Bo language|Aka-Bo]] || [[Andamanese languages|Andamanese]] || [[Andaman Islands]], India || [[Boa Sr.]]<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8498534.stm|title=Ancient Indian language dies out|date=4 February 2010|via=news.bbc.co.uk}}</ref> || </onlyinclude> |- | November 2009 || [[Aka-Kora language|Aka-Kora]] || [[Andamanese languages|Andamanese]] || [[Andaman Islands]], India || Ms. Boro<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/article100977.ece Andamanese tribes, languages die] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140602195837/http://www.thehindu.com/news/national/article100977.ece |date=2014-06-02 }}, The Hindu</ref> || |- | 22 February 2009 || [[Aka-Jeru language|Aka-Jeru]] || [[Andamanese languages|Andamanese]] || [[Andaman Islands]], India || Nao Jr.<ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/language/gac|title=Great Andamanese, Mixed|work=Ethnologue}}</ref> || |- | 2009 || [[Nyawaygi language|Nyawaygi]] || [[Pama–Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || Willie Seaton<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L4zytHZWB4QC&pg=PA160|title=I Am a Linguist|isbn=978-9004192355|last1=Dixon|first1=R.M.W|date=2010-12-10|publisher=BRILL }}</ref> || |- | by 2009 || [[Muruwari language|Muruwari]] || [[Pama–Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]] and [[New South Wales]], Australia || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=zmu|title=Ethnologue report for language code: zmu|access-date=2015-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204449/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=zmu|archive-date=2016-03-04|url-status=dead|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304204449/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=zmu|deadurl=yes}}</ref> |- | by 2009 || [[Agavotaguerra language|Agavotaguerra]] || [[Arawakan languages|Arawakan]] || [[Brazil]] || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=avo|title=Ethnologue report for language code: avo|access-date=2015-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413001317/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=avo|archive-date=2015-04-13|url-status=dead}}</ref> |- | by 2009 || [[Arikem language|Arikem]] || [[Tupian languages|Tupian]] || [[Brazil]] || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ait|title=Ethnologue report for language code: ait|access-date=2015-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413001507/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ait|archive-date=2015-04-13|url-status=dead|archivedate=2015-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413001507/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ait|deadurl=yes}}</ref> |- | by 2009 || [[Karipuna language (Amapá)|Karipúna]] || [[Tupian languages|Tupian]] || [[Brazil]] || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=kgm|title=Ethnologue report for language code: kgm|access-date=2015-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413004103/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=kgm|archive-date=2015-04-13|url-status=dead|archivedate=2015-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413004103/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=kgm|deadurl=yes}}</ref> |- | by 2009 || [[Pataxo language|Pataxó Hã-Ha-Hãe]] ||[[Macro-Jê]] || [[Brazil]] || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=pth|title=Ethnologue report for language code: pth|access-date=2015-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106045329/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=pth|archive-date=2015-01-06|url-status=dead|archivedate=2015-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106045329/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=pth|deadurl=yes}}</ref> |- | by 2009 || [[Aribwatsa language|Aribwatsa]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Papua New Guinea]] || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=laz|title=Ethnologue report for language code: laz|access-date=2015-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205617/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=laz|archive-date=2016-03-04|url-status=dead|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304205617/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=laz|deadurl=yes}}</ref> |- | by 2009 || [[Lelak language|Lelak]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Sarawak]], [[Malaysia]] || ||[https://web.archive.org/web/20160304200832/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=llk] |- | by 2009 || [[Papora-Hoanya language|Papora-Hoanya]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Taiwan]] || ||<ref>{{Cite web|title = Ethnologue report for language code: ppu|url = http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ppu|website = archive.ethnologue.com|access-date = 2015-04-23|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304081441/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ppu|archive-date = 2016-03-04|url-status = dead|archivedate = 2016-03-04|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304081441/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ppu|deadurl = yes}}</ref> |- | by 2009 || [[Warluwara language|Warluwara]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || Australia || || |- | 30 July 2008 |[[Tübatulabal language|Tübatulabal]] |[[Uto-Aztecan languages|Uto-Aztecan]] |[[California]], United States |James Andreas |<ref>{{Cite news|title=Tübatulabal|language=en|work=Ethnologue|url=https://www.ethnologue.com/language/tub|access-date=2018-05-09}}</ref> |- | after April 2008 || [[Dura language|Dura]] || [[Sino-Tibetan languages|Sino-Tibetan]] || [[Nepal]] || Soma Devi Dura<ref name=BBC>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7189898.stm | title = The last of Nepal's Dura speakers | work = [[BBC News]] | date = January 15, 2008}}</ref> || |- | 24 February 2008 || [[Plains Apache language|Plains Apache]] || [[Na-Dene languages|Na-Dene]] || [[Oklahoma]], United States || Alfred Chalepah Jr. || |- | 21 January 2008 || [[Eyak language|Eyak]] || [[Na-Dene languages|Na-Dene]] || [[Alaska]], United States || [[Marie Smith Jones]]<ref>John McWhorter,"No Tears For Dead Tongues"[https://www.forbes.com/2008/02/21/language-death-english-tech-cx_jm_language_sp08_0221death.html], [[Forbes]],2/21/2008 @ 6:00PM.</ref>|| |- |Late 2000s |[[Ruga language|Ruga]] |[[Sino-Tibetan languages|Sino-Tibetan]] |[[East Garo Hills district]] | |Most people who identify themselves as Ruga speak [[Garo language|Garo]]. |- | after 2007 AD || [[Rusenu language|Rusenu]] || [[Trans–New Guinea languages|Trans–New Guinea]]? || eastern [[East Timor]] || ||<ref name="Aone van Engelenhoven">{{cite web|url=http://noorderlicht.vpro.nl/artikelen/34024406/|archive-url=https://web.archive.org/web/20070418082956/http://noorderlicht.vpro.nl/artikelen/34024406/|url-status=dead|archive-date=18 April 2007|title=Noorderlicht Nieuws: Raadselachtig Rusenu|access-date=2024-09-22|language=Dutch}}</ref> |- | 2007 || [[Northeastern Maidu]] || [[Maiduan]] || Central [[California]] || |Under process of revival |- | 10 August 2007 || [[Gros Ventre language|Gros Ventre]] || [[Algic languages|Algic]] || [[Montana]], United States || [[Theresa Lamebull]]<ref>{{Cite web |title = The Phraselator II |work = The American Magazine |access-date = 2013-05-12 |url = http://www.american.com/archive/2007/october-10-07/the-phraselator-ii |archive-url = https://web.archive.org/web/20130807014623/http://american.com/archive/2007/october-10-07/the-phraselator-ii |archive-date = 2013-08-07 |url-status = dead }}</ref><ref name = "mithun336">Mithun 336</ref> || |- | {{Circa|2007}} || [[Javindo language|Javindo]] || [[Dutch-based creole languages|Dutch-based creole]] || [[Java]], [[Indonesia]] || ||<ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/language/jvd|title=Javindo|work=Ethnologue}}</ref> |- | by 2007 || [[Hpon language|Hpun]] || [[Sino-Tibetan language|Sino-Tibetan]] || [[Myanmar]] || ||<ref>{{cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/hpo|title=Hpon|work=Ethnologue}}</ref> |- | by 2007 || [[Hoti language|Hoti]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Seram]], [[Indonesia]] || || |- | 11 July 2006 || Wasco dialect of [[Upper Chinook language|Upper Chinook]] || [[Chinookan languages|Chinookan]] || [[Oregon]], United States || Madeline Brunoe McInturff<ref>{{Cite web|url=https://indiancountrymedianetwork.com/news/holy-road-speaker-of-wasco-language-dead-at-91/|title=Holy road: Speaker of Wasco language dead at 91 - Indian Country Media Network|website=indiancountrymedianetwork.com|language=en-US|access-date=2017-05-24}}</ref> || |- |2006||[[Zire language|Zire]]||[[Austronesian languages|Austronesian]]||[[New Caledonia]]|| |- |2006||[[Ludza dialect]] of Estonian||[[Uralic languages|Uralic]]||[[Latvia]]|| Nikolājs Nikonovs<ref>{{cite web|url=http://www.lutsimaa.lv/Lutsimaa__Land_of_the_Ludza_Estonians/Language.html|website=lutsimaa.lv|title=Ludzī kīļ : The Lutsi Language|access-date=2020-12-25}}</ref> || |- | by 2006 || [[Zumaya language|Zumaya]] || [[Afroasiatic languages|Afroasiatic]] || [[Cameroon]] || ||<ref>{{cite web|first1=Roger|last1=Blench|first2=Mallam|last2=Dendo|title=The Afro-Asiatic Languages|url=https://rogerblench.info/Language/Afroasiatic/General/AALIST.pdf|access-date=7 July 2024|date=14 November 2006|archivedate=13 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201213215809/http://rogerblench.info/Language/Afroasiatic/General/AALIST.pdf|deadurl=yes}}</ref> Most speakers have shifted to [[Fula language|Fula]]. |- | 3 November 2005 || [[Osage language|Osage]] || [[Siouan languages|Siouan]] || [[Oklahoma]], United States || [[Lucille Roubedeaux]]<ref>{{cite web|url=http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=2203|title=Language Log}}</ref> || |- | 2005 || [[Berbice Creole Dutch]] || [[Dutch-based creole languages|Dutch-based creole]] || [[Guyana]] || Bertha Bell<ref>[http://www.rnw.org/archive/berbice-dutch-officially-extinct "Berbice Dutch officially extinct"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807151920/http://www.rnw.org/archive/berbice-dutch-officially-extinct |date=2017-08-07 }}. [[Radio Netherlands Worldwide]]. February 25, 2010. Retrieved February 22, 2015</ref> || |- | by 2005 || [[Barrow Point language|Barrow Point]] || [[Pama–Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || Urwunjin Roger Hart<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=bpt|title=Ethnologue report for language code: bpt|access-date=2015-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402131428/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=bpt|archive-date=2015-04-02|url-status=dead|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402131428/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=bpt|deadurl=yes}}</ref> || |- | by 2005 || [[Kerek language|Kerek]] || [[Chukotko-Kamchatkan languages|Chukotko-Kamchatkan]] || [[Chukotka Autonomous Okrug|Chukotka]] || ||<ref>{{cite book|date=22 December 2011|first=Michael|last= Fortescue|title=Comparative Chukotko-Kamchatkan Dictionary|page=1}}</ref> |- | 20 September 2004 || [[Nüshu|Nüshu script]] || [[Unclassified languages|unclassified]] || [[Hunan]], China || [[Yang Huanyi]]<ref>{{cite news |url=http://observer.guardian.co.uk/international/story/0,,1312951,00.html |title=Language dies with woman |publisher=Observer.guardian.co.uk |date=2004-09-26 |access-date=2012-10-03 |location=London}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|author=Jon Watts |url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,1576488,00.html |title=Jon Watts, The forbidden tongue, The Guardian 23 September 2005 |newspaper=Guardian |date= 2005-09-22|access-date=2012-10-03 |location=London}}</ref> || |- |ca. 2004 (?) |[[Duli language|Duli]] | [[Niger-Congo languages|Niger-Congo]] |[[Cameroon]] | ||<ref>{{Cite web|title=List of Adamawa languages - Roger Blench|url=http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Adamawa%20language%20list.pdf|access-date=2015-04-23|website=www.rogerblench.info|archivedate=2017-10-24|archiveurl=https://archive.today/20171024094404/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Adamawa%20language%20list.pdf|deadurl=yes}}</ref> |- | 29 December 2003 || [[Akkala Sami language|Akkala Sami]] || [[Uralic languages|Uralic]] || [[Kola Peninsula]], Russia || Marja Sergina<ref>{{cite web |url=http://www.galdu.org/govat/doc/nordisk_samekonvensjon.pdf |title=Juicing and Blending Advice, Reviews, Guides and Recipes |access-date=2014-02-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070411023150/http://www.galdu.org/govat/doc/nordisk_samekonvensjon.pdf |archive-date=2007-04-11 |archivedate=2007-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070411023150/http://www.galdu.org/govat/doc/nordisk_samekonvensjon.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref>Rantala, Leif, Aleftina Sergina 2009. Áhkkila sápmelaččat. Oanehis muitalus sámejoavkku birra, man maŋimuš sámegielalaš olmmoš jámii 29.12.2003. Roavvenjárga.</ref> || |- | 22 November 2003 || [[Wintu language|Wintu]] || [[Wintuan languages|Wintuan]] || [[California]], United States || Flora Jones<ref>{{cite book |last1=Golla |first1=Victor |title=California Indian Languages |url=https://archive.org/details/californiaindian0000goll |date=2011 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=978-0-520-26667-4}}</ref> || |- | 14 September 2003 || [[Klamath language|Klamath-Modoc]] || Isolate || [[Oregon]], United States || Neva Eggsman<ref>{{cite web |last1=Juillerat |first1=Lee |title=Tribal elder who helped preserve language dies |url=https://www.heraldandnews.com/news/top_stories/tribal-elder-who-helped-preserve-language-dies/article_d8126c67-6426-545f-a571-e53ddfb22b46.html |website=Herald and News |date=16 September 2003 |access-date=14 August 2020}}</ref><ref>{{Cite journal |volume = 8 |pages = 87–102 |last = Haynes |first = Erin F |title = Obstacles facing tribal language programs in Warm Springs, Klamath, and Grand Ronde |journal = Coyote Papers |access-date = 2012-08-30 |url = http://coyotepapers.sbs.arizona.edu/CPXIII/haynes.pdf |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100709092655/http://coyotepapers.sbs.arizona.edu/CPXIII/haynes.pdf |archive-date = 2010-07-09 |archivedate = 2010-07-09 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100709092655/http://coyotepapers.sbs.arizona.edu/CPXIII/haynes.pdf |deadurl = yes }}</ref> || |- | September 2003 || [[Ilgar language|Garig Ilgar]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Northern Territory]], Australia || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ilg|title=Ethnologue report for language code: ilg|access-date=2015-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402101920/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ilg|archive-date=2015-04-02|url-status=dead|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402101920/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ilg|deadurl=yes}}</ref> |- | by 2003 || [[Alngith language|Alngith]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || || |- | by 2003 || [[Areba language|Areba]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]]|| [[Queensland]], Australia || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=aea|title=Ethnologue report for language code: aea|access-date=2015-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205221/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=aea|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}</ref> |- | by 2003 || [[Atampaya language|Atampaya]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=amz|archive-url=https://archive.today/20150309234730/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=amz|url-status=dead|archive-date=2015-03-09|title=Ethnologue report for language code: amz}}</ref> |- | by 2003 || [[Umbindhamu language|Umbindhamu]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=umd|title=Ethnologue report for language code: umd|access-date=2015-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402122553/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=umd|archive-date=2015-04-02|url-status=dead|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402122553/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=umd|deadurl=yes}}</ref> |- | by 2003 |[[Makolkol]] |[[Unclassified languages|unclassified]] |[[New Britain]], [[Papua New Guinea]] | |possible [[Papuan language]] |- |2003||[[Umotína language|Umotína]]||[[Macro-Jê]]||[[Mato Grosso]], [[Brazil]]|||| |- |4 November 2002||[[Serrano language|Serrano]]||[[Uto-Aztecan languages|Uto-Aztecan]]||[[California]], United States||Dorothy Ramon||A revitalization process is happening. |- | 31 August 2002 || [[Unami language|Unami]] || [[Algic languages|Algic]] || [[Delaware]], United States || Edward Thompson<ref name=nj>Chambers, Steve. [http://www.nj.com/specialprojects/lenape/lenape1.html "The vanishing voice of the Lenape."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504025724/http://www.nj.com/specialprojects/lenape/lenape1.html |date=4 May 2016 }} ''Star-Ledger.'' 17 Nov 2002. Retrieved 8 Dec 2013.</ref>{{#tag:ref|Brother of Lenape traditionalist and language preservation activist [[Nora Thompson Dean]]|group="notes"}}|| |- | 23 May 2002 || [[Gaagudju language|Gaagudju]] || Isolate || [[Northern Territory]], Australia || [[Big Bill Neidjie]]<ref>{{Cite book | last = Neidjie | first = Bill | date = c. 1985 | title = Kakadu man...Bill Neidjie | author2 = Stephen Davis | author3 = Allan Fox | others = Foreword by [[Clyde Holding]] | location = Queanbeyan, N.S.W. | publisher = Mybrood | isbn = 978-0-9589458-0-6 | url = https://archive.org/details/kakadumanbillnei0000neid }}</ref> || |- | by 2001 || [[Amanaye language|Amanayé]] || [[Tupian languages|Tupian]] || [[Brazil]] || ||<ref>{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ama|title=Ethnologue report for language code: ama|access-date=2015-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205432/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ama|archive-date=2016-03-04|url-status=dead|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304205432/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ama|deadurl=yes}}</ref> |- | {{Circa|2000}} || [[Chiapanec]] || [[Oto-Manguean]] || [[Chiapas]], [[Mexico]] || |- |{{Circa|2000}}||[[Mapia language|Mapia]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Mapia Atoll]], Indonesia|| |- |{{Circa|2000}}||[[Cholón language|Cholón]]||[[Hibito–Cholon languages|Hibito–Cholon]]||[[Huallaga River]] Valley|||| |- |{{Circa|2000}}||[[Lapachu language|Lapachu]]||[[Arawakan languages|Arawakan]]||[[Apolobamba]]||||It is possible there are still a few very old speakers. |- |{{Circa|2000}}||[[Poyanawa language|Poyanawa]]||[[Panoan languages|Panoan]]||[[Acre (state)|Acre]], [[Brazil]]||||12 speakers were reported in 1992. |- |By 2000||[[Central Pomo language|Central Pomo]]||[[Pomoan languages|Pomoan]] ([[Hokan]]?)||[[Northern California]]|||| |- |By 2000||[[Maku language of Auari]]||[[Unclassified languages|unclassified]]||[[Roraima]], [[Brazil]]||Sinfrônio Magalhães (Kuluta)|| |- | c. 2000 || [[Rennellese Sign Language]] || [[Unclassified languages|unclassified]] || [[Solomon Islands]] || Kagobai ||<ref>{{cite web|url=https://www.atomicscribe.com/extinct-languages-the-languages-we-have-lost-in-the-21st-century/#3|title=Extinct Languages: The Languages We Have Lost in the 21st Century|publisher=Atomic Scribe|access-date=2024-10-05|date=2022-01-31|quote=Extinct: Around 2000}}</ref> |- |2000s||[[Shiriana language|Shiriana]]||[[Arawakan]]||[[Brazil]]|| |} ==তথ্য সূত্ৰ== {{div col|2}} a0iewd0p76pso8uybwjwgfdb3r589ts 0 109714 646259 572133 2026-10-20T16:32:41Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646259 wikitext text/x-wiki {{short description|Ethnic group native to Cambodia}} {{infobox ethnic group | group = খ্মেৰ জনগোষ্ঠী | native_name = ជនជាតិខ្មែរ | image = File:Cambodian couple.jpg | image_upright = 1 | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ পাৰত খ্মেৰ পুৰুষ মহিলা| pop = {{circa}} 20–22million<ref name="BuddhistPeoples">{{Citation |editor-first=Paul |editor-last=Hattaway |title=Khmer |work=Peoples of the Buddhist World |publisher=William Carey Library |year=2004 |page=133}}</ref> | genealogy = | region1 = {{flagcountry|Cambodia}} | pop1 = 17,638,801 | ref1 = <ref name="Socio-economic Survey 2021">{{Cite web|url=https://www.nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202021_EN.pdf|title=Report of Socio-Economic Survey 2021|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=December 2022|access-date=9 September 2024|archive-date=30 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530105505/https://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202021_EN.pdf}}</ref> | region2 = {{flagcountry|Vietnam}} | pop2 = [[Khmer Krom|2,320,000]] | ref2 = <ref name="Census2019">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1YK6iY-j0AfZTuip28Py2Gmz5P8zw04Rn/view?usp=sharing|title=Report on Results of the 2019 Census|publisher=General Statistics Office of Vietnam|access-date=1 May 2020|language=vi|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509091125/http://tongdieutradanso.vn/uploads/data/6/files/files/2_%20Bieu%20so%20lieu%20va%20phu%20luc%20(duyet%20gui%20in).pdf|url-status=live}}</ref> | region3 = {{flagcountry|Thailand}} | pop3 = [[Northern Khmer people|1,146,685]] | ref3 = <ref name=census2019>{{Cite web|url=https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf/|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=June 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113151101/http://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf|archive-date=November 13, 2019|url-status=dead|archivedate=November 13, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113151101/http://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region4 = {{flagcountry|USA}} | pop4 = [[Cambodian Americans|376,096]] | ref4 = <ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |title=ASIAN ALONE OR IN COMBINATION WITH ONE OR MORE OTHER RACES, AND WITH ONE OR MORE ASIAN CATEGORIES FOR SELECTED GROUPS |year=2022 |work=[[United States Census Bureau]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=28 July 2024 }}</ref> | region5 = {{flagcountry|France}} | pop5 = [[Cambodians in France|80,000]] | ref5 = <ref>{{Cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/|title=Solidarité|work=[[The Cambodia Daily]]|first=Aria|last=Danaparamita|date=21 November 2015|access-date=19 June 2019|archive-date=June 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620035654/https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/|url-status=dead|archivedate=June 20, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190620035654/https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/|deadurl=yes}}</ref> | region6 = {{flagcountry|Australia}} | pop6 = [[Cambodian Australians|45,700]] | ref6 = <ref>{{cite web|url=http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ERP_COB|title=Estimated Resident Population by Country of Birth, 30 June 1992 to 2016|work=stat.data.abs.gov.au|access-date=April 6, 2017|archive-date=March 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311101534/http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ERP_COB|url-status=dead|archivedate=March 11, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190311101534/http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ERP_COB|deadurl=yes}}</ref> (2016) | region7 = {{flagcountry|Malaysia}} | pop7 = 30,113 | ref7 = <ref name=census2019/> | region8 = {{flagcountry|Canada}} | pop8 = [[Cambodian Canadians|38,490]] | ref8 = <ref name="Canadacensus2006">{{cite web|publisher=[[Statistics Canada]]|title=Ethnocultural Portrait of Canada|url=http://census2011.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|access-date=March 20, 2013|archive-date=March 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092345/http://census2011.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?code=01&csdfilter=5000&data=count&display=all&geo=pr&lang=e&sort=3&startrec=1&table=2|url-status=live}}</ref>{{failed verification|date=May 2013}} | region9 = {{flagcountry|Japan}} | pop9 = [[Cambodians in Japan|25,384]] (2024) | ref9 = <ref name="名前なし-20230316114742">[https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00047.html 令和６年６月末現在における在留外国人数について]</ref> | region10 = {{flagcountry|New Zealand}} | pop10 = 8,601 | ref10 = <ref name="New Zealand census2013">{{cite web|publisher=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand ]]|title=2006 and 2013 Census: Cambodians- Facts and Figures|url=http://www.teara.govt.nz/en/cambodians/3|access-date=December 10, 2009|archive-date=July 4, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704163316/http://www.teara.govt.nz/en/cambodians/3|url-status=live}}</ref> | region11 = {{flagcountry|United Arab Emirates}} | pop11 = [[Expatriates in the United Arab Emirates#Cambodians|7,600]] | region12 = {{flagcountry|Laos}} | pop12 = 7,141 | ref12 = <ref name="Census2015">{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015|publisher=Lao Statistics Bureau|access-date=1 May 2020|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308153132/https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|url-status=live}}</ref> | region13 = {{flagcountry|Germany}} | pop13 = 1,035 | ref13 = <ref>{{cite web |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |title=Ausländeranteil in Deutschland bis 2018 |website=De.statista.com |access-date=January 2, 2017 |archive-date=January 30, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130065833/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |url-status=live }}</ref> | region14 = {{flagcountry|Austria}} | pop14 = 2,133 | region15 = {{flagcountry|The Netherlands}} | pop15 = 2,000 | region16 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop16 = >1,000 | ref16 = <ref name="BuddhistPeoples"/> | region17 = {{flagcountry|Singapore}} | pop17 = 832 | ref17 = <ref name=census2019/> | region18 = {{flagcountry|Sweden}} | pop18 = 772 | ref18 = <ref>{{cite web|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|title=Population by country of birth and year|access-date=2021-02-02|archive-date=February 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211033303/http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|url-status=live}}</ref> | region19 = {{flagcountry|Belgium}} | pop19 = 2,172 | ref19 = <ref>{{cite web|access-date=12 April 2023|title=Wachtregister asiel 2012-2021|url=http://www.npdata.be/BuG/469-Migratieachtergrond/|website=npdata.be|archive-date=October 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001034810/http://www.npdata.be/BuG/469-Migratieachtergrond/|url-status=live}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> | rels = Predominantly [[Theravada|Theravada Buddhism]]; <br />[[Hinduism]] and [[animism]] (historically); minorities [[Christianity]] and [[Islam]] | langs = [[খ্মেৰ ভাষা|খ্মেৰ]] | related = [[Mon people|Mon]], [[Wa people|Wa]], other [[Austroasiatic languages|Austroasiatic peoples]]<br /> | native_name_lang = km | flag = | flag_caption = }}'''খ্মেৰ জনগোষ্ঠী'''({{Lang-en|: Khmer people}}) (খ্মেৰ: ជនជាតិខ្មែរ, UNGEGN: Chônchéatĕ Khmêr, ALA-LC: Janajāti Khmaer [cɔn.ciət kʰmae]) কম্বোডিয়াৰ স্থানীয় [[অষ্ট্ৰিয়াটিক জনগোষ্ঠী]]। [[কম্বোডিয়া]]ৰ ১ কোটি ৭০ লাখ জনসংখ্যাৰ ৯৫%তকৈও অধিক খ্মেৰ জনগোষ্ঠী অংশ। তেওঁলোকে খ্মেৰ ভাষা কয়, যিটো [[মন]] আৰু [[ভিয়েটনামী]] ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে এক বৃহত্তৰ [[অষ্ট্ৰিয়াটিক]] ভাষা পৰিয়ালৰ অংশ। খ্মেৰ লোকৰ অধিকাংশই [[থেৰাভাদা বৌদ্ধ ধৰ্ম]] অনুসৰণ কৰে। [[থাইলেণ্ড]]ৰ কাষৰীয়া অঞ্চল (উত্তৰ খ্মেৰ) আৰু চুবুৰীয়া ভিয়েটনামৰ [[মেকং বদ্বীপ ]]অঞ্চলত (খ্মেৰ ক্ৰম) অধিক সংখ্যক খ্মেৰলোক বাস কৰে, আনহাতে ১০ লাখতকৈ অধিক খ্মেৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ প্ৰধানকৈ [[ফ্ৰান্স]], [[আমেৰিকা]] আৰু [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ত বাস কৰে। ==বিতৰণ== [[File:খ্মেৰ লোকৰ বিতৰণৰ মানচিত্ৰ।jpg|thumb|260px|Distribution map of Khmer people.]] খ্মেৰ লোকৰ বিতৰণৰ মানচিত্ৰ। বিশ্বৰ মুঠখ্মেৰ জনসংখ্যাৰ অধিকাংশই অনুমাণিক ৯৫% খ্মেৰ কম্বোডিয়াত বাস কৰে।<ref name="CIACB" /><ref>{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/peo_eth_gro-people-ethnic-groups |title=Ethnic groups statistics - countries compared |publisher=Nationmaster |access-date=2012-09-02 |archive-date=September 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120907183134/http://www.nationmaster.com/graph/peo_eth_gro-people-ethnic-groups |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818190717/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |url-status=dead |archive-date=August 18, 2011 |title=Birth Rate |work=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=15 March 2013 |archivedate=October 13, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013004443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |deadurl=yes }}</ref> ===থাইলেণ্ড, ভিয়েটনাম আৰু লাওছ=== [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ভিয়েটনাম]]ত যথেষ্ট সংখ্য়ক স্থানীয় খ্মেৰ জনসংখ্যাৰ লোকে বাসকৰে। থাইলেণ্ডত মূলতঃ [[চুৰিন]] (ছ’ৰিন), [[বুৰিৰাম]][ (ব’ৰেই ৰোম) আৰু [[চিছাকেট]] (শ্ৰেই ছাকেট) প্ৰদেশত ১০ লাখৰো অধিক খ্মেৰ (খ্মেৰ চুৰিন নামেৰে জনাজাত)লোক বাস কৰে। ভিয়েটনামত [[কাম্পুচিয়া-ক্ৰম ফেডাৰেচ]]ৰ তথ্যমতে প্ৰায় ৭০ লাখ খ্মেৰ জনসংখ্যাৰ লোক বাস কৰে।<ref>[http://www.khmerkrom.org/en/culture.php?articleID=11] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509064048/http://www.khmerkrom.org/en/culture.php?articleID=11|date=May 9, 2006}}</ref> লাওছৰ স্থানীয় খ্মেৰ জনসংখ্যা থাইলেণ্ড আৰু ভিয়েটনামতকৈ কম, সেই সম্প্ৰদায়সমূহ লাওছৰ দক্ষিণ-পশ্চিম প্ৰান্তত, থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত বাস কৰে।<ref>{{cite web|url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code2/1040.html|title=The Cambodian of Laos|access-date=19 January 2024}}</ref> ===পশ্চিমীয়া ৰাষ্ট্ৰ=== [[কম্বোডিয়াৰ গৃহযুদ্ধ]] আৰু [[কম্বোডিয়াৰ গণহত্যা]]ৰ ফলত হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে আমেৰিকা, কানাডা, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু ফ্ৰান্সত এক বৃহৎসংখ্যক খ্মেৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী লোকে বাস কৰে। ==ইতিহাস== ===খ্মেৰ জনগোষ্ঠী উৎপত্তিৰ=== খ্মেৰ সভ্যতাৰ কিংবদন্তি প্ৰতিষ্ঠাপক ছিহানৌকভিলত প্ৰেহ থং আৰু নেয়াং নেকৰ মূৰ্তি। দক্ষিণপূব এচিয়াৰ পুৰাতত্ত্ববিদ [[জৰ্জ ক'ডেছে]]ৰ মতে দশম শতিকাৰ শিলালিপিত পোৱা এটা খ্মেৰ কিংবদন্তি অনুসৰি ব্ৰাহ্মণ [[কম্বু স্বয়ম্ভু]] আৰু [[অপ্সৰা]] ("আকাশী অপেশ্বৰী") মেৰাৰ মিলনৰ পৰাই খ্মেৰসকলৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁলোকৰ বিবাহৰ ফলত খ্মেৰ নামৰ জন্ম হয় আৰু প্ৰাচীন কম্বোডিয়াৰ [[ভাৰ্মান বংশ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় বুলি কোৱা হয়।<ref>''D'après l'épigraphie cambodgienne du X° siècle, les rois des "Kambuja" prétendaient descendre d'un ancêtre mythique éponyme, le sage ermite Kambu, et de la nymphe céleste Mera, dont le nom a pu être forgé d'après l'appellation ethnique "khmèr"'' (George Coedes). [2]^{[''[[Wikipedia:Link rot|permanent dead link]]'']}; See also: ''Indianised States of Southeast Asia'', 1968, p 66, George Coedes.</ref> আজিও খ্মেৰ বিবাহ অনুষ্ঠানত পৰম্পৰাগত নীতি নিয়মৰ পুনৰাবৃত্তি চলি আছে। প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়োৱা এটা অতি জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি কম্বোডিয়াৰ সৃষ্টি হৈছিল যেতিয়া প্ৰথম [[কাউণ্ডিনিয়া]] (সাধাৰণতে [[প্ৰেহ থং]] বুলি কোৱা হয়) নামৰ এজন ব্যৱসায়ীয়ে ৰাজকুমাৰী [[সোমা]]ক বিয়া কৰাইছিল। তেওঁ এগৰাকী [[নাগা](Sanskrit: नाग, romanized: Nāga) (নেয়াং নেক)ৰাজকন্যা আছিল॥ কৌন্দিনিয়াই সপোনত দেখা এডাল কাঁড়ৰ পিছে পিছে দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ ৰাওনা হয়। তাত তেওঁ''কোক থ্লক'' নামৰ এটা দ্বীপত উপস্থিত হৈছিলগৈ। দ্বীপৰ বাসিন্দা সোমাৰ নগা সৈন্যবাহিনীক জয় কৰাৰ পিছত তেওঁ ৰাজকুমাৰী সোমাৰ প্ৰেমত পৰিছিল। যৌতুক হিচাপে,ৰাজকুমাৰী সোমাৰ পিতৃয়ে দ্বীপটোৰ চাৰিওফালে থকা পানী শোষণ কৰিছিল, ফলত দ্বীপটো এটা পৰ্বতৰ শিখৰ আৰু পানী তলৰ পৰা উন্নোচিত ভূমিখিনি কম্বোডিয়া হৈ পৰিল। কৌণ্ডিন্যা আৰু সোমা আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকল খ্মেৰ নামেৰে পৰিচিত হ’ল আৰু [[ফুনান]], [[চেনলা]] আৰু [[খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য]]ৰ শাসক হৈ পৰিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |last=Miriam T. Stark |date=2006 |title=9 Textualized Places, Pre-Angkorian Khmers and Historicized Archaeology by Miriam T. Stark - Cambodia's Origins and the Khok Thlok Story |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Stark/pdfs/YoffeePages313332.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923172439/http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Stark/pdfs/YoffeePages313332.pdf |archive-date=September 23, 2015 |access-date=January 15, 2018 |publisher=University of Hawaii}}</ref> এই পৌৰাণিক কাহিনী টোৱে আৰু এটা কথা ব্যাখ্যা কৰে যে কিয় আটাইতকৈ পুৰণি খ্মেৰ ৱাট বা মন্দিৰবোৰ সদায় পাহাৰৰ শিখৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু আজিও কিয় পাহাৰবোৰক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে শ্ৰদ্ধা কৰা হয়। ===দক্ষিণ-পূব এছিয়াত উপস্থিত=== খ্মেৰসকল, [[অষ্ট্ৰিয়া এছিয়াটিক জনগোষ্ঠী]], এই অঞ্চলৰ অন্যতম পুৰণি জনগোষ্ঠী, তেওঁলোকে দক্ষিণ চীনৰ পৰা,<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Russell R. |date=December 1987 |title=Cambodia: A Country Study |url=https://tile.loc.gov/storage-services/master/frd/frdcstdy/ca/cambodiacountrys00ross/cambodiacountrys00ross.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121235949/https://tile.loc.gov/storage-services/master/frd/frdcstdy/ca/cambodiacountrys00ross/cambodiacountrys00ross.pdf |archive-date=January 21, 2022 |access-date=22 February 2022 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |page=6}}</ref> সম্ভৱতঃ [[ইউনান]]ৰ পৰা দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ আহিছিল। নাইবা উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ পৰা প্ৰায় একে সময়তে [[মন]]সকলৰ সৈতে আহিছিল, যিসকলৰ খ্মেৰসকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছিল।<ref>{{Cite web |last=SarDesai |first=D. R. |date=3 October 2018 |title=Southeast Asia, Student Economy Edition: Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=culgDwAAQBAJ&dq=google+books+a+people+closely+related+in+language+and+race+to+the+mons+were+the+khmers&pg=PA11 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417054201/https://books.google.com/books?id=culgDwAAQBAJ&dq=google+books+a+people+closely+related+in+language+and+race+to+the+mons+were+the+khmers&pg=PA11 |archive-date=April 17, 2023 |access-date=22 February 2022 |publisher=Taylor & Francis |page=11 |isbn=9780429961601}}</ref> বেছিভাগ পুৰাতত্ত্ববিদ আৰু ভাষাবিদ, আৰু চীনবিজ্ঞানী আৰু শস্য বিশেষজ্ঞৰ দৰে অন্যান্য বিশেষজ্ঞই বিশ্বাস কৰে যে তেওঁলোকে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০০ চনৰ ভিতৰত (চাৰি হাজাৰ বছৰৰো অধিক পূৰ্বে) কৃষি আৰু বিশেষকৈ ধান খেতিকে জীৱিকা হিচাপে লৈ দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ আহিছিল। এই অঞ্চলটো বিশ্বৰ ভিতৰতে [[ব্ৰঞ্জ]]ৰ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথম স্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ৮০২ চনৰ পৰা ছয় দশক ধৰি অধিপত্য বিস্তাৰ কৰা [[খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য]] নিৰ্মাতা এই জনগোষ্ঠী টোৱে বৰ্তমান ৰাজনৈতিক, সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক কম্বোডিয়াৰ মূলসুঁতি গঠন কৰিছে।<ref>{{Cite journal |last=Zhang |first=Xiaoming |last2=Liao |first2=Shiyu |last3=Qi |first3=Xuebin |last4=Liu |first4=Jiewei |last5=Kampuansai |first5=Jatupol |last6=Zhang |first6=Hui |last7=Yang |first7=Zhaohui |last8=Serey |first8=Bun |last9=Tuot |first9=Sovannary |date=2015-10-20 |title=Y-chromosome diversity suggests southern origin and Paleolithic backwave migration of Austro-Asiatic speakers from eastern Asia to the Indian subcontinent OPEN |journal=Scientific Reports |volume=5 |issue=1 |pages=15486 |doi=10.1038/srep15486 |pmc=4611482 |pmid=26482917}}</ref> খ্মেৰসকলে খ্মেৰ বৰ্ণমালা গঢ়ি তুলিছিল, যিয়ে পাছলৈ পিছৰ থাই আৰু লাও বৰ্ণমালাৰ জন্ম দিছিল। পুৰাতত্ত্ববিদ আৰু নৃতাত্ত্বিকসকলে খ্মেৰসকলক ইছান, দক্ষিণ লাওছ, কম্বোডিয়া আৰু দক্ষিণ ভিয়েটনামৰ সংলগ্ন অঞ্চলৰ থলুৱা বুলি গণ্য কৰে। অৰ্থাৎ কম্বোডিয়ানসকল ঐতিহাসিকভাৱে মেকং নদীৰ এটা উপনৈৰ ওচৰত বাস কৰা নিম্নভূমিৰ লোক আছিল। ভাৰতীয় সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে খ্মেৰসকলক [[ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰ]]ৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। [[ফুনান যুগত]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম–ষষ্ঠ শতিকা) খ্মেৰসকলে বৌদ্ধ ধৰ্ম, দেৱৰাজৰ শৈৱ সাম্ৰাজ্যবাদী পূজাৰ ধাৰণা আৰু মহান মন্দিৰটোক প্ৰতীকী [[বিশ্ব পৰ্বত]] হিচাপেও অধিগ্ৰহণ কৰে। পঞ্চম শতিকাত প্ৰতিদ্বন্দ্বী খ্মেৰ চেনলা ৰাজ্যৰ উত্থান ঘটি পিছলৈ ফুনান ৰাজ্য হয়। চেন্লা যুগত (৫শ–৮শ শতিকাত), খমেৰসকলে তেওঁলোকৰ এটা মন্দিৰৰ শিলালিপিত পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন অৱস্থাত পোৱা [[শূন্য]]ৰ উল্লেখ কৰি গৈছিল। ৮০২ চনত পিচৰ পৰা ৰজা [[দ্বিতীয় জয়বৰ্মনে]] স্বাধীন আৰু সংযুক্ত কম্বোডিয়া ঘোষণা কৰাৰ পিছৰে পৰা উচ্চ আৰু নিম্নভূমি কম্বোডিয়াৰ দুয়োখন দেশৰ মাজত আপেক্ষিক শান্তি প্ৰতিষ্ঠা হয়। দ্বিতীয় জয়বৰ্মনে (৮০২-৮৩০)খ্মেৰ শক্তিক পুনৰুজ্জীৱিত কৰি খ্মেৰ সাম্ৰাজ্যৰ ভেটি গঢ়ি তুলিছিল,আৰু তিনিখন ৰাজধানী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল— ইন্দ্ৰপুৰা, হৰিহৰালয় আৰু মহেন্দ্ৰপৰ্বত—যাৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্টই তেওঁৰ সময়ৰ বহু কথা উন্মোচন কৰে। ==খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য (৮০২–১৪৩১)== {{main|খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য}} খ্মেৰ ৰাজ্য খ্মেৰ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু কিছুমান বাদ্যযন্ত্ৰকে ধৰি সংস্কৃতিৰ বহু অৱশিষ্ট থকা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদ বুলি গণ্য কৰা [[আংকোৰ]]ৰ মহান মন্দিৰসমূহ কম্বোডিয়ান সংস্কৃতিৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে থাকি যায়। দ্বিতীয় সূৰ্য্যবৰ্মনৰ (১১১৩–১১৫০) মৃত্যুৰ পিছত সপ্তম জয়বৰ্মনে (১১৮১–১২১৮) নতুন চহৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ নিদিয়ালৈকে কম্বোডিয়া বিশৃংখলতাৰ মাজত সোমাই পৰে। তেওঁ বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী আছিল আৰু সেই বাবে কম্বোডিয়াত বৌদ্ধ ধৰ্মই প্ৰধান ধৰ্ম হৈ পৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰধৰ্ম হিচাপে ইয়াক দেৱৰাজ পূজাৰ লগত খাপ খুৱাই লোৱা হৈছিল, পূৰ্বৰ শিৱৰজা বা বিষ্ণুৰাজৰ ঠাইত বুদ্ধ ৰজাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সুখোথাই (১২৩৮) আৰু আয়ুথায়া (১৩৫০) টাই ৰাজ্যৰ উত্থানৰ ফলত খ্মেৰসকলৰ সৈতে টাইসকলৰ প্ৰায়ে যুদ্ধ হৈছিল আৰু ১৪৩১ চনত অংকোৰ ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে ধ্বংস হৈছিল বহু সংস্কৃতি আৰু সঙ্গীতজ্ঞও।<ref>Thailand 1969:151, Blanchard 1958:27</ref> ১৪৩২ চনৰ পিছৰ সময়ছোৱাত খেমেৰ জনসাধাৰণে নিজৰ ধন, নথি-পত্ৰ আৰু মানৱ সংস্কৃতিৰ বাহকসকলো দিশৰ পৰা বঞ্চিত হৈ তীব্ৰ অৱনতিৰ সন্মুখীন হয়। ==সংস্কৃতি আৰু সমাজ== খ্মেৰ জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি তেওঁলোকৰ সমগ্ৰ ভৌগোলিক পৰিসৰতে প্ৰায় সমানে বৃস্তিত। অঞ্চলটোত বহুতো আঞ্চলিক উপভাষা আছে, আৰু সেই বিভিন্ন উপভাষী সমূহৰ মাজত পাৰস্পৰিকভাৱে বুজাপৰাও আছে।<ref>Huffman, Franklin. 1970. ''Cambodian System of Writing and Beginning Reader {{Cite web |url=http://www.pratyeka.org/csw/hlp-csw.pdf |title=Archived copy |access-date=October 8, 2015 |archive-date=March 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301072724/http://www.pratyeka.org/csw/hlp-csw.pdf |url-status=bot: unknown |archivedate=March 1, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301072724/http://www.pratyeka.org/csw/hlp-csw.pdf |deadurl=yes }}''. Yale University Press. [[ISBN (identifier)|ISBN]]</ref> কেন্দ্ৰীয় সমতলৰ উপভাষা [[মান]]ক ধৰা হয়। বৰ্তমান ফ্‌নম পেনত এক স্বতন্ত্ৰ উপভাষা বিকশিত হৈছে, য’ত ফ্ৰেন্স আৰু ভিয়েটনামী ভাষাৰ প্ৰভাৱ পৰিছে। আন উল্লেখযোগ্য উপভাষাসমূহ হ’ল [[উত্তৰ খমেৰ ]](থাইলেণ্ডৰ খমেৰ সুৰিন), [[খমেৰ ক্ৰম]] (ভিয়েটনামৰ মেকং ডেল্টা), আৰু [[পশ্চিম খমেৰ]] (কাৰ্ডামম পৰ্বতমালা)। আধুনিক খমেৰসকলে তেওঁলোকৰ জাতিগত পৰিচয় ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে, য’ত তেৰাৱাদ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সৈতে পূৰ্বপুৰুষ পূজা, প্ৰাণবাদ, আৰু [[শামানবাদ]]ৰ মিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>''Faith Traditions in Cambodia'' {{Cite web |url=http://www.wcfia.harvard.edu/conferences/truthjustice/Papers/EtchesonFullPaper.pdf |title=Archived copy |access-date=August 21, 2006 |archive-date=August 22, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060822010040/http://www.wcfia.harvard.edu/conferences/truthjustice/Papers/EtchesonFullPaper.pdf |url-status=dead |archivedate=August 22, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822010040/http://www.wcfia.harvard.edu/conferences/truthjustice/Papers/EtchesonFullPaper.pdf |deadurl=yes }}; pg. 8; accessed August 21, 2006</ref> অধিকাংশ খমেৰলোকে এক অতিপ্ৰাকৃত জগতক বিশ্বাস কৰে, য’ত বিভিন্ন আত্মা আৰু সত্তাৰ অস্তিত্ব ধাৰণা কৰা হয়। এইসকল সত্তাৰ ভিতৰত আছে: খমাওচ (ভৌতিক আত্মা), প্ৰেট (শাস্তি অনুসৰি ৰূপ পৰিৱৰ্তন কৰা আত্মা), বিসাচ (অপদেবতা), আৰাক (দুষ্ট আত্মা), নিয়াক তা (ভূমি বা গছত বাস কৰা আত্মা), আৰু মেবা (পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা)। তেওঁ লোকে বিশ্বাস কৰে যে এই আত্মা সমূহক যথাৰীতি সন্মান নকৰিলে সিহঁতে মানুহৰ অমঙ্গল কৰিব পাৰে।<ref>[http://anarchak.com/article/40347/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220100847/http://anarchak.com/article/40347|date=February 20, 2020}}</ref> কম্বোডিয়ানসকলৰ অধিকাংশই হয় ধান খেতিয়ক বা মাছমৰীয়া হিচাপে গ্ৰাম্য জীৱন নিৰ্বাহ কৰে। তেওঁলোকৰ গোটেই জীৱন [[ৱাট]] (মন্দিৰ) আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ লগত জড়িত থাকে। কম্বোডিয়ানসকল যেতিয়া অসুস্থ হয় তেতিয়া তেওঁলোকে প্ৰায়েই এজন ক্ৰু খমাই (শ্বেমান/হিলাৰ)ওচৰ চাপে, যিয়ে এই আত্মা সমূহৰ ভিতৰত কোনটো আত্মা ৰোগৰ কাৰক সেইটো নিৰ্ণয় কৰি ক্ষুণ্ণ আত্মাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰি ৰোগ নিৰাময় কৰে।<ref name=":0">[http://www.multiculturalcanada.ca/ecp/content/cambodians_khmer.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311003416/http://www.multiculturalcanada.ca/ecp/content/cambodians_khmer.html|date=March 11, 2007}}</ref> ক্ৰু খমাই বনৌষধি আৰু [[যাদুকৰী টেটু]] প্ৰস্তুত কৰি দুষ্ট আত্মা বা দুৰ্ভাগ্যক দূৰ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name=":0" /> খ্মেৰ সকলৰ বিশ্বাসসমূহো হিন্দু ধৰ্মৰ [[জ্যোতিষ]]ৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল। খ্মেৰ ভাষাত হাও-ৰা (জ্যোতিষী) বা ক্ৰু টিয়ে বুলি কোৱা এজন ভৱিষ্যদ্বাণীকৰা ব্যক্তিৰ পৰা কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম কৰাৰ আগতে পৰামৰ্শ লোৱা হয়, যেনে পত্নী বাছনি কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ যাত্ৰা বা ব্যৱসায়িক উদ্যোগ আৰম্ভ কৰা, বিয়াৰ তাৰিখ নিৰ্ধাৰণ কৰা আৰু নিৰ্মাণৰ বাবে সঠিক স্থান নিৰ্ধাৰণ আদি। গোটেই বছৰটো কম্বোডিয়ানসকলে বহুতো বন্ধৰ দিন পালন কৰে, বেছিভাগেই ধৰ্মীয় বা আধ্যাত্মিক কাৰ্য্যৰ, ইয়াৰে কিছুমান ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন হিচাপেও পালন কৰা হয়। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দুটা ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান হ'ল ''চোল ছ্নাম'' [[(কম্বোডিয়ান নৱবৰ্ষ)]] আৰু ''পিচুম বেন'' [[("পূৰ্বপুৰুষ দিৱস")]]। কম্বোডিয়াৰ [[বৌদ্ধ পঞ্জিকা]]ত ১২ মাহত ভাগ কৰা হৈছে আৰু পৰম্পৰাগত নতুন বছৰটো [[খাই চায়েট]]ৰ প্ৰথম দিনটোৰ পৰা আৰম্ভ হয়, যিটো [[পশ্চিমীয়া পঞ্জিকা]]ত এপ্ৰিল মাহৰ প্ৰথম অমাৱস্যাৰ লগত মিল খায়। নৃত্যই খ্মেৰ জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিত মুখ্য স্থান দখল কৰে। সপ্তম শতিকাৰ পৰাই,নৃত্যৰ উল্লেখ পোৱা যায় য'ত ৰজাসকলৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ অনুষ্ঠানত পৰিবেশন কৰা হৈছিল।<ref>[[Khmer people#Brandon1967|Brandon 1967]], p. 20</ref> ২০ শতিকাত অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ শোভাযাত্ৰাতো নৃত্যশিল্পীৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়, যেনে ৰজা [[ছিছোৱাথ মনিভঙ]]ৰ বাবে কৰা শোভাযাত্ৰাত কৰা নৃত্যপ্ৰদৰ্শন। [[অংকোৰ]] যুগত মন্দিৰত ধৰ্মীয় নৃত্য অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref name=":1">[[Khmer people#Fletcher2001|Fletcher 2001]]</ref> মন্দিৰৰ নৃত্যশিল্পীসকলক অপ্সৰা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল, যিসকলে মনোৰঞ্জক আৰু দেৱতাসকলৰ দূত হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>[[Khmer people#Becker1998|Becker 1998]], p. 330</ref> প্ৰাচীন শিলৰ শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্তি দিয়া আৰু জনসাধাৰণৰ বাবেও ঐশ্বৰিক ৰীতি-নীতি কৰা হাজাৰ হাজাৰ অপ্সৰা নৃত্যশিল্পীৰ বৰ্ণনা আছে।<ref name=":1" /> ২০০৩ চনত খ্মেৰ শাস্ত্ৰীয় নৃত্যই ''ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য'' (UNESCO World Heritage List)ৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰিছিল। খমেৰ, [[থাই]], আৰু [[লাও]] সংস্কৃতিৰ মাজত পৰস্পৰৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। থাই আৰু লাও ভাষাত খমেৰ শব্দ আৰু খমেৰ ভাষাত থাই-লাও শব্দ গৃহীত হৈছে। থাই আৰু লাও বৰ্ণমালা [[খমেৰ লিপি]]ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Royal ballet of Cambodia on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity |url=https://ich.unesco.org/en/RL/royal-ballet-of-cambodia-00060 |website=ich.unesco.org |publisher=November 07, 2003 |quote=Inscribed in 2008 (3.COM)}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কম্বোডিয়া]] ksd4jbl77ydies6p2pbqrh3eq9rfpw6 646260 646259 2026-10-20T16:33:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* বিতৰণ */ 646260 wikitext text/x-wiki {{short description|Ethnic group native to Cambodia}} {{infobox ethnic group | group = খ্মেৰ জনগোষ্ঠী | native_name = ជនជាតិខ្មែរ | image = File:Cambodian couple.jpg | image_upright = 1 | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ পাৰত খ্মেৰ পুৰুষ মহিলা| pop = {{circa}} 20–22million<ref name="BuddhistPeoples">{{Citation |editor-first=Paul |editor-last=Hattaway |title=Khmer |work=Peoples of the Buddhist World |publisher=William Carey Library |year=2004 |page=133}}</ref> | genealogy = | region1 = {{flagcountry|Cambodia}} | pop1 = 17,638,801 | ref1 = <ref name="Socio-economic Survey 2021">{{Cite web|url=https://www.nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202021_EN.pdf|title=Report of Socio-Economic Survey 2021|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=December 2022|access-date=9 September 2024|archive-date=30 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530105505/https://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202021_EN.pdf}}</ref> | region2 = {{flagcountry|Vietnam}} | pop2 = [[Khmer Krom|2,320,000]] | ref2 = <ref name="Census2019">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1YK6iY-j0AfZTuip28Py2Gmz5P8zw04Rn/view?usp=sharing|title=Report on Results of the 2019 Census|publisher=General Statistics Office of Vietnam|access-date=1 May 2020|language=vi|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509091125/http://tongdieutradanso.vn/uploads/data/6/files/files/2_%20Bieu%20so%20lieu%20va%20phu%20luc%20(duyet%20gui%20in).pdf|url-status=live}}</ref> | region3 = {{flagcountry|Thailand}} | pop3 = [[Northern Khmer people|1,146,685]] | ref3 = <ref name=census2019>{{Cite web|url=https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf/|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=June 2019|access-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113151101/http://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf|archive-date=November 13, 2019|url-status=dead|archivedate=November 13, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113151101/http://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region4 = {{flagcountry|USA}} | pop4 = [[Cambodian Americans|376,096]] | ref4 = <ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |title=ASIAN ALONE OR IN COMBINATION WITH ONE OR MORE OTHER RACES, AND WITH ONE OR MORE ASIAN CATEGORIES FOR SELECTED GROUPS |year=2022 |work=[[United States Census Bureau]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=28 July 2024 }}</ref> | region5 = {{flagcountry|France}} | pop5 = [[Cambodians in France|80,000]] | ref5 = <ref>{{Cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/|title=Solidarité|work=[[The Cambodia Daily]]|first=Aria|last=Danaparamita|date=21 November 2015|access-date=19 June 2019|archive-date=June 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620035654/https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/|url-status=dead|archivedate=June 20, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190620035654/https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/|deadurl=yes}}</ref> | region6 = {{flagcountry|Australia}} | pop6 = [[Cambodian Australians|45,700]] | ref6 = <ref>{{cite web|url=http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ERP_COB|title=Estimated Resident Population by Country of Birth, 30 June 1992 to 2016|work=stat.data.abs.gov.au|access-date=April 6, 2017|archive-date=March 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311101534/http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ERP_COB|url-status=dead|archivedate=March 11, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190311101534/http://stat.data.abs.gov.au/Index.aspx?DataSetCode=ERP_COB|deadurl=yes}}</ref> (2016) | region7 = {{flagcountry|Malaysia}} | pop7 = 30,113 | ref7 = <ref name=census2019/> | region8 = {{flagcountry|Canada}} | pop8 = [[Cambodian Canadians|38,490]] | ref8 = <ref name="Canadacensus2006">{{cite web|publisher=[[Statistics Canada]]|title=Ethnocultural Portrait of Canada|url=http://census2011.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|access-date=March 20, 2013|archive-date=March 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092345/http://census2011.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?code=01&csdfilter=5000&data=count&display=all&geo=pr&lang=e&sort=3&startrec=1&table=2|url-status=live}}</ref>{{failed verification|date=May 2013}} | region9 = {{flagcountry|Japan}} | pop9 = [[Cambodians in Japan|25,384]] (2024) | ref9 = <ref name="名前なし-20230316114742">[https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00047.html 令和６年６月末現在における在留外国人数について]</ref> | region10 = {{flagcountry|New Zealand}} | pop10 = 8,601 | ref10 = <ref name="New Zealand census2013">{{cite web|publisher=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand ]]|title=2006 and 2013 Census: Cambodians- Facts and Figures|url=http://www.teara.govt.nz/en/cambodians/3|access-date=December 10, 2009|archive-date=July 4, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704163316/http://www.teara.govt.nz/en/cambodians/3|url-status=live}}</ref> | region11 = {{flagcountry|United Arab Emirates}} | pop11 = [[Expatriates in the United Arab Emirates#Cambodians|7,600]] | region12 = {{flagcountry|Laos}} | pop12 = 7,141 | ref12 = <ref name="Census2015">{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015|publisher=Lao Statistics Bureau|access-date=1 May 2020|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308153132/https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|url-status=live}}</ref> | region13 = {{flagcountry|Germany}} | pop13 = 1,035 | ref13 = <ref>{{cite web |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |title=Ausländeranteil in Deutschland bis 2018 |website=De.statista.com |access-date=January 2, 2017 |archive-date=January 30, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130065833/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |url-status=live }}</ref> | region14 = {{flagcountry|Austria}} | pop14 = 2,133 | region15 = {{flagcountry|The Netherlands}} | pop15 = 2,000 | region16 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop16 = >1,000 | ref16 = <ref name="BuddhistPeoples"/> | region17 = {{flagcountry|Singapore}} | pop17 = 832 | ref17 = <ref name=census2019/> | region18 = {{flagcountry|Sweden}} | pop18 = 772 | ref18 = <ref>{{cite web|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|title=Population by country of birth and year|access-date=2021-02-02|archive-date=February 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211033303/http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|url-status=live}}</ref> | region19 = {{flagcountry|Belgium}} | pop19 = 2,172 | ref19 = <ref>{{cite web|access-date=12 April 2023|title=Wachtregister asiel 2012-2021|url=http://www.npdata.be/BuG/469-Migratieachtergrond/|website=npdata.be|archive-date=October 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001034810/http://www.npdata.be/BuG/469-Migratieachtergrond/|url-status=live}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> | rels = Predominantly [[Theravada|Theravada Buddhism]]; <br />[[Hinduism]] and [[animism]] (historically); minorities [[Christianity]] and [[Islam]] | langs = [[খ্মেৰ ভাষা|খ্মেৰ]] | related = [[Mon people|Mon]], [[Wa people|Wa]], other [[Austroasiatic languages|Austroasiatic peoples]]<br /> | native_name_lang = km | flag = | flag_caption = }}'''খ্মেৰ জনগোষ্ঠী'''({{Lang-en|: Khmer people}}) (খ্মেৰ: ជនជាតិខ្មែរ, UNGEGN: Chônchéatĕ Khmêr, ALA-LC: Janajāti Khmaer [cɔn.ciət kʰmae]) কম্বোডিয়াৰ স্থানীয় [[অষ্ট্ৰিয়াটিক জনগোষ্ঠী]]। [[কম্বোডিয়া]]ৰ ১ কোটি ৭০ লাখ জনসংখ্যাৰ ৯৫%তকৈও অধিক খ্মেৰ জনগোষ্ঠী অংশ। তেওঁলোকে খ্মেৰ ভাষা কয়, যিটো [[মন]] আৰু [[ভিয়েটনামী]] ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে এক বৃহত্তৰ [[অষ্ট্ৰিয়াটিক]] ভাষা পৰিয়ালৰ অংশ। খ্মেৰ লোকৰ অধিকাংশই [[থেৰাভাদা বৌদ্ধ ধৰ্ম]] অনুসৰণ কৰে। [[থাইলেণ্ড]]ৰ কাষৰীয়া অঞ্চল (উত্তৰ খ্মেৰ) আৰু চুবুৰীয়া ভিয়েটনামৰ [[মেকং বদ্বীপ ]]অঞ্চলত (খ্মেৰ ক্ৰম) অধিক সংখ্যক খ্মেৰলোক বাস কৰে, আনহাতে ১০ লাখতকৈ অধিক খ্মেৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ প্ৰধানকৈ [[ফ্ৰান্স]], [[আমেৰিকা]] আৰু [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ত বাস কৰে। ==বিতৰণ== [[File:খ্মেৰ লোকৰ বিতৰণৰ মানচিত্ৰ।jpg|thumb|260px|Distribution map of Khmer people.]] খ্মেৰ লোকৰ বিতৰণৰ মানচিত্ৰ। বিশ্বৰ মুঠখ্মেৰ জনসংখ্যাৰ অধিকাংশই অনুমাণিক ৯৫% খ্মেৰ কম্বোডিয়াত বাস কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/peo_eth_gro-people-ethnic-groups |title=Ethnic groups statistics - countries compared |publisher=Nationmaster |access-date=2012-09-02 |archive-date=September 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120907183134/http://www.nationmaster.com/graph/peo_eth_gro-people-ethnic-groups |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818190717/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |url-status=dead |archive-date=August 18, 2011 |title=Birth Rate |work=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |access-date=15 March 2013 |archivedate=October 13, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013004443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |deadurl=yes }}</ref> ===থাইলেণ্ড, ভিয়েটনাম আৰু লাওছ=== [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ভিয়েটনাম]]ত যথেষ্ট সংখ্য়ক স্থানীয় খ্মেৰ জনসংখ্যাৰ লোকে বাসকৰে। থাইলেণ্ডত মূলতঃ [[চুৰিন]] (ছ’ৰিন), [[বুৰিৰাম]][ (ব’ৰেই ৰোম) আৰু [[চিছাকেট]] (শ্ৰেই ছাকেট) প্ৰদেশত ১০ লাখৰো অধিক খ্মেৰ (খ্মেৰ চুৰিন নামেৰে জনাজাত)লোক বাস কৰে। ভিয়েটনামত [[কাম্পুচিয়া-ক্ৰম ফেডাৰেচ]]ৰ তথ্যমতে প্ৰায় ৭০ লাখ খ্মেৰ জনসংখ্যাৰ লোক বাস কৰে।<ref>[http://www.khmerkrom.org/en/culture.php?articleID=11] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509064048/http://www.khmerkrom.org/en/culture.php?articleID=11|date=May 9, 2006}}</ref> লাওছৰ স্থানীয় খ্মেৰ জনসংখ্যা থাইলেণ্ড আৰু ভিয়েটনামতকৈ কম, সেই সম্প্ৰদায়সমূহ লাওছৰ দক্ষিণ-পশ্চিম প্ৰান্তত, থাইলেণ্ড আৰু কম্বোডিয়াৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত বাস কৰে।<ref>{{cite web|url=http://kcm.co.kr/bethany_eng/p_code2/1040.html|title=The Cambodian of Laos|access-date=19 January 2024}}</ref> ===পশ্চিমীয়া ৰাষ্ট্ৰ=== [[কম্বোডিয়াৰ গৃহযুদ্ধ]] আৰু [[কম্বোডিয়াৰ গণহত্যা]]ৰ ফলত হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে আমেৰিকা, কানাডা, অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু ফ্ৰান্সত এক বৃহৎসংখ্যক খ্মেৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী লোকে বাস কৰে। ==ইতিহাস== ===খ্মেৰ জনগোষ্ঠী উৎপত্তিৰ=== খ্মেৰ সভ্যতাৰ কিংবদন্তি প্ৰতিষ্ঠাপক ছিহানৌকভিলত প্ৰেহ থং আৰু নেয়াং নেকৰ মূৰ্তি। দক্ষিণপূব এচিয়াৰ পুৰাতত্ত্ববিদ [[জৰ্জ ক'ডেছে]]ৰ মতে দশম শতিকাৰ শিলালিপিত পোৱা এটা খ্মেৰ কিংবদন্তি অনুসৰি ব্ৰাহ্মণ [[কম্বু স্বয়ম্ভু]] আৰু [[অপ্সৰা]] ("আকাশী অপেশ্বৰী") মেৰাৰ মিলনৰ পৰাই খ্মেৰসকলৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁলোকৰ বিবাহৰ ফলত খ্মেৰ নামৰ জন্ম হয় আৰু প্ৰাচীন কম্বোডিয়াৰ [[ভাৰ্মান বংশ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় বুলি কোৱা হয়।<ref>''D'après l'épigraphie cambodgienne du X° siècle, les rois des "Kambuja" prétendaient descendre d'un ancêtre mythique éponyme, le sage ermite Kambu, et de la nymphe céleste Mera, dont le nom a pu être forgé d'après l'appellation ethnique "khmèr"'' (George Coedes). [2]^{[''[[Wikipedia:Link rot|permanent dead link]]'']}; See also: ''Indianised States of Southeast Asia'', 1968, p 66, George Coedes.</ref> আজিও খ্মেৰ বিবাহ অনুষ্ঠানত পৰম্পৰাগত নীতি নিয়মৰ পুনৰাবৃত্তি চলি আছে। প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়োৱা এটা অতি জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি কম্বোডিয়াৰ সৃষ্টি হৈছিল যেতিয়া প্ৰথম [[কাউণ্ডিনিয়া]] (সাধাৰণতে [[প্ৰেহ থং]] বুলি কোৱা হয়) নামৰ এজন ব্যৱসায়ীয়ে ৰাজকুমাৰী [[সোমা]]ক বিয়া কৰাইছিল। তেওঁ এগৰাকী [[নাগা](Sanskrit: नाग, romanized: Nāga) (নেয়াং নেক)ৰাজকন্যা আছিল॥ কৌন্দিনিয়াই সপোনত দেখা এডাল কাঁড়ৰ পিছে পিছে দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ ৰাওনা হয়। তাত তেওঁ''কোক থ্লক'' নামৰ এটা দ্বীপত উপস্থিত হৈছিলগৈ। দ্বীপৰ বাসিন্দা সোমাৰ নগা সৈন্যবাহিনীক জয় কৰাৰ পিছত তেওঁ ৰাজকুমাৰী সোমাৰ প্ৰেমত পৰিছিল। যৌতুক হিচাপে,ৰাজকুমাৰী সোমাৰ পিতৃয়ে দ্বীপটোৰ চাৰিওফালে থকা পানী শোষণ কৰিছিল, ফলত দ্বীপটো এটা পৰ্বতৰ শিখৰ আৰু পানী তলৰ পৰা উন্নোচিত ভূমিখিনি কম্বোডিয়া হৈ পৰিল। কৌণ্ডিন্যা আৰু সোমা আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকল খ্মেৰ নামেৰে পৰিচিত হ’ল আৰু [[ফুনান]], [[চেনলা]] আৰু [[খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য]]ৰ শাসক হৈ পৰিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web |last=Miriam T. Stark |date=2006 |title=9 Textualized Places, Pre-Angkorian Khmers and Historicized Archaeology by Miriam T. Stark - Cambodia's Origins and the Khok Thlok Story |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Stark/pdfs/YoffeePages313332.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923172439/http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Stark/pdfs/YoffeePages313332.pdf |archive-date=September 23, 2015 |access-date=January 15, 2018 |publisher=University of Hawaii}}</ref> এই পৌৰাণিক কাহিনী টোৱে আৰু এটা কথা ব্যাখ্যা কৰে যে কিয় আটাইতকৈ পুৰণি খ্মেৰ ৱাট বা মন্দিৰবোৰ সদায় পাহাৰৰ শিখৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু আজিও কিয় পাহাৰবোৰক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে শ্ৰদ্ধা কৰা হয়। ===দক্ষিণ-পূব এছিয়াত উপস্থিত=== খ্মেৰসকল, [[অষ্ট্ৰিয়া এছিয়াটিক জনগোষ্ঠী]], এই অঞ্চলৰ অন্যতম পুৰণি জনগোষ্ঠী, তেওঁলোকে দক্ষিণ চীনৰ পৰা,<ref>{{Cite web |last=Ross |first=Russell R. |date=December 1987 |title=Cambodia: A Country Study |url=https://tile.loc.gov/storage-services/master/frd/frdcstdy/ca/cambodiacountrys00ross/cambodiacountrys00ross.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121235949/https://tile.loc.gov/storage-services/master/frd/frdcstdy/ca/cambodiacountrys00ross/cambodiacountrys00ross.pdf |archive-date=January 21, 2022 |access-date=22 February 2022 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |page=6}}</ref> সম্ভৱতঃ [[ইউনান]]ৰ পৰা দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ আহিছিল। নাইবা উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ পৰা প্ৰায় একে সময়তে [[মন]]সকলৰ সৈতে আহিছিল, যিসকলৰ খ্মেৰসকলৰ পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছিল।<ref>{{Cite web |last=SarDesai |first=D. R. |date=3 October 2018 |title=Southeast Asia, Student Economy Edition: Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=culgDwAAQBAJ&dq=google+books+a+people+closely+related+in+language+and+race+to+the+mons+were+the+khmers&pg=PA11 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417054201/https://books.google.com/books?id=culgDwAAQBAJ&dq=google+books+a+people+closely+related+in+language+and+race+to+the+mons+were+the+khmers&pg=PA11 |archive-date=April 17, 2023 |access-date=22 February 2022 |publisher=Taylor & Francis |page=11 |isbn=9780429961601}}</ref> বেছিভাগ পুৰাতত্ত্ববিদ আৰু ভাষাবিদ, আৰু চীনবিজ্ঞানী আৰু শস্য বিশেষজ্ঞৰ দৰে অন্যান্য বিশেষজ্ঞই বিশ্বাস কৰে যে তেওঁলোকে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০০ চনৰ ভিতৰত (চাৰি হাজাৰ বছৰৰো অধিক পূৰ্বে) কৃষি আৰু বিশেষকৈ ধান খেতিকে জীৱিকা হিচাপে লৈ দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ আহিছিল। এই অঞ্চলটো বিশ্বৰ ভিতৰতে [[ব্ৰঞ্জ]]ৰ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথম স্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ৮০২ চনৰ পৰা ছয় দশক ধৰি অধিপত্য বিস্তাৰ কৰা [[খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য]] নিৰ্মাতা এই জনগোষ্ঠী টোৱে বৰ্তমান ৰাজনৈতিক, সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক কম্বোডিয়াৰ মূলসুঁতি গঠন কৰিছে।<ref>{{Cite journal |last=Zhang |first=Xiaoming |last2=Liao |first2=Shiyu |last3=Qi |first3=Xuebin |last4=Liu |first4=Jiewei |last5=Kampuansai |first5=Jatupol |last6=Zhang |first6=Hui |last7=Yang |first7=Zhaohui |last8=Serey |first8=Bun |last9=Tuot |first9=Sovannary |date=2015-10-20 |title=Y-chromosome diversity suggests southern origin and Paleolithic backwave migration of Austro-Asiatic speakers from eastern Asia to the Indian subcontinent OPEN |journal=Scientific Reports |volume=5 |issue=1 |pages=15486 |doi=10.1038/srep15486 |pmc=4611482 |pmid=26482917}}</ref> খ্মেৰসকলে খ্মেৰ বৰ্ণমালা গঢ়ি তুলিছিল, যিয়ে পাছলৈ পিছৰ থাই আৰু লাও বৰ্ণমালাৰ জন্ম দিছিল। পুৰাতত্ত্ববিদ আৰু নৃতাত্ত্বিকসকলে খ্মেৰসকলক ইছান, দক্ষিণ লাওছ, কম্বোডিয়া আৰু দক্ষিণ ভিয়েটনামৰ সংলগ্ন অঞ্চলৰ থলুৱা বুলি গণ্য কৰে। অৰ্থাৎ কম্বোডিয়ানসকল ঐতিহাসিকভাৱে মেকং নদীৰ এটা উপনৈৰ ওচৰত বাস কৰা নিম্নভূমিৰ লোক আছিল। ভাৰতীয় সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয় গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে খ্মেৰসকলক [[ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰ]]ৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা হয়। [[ফুনান যুগত]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম–ষষ্ঠ শতিকা) খ্মেৰসকলে বৌদ্ধ ধৰ্ম, দেৱৰাজৰ শৈৱ সাম্ৰাজ্যবাদী পূজাৰ ধাৰণা আৰু মহান মন্দিৰটোক প্ৰতীকী [[বিশ্ব পৰ্বত]] হিচাপেও অধিগ্ৰহণ কৰে। পঞ্চম শতিকাত প্ৰতিদ্বন্দ্বী খ্মেৰ চেনলা ৰাজ্যৰ উত্থান ঘটি পিছলৈ ফুনান ৰাজ্য হয়। চেন্লা যুগত (৫শ–৮শ শতিকাত), খমেৰসকলে তেওঁলোকৰ এটা মন্দিৰৰ শিলালিপিত পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন অৱস্থাত পোৱা [[শূন্য]]ৰ উল্লেখ কৰি গৈছিল। ৮০২ চনত পিচৰ পৰা ৰজা [[দ্বিতীয় জয়বৰ্মনে]] স্বাধীন আৰু সংযুক্ত কম্বোডিয়া ঘোষণা কৰাৰ পিছৰে পৰা উচ্চ আৰু নিম্নভূমি কম্বোডিয়াৰ দুয়োখন দেশৰ মাজত আপেক্ষিক শান্তি প্ৰতিষ্ঠা হয়। দ্বিতীয় জয়বৰ্মনে (৮০২-৮৩০)খ্মেৰ শক্তিক পুনৰুজ্জীৱিত কৰি খ্মেৰ সাম্ৰাজ্যৰ ভেটি গঢ়ি তুলিছিল,আৰু তিনিখন ৰাজধানী প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল— ইন্দ্ৰপুৰা, হৰিহৰালয় আৰু মহেন্দ্ৰপৰ্বত—যাৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশিষ্টই তেওঁৰ সময়ৰ বহু কথা উন্মোচন কৰে। ==খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য (৮০২–১৪৩১)== {{main|খ্মেৰ সাম্ৰাজ্য}} খ্মেৰ ৰাজ্য খ্মেৰ সাম্ৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু কিছুমান বাদ্যযন্ত্ৰকে ধৰি সংস্কৃতিৰ বহু অৱশিষ্ট থকা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সম্পদ বুলি গণ্য কৰা [[আংকোৰ]]ৰ মহান মন্দিৰসমূহ কম্বোডিয়ান সংস্কৃতিৰ স্মৃতিসৌধ হিচাপে থাকি যায়। দ্বিতীয় সূৰ্য্যবৰ্মনৰ (১১১৩–১১৫০) মৃত্যুৰ পিছত সপ্তম জয়বৰ্মনে (১১৮১–১২১৮) নতুন চহৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ নিদিয়ালৈকে কম্বোডিয়া বিশৃংখলতাৰ মাজত সোমাই পৰে। তেওঁ বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী আছিল আৰু সেই বাবে কম্বোডিয়াত বৌদ্ধ ধৰ্মই প্ৰধান ধৰ্ম হৈ পৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰধৰ্ম হিচাপে ইয়াক দেৱৰাজ পূজাৰ লগত খাপ খুৱাই লোৱা হৈছিল, পূৰ্বৰ শিৱৰজা বা বিষ্ণুৰাজৰ ঠাইত বুদ্ধ ৰজাক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সুখোথাই (১২৩৮) আৰু আয়ুথায়া (১৩৫০) টাই ৰাজ্যৰ উত্থানৰ ফলত খ্মেৰসকলৰ সৈতে টাইসকলৰ প্ৰায়ে যুদ্ধ হৈছিল আৰু ১৪৩১ চনত অংকোৰ ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে ধ্বংস হৈছিল বহু সংস্কৃতি আৰু সঙ্গীতজ্ঞও।<ref>Thailand 1969:151, Blanchard 1958:27</ref> ১৪৩২ চনৰ পিছৰ সময়ছোৱাত খেমেৰ জনসাধাৰণে নিজৰ ধন, নথি-পত্ৰ আৰু মানৱ সংস্কৃতিৰ বাহকসকলো দিশৰ পৰা বঞ্চিত হৈ তীব্ৰ অৱনতিৰ সন্মুখীন হয়। ==সংস্কৃতি আৰু সমাজ== খ্মেৰ জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি তেওঁলোকৰ সমগ্ৰ ভৌগোলিক পৰিসৰতে প্ৰায় সমানে বৃস্তিত। অঞ্চলটোত বহুতো আঞ্চলিক উপভাষা আছে, আৰু সেই বিভিন্ন উপভাষী সমূহৰ মাজত পাৰস্পৰিকভাৱে বুজাপৰাও আছে।<ref>Huffman, Franklin. 1970. ''Cambodian System of Writing and Beginning Reader {{Cite web |url=http://www.pratyeka.org/csw/hlp-csw.pdf |title=Archived copy |access-date=October 8, 2015 |archive-date=March 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301072724/http://www.pratyeka.org/csw/hlp-csw.pdf |url-status=bot: unknown |archivedate=March 1, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301072724/http://www.pratyeka.org/csw/hlp-csw.pdf |deadurl=yes }}''. Yale University Press. [[ISBN (identifier)|ISBN]]</ref> কেন্দ্ৰীয় সমতলৰ উপভাষা [[মান]]ক ধৰা হয়। বৰ্তমান ফ্‌নম পেনত এক স্বতন্ত্ৰ উপভাষা বিকশিত হৈছে, য’ত ফ্ৰেন্স আৰু ভিয়েটনামী ভাষাৰ প্ৰভাৱ পৰিছে। আন উল্লেখযোগ্য উপভাষাসমূহ হ’ল [[উত্তৰ খমেৰ ]](থাইলেণ্ডৰ খমেৰ সুৰিন), [[খমেৰ ক্ৰম]] (ভিয়েটনামৰ মেকং ডেল্টা), আৰু [[পশ্চিম খমেৰ]] (কাৰ্ডামম পৰ্বতমালা)। আধুনিক খমেৰসকলে তেওঁলোকৰ জাতিগত পৰিচয় ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰে, য’ত তেৰাৱাদ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সৈতে পূৰ্বপুৰুষ পূজা, প্ৰাণবাদ, আৰু [[শামানবাদ]]ৰ মিশ্ৰণ দেখা যায়।<ref>''Faith Traditions in Cambodia'' {{Cite web |url=http://www.wcfia.harvard.edu/conferences/truthjustice/Papers/EtchesonFullPaper.pdf |title=Archived copy |access-date=August 21, 2006 |archive-date=August 22, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060822010040/http://www.wcfia.harvard.edu/conferences/truthjustice/Papers/EtchesonFullPaper.pdf |url-status=dead |archivedate=August 22, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822010040/http://www.wcfia.harvard.edu/conferences/truthjustice/Papers/EtchesonFullPaper.pdf |deadurl=yes }}; pg. 8; accessed August 21, 2006</ref> অধিকাংশ খমেৰলোকে এক অতিপ্ৰাকৃত জগতক বিশ্বাস কৰে, য’ত বিভিন্ন আত্মা আৰু সত্তাৰ অস্তিত্ব ধাৰণা কৰা হয়। এইসকল সত্তাৰ ভিতৰত আছে: খমাওচ (ভৌতিক আত্মা), প্ৰেট (শাস্তি অনুসৰি ৰূপ পৰিৱৰ্তন কৰা আত্মা), বিসাচ (অপদেবতা), আৰাক (দুষ্ট আত্মা), নিয়াক তা (ভূমি বা গছত বাস কৰা আত্মা), আৰু মেবা (পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা)। তেওঁ লোকে বিশ্বাস কৰে যে এই আত্মা সমূহক যথাৰীতি সন্মান নকৰিলে সিহঁতে মানুহৰ অমঙ্গল কৰিব পাৰে।<ref>[http://anarchak.com/article/40347/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200220100847/http://anarchak.com/article/40347|date=February 20, 2020}}</ref> কম্বোডিয়ানসকলৰ অধিকাংশই হয় ধান খেতিয়ক বা মাছমৰীয়া হিচাপে গ্ৰাম্য জীৱন নিৰ্বাহ কৰে। তেওঁলোকৰ গোটেই জীৱন [[ৱাট]] (মন্দিৰ) আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ লগত জড়িত থাকে। কম্বোডিয়ানসকল যেতিয়া অসুস্থ হয় তেতিয়া তেওঁলোকে প্ৰায়েই এজন ক্ৰু খমাই (শ্বেমান/হিলাৰ)ওচৰ চাপে, যিয়ে এই আত্মা সমূহৰ ভিতৰত কোনটো আত্মা ৰোগৰ কাৰক সেইটো নিৰ্ণয় কৰি ক্ষুণ্ণ আত্মাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰি ৰোগ নিৰাময় কৰে।<ref name=":0">[http://www.multiculturalcanada.ca/ecp/content/cambodians_khmer.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311003416/http://www.multiculturalcanada.ca/ecp/content/cambodians_khmer.html|date=March 11, 2007}}</ref> ক্ৰু খমাই বনৌষধি আৰু [[যাদুকৰী টেটু]] প্ৰস্তুত কৰি দুষ্ট আত্মা বা দুৰ্ভাগ্যক দূৰ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name=":0" /> খ্মেৰ সকলৰ বিশ্বাসসমূহো হিন্দু ধৰ্মৰ [[জ্যোতিষ]]ৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল। খ্মেৰ ভাষাত হাও-ৰা (জ্যোতিষী) বা ক্ৰু টিয়ে বুলি কোৱা এজন ভৱিষ্যদ্বাণীকৰা ব্যক্তিৰ পৰা কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম কৰাৰ আগতে পৰামৰ্শ লোৱা হয়, যেনে পত্নী বাছনি কৰা, গুৰুত্বপূৰ্ণ যাত্ৰা বা ব্যৱসায়িক উদ্যোগ আৰম্ভ কৰা, বিয়াৰ তাৰিখ নিৰ্ধাৰণ কৰা আৰু নিৰ্মাণৰ বাবে সঠিক স্থান নিৰ্ধাৰণ আদি। গোটেই বছৰটো কম্বোডিয়ানসকলে বহুতো বন্ধৰ দিন পালন কৰে, বেছিভাগেই ধৰ্মীয় বা আধ্যাত্মিক কাৰ্য্যৰ, ইয়াৰে কিছুমান ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন হিচাপেও পালন কৰা হয়। আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দুটা ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান হ'ল ''চোল ছ্নাম'' [[(কম্বোডিয়ান নৱবৰ্ষ)]] আৰু ''পিচুম বেন'' [[("পূৰ্বপুৰুষ দিৱস")]]। কম্বোডিয়াৰ [[বৌদ্ধ পঞ্জিকা]]ত ১২ মাহত ভাগ কৰা হৈছে আৰু পৰম্পৰাগত নতুন বছৰটো [[খাই চায়েট]]ৰ প্ৰথম দিনটোৰ পৰা আৰম্ভ হয়, যিটো [[পশ্চিমীয়া পঞ্জিকা]]ত এপ্ৰিল মাহৰ প্ৰথম অমাৱস্যাৰ লগত মিল খায়। নৃত্যই খ্মেৰ জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিত মুখ্য স্থান দখল কৰে। সপ্তম শতিকাৰ পৰাই,নৃত্যৰ উল্লেখ পোৱা যায় য'ত ৰজাসকলৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ অনুষ্ঠানত পৰিবেশন কৰা হৈছিল।<ref>[[Khmer people#Brandon1967|Brandon 1967]], p. 20</ref> ২০ শতিকাত অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ শোভাযাত্ৰাতো নৃত্যশিল্পীৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়, যেনে ৰজা [[ছিছোৱাথ মনিভঙ]]ৰ বাবে কৰা শোভাযাত্ৰাত কৰা নৃত্যপ্ৰদৰ্শন। [[অংকোৰ]] যুগত মন্দিৰত ধৰ্মীয় নৃত্য অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref name=":1">[[Khmer people#Fletcher2001|Fletcher 2001]]</ref> মন্দিৰৰ নৃত্যশিল্পীসকলক অপ্সৰা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল, যিসকলে মনোৰঞ্জক আৰু দেৱতাসকলৰ দূত হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref>[[Khmer people#Becker1998|Becker 1998]], p. 330</ref> প্ৰাচীন শিলৰ শিলালিপিত মন্দিৰত নিযুক্তি দিয়া আৰু জনসাধাৰণৰ বাবেও ঐশ্বৰিক ৰীতি-নীতি কৰা হাজাৰ হাজাৰ অপ্সৰা নৃত্যশিল্পীৰ বৰ্ণনা আছে।<ref name=":1" /> ২০০৩ চনত খ্মেৰ শাস্ত্ৰীয় নৃত্যই ''ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য'' (UNESCO World Heritage List)ৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰিছিল। খমেৰ, [[থাই]], আৰু [[লাও]] সংস্কৃতিৰ মাজত পৰস্পৰৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। থাই আৰু লাও ভাষাত খমেৰ শব্দ আৰু খমেৰ ভাষাত থাই-লাও শব্দ গৃহীত হৈছে। থাই আৰু লাও বৰ্ণমালা [[খমেৰ লিপি]]ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Royal ballet of Cambodia on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity |url=https://ich.unesco.org/en/RL/royal-ballet-of-cambodia-00060 |website=ich.unesco.org |publisher=November 07, 2003 |quote=Inscribed in 2008 (3.COM)}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কম্বোডিয়া]] aqata7u3crbogqqw4ycti024sozw9gs 0 109749 646252 645362 2026-10-20T15:29:12Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646252 wikitext text/x-wiki {{ভাল প্ৰবন্ধ}} {{Infobox historic site | name = বৰোবুদুৰ | image = Pradaksina.jpg | caption = বৰোবুদুৰৰ প্ৰদক্ষিণ কৰা অৱস্থাত বৌদ্ধ ভিক্ষু | locmapin = | map_caption = | coordinates = {{coord|-7.608|110.204|display=inline,title}} | location = মাগেলাং ৰিজেন্সি, কেন্দ্ৰীয় জাভা, [[ইণ্ডোনেছিয়া]] | built = মূলতঃ নৱম শতিকাত শৈলেন্দ্ৰ বংশৰ ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত | restored = ১৯১১, ১৯৮৩ | restored_by = থিওড'ৰ ভান এৰ্প | architect =গুণধৰ্ম | designation1 = WHS | designation1_type = সাংস্কৃতিক | designation1_criteria = i, ii, vi | designation1_date =১৯৯১ <small>(পঞ্চদশ অধিবেশন)</small> | designation1_partof =বৰোবুদুৰ মন্দিৰ চৌহদ | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/592 592] | designation1_free1name = অঞ্চল | designation1_free1value = দক্ষিণ-পূব এছিয়া | website = {{URL|https://borobudurpark.com/}}, <br />{{URL|https://kebudayaan.kemdikbud.go.id/bkborobudur}} }} '''বৰোবুদুৰ''' বা '''বাৰাবুদুৰ''' ({{lang-en|Borobudur}}) [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ মধ্য জাভা অঞ্চলৰ মাগেলাং ৰিজেন্সিৰ মাগেলাং চহৰ আৰু মুণ্টিলান চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত নৱম শতিকাৰ এক মহাযান বৌদ্ধ মন্দিৰ। ধূসৰ ৰঙৰ এণ্ডেচাইটৰ দৰে শিলেৰে নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো ছটা বৰ্গক্ষেত্ৰ আৰু তিনিটা বৃত্তাকাৰ গম্বুজ এটাৰ ওপৰত এটাকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ওপৰত এটা কেন্দ্ৰীয় গম্বুজ আছে। গোটেই মন্দিৰ ২৬৭২টা ভাস্কৰ্যৰ লগতে আৰু ৫০৪টা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ মূৰ্তিৰে সজাই তোলা হৈছে। মূল গম্বুজটোৰ চাৰিওফালে ৭২টা বুদ্ধ মূৰ্তি আছে আৰু প্ৰত্যেকটো মূৰ্তি ছিদ্ৰযুক্ত স্তুপৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা আছে।{{sfn|Soekmono|1976|pp=35-36}} তীৰ্থযাত্ৰীসকলে চিৰি আৰু কৰিডৰৰ এক বহল পথৰ মাজেৰে এই স্মৃতিসৌধৰ ঘূৰি চাব পাৰে। ইয়াৰ দেৱাল আৰু স্তম্ভসমূহত ১৪৬০টা আখ্যানমূলক ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভাস্কৰ্যৰ বিশ্বৰ অন্যতম বিশাল সংগ্ৰহ আছে। জাভানীজ বৌদ্ধ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰি শৈলেন্দ্ৰ বংশৰ ৰাজত্বকালত এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই শৈলী ইণ্ডোনেছিয়াৰ থলুৱা পুৰুষানুক্ৰমে চলি অহা পূজাৰ পৰম্পৰা আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ নিৰ্বাণ লাভৰ ধাৰণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সৃষ্টি কৰা হৈছে।{{sfn|UNESCO World Heritage Centre|2024}} এই স্মৃতিসৌধটো বুদ্ধ মন্দিৰ আৰু বৌদ্ধ তীৰ্থযাত্ৰাৰ স্থান। প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে অষ্টম শতিকাত বৰোবুদুৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছত চতুৰ্দশ শতিকাত জাভাত হিন্দু ৰাজ্যৰ অৱনতি আৰু জাভাসকলে [[ইছলাম]] গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত ইয়াক পৰিত্যাগ কৰা হৈছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=4}} ১৮১৪ চনত তদানীন্তন জাভাৰ ব্ৰিটিছ শাসক ছাৰ থমাছ ষ্টেমফৰ্ড ৰেফেলেছে ইয়াৰ অস্তিত্বৰ বিষয়ে গম পায়। তেওঁক স্থানীয় ইণ্ডোনেছিয়ানসকলে ইয়াৰ অৱস্থানৰ বিষয়ে অৱগত কৰিছিল।{{sfn|Kempers|1976|p=192}} তাৰ পিছত বৰোবুদুৰক কেইবাটাও পুনৰুদ্ধাৰৰ জৰিয়তে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। ১৯৮৩ চনত ইণ্ডোনেছিয়া চৰকাৰ আৰু ইউনেস্কোৰ দ্বাৰা সৰ্ববৃহৎ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্পটো সম্পূৰ্ণ কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত এই স্মৃতিসৌধটো ইউনেস্কোৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|UNESCO World Heritage Centre|2024}} বৰোবুদুৰ বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বৌদ্ধ মন্দিৰ{{sfn|Guinness|2014}}{{sfn|UNESCO World Heritage Centre|2024}} আৰু ইয়াৰ স্থান ম্যানমাৰৰ বাগান আৰু কম্বোডিয়াৰ [[এংকৰ ৱাট]]ৰ সৈতে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইণ্ডোনেছিয়াৰ বৌদ্ধসকলে এই কীৰ্তিচিহ্নটোত [[বুদ্ধ পূৰ্ণিমা|বেসক দিৱস]] পালন কৰে। ইণ্ডোনেছিয়াৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ ভিতৰত বৰোবুদুৰ হৈছে আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা স্মৃতিসৌধ।{{sfn|Hitchcock|Darma Putra|2016|p=263}} ==ব্যুৎপত্তি== [[File:Borobudur-Nothwest-view.jpg|thumb|উত্তৰ-পশ্চিমৰ পৰা চালে কেণ্ডি বৰোবুদুৰ। কৰংটেঙা আৰু ত্ৰি তেপুছান শিলালিপিত এই স্মৃতিসৌধৰ কথা উল্লেখ আছে। ]] ইণ্ডোনেছিয়ান ভাষাত প্ৰাচীন মন্দিৰবোৰক কেণ্ডি বুলি কোৱা হয়। এইদৰে স্থানীয় লোকসকলে "বৰোবুদুৰ মন্দিৰ"ক কেণ্ডি বৰোবুদুৰ বুলি কয়। কেণ্ডি শব্দটোৱে প্ৰাচীন গঠনসমূহ যেনে প্ৰৱেশ তোৰণ, স্নানাগাৰ আদিকো বুজায়। বৰোবুদুৰ নামৰ উৎপত্তি স্থানীয় ভাষাৰ "বৰো" অৰ্থাৎ ডাঙৰ বা মহান আৰু "বুদুৰ" অৰ্থাৎ বুদ্ধৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=13}} ডাচ পণ্ডিত জে এল ম'য়েন্সে কয় যে দৰবাৰৰ কবি ম্পু প্ৰপাঞ্চাই ১৩৬৫ চনত "বুদুৰ"ত থকা পবিত্ৰ অঞ্চলৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।{{sfn|Moens|1951|pp=12, 64}} ষ্টেমফোৰ্ড ৰেফেলেছে "বোৰো বডো"ৰ কথা উল্লেখ কৰিছে আৰু ১৮১৭ চনত লিখা জাভান ইতিহাসৰ গ্ৰন্থখনত এই মন্দিৰৰ বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Raffles|1830|p=31}}{{sfn|Revianur|2018|p=577}} এটা পাদটিকাত ৰেফেলেছে কৈছে, "বোৰো হৈছে জিলাখনৰ নাম, আৰু ব'ডোৰ অৰ্থ প্ৰাচীন।" {{sfn|Soekmono|1976|p=13}} বেছিভাগ কেণ্ডিৰ নাম ওচৰৰ গাঁৱৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। জাভা ভাষাৰ নীতি-নিয়ম অনুসৰণ কৰা হ'লে ওচৰৰ ব'ৰে গাঁওখনৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল, তেন্তে এই স্মৃতিসৌধটোৰ নাম "বুদুৰবৰো" ৰখা উচিত আছিল। ছ'কমোনোৱে কয় যে ৰেফেলেছে ভাবিছিল যে বুদুৰ আধুনিক জাভা ভাষাৰ শব্দ বুডা ("প্ৰাচীন")ৰ সৈতে মিল থাকিব পাৰে—অৰ্থাৎ "প্ৰাচীন বড়ো।" {{sfn|Soekmono|1976|p=13}} তেওঁ এইটোও মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই নামটো বৰোৰ পৰা উদ্ভৱ হ'ব পাৰে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "মহান" বা "সন্মানীয়" আৰু বুদ্ধৰ বাবে বুদুৰ। কিন্তু আন এজন পুৰাতত্ত্ববিদে এই নামটোৰ দ্বিতীয় উপাদান (বুদুৰ) জাভানী শব্দ ভুধৰা ("পৰ্বত")ৰ পৰা আহিছে বুলি কয়।{{sfn|De Casparis|1981|pp=70, 83}} ডাচ প্ৰত্নতত্ত্ববিদ এ.জে. বাৰ্নেট কেম্পাৰ্ছে কৈছে যে বৰোবুদুৰ হৈছে [[সংস্কৃত ভাষা]]ৰ বিহাৰ বুদ্ধ উহ নামেৰে লিখা বিয়াৰা বেদুহুৰৰ এটা বিকৃত সৰলীকৃত স্থানীয় জাভানী উচ্চাৰণ। বুদ্ধ-উহৰ শব্দটোৰ অৰ্থ হ'ব পাৰে "বুদ্ধৰ চহৰ।" আনহাতে আন এটা সম্ভাৱ্য শব্দ বেদুহুৰ সম্ভৱতঃ পুৰণি জাভা ভাষাৰ শব্দ। এই শব্দ ধুহুৰ বা লুহুৰৰ (উচ্চ) পৰা নিৰ্মিত বালি শব্দভাণ্ডাৰত বৰ্তমানেও প্ৰচলিত আছে আৰু ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "উচ্চ স্থান।" ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে বৰোবুদুৰৰ অৰ্থ হ'ল ওখ ঠাইত বা পাহাৰত অৱস্থিত বুদ্ধৰ বিহাৰ।{{sfn|Indonesian Embassy in The Hague|2012}} এটা পবিত্ৰ বৌদ্ধ ভৱন নিৰ্মাণ আৰু উদ্বোধনৰ কথা—সম্ভৱতঃ বৰোবুদুৰৰ উল্লেখ—দুটা শিলালিপিত উল্লেখ কৰা হৈছে। এই দুয়োটা শিলালিপি টেমাংগুং ৰিজেন্সিৰ কেডুত আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ৮২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কৰংটেঙাৰ শিলালিপিত সমৰতুংগৰ কন্যা প্ৰমোধৱৰ্ধনীয়ে উদ্বোধন কৰা জিনালয় (সাংসাৰিক কামনাক জয় কৰি জ্ঞান লাভ কৰাসকলৰ ৰাজ্য) নামৰ এটা পবিত্ৰ ভৱনৰ উল্লেখ আছে। ৮৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ত্ৰি টেপুচন শিলালিপিৰ কথা ছিমাত উল্লেখ কৰা হৈছে, যি ভূমি কহুলুন্নান (প্ৰমোধৱৰ্ধনী)-এ ভূমিসম্ভাৰ নামৰ কামুলানৰ পুঁজি আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ নিশ্চিত কৰিবলৈ প্ৰদান কৰা (কৰমুক্ত) মাটি।{{sfn|Soekmono|1981|p=46}} কামুলান মুল শব্দৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "উৎপত্তিস্থল", পূৰ্বপুৰুষসকলক সন্মান জনোৱাৰ বাবে সম্ভৱতঃ শৈলেন্দ্ৰসকলৰ এটা পবিত্ৰ অট্টালিকা। জোহানেছ গিজবাৰ্টাছ ডি কাস্পাৰিছে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে বোধিসত্ত্বত্বৰ দহটা পৰ্যায়ৰ পিছত সংযুক্ত গুণৰ পৰ্বতৰ বাবে সংস্কৃত ভূমি সম্ভাৰ ভূধৰা বৰোবুদুৰৰ মূল নাম।{{sfn|Walubi|2023}} ==অৱস্থিতি== ===তিনি মন্দিৰ=== [[File:Borobudur Map en.svg|thumb|বৰোবুদুৰ, পাৱন, আৰু মেণ্ডুটৰ সৰলৰেখাৰ ব্যৱস্থা]] যোগাকাৰ্টাৰ পৰা প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ (২৫ মাইল) উত্তৰ-পশ্চিমে আৰু চুৰাকাৰ্টাৰ পৰা ৮৬ কিলোমিটাৰ (৫৩ মাইল) পশ্চিমে বৰোবুদুৰ যমজ আগ্নেয়গিৰি, চুণ্ডোৰো-ছাম্বিং আৰু মেৰবাবু-মেৰাপি আৰু দুখন নদী প্ৰগো আৰু এলোৰ মাজৰ উচ্চ অঞ্চলত অৱস্থিত।{{sfn|Troll|Deegan|Jolis|Budd|2015}} স্থানীয় লোককথা অনুসৰি কেডু সমভূমি নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলটো জাভাৰ "পবিত্ৰ" স্থান আৰু ইয়াৰ উচ্চ কৃষি উৰ্বৰতাৰ বাবে ইয়াক "জাভাৰ বাগিচা" বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=1}} ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত থিয়ড'ৰ ভান এৰ্পে আৱিষ্কাৰ কৰে যে এই অঞ্চলৰ তিনিটা বৌদ্ধ মন্দিৰ বৰোবুদুৰ, পাৱন আৰু মেণ্ডুট সৰলৰেখাৰ কাষেৰে অৱস্থিত।{{sfn|Krom|1927|p=15}} তিনিওটা মন্দিৰৰ মাজত এটা ৰীতি-নীতিৰ সম্পৰ্ক নিশ্চয় আছিল যদিও সঠিক ৰীতি-নীতিৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে জনা নাযায়।{{sfn|Moens|1951|p=2}} ===প্ৰাচীন হ্ৰদৰ অনুমান=== ২০ শতিকাত মন্দিৰৰ চাৰিওফালৰ এটা হ্ৰদৰ অস্তিত্বৰ বিষয়ে জল্পনা-কল্পনা কৰা হৈছিল আৰু এই ধাৰণাটো অন্বেষণ কৰি থকাৰ সময়তে বিশেষজ্ঞসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে কোনো হ্ৰদ নাছিল{{sfn|Anom|2005|pp=248–249}} বা কেতিয়াও মন্দিৰটোক আগুৰি থকা নাছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=4}} ১৯৩১ চনত হ্ৰদৰ অনুমানটো আগুৱাই নিয়াৰ সময়ত ডাচ চিত্ৰশিল্পী ডব্লিউ.অ.জে. নিউৱেনকেম্পে ভাবিছিল যে বৰোবুদুৰে বৰ্তমানৰ কেডু সমভূমিৰ এটা হ্ৰদত ওপঙি থকা [[পদুম]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।{{sfn|Soekmono|1976|p=3}} ২০০৪ চনত আন কিছুমানে দাবী কৰিছিল যে বৰোবুদুৰক শুকান প্ৰাচীন হ্ৰদৰ বুকুৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Murwanto|Gunnell|Suharsono|Sutikno|2004}} ১৯৭৪ আৰু ১৯৭৭ চনত খননৰ নমুনা পৰীক্ষা কৰি গণপতি থানিকাইমনিয়ে কোনো পৰাগ বা বিজাণু বিচাৰি নাপালে যিয়ে জল পৰিৱেশৰ স্থানীয় গছ-গছনিৰ ইংগিত দিয়ে। ১৯৭৭ চনত জেক ডুমাৰ্চেই এই তথ্য প্ৰকাশ কৰে আৰু ১৯৮৩ চনত থানিকাইমনিও একে তথ্য প্ৰকাশ কৰে।{{sfn|Anom|2005|pp=248–249}} ১৯৮৫–৮৬ চনত ছিজাৰ ভ’টে আৰু জে.জে. ন'ছিনে ক্ষেত্ৰভিত্তিক অধ্যয়ন কৰি ঠাৱৰ কৰিছিল যে বৰোবুদুৰৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ সময়ত ইয়াৰ আশে-পাশে কোনো হ্ৰদ নাছিল।{{sfn|Anom|2005|p=249}} ==ইতিহাস== ===নিৰ্মাণ=== [[File:Borobudur as Pilgrimage Site Painting by Hooijer c1910s.jpg|thumb|right| জি. বি. হুইজেৰৰ এখন ছবি (প্ৰায় ১৯১৬–১৯১৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৰোবুদুৰৰ পুনৰ নিৰ্মাণৰ দৃশ্য]] হিন্দু ধৰ্মগুৰুসকলে প্ৰজন্ম ধৰি জাভাৰ জনসাধাৰণক আকৰ্ষণ কৰি আহিছিল। এই বিষয়ে স্থপতিবিদ আৰু লেখক জেক ডুমাৰ্চেই প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৪৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত উল্লেখ কৰিছিল।{{sfn|Dumarçay|1991|pp=1–2}} ইয়াৰ পিছতে শৈলেন্দ্ৰ আৰু সঞ্জয় বংশৰ প্ৰভাৱ পৰিল। ডুমাৰ্চেই কয় যে ডি কাস্পাৰিছে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে সঞ্জয় আৰু শৈলেন্দ্ৰ ৰাজবংশয়ে ডেৰ শতিকাৰ বাবে মধ্য জাভাত ক্ষমতা ভোগ কৰিছিল আৰু ডি কাস্পাৰিছে ৭৩২ চনৰ পৰা ৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দত পৰ্যায়ক্ৰমে উত্তৰাধিকাৰীত্বৰ সন্ধান কৰিছিল।{{sfn|Dumarçay|1991|p=2}} এই সময়ছোৱাত কেডু সমভূমিৰ আশে-পাশে থকা সমভূমি আৰু পাহাৰত বহুতো হিন্দু আৰু বৌদ্ধ কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। হিন্দু প্ৰম্বানন মন্দিৰ চৌহদৰ প্ৰায় একে সময়ছোৱাতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ কীৰ্তিচিহ্ন স্থাপন কৰা হৈছিল। ৭৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজা সঞ্জয় বৰোবুদুৰৰ পৰা মাত্ৰ ১০ কিলোমিটাৰ (৬.২ মাইল) পূবে ৱুকিৰ পাহাৰত শিৱলিংগৰ সমাহাৰ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।{{sfn|Van der Meulen|1977|pp=92–93}} বৰোবুদুৰৰ নিৰ্মাণ বা উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত উদ্দেশ্যৰ কোনো তথ্য জনা নাযায়।{{sfn|Soekmono|1976|p=9}} মন্দিৰৰ গুপ্ত ৰূপত থকা ভৰিৰ খোদিত চিহ্ন আৰু অষ্টম আৰু নৱম শতিকাৰ সময়ছোৱাত ৰাজকীয় চনদত সাধাৰণতে ব্যৱহৃত শিলালিপিসমূহৰ তুলনা কৰি নিৰ্মাণৰ সময়সীমা অনুমান কৰা হৈছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=9}} মন্দিৰৰ মাজেৰে ভাৰতীয় স্থাপত্য প্ৰক্ৰিয়াৰ তুলনা আৰু ক্ষমতাত কোন আছিল সেই কথা স্বীকাৰ কৰিলে ডুমাৰ্চেইয়ে বৰোবুদুৰৰ নিৰ্মাণৰ সময়সীমা প্ৰায় পাঁচটা পৰ্যায়ত নিৰ্ণয় কৰিবলৈ সক্ষম হয়।{{sfn|Dumarçay|1991|pp=4, 52}} শৈলেন্দ্ৰয়ে ৭৮০ খ্ৰীষ্টাব্দত ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ আৰম্ভণি কৰাৰ পিছত দ্বিতীয় আৰু তিনিটা পৰ্যায় ৭৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা তেওঁলোকৰ অৱনতিৰ সময়ত এক অলক্ষণীয় চতুৰ্থ পৰ্যায়লৈকে ৮২৪ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ অব্যাহত আছিল।{{sfn|Munoz|2007|pp=143-144}} সঞ্জয়ে বৰোবুদুৰৰ পঞ্চম পৰ্যায় ৮৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্পূৰ্ণ কৰে।{{sfn|Dumarçay|1991|p=4}}{{efn|Miksic says construction of Borobudur began around 760 or 770, with sporadic activity until around 830 AD.{{sfn|Miksic|1990|pp=25, 46}} Munoz says the Sailendra king Samaratungga completed Borobudur in 825 AD.{{sfn|Munoz|2007|pp=143-144}}}} সেই সময়ত বৰোবুদুৰকে ধৰি বৌদ্ধ মন্দিৰ নিৰ্মাণ সম্ভৱ হৈছিল কাৰণ সঞ্জয়ৰ তাৎক্ষণিক উত্তৰাধিকাৰী ৰকাই পাংকৰণে বৌদ্ধ অনুগামীসকলক এনে মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ অনুমতি প্ৰদান কৰিছিল।{{sfn|Van der Meulen|1979|p=41}} দৰাচলতে পাংকৰণে নিজৰ সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ কালাছান গাঁওখন বৌদ্ধ সম্প্ৰদায়ক দান কৰিছিল। ৭৭৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কালাছান চনদত এয়া লিখা আছে।{{sfn|Van der Meulen|1979|pp=40-41}}ইয়াৰ ফলত কিছুমান পুৰাতত্ত্ববিদে বিশ্বাস কৰিছে যে জাভাত ধৰ্ম সম্পৰ্কে কেতিয়াও গুৰুতৰ সংঘাত হোৱা নাছিল কাৰণ হিন্দু ৰজাই বৌদ্ধ কীৰ্তিচিহ্ন স্থাপনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাটো সম্ভৱ আছিল বা বৌদ্ধ ৰজাৰ বাবেও একেধৰণৰ কাম কৰা নিদৰ্শন আছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=10}} ৮৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাতুবাকা মালভূমিত হোৱা যুদ্ধৰ বহু পিছত হৈছিল আৰু ই আছিল এক ৰাজনৈতিক যুদ্ধ।{{sfn|Hall|1956|p=354}} প্ৰম্বাননত শৈলেন্দ্ৰৰ জড়িততা শান্তিপূৰ্ণ সহাৱস্থানত আছিল।{{sfn|Jordaan|1993|p=21}} ===পৰিত্যাগ=== [[File:Borobudur 2008.JPG|thumb|left|বৰোবুদুৰ স্তূপ]] বৰোবুদুৰ আগ্নেয়গিৰিৰ ছাই আৰু জংঘলৰ বৃদ্ধিৰ তৰপৰ তলত শতিকাজুৰি লুকাই আছিল। ইয়াক পৰিত্যাগ কৰাৰ আঁৰৰ তথ্য এতিয়াও ৰহস্যৰ আৱৰ্তত। কীৰ্তিচিহ্নটোৰ সক্ৰিয় ব্যৱহাৰ আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মীয় তীৰ্থযাত্ৰা কেতিয়া বন্ধ হ’ল সেয়া জনা নাযায়। ৯২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১০০৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মাজৰ কোনোবা এক সময়ত ৰজা ম্পু ছিণ্ডোকে ধাৰাবাহিকভাৱে আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণৰ পিছত মাতাৰাম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পূব জাভা অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত কৰে। ইয়াৰ ফলত বৰোবুদুৰ পৰিত্যাগত প্ৰভাৱ পৰিছিল নে নাই সেয়া নিশ্চিত নহয়, কিন্তু কেইবাটাও সূত্ৰই ইয়াক পৰিত্যাগৰ আটাইতকৈ সম্ভাৱ্য সময় বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=4}}{{sfn|Murwanto|Gunnell|Suharsono|Sutikno|2004}} কীৰ্তিচিহ্নটোৰ উল্লেখ অস্পষ্টভাৱে ১৩৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মাজাপাহিত যুগত লিখিত ম্পু প্ৰপাঞ্চৰ নাৰাক্ৰেতাগামত "বুদুৰৰ বিহাৰ" বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Wacana Nusantara|2015}} ৰেডেন ছ'কমোনোৱে মন্দিৰ পৰিত্যাগ কৰা ধাৰণাটোৰ কথা উল্লেখ কৰি কৈছে যে এয়া ১৫ শতিকাত জাভাৰ জনসাধাৰণে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত সংঘটিত হৈছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=4}} তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে এই স্মৃতিসৌধটো সম্পূৰ্ণৰূপে পাহৰণিৰ গৰ্ভত নোসোমাই লোকগল্পসমূহৰ যোগেদি ক্ৰমান্বয়ে দুৰ্ভাগ্য আৰু দুৰ্দশাৰ সৈতে জড়িত অন্ধবিশ্বাসৰ বিশ্বাসলৈ পৰিণত হৈছিল। বাবাদ তানাহ জাৱী (বা জাভাৰ ইতিহাস)ৰ মতে ১৭০৯ চনত মাতাৰামৰ ৰজাৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা এজন বিদ্ৰোহীৰ বাবে এই কীৰ্তিচিহ্নটো আছিল এক মাৰাত্মক কাৰক। বিদ্ৰোহীজনক পৰাস্ত কৰি মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি দিয়া হয়। বাবাদ মাতাৰামত (বা মাতাৰাম ৰাজ্যৰ ইতিহাস) এই স্মৃতিসৌধটো ১৭৫৭ চনত যোগাকাৰ্টা চুলতান ৰাজ্যৰ যুৱৰাজৰ দুৰ্ভাগ্যৰ সৈতে জড়িত আছিল।{{sfn|Soekmono|1976|pp=4–5}} স্মৃতিসৌধটো চাবলৈ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা সত্ত্বেও ৰাজকুমাৰে "'পিঞ্জৰাত বন্দী হোৱা সৈনিকজনৰ (অৰ্থাৎ ছিদ্ৰযুক্ত স্তুপৰ এটাত থকা মূৰ্তিটো)ৰ প্ৰতি ইমানেই কৰুণা কৰিছিল যে তেওঁ নিজৰ 'দুৰ্ভাগ্যজনক বন্ধুজনক চাবলৈ আহিব নোৱাৰিলে। ' ৰাজপ্ৰসাদলৈ উভতি অহাৰ লগে লগে ৰাজকুমাৰজন অসুস্থ হৈ পৰে আৰু এদিন পিছত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।{{sfn|Soekmono|1976|p=5}} ===পুনৰ আৱিষ্কাৰ=== [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Europese mannen poseren op het tempelcomplex van de Borobudur bij de bovenste stupa waarop een afdak en trapleuningen zijn geplaatst TMnr 60043646.jpg|upright|thumb|১৯ শতিকাৰ মাজভাগত বৰোবুদুৰৰ মূল স্তূপ, মূল স্তূপৰ ওপৰত কাঠৰ ডেক স্থাপন কৰা হৈছিল। ]] জাভা ১৮১১ চনৰ পৰা ১৮১৬ চনলৈকে ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ অধীনত আছিল। ব্ৰিটেইনৰ প্ৰতিনিধি আৰু গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল ষ্টেমফৰ্ড ৰেফেলছে জাভাৰ ইতিহাসৰ প্ৰতি অতি আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ জাভাৰ প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰিছিল আৰু সমগ্ৰ জাভাদ্বীপ ভ্ৰমণৰ সময়ত স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ সৈতে যোগাযোগৰ জৰিয়তে টোকা লিখিছিল।{{sfn|British Museum|2023}} ১৮১৪ চনত চেমাৰাংলৈ পৰিদৰ্শন ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁক বুমিচেগোৰো গাঁৱৰ ওচৰৰ জংঘলৰ গভীৰত থকা এটা বৃহৎ কীৰ্তিচিহ্নৰ বিষয়ে জনোৱা হয়।{{sfn|Soekmono|1976|p=5}} তেওঁ হাৰ্মান কৰ্নেলিয়াছ নামৰ এজন ডাচ অভিযন্তাক পঠিয়াইছিল যিয়ে অন্যান্য প্ৰাচীন অন্বেষণৰ লগতে ১৮০৬–০৭ চনত চেউ কমপ্লেক্স উন্মোচন কৰিছিল। দুমাহত কৰ্ণেলিয়াছ আৰু তেওঁৰ ২০০জন লোকে গছ কাটি গছ-গছনি জ্বলাই মাটি খান্দি কীৰ্তিচিহ্নটো উন্মোচন কৰিলে। ভাঙি যোৱাৰ আশংকাৰ বাবে তেওঁ সকলো অংশ উন্মোচন কৰিব নোৱাৰিলে। কৰ্ণেলিয়াছে বিভিন্ন অংকনৰ সৈতে নিজৰ তথ্য ৰেফেলছক জনাইছিল। যদিও ৰেফেলেছে তেওঁৰ কিতাপখনত এই আৱিষ্কাৰৰ কথা মাত্ৰ কেইটামান বাক্যতহে উল্লেখ কৰিছিল আৰু নিজেই সেই স্থানলৈ যোৱা নাছিল, তথাপিও তেওঁক এই স্মৃতিসৌধটো পুনৰ আৱিষ্কাৰৰ কৃতিত্ব দিয়া হৈছে। পিছলৈ তেওঁ ইয়াক বিশ্বৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰিছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=5}} কেডু অঞ্চলৰ বাসিন্দা ক্ৰীষ্টিয়ান লোডেৱিক হাৰ্টমেনে কৰ্ণেলিয়াছৰ কাম অব্যাহত ৰাখিছিল আৰু ১৮৩৫ চনত অৱশেষত গোটেই কমপ্লেক্সটো উন্মোচন কৰা হৈছিল। বৰোবুদুৰৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ চৰকাৰীতকৈ ব্যক্তিগত আছিল। হাৰ্টমেনে তেওঁৰ কাৰ্যকলাপৰ কোনো প্ৰতিবেদন লিখা নাছিল। বিশেষকৈ মূল স্তুপটোত বুদ্ধৰ বৃহৎ মূৰ্তিটো আৱিষ্কাৰ কৰা বুলি কোৱা কাহিনী তেওঁ প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা নাছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=6}} ১৮৪২ চনত হাৰ্টমেনে মূল গম্বুজটোৰ অনুসন্ধান কৰে যদিও তেওঁ কি আৱিষ্কাৰ কৰে সেয়া অজ্ঞাত আৰু মূল স্তূপ ৰিক্ত অৱস্থাত থাকিল।{{sfn|Soekmono|1976|pp=5–6}} ইয়াৰ পিছত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিজ চৰকাৰে ডাচ অভিযান্ত্ৰিক বিষয়া ফ্ৰান্স কেৰেল উইলচেনক নিযুক্তি দিয়ে আৰু তেওঁ কীৰ্তিচিহ্নটো অধ্যয়ন কৰি শ শ ভাস্কৰ্যৰ ছবি আঁকিছিল। ১৮৫৯ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই স্মৃতিসৌধৰ বিশদ অধ্যয়ন কৰিবলৈ জান ফ্ৰেডেৰিক গেৰিট ব্ৰুমাণ্ডকো নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। চৰকাৰে ব্ৰুমুণ্ডৰ অধ্যয়নৰ আধাৰত উইলচেনৰ অংকনৰ পৰিপূৰক হিচাপে এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰাৰ উদ্দেশ্য আছিল যদিও ব্ৰুমুণ্ডে সহযোগ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত চৰকাৰে আন এজন পণ্ডিত কনৰাডাছ লিমেন্সক নিযুক্তি দিয়ে আৰু তেওঁ ব্ৰুমাণ্ড আৰু উইলচেনৰ উৎসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এখন মনোগ্ৰাফ প্ৰস্তুত কৰে। ১৮৭৩ চনত বৰোবুদুৰৰ বিশদ অধ্যয়নৰ প্ৰথম মনোগ্ৰাফ প্ৰকাশ পায় আৰু তাৰ এবছৰৰ পিছত ইয়াৰ ফৰাচী অনুবাদ প্ৰকাশ পায়।{{sfn|Soekmono|1976|p=6}} ১৮৭২ চনত ডাচ-ফ্লেমিছ খোদিতকাৰী ইছিড'ৰ ভান কিন্সবাৰ্গেনে এই স্মৃতিসৌধৰ প্ৰথম ফটো তুলিছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=42}} [[File:Terrace on the temple of Borobudur 1913.jpg|thumb|বৰোবুদুৰৰ মন্দিৰৰ ছাদ, ১৯১৩]] ১৮৮২ চনত সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীৰ মুখ্য পৰিদৰ্শকে কীৰ্তিচিহ্নটোৰ অস্থিৰ অৱস্থাৰ বাবে ভাস্কৰ্যসমূহ সংগ্ৰহালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ লগে লগে বৰোবুদুৰক সম্পূৰ্ণৰূপে বিভাজিত কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।{{sfn|Soekmono|1976|p=42}} ফলত চৰকাৰে বাটাভিয়ান ছ’চাইটি অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহৰ কিউৰেটৰ উইলেম পিটাৰ গ্ৰ’নেভেল্ডক এই স্থানৰ সম্পূৰ্ণ তদন্ত কৰিবলৈ আৰু কমপ্লেক্সটোৰ প্ৰকৃত অৱস্থাৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে। তেওঁৰ প্ৰতিবেদনত এই আশংকাসমূহ অযুক্তিকৰ বুলি ধৰা পৰিছিল আৰু ইয়াক অক্ষত অৱস্থাত ৰখাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল।{{sfn|Anom|2005|p=47}} বৰোবুদুৰক স্মৃতিৰ উৎস হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ভাস্কৰ্য্যৰ কিছু অংশ লুটপাত কৰা হৈছিল।{{sfn|Kempers|1976|p=193}} কিছুমানে আনকি ঔপনিৱেশিক-চৰকাৰৰ সন্মতি লৈও ইয়াৰ লুটপাত কৰিছিল। ১৮৯৬ চনত [[থাইলেণ্ড|চিয়ামৰ]] ৰজা চুলালংকৰ্ণে জাভা ভ্ৰমণ কৰি অনুৰোধ কৰিছিল আৰু বৰোবুদুৰৰ পৰা লোৱা আঠ গাড়ী ভৰ্তি ভাস্কৰ্য্য ঘৰলৈ নিবলৈ অনুমতি লাভ কৰিছিল। তেওঁ কেইবাটাও ভাস্কৰ্যৰ পেনেলৰ পৰা লোৱা ত্ৰিশটা টুকুৰা, পাঁচটা বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি, দুটা সিংহ, এটা [[গাৰ্গয়্‌ল]], খট-খটি আৰু প্ৰৱেশপথৰ পৰা কেইবাটাও কলাৰ ডিজাইন, আৰু এটা অভিভাৱক মূৰ্তি ([[দ্বাৰপাল]]) তেওঁ নিজৰ লগত লৈ যায়। এই শিল্পকৰ্মসমূহৰ ভিতৰত কেইবাটাও, বিশেষকৈ সিংহ, দ্বাৰপাল, কাল, [[মকৰ]] আৰু বিশাল জলস্তম্ভ এতিয়া [[বেংকক]]ৰ দ্য নেচনেল মিউজিয়ামৰ জাভা আৰ্ট ৰুমত প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে।{{sfn|Miksic|Tranchini|Tranchini|1996|p=29}} ===পুনৰুদ্ধাৰ=== [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM De Borobudur TMnr 10023620.jpg|thumb|right|১৯১১ চনত ভ্যান এৰ্পৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত বৰোবুদুৰ। ''ছত্ৰ'' শিখৰ এতিয়া ভাঙি পেলোৱা হৈছে। ]] [[File:Karmawibhangga Museum Borobudur Unfinished Buddha.jpg|thumb|অসমাপ্ত বুদ্ধ (আগফালে) আৰু মূল স্তুপৰ ''ছত্ৰ'' (পিছফালে), কৰ্মৱীভংগা সংগ্ৰহালয়]] [[File:Water_spout_in_Borobudur_temple.jpg|right|thumb|বৰোবুদুৰ মন্দিৰৰ নিষ্কাশন ব্যৱস্থাৰ জলস্তম্ভ]] [[File:Borobudur restoration.png|thumb|কংক্ৰিট আৰু [[পলিভিনাইল ক্লৰাইড|পিভিচি]] পাইপে নিষ্কাশন ব্যৱস্থা উন্নত কৰাৰ ব্যৱস্থা (১৯৭৩)]] ১৮৮৫ চনত যোগাকাৰ্টাৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমিতিৰ অধ্যক্ষ ডাচ অভিযন্তা জান উইলেম আইজেৰমেনে আৱিষ্কাৰ কৰে যে মন্দিৰৰ তলত লুকাই থকা অৱস্থাত এক ভিত্তি আছে। এই ঘটনাৰ বাবে বৰোবুদুৰে সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।{{sfn|Anom|2005|p=47}}১৮৯০–১৮৯১ চনত তোলা ফটোত লুকাই থকা ভিত্তিৰ ওপৰত ভাস্কৰ্যবোৰ দেখা যায় আৰু তাৰ পিছত আৱৰণবোৰ সলনি কৰা হয়।{{sfn|Anom|2005|p=48}} এই আৱিষ্কাৰৰ ফলত ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিজ চৰকাৰে এই কীৰ্তিচিহ্নটো সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। ১৯০০ চনত সুৰক্ষাৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ তিনিজনীয়া আয়োগ গঠন কৰা হয় আৰু ১৯০২ চনত আয়োগে তিনিদফীয়া প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰে।{{sfn|Anom|2005|p=48}} প্ৰথমতে, বেদীৰ চুকসমূহ পুনৰ স্থাপন কৰি কাষৰীয়া অংশবোৰ বিপন্ন কৰা শিলবোৰ আঁতৰাই প্ৰথম বেলুষ্ট্ৰেডবোৰ শক্তিশালী কৰি আৰু কেইবাটাও স্থান, তোৰণ, স্তূপ আৰু মূল গম্বুজ পুনৰুদ্ধাৰ কৰি মূল গঠন ভাঙি পৰাৰ পৰা হাত সাৰিব পৰা যাব। দ্বিতীয়তে যত্নৰ সৈতে মজিয়া আৰু জলস্তম্ভ পুনৰুদ্ধাৰ কৰি পানীৰ নিষ্কাশন উন্নত কৰিব লাগিব। তৃতীয়তে, সকলো ঢিলা শিল আঁতৰাই পেলাই স্মৃতিসৌধটো প্ৰথম বেলুষ্ট্ৰেডলৈকে পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগিব আৰু বিকৃত শিল আঁতৰাই মূল গম্বুজটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰিব লাগিব।{{sfn|Anom|2005|p=48}} ১৯০৫ চনত এই প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনোৱা হয় আৰু সেই সময়ত মুঠ খৰচ প্ৰায় ৪৮,৮০০ ডাচ গিল্ডাৰ (২০২২ চনত ƒ১,৩৯২,২৭৯ ৰ সমতুল্য) বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।{{sfn|Anom|2005|p=48}} ১৯০৭ চনত ডাচ সেনা অভিযন্তা থিয়ড'ৰ ভান এৰ্পৰ নেতৃত্বত পুনৰুদ্ধাৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|UNESCO|2004}} পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰথম সাত মাহত কীৰ্তিচিহ্নটোৰ চাৰিওফালে থকা মাটিখিনি খনন কৰি হেৰাই যোৱা বুদ্ধৰ মূৰ আৰু পেনেল শিল বিচাৰি উলিওৱা হৈছিল। ভ্যান এৰ্পে ওপৰৰ তিনিটা বৃত্তাকাৰ মঞ্চ আৰু স্তূপ ভাঙি পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। বাটত ভ্যান এৰ্পে কীৰ্তিচিহ্নটোৰ উন্নতিৰ বাবে কৰিব পৰা আৰু অধিক কাম আৱিষ্কাৰ কৰিলে। ১৯০৮ চনত তেওঁ আন এটা প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰে আৰু সেয়া ৩৪,৬০০ গিল্ডাৰৰ অতিৰিক্ত বাজেটৰ সৈতে অনুমোদিত হয় (২০২২ চনত ƒ৮৭৫,১৭৬ ৰ সমতুল্য)।{{sfn|Vogel |1913|p=421-422}} ১৯১১ চনত পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয় আৰু প্ৰথম দৃষ্টিত বৰোবুদুৰৰ পুৰণি গৌৰৱ ঘূৰাই অনা হৈছিল।{{sfn|Anom|2005|p=49}} ভ্যান এৰ্পে মূল স্তুপৰ ওপৰত থকা ছত্ৰ (তিনি স্তৰৰ) শিখৰটো সযতনে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। কিন্তু পিছলৈ তেওঁ শিখৰটো পুনৰ নিৰ্মাণত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ মৌলিক শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল বুলি উল্লেখ কৰি ছত্ৰখন ভাঙি পেলায়। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল বৰোবুদুৰৰ শিখৰটোৰ মূল ডিজাইন প্ৰকৃততে অজ্ঞাত। বৰোবুদুৰৰ পৰা কেইশ মিটাৰ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত কৰ্মৱীভাংগা সংগ্ৰহালয়ত এতিয়া ভাঙি পেলোৱা ছত্ৰটো সংৰক্ষিত কৰা হৈছে। সীমিত বাজেটৰ বাবে পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম মূলতঃ ভাস্কৰ্য্যসমূহ পৰিষ্কাৰ কৰাত মনোনিৱেশ কৰা হৈছিল আৰু ভ্যান এৰ্পে পানী নিষ্কাশনৰ সমস্যা সমাধান কৰিব পৰা নাছিল। পোন্ধৰ বছৰৰ ভিতৰতে গেলেৰীৰ দেৱালবোৰ তললৈ নামি আহিল আৰু ৰিলিফবোৰত নতুন ফাট আৰু অৱক্ষয়ৰ লক্ষণ দেখা গ'ল।{{sfn|UNESCO|2004}} ভ্যান এৰ্পে কংক্ৰিট ব্যৱহাৰ কৰিছিল য’ৰ পৰা ক্ষাৰকীয় লৱণ আৰু কেলচিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড নিগৰি হৈ বাকী নিৰ্মাণৰ অংশলৈ পৰিবহণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত কিছু সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছিল যাৰ বাবে আৰু অধিক পুংখানুপুংখ সংস্কাৰৰ জৰুৰী প্ৰয়োজন হৈছিল। তেতিয়াৰ পৰাই সৰু সৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছিল যদিও সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষাৰ বাবে পৰ্যাপ্ত নাছিল। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] আৰু ১৯৪৫ চনৰ পৰা ১৯৪৯ চনলৈকে ইণ্ডোনেছিয়াৰ জাতীয় বিপ্লৱৰ সময়ত বৰোবুদুৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰচেষ্টা বন্ধ হৈ পৰে। বতৰ আৰু পানী নিষ্কাশনৰ সমস্যাৰ বাবে এই স্মৃতিসৌধটো আৰু অধিক ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। ইয়াৰ ফলত মন্দিৰৰ ভিতৰৰ মাটিৰ ভৰ প্ৰসাৰিত হৈ শিলৰ গঠনটো ঠেলি দি দেৱালবোৰ হেলনীয়া হৈ পৰে। ১৯৫০ চনৰ ভিতৰত বৰোবুদুৰৰ কিছুমান অংশ ভাঙি যোৱাৰ আগতীয়া বিপদৰ সন্মুখীন হৈছিল। ১৯৬৫ চনত ইণ্ডোনেছিয়াই বৰোবুদুৰ আৰু অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ বতৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ সমস্যা প্ৰতিহত কৰাৰ উপায়ৰ বিষয়ে [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা]]ৰ পৰা পৰামৰ্শ বিচাৰিছিল। ১৯৬৮ চনত ইণ্ডোনেছিয়াৰ তেতিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সেৱাৰ মুৰব্বী ছ'কেমনোৱে তেওঁৰ "ব'ৰ'বুদুৰ বচাওক" অভিযান আৰম্ভ কৰে, যাৰ ফলত এক বৃহৎ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্পৰ আয়োজন কৰা হয়।{{sfn|PBS}} ১৯৬০ চনৰ শেষৰ ফালে ইণ্ডোনেছিয়া চৰকাৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্প্ৰদায়ৰ পৰা এই স্মৃতিসৌধটোক সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে বৃহৎ সংস্কাৰৰ অনুৰোধ জনাইছিল। ১৯৭৩ চনত বৰোবুদুৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে এক গুৰু পৰিকল্পনা তৈয়াৰ কৰা হয়।{{sfn|Voute|1973|pp=113–130}} বৰোবুদুৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰকল্পটো সম্পন্ন কৰিবলৈ দিয়া স্বেচ্ছামূলক অৱদান সম্পৰ্কীয় এখন চুক্তিৰ জৰিয়তে (পেৰিছ, ২৯ জানুৱাৰী ১৯৭৩) [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[বেলজিয়াম]], [[চাইপ্ৰাছ]], [[ফ্ৰান্স]] আৰু [[জাৰ্মানী]]য়ে পুনৰুদ্ধাৰত অৰিহণা যোগাবলৈ সন্মত হয়।{{sfn|United Nations|1980|pp=12414-12422}} ইয়াৰ পিছত ইণ্ডোনেছিয়া চৰকাৰ আৰু ইউনেস্কোৱে ১৯৭৫ চনৰ পৰা ১৯৮২ চনৰ ভিতৰত এক বৃহৎ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্পত স্মৃতিসৌধটোৰ সম্পূৰ্ণ পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম হাতত লয়।{{sfn|UNESCO|2004}} ১৯৭৫ চনত মূল পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম আৰম্ভ হয়। পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত ১০ লাখৰো অধিক শিল ভাঙি আঁতৰাই পেলোৱা হৈছিল আৰু এটা বিশাল জিগ-চ' পাজলৰ টুকুৰাৰ দৰে আঁতৰাই ৰখা হৈছিল যাতে পৃথকে পৃথকে চিনাক্ত কৰিব পাৰি, তালিকাভুক্ত কৰিব পাৰি, পৰিষ্কাৰ কৰিব পাৰি আৰু সংৰক্ষণৰ বাবে শোধন কৰিব পাৰি। বৰোবুদুৰৰ শিলবোৰক আক্ৰমণ কৰা অণুজীৱৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ নতুন পদ্ধতিকে ধৰি নতুন সংৰক্ষণ কৌশলৰ পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰ হৈ পৰিছিল।{{sfn|PBS}} পুনৰ সংযোগ কৰা মূল সামগ্ৰী (এনাষ্টাইল'ছিছ পদ্ধতি) ব্যৱহাৰ কৰি গঠনটো যিমান পাৰি পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল। কেৱল গাঁথনিগত অখণ্ডতা নিশ্চিত কৰিবলৈ কিছুমান হেৰাই যোৱা শিলৰ ঠাইত নতুন এণ্ডেচাইট শিলৰ ব্লক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কাৰ্যৰ দ্বাৰা মন্দিৰৰ মূল ভেটিটো সুস্থিৰ কৰা হ’ল আৰু ১৪৬০টা পেনেলৰ সকলোবোৰ পৰিষ্কাৰ কৰা হ’ল। পুনৰুদ্ধাৰৰ কামত পাঁচটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মঞ্চ ভাঙি পেলোৱাৰ লগতে স্মৃতিসৌধটোত পানীৰ নলা স্থাপন কৰি পানী নিষ্কাশনৰ উন্নতি সাধন কৰা হৈছিল। অভেদ্য আৰু ফিল্টাৰ দুয়োটা স্তৰ যোগ কৰা হৈছিল। এই বিশাল প্ৰকল্পটোৰ বাবে প্ৰায় ৬০০ লোক জড়িত হৈ এই স্মৃতিসৌধটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বাবে মুঠ ৬,৯০১,২৪৩ মাৰ্কিন ডলাৰ (২০২৩ চনত ৪৭,৩৬৭,১৫২ মাৰ্কিন ডলাৰৰ সমতুল্য) খৰচ হৈছিল।{{sfn|UNESCO|1999|p=7}} সংস্কাৰ সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত ইউনেস্কোৱে ১৯৯১ চনত বৰোবুদুৰক [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰে।{{sfn|UNESCO World Heritage Centre|2024}} ইয়াক সাংস্কৃতিক মাপকাঠীৰ অধীনত (i) "মানৱ সৃষ্টিশীল প্ৰতিভাৰ এক শ্ৰেষ্ঠ কৃতি প্ৰতিনিধিত্ব কৰা", (ii) "মানৱীয় মূল্যবোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আদান-প্ৰদান, সময়ৰ ভিতৰত বা বিশ্বৰ কোনো সাংস্কৃতিক অঞ্চলৰ ভিতৰত, বৰ্ষৰ উন্নয়নৰ ওপৰত স্থাপত্য বা প্ৰযুক্তি, স্মৃতিসৌধ, নগৰ-পৰিকল্পনা বা লেণ্ডস্কেপ ডিজাইন", আৰু (vi) "পৰিঘটনা বা জীৱন্ত পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ বা স্পষ্টভাৱে জড়িত হোৱা, ধাৰণা, বা সৈতে বিশ্বাসসমূহ, অসাধাৰণ সৰ্বজনীন তাৎপৰ্য্যৰ কলাত্মক আৰু সাহিত্যিক ৰচনাৰ সৈতে" শ্ৰেণীত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|UNESCO World Heritage Centre|2024}} ২০১৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বৰোবুদুৰৰ মূল স্তূপৰ যস্থিৰ ওপৰত ছত্ৰ পুনৰ সংস্থাপন কৰাৰ ধাৰণাটো পুনৰ চৰ্চা কৰা হৈছে। অৱশ্যে এজন বিশেষজ্ঞই কয় যে ছাতিৰ আকৃতিৰ শিখৰটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এক সম্যক অধ্যয়নৰ প্ৰয়োজন। ২০১৮ চনৰ আৰম্ভণিতে ছত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰ এতিয়াও আৰম্ভ হোৱা নাই।{{sfn|The Jakarta Post|2018}} ==স্থাপত্য== পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সময়ত বৰোবুদুৰত কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে হিন্দু ধৰ্ম{{sfn|Dumarçay|2005|p=10}} বা প্ৰাক-ভাৰতীয় ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে ইতিমধ্যে বৌদ্ধসকলে এই ঠাইখন নিজৰ কৰি লোৱাৰ আগতেই বৰোবুদুৰৰ পাহাৰত এটা বৃহৎ গঠন স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ভেটিসমূহ কোনো হিন্দু বা বৌদ্ধ মন্দিৰ গঠনৰ দৰে নহয়, আৰু সেয়েহে, প্ৰাৰম্ভিক গঠনক হিন্দু বা বৌদ্ধতকৈ অধিক থলুৱা জাভানীজ বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfn|Miksic|1990|p=46}} ===ৰূপাঙ্কণ=== [[File:Borobudur Mandala.svg|thumb|upright|left|[[মণ্ডল]] অকৃতিকৰ বৰোবুদুৰৰ গাঁথনি]] বৰোবুদুৰক একক বৃহৎ স্তূপ হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে আৰু ওপৰৰ পৰা চালে ই এটা বিশাল তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ [[মণ্ডল]]ৰ ৰূপ লয়। এই গঠনে একেলগে বৌদ্ধ ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞান আৰু মনৰ প্ৰকৃতিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।{{sfn|Wayman|1981|pp=139-172}} কিছুমান পণ্ডিতে ইয়াক মণ্ডল বুলি ধাৰণাটো নাকচ কৰে কাৰণ তেওঁলোকৰ মতে শৈলেন্দ্ৰসকল তান্ত্ৰিক বা বজ্ৰযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অনুগামী আছিল বুলি কোনো প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। তদুপৰি বৰোবুদুৰত উদ্ধাৰ হোৱা বুদ্ধসকল পঞ্চতথাগত হয় নে নহয় তাৰ পৰিচয় পোৱা নাযায়। ইয়াৰ মূল ভেটিটো এটা বৰ্গক্ষেত্ৰ আৰু প্ৰতিটো ফালে প্ৰায় ১১৮ মিটাৰ (৩৮৭ ফুট)। ইয়াত নটা মঞ্চ আছে আৰু ইয়াৰে তলৰ ছটা বৰ্গক্ষেত্ৰ আৰু ওপৰৰ তিনিটা বৃত্তাকাৰ।{{sfn|Vaisutis|2007|p=168}} ওপৰৰ মঞ্চত এটা ডাঙৰ কেন্দ্ৰীয় স্তূপক আগুৰি থকা বাসত্তৰটা সৰু সৰু স্তূপ আছে। প্ৰতিটো স্তূপসমূহ ঘণ্টা আকৃতিৰ আৰু অসংখ্য সজ্জাগত খোলাৰে বিন্ধাযুক্ত। বিন্ধা ঘেৰাওৰ ভিতৰত বুদ্ধৰ মূৰ্তি বহি থকা ৰূপত নিৰ্মিত। বৰোবুদুৰৰ ডিজাইনে খটিখটিযুক্ত বা ষ্টেপ পিৰামিডৰ ৰূপ লয়।{{sfn|Soekmono|1981|p=87}} ইয়াৰ পূৰ্বে ইণ্ডোনেছিয়াৰ প্ৰাগঐতিহাসিক অষ্ট্ৰ'নেছিয়ান মেগালিথিক সংস্কৃতিয়ে চিছ'লকৰ ওচৰৰ পাংগুয়াংগান স্থানত{{sfn|Dinas Pariwisata dan Budaya Provinsi Jawa Barat|2012}} আৰু কুনিংগানৰ ওচৰৰ চিপাৰিত আৱিষ্কাৰ কৰা ধৰণে পুণ্ডেন বেৰুণ্ডক নামৰ কেইবাটাও মাটিৰ টিলা আৰু শিলৰ ষ্টেপ পিৰামিডৰ গঠন নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{sfn|Anom|Sugiyanti| Hasibuan |1996|p=87}} পাহাৰ আৰু ওখ ঠাইবোৰ পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা বা হিয়াংৰ বাসস্থান বুলি স্থানীয় বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি শিলৰ পিৰামিড নিৰ্মাণ কৰা হয়।{{sfn|Haryono|2011|p=14}} [[File:Panoramic views of Borobudur.jpg|thumb|বৰোবুদুৰৰ আকাশী দৃশ্যত ষ্টেপ পিৰামিড আৰু মণ্ডল পৰিকল্পনা]] কীৰ্তিচিহ্নটোৰ তিনিটা বিভাজনে বৌদ্ধ ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞানৰ তিনিটা "ক্ষেত্ৰ"ৰ প্ৰতীক ক্ৰমে - কামধাতু (কামনা জগত), ৰূপধাতু (ৰূপৰ জগত), আৰু শেষত অৰুপধাতুক (নিৰাকাৰ জগত) প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। সাধাৰণ জ্ঞানশীল সত্তাই নিজৰ জীৱনটো নিম্নতম স্তৰত অৰ্থাৎ কামনাৰ ক্ষেত্ৰখনত কটায়। যিসকলে অবিৰত অস্তিত্বৰ সকলো আকাংক্ষা শেষ কৰি পেলাইছে, তেওঁলোকে কামনাৰ জগতখন এৰি কেৱল ৰূপৰ স্তৰত জগতখনত বাস কৰে। তেওঁলোকে ৰূপবোৰ দেখে কিন্তু তাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত নহয়। শেষত, পূৰ্ণ বুদ্ধসকলে আনকি ৰূপৰ ঊৰ্ধলৈ গৈ বাস্তৱক ইয়াৰ বিশুদ্ধতম, অতি মৌলিক স্তৰত, নিৰ্বাণৰ নিৰাকাৰ সাগৰত অনুভৱ কৰে।{{sfn|Tartakov}} য'ত জ্ঞানপ্ৰাপ্ত সাধক আৰু লৌকিক ৰূপৰ প্ৰতি আকৃষ্ট নহয়, সেই চক্ৰৰ পৰা মুক্তি শূন্যতাৰ ধাৰণা, সম্পূৰ্ণ শূন্যতা বা আত্মাৰ অস্তিত্বৰ সৈতে মিল খায়। কামধাতুক ভিত্তি, ৰূপধাতুক পাঁচ বৰ্গক্ষেত্ৰ (দেহ) আৰু অৰুপধাতুক তিনিটা বৃত্তাকাৰ মঞ্চ আৰু সৰ্বোচ্চ বৃহৎ স্তূপেৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়। তিনিওটা পৰ্যায়ৰ মাজত থকা স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ৰূপৰ পাৰ্থক্য আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ৰূপধাতুৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ আৰু বিশদ সজ্জাসমূহ অৰুপধাতুৰ সাধাৰণ বৃত্তাকাৰ মঞ্চত নোহোৱা হৈ যায় যাতে ৰূপৰ জগতখন—য'ত পুৰুষ এতিয়াও ৰূপ আৰু নামৰ সৈতে জড়িত হৈ আছে—নিৰাকাৰৰ জগতখনলৈ সলনি হয়।{{sfn|Soekmono|1976|p=17}} বৰোবুদুৰত মণ্ডলীয় পূজা খোজকাঢ়ি তীৰ্থযাত্ৰাত কৰা হয়। তীৰ্থযাত্ৰীসকলক ওপৰৰ মঞ্চলৈ উঠি যোৱা চিৰি আৰু কৰিডৰৰ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। প্ৰতিখন মঞ্চই জ্ঞানলাভৰ এটা পৰ্যায়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। তীৰ্থযাত্ৰীসকলক পথ প্ৰদৰ্শন কৰা পথটো বৌদ্ধ ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞানৰ প্ৰতীক হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছিল।{{sfn|Ferschin|Gramelhofer|2004|pp=181–186}} ১৮৮৫ চনত ভুলবশতঃ ভিত্তিৰ তলত এটা লুকাই থকা গঠন আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।{{sfn|Kompas|2000}} এই অংশটোত অসংখ্য ভাস্কৰ্য আছে আৰু ইয়াৰে ১৬০ টাত কামনাৰ জগতখনৰ বৰ্ণনা কৰা আখ্যান চিত্ৰিত কৰা হৈছে। বাকী থকা ভাস্কৰ্যবোৰ হৈছে চুটি শিলালিপি থকা পেনেল যিয়ে খোদিত কৰিবলগীয়া দৃশ্যসমূহৰ চিত্ৰণ ভাস্কৰ্য্যশিল্পীসকলক নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰে।{{sfn|Soekmono|1976|p=18}} ইয়াৰ প্ৰকৃত ভিত্তিটো এটা বেদীৰ দ্বাৰা লুকুৱাই ৰখা হৈছিল যাৰ উদ্দেশ্য এতিয়াও ৰহস্যৰ আৱৰ্তত। প্ৰথমে ভবা হৈছিল যে স্মৃতিসৌধটো পাহাৰৰ ভিতৰলৈ বিপৰ্যয়জনকভাৱে সোমাই যোৱাটো ৰোধ কৰিবলৈ প্ৰকৃত ভিত্তিটো লুকুকাই ৰখা হৈছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=18}} স্থাপত্য আৰু নগৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কীয় ভাৰতীয় প্ৰাচীন গ্ৰন্থ বাস্তু শাস্ত্ৰৰ মতে, মূল লুকাই থকা ভৰিখনৰ ডিজাইন ভুল হোৱাৰ বাবেই এই বেদী যোগ কৰা হৈছিল বুলি আন এটা তত্ত্ব আছে।{{sfn|Kompas|2000}} বিশদ আৰু নিখুঁত ডিজাইনৰ সৈতে এই বেদী নান্দনিক আৰু ধৰ্মীয় বিবেচনাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ====কেশৰীয়া স্থানৰ সৈতে সাদৃশ্য==== বৰোবুদুৰ আৰু [[বিহাৰ]]ৰ কেশৰীয়া স্তূপৰ মাজত ডিজাইনৰ যথেষ্ট সাদৃশ্য আছে। দুয়োটা স্থানতে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ অংশবোৰৰ সন্মুখত মণ্ডল আৰু বুদ্ধৰ আকৃতি আছে। দুয়োটা স্থানতে বৌদ্ধ প্ৰতিমূৰ্তিৰে ভৰি থকা পাহাৰৰ দৰে মণ্ডল গঠন আছে। ইয়াৰ পৰা [[পাল সাম্ৰাজ্য]] আৰু শ্ৰীবিজয় সাম্ৰাজ্যৰ মাজত বিদ্যমান ৰীতি-নীতি সম্বলিত গ্ৰন্থ আৰু ধাৰণাসমূহৰ ভ্ৰমণৰ ইংগিত পোৱা যায়।{{sfn|Chemburkar|2016|pp=191-210}} ===সংৰচনাৰ গঠন=== [[File:Borobudur Cross Section en.svg|thumb|left|ভিত্তি, শৰীৰ আৰু শীৰ্ষৰ উচ্চতাৰ অনুপাত ৪:৬:৯]] চুবুৰীয়া শিলৰ কুৱেৰী ​​বা প্ৰগো নদীৰ বিছনাৰ পৰা প্ৰায় ৫৫,০০০ ঘনমিটাৰ (৭২,০০০ ঘন গজ) এণ্ডেচাইট শিলেৰে এই স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=16}}{{sfn|Dumarçay|2005|p=60}} শিলসমূহৰ আকাৰ অনুসৰি কাটি নিৰ্দিষ্ট ঠাইলৈ লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কোনো চিমেণ্ট নোহোৱাকৈ ৰখা হৈছিল। শিলৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ গাঁঠি, ইনডেণ্টেচন আৰু ড’ভটেইল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। স্তূপ, বেদীস্থান আৰু খিলানযুক্ত প্ৰৱেশপথৰ চাল কৰ্বেলিং পদ্ধতিৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। অট্টালিকাটো সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত স্থানীয়ভাৱে ভাস্কৰ্যসমূহ সৃষ্টি কৰা হৈছিল।{{sfn|Dumarçay|1986|p=28}} এই স্মৃতিসৌধটোত পানী বৈ যোৱাৰ বাবে ভাল নিষ্কাশন ব্যৱস্থা আছে। বানপানী ৰোধ কৰিবলৈ চুকসমূহত ১০০টা জলস্তম্ভ স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু প্ৰতিটোতে এটা দৈত্য বা মকৰৰ আকৃতিৰ একক খোদিত গাৰ্গোইল থাকে।{{sfn|Kempers|1976|p=14}}{{sfn|Dumarçay|1986|p=32}} এই উদ্দেশ্যে নিৰ্মিত অন্যান্য গঠনৰ সাধাৰণ ডিজাইনৰ পৰা বৰোবুদুৰ লক্ষণীয়ভাৱে পৃথক। বৰোবুদুৰ সমতল পৃষ্ঠত নিৰ্মাণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰাকৃতিক পাহাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। কিন্তু নিৰ্মাণ কৌশল জাভাৰ অন্যান্য মন্দিৰৰ দৰে একে। আন মন্দিৰত দেখা পোৱা ভিতৰৰ ঠাইবোৰৰ অবিহনে আৰু পিৰামিডৰ আকৃতিৰ দৰে সাধাৰণ ডিজাইনৰ সৈতে বৰোবুদুৰে প্ৰথমে মন্দিৰৰ পৰিৱৰ্তে স্তুপ হিচাপে নিৰ্মাণ কৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি বুলি ভবা হৈছিল।{{sfn|Soekmono|1976|p=16}} এটা স্তূপ বুদ্ধৰ বাবে মন্দিৰ হিচাপে উদ্দেশ্য কৰা হৈছে। বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ভক্তি প্ৰতীক হিচাপেহে সাধাৰণতে স্তূপ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আনহাতে মন্দিৰ এটাক পূজাঘৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কীৰ্তিচিহ্নটোৰ ডিজাইনৰ নিখুঁত জটিলতাই বুজাইছে যে বৰোবুদুৰ আচলতে এটা মন্দিৰ। এই মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ স্থপতি গুণধৰ্মৰ বিষয়ে বহুত কমেইহে জনা যায়।{{sfn|Voûte|Long|2008}} তেওঁৰ নাম লিখিত শিলালিপিৰ পৰা নহয় বৰং জাভাৰ লোককথাসমূহত হে পোৱা গৈছে। {{multiple image | align = right | direction = horizontal | background color = <!-- box background --> | total_width = 300 | caption_align = left | image1 = Lens Flare at Borobudur Stairs Kala Arches.JPG | alt1 = | thumbtime1 = | caption1 = কালৰ তোৰণৰ মাজেৰে দেখা চিৰি। | image2 = Borobudur mural.jpg | alt2 = | thumbtime2 = | caption2 = কৰিডৰৰ দেৱালৰ ভাস্কৰ্য }} নিৰ্মাণৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা জোখৰ মূল একক আছিল তাল। ইয়াৰ সংজ্ঞা হ’ল মানুহৰ মুখৰ কপালৰ চুলিৰ ৰেখাৰ পৰা খুঁতুৰিলৈকে দৈৰ্ঘ্য বা বুঢ়া আঙুলিৰ আগৰ পৰা মধ্যমা আঙুলিৰ আগৰ দূৰত্ব যেতিয়া দুয়োটা আঙুলি থাকে সৰ্বোচ্চ দূৰত্বত বিস্তৃত হৈ থাকে।{{sfn|Atmadi|1988}}এইদৰে এই একক এজন ব্যক্তিৰ পৰা আনজন ব্যক্তিলৈ আপেক্ষিক। কিন্তু স্মৃতিসৌধটো সঠিক জোখ-মাখত নিৰ্মিত। ১৯৭৭ চনত কৰা এক সমীক্ষাত কীৰ্তিচিহ্নটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায়ে ৪:৬:৯ অনুপাতৰ তথ্য পোৱা গৈছিল। স্থপতিবিদজনে এই সূত্ৰটো ব্যৱহাৰ কৰি বৰোবুদুৰৰ ডিজাইনত ফ্ৰেক্টল আৰু স্ব-সদৃশ জ্যামিতিৰ সঠিক মাত্ৰা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।{{sfn|Atmadi|1988}}{{sfn|Situngkir|2010|pp=1–9}} এই অনুপাত ওচৰৰ বৌদ্ধ মন্দিৰ পাৱন আৰু মেণ্ডুটৰ ডিজাইনতো পোৱা যায়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে অনুমান কৰিছে যে ৪:৬:৯ অনুপাত আৰু তালৰ কেলেণ্ডাৰ, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞানৰ তাৎপৰ্য আছে। এনে অনুপাত [[কম্বোডিয়া]]ৰ [[এংকৰ ৱাট]]ৰ মন্দিৰৰ ক্ষেত্ৰতো দেখা যায়।{{sfn|Voûte|Long|2008}} মূল গঠনটোক তিনিটা উপাদানত ভাগ কৰিব পাৰি: ভিত্তি, দেহ আৰু শীৰ্ষ।{{sfn|Voûte|Long|2008}} ভিত্তিৰ আকাৰ ১২৩ মিটাৰ × ১২৩ মিটাৰ (৪০৪ ফুট × ৪০৪ ফুট) আৰু ইয়াৰ বেৰ ৪ মিটাৰ (১৩ ফুট)।{{sfn|Soekmono|1976|p=16}} শৰীৰটো পাঁচটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মঞ্চৰে গঠিত আৰু প্ৰত্যেকৰে উচ্চতা কমি অহা ধৰণৰ। প্ৰথম ছাদখনৰ ভিত্তিৰ প্ৰান্তৰ পৰা ৭ মিটাৰ (২৩ ফুট) পিছলৈ ৰখা হৈছে। পৰৱৰ্তী প্ৰতিটো ছাদ ২ মিটাৰ (৬.৬ ফুট) পিছুৱাই দিয়া হয় আৰু প্ৰতিটো পৰ্যায়তে এটা সৰু কৰিডৰ এৰি দিয়া হৈছে। ওপৰৰ অংশটো তিনিটা বৃত্তাকাৰ মঞ্চৰে গঠিত আৰু প্ৰতিটো মঞ্চই ছিদ্ৰযুক্ত স্তূপৰ এটা শাৰীক ধৰি ৰাখে। এই মঞ্চসমূহ সমকেন্দ্ৰিক বৃত্তত সজোৱা হয়। কেন্দ্ৰত এটা মূল গম্বুজ আছে আৰু ইয়াৰ ওপৰ অংশ মাটিৰ পৰা ৩৫ মিটাৰ (১১৫ ফুট) উচ্চতাত কীৰ্তিচিহ্নটোৰ সৰ্বোচ্চ বিন্দু। চাৰিওফালৰ প্ৰতিটোৰ মাজত চিৰিৰে ওপৰলৈ যাব পাৰি। কেইবাটাও খোলাযুক্ত প্ৰৱেশপথৰ পৰা ৩২টা সিংহৰ মূৰ্তি দেখা যায়। প্ৰৱেশপথৰ ওপৰত কালৰ মূৰ খোদিত কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটো ফালৰ পৰা মকৰ ওলাই থকা ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।{{sfn|Kempers|1976|p=38}} এই কাল-মকৰৰ ভাস্কৰ্য সাধাৰণতে জাভাৰ মন্দিৰৰ দুৱাৰত পোৱা যায়। মূল প্ৰৱেশদ্বাৰটো পূব দিশত। এয়া প্ৰথম আখ্যানমূলক ভাস্কৰ্যৰ স্থান। পাহাৰৰ ঢালত থকা চিৰিবোৰেও কীৰ্তিচিহ্নটোক নিম্নভূমিৰ সমভূমিৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ==ভাস্কৰ্যসমূহ== [[File:Borobudur Reliefs Position en.svg|thumb|left|upright|বৰোবুদুৰৰ দেৱালত আখ্যানমূলক ভাস্কৰ্যসমূহৰ অৱস্থান]] বৰোবুদুৰক এনেদৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে যে, ই বিভিন্ন স্তৰৰ ছাদ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ জটিল স্থাপত্যৰ সৈতে বহু ভাস্কৰ্যৰ সহায়ত অতিশয় অলংকৃত ছাদৰ পৰা অৰুপধাতু বৃত্তাকাৰ ছাদৰ সাধাৰণ ছাদলৈ অগ্ৰসৰ হয়।{{sfn|Buddhist Travel|2008}} প্ৰথম চাৰিখন ছাদৰ দেৱাল বহু আলংকাৰিক ভাস্কৰ্যৰে সজোৱা। এই শিল্পকৰ্মসমূহ বৌদ্ধ জগতৰ উত্তম শিল্পকৰ্মৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।{{sfn|De Casparis|1992|p=149}} বৰোবুদুৰৰ বেদীৰ ভাস্কৰ্যসমূহ অষ্টম শতিকাৰ প্ৰাচীন জাভাৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ বহুতো দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছিল।{{sfn|Kempers|1976|pp=233–279}}{{sfn|Zin|2014|p=287}} দৰবাৰী ৰাজপ্ৰসাদৰ জীৱনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অৰণ্যৰ সন্ন্যাসী, গাঁৱৰ সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনলৈকে ইয়াত প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। ইয়াত মন্দিৰ, বজাৰ, বিভিন্ন উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ লগতে থলুৱা ভাষাৰ স্থাপত্যও চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। ইয়াত চিত্ৰিত মানুহবোৰ হৈছে ৰজা, ৰাণী, ৰাজকুমাৰ, সম্ভ্ৰান্ত, দৰবাৰী, সৈনিক, দাস, সাধাৰণ মানুহ, পুৰোহিত আৰু সন্ন্যাসীৰ প্ৰতিমূৰ্তি। ভাস্কৰ্যসমূহত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ আধ্যাত্মিক সত্ত্বা যেনে অসুৰ, দেৱতা, বোধিসত্ত্ব, [[কিন্নৰ]], [[গন্ধৰ্ব]] আৰু [[অপ্সৰা]] আদিও অংকন কৰা হৈছিল। বেদীৰ ভাস্কৰ্যসমূহত চিত্ৰিত ছবিসমূহ ইতিহাসবিদসকলৰ বাবে প্ৰায়ে কিছুমান বিশেষ বিষয়ৰ গৱেষণাৰ উল্লেখ হিচাপে কৌতুলহৰ বিষয়, যেনে স্থাপত্য, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, অৰ্থনীতি, ফেশ্বন, আৰু লগতে অষ্টম শতিকাৰ সামুদ্ৰিক দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ পৰিবহণৰ পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন। অষ্টম শতিকাৰ দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ ডাবল আউটৰিগাৰ জাহাজৰ অন্যতম বিখ্যাত ৰেণ্ডাৰ হৈছে বৰোবুদুৰ জাহাজ।{{sfn|Haddon|1920|pp=101–104}} ২০০৪ চনত ইণ্ডোনেছিয়াৰ পৰা আফ্ৰিকালৈ যোৱা বৰোবুদুৰ জাহাজৰ প্ৰকৃত আকাৰৰ প্ৰতিৰূপ বৰ্তমানে বৰোবুদুৰৰ পৰা কেইশ মিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত সমুদ্ৰ ৰক্ষা সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে।{{sfn|The Borobudur Ship Expedition|2003}} {| class="wikitable" style="font-size:90%; margin-left:1em; float:right; " |+আখ্যানমূলক ভাস্কৰ্যৰ বিতৰণ{{sfn|Soekmono|1976|p=20}} |- ! শাখা!! অৱস্থান!! কাহিনী!! পেনেলৰ সংখ্যা |- | লুকাই থকা বেদী || দেৱাল || কৰ্মবিভংগ || style="text-align:right; "| ১৬০ |- | rowspan="4" | প্ৰথম গেলেৰী | rowspan="2" | মুখ্য দেৱাল | ললিতবিস্তাৰ || style="text-align:right; "| ১২০ |- | জাতক/অৱদান || style="text-align:right; "| ১২০ |- | rowspan="2" | ৰেলিং | জাতক/অৱদান || style="text-align:right; "| ৩৭২ |- | জাতক/অৱদান || style="text-align:right; "| ১২৪ |- | rowspan="2" | দ্বিতীয় গেলেৰী | ৰেলিং || জাতক/অৱদান || style="text-align:right; "| ১০০ |- | মুখ্য দেৱাল || গণ্ডব্যূহ || style="text-align:right; "| ১২৮ |- | rowspan="2" | তৃতীয় গেলেৰী | মুখ্য দেৱাল || গণ্ডব্যূহ || style="text-align:right; "| ৮৮ |- | ৰেলিং || গণ্ডব্যূহ || style="text-align:right; "| ৮৮ |- | rowspan="2" | চতুৰ্থ গেলেৰী | মুখ্য দেৱাল || গণ্ডব্যূহ || style="text-align:right; "| ৮৪ |- | ৰেলিং || গণ্ডব্যূহ || style="text-align:right; "| ৭২ |- style="text-align:right; " | colspan="3"| মুঠ || style="text-align:right; "| ১,৪৬০ |} বৰোবুদুৰত প্ৰায় ২,৬৭০টা একক ভাস্কৰ্য আছে। তাৰে ১,৪৬০টা আখ্যানমূলক আৰু ১,২১২টা সজ্জাগত পেনেল। এই ভাস্কৰ্যসমূহ মুখাৱয়ব আৰু ৰেলিংসমূহ আবৰি আছে। মুঠ ভাস্কৰ্যৰ পৃষ্ঠভাগ ২,৫০০ বৰ্গমিটাৰ (২৭,০০০ বৰ্গফুট) আৰু ইহঁত লুকাই থকা অংশ (কামধাতু) আৰু পাঁচটা বৰ্গক্ষেত্ৰত (ৰূপধাতু) বিতৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=20}} লুকাই থকা অংশ আৰু কীৰ্তিচিহ্নটোৰ প্ৰথম চাৰিটা গেলেৰীৰ চাৰিওফালে ৩,০০০ মিটাৰ (৯,৮০০ ফুট) দৈৰ্ঘ্যৰ ১১টা শৃংখলাত আখ্যানমূলক ভাস্কৰ্যসমূহ সজাই তোলা হৈছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=20}} লুকাই থকা অংশত ১৬০টা আখ্যানমূলক পেনেলৰ সৈতে প্ৰথম ছশৃংখলা আছে আৰু বাকী ১০টা শৃংখলা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ চিৰিৰ পৰা বাওঁফালে আৰম্ভ কৰি চাৰিটা গেলেৰীত সমগ্ৰ দেৱাল আৰু ৰেলিঙত বিতৰিত কৰা হৈছে। দেৱালত থকা আখ্যানমূলক পেনেলবোৰ সোঁফালৰ পৰা বাওঁফালে পঢ়া হয়, আনহাতে ৰেলিঙত থকা পেনেলবোৰ বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে পঢ়া হয়। এই পদ্ধতি প্ৰদক্ষিণৰ সৈতে মিলাই লোৱা হৈছে। সাধৰণতে তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত গতি কৰি মন্দিৰক সোঁফালে ৰাখি কৰা প্ৰদক্ষিণ কৰে।{{sfn|Soekmono|1976|p=20}} লুকাই থকা অংশত কৰ্মনীতিৰ কাম-কাজ চিত্ৰিত কৰা হৈছে। প্ৰথম গেলেৰীৰ দেৱালত দুটা ওপৰে ওপৰে মিলা শৃংখলাৰ ভাস্কৰ্য আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো ১২০টা পেনেলৰে গঠিত। ওপৰৰ অংশত বুদ্ধৰ জীৱনী দেখুওৱা হৈছে আনহাতে দেৱালৰ তলৰ অংশ আৰু লগতে প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় গেলেৰীত থকা ৰেলিংবোৰে বুদ্ধৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ কাহিনী দৰ্শোৱা হৈছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=20}} বাকী পেনেলবোৰৰ ভাস্কৰ্যসমূহত সুধনাই নিজৰ অনুসন্ধানৰ বিষয়ে অধিক বিচৰণ কৰাৰ বাবে নিবেদিত আৰু তেওঁৰ প্ৰকৃত জ্ঞানলাভৰ দ্বাৰা সমাপ্ত এয়া সমাপ্ত হয়। ===কৰ্মৰ নীতি (কৰ্মবিভংগ)=== [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Reliëf O 89 op de verborgen voet van de Borobudur TMnr 10015826.jpg|thumb|right|বৰোবুদুৰৰ লুকাই থকা অংশৰ ওপৰত কৰ্মবিভংগ সূত্ৰৰ এটা আখ্যান চিত্ৰিত কৰা দৃশ্য{{efn|সোঁফালে কাছ আৰু মাছক হত্যা আৰু ৰন্ধা পাপপূৰ্ণ কাৰ্য্যৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে। বাওঁফালে জীৱ-জন্তু হত্যা কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰাসকলক নৰকত অত্যাচাৰ কৰা, জীৱন্তে ৰান্ধি, কাটি বা জ্বলি থকা ঘৰত পেলাই দিয়া শাস্তি চিত্ৰিত কৰা হৈছে। }}]] ১৬০টা লুকাই থকা অংশৰ ভাস্কৰ্যসমূহে এটা অবিৰত কাহিনী গঠন নকৰে। কিন্তু প্ৰতিটো পেনেলে কাৰণ আৰু প্ৰভাৱৰ এটা সম্পূৰ্ণ চিত্ৰণ আগবঢ়ায়।{{sfn|Soekmono|1976|p=20}} ইয়াত কথাৰ মহলা মৰাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি হত্যালৈকে দোষী সাব্যস্ত কৰা কাৰ্যকলাপৰ চিত্ৰণ আছে। তাৰ লগতে সংশ্লিষ্ট শাস্তিকো চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও প্ৰশংসনীয় কাম-কাজ যেনে দান-বৰঙণি আৰু তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী পুৰস্কাৰ আদিও চিত্ৰিত কৰা আছে। নৰকৰ যন্ত্ৰণা আৰু স্বৰ্গৰ সুখৰ চিত্ৰও দেখুওৱা হৈছে। দৈনন্দিন জীৱনৰ দৃশ্য, সংসাৰ (জন্ম-মৃত্যুৰ অন্তহীন চক্ৰ)ৰ সম্পূৰ্ণ পেনোৰামাৰে সম্পূৰ্ণ। লুকাই থকা অংশ উন্মোচন কৰিবলৈ বৰোবুদুৰ মন্দিৰৰ আচ্ছাদন বেদী ভাঙি পেলোৱা হৈছিল আৰু ১৮৯০ চনৰ পৰা ১৮৯১ চনৰ ভিতৰত কেচিজান চেপাছে ইয়াৰ ভাস্কৰ্যসমূহৰ ফটো তুলিছিল।{{sfn|Nagaoka|2016|p=3}} এই ফটোসমূহেই মন্দিৰৰ পৰা মাত্ৰ কেইবাশ মিটাৰ উত্তৰে অৱস্থিত বৰোবুদুৰ সংগ্ৰহালয় (কৰ্মবিভংগ সংগ্ৰহালয়)ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।{{sfn|Bloembergen|Eickhoff |2020|p=250}} পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত এই বেদীৰ আৱৰণখন পুনৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ই কৰ্মবিভংগৰ ভাস্কৰ্যসমূহক আবৰি ৰাখিছিল। বৰ্তমান সময়ত কেৱল লুকাই থকা অংশখিনিৰ দক্ষিণ-পূব কোণটোহে উন্মোচিত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মুকলি।{{sfn|Santiko|2016|p=130}} ===ৰাজকুমাৰ সিদ্ধাৰ্থ আৰু বুদ্ধৰ জন্মৰ কাহিনী (ললিতবিস্তাৰ)=== [[File:Queen Maya, Borobudur.jpg|thumb|right|ঘোঁৰাগাড়ীত উঠি ৰাজকুমাৰ [[গৌতম বুদ্ধ|সিদ্ধাৰ্থ গৌতম]]ক জন্ম দিবলৈ [[লুম্বিনী]]লৈ যোৱা [[মায়া (বুদ্ধদেৱৰ মাতৃ)|ৰাণী মায়া]]]] এই কাহিনীটো বুদ্ধৰ তুষিত স্বৰ্গৰ পৰা অৱতৰণৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু [[সাৰনাথ]]ৰ হৰিণ উদ্যানত তেওঁৰ প্ৰথম ধৰ্মজ্ঞানৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Soekmono|1976|p=21}} ভাস্কৰ্যসমূহত বুদ্ধৰ জন্ম কপিলবস্তুৰ ৰজা শুদ্ধোধন আৰু ৰাণী [[মায়া (আলোচনী)]]ৰ পুত্ৰ ৰাজকুমাৰ সিদ্ধাৰ্থৰ ৰূপত দেখা গৈছে। বুদ্ধৰ জন্মৰ ভাস্কৰ্যৰ পূৰ্বৰ ২৭টা পেনেল আছে। ইয়াত বোধিসত্ত্বৰ চূড়ান্ত অৱতাৰক আদৰিবলৈ আকাশ আৰু পৃথিৱীত বিভিন্ন প্ৰস্তুতি দেখুওৱা হৈছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=21}} তুষিত স্বৰ্গৰ পৰা অৱতৰণ কৰাৰ আগতে বোধিসত্ত্বই তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী ভৱিষ্যত বুদ্ধ মৈত্ৰেয়ক নিজৰ মুকুট অৰ্পণ কৰিছিল। ছটা দাঁত থকা বগা হাতীৰ আকৃতিত তেওঁ পৃথিৱীলৈ নামি আহি ৰাণী মায়াৰ সোঁ গৰ্ভলৈ সোমাই যায়। ৰাণী মায়াৰ এই ঘটনাৰ সপোন আছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল যে তেওঁৰ পুত্ৰ হয় সৰ্বেজয় বা বুদ্ধ হ’ব। [[File:Siddharta Gautama Borobudur.jpg|thumb|right|সিদ্ধাৰ্থ গৌতমে তপস্বী হ’বলৈ চুড়াকৰণ কৰা মুহূৰ্ত]] ৰাণী মায়াই সন্তান জন্ম দিয়াৰ সময় বুলি অনুভৱ কৰাৰ সময়তে কপিলাবস্তুৰ ওচৰৰ লুম্বিনীলৈ যায়। তেখেতে সোঁহাতেৰে এটা ডাল ধৰি [[শাল গছ]]ৰ তলত থিয় হৈ কাষৰ পৰা ৰাজকুমাৰ সিদ্ধাৰ্থ নামৰ এজন পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিয়ে। পেনেলবোৰৰত কাহিনীটো সাৰনাথৰ হৰিণ উদ্যানত দিয়া ধৰ্মধ্বনিলৈকে চিত্ৰিত কৰা হৈছে। বুদ্ধয়ে পৰমজ্ঞান লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁৰ প্ৰথম ধৰ্মজ্ঞান সাৰনাথত প্ৰদান কৰিছিল।{{sfn|Kempers|1976|p=92-102}} ===বুদ্ধৰ পূৰ্বজন্মৰ কাহিনী (জাতক) আৰু অন্যান্য কিংবদন্তি লোক (অৱদান)=== [[জাতক]] হৈছে বুদ্ধ ৰাজকুমাৰ সিদ্ধাৰ্থ হিচাপে জন্ম লোৱাৰ আগৰ কাহিনী।{{sfn|Soekmono|1976|p=26}} এই কাহিনীসমূহত বুদ্ধৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ কথা, মানুহ আৰু প্ৰাণী উভয় ৰূপত কোৱা কাহিনীৰ সমাহাৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ভৱিষ্যত বুদ্ধয়ে ৰজা, বহিষ্কৃত, দেৱতা, হাতী হিচাপে দেখা অৱতৰিত হ'ব পাৰে। কিন্তু, যি ৰূপতেই নহওক কিয়, তেওঁ কিছুমান গুণ প্ৰদৰ্শন কৰে। এই কাহিনীবোৰ জাতকৰ মূল।{{sfn|Encyclopædia Britannica|2011}} অৱদান সাহিত্যৰ সৈতে জাতকৰ সৈতে মিল আছে যদিও ইয়াৰ মূল ব্যক্তিত্ব নিজেই বোধিসত্ত্ব নহয়। অৱদানত সন্তৰ কৰ্মৰ কাৰণ আন কিংবদন্তি ব্যক্তিৰ বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Buswell|2004|p=36}} বৰোবুদুৰৰ ভাস্কৰ্যসমূহত জাতক আৰু অৱদানৰ বিষয়ে একেটা শৃংখলাত ৰখা হৈছে। দেৱালৰ প্ৰথম গেলেৰীৰ প্ৰথম বিশটা তলৰ পেনেলত সুধনকুমাৰৱদন বা সুধনৰ সজকৰ্মৰ চিত্ৰ অংকন কৰা হৈছে। ৰেলিঙৰ ওপৰত থকা একেখন গেলেৰীতে থকা প্ৰথম ১৩৫টা ওপৰৰ পেনেল জাতকমালাৰ ৩৪টা কিংবদন্তিৰ বাবে নিবেদিত।{{sfn|Soekmono|1976|p=29}} বাকী ২৩৭টা পেনেলত অন্য উৎসৰ কাহিনী চিত্ৰিত কৰা হৈছে। লগতে দ্বিতীয় গেলেৰীৰ তলৰ শৃংখলা আৰু পেনেলত দেখুওৱা হৈছে। কিছুমান জাতক যেনে ৰজা শিবি ([[ৰাম]]ৰ পূৰ্বপুৰুষ)ৰ কাহিনী দুবাৰকৈ চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ===সুধনৰ পৰম সত্যৰ সন্ধান (গণ্ডব্যূহ)=== [[File:Borobudur - Gandavyuha - 071 Level 2, North Wall (8601009103).jpg|thumb|upright|বৰোবুদুৰ দ্বিতীয় স্তৰৰ উত্তৰ দেৱালৰ পৰা গণ্ডব্যূহ কাহিনীৰ এটা ভাস্কৰ্য]] গণ্ডব্যূহ হৈছে অৱতংসক সূত্ৰৰ অন্তিম অধ্যায়ত সুধনই সৰ্বোচ্চ পৰমজ্ঞানৰ সন্ধানত অক্লান্ত বিচৰণ সম্পৰ্কে কাহিনী। এই কাহিনীৰ চিত্ৰণ বৰোবুদুৰৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ সম্পূৰ্ণকৈ আৰু দ্বিতীয় গেলেৰীৰ আধা অংশও সামৰি লোৱা হৈছে। ইয়াত মুঠ ৪৬০টা ভাস্কৰ্যৰ পেনেল আছে।{{sfn|Soekmono|1976|p=32}} এই কাহিনীটোৰ প্ৰধান ব্যক্তিত্ব এজন ধনী ব্যৱসায়ীৰ পুত্ৰ যুৱক সুধন। তেওঁক ১৬ নং পেনেলত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ ১৫টা পেনেলে শ্ৰাৱস্তীৰ জেটবন বাগিচাত শাক্যমুনি বুদ্ধৰ সমাধিৰ সময়ত হোৱা অলৌকিকতাৰ কাহিনীৰ প্ৰস্তাৱনা গঠন কৰে।{{sfn|Fontein|2012|p=17-25}} সুধনক মঞ্জুশ্ৰীয়ে তেওঁৰ প্ৰথম আধ্যাত্মিক বন্ধু আৰু গুৰু সন্ন্যাসী মেগাশ্ৰীক লগ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।{{sfn|Fontein|1967|p=6}} যাত্ৰা অব্যাহত থকাৰ লগে লগে সুধনে ৫৩ গৰাকী শিক্ষকক যেনে সুপ্ৰতিষ্ঠিত, চিকিৎসক মেঘা (জ্ঞানৰ আত্মা), মুক্তক, সন্ন্যাসী সাৰধ্বজ, মহিলা সাধাৰণ অনুগামী আশা (পৰম জ্ঞানৰ আত্মা), ভীস্মোত্তৰনিৰ্ঘোষ, ব্ৰাহ্মণ জয়োস্ময়ত্ন, ৰাজকুমাৰী মৈত্ৰায়নী, সন্ন্যাসী সুদৰ্শন, ইন্দ্ৰযেশ্বৰ নামৰ ল’ৰা এজন, উপাসিকা প্ৰভুত, ৰত্নচূড়, ৰজা অনল, দেৱতা [[শিৱ]] মহাদেৱ, ৰাণী মায়া, বোধিসত্ত্ব মৈত্ৰেয় আৰু তাৰ পিছত পুনৰ মঞ্জুশ্ৰীক লগ পায়। প্ৰতিজন আধ্যাত্মিক বন্ধুৱে সুধনাক নিৰ্দিষ্ট শিক্ষা, জ্ঞান আৰু প্ৰজ্ঞা দিয়ে।{{sfn|Fontein|1967|p=6}}তেওঁলোকৰ মিলন তৃতীয় গেলেৰীত দেখুওৱা হৈছে। মঞ্জুশ্ৰীৰ সৈতে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে সাক্ষাৎ কৰি সুধনে চতুৰ্থ গেলেৰীত চিত্ৰিত বোধিসত্ত্ব সমন্তভদ্ৰৰ বাসগৃহলৈ যায়। চতুৰ্থ গেলেৰীৰ সমগ্ৰ ধাৰাবাহিকখন সমন্তভদ্ৰৰ শিক্ষাৰ বাবে নিবেদিত। অৱশেষত সুধনে পৰম জ্ঞান আৰু চূড়ান্ত সত্যৰ কৃতিত্ব লাভৰ সৈতে আখ্যান পেনেলসমূহৰ অন্ত পৰে।{{sfn|Soekmono|1976|p=35}} ==বুদ্ধৰ মূৰ্তিসমূহ== [[File:Borobudur-perfect-buddha.jpg|thumb|left|upright|ধৰ্মচক্ৰ মুদ্ৰা হাতৰ অৱস্থানত থকা বুদ্ধৰ মূৰ্তি]] শিলত খোদিত বৌদ্ধ ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞানৰ কাহিনীৰ বাহিৰেও বৰোবুদুৰত বিভিন্ন বুদ্ধৰ বহুতো প্ৰতিমূৰ্তি আছে। [[পদ্মাসন]] অৱস্থাত বহি থকা অৱস্থাত বুদ্ধৰ মূৰ্তিসমূহ পাঁচটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মঞ্চ (ৰূপধাতু স্তৰ) আৰু ওপৰৰ মঞ্চত (অৰুপাধাতু স্তৰ) বিতৰিত। বুদ্ধৰ মূৰ্তিবোৰ ৰূপধাতু স্তৰৰ নিম্ন স্থান, ৰেলিঙৰ বাহিৰৰ ফালে শাৰী শাৰীকৈ সজোৱা আৰু মঞ্চবোৰ ক্ৰমান্বয়ে উচ্চ স্তৰলৈ হ্ৰাস পোৱাৰ লগে লগে মূৰ্তিৰ সংখ্যা কমি আহিছে। প্ৰথম ৰেলিঙত ১০৪টা, দ্বিতীয়টোত ১০৪টা, তৃতীয়টোত ৮৮টা, চতুৰ্থটোত ৭২টা আৰু পঞ্চমটোত ৬৪টা বুদ্ধৰ মূৰ্তি আছে। মুঠতে ৰূপধাতু পৰ্যায়ত ৪৩২টা বুদ্ধৰ মূৰ্তি আছে।{{sfn|Soekmono|1976|pp=35-36}} অৰুপধাতু স্তৰত (বা তিনিটা বৃত্তাকাৰ মঞ্চত) বুদ্ধৰ মূৰ্তিবোৰ ছিদ্ৰযুক্ত স্তূপৰ ভিতৰত ৰখা হৈছে। প্ৰথম বৃত্তাকাৰ মঞ্চত ৩২টা স্তূপ, দ্বিতীয়টোত ২৪টা আৰু তৃতীয়টোত ১৬টা আছে। আটাইবোৰৰ যোগফল ৭২টা স্তূপ হয়।{{sfn|Soekmono|1976|pp=35-36}} [[File:WLANL - Pachango - Tropenmuseum - Kop Borobudur.jpg|thumb|upright|আমষ্টাৰডামৰ ট্ৰপেনমিউজিয়ামত থকা বৰোবুদুৰৰ বুদ্ধৰ শিৰ]] মূল ৫০৪টা বুদ্ধ মূৰ্তিৰ ভিতৰত ৩০০টাতকৈও অধিক ক্ষতিগ্ৰস্ত (বেছিভাগেই মূৰবিহীন) আৰু ৪৩টা নোহোৱা হৈছে। এই স্মৃতিসৌধটো আৱিষ্কাৰৰ পিছৰে পৰা সংগ্ৰহালয়সমূহে (বেছিভাগেই পশ্চিমীয়া) মূৰসমূহ অধিগ্ৰহণ কৰিছিল{{sfn|Woodward|1979|p=302}} বা ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহকে লুটপাত কৰিছিল।{{sfn|Bloembergen| Monquil|2022|p=3}} এই বুদ্ধৰ মূৰবোৰৰ কিছুমান এতিয়া বহুতো সংগ্ৰহালয় যেনে আমষ্টাৰডামৰ ট্ৰপেনমিউজিয়াম, [[পেৰিছ]]ৰ মিউজিয়াম গুইমেট আৰু [[লণ্ডন]]ৰ দ্য ব্ৰিটিছ মিউজিয়ামত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।{{sfn|BBC|2014}} জাৰ্মানীয়ে ২০১৪ চনত ইয়াৰ সংগ্ৰহ ঘূৰাই দিয়ে আৰু তেওঁলোকৰ পুনৰ সংলগ্ন আৰু বৰোবুদুৰৰ সংৰক্ষণৰ বাবে ধন আগবঢ়াইছে।{{sfn|Muryanto |2014}} প্ৰথম দৃষ্টিত সকলো বুদ্ধ প্ৰতিমূৰ্তি একেধৰণৰ যেন লাগে যদিও মুদ্ৰা বা হাতৰ অৱস্থানত ইয়াৰ মাজত এক সূক্ষ্ম পাৰ্থক্য দেখা যায়। মুদ্ৰাৰ পাঁচটা গোট আছে: উত্তৰ, পূব, দক্ষিণ, পশ্চিম আৰু ঊৰ্ধ। এই দিশসমূহে মহাযানৰ মতে পাঁচটা কম্পাছ বিন্দুক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰথম চাৰিটা ৰেলিঙত থকা বুদ্ধ মূৰ্তিবোৰৰ প্ৰথম চাৰি মুদ্ৰা উত্তৰ, পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম আছে। ইয়াৰে এটা কম্পাছ দিশৰ ফালে থকা বুদ্ধ মূৰ্তিবোৰৰ সংশ্লিষ্ট মুদ্ৰা আছে। পঞ্চম ৰেলিঙত থকা বুদ্ধৰ মূৰ্তিবোৰত বিতৰ্ক মুদ্ৰা আৰু ওপৰৰ মঞ্চত থকা ৭২টা স্তুপৰ ভিতৰত থকা বুদ্ধৰ ধৰ্মচক্ৰ মুদ্ৰা অছে।{{sfn|De Casparis|1966|pp=547-548}} প্ৰতি মুদ্ৰাই পাঁচগৰাকী ধ্যানী বুদ্ধৰ ভিতৰত এজনক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু প্ৰত্যেকৰে নিজস্ব প্ৰতীকীতা আছে।{{sfn|Bucknell|Stuart-Fox|1995}} পূবৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰদক্ষিণ (ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত প্ৰদক্ষিণ)ৰ ক্ৰম অনুসৰণ কৰি বৰোবুদুৰ বুদ্ধ প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ মুদ্ৰাসমূহ হ'ল:{{sfn|Van Lohuizen-de Leeuw|1965|pp=391, 413-416}} {| class="wikitable sortable" style="width:60%; " |- |- ! মূৰ্তি ! মুদ্ৰা ! প্ৰতীকী অৰ্থ ! ধ্যানী বুদ্ধ ! দিশ ! মূৰ্তিটোৰ স্থান |- |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur TMnr 10016277.jpg|100px]] |''ভূমিস্পৰ্শ মুদ্ৰা'' |পৃথিৱীক সাক্ষী হ'বলৈ আহ্বান |অক্ষোভ্যা |পূব |''ৰূপধাতু'' প্ৰথম চাৰিটা পূবৰ ৰেলিঙৰ স্থান |- |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur TMnr 60013976.jpg|100px]] |''বৰ মুদ্ৰা'' |উপকাৰিতা, দান দিয়া |ৰত্নসম্ভৱ |দক্ষিণ |''ৰূপধাতু'' প্ৰথম চাৰিটা দক্ষিণৰ ৰেলিঙৰ স্থান |- |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Amitabha TMnr 10016276.jpg|100px]] |''ধ্যান মুদ্ৰা'' |একাগ্ৰতা আৰু ধ্যান |অমিতাভ |পশ্চিম |''ৰূপধাতু'' প্ৰথম চাৰিটা পশ্চিম ৰেলিঙৰ স্থান |- |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Amogasiddha TMnr 10016274.jpg|100px]] |''অভয় মুদ্ৰা'' |সাহস, নিৰ্ভীকতা |আমোঘসিদ্ধি |উত্তৰ |''ৰূপাধতু'' প্ৰথম চাৰিটা উত্তৰ ৰেলিঙৰ স্থান |- |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur voorstellende Dhyani Boeddha Vairocana TMnr 10015947.jpg|100px]] |''বিতৰ্ক মুদ্ৰা'' |যুক্তি আৰু গুণ |বৈৰোচন বা সমন্তভদ্ৰ |ঊৰ্ধ |''ৰূপধাতু'' পঞ্চম (সৰ্বোচ্চ) ৰেলিঙৰ স্থানৰ সকলো দিশতে |- |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Boeddhabeeld van de Borobudur TMnr 60019836.jpg|100px]] |''ধৰ্মচক্ৰ মুদ্ৰা'' |ধৰ্মৰ চকা ঘূৰোৱা (বিধান) |বৈৰোচন |ঊৰ্ধ |''অৰুপধাতু'' তিনিটা ঘূৰণীয়া মঞ্চত ৭২টা ছিদ্ৰযুক্ত স্তূপত |} ==সমসাময়িক পৰিঘটনা== ===ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান=== [[File:Borobudur on Vesak Day 2011.jpg|thumb|right|upright|বৰোবুদুৰত বেসক অনুষ্ঠান]] ১৯৭৩ চনত ইউনেস্কোৰ পুঁজিৰে কৰা বৃহৎ সংস্কাৰৰ পিছত{{sfn|Voute|1973|pp=113–130}} বৰোবুদুৰক পুনৰবাৰ পূজা আৰু তীৰ্থস্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰা হয়। বছৰত এবাৰ মে’ বা জুন মাহত পূৰ্ণিমাৰ সময়ত ইণ্ডোনেছিয়াৰ বৌদ্ধসকলে জন্ম, মৃত্যু আৰু সিদ্ধাৰ্থ গৌতমে বুদ্ধ হ’বলৈ পৰমজ্ঞান লাভ কৰা সময়ৰ স্মৃতিত [[বুদ্ধ পূৰ্ণিমা|বেসক দিৱস]] (ইণ্ডোনেছিয়ান: ৱাইছাক) দিৱস পালন কৰে। ৱাইছাক ইণ্ডোনেছিয়াৰ চৰকাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বন্ধৰ দিন{{sfn|Vaisutis|2007|p=856}} আৰু এই অনুষ্ঠানটো মেণ্ডুটৰ পৰা পাৱনলৈ খোজ কাঢ়ি গৈ বৰোবুদুৰত শেষ কৰি তিনিটা বৌদ্ধ মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি কৰা হয়।{{sfn|Walubi|2002}} বৰোবুদুৰত অনুষ্ঠিত হোৱা অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত প্ৰদক্ষিণ বা বৰোবুদুৰৰ ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত প্ৰদক্ষিণ কৰা আৰু গেলেৰীৰ মাজেৰে বৰোবুদুৰৰ মঞ্চত উঠি যোৱা{{sfn|Madyansyah|2023}}, বৰোবুদুৰক আগুৰি ধ্যান কৰা আৰু আকাশত ফানুচ মুকলি কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।{{sfn|Fitriana|2023}}{{sfn|Sudiarno|2016}} ===পৰ্যটন=== ইণ্ডোনেছিয়াৰ এই স্মৃতিসৌধটো আটাইতকৈ বেছি দৰ্শন কৰা একক পৰ্যটনস্থলী। ১৯৭৪ চনত ২ লাখ ৬০ হাজাৰ পৰ্যটকে এই স্মৃতিসৌধটো দৰ্শন কৰিছিল। ইয়াৰে ৩৬,০০০ বিদেশী পৰ্যটক আছিল।{{sfn|Hampton|2005|p=739}} ১৯৯০ চনৰ মাজভাগত দেশখনৰ অৰ্থনৈতিক সংকটৰ পূৰ্বে এই সংখ্যা বছৰি ২৫ লাখ দৰ্শনাৰ্থীলৈ বৃদ্ধি পায় (৮০% ঘৰুৱা পৰ্যটক)।{{Nowrap|2.5 million}} পৰ্যটন উন্নয়নক অৱশ্যে স্থানীয় সম্প্ৰদায়ক অন্তৰ্ভুক্ত নকৰাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত মাজে মাজে সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়।{{sfn|Hampton|2005|p=739}} ২০০৩ চনত বৰোবুদুৰৰ আশে-পাশে থকা বাসিন্দা আৰু ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীসকলে কেইবাখনো সভা আৰু প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে আৰু প্ৰাদেশিক চৰকাৰে "জাভা ৱৰ্ল্ড" নামেৰে নামকৰণ কৰা তিনিমহলীয়া ম'ল কমপ্লেক্স নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাৰ বিৰুদ্ধে আপত্তি দৰ্শায়।{{sfn|Hampton|2005|pp=752–753}} ২০১২ চনৰ জুন মাহত বৰোবুদুৰক বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ বৌদ্ধ মন্দিৰ হিচাপে [[গিনিজ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডছ|গিনিজ বুক অৱ ৱৰ্ল্ড ৰেকৰ্ডত]] লিপিবদ্ধ কৰা হয়।{{Sfn|Antara|2012}} ===সংৰক্ষণ=== [[File:Borobudur monks 1.jpg|thumb|left|বৌদ্ধ সন্ন্যাসীসকলে বৰোবুদুৰৰ শীৰ্ষ মঞ্চত জপ কৰে]] ইউনেস্কোৱে বৰ্তমানৰ সংৰক্ষণৰ অৱস্থাৰ অধীনত তিনিটা নিৰ্দিষ্ট চিন্তাৰ ক্ষেত্ৰ চিনাক্ত কৰিছিল: (i) দৰ্শনাৰ্থীৰ দ্বাৰা ভাঙি পেলোৱা; (ii) ঠাইখনৰ দক্ষিণ-পূব অংশত মাটিৰ খহনীয়া; আৰু (iii) অনুপস্থিত মৌলসমূহৰ বিশ্লেষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ।{{sfn|Republic of Indonesia|2002|pp=1-26}} কোমল মাটি, অসংখ্য ভূমিকম্প আৰু প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত গঠনটো অস্থিৰ হৈ পৰে। ভূমিকম্প আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰিহণা যোগোৱা কাৰক। কিয়নো কেৱল শিল তললৈ পৰি তোৰণবোৰ ছিন্নভিন্ন হোৱাই নহয়, ভূমি নিজেই ঢৌৰ দৰে গতি কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত গঠনটো আৰু অধিক ধ্বংস হ'ব।{{sfn|Republic of Indonesia|2002|pp=1-26}} স্তূপৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে বহু দৰ্শনাৰ্থী আহে আৰু ইয়াৰে অধিকাংশই ইণ্ডোনেছিয়াৰ স্থানীয় লোক। সকলো স্তৰতে কোনো বস্তু স্পৰ্শ নকৰিবলৈ সতৰ্কবাণী চিন থকা, লাউডস্পীকাৰৰ জৰিয়তে নিয়মীয়াকৈ সতৰ্কবাণী প্ৰেৰণ আৰু প্ৰহৰীৰ উপস্থিতি থকাৰ পিছতো ভাস্কৰ্য আৰু মূৰ্তি ভাঙি পেলোৱাটো বৰ্তমান তেনেই সাধাৰণ পৰিঘটনা আৰু মূল সমস্যা। ইয়াৰ ফলত ইয়াৰ অধিক অৱনতি ঘটিছে।{{sfn|Republic of Indonesia|2002|pp=1-26}} ===পুনৰ্বাসন=== [[File:Borobudur-Temple-Park Indonesia Stupas-of-Borobudur-06.jpg|thumb|বৰোবুদুৰৰ চাৰিওফালে অৱস্থিত যমজ আগ্নেয়গিৰি মাউণ্ট মেৰবাবু (বাওঁফালে) আৰু মাউণ্ট মেৰাপি (সোঁফালে)]] ২০১০ চনৰ অক্টোবৰ আৰু নৱেম্বৰ মাহত মেৰাপি পৰ্বতৰ বিস্ফোৰণৰ ফলত বৰোবুদুৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। মেৰাপিৰ পৰা অহা আগ্নেয়গিৰিৰ ছাই মন্দিৰ কমপ্লেক্সটোৰ ওপৰত পৰিছিল। ই আগ্নেয়গিৰীৰ মূল গহ্বৰৰ পৰা প্ৰায় ২৮ কিলোমিটাৰ (১৭ মাইল) পশ্চিম-দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত। ৩–৫ নৱেম্বৰৰ বিস্ফোৰণৰ সময়ত মন্দিৰৰ মূৰ্তিবোৰৰ ওপৰত ২.৫ চেণ্টিমিটাৰ (১ ইঞ্চি){{sfn|Antara|2010}} ডাঠ ছাইৰ তৰপ এটা পৰি ভাস্কৰ্যসমূহ ঢাকি পেলায় আৰু জল নিষ্কাশন ব্যৱস্থাটো বন্ধ হৈ পৰে। বিশেষজ্ঞসকলে আশংকা কৰে যে এই এচিডিক ছাইয়ে মন্দিৰৰ মূৰ্তিবোৰৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে।{{sfn|Nagaoka|2016|p=99}} ৫ নৱেম্বৰৰ পৰা ৯ নৱেম্বৰলৈ মন্দিৰ কমপ্লেক্সটো বন্ধ কৰি দিয়া হয় যাতে ছাইসমূহ পৰিষ্কাৰ কৰিব পৰা যায়।{{sfn|The Jakarta Globe|2010}}{{sfn|Naibaho|2010}} ২০১০ চনত মাউণ্ট মেৰাপিৰ বিস্ফোৰণৰ পিছত বৰোবুদুৰৰ পুনৰ্বাসনৰ বাবে হোৱা খৰচৰ অংশ হিচাপে ইউনেস্কোৱে ৩০ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰ (২০২৩ চনত ৪,০৬৩,৩১৪ মাৰ্কিন ডলাৰৰ সমতুল্য) অনুদান আগবঢ়ায়।{{sfn|The Jakarta Post|2011}} বৰষুণৰ পিছত লেতেৰাৰ ফলত বন্ধ হৈ পৰা নিষ্কাশন ব্যৱস্থাক পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ মন্দিৰৰ গঠনটোকে সামৰি লোৱা ৫৫ হাজাৰতকৈ অধিক শিলৰ ব্লক ভাঙি পেলোৱা হয়। নৱেম্বৰ মাহত পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম সমাপ্ত হয়।{{sfn|Wahyuni|2011}} ২০১২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত দুজন জাৰ্মান শিল সংৰক্ষণ বিশেষজ্ঞই এই স্থানত দহ দিন কটাই মন্দিৰসমূহ বিশ্লেষণ কৰি আৰু ইয়াৰ দীৰ্ঘম্যাদী সংৰক্ষণ নিশ্চিত কৰিবলৈ পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়।{{sfn|UNESCO Jakarta|2012}} জুন মাহত জাৰ্মানীয়ে ইউনেস্ক’ক দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ পুনৰ্বাসনৰ বাবে ১ লাখ ৩০ হাজাৰ মাৰ্কিন ডলাৰ (২০২৩ চনত ১৭২,৫২৯ মাৰ্কিন ডলাৰৰ সমতুল্য) বৰঙণি আগবঢ়াবলৈ সন্মত হৈছিল। শিল সংৰক্ষণ, অণুজীৱবিজ্ঞান, গাঁথনি অভিযান্ত্ৰিক আৰু ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিকীৰ ছয়জন বিশেষজ্ঞই ২০১৮ চনৰ জুন মাহত ব’ৰ’বুদুৰত এসপ্তাহ কটায়। তাৰ পিছত ছেপ্টেম্বৰ বা অক্টোবৰ মাহত আন এটা ভ্ৰমণৰ বাবে উভতি অহাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। এই অভিযানসমূহে জানুৱাৰী মাহৰ প্ৰতিবেদনত পৰামৰ্শ দিয়া সংৰক্ষণ কাৰ্য্যকলাপসমূহ আৰম্ভ কৰিব আৰু চৰকাৰী কৰ্মচাৰী আৰু যুৱ সংৰক্ষণ বিশেষজ্ঞসকলৰ সংৰক্ষণ ক্ষমতা বৃদ্ধিৰ বাবে সামৰ্থ্য বিকাশৰ কাৰ্য্যকলাপসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব বুলি আশা কৰা হয়।{{sfn|The Jakarta Globe|2012}} ২০১৪ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত পূব জাভাৰ কেলুড আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণৰ ফলত হোৱা আগ্নেয়গিৰিৰ ছাইৰ দ্বাৰা যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হোৱাৰ পিছত বৰোবুদুৰ, প্ৰম্বানন আৰু ৰাটু বকোকে ধৰি যোগাকাৰ্টা আৰু মধ্য জাভাৰ প্ৰধান পৰ্যটনস্থলীসমূহ দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয়। বৰোবুদুৰ মন্দিৰৰ বিখ্যাত স্তূপ আৰু মূৰ্তিসমূহ আগ্নেয়গিৰিৰ ছাইৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ শ্ৰমিকসকলে আৱৰি ধৰে। ২০১৪ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত কেলুড আগ্নেয়গিৰিৰ বিস্ফোৰণ ঘটে আৰু যোগাকাৰ্টাৰ দৰে দূৰৰ অঞ্চললৈকে বিস্ফোৰণৰ শব্দ শুনা যায়।{{sfn|The Jakarta Globe|2014}} ===নিৰাপত্তাৰ ভাবুকি=== [[File:Borobudur Bombing 1985.jpg|thumb|১৯৮৫ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ফলত বৰোবুদুৰৰ ওপৰৰ মঞ্চৰ কেইবাটাও স্তূপৰ ক্ষতি হয়]] ১৯৮৫ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত ৯টা বোমাৰ বিস্ফোৰণৰ ফলত বৰোবুদুৰৰ নটা স্তূপ বেয়াকৈ ক্ষতিসাধন হয়।{{sfn|Bloembergen|Eickhoff|2015|pp=91– 92}}{{sfn|The Miami Herald|1985}} ১৯৯১ চনত এজন অন্ধ মুছলমান প্ৰচাৰক হুছেইন আলী আল হাবছিয়ে ১৯৮০ চনৰ মাজভাগত মন্দিৰ আক্ৰমণকে ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে ঘটোৱা বোমা বিস্ফোৰণৰ মাষ্টাৰমাইণ্ডৰ বাবে যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি লাভ কৰে।{{sfn|Crouch|2002|p=14}} বোমা বিস্ফোৰণ সংঘটিত কৰা ইছলামিক উগ্ৰপন্থী গোটটোৰ আন দুজন সদস্যক ১৯৮৬ চনত প্ৰত্যেককে ২০ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল আৰু আন এজন লোকে ১৩ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহা হয়। ২০০৬ চনৰ ২৭ মে’ তাৰিখে মধ্য জাভাৰ দক্ষিণ উপকূলত ৬.২ প্ৰাবল্যৰ ভূমিকম্প আহে। এই পৰিঘটনাই অঞ্চলটোৰ চাৰিওফালে বিস্তৰ ক্ষতিসাধন কৰে আৰু ওচৰৰ যোগাকাৰ্টা আৰু প্ৰম্বানন চহৰত ক্ষয়-ক্ষতি হয় যদিও বৰোবুদুৰ অক্ষত অৱস্থাত থাকে।{{sfn|Berger|2006}} ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহত ইণ্ডোনেছিয়াৰ আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে আইছিছৰ স্বঘোষিত ইণ্ডোনেছিয়ান শাখাই ছ’চিয়েল মিডিয়াত প্ৰকাশ কৰা ভাবুকিৰ সতৰ্কতামূলক ব্যৱস্থা হিচাপে [[বৰোবুদুৰ মন্দিৰ চৌহদ]] আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে নিৰাপত্তা কটকটীয়া কৰিছিল। সন্ত্ৰাসবাদীয়ে বৰোবুদুৰ আৰু অন্যান্য মূৰ্তি ধ্বংস কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা বুলি উল্লেখ কৰি ইণ্ডোনেছিয়াত বিবৃত্তি জাৰি কৰিছিল।{{sfn|The Straits Times|2014}} নিৰাপত্তা উন্নয়নৰ ভিতৰত চিচিটিভি মনিটৰ মেৰামতি আৰু বৰ্ধিত নিয়োগ কৰাৰ লগতে মন্দিৰ চৌহদ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে নৈশ টহল দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। জেহাদী গোটটোৱে ইছলামৰ কঠোৰ ব্যাখ্যা অনুসৰণ কৰে আৰু ভাস্কৰ্য্যৰ দৰে যিকোনো নৃগোষ্ঠীয় উপস্থাপনক মূৰ্তিপূজা বুলি গৰিহণা দিয়ে। ===বৰ্ধিত দৰ্শনাৰ্থীৰ সমস্যা=== [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Bezoekers van de Borobudur TMnr 20027041.jpg|thumb|upright|বৰোবুদুৰত পৰ্যটক]] বৰোবুদুৰৰ সৰু চিৰিবোৰত উঠি অহা দৰ্শনাৰ্থীৰ সংখ্যা বেছি হোৱাৰ বাবে চিৰিত তীব্ৰ ক্ষয়-ক্ষতিৰ সৃষ্টি হৈছে। শিলৰ পৃষ্ঠভাগৰ খহনীয়া হৈ পৰিছে আৰু পাতল আৰু মসৃণ কৰি তুলিছে। সামগ্ৰিকভাৱে বৰোবুদুৰত ২০৩৩টা শিলৰ চিৰিৰ পৃষ্ঠ আছে। এই চিৰি পশ্চিম দিশ, পূব, দক্ষিণ আৰু উত্তৰকে ধৰি চাৰি দিশত বিস্তৃত। ইয়াৰ প্ৰায় ১,০২৮টা পৃষ্ঠ বা প্ৰায় ৪৯.১৫ শতাংশ গুৰুতৰভাৱে জীৰ্ণ হৈ পৰিছে।{{sfn|Fitriana|2014}} চিৰিৰ শিল আৰু অধিক অৱক্ষয়ৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ ২০১৪ চনৰ নৱেম্বৰৰ পৰা বৰোবুদুৰ চিৰিৰ দুটা মূল অংশ – পূব (আৰোহী পথ) আৰু উত্তৰ (অৱতৰণ পথ) ফাল – কাঠৰ গঠনেৰে আবৃত কৰা হয়। কম্বোডিয়াৰ এংকৰ ৱাট আৰু [[ইজিপ্ত]]ৰ পিৰামিডত একেধৰণৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।{{sfn|Fitriana|2014}} ২০১৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত বৰোবুদুৰ সংৰক্ষণ কেন্দ্ৰই চিৰিবোৰ ৰবৰৰ আৱৰণেৰে ঢাকি ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়।{{sfn|Asdhiana |2015}} ধ্বংসপ্ৰৱণতা আৰু গ্ৰেফিটি অংকনৰ বাবে ২০২০ চনত মন্দিৰৰ চৌহদত প্ৰৱেশ সাময়িকভাৱে বন্ধ হৈ পৰিছিল। তেতিয়াৰ পৰা পৰ্যটক গাইডৰ সৈতে দিনটোত এঘণ্টাৰ বাবে সৰ্বাধিক ১২০০ দৰ্শকক মন্দিৰত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। দৰ্শনাৰ্থীসকলে ইয়াত বাঁহৰ চেণ্ডেল পিন্ধিব লাগে।{{sfn|Watson |2023}} ষ্টেটেষ্টিক্‌ছ ইণ্ডোনেছিয়াৰ মতে ২০২১ চনত বৰোবুদুৰলৈ ঘৰুৱা পৰ্যটকৰ সংখ্যা ৪২২,৯৩০ৰ পৰা ২০২২ চনত ১৪.৪ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে। ইণ্ডোনেছিয়া চৰকাৰে বছৰি ২০ লাখ পৰ্যটকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য বান্ধি লৈছে।{{sfn|Antara |2023}} ==উত্তৰাধিকাৰ== [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM President Soekarno en de Indiase premier Nehru kijken toe hoe Indira Gandhi bloemen in ontvangst neemt tijdens een bezoek aan de Borobudur TMnr 10015646.jpg|thumb|right|১৯৫০ চনৰ জুন মাহত বৰোবুদুৰ ভ্ৰমণ কৰা সময়ত ইণ্ডোনেছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[সুকৰ্ণ]] আৰু [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]]] বৰোবুদুৰৰ নান্দনিক আৰু কাৰিকৰীভাবে উচ্চ জ্ঞানৰ প্ৰতীক। ই ইণ্ডোনেছিয়ানসকলৰ বাবে গৌৰৱৰ ভাৱ জগাই তুলি আহিছে। কম্বোডিয়াৰ বাবে এংকৰ ৱাটৰ দৰেই বৰোবুদুৰ ইণ্ডোনেছিয়াৰ বাবে ইয়াৰ অতীতৰ মহানতাৰ সাক্ষ্য দিবলৈ এক শক্তিশালী প্ৰতীক হৈ পৰিছে। ইণ্ডোনেছিয়াৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰপতি সুকৰ্ণয়ে বিদেশী গণ্যমান্য ব্যক্তিক এই স্থান দেখুৱাইছিল। চুহাৰ্টো শাসনকালত ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীকী আৰু অৰ্থনৈতিক অৰ্থ উপলব্ধি কৰি ইউনেস্ক’ৰ সহায়ত কীৰ্তিচিহ্নটো পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে অধ্যৱসায়ীভাৱে এক বৃহৎ প্ৰকল্পত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইণ্ডোনেছিয়াৰ বহু সংগ্ৰহালয়ত বৰোবুদুৰৰ স্কেল মডেলৰ প্ৰতিৰূপ আছে। এই স্মৃতিসৌধটো প্ৰায় এটা বিখ্যাত চিহ্ন হৈ পৰিছে। ৱায়াং পুতলা খেল আৰু গামেলান সংগীতৰ সৈতে গোট খুৱাই ই এটা অস্পষ্ট ধ্ৰুপদী জাভানীজ অতীতত পৰিণত হৈছে।{{sfn|Wood|2011|p=38}} বৰোবুদুৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী বা ইয়াৰ প্ৰতিৰূপ ইণ্ডোনেছিয়া আৰু বিদেশৰ কিছুমান সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে। বৰোবুদুৰ মন্দিৰৰ চৌহদৰ ভিতৰত থকা কৰ্মবিভংগ সংগ্ৰহালয়ৰ বাহিৰেও কিছুমান সংগ্ৰহালয় যেনে: জাকাৰ্টাৰ ইণ্ডোনেছিয়ান নেচনেল মিউজিয়াম, আমষ্টাৰডামৰ ট্ৰপেনমিউজিয়াম, লণ্ডনৰ ব্ৰিটিছ মিউজিয়াম, বেংককৰ থাই নেচনেল মিউজিয়ামত বৰোবুদুৰৰ শিল্পকৰ্ম আছে। পেৰিছৰ লুভ্ৰ সংগ্ৰহালয়, কুৱালালামপুৰৰ মালয়েছিয়ান নেচনেল মিউজিয়াম আৰু নিউ টাইপেইৰ মিউজিয়াম অৱ ৱৰ্ল্ড ৰিলিজিয়নছতো বৰোবুদুৰৰ প্ৰতিৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।{{sfn|Museum of World Religions, Taipei}} প্ৰাচীন জাভাৰ ধ্ৰুপদী বৌদ্ধ সভ্যতাৰ প্ৰতি এই কীৰ্তিচিহ্নটোৱে বিশ্বৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে। বৰোবুদুৰৰ পুনৰ আৱিষ্কাৰ আৰু পুনৰ্গঠনক ইণ্ডোনেছিয়াৰ বৌদ্ধসকলে ইণ্ডোনেছিয়াত বৌদ্ধ পুনৰুজ্জীৱনৰ চিন বুলি প্ৰশংসা কৰিছে। ১৯৩৪ চনত [[শ্ৰীলংকা]]ৰ পৰা অহা মিছনেৰী সন্ন্যাসী নাৰদ থেৰা দক্ষিণ-পূব এছিয়াত ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ যাত্ৰাৰ অংশ হিচাপে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইণ্ডোনেছিয়া ভ্ৰমণ কৰে। এই সুযোগৰ সহায়ত স্থানীয় কেইজনমান বৌদ্ধ ধৰ্মগুৰুয়ে ইণ্ডোনেছিয়াত বৌদ্ধ ধৰ্মক পুনৰুজ্জীৱিত কৰিছিল। ১৯৩৪ চনৰ ১০ মাৰ্চত বৰোবুদুৰৰ দক্ষিণ-পূব দিশত নাৰদ থেৰাৰ আশীৰ্বাদত [[বোধি বৃক্ষ|বোধি বৃক্ষৰোপণ]] অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয় আৰু কিছুমান উপাসকক সন্ন্যাসী হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।{{sfn|Buddhanet|2002}} বছৰত এবাৰ ইণ্ডোনেছিয়া আৰু চুবুৰীয়া দেশৰ পৰা হাজাৰ হাজাৰ বৌদ্ধ লোকে ৰাষ্ট্ৰীয় ৱাইছাক উদযাপনৰ স্মৃতিত বৰোবুদুৰলৈ ভিৰ কৰে।{{sfn|Wonderful Indonesia|2013}} [[File:Coat of arms of Central Java.svg|thumb|upright|বৰোবুদুৰ প্ৰদৰ্শন কৰা মধ্য জাভাৰ প্ৰতীক]] মধ্য জাভা প্ৰদেশ আৰু মাগেলাং ৰিজেন্সিৰ প্ৰতীকত বৰোবুদুৰৰ প্ৰতিচ্ছবি আছে। ই মধ্য জাভাৰ প্ৰতীক হৈ পৰিছে আৰু বহল পৰিসৰত ইণ্ডোনেছিয়াৰো প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। বৰোবুদুৰৰ নামেৰে কেইবাটাও প্ৰতিষ্ঠানৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। যেনে বৰোবুদুৰ বিশ্ববিদ্যালয়, মধ্য জাকাৰ্টাৰ বৰোবুদুৰ হোটেল আৰু বিদেশৰ কেইবাখনো ইণ্ডোনেছিয়ান ৰেষ্টুৰেণ্ট ইয়াৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। এই স্মৃতিসৌধটোৱে ইণ্ডোনেছিয়াৰ দুখন উল্লেখযোগ্য পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল ওচৰৰ আমানজিঅ’ (য’ৰ পৰা পৰিষ্কাৰ দিনত মন্দিৰটো দেখা যায়) আৰু স্লেমানৰ হায়াট ৰিজেন্সি যোগাকাৰ্টাৰ স্থাপত্য ডিজাইনৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। ৰূপিয়াৰ বেংকনোট আৰু ডাকটিকটত, বহুতো কিতাপ, প্ৰকাশন, তথ্যচিত্ৰ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ পৰ্যটন প্ৰচাৰ সামগ্ৰীত বৰোবুদুৰক দেখা যায়। ইণ্ডোনেছিয়াৰ অন্যতম মূল পৰ্যটন আকৰ্ষণ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে এই স্মৃতিসৌধ, মন্দিৰটোৰ চাৰিওফালে থকা অঞ্চলটোৰ স্থানীয় অৰ্থনীতি সৃষ্টিৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। উদাহৰণস্বৰূপে যোগাকাৰ্টা চহৰৰ পৰ্যটন খণ্ডটো আংশিকভাৱে বৰোবুদুৰ আৰু প্ৰম্বানন মন্দিৰৰ ওচৰত থকাৰ বাবেই গঢ় লৈ উঠিছে। ===শিল্প আৰু সাহিত্যত উল্লেখ=== ১৮৩৬ চনৰ ফিচাৰৰ ড্ৰয়িং ৰুম স্ক্ৰেপ বুকত ডব্লিউ পাৰ্চাৰৰ এখন ছবিৰ খোদিত বৰো ব'ড'ৰত লেটিচিয়া এলিজাবেথ লেণ্ডনে খ্ৰীষ্টান দৃষ্টিকোণৰ পৰা বৰোবুদুৰক উপস্থাপন কৰিছে।{{sfn|Landon|1836|p=39}} ==লগতে চাওক== * [[এংকৰ ৱাট]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{reflist|1=30em}} ==উদ্ধৃত ৰচনাসমূহ== ===গ্ৰন্থৰাজি=== {{refbegin}} *{{cite book | title = Hasil Pemugaran dan Temuan Benda Cagar Budaya PJP I | first1 =I.G.N. | last1 =Anom | last2 = Sugiyanti| first2 =Sri | last3 =Hasibuan | first3 = Hadniwati|editor1-last= Ibrahim|editor1-first= Maulana |editor2-last= Samidi | publisher = Direktorat Jenderal Kebudayaan | year = 1996 | url = https://books.google.com/books?id=BjXkCgAAQBAJ&q=Punden+Berundak+Cipari&pg=PA87 | language = id}} * {{cite book|title=The Restoration of Borobudur|isbn=92-3-103940-7|date=2005|editor-first=I.G.N.|editor-last=Anom|publisher=[[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা]]|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000143333|access-date=December 21, 2023}} * {{cite book|title=Some Architectural Design Principles of Temples in Java: A study through the buildings projection on the reliefs of Borobudur temple|last=Atmadi|first= Parmono|publisher=Gajah Mada University Press|year=1988|isbn=979-420-085-9|location=Yogyakarta}} *{{cite book |last1=Bloembergen |first1=Marieke |last2=Eickhoff |first2=Martijn |editor-last=Falser |editor-first=M |title=Save Borobudur! The Moral Dynamics of Heritage Formation in Indonesia across Orders and Borders, 1930s–1980s. In Cultural Heritage as Civilizing Mission |date=2015 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-13637-0 |pages=83–119}} *{{cite book |last1=Bloembergen |first1=Marieke |last2=Eickhoff |first2=Martijn |title=The Politics of Heritage in Indonesia A Cultural History |url=https://archive.org/details/politicsofherita0000bloe |date=2020 |publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-61475-7}} * {{cite book|title=The Twilight Language: Explorations in Buddhist Meditation and Symbolism|last1=Bucknell |first1=Roderick S. |last2=Stuart-Fox|first2= Martin|name-list-style=amp|publisher= Routledge|location=UK|year=1995|chapter=Chapter 1: Meditation and Symbolism|isbn=0-7007-0234-2}} * {{cite book|editor-last=Buswell |editor-first=Robert E.|title=Encyclopedia of Buddhism|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbu0000unse_j9t4 |publisher=Macmillan Reference USA |year=2004 |isbn=0-02-865718-7}} * {{cite book| last =Chemburkar | first = Swati |editor-last=Acri | editor-first= Andrea | year = 2016 | title = Borobudur's Pāla Forebear? A Field Note from Kesariya, Bihar, India. In Esoteric Buddhism in Mediaeval Maritime Asia; Networks of Masters, Texts, Icons | publisher = ISEAS–Yusof Ishak Institute | url = https://www.cambridge.org/core/books/esoteric-buddhism-in-mediaeval-maritime-asia/A5B46A561DC9C3AB31FEB133BFEE7763 | isbn = 9789814695091|pages= 191–210}} * {{cite book |last1=De Casparis |first1=Johannes Gijsbertu |editor1-last=Malalasekera |editor1-first=G. P. |title=Barabudur, in: Encyclopedia of Buddhism, volume II |date=1966 |publisher=The Government of Ceylon |pages=545–549}} * {{cite book|title=Borobudur. Appearance of a Universe|first=Peter|last=Cirtek |publisher=Monsun Verlag| year=2019|isbn=978-3-940429-09-4|edition=2nd|location=Hamburg}} * {{cite book|title=Borobudur|url=https://archive.org/details/borobudur00duma|first=Jacques|last=Dumarçay|publisher=Oxford University Press|others= trans. and ed. by Michael Smithies|year=1986|isbn=0-19-580379-5|edition=1st|location=Singapore}} * {{cite book|title=Borobudur|first=Jacques|last=Dumarçay|publisher=Oxford University Press|others= trans. and ed. by Michael Smithies|year=1991|isbn=0-19-588550-3|edition=2nd|location=Singapore}} * {{cite book|title=Construction Techniques in South and Southeast Asia, A History|first=Jacques|last=Dumarçay|publisher=Brill |others= trans. by Barbara Silverstone, Raphaelle Dedourge| year=2005 |isbn=90-04-14126-X|location=Leiden}} * {{cite conference|chapter=Architecture as Information Space|book-title=8th Int. Conf. on Information Visualization|last1=Ferschin|first1= Peter |last2=Gramelhofer|first2=Andreas |title=Proceedings. Eighth International Conference on Information Visualisation, 2004. IV 2004|name-list-style=amp|doi=10.1109/IV.2004.1320142|pages=181–186|year=2004|publisher=[[IEEE]]|isbn=0-7695-2177-0}} * {{cite book |last1=Fontein |first1=Jan |title=The pilgrimage of Sudhana : a study of Gandavyuha illustrations in China, Japan and Java |date=1967 |publisher=Mouton & Co|isbn=978-3-11-156269-8}} *{{cite book |last1=Fontein |first1=Jan |title=Entering the Dharmadhātu, A Study of the Gandavyūha Reliefs of Borobudur |date=2012 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-22348-6}} * {{cite conference|title=Barabudur: History and Significance of a Buddhist Monument|editor1=Gómez, Luis O. |editor-link1=Luis O. Gómez |editor2=Woodward, Hiram W.|editor-link2=Hiram W. Woodward |publisher=University of California|year=1981|isbn=0-89581-151-0 |location=Berkeley|name-list-style=amp|ref= none}} :* {{cite conference|author-link=Johannes Gijsbertus de Casparis|last=De Casparis|first=Johannes Gijsbertu|chapter=The Dual Nature of Barabudur|title=Barabudur: History and Significance of a Buddhist Monument|date=1981}} :*{{cite conference|last=Wayman|first=Alex| author-link=Alex Wayman|title=Reflections on the Theory of Barabudur as a Mandala| book-title=Barabudur History and Significance of a Buddhist Monument|date=1981| pages=139–172}} *{{cite book |last1=Haddon |first1=A. C. |title=The Outriggers of Indonesian Canoes |date=1920 |publisher=Royal Anthropological Institute of Ireland and Great Britain |location=London |url=http://www.survivorlibrary.com/library/the_outriggers_of_indonesian_canoes_1920.pdf|oclc=222264503}} *{{cite book | title = Sendratari mahakarya Borobudur | last= Haryono| first= Timbul | publisher = Kepustakaan Populer Gramedia | year = 2011 | isbn = 978-979-9103-33-8 | url = https://books.google.com/books?id=I4hFie9yqtEC&q=Punden+Berundak+Borobudur | language = id}} * {{cite book |last1=Hitchcock |first1=Michael |first2=I. Nyoman |last2=Darma Putra |editor1-last=King |editor1-first=Victor T. |chapter=Prambanan and Borobudur: Managing tourism and conservation in Indonesia |title=UNESCO in Southeast Asia World Heritage Sites in Comparative Perspective |pages=258–273 |chapter-url=https://research.gold.ac.uk/id/eprint/13841/6/Borobudur%20and%20Prambanan%20Paper.pdf |date=2016 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-667-8 |via=Goldsmiths, University of London}} * {{cite book| first=Roy E.|last=Jordaan |title=Imagine Buddha in Prambanan: Reconsidering the Buddhist Background of the Loro Jonggrang Temple Complex |year=1993 |publisher=Vakgroep Talen en Culturen van Zuidoost-Azië en Ocenanië, Rijksuniversiteit te Leiden| isbn=90-73084-08-3}} * {{cite book|title=Ageless Borobudur: Buddhist mystery in stone, decay and restoration, Mendut and Pawon, folklife in ancient Java |url=https://archive.org/details/agelessborobudur0000bern |last=Kempers |first=Bernet |publisher=Servire|year=1976 |isbn=90-6077-553-8|location=Wassenaar| oclc=66207713}} * {{cite book |last1=Krom |first1=N.J. |title=Borobudur, Archaeological Description, vol. I |date=1927|oclc =5964215|publisher=Nijhoff |location=The Hague |url=https://archive.org/details/dli.ernet.12193/page/n3/mode/2up |access-date=31 December 2023}} *{{cite book|last =Landon|first=Letitia Elizabeth|title=Fisher's Drawing Room Scrap Book|url=https://play.google.com/books/reader?id=2dBbAAAAQAAJ&pg=GBS.PA98|section=picture|year=1836|publisher=Fisher, Son & Co.|oclc=832519854}} * {{cite book|title=Borobudur: Golden Tales of the Buddhas|first=John|last=Miksic|author-link=John N. Miksic|publisher=Tuttle Publishing|year=1990|isbn=0-87773-906-4}} *{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=MVoZGA2yfywC&q=dvarapala+borobudur+dagi&pg=PA29 |title=Borobudur: Golden Tales of the Buddhas |first1=John|last1=Miksic |first2=Marcello |last2=Tranchini |first3=Anita |last3=Tranchini |year=1996 |publisher=Tuttle publishing |isbn=978-0-945971-90-0 |access-date=2 April 2012}} * {{cite book|title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula|url=https://archive.org/details/earlykingdomsofi0000muno| first=Paul Michel|last=Munoz| publisher=Didier Millet| year=2007| isbn= 978-981-4155-67-0}} *{{cite book |last1=Nagaoka |first1=M |title=Cultural Landscape Management at Borobudur, Indonesia |date=2016 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-42045-5}} * {{wikicite |ref={{harvid|Raffles|1830}} |reference={{Gutenberg| no= 49843| name=The History of Java, v. 1-2| bullet= none| year=2015| first = Thomas Stamford | last =Raffles| authorlink =Stamford Raffles| origdate=1830| edition= 2nd| publisher= John Murray (publishing house)| oclc= 578699780| access-date = December 22, 2023}}}} *{{cite book |last1=Revianur |first1=A. |editor-link=Melani Budianta |editor1-last=Budianta |editor1-first=Melani |editor2-last=Budiman |editor2-first=Manneke |editor3-last=Kusno |editor3-first=Abidin |editor4-last=Moriyama |editor4-first=Mikihiro |title=Forms and types of Borobudur's stupas. In Cultural Dynamics in a Globalized World |date=2018 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-138-62664-5 |pages=577–584}} * {{cite book |first=Raden |last=Soekmono |author-link=Soekmono |year=1976 |title=Chandi Borobudur: A Monument of Mankind |isbn=92-3-101292-4 |location=Paris|publisher=Unesco Press |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0002/000200/020097E.pdf#search=%22soekmono%20chandi%20borobudur%22 |access-date=17 August 2008}} *{{cite book |first=Raden |last=Soekmono |author-link=Soekmono |date=1981 |orig-date=1973 |title=Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2 |edition=3rd |publisher=Penerbit Kanisius |location=Yogyakarta |via=Yogyakarta State University |url=https://staffnew.uny.ac.id/upload/131782844/pendidikan/pengantar-sejarah-kebudayaan-indonesia-2.pdf |access-date=December 21, 2023 |archivedate=December 21, 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221212930/https://staffnew.uny.ac.id/upload/131782844/pendidikan/pengantar-sejarah-kebudayaan-indonesia-2.pdf }} *{{cite book |last=Vaisutis |first=Justine |year=2007 |title=Indonesia |url=https://archive.org/details/indonesia0000unse_m9k8 |publisher=Lonely Planet |isbn=978-1-74104-435-5}} *{{cite book |last1=Voûte |first1=Caesar |last2=Long |first2=Mark |name-list-style=amp |date=2008 |title=Borobudur: Pyramid of the Cosmic Buddha |publisher=D.K. Printworld Ltd |isbn=978-8-12460-403-8 |oclc=229446531 |url=http://www.borobudur.tv/book_promo.htm |access-date=17 August 2008 |via=borobudur.tv |archive-url=https://web.archive.org/web/20080608070829/http://www.borobudur.tv/book_promo.htm |archive-date=8 June 2008 |url-status=dead |archivedate=8 June 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080608070829/http://www.borobudur.tv/book_promo.htm }} *{{cite book |title=The Borderlands of Southeast Asia |chapter=Chapter 2: Archaeology, National Histories, and National Borders in Southeast Asia |first=Michael |last=Wood |url=https://books.google.com/books?id=KzSjL7vxFpcC |publisher=NDU Press |editor1-last=Clad |editor1-first=James |editor2-last=McDonald |editor2-first=Sean M. |editor3-last=Vaughan |editor3-first=Bruce |year=2011 |isbn=978-1-78039-922-5}} {{refend}} ===গৱেষণা পত্ৰিকাৰ প্ৰবন্ধ=== {{refbegin}} *{{cite news|url=http://www.smh.com.au/news/world/an-ancient-wonder-reduced-to-rubble/2006/05/29/1148754940170.html|title=An ancient wonder reduced to rubble|first=Sebastien|last= Berger|date=30 May 2006|access-date=23 August 2008|publisher=The Sydney Morning Herald}} *{{cite journal |last1=Bloembergen |first1=M. |last2=Monquil |first2=M. |title=A fragmented Provenance Report regarding Four Buddha heads gifted by Artis in the NMVW and the social lives of Borobudur |journal=PPROCE Provenance Reports |date=2022 |volume=36 |url=https://pure.knaw.nl/ws/portalfiles/portal/496432798/RAP_PPROCE_ProvenanceReport_36_ArtisBuddhaheads_TM_A_5945until5948_v10_v202203.pdf |publisher=Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen}} *{{cite journal|first=Harold |last=Crouch|author-link=Harold Crouch|journal=Trends in Southeast Asia|title=The Key Determinants of Indonesia's Political Future|url=https://sealionplus.iseas.edu.sg/nodes/view/22630?keywords=|year=2002|issn=0219-3213|volume=7}} *{{cite journal |last1=De Casparis |first1=J.G. |title=Review of The law of cause and effect in ancient Java, by J. Fontein |journal=Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde |date=1992 |volume=148 |issue=1 |pages=148–151 |jstor=27864315}} *{{cite journal |title=Problems of Indonesian Historiography |first=D.G.E.|last=Hall |journal=Pacific Affairs |volume=38 |issue=3/4 |pages=353–359 |year=1956 |doi=10.2307/2754037 |jstor=2754037}} *{{cite journal| first1=Mark P.|last1=Hampton| title=Heritage, Local Communities and Economic Development| url=https://archive.org/details/sim_annals-of-tourism-research_2005-07_32_3/page/735| journal=Annals of Tourism Research| doi=10.1016/j.annals.2004.10.010| volume=32| issue=3| pages=735–759| year=2005| s2cid=154890055}} *{{cite journal |last1=Van Lohuizen-de Leeuw |first1=J.E. |title=The Dhyani-Buddhas of Barabudur |journal=Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde / Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia |date=1965 |volume=121 |issue=4 |pages=389–416|doi=10.1163/22134379-90002949 |url=https://brill.com/view/journals/bki/121/4/article-p389_1.xml?language=en}} *{{cite journal |title=Barabudur, Mendut en Pawon en hun onderlinge samenhang |trans-title=Barabudur, Mendut and Pawon and their mutual relationship |first=J. L. |last=Moens |year=1951 |others=trans. by Mark Long |url=http://www.borobudur.tv/Barabudur_Mendut_Pawon.pdf |journal=Tijdschrift voor de Indische Taai-, Land- en Volkenkunde deel LXXXIV, aflevering 3, jaarg. P.[326]-386 |publisher=Het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen |pages=1–109 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810210020/http://www.borobudur.tv/Barabudur_Mendut_Pawon.pdf |archive-date=10 August 2007 |oclc=69201320 |access-date=10 December 2024 |archivedate=10 August 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070810210020/http://www.borobudur.tv/Barabudur_Mendut_Pawon.pdf |deadurl=yes }} *{{cite journal|last1=Murwanto|first1=H. |last2=Gunnell|first2=Y |last3=Suharsono|first3=S. |last4=Sutikno|first4=S. |last5=Lavigne|first5=F. |title=Borobudur monument (Java, Indonesia) stood by a natural lake: chronostratigraphic evidence and historical implications|journal=The Holocene|issue=3|year=2004|pages=459–463|doi=10.1191/0959683604hl721rr|volume=14|bibcode=2004Holoc..14..459M|s2cid=129690872}} *{{cite journal |last1=Santiko |first1=Hariani |title=Identification of Karmawibbanga Reliefs at Candi Borobudur |journal=AMERTA, Jurnal Penelitian Dan Pengembangan Arkeologi |date=2016 |volume=34 |issue=2 |pages=129–137 |doi=10.24832/amt.v34i2.179 |url=https://jurnalarkeologi.kemdikbud.go.id/index.php/amerta/article/view/179 |doi-access=free |access-date=2024-12-10 |archivedate=2024-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214182633/http://jurnalarkeologi.kemdikbud.go.id/index.php/amerta/article/view/179 |deadurl=yes }} *{{cite journal |last=Situngkir |year=2010 |first=H. |title=Borobudur Was Built Algorithmically |ssrn=1672522| journal=BFI Working Paper Series WP-9-2010 |pages=1–9 |publisher=Bandung Fe Institute}} *{{Cite journal |last1=Troll |first1=Valentin R. |last2=Deegan |first2=Frances M. |last3=Jolis |first3=Ester M. |last4=Budd |first4=David A. |last5=Dahren |first5=Börje |last6=Schwarzkopf |first6=Lothar M. |date=2015-03-01 |title=Ancient oral tradition describes volcano–earthquake interaction at merapi volcano, indonesia |journal=Geografiska Annaler |series=Series A, Physical Geography |volume=97 |issue=1 |pages=137–166 |doi=10.1111/geoa.12099 |bibcode=2015GeAnA..97..137T |s2cid=129186824 |issn=0435-3676}} *{{cite journal |title=Agreement concerning the voluntary contributions to be given for the execution of the project to preserve Borobudur |journal=United Nations Treaty Series |date=1980 |volume=865 |issue=1973 |pages=12414–12422 |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20865/volume-865-I-12422-English.pdf |access-date=4 January 2024|ref={{SfnRef|United Nations|1980}} }} *{{cite journal |journal=Indonesia |title=In Search of "Ho-Ling" |first=W. J. |last=Van der Meulen |volume=23 |year=1977 |issue=23 |pages=87–112 |url=http://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&handle=seap.indo/1107118718 |doi=10.2307/3350886 |jstor=3350886 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160205132410/http://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&handle=seap.indo%2F1107118718 |archivedate=2016-02-05 |access-date=2024-12-10 |deadurl=yes}} *{{cite journal |journal=Indonesia |title=King Sañjaya and His Successors |first=W. J. |last=Van der Meulen |volume=28 |year=1979 |pages=17–54 |url=http://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&handle=seap.indo/1107121629 |doi=10.2307/3350894 |jstor=3350894 |issue=28 |hdl=1813/53687 |hdl-access=free |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160205170303/http://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&handle=seap.indo%2F1107121629 |archivedate=2016-02-05 |access-date=2024-12-10 |deadurl=yes}} *{{cite journal |last1=Vogel |first1=J. Ph. |title=The Borobudur Restored |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |date=1913 |volume=45 |issue=2 |pages=421–422 |doi=10.1017/S0035869X00044798|s2cid=163589816 }} *{{cite journal|title=The Restoration and Conservation Project of Borobudur Temple, Indonesia. Planning: Research: Design|last=Voute|first= Caesar |journal=Studies in Conservation|volume=18|issue=3|doi=10.2307/1505654|year=1973|pages=113–130|jstor=1505654}} *{{cite journal| title=Acquisition | url=https://archive.org/details/sim_critical-inquiry_winter-1979_6_2/page/291 |journal=Critical Inquiry |first=Hiram W. Jr.|last=Woodward|author-link=Hiram W. Woodward|volume=6 |issue=2 |year=1979 |pages=291–303| doi=10.1086/448048|s2cid=224792217 }} *{{cite journal |last1=Zin |first1=Monika |title=Imagery of Hell in South, South East and Central Asia |journal=Rocznik Orientalistyczny |date=2014 |volume=LXVII |issue=1 |pages=269–296 |url=https://journals.pan.pl/dlibra/show-content?id=82242 |issn=0080-3545 }}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{refend}} ===বাতৰি-কাকত আৰু অনলাইন উৎস=== {{refbegin}} *{{cite web|ref={{sfnref|Antara|2010}} |title=Covered in volcanic ash, Borobudur closed temporarily |url=http://antaranews.com/en/news/1289042983/covered-in-volcanic-ash-borobudur-closed-temporarily |publisher=Antara |date=6 November 2010 |access-date=6 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101109225131/http://www.antaranews.com/en/news/1289042983/covered-in-volcanic-ash-borobudur-closed-temporarily |archive-date=9 November 2010 |url-status=dead}} *{{cite web|ref={{sfnref|Antara|2012}} |url=http://www.antaranews.com/berita/319963/candi-borobudur-dicatatkan-di-guinness-world-records |title=Candi Borobudur dicatatkan di Guinness World Records |date=5 July 2012 |publisher=Antara |language=id |access-date=15 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709235121/http://www.antaranews.com/berita/319963/candi-borobudur-dicatatkan-di-guinness-world-records |archive-date=9 July 2012 |url-status=dead}} *{{cite news |last1=Antara |title=Borobudur Temple: Govt targets 2 mln visitors per year |date=11 October 2023 |url=https://en.antaranews.com/news/295917/borobudur-temple-govt-targets-2-mln-visitors-per-year |access-date=19 January 2024}} *{{cite news|title=Tangga Candi Borobudur Dilapisi Karet |website=Kompas.com |date=6 March 2015 |first=I Made |last=Asdhiana |language=id |url=http://travel.kompas.com/read/2015/03/06/182500327/Tangga.Candi.Borobudur.Dilapisi.Karet |access-date=14 October 2015}} *{{cite web|ref={{sfnref|BBC|2014}} | url = http://www.bbc.co.uk/ahistoryoftheworld/objects/CPbWMMoFSnmUlSHF3dkf5A# | title = Borobudur Buddha head | publisher = BBC | access-date = 2 August 2014 | quote = A History of The World, The British Museum}} *{{cite web|ref={{sfnref|British Museum|2023}}|title=Figure of Buddha head; globular head and full rounded features. Made of volcanic stone|url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1859-1228-176|access-date=2023-10-24|publisher=British Museum}} *{{cite web|date =2002|ref ={{sfnref|Buddhanet|2002}}|title =Buddhism in Indonesia|website =Buddhanet|url =http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/indo-txt.htm|archive-url =https://web.archive.org/web/20020214130731/http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/indo-txt.htm|url-status =dead|archive-date =14 February 2002|access-date =4 May 2015|archivedate =12 November 2020|archiveurl =https://web.archive.org/web/20201112012248/http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/indo-txt.htm|deadurl =yes}} *{{cite web|ref={{sfnref|Buddhist Travel|2008}}|url = http://www.buddhistravel.com/index.php?id=86,377,0,0,1,0|title = Borobudur|access-date = 11 November 2011|year = 2008|publisher = Buddhist Travel|url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120105170427/http://www.buddhistravel.com/index.php?id=86,377,0,0,1,0|archive-date = 5 January 2012 |df = dmy-all}} *{{cite web |ref={{sfnref|Dinas Pariwisata dan Budaya Provinsi Jawa Barat|2012}} |title=Pangguyangan |work=Dinas Pariwisata dan Budaya Provinsi Jawa Barat |language=id |url=http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=878&lang=id |access-date=17 May 2017 |url-status=dead |archive-date=24 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224184236/http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=878&lang=id |archivedate=24 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191224184236/http://www.disparbud.jabarprov.go.id/wisata/dest-det.php?id=878&lang=id |deadurl=yes }} *{{cite web|ref={{sfnref|Encyclopædia Britannica|2011}}| url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/301580/Jataka | title = Jataka | access-date = 4 December 2011 | publisher = Encyclopædia Britannica}} *{{cite news |last=Fitriana |first=Ika |date=19 November 2014 |title=Tangga Candi Borobudur Mulai Dilapisi Kayu |website=Kompas.com |language=id |url=http://regional.kompas.com/read/2014/11/19/18133321/Tangga.Candi.Borobudur.Mulai.Dilapisi.Kayu |access-date=14 October 2015}} *{{Cite news |last=Fitriana |first=Ika |date=4 June 2023 |title=Saat Ribuan Lampion Waisak Diterbangkan di Langit Borobudur |website=Kompas.com |language=id |url=https://regional.kompas.com/read/2023/06/04/204612978/saat-ribuan-lampion-waisak-diterbangkan-di-langit-borobudur |access-date=2024-03-17}} *{{cite web|ref={{sfnref|Guinness|2014}}|title=Largest Buddhist temple | url=http://www.guinnessworldrecords.com/records-3000/largest-buddhist-temple/ | publisher=Guinness World Records| work=Guinness World Records| access-date=27 January 2014}} *{{cite web |ref={{sfnref|Indonesian Embassy in The Hague|2012}} |title=Borobudur |website=Indonesian Embassy in The Hague |url=http://ina.indonesia.nl/index.php/pariwisata/356-borobudur |date=21 December 2012 |language=id |access-date=July 24, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141106221222/http://ina.indonesia.nl/index.php/pariwisata/356-borobudur |archive-date=November 6, 2014 |url-status=dead |archivedate=November 6, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141106221222/http://ina.indonesia.nl/index.php/pariwisata/356-borobudur |deadurl=yes }} *{{cite news|ref={{sfnref|Kompas|2000}}|website=Kompas.com |date=7 April 2000|title=Borobudur Pernah Salah Desain|language=id |url=http://www.kompas.com/kompas-cetak/0004/07/dikbud/boro09.htm |access-date=23 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226230646/http://www.kompas.com/kompas-cetak/0004/07/dikbud/boro09.htm|archive-date=26 December 2007}} *{{cite web | ref={{sfnref|PBS}} | title=Saving Borobudur | publisher=PBS | url=https://www.pbs.org/treasuresoftheworld/borobudur/blevel_1/b6_saving.html | access-date=21 July 2014 | archivedate=26 November 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20211126050006/https://www.pbs.org/treasuresoftheworld/borobudur/blevel_1/b6_saving.html | deadurl=yes }} *{{Cite web |last=Madyansyah |first=Muhammad Marjan |date=22 July 2023 |title=Pradaksina, Ribuan Umat Buddha Enam Negara Mengitari Borobudur |website=kemenag.go.id |publisher=Kementerian Agama |language=id |url=https://kemenag.go.id/nasional/pradaksina-ribuan-umat-buddha-enam-negara-mengitari-borobudur-lt1ku |access-date=2024-03-17 |archivedate=2024-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240317125722/https://kemenag.go.id/nasional/pradaksina-ribuan-umat-buddha-enam-negara-mengitari-borobudur-lt1ku |deadurl=yes }} *{{cite news |last1=Muryanto |first1=Bambang |title=Buddhas to be reunited with their heads |url=https://www.thejakartapost.com/news/2014/11/20/buddhas-be-reunited-with-their-heads.html |access-date=31 December 2019 |publisher=The Jakarta Post |date=20 November 2014}} *{{cite web |ref ={{sfnref|Museum of World Religions, Taipei}} |title =The Greatest Sacred Buildings |publisher =Museum of World Religions, Taipei |url =http://www.mwr.org.tw/content_en/exhibitions/permanent-exhibition/sub_12.aspx |access-date =4 May 2015 |archive-url =https://web.archive.org/web/20170207105433/http://www.mwr.org.tw/content_en/exhibitions/permanent-exhibition/sub_12.aspx |archive-date =7 February 2017 |url-status =dead |df =dmy-all |archivedate =7 February 2017 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20170207105433/http://www.mwr.org.tw/content_en/exhibitions/permanent-exhibition/sub_12.aspx |deadurl =yes }} *{{cite web|last=Naibaho|first=Juang | title = Inilah Foto-foto Kerusakan Candi | language =id | publisher = Tribun News | date = 7 November 2010 | url = http://www.tribunnews.com/2010/11/07/inilah-foto-foto-kerusakan-candi-borobudur | access-date =7 November 2010}} *{{cite web |last1=Republic of Indonesia |title=Periodic Reporting Exercise on the Application of the World Heritage Convention, State of Conservation of the World Heritage Properties in the Asia-Pacific Region Section II, Borobudur Temple |url=https://whc.unesco.org/archive/periodicreporting/apa/cycle01/section2/592.pdf |website=whc.unesco.org |publisher=UNESCO |access-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111051221/https://whc.unesco.org/archive/periodicreporting/apa/cycle01/section2/592.pdf |archive-date=11 January 2012 |pages=1–26 |date=2002 |url-status=dead}} *{{Cite news |last=Sudiarno |first=Tarko |title=Photo: Waisak prayers, processions in pursuit of enlightenment |url=https://www.thejakartapost.com/multimedia/2016/05/25/waisak-prayers-processions-in-pursuit-of-enlightenment.html |date=25 May 2016 |access-date=2024-03-17 |website=The Jakarta Post |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite web|first=Gary Michael|last=Tartakov|work=Lecture notes for Asian Art and Architecture: Art & Design 382/582|publisher=Iowa State University|title=Lecture 17: Sherman Lee's History of Far Eastern Art (Indonesia and Cambodja) |url=http://www.public.iastate.edu/~tart/arth382/lecture17.html|access-date=17 August 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20020427020933/http://www.public.iastate.edu/~tart/arth382/lecture17.html| archive-date=27 April 2002| url-status=dead}} *{{cite web |ref={{sfnref|The Borobudur Ship Expedition|2003}} |url=http://www.borobudurshipexpedition.com/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20030217031728/http://www.borobudurshipexpedition.com/index.htm |url-status=dead |archive-date=17 February 2003 |title=The Borobudur Ship Expedition, Indonesia to Africa 2003–2004 |access-date=14 December 2011 |date=2003 |publisher=The Borobudur Ship Expedition}} *{{cite web |ref={{sfnref|The Jakarta Globe|2010}}|title=Borobudur Temple Forced to Close While Workers Remove Merapi Ash |publisher=The Jakarta Globe |date=7 November 2010 |url=http://www.thejakartaglobe.com/home/borobudur-temple-forced-to-close-while-workers-remove-merapi-ash/405343 |access-date=7 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111135645/http://www.thejakartaglobe.com/home/borobudur-temple-forced-to-close-while-workers-remove-merapi-ash/405343 |archive-date=11 November 2010}} *{{cite web|date=12 June 2012|ref={{sfnref|The Jakarta Globe|2012}}|url=http://www.thejakartaglobe.com/news/germany-supports-safeguarding-of-borobudur/523717 |title=Germany Supports Safeguarding of Borobudur |publisher=The Jakarta Globe |access-date=28 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120615195445/http://www.thejakartaglobe.com/news/germany-supports-safeguarding-of-borobudur/523717 |archive-date=15 June 2012}} *{{cite news|ref={{sfnref|The Jakarta Globe|2014}}|title=Borobudur, Other Sites, Closed After Mount Kelud Eruption|date=14 February 2014|url=http://www.thejakartaglobe.com/news/borobudur-other-sites-closed-after-mount-kelud-eruption/|publisher=The Jakarta Globe|access-date=15 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214143350/http://www.thejakartaglobe.com/news/borobudur-other-sites-closed-after-mount-kelud-eruption/|archive-date=14 February 2014|url-status=dead}} *{{cite news |ref={{sfnref|The Jakarta Post|2011}} |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/02/17/borobudur%E2%80%99s-postmerapi-eruption-rehabilitating-may-take-three-years-official.html |title=Borobudur's post-Merapi eruption rehabilitating may take three years: Official |publisher=The Jakarta Post |date=17 February 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160116230820/http://www.thejakartapost.com/news/2011/02/17/borobudur%E2%80%99s-postmerapi-eruption-rehabilitating-may-take-three-years-official.html |archive-date=16 January 2016 |access-date=10 December 2024 |archivedate=16 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116230820/http://www.thejakartapost.com/news/2011/02/17/borobudur%E2%80%99s-postmerapi-eruption-rehabilitating-may-take-three-years-official.html |deadurl=yes }} *{{Cite news|date=20 January 2018|ref={{sfnref|The Jakarta Post|2018}}|url=http://www.thejakartapost.com/travel/2018/01/19/ui-archaeology-professor-weighs-in-on-borobudurs-chattra-restoration.html|title=UI archaeology professor weighs in on Borobudur's 'chattra' restoration|work=The Jakarta Post|access-date=4 May 2018|language=en}} *{{cite news |last1=The Straits Times |title=Indonesia's police on alert over apparent ISIS terror threat to Borobudur Temple |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/indonesias-police-on-alert-over-apparent-isis-terror-threat-to-borobudur-temple |access-date=7 January 2024 |date=23 August 2014}} *{{cite news|ref={{sfnref|The Miami Herald|1985}}|title=1,100-Year-Old Buddhist Temple Wrecked By Bombs in Indonesia|publisher=The Miami Herald|date=22 January 1985|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB3619008FD4B9F&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|access-date=17 August 2008|archivedate=31 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331014119/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB3619008FD4B9F&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|deadurl=yes}} *{{cite web|type=programme and meeting document|date=1999|ref={{sfnref|UNESCO|1999}}|publisher=UNESCO|title=Cultural heritage and partnership |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0011/001163/116321Eo.pdf |access-date=17 August 2008}} *{{cite press release|ref={{sfnref|UNESCO|2004}}|publisher=UNESCO|title=UNESCO experts mission to Prambanan and Borobudur Heritage Sites |date=31 August 2004}} *{{cite web|date=2024|ref={{sfnref|UNESCO World Heritage Centre|2024}}|url=https://whc.unesco.org/en/list/592| title=Borobudur Temple Compounds| publisher=UNESCO| work=UNESCO World Heritage Centre| access-date=3 January 2024}} *{{cite web |ref={{sfnref|UNESCO Jakarta|2012}} |url=http://www.unesco.org/new/en/jakarta/about-this-office/single-view/news/stone_conservation_workshop_borobudur_central_java_indone/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914132130/http://www.unesco.org/new/en/jakarta/about-this-office/single-view/news/stone_conservation_workshop_borobudur_central_java_indone/ |archive-date=14 September 2017 |title=Stone Conservation Workshop, Borobudur, Central Java, Indonesia, 11-12 January 2012 funded by the Federal Republic of Germany|publisher=UNESCO Jakarta |date=16 January 2012 |access-date=8 September 2017}} *{{cite news |last=Wahyuni|first=Sri |date=28 June 2011 |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/06/28/borobudur-clean-finish-november.html |title=Borobudur clean-up to finish in November |publisher=The Jakarta Post |access-date=28 June 2012}} *{{Cite web |ref={{sfnref|Wacana Nusantara|2015}} |url=http://www.wacananusantara.org/candi-borobudur |title=Candi Borobudur, Bentuk dan Perlambang |publisher=Wacana Nusantara |date=23 September 2015 |access-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305094754/http://www.wacananusantara.org/candi-borobudur/ |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305094754/http://www.wacananusantara.org/candi-borobudur/ |deadurl=yes }} *{{cite web|ref={{sfnref|Walubi|2023}}|date=2023|website=Walubi |title=Borobudur: Candi Berbukit Kebajikan |url=http://www.walubi.or.id/waisak2004/Borobudur%20-%20Candi%20Berbukit%20Kebajikan.shtml|access-date=December 9, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100703070946/http://www.walubi.or.id/waisak2004/Borobudur%20-%20Candi%20Berbukit%20Kebajikan.shtml|archive-date=July 3, 2010|url-status=dead}} *{{cite web|ref={{sfnref|Walubi|2002}}| title=The Meaning of Procession| publisher=Walubi (Buddhist Council of Indonesia)| work=Waisak| url=http://www.walubi.or.id/waisak/waisak_emakna_prosesi.shtml| access-date=28 December 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20090211113440/http://www.walubi.or.id/waisak/waisak_emakna_prosesi.shtml| archive-date=11 February 2009| url-status=dead}} *{{cite news |last1=Watson |first1=Penny |title=How world's largest Buddhist temple in Indonesia has been reborn |url=https://www.bangkokpost.com/world/2708661 |access-date=21 December 2023 |work=Bangkok Post |date=19 December 2023}} *{{cite web|ref={{sfnref|Wonderful Indonesia|2013}}|title=Vesak Festival: A Truly Sacred Experience |publisher=Wonderful Indonesia |url=http://www.indonesia.travel/en/destination/233/borobudur/article/7/vesak-festival-a-truly-sacred-experience|date=2013 |access-date=4 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504193814/http://www.indonesia.travel/en/destination/233/borobudur/article/7/vesak-festival-a-truly-sacred-experience |archive-date=4 May 2015}} {{refend}} ==অধিক পঢ়ক== {{refbegin}} * {{cite book|title=Barabudur, history and significance of a Buddhist monument|url=https://archive.org/details/barabuurhistorys0000unse|last1=Gomez|first1=Luis O.|last2= Woodward |first2=Hiram W. |publisher=Asian Humanities Press|others=presented at the Int. Conf. on Borobudur, University of Michigan, 16–17 May 1974|year=1981|isbn=0-89581-151-0|location=Berkeley|name-list-style=amp}} * {{cite book|title=The Mysteries of Borobudur|url=https://archive.org/details/mysteriesofborob00john|author=John Miksic|publisher=Periplus|year=1999|isbn=962-593-198-8|location=Hongkong}} *{{Cite journal|last=Morton III|first=W. Brown|date=January 1983|title=Indonesia Rescues Ancient Borobudur|volume=163|issue=1 |issn=0027-9358 |oclc=643483454|journal=National Geographic (magazine)|pages=126–142}} * {{cite book|title=The symbolism of the stupa|url=https://archive.org/details/symbolismofstupa0000snod|author=Adrian Snodgrass|publisher=Cornell University|others=Southeast Asia Program |year=1985|isbn=0-87727-700-1|location=Ithaca, N.Y.}} * Klokke, Marijke. Borobudur a Mandala? IIAS Yearbook 1995, pp.&nbsp; 207. * Levin, Cecelia. "Enshrouded in Dharma and Artha: The Narrative Sequence of Borobudur's First Gallery Wall." In Materializing Southeast Asia's Past: Selected Papers from the 12th International Conference of the European Association of Southeast Asian Archaeologists, edited by Klokke Marijke J. and Degroot Véronique, 27-40. SINGAPORE: NUS Press, 2013. Accessed June 17, 2020. {{jstor|j.ctv1qv3kf.7}}. * Sundberg, Jeffrey Roger. "Considerations on the Dating of the Barabuḍur Stūpa." Bijdragen Tot De Taal-, Land- En Volkenkunde 162, no. 1 (2006): 95–132. Accessed June 17, 2020. {{jstor|27868287}}. {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons|Borobudur|বৰোবুদুৰ}} * [https://web.archive.org/web/20150514044048/http://borobudurpark.com/ বৰোবুদুৰ, প্ৰম্বানন আৰু ৰাটু বকো পাৰ্কৰ অফিচিয়েল ছাইট] * [https://www.youtube.com/watch?v=txujqGtB_6g বৰবুদুৰ মন্দিৰ চৌহদৰ চুটি তথ্যচিত্ৰ], ইউনেস্কো আৰু এন এইচ কেৰ * [https://www.youtube.com/watch?v=lWAj22H4qWg লাৰ্নিং ফ্ৰম বৰোবুদুৰ তথ্যচিত্ৰ] ইউটিউবত বৰোবুদুৰৰ [[জাতক]], ললিতবিস্তাৰ আৰু গণ্ডব্যূহৰ আখ্যানমূলক ভাস্কৰ্যৰ কাহিনী * [http://rubens.anu.edu.au/htdocs/bycountry/indonesia/borobudur/ বড়োবুদুৰৰ বিষয়ে অষ্ট্ৰেলিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা প্ৰকল্প] * [https://web.archive.org/web/20141228053135/http://masterpieces.asemus.museum/borobudur/ বৰোবুদুৰৰ লুকাই থকা ভিত্তিৰ বিশ্লেষণ] * [https://web.archive.org/web/20141106215528/http://ghn.globalheritagefund.org/?id=856%2F গ্লোবেল হেৰিটেজ নেটৱৰ্কত বৰোবুদুৰ] * [https://bimasbuddha.kemenag.go.id/borobudur/360/360/ 360° ভাৰ্চুৱেল ভ্ৰমণ, ইণ্ডোনেছিয়াৰ বৌদ্ধ সম্প্ৰদায়ৰ গাইডেন্স মহানিৰ্দেশনা] [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়াৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়াৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়াৰ পৰ্যটনস্থলী]] o4tu3c0ymeek21tqvth1b7a60zuypf3 0 114899 646324 624669 2026-10-20T20:29:01Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646324 wikitext text/x-wiki '''মূৱলুৰ ৰামমীৰথাম''' ({{lang-en|Moovalur Ramamirtham}}(১৮৮৩–১৯৬২) এগৰাকী [[তামিলনাডু|তামিল]] সমাজ সংস্কাৰক, লেখক আৰু দ্ৰাবিড় আন্দোলনৰ ৰাজনৈতিক কৰ্মী আছিল৷ তেওঁ [[মাদ্ৰাজ]] প্ৰদেশত [[দেৱদাসী]] ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰাৰ বাবে কাম কৰিছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ১৮৮৩ চনত মাদ্ৰাজ প্ৰেচিডেন্সিৰ থিৰুভাৰুৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা ৰামমীৰথমৰ ময়ুৰাম (বৰ্তমান মায়লাধুথুৰাই)ৰ ওচৰৰ এখন গাঁও মূভালুৰত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। ==সক্ৰিয়তা== তেওঁ প্ৰথমতে [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] (আই এন চি)ৰ সমৰ্থক আছিল৷ অৱশ্যে ১৯২৫ চনত তেওঁ কংগ্ৰেছ ত্যাগ কৰে৷ তাৰপিছত তেওঁ ‘পেৰিয়াৰ’ ই ভি ৰামাছামীৰ আত্মসন্মান আন্দোলনৰ সদস্য হৈছিল। ১৯৩০ চনত তেওঁ দেৱদাসী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰাৰ বাবে মুথুলক্ষ্মী ৰেড্ডীৰ আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে সমৰ্থন কৰে। ১৯৩৬ চনত তেওঁ দাচিগালিন মোছাৱলাই আল্লাধু মাধি পেট্ৰা মাইনাৰ্ছ নামৰ এখন [[উপন্যাস]] ৰচনা কৰে যিয়ে দেৱদাসীসকলৰ দুৰ্দশা উদঙাই দিয়ে। ১৯৩৭-৪০ চনৰ হিন্দী বিৰোধী আন্দোলনত তেওঁ অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ১৯৩৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ছয় সপ্তাহৰ কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল। ১৯৪৯ চনত পেৰিয়াৰৰ পৰা বিচ্ছেদ ঘটে, আৰু পেৰিয়াৰৰ আশ্ৰয়দাতা চি এন আন্নাদুৰাইয়ে আৰম্ভ কৰা দ্ৰাবিদা মুনেত্ৰ কাঝাগম (ডি এম কে) দলৰ তেওঁ সমৰ্থক হয়। ১৯৬২ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে তেওঁ ডি এম কেৰ সমৰ্থক হৈ থাকে। ==উত্তৰাধিকাৰ== তেওঁৰ উপন্যাসখনে সৃষ্টি কৰা জনসচেতনতা আৰু দেৱদাসী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰাৰ বাবে কৰা তেওঁৰ অবিৰত অভিযান, মাদ্ৰাজ দেৱদাসী (সৰ্পণ প্ৰতিৰোধ) আইন বা দেৱদাসী বিলুপ্তি বিধেয়ক গৃহীত কৰাত সহায়ক হৈছিল, যিয়ে ১৯৪৭ চনত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। তেওঁৰ স্মৃতিত ১৯৮৯ চনত তামিলনাডু চৰকাৰে দৰিদ্ৰ মহিলাসকলক আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদানৰ বাবে "মূভালুৰ ৰামমিৰথাম আম্মাল নিনাইভু বিবাহ সাহায্য আঁচনি" প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{cite book |first=Sumathy|last=Ramaswamy|year=1997|title=Passions of the tongue: language devotion in Tamil India, 1891-1970|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-520-20805-6|oclc=36084635|url=http://www.escholarship.org/editions/view?docId=ft5199n9v7&chunk.id=ch5&toc.depth=1&toc.id=ch5&brand=eschol|pages=Chapter 5}}</ref><ref name="sarkar">{{cite book|first=Tanika|last=Sarkar|year=2008|title=Women and social reform in modern India: a reader|publisher=Indiana University Press|isbn= 978-0-253-22049-3|pages=395–403|url=https://books.google.com/books?id=JLGBUEs74n4C&pg=PA397}}</ref><ref name="thorner">{{cite book|first=Alice |last=Thorner|first2=Maithreyi|last2=Krishna Raj|year=2000|title=Ideals, images, and real lives: women in literature and history|publisher=Orient Blackswan|isbn= 978-81-250-0843-9|pages=241–250|url=https://books.google.com/books?id=LO-ztHz3XTUC&pg=PA241}}</ref><ref name="anandi">{{cite journal|first = S.|last=Anandhi|title =Representing Devadasis: 'Dasigal Mosavalai' as a Radical Text|url = https://archive.org/details/economic-political-weekly_1991_26_11-12/page/739|journal=Economic and Political Weekly|volume=26|issue=11/12|pages=739–746|date=March 1991|jstor=4397430}}</ref><ref name="businessline">{{cite web|first=Shubashree|last=Desikan|url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2008/12/19/stories/2008121950050200.htm|title=Grace under fire|work= [[Business Line]]|date =19 December 2008|access-date=19 January 2010}}</ref><ref name="tngovt">{{cite web|url =http://www.tn.gov.in/schemes/swnmp/social_welfare.pdf|title=Moovalur Ramamirtham Ammayar ninaivu Marriage Assistance Scheme|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=19 January 2010}}</ref><ref name="frontline1">{{cite web|first=Parvati|last=Menon|url=http://www.hindu.com/fline/fl1816/18160740.htm|title=Of studies on Women|work=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|date=4 August 2001|access-date=19 January 2010}}</ref><ref name="frontline2">{{cite web|first=S|last=Viswanathan |url=http://www.hindu.com/fline/fl2511/stories/20080606251101400.htm|title=The Pioneers: Dr. Muthulakshmi Reddy|work=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|date=4 May 2008|access-date=19 January 2010}}</ref><ref name="sithannan">{{cite book|first=V.|last=Sithannan|year=2006|title=Immoral traffic: prostitution in India|publisher=JEYWIN Publications|isbn=978-81-905975-0-0|pages=53|url=https://books.google.com/books?id=pHXGypflBLIC&pg=PT53}}</ref><ref name="hindu1">{{cite news|last=PKR|url=http://www.hindu.com/br/2009/11/10/stories/2009111050021301.htm|title=Book Review|work=[[The Hindu]]|date=10 November 2009|access-date=19 January 2010|archivedate=7 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107123236/http://www.hindu.com/br/2009/11/10/stories/2009111050021301.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="chandrika">{{cite journal|first=G.|last=Chandhrika|title=Of Men, Women and Morals: Gender, Politics and Social Reform in Colonial South India|journal=Intersections: Gender and Sexuality in Asia and the Pacific|issue=22|date=October 2009|url=http://intersections.anu.edu.au/issue22/ganapathy.htm|access-date=19 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523205254/http://intersections.anu.edu.au/issue22/ganapathy.htm|archivedate=23 May 2010|deadurl=yes}}</ref><ref name="translation">{{cite book|first=Muvalar|last= Ramamirthammal|author2=Kalpana Kannabirān|author3=Vasantha Kannabiran|year=2003|title=Muvalur Ramamirthammal's Web of deceit: Devadasi reform in colonial India|publisher=[[Zubaan]]|isbn= 978-81-86706-63-3|pages=53|url=https://books.google.com/books?id=-kSUx6Xbq1QC&pg=PA2}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা সমাজকৰ্মী]] huwxuxxhe919xhje43sx25cr4ib221z 0 118916 646248 495567 2026-10-20T14:56:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646248 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = বেগম বদৰুনেছা আহমেদ | native_name = বেগম বদৰুন্নেসা আহমেদ | native_name_lang = bn | birth_date = ১৯০৩ | birth_place = ছিংগেইৰ উপজিলা | death_date = {{death date and age|1980|04|20|1903|df=yes}} | death_place = ঢাকা, বাংলাদেশ | nationality = বাংলাদেশী | spouse = মোছলেহুদ্দিন আহমেদ | father = মুজ্জাম হুছেইন খান | relatives = আশ্ৰাফী খানম | occupation = সমাজকৰ্মী }} '''বেগম বদৰুনেছা আহমেদ''' ({{Lang-en|Begum Badrunnessa Ahmed}} (১৯০৩ – ২০ এপ্ৰিল ১৯৮০) এগৰাকী বাংলাদেশী সমাজ কৰ্মী।<ref>{{cite book|title=Bangladesh|date=1974|publisher=Embassy of Bangladesh.|page=3|url=https://books.google.com/books?id=OHAwAQAAIAAJ&q=%22Begum+Badrunnessa+Ahmed%22|accessdate=1 November 2017|language=en}}</ref><ref name=bpedia>{{cite book |last=Islam |first=Sirajul |year=2012 |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |chapter=Ahmed, Begum Badrunnessa |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahmed,_Begum_Badrunnessa |editor2-first=Muazzam |editor2-last=Khan |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250221124302/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ahmed,_Begum_Badrunnessa |archivedate=2025-02-21 |access-date=2025-03-22}}</ref> ==জীৱনী== === প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা === ১৯০৩ চনত তদানীন্তন ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ মাণিকগঞ্জ জিলাৰ চিংগাইৰত পৰিল জমিদাৰ পৰিয়ালত আহমেদৰ জন্ম হৈছিল। কলকাতাৰ ব্যৱসায়ী মোছলেহুদ্দিন আহমেদৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। বিয়াৰ পিছত তেওঁ কলকাতালৈ গুচি যায় আৰু তাতেই তেওঁ নাৰী শিক্ষাৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কাম কৰে।<ref name=bpedia/> === কৰ্মজীৱন === ১৯৩০ চনত আহমেদে আব্দুল্লা চুহৰাৱাৰ্ডি বালিকা বিদ্যালয়ৰ পৰিচালনা সমিতিত যোগদান কৰে। ১৯৪৬ চনৰ ডাইৰেক্ট একচন দিৱসৰ দিনা কলকাতাত সংঘটিত হোৱা গোষ্ঠী-সংঘৰ্ষৰ সময়ত কলকাতাৰ মিৰ্জাপুৰ ষ্ট্ৰীটত ধৰ্মীয় সংঘৰ্ষ ৰোধৰ বাবে তেওঁ কাম কৰিছিল। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত ১৯৫১ চনত তেওঁ পূব পাকিস্তানৰ ঢাকাৰ গেণ্ডাৰিয়ালৈ গুচি যায়। গেণ্ডাৰিয়া প্ৰাথমিক বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে বুলবুল একাডেমী অৱ ফাইন আৰ্টছৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য আছিল। তেওঁ অল পাকিস্তান মহিলা সন্থাৰ সদস্য আছিল। ১৯৬০ চনত আহমেদে মুছলিম গাৰ্লছ হাইস্কুলত শিক্ষকতা জীৱন আৰম্ভ কৰে।<ref name=bpedia/> ==মৃত্যু আৰু উত্তৰাধিকাৰ == ১৯৮০ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত ঢাকাত আহমেদৰ মৃত্যু হয় আৰু আজিমপুৰ কবৰস্থানত তেওঁক সমাধিস্থ কৰা হয়।<ref name=bpedia/> ১৯৬৯ চনত পূব পাকিস্তানত হোৱা বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ এৰি দিয়া তামঘা-ই-পাকিস্তান বঁটা লাভ কৰে।<ref name=bpedia/> তেওঁৰ ভতিজী আশ্ৰাফী খানাম বংগত ৰেকৰ্ডিং কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা মুছলমান সংগীতজ্ঞ আছিল।<ref>{{cite book |last=Islam |first=Sirajul |year=2012 |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |chapter=Khanam, Ashrafi |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khanam,_Ashrafi |editor2-first=Muazzam |editor2-last=Khan |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250219141051/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khanam,_Ashrafi |archivedate=2025-02-19 |access-date=2025-03-22}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী]] bblknlax0dcd5a1egp6osj2fh1auhwt 0 121273 646403 504561 2026-10-21T04:47:35Z Ananya Taye 28065 646403 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = দেৱান | altname = দেহান, কাছাৰৰ উপভাষা | nativename = দেহান | pronunciation = {{IPA|/dɛwan/}} | ethnicity = [[দেহান মানুহ]] ([[কাছাৰ]]ৰ [[কোচ জাতি|কোচ-ৰাজবংশী]]) | states = [[অসম]], [[ভাৰত]] | region = [[বৰাক উপত্যকা]] | speakers = ৫০০০-৮০০০+<ref>{{harv|Singha|2017|p=2}}</ref><ref>{{harv|Goswami|2015|p=12}}</ref> | ref = | date = | familycolor = ভাৰত-ইউৰোপীয়া | fam2 = [[ভাৰত-ইৰাণী ভাষা|ভাৰত-ইৰাণী]] | fam3 = [[ভাৰত-আৰ্য্য ভাষা|ভাৰত-আৰ্য্য]] | fam4 = [[পূব ভাৰত-আৰ্য্য ভাষা|পূব]] | fam5 = [[অসমীয়া-বঙালী ভাষা|অসমীয়া-বঙালী]] | fam6 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | script = [[অসমীয়া বৰ্ণমালা]] | map = File: Assamese varieties.svg | mapcaption = {{fontcolor|#C6B839|সোণালী ৰঙেৰে}} দেৱান উপভাষা কোৱা ঠাই। | isoexception = দোৱান }} '''দেৱান''', '''দেহান,''' বা '''কাছাৰী উপভাষা''' হৈছে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ভাষাৰ এটা আঞ্চলিক প্ৰকাৰ, যাক ঘাইকৈ [[বৰাক উপত্যকা]] [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ জিলাত]] কোৱা হয়।<ref>{{Harvard citation|Baruah|1999|p=55-56}}</ref><ref>"the Cachar dialect is closely related to the Kamrupi dialect and the Standard Assamese" {{Harvard citation|Bhattacharya|2003|p=11}}</ref><ref>{{Harvard citation|Goswami|1970|p=187}}</ref> দেৱান উপভাষা কোৱা লোকসকল ঘাইকৈ বৰাক নৈৰ পূব অংশৰ দহখন গাঁৱত পোৱা যায় যিকেইখন হ’ল হৰিনগৰ, জাপিৰবন, লেবুৰবন, গৰৰবন, দেৱান (লাবক) বা দেৱান বস্তি, নাৰায়ণপুৰ, লাৰ্চিংপাৰ, থালিগ্ৰাম, লখিচৰা আৰু দিগলী। দেৱান উপভাষা কোৱা লোকসকল একেটা জিলাত থাকিলেও তেওঁলোক ভিন ভিন ঠাইত সিঁচৰতি হৈ আছে। দহখন গাঁৱৰ ভিতৰত, জাপিৰবন হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু জনবহুল।<ref>{{Harvard citation|Singha|2017|p=2}}</ref> [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বাহিৰেও দেৱান উপভাষাৰ শব্দ আৰু ভাষিক বৈশিষ্ট্যবোৰ [[ছিলঠীয়া ভাষা|চিলঠীয়া]] আৰু [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]]তো কিছু দেখিবলৈ পোৱা যায়, যিটো ওচৰ সম্বন্ধৰ উপৰিও কেইবাশতিকাৰ পৰা সম্পৰ্কত থকাত হৈছে। দেৱান উপভাষা অসমীয়াৰ কামৰূপীয়া আৰু মান্য উপভাষাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>{{Harvard citation|Singha|2017|p=2}}</ref><ref>{{Harvard citation|Bhattacharya|2003|p=11}}</ref> ==ইতিহাস== বৰাক উপত্যকাৰ সম্প্ৰদায়সমূহৰ ভিতৰত, দেৱানসকল প্ৰাৰম্ভিক বসতি কৰাসকলৰ ভিতৰত পৰে, কিয়নো তেওঁলোকৰ বসতি ১৬শ শতিকাতেই আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁলোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰী। [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] কাছাৰৰ ভৈয়াম জয় কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকে কাছাৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ মাজৰ কিছুমানে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকালৈ ঘূৰি অহা নাছিল আৰু কাছৰক তেওঁলোকৰ স্থায়ী বাসস্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। চিলৰায়ে [[মাইবং]], [[মণিপুৰ]], জয়ন্তীয়া ৰাজ্য, [[চিলেট|শ্ৰীহট্ট]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ মাজেৰে অভিযান চলাইছিল আৰু অৱশেষত ১৫৬২ চনত কাছাৰৰ ভৈয়ামখিনি [[কমতা ৰাজ্য|কোচ ৰাজ্যৰ]] লগত লগ লগাইছিল। পিছলৈ খাছপুৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা কোচ শাসিত এলেকা এটা সৰু জমিদাৰীলৈ কমি গৈছিল।<ref>{{Harvard citation|Goswami|2015}}</ref> বৰাক উপত্যকাৰ কোচ-ৰাজবংশীসকল দেহান বুলি ঘাইকৈ জনা যায়। প্ৰথমতে তেওঁলোকৰ বসতি আছিল খাছপুৰৰ আশে-পাশে কিন্তু পিছলৈ, বিভিন্ন সামাজিক-ৰাজনৈতিক বাধ্যকতাৰ বাবে, তেওঁলোকে ভিন ভিন গাঁৱলৈ সিঁচৰতি হৈছিল।<ref>{{Harvard citation|Goswami|2015|p=11-12}}</ref> == ৰূপতত্ত্ব == === সৰ্বনাম === {{col-begin}} {{col-break}} {| {{table}} |+ Personal pronouns<ref>{{harv|Singha|2017|p=270}}</ref> ! colspan="4" | ! nominative ! accusative ! genitive |- ! rowspan="2" | 1st<br />person ! colspan="3" | singular | {{lang|as|মই}} | {{lang|as|মোক}} | {{lang|as|মোৰ}} |- ! colspan="3" | plural | {{lang|as|আমি}} | {{lang|as|আমাক}} | {{lang|as|আমাৰ}} |- ! rowspan="2" | 2nd<br />person ! colspan="3" | singular | {{lang|as|তই}} | {{lang|as|তোক}} | {{lang|as|তোৰ}} |- ! colspan="3" | plural | {{lang|as|তুমি}} | {{lang|as|তুমাক}} | {{lang|as|তুমাৰ}} |- ! rowspan="6" | 3rd<br />person ! rowspan="4" | sg ! rowspan="2" | prox ! m | {{lang|as|ই}} | {{lang|as|ইয়াক}} | {{lang|as|ইয়াৰ}} |- ! f | | | |- ! rowspan="2" | dist ! m | {{lang|as|সি}} | {{lang|as|সিয়াক}} | {{lang|as|সিয়াৰ}} |- ! f | {{lang|as|তাই}} | {{lang|as|তাইক}} | {{lang|as|তাইৰ}} |- ! colspan="2" rowspan="2" | pl ! prox | | | |- ! dist | {{lang|as|সেলোক}}, {{lang|as|সিলোক}} | {{lang|as|সেলোকক}}, {{lang|as|সিলোকক}} | {{lang|as|সেলোকৰ}}, {{lang|as|সিলোকৰ}} |} {{col-end}} ==টোকা== {{Notelist}} {{Reflist|30em}} ==তথ্য উৎস== {{refbegin}} * {{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramodchandra |year=2003 |title=Aspects of North East Indian languages|publisher=Anundoram Borooah Institute of Language, Art & Culture, Assam}} * {{cite book |last=Singha |first=S. Sulochana |year=2017 |title=A DESCRIPTIVE GRAMMAR OF DHIYAN|type=PhD |publisher=Assam University |hdl=10603/367781 |url=http://hdl.handle.net/10603/367781}} * {{cite book |last=Baruah |first=Binita |year=1999 |title=Sibsagar dialect: A socio-linguistic study|type=PhD |publisher=Cotton college}} * {{cite book |last=Goswami |first=Upendranath |year=1970 |title=ভাষা-বিজ্ঞান|publisher=Gauhati university|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451730/page/n3/mode/2up}} * {{cite book |last=Goswami |first=Dey |year=2015 |title=Identity formation through oral narratives: A case study of the Koch-Rajbongshis of Barak valley|publisher=Assam university}} {{refend}} [[Category:Eastern Indo-Aryan languages]] [[Category:Languages of Assam]] [[Category:Assamese language]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:Languages without Glottolog code]] [[শ্ৰেণী:Language articles with speaker number undated]] nek7mhpl6g3er7vp9utd71qtgen8bym 646404 646403 2026-10-21T04:48:36Z Ananya Taye 28065 646404 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = দেৱান | altname = দেহান, কাছাৰৰ উপভাষা | nativename = দেহান | pronunciation = {{IPA|/dɛwan/}} | ethnicity = দেহান মানুহ ([[কাছাৰ]]ৰ [[কোচ জাতি|কোচ-ৰাজবংশী]]) | states = [[অসম]], [[ভাৰত]] | region = [[বৰাক উপত্যকা]] | speakers = ৫০০০-৮০০০+<ref>{{harv|Singha|2017|p=2}}</ref><ref>{{harv|Goswami|2015|p=12}}</ref> | ref = | date = | familycolor = ভাৰত-ইউৰোপীয়া | fam2 = ভাৰত-ইৰাণী | fam3 = ভাৰত-আৰ্য্য | fam4 = পূব | fam5 = [[অসমীয়া-বঙালী ভাষা|অসমীয়া-বঙালী]] | fam6 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | script = [[অসমীয়া বৰ্ণমালা]] | map = File: Assamese varieties.svg | mapcaption = {{fontcolor|#C6B839|সোণালী ৰঙেৰে}} দেৱান উপভাষা কোৱা ঠাই। | isoexception = দোৱান }} '''দেৱান''', '''দেহান,''' বা '''কাছাৰী উপভাষা''' হৈছে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ভাষাৰ এটা আঞ্চলিক প্ৰকাৰ, যাক ঘাইকৈ [[বৰাক উপত্যকা]] [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ জিলাত]] কোৱা হয়।<ref>{{Harvard citation|Baruah|1999|p=55-56}}</ref><ref>"the Cachar dialect is closely related to the Kamrupi dialect and the Standard Assamese" {{Harvard citation|Bhattacharya|2003|p=11}}</ref><ref>{{Harvard citation|Goswami|1970|p=187}}</ref> দেৱান উপভাষা কোৱা লোকসকল ঘাইকৈ বৰাক নৈৰ পূব অংশৰ দহখন গাঁৱত পোৱা যায় যিকেইখন হ’ল হৰিনগৰ, জাপিৰবন, লেবুৰবন, গৰৰবন, দেৱান (লাবক) বা দেৱান বস্তি, নাৰায়ণপুৰ, লাৰ্চিংপাৰ, থালিগ্ৰাম, লখিচৰা আৰু দিগলী। দেৱান উপভাষা কোৱা লোকসকল একেটা জিলাত থাকিলেও তেওঁলোক ভিন ভিন ঠাইত সিঁচৰতি হৈ আছে। দহখন গাঁৱৰ ভিতৰত, জাপিৰবন হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু জনবহুল।<ref>{{Harvard citation|Singha|2017|p=2}}</ref> [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বাহিৰেও দেৱান উপভাষাৰ শব্দ আৰু ভাষিক বৈশিষ্ট্যবোৰ [[ছিলঠীয়া ভাষা|চিলঠীয়া]] আৰু [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]]তো কিছু দেখিবলৈ পোৱা যায়, যিটো ওচৰ সম্বন্ধৰ উপৰিও কেইবাশতিকাৰ পৰা সম্পৰ্কত থকাত হৈছে। দেৱান উপভাষা অসমীয়াৰ কামৰূপীয়া আৰু মান্য উপভাষাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>{{Harvard citation|Singha|2017|p=2}}</ref><ref>{{Harvard citation|Bhattacharya|2003|p=11}}</ref> ==ইতিহাস== বৰাক উপত্যকাৰ সম্প্ৰদায়সমূহৰ ভিতৰত, দেৱানসকল প্ৰাৰম্ভিক বসতি কৰাসকলৰ ভিতৰত পৰে, কিয়নো তেওঁলোকৰ বসতি ১৬শ শতিকাতেই আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁলোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰী। [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] কাছাৰৰ ভৈয়াম জয় কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকে কাছাৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ মাজৰ কিছুমানে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকালৈ ঘূৰি অহা নাছিল আৰু কাছৰক তেওঁলোকৰ স্থায়ী বাসস্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। চিলৰায়ে [[মাইবং]], [[মণিপুৰ]], জয়ন্তীয়া ৰাজ্য, [[চিলেট|শ্ৰীহট্ট]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ মাজেৰে অভিযান চলাইছিল আৰু অৱশেষত ১৫৬২ চনত কাছাৰৰ ভৈয়ামখিনি [[কমতা ৰাজ্য|কোচ ৰাজ্যৰ]] লগত লগ লগাইছিল। পিছলৈ খাছপুৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা কোচ শাসিত এলেকা এটা সৰু জমিদাৰীলৈ কমি গৈছিল।<ref>{{Harvard citation|Goswami|2015}}</ref> বৰাক উপত্যকাৰ কোচ-ৰাজবংশীসকল দেহান বুলি ঘাইকৈ জনা যায়। প্ৰথমতে তেওঁলোকৰ বসতি আছিল খাছপুৰৰ আশে-পাশে কিন্তু পিছলৈ, বিভিন্ন সামাজিক-ৰাজনৈতিক বাধ্যকতাৰ বাবে, তেওঁলোকে ভিন ভিন গাঁৱলৈ সিঁচৰতি হৈছিল।<ref>{{Harvard citation|Goswami|2015|p=11-12}}</ref> == ৰূপতত্ত্ব == === সৰ্বনাম === {{col-begin}} {{col-break}} {| {{table}} |+ Personal pronouns<ref>{{harv|Singha|2017|p=270}}</ref> ! colspan="4" | ! nominative ! accusative ! genitive |- ! rowspan="2" | 1st<br />person ! colspan="3" | singular | {{lang|as|মই}} | {{lang|as|মোক}} | {{lang|as|মোৰ}} |- ! colspan="3" | plural | {{lang|as|আমি}} | {{lang|as|আমাক}} | {{lang|as|আমাৰ}} |- ! rowspan="2" | 2nd<br />person ! colspan="3" | singular | {{lang|as|তই}} | {{lang|as|তোক}} | {{lang|as|তোৰ}} |- ! colspan="3" | plural | {{lang|as|তুমি}} | {{lang|as|তুমাক}} | {{lang|as|তুমাৰ}} |- ! rowspan="6" | 3rd<br />person ! rowspan="4" | sg ! rowspan="2" | prox ! m | {{lang|as|ই}} | {{lang|as|ইয়াক}} | {{lang|as|ইয়াৰ}} |- ! f | | | |- ! rowspan="2" | dist ! m | {{lang|as|সি}} | {{lang|as|সিয়াক}} | {{lang|as|সিয়াৰ}} |- ! f | {{lang|as|তাই}} | {{lang|as|তাইক}} | {{lang|as|তাইৰ}} |- ! colspan="2" rowspan="2" | pl ! prox | | | |- ! dist | {{lang|as|সেলোক}}, {{lang|as|সিলোক}} | {{lang|as|সেলোকক}}, {{lang|as|সিলোকক}} | {{lang|as|সেলোকৰ}}, {{lang|as|সিলোকৰ}} |} {{col-end}} ==টোকা== {{Notelist}} {{Reflist|30em}} ==তথ্য উৎস== {{refbegin}} * {{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramodchandra |year=2003 |title=Aspects of North East Indian languages|publisher=Anundoram Borooah Institute of Language, Art & Culture, Assam}} * {{cite book |last=Singha |first=S. Sulochana |year=2017 |title=A DESCRIPTIVE GRAMMAR OF DHIYAN|type=PhD |publisher=Assam University |hdl=10603/367781 |url=http://hdl.handle.net/10603/367781}} * {{cite book |last=Baruah |first=Binita |year=1999 |title=Sibsagar dialect: A socio-linguistic study|type=PhD |publisher=Cotton college}} * {{cite book |last=Goswami |first=Upendranath |year=1970 |title=ভাষা-বিজ্ঞান|publisher=Gauhati university|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451730/page/n3/mode/2up}} * {{cite book |last=Goswami |first=Dey |year=2015 |title=Identity formation through oral narratives: A case study of the Koch-Rajbongshis of Barak valley|publisher=Assam university}} {{refend}} [[Category:Eastern Indo-Aryan languages]] [[Category:Languages of Assam]] [[Category:Assamese language]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:Languages without Glottolog code]] [[শ্ৰেণী:Language articles with speaker number undated]] ibud4vj0rp54rh47ryswssln18uufrr 646405 646404 2026-10-21T04:48:52Z Ananya Taye 28065 646405 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = দেৱান | altname = দেহান, কাছাৰৰ উপভাষা | nativename = দেহান | pronunciation = {{IPA|/dɛwan/}} | ethnicity = দেহান মানুহ ([[কাছাৰ]]ৰ কোচ-ৰাজবংশী) | states = [[অসম]], [[ভাৰত]] | region = [[বৰাক উপত্যকা]] | speakers = ৫০০০-৮০০০+<ref>{{harv|Singha|2017|p=2}}</ref><ref>{{harv|Goswami|2015|p=12}}</ref> | ref = | date = | familycolor = ভাৰত-ইউৰোপীয়া | fam2 = ভাৰত-ইৰাণী | fam3 = ভাৰত-আৰ্য্য | fam4 = পূব | fam5 = [[অসমীয়া-বঙালী ভাষা|অসমীয়া-বঙালী]] | fam6 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | script = [[অসমীয়া বৰ্ণমালা]] | map = File: Assamese varieties.svg | mapcaption = {{fontcolor|#C6B839|সোণালী ৰঙেৰে}} দেৱান উপভাষা কোৱা ঠাই। | isoexception = দোৱান }} '''দেৱান''', '''দেহান,''' বা '''কাছাৰী উপভাষা''' হৈছে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] ভাষাৰ এটা আঞ্চলিক প্ৰকাৰ, যাক ঘাইকৈ [[বৰাক উপত্যকা]] [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ জিলাত]] কোৱা হয়।<ref>{{Harvard citation|Baruah|1999|p=55-56}}</ref><ref>"the Cachar dialect is closely related to the Kamrupi dialect and the Standard Assamese" {{Harvard citation|Bhattacharya|2003|p=11}}</ref><ref>{{Harvard citation|Goswami|1970|p=187}}</ref> দেৱান উপভাষা কোৱা লোকসকল ঘাইকৈ বৰাক নৈৰ পূব অংশৰ দহখন গাঁৱত পোৱা যায় যিকেইখন হ’ল হৰিনগৰ, জাপিৰবন, লেবুৰবন, গৰৰবন, দেৱান (লাবক) বা দেৱান বস্তি, নাৰায়ণপুৰ, লাৰ্চিংপাৰ, থালিগ্ৰাম, লখিচৰা আৰু দিগলী। দেৱান উপভাষা কোৱা লোকসকল একেটা জিলাত থাকিলেও তেওঁলোক ভিন ভিন ঠাইত সিঁচৰতি হৈ আছে। দহখন গাঁৱৰ ভিতৰত, জাপিৰবন হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু জনবহুল।<ref>{{Harvard citation|Singha|2017|p=2}}</ref> [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] বাহিৰেও দেৱান উপভাষাৰ শব্দ আৰু ভাষিক বৈশিষ্ট্যবোৰ [[ছিলঠীয়া ভাষা|চিলঠীয়া]] আৰু [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]]তো কিছু দেখিবলৈ পোৱা যায়, যিটো ওচৰ সম্বন্ধৰ উপৰিও কেইবাশতিকাৰ পৰা সম্পৰ্কত থকাত হৈছে। দেৱান উপভাষা অসমীয়াৰ কামৰূপীয়া আৰু মান্য উপভাষাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>{{Harvard citation|Singha|2017|p=2}}</ref><ref>{{Harvard citation|Bhattacharya|2003|p=11}}</ref> ==ইতিহাস== বৰাক উপত্যকাৰ সম্প্ৰদায়সমূহৰ ভিতৰত, দেৱানসকল প্ৰাৰম্ভিক বসতি কৰাসকলৰ ভিতৰত পৰে, কিয়নো তেওঁলোকৰ বসতি ১৬শ শতিকাতেই আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁলোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ পৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰী। [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] কাছাৰৰ ভৈয়াম জয় কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকে কাছাৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ মাজৰ কিছুমানে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকালৈ ঘূৰি অহা নাছিল আৰু কাছৰক তেওঁলোকৰ স্থায়ী বাসস্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। চিলৰায়ে [[মাইবং]], [[মণিপুৰ]], জয়ন্তীয়া ৰাজ্য, [[চিলেট|শ্ৰীহট্ট]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ মাজেৰে অভিযান চলাইছিল আৰু অৱশেষত ১৫৬২ চনত কাছাৰৰ ভৈয়ামখিনি [[কমতা ৰাজ্য|কোচ ৰাজ্যৰ]] লগত লগ লগাইছিল। পিছলৈ খাছপুৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা কোচ শাসিত এলেকা এটা সৰু জমিদাৰীলৈ কমি গৈছিল।<ref>{{Harvard citation|Goswami|2015}}</ref> বৰাক উপত্যকাৰ কোচ-ৰাজবংশীসকল দেহান বুলি ঘাইকৈ জনা যায়। প্ৰথমতে তেওঁলোকৰ বসতি আছিল খাছপুৰৰ আশে-পাশে কিন্তু পিছলৈ, বিভিন্ন সামাজিক-ৰাজনৈতিক বাধ্যকতাৰ বাবে, তেওঁলোকে ভিন ভিন গাঁৱলৈ সিঁচৰতি হৈছিল।<ref>{{Harvard citation|Goswami|2015|p=11-12}}</ref> == ৰূপতত্ত্ব == === সৰ্বনাম === {{col-begin}} {{col-break}} {| {{table}} |+ Personal pronouns<ref>{{harv|Singha|2017|p=270}}</ref> ! colspan="4" | ! nominative ! accusative ! genitive |- ! rowspan="2" | 1st<br />person ! colspan="3" | singular | {{lang|as|মই}} | {{lang|as|মোক}} | {{lang|as|মোৰ}} |- ! colspan="3" | plural | {{lang|as|আমি}} | {{lang|as|আমাক}} | {{lang|as|আমাৰ}} |- ! rowspan="2" | 2nd<br />person ! colspan="3" | singular | {{lang|as|তই}} | {{lang|as|তোক}} | {{lang|as|তোৰ}} |- ! colspan="3" | plural | {{lang|as|তুমি}} | {{lang|as|তুমাক}} | {{lang|as|তুমাৰ}} |- ! rowspan="6" | 3rd<br />person ! rowspan="4" | sg ! rowspan="2" | prox ! m | {{lang|as|ই}} | {{lang|as|ইয়াক}} | {{lang|as|ইয়াৰ}} |- ! f | | | |- ! rowspan="2" | dist ! m | {{lang|as|সি}} | {{lang|as|সিয়াক}} | {{lang|as|সিয়াৰ}} |- ! f | {{lang|as|তাই}} | {{lang|as|তাইক}} | {{lang|as|তাইৰ}} |- ! colspan="2" rowspan="2" | pl ! prox | | | |- ! dist | {{lang|as|সেলোক}}, {{lang|as|সিলোক}} | {{lang|as|সেলোকক}}, {{lang|as|সিলোকক}} | {{lang|as|সেলোকৰ}}, {{lang|as|সিলোকৰ}} |} {{col-end}} ==টোকা== {{Notelist}} {{Reflist|30em}} ==তথ্য উৎস== {{refbegin}} * {{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramodchandra |year=2003 |title=Aspects of North East Indian languages|publisher=Anundoram Borooah Institute of Language, Art & Culture, Assam}} * {{cite book |last=Singha |first=S. Sulochana |year=2017 |title=A DESCRIPTIVE GRAMMAR OF DHIYAN|type=PhD |publisher=Assam University |hdl=10603/367781 |url=http://hdl.handle.net/10603/367781}} * {{cite book |last=Baruah |first=Binita |year=1999 |title=Sibsagar dialect: A socio-linguistic study|type=PhD |publisher=Cotton college}} * {{cite book |last=Goswami |first=Upendranath |year=1970 |title=ভাষা-বিজ্ঞান|publisher=Gauhati university|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.451730/page/n3/mode/2up}} * {{cite book |last=Goswami |first=Dey |year=2015 |title=Identity formation through oral narratives: A case study of the Koch-Rajbongshis of Barak valley|publisher=Assam university}} {{refend}} [[Category:Eastern Indo-Aryan languages]] [[Category:Languages of Assam]] [[Category:Assamese language]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:Languages without Glottolog code]] [[শ্ৰেণী:Language articles with speaker number undated]] lj2iaox0kx7jv7ce1i9102tbv6ohdq2 0 121496 646244 626652 2026-10-20T13:45:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646244 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Bartolomeu Dias, South Africa House (cut).JPG | caption = লণ্ডনৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ উচ্চ আয়োগত ডায়েছৰ মূৰ্তি | other_names = বাৰ্থোলমিউ ডিয়াজ | birth_date = আনুমানিক ১৪৫০ | birth_place = ফাৰো জিলা, পৰ্টুগাল | death_date = {{death date|1500|05|29|df=y}} (মোটামুটি ৫০ বছৰ) | death_place = দক্ষিণ আটলাণ্টিক মহাসাগৰ, কেপ অৱ গুড হোপৰ ওচৰত | nationality = পৰ্টুগীজ | occupation = নাৱিক আৰু আৱিস্কাৰক | known_for = আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত ভ্ৰমণ কৰা প্ৰথমজন ইউৰোপীয় নাৱিক }} '''বাৰ্টলমিউ ডিয়াজ''' ({{lang-en| Bartolomeu Dias; আনুমানিক ১৪৫০ – ২৯ মে' ১৫০০}}) এগৰাকী পৰ্তুগীজ নাৱিক আৰু অভিযাত্ৰী আছিল। ১৪৮৮ চনত তেওঁ আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত পৰিভ্ৰমণ কৰা আৰু জাহাজৰ বাবে দক্ষিণ দিশৰ আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ পথটো আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ বহু পশ্চিমে মুকলি সাগৰত অৱস্থিত বুলি প্ৰমাণ কৰা প্ৰথমজন ইউৰোপীয় নাৱিক হিচাপে পৰিগণিত হয়। তেওঁৰ আৱিষ্কাৰসমূহ পিছত [[ভাস্কো দা গামা]]ই ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ মাজত সাগৰীয় পথ স্থাপনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ১৪৫০ চনৰ আশে-পাশে পৰ্তুগালৰ ফাৰো জিলাত বাৰ্টলমিউ ডায়েছৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পৰিয়ালৰ সৈতে সাগৰৰ সম্পৰ্ক আছিল আৰু তেওঁৰ অন্যতম পূৰ্বপুৰুষ ডিনিছ ডায়েছে ১৪৪০ চনত আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ সন্ধান কৰিছিল আৰু ১৪৪৫ চনত আজিৰ চেনেগালত কেপ-ভাৰ্ট উপদ্বীপ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।{{sfn |Oakley |2003}} তেওঁৰ জীৱনী বিচাৰি উলিওৱাটো জটিল কাৰণ একে নামৰ কেইবাজনো সমসাময়িক পৰ্তুগীজ নাৱিকৰ অস্তিত্ব পোৱা গৈছিল।<ref>Dutra 2007</ref> ১৪৮১ চনত ডিয়জে ডিঅ'গো ডি আজাম্বুজাৰ নেতৃত্বত গিনি উপসাগৰত চাও জৰ্জ দা মিনা নামৰ এটা দুৰ্গ আৰু বাণিজ্যিক চকী নিৰ্মাণৰ বাবে অভিযান চলায়।<ref>Ravenstein 2010 pp. 1–2</ref> পৰোক্ষ প্ৰমাণেও ডিঅ'গো কাওৰ প্ৰথম অভিযানত (১৪৮২–১৪৮৪) আফ্ৰিকা উপকূলৰ পৰা কংগো নদীলৈ তেওঁৰ সম্ভাৱ্য অংশগ্ৰহণৰ কথাও আঙুলিয়াই দিয়ে।<ref>Ravenstein 2010 p. 6</ref> ==আফ্ৰিকাৰ চতুৰ্দিশ ভ্ৰমণ== ১৪৮৬ চনত তেওঁ সম্ভৱ ৰজাৰ ঘৰৰ অশ্বাৰোহী আৰু ৰাজকীয় গুদামৰ অধীক্ষক আছিল; সেই বছৰৰ ১০ অক্টোবৰত তেওঁ পৰ্তুগালৰ ৰজা দ্বিতীয় জনৰ পৰা "আগন্তুক সেৱা"ৰ বাবে ৬০০০ ৰেইছৰ বাৰ্ষিকী লাভ কৰে; আৰু ইয়াৰ পিছত কোনোবা এটা সময়ত (সম্ভৱতঃ পৰম্পৰাগত তাৰিখ ১৪৮৬ চনৰ পৰিৱৰ্তে ১৪৮৬ চনৰ জুলাই বা আগষ্ট মাহত) তেওঁ তিনিখন জাহাজ লৈ লিছবন এৰি ডিঅ'গো কাওৱে উল্লেখযোগ্যভাৱে আগুৱাই নিয়া অভিযান আফ্ৰিকাৰ অন্বেষণৰ কাম আগবঢ়াই নিলে। ডিয়াজৰ বিৰুদ্ধেও প্ৰেষ্টাৰ জন নামৰ এজন কিংবদন্তি ব্যক্তিক বিচাৰি উলিওৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছিল, যিজনক ইউৰোপৰ বাহিৰৰ কোনোবা এটা ৰাজ্যৰ শক্তিশালী খ্ৰীষ্টান শাসক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, সম্ভৱতঃ আফ্ৰিকাৰ অভ্যন্তৰীণ অঞ্চলত। ডিয়াজক প্ৰায় ৫০ টনকৈ ওজনৰ দুখন কেৰাভেল (চাও ক্ৰিষ্টোভাও আৰু চাও পাণ্টেলিয়াও) আৰু তেওঁৰ ভাতৃ ডিঅ’গোৰ অধিনায়কত্বত বৰ্গক্ষেত্ৰাকাৰ ৰিগযুক্ত যোগান জাহাজ যোগান ধৰা হৈছিল। তেওঁ সেই সময়ৰ কিছুমান আগশাৰীৰ পাইলট নিযুক্তি দিয়ে, য'ত আছিল পেৰো ডি এলেনকুৱেৰ আৰু জোয়াও ডি চেণ্টিয়াগো, যিসকলে পূৰ্বে কাওৰ সৈতে জাহাজ চলাইছিল।<ref>Oakley 2003</ref><ref>Crowley 2015, pp. 17–19</ref> এই ঐতিহাসিক যাত্ৰাৰ বিশদ বিৱৰণৰ কোনো সমসাময়িক নথি পোৱা নাই, কিয়নো ১৭৫৫ চনৰ লিছবন ভূমিকম্প আৰু তাৰ পিছৰ চুনামীত প্ৰায় সকলো সামুদ্ৰিক ৰেকৰ্ড ধ্বংস হৈছিল। উপলব্ধ তথ্যৰ বহুখিনি ষোড়শ শতিকাৰ ইতিহাসবিদ জোয়াও ডি বাৰোছৰ পৰা পোৱা গৈছে, যিয়ে ষাঠি বছৰৰ পিছত এই যাত্ৰাৰ বিষয়ে লিখিছিল।<ref>Crowley 2015, pp. 17–19</ref> [[File: Diaz on his voyage to the cape.jpg|thumb|১৪৮৮ চনত ডিয়াজে (''চাও ক্ৰিষ্টোভাও'' আৰু ''চাও পান্টালেয়াও)'' কেপ অৱ গুড হোপ পাৰ হ'বলৈ ব্যৱহাৰ কৰা দুটা কেৰাভেলৰ চিত্ৰ।]] ১৪৮৭ চনৰ জুলাই মাহত বা তাৰ আশে-পাশে এই সৰু বহৰখনে লিছবন এৰি থৈ যায়। তেওঁৰ পূৰ্বৰ কাওৰ দৰেই ডিয়াজেও পেড্ৰ'ৰ এটা গোট কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিছিল, উল্লেখযোগ্য স্থলপথত তেওঁৰ অগ্ৰগতি চিহ্নিত কৰিবলৈ শিলৰ খুঁটা খোদিত কৰিছিল। লগতে জাহাজখনত আছিল কাওৱে অপহৰণ কৰি পৰ্তুগীজ ভাষা শিকাই থকা ছয়জন আফ্ৰিকান আছিল। ডিয়াজে তেওঁলোকক আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ বিভিন্ন স্থানত থৈ যোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল যাতে তেওঁলোকে পৰ্তুগীজ ৰাজ্যৰ ভৱিষ্যৎৰ সাক্ষ্য দিব পাৰে আৰু প্ৰেষ্টাৰ জনৰ সম্ভাৱ্য অৱস্থানৰ বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিব পাৰে।<ref>Crowley 2015, pp. 17–19</ref> এই অভিযানটোৱে পোনে পোনে কংগোলৈ যাত্ৰা কৰিছিল আৰু আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ তললৈ অধিক সাৱধানে আগবাঢ়িছিল, প্ৰায়ে কেথলিক গীৰ্জাৰ কেলেণ্ডাৰত সন্মানিত সন্তসকলৰ নামেৰে উল্লেখযোগ্য ভৌগোলিক অৱয়বসমূহৰ নামকৰণ কৰিছিল। যেতিয়া তেওঁলোকে আজিৰ এংগোলাৰ পৰ্টো আলেকজেণ্ডাৰত লংঘন কৰিছিল, তেতিয়া ডিয়াজে যোগান দিবলৈ ৰখা জাহাজখন এৰি থৈ গৈছিল যাতে পিছলৈ উভতি অহাৰ যাত্ৰাত ই তেওঁলোকক পুনৰ যোগান ধৰিব পাৰে। ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ডিয়াজে কাওৱে পোৱা আটাইতকৈ দূৰৈৰ বিন্দুটো পাৰ হৈ গৈছিল আৰু ১৪৮৭ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত তেওঁ গলফো দা কনচেইচ' (বৰ্তমানৰ ৱালভিছ বে, নামিবিয়া)ত উপস্থিত হয়। নামিবিয়াৰ উপকূলৰ কাষেৰে লাহে লাহে আগবাঢ়ি যোৱাৰ পিছত জাহাজ দুখনে স্থলভাগৰ পৰা আঁতৰি দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ ঘূৰি গ’ল। ইতিহাসবিদসকলে অৱশ্যে এই বিষয় লৈ বিতৰ্ক কৰিছে যে, তেওঁলোকক ধুমুহাই সাগৰৰ পাৰলৈ ঠেলি দিয়াৰ বাবেই এনে হৈছিল নে তেওঁলোকে ইচ্ছাকৃতভাৱে অধিক অনুকূল বতাহ বিচাৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কাৰণ যিয়েই নহওক কিয়, গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনে তেওঁলোকৰ সফলতা কঢ়িয়াই আনিলে: জাহাজসমূহে আফ্ৰিকাৰ ডগাটোৰ চাৰিওফালে এটা বহল চাপ অনুসৰণ কৰে আৰু ১৪৮৮ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত মুকলি সাগৰত ৩০ দিন থকাৰ পিছত মহাদেশখনৰ দক্ষিণ কেপত প্ৰৱেশ কৰে আৰু পিছলৈ ''মচেল বে'' নামেৰে জনাজাত হোৱা ঠাইখনত প্ৰৱেশ কৰে।<ref>Ravenstein 1900, pp. 644–645</ref> কিছু সময়ৰ বাবে জাহাজবোৰে পূব দিশলৈ গৈ নিশ্চিত কৰিলে যে উপকূল ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰ-পূব দিশলৈ ধাৰাবাহিকভাৱে আগবাঢ়িছে। ডিয়াজে উপলব্ধি কৰিলে যে, তেওঁলোকে আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ কেপটো পৰিভ্ৰমণ কৰা পৰ্তুগালৰ দীৰ্ঘদিনীয়া লক্ষ্যত উপনীত হৈছে। ১৪৮৮ চনৰ ১২ মাৰ্চত ডায়েছৰ অভিযানে আটাইতকৈ দূৰৈত উপনীত হয়, যেতিয়া ই ব’ছমেন্স নদীৰ মুখৰ ওচৰৰ কোৱাইহ’কত লংঘন কৰে—য’ত তেওঁলোকে পেড্ৰাও ডি চাও গ্ৰেগ’ৰিয়া স্থাপন কৰে। তেতিয়ালৈকে ক্ৰুসকল অস্থিৰ হৈ পৰিছিল, ডিয়াজক ঘূৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। যোগান কম আছিল, আৰু জাহাজবোৰক আঘাত কৰা হৈছিল। যদিও ডিয়াজ আগবাঢ়ি যাব বিচাৰিছিল, বাকী বিষয়াসকলে সৰ্বসন্মতিক্ৰমে পৰ্তুগাললৈ উভতি যোৱাৰ পক্ষপাতী আছিল, গতিকে তেওঁ পিছুৱাই যাবলৈ সন্মত হৈছিল। উভতি অহা যাত্ৰাত তেওঁলোকে আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলৰ যথেষ্ট ওচৰত জাহাজ চলাই ১৪৮৮ চনৰ মে’ মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেপ অৱ গুড হোপৰ সন্মুখীন হয়। পৰম্পৰা অনুসৰি ডিয়াজে প্ৰথমে ইয়াৰ নাম কেপ অৱ ষ্টৰ্মছ (Cabo das Tormentas) ৰাখিছিল আৰু পিছলৈ ৰজা দ্বিতীয় জন ইয়াৰ নাম ৰাখিছিল ''কেপ অৱ গুড হোপ'' (Cabo da Boa Esperança) কাৰণ ই পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ সাগৰীয় পথ মুকলি কৰাৰ প্ৰতীক আছিল।<ref>Ravenstein 1900, pp. 644–645</ref><ref>Crowley 2015, pp. 21–23</ref> ডিয়াজে তেওঁলোকৰ শেষৰটো পেডৰু কেপত স্থাপন কৰিলে আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ ৰাওনা হ’ল। ৯ মাহৰ অনুপস্থিতিৰ পিছত জুলাই মাহত তেওঁলোকে নিজৰ যোগান জাহাজখনত উপস্থিত হয় আৰু দেখিলে যে সেই জাহাজখনৰ নজন ক্ৰুৰ ভিতৰত ছয়জনৰ মৃত্যু হৈছে থলুৱা লোকসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষত। পাত্ৰটো কৃমিৰে পচি গৈছিল, সেয়েহে তেওঁলোকে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীবোৰ নমাই সাগৰৰ পাৰত জ্বলাই দিছিল। যাত্ৰাৰ বাকী অংশৰ বিষয়ে কেইটামান সবিশেষ জনা যায়। জাহাজবোৰে প্ৰিন্সিপ, ৰিঅ' ডু ৰেছগেট (বৰ্তমানৰ লাইবেৰিয়াত) আৰু পৰ্তুগীজ ব্যৱসায়িক চকী চাও জৰ্জ দা মিনাৰ ষ্টপ কৰিছিল। ১৬ মাহৰ অনুপস্থিতিৰ পিছত ১৪৮৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ডায়েছে লিছবনলৈ উভতি আহে।<ref>Ravenstein 1900, p. 648</ref><ref>Crowley 2015, pp. 21–23</ref> ডিয়াজৰ অভিযানে পূৰ্বৰ অভিযানসমূহে পোৱাতকৈ আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ হাজাৰ মাইল বেছি অন্বেষণ কৰিছিল; ই মহাদেশখনৰ দক্ষিণ প্ৰান্তটো ঘূৰণীয়া কৰিছিল আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হৈছিল যে দক্ষিণমুখী জাহাজৰ আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ পথটো আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ পশ্চিম দিশৰ মুকলি সাগৰত অৱস্থিত- যিটো পথ পৰ্তুগীজ নাৱিকৰ প্ৰজন্মই অনুসৰণ কৰিব। এই সফলতাৰ পিছতো আদালতত ডিয়াজৰ অভ্যৰ্থনা নিস্তব্ধ হৈ পৰিছিল। কোনো চৰকাৰী ঘোষণা কৰা হোৱা নাছিল আৰু সেই সময়ত ডায়েছে তেওঁৰ সাফল্যৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে কম লাভ কৰিছিল।<ref>Crowley 2015, p. 24</ref> ডিয়াজৰ বাবে কোনো পৰ্যাপ্ত পুৰস্কাৰৰ কোনো ৰেকৰ্ড এতিয়াও পোৱা হোৱা নাই: ইয়াৰ বিপৰীতে যেতিয়া মহান ভাৰতীয় অভিযানটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল (ভাস্কো দা গামাৰ ভৱিষ্যত নেতৃত্বৰ বাবে), বাৰ্টলমিউৱে কেৱল জাহাজসমূহৰ নিৰ্মাণ আৰু সাজ-পোছাকৰ তত্বাৱধানহে কৰিছিল; ১৪৯৭ চনত যেতিয়া বহৰখনে জাহাজ চলাইছিল, তেতিয়া তেওঁ কেৱল ডা গামাৰ লগত কেপ ভাৰ্ডে দ্বীপপুঞ্জলৈ গৈছিল আৰু ইয়াৰ পিছত তেওঁক চাও জৰ্জ দা মিনালৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। ==পৰৱৰ্তী জীৱন আৰু মৃত্যু== [[File:Pedro Alvares Cabral fleet (Bartolomeu Dias).jpg|thumb|১৫০০ চনৰ মে' মাহত তেওঁৰ জাহাজখন [[কেপ অৱ গুড হোপ]]ৰ ওচৰত ধুমুহাত হেৰাই যায় (আনুমানিক ১৫৬৮ চনৰ চিত্ৰ)]] পিছলৈ ডিয়াজক তেওঁৰ সাফল্যৰ বাবে সন্মান জনোৱা হৈছিল। ১৪৯৪ চনলৈকে তেওঁ দ্বিতীয় জন ৰজাৰ দৰবাৰত স্কোৱায়াৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৪৯৪ চনৰ পৰা ১৪৯৭ চনলৈকে তেওঁ ৰাজভঁৰালৰ অধীক্ষক হিচাপেও কাম কৰিছিল।<ref>Dutra 2007</ref> আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ কেপৰ চাৰিওফালে সফল প্ৰথম যাত্ৰাৰ পৰা ডিয়াজ উভতি অহাৰ পিছত পৰ্তুগালে ভাৰত মহাসাগৰৰ অন্বেষণৰ পৰা দশকজোৰা বিৰতি লৈছিল। ৰজা জনৰ একমাত্ৰ পুত্ৰৰ মৃত্যু, মৰক্কোত যুদ্ধ আৰু স্বাস্থ্যৰ বিকলতা আদি অসংখ্য সমস্যাই সন্মুখীন হৈছিল। ১৪৯৭ চনতহে আন এখন যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা হয় আৰু ডিয়াজক সহায় কৰিবলৈ কোৱা হয়।<ref>Crowley 2015, p. 26</ref> সামুদ্ৰিক অন্বেষণৰ অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত ডিয়াজে চাও গেব্ৰিয়েল আৰু ইয়াৰ ভগ্নী জাহাজ চাও ৰাফেলৰ ডিজাইন আৰু নিৰ্মাণত অৰিহণা যোগাইছিল। এই দুখন জাহাজ ভাস্কো দা গামাই কেপ অৱ গুড হোপৰ চাৰিওফালে ঘূৰি ভাৰতলৈ আগবাঢ়িছিল। ডা গামাৰ যাত্ৰাৰ প্ৰথমাৰ্ধত ডিয়াজে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল যদিও কেপ ভাৰ্ডে দ্বীপপুঞ্জ পোৱাৰ পিছত পিছ পৰি থাকিল।<ref>Livermore 2021</ref> দুবছৰৰ পাছত তেওঁ পেড্ৰ’ আলভাৰেছ কেব্ৰালৰ নেতৃত্বত দ্বিতীয় ভাৰতীয় অভিযানৰ অন্যতম অধিনায়ক আছিল। এই ফ্লটিলাখনে প্ৰথমে ব্ৰাজিল পাইছিল, ১৫০০ চনৰ ২২ এপ্ৰিলত তাত অৱতৰণ কৰাৰ পিছত পূব দিশলৈ ভাৰতলৈ গৈছিল। ১৫০০ চনৰ মে' মাহত কেপ অৱ গুড হোপৰ ওচৰত এখন জাহাজৰ কেপ্তেইন হিচাপে কাম কৰি থকা সময়ত ডিয়াজৰ মৃত্যু হয়: ডিয়াজৰ জাহাজকে ধৰি চাৰিখন জাহাজে কেপৰ পৰা বিশাল ধুমুহাৰ সম্মুখীন হয় আৰু ২৯ মে'ত হেৰাই যায়।<ref>Livermore 2021</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ডিয়াজ বিবাহিত আছিল আৰু তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ আছিল ছিমাও ডায়াছ ডি নোভাইছ আৰু এণ্টনিঅ' ডায়াছ ডি নোভাইছ।<ref>Ravenstein 2010, p. 1</ref> তেওঁৰ নাতি পাউলো ডায়েছ ডি নোভাইছ পৰ্তুগীজ এংগোলাৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ আৰু ১৫৭৬ চনত চাও পাউলো ডি লুয়াণ্ডাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হয়।<ref>Livermore 2021</ref> ==সোঁৱৰণ== [[File:Dias Cross, 1487-1488, Cape Point (307).JPG|thumb|ডিয়াজ ক্ৰছ, কেপ পইণ্টত]] পৰ্তুগীজ চৰকাৰে কেপ অৱ গুড হোপত উপনীত হোৱা প্ৰথম আধুনিক ইউৰোপীয় অভিযাত্ৰী ডিয়াজ আৰু ভাস্কো দা গামাৰ স্মৃতিত ''ডিয়াজ ক্ৰছ'' আৰু ''ডা গামা ক্ৰছ'' নামৰ দুটা নেভিগেচনেল বিকন স্থাপন কৰিছিল। শাৰীত অৱস্থান কৰিলে এই ক্ৰছবোৰে হুইটল ৰকলৈ আঙুলিয়াই দিয়ে, এটা বৃহৎ, স্থায়ীভাৱে ডুব যোৱা জাহাজৰ বিপদস্বৰূপ ফেলচ্ বে’লৈ।<ref>{{Cite web |title=Da Gama Cross details |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=12243 |access-date=3 January 2025 |website=artefacts.co.za |archivedate=30 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130162917/https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=12243 |deadurl=yes }}</ref> [[File:Bartolomeu Dias Museum Complex, Mossel Bay 084.jpg|thumb|মচেল বে'ৰ বাৰ্টলমিউ ডিয়াজ মিউজিয়াম কমপ্লেক্সত বাৰ্টলমিউ ডিয়াজৰ মূৰ্তি।]] মচেল বে'ত অৱস্থিত বাৰ্টলমিউ ডিয়াজ মিউজিয়াম কমপ্লেক্স (বানান "বাৰ্থলমিউ"ও)<ref>{{cite web |title=Dias Museum, Mossel Bay |url=http://www.southafrica.net/za/en/articles/entry/article-southafrica.net-dias-museum-mossel-bay |access-date=17 January 2014 |website=SouthAfrica.net}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ত সাগৰীয় পথ আৱিষ্কাৰ কৰা আদিম ইউৰোপীয় সাগৰীয় যাত্ৰীসকলৰ ইতিহাস প্ৰদৰ্শন কৰা এখন প্ৰদৰ্শনী আছে। ১৯ শতিকাৰ সামগ্ৰীৰ স্থানীয় ইতিহাস আৰু ২০ শতিকাৰ ফটোগ্ৰাফো এই ভৱনটোত প্ৰদৰ্শিত হৈছে। ১৪৮৮ চনত মচেল বে’ত অৱতৰণ কৰাৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা বাৰ্টলমিউ ডিয়াজ আৰু তেওঁৰ দলটোৱে ব্যৱহাৰ কৰা জাহাজখনৰ জীৱন্ত আকাৰৰ প্ৰতিৰূপ এই ভৱনটোত আছে। ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ইউৰোপৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিযাত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 4iaqa4gsocipxabtq0ys8405o9yuf9g 2 121841 646411 645394 2026-10-21T07:53:24Z Kandarpajit Kallol 6257 646411 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব} } # {{निर्माणाधीन} } # {{বিস্তাৰ} } # {{পোখালি} } # {{Expand article} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{Empty section} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{Moresources} } # {{more citations needed|date=October 2009} } # {{dead link} } # {{Better source needed} } # {{Failed verification} } # {{Unreliable source?} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/নতুন_পৃষ্ঠা_সৃষ্টি_কৰক|নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক]] *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ** [https://wikimedia.eventyay.com/common/sessions/ ''আমাব় সেসনসমূহ''] ---- ==হৈ যোৱা প্ৰতিযোগিতা== *[https://hi.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:सामग्री_संवर्द्धन_संपादनोत्सव/जून_2026/मूल्यांकन सामग्री संवर्द्धन संपादनोत्सव] ''(হিন্দী)'' *[https://hi.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:स्वतंत्रता_दिवस_संपादनोत्सव_2026/मूल्यांकन स्वतंत्रता दिवस संपादनोत्सव 2026] ''(হিন্দী)'' ---- heey3071kpmzu3pxh4aerjxwd84mit4 646412 646411 2026-10-21T07:56:18Z Kandarpajit Kallol 6257 646412 wikitext text/x-wiki <inputbox> type = create buttonlabel = নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক width = 30 break = yes </inputbox> ==সাঁচসমূহ== ==={{}}=== {{div col|2}} # {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব} } # {{निर्माणाधीन} } # {{বিস্তাৰ} } # {{পোখালি} } # {{Expand article} } # {{wikify} } # {{under construction} } # {{unreferenced} } # {{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন} } # {{Citation needed} } # {{More citations needed|date=February 2026} } # {{Delete|} } # {{rough translation} } # {{notability} } # {{cleanup} } # {{merge} } # {{অসম্পূৰ্ণ তালিকা} } # {{Empty section} } # {{New user article} } # {{confuse| } } # {{Moresources} } # {{more citations needed|date=October 2009} } # {{dead link} } # {{Better source needed} } # {{Failed verification} } # {{Unreliable source?} } {{div col end}} ===তাৰিখ=== * জন্ম: {{Birth date|df=yes|1987|4|6}} ; জীৱিত ব্যক্তিৰ বয়স গণনাৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} ; মৃত ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ↷ * জন্ম: {{Birth date|1907|9|27|df=yes}} ([[ভগৎ সিং]]) * মৃত্যু: {{Death date and age|df=yes|1931|3|23|1907|9|27}} ([[ভগৎ সিং]]) ===সাক্ষৰ=== # <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px; ">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp; ([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 19:00, 6 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===আখৰৰ আকাৰ আৰু '''<font color="green">ৰং</font>=== {{Div col|3}} *অসমীয়া *''অসমীয়া'' *'''অসমীয়া''' *'''''অসমীয়া''''' *'''^{অসমীয়া} *_{অসমীয়া} *<s>অসমীয়া</s> *<code>অসমীয়া</code> *<u>অসমীয়া</u> *<big>অসমীয়া</big> *'''<font color="red">অসমীয়া</font> *'''<font color="green">অসমীয়া</font> *'''<font color="blue">অসমীয়া</font> *'''<font color="purple">অসমীয়া</font> *'''<font color="yellow">অসমীয়া</font> *'''<font color="maroon">অসমীয়া</font> *'''<font color="silver">অসমীয়া</font> {{Div col end}} ==অন্যান্য== *[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/নতুন_পৃষ্ঠা_সৃষ্টি_কৰক|নতুন পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰক]] *[https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=published&from=en&to=as পৃষ্ঠা অনুবাদ কৰক] *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/শ্ৰেণী:বিশেষ_সংশোধনৰ_প্ৰয়োজন_থকা_প্ৰবন্ধ বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ] *[https://awnat.toolforge.org নতুন প্ৰবন্ধৰ তালিকা] *[https://obotrack.toolforge.org সদস্যৰ বৰঙনিৰ তালিকা ] ---- *[https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard ফাইল আপলোড] ''(ৱিকিমিডিয়া কমন্স)'' *[https://as.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ফাইল আপলোড] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' *[https://croptool.toolforge.org/ Crop Tool] *[https://xtools.wmcloud.org/articleinfo প্ৰবন্ধৰ শব্দ গণনা টুল] ---- * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬] ** [https://wikimedia.eventyay.com/common/sessions/ ''আমাব় সেসনসমূহ''] ---- 7p22w0g3rghfy54guqc2u1zawekhdmb 0 125068 646245 568215 2026-10-20T14:08:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646245 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name = বিপুল গোয়েল<br />Vipul Goyal | image = | image_size = | caption = আইআইটি বোম্বাইৰ স্নাতক | pseudonym = | birth_name = | birth_date = | birth_place = <!-- Infobox comedian does not support the following parameter: | co-founded = [[The Viral Fever]] --> | medium = ষ্টেণ্ড আপ কমেডি | nationality = ভাৰতীয় | genre = [[ব্যংগ]], পৰ্যবেক্ষণমূলক কমেডী, ইম্প্ৰভাইজেচনেল কমেডী | years_active = ২০১২–বৰ্তমানলৈকে | subject = <!-- Infobox comedian does not support the following parameter: | influences = [[Raju Shrivastava]][[Rahul Gandhi]] [[Kamaal R Khan]] --> | signature = | website = | spouse = নেন্সি গুপ্তা গোয়েল |alma_mater= আইআইটি বোম্বাই }} '''বিপুল গোয়েল''' ({{Lang-en|Vipul Goyal}}) এজন ভাৰতীয় ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান আৰু অভিনেতা। ভাৰতৰ শীৰ্ষ কমেডী অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত তেওঁক গণ্য কৰা হয় ৷ ৱেব-ধাৰাবাহিক ''হিউমাৰাছলি ইউৰছ''ৰ মূল নায়কৰ চৰিত্ৰত তেওঁ অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|title=The Viral Fever Videos: Vipul Goyal takes a dig at Bilawal Bhutto's statement on Kashmir|url=http://www.india.com/stream/the-viral-fever-videos-vipul-goyal-takes-a-dig-at-bilawal-bhuttos-statement-on-kashmir-164617/|publisher=India.com|date= 3 October 2014 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://bwdisrupt.businessworld.in/article/TVF-is-Back-Again-with-its-4th-Iconic-Web-Series-Humorously-Yours-/19-12-2016-109998/|title=TVF is Back Again with its 4th Iconic Web Series Humorously Yours|last=Gupta|first=Soumya|work=BW Disrupt|access-date=2017-08-12|language=en}}</ref> এই অনুষ্ঠানটো ''[[দ্য ভাইৰেল ফিভাৰ]]''ৰ দ্বাৰা প্ৰযোজিত আৰু ইয়াত ষ্টেণ্ডআপ ক্লিপৰ মাজত তেওঁৰ জীৱনৰ অৰ্ধ-আত্মজীৱনীমূলক বিৱৰণী চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/tvfs-new-web-series-humorously-yours-is-a-look-at-the-life-of-a-stand-up-comic-3143600.html|title=TVF's new web series Humorously Yours is a look at the life of a stand-up comic|date=2016-12-18|work=Firstpost|access-date=2017-08-12|language=en-US}}</ref> বিপুল হৈছে একমাত্ৰ ভাৰতীয় কমেডিয়ান যাৰ নিজাকৈ এটা শ্ব’ আছে৷ তেওঁৰ অনলাইন ভিডিঅ’সমূহত বিভিন্ন প্লেটফৰ্মত (২০১৭ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে) ৭ কোটিতকৈ অধিক দৰ্শন আছে। শ্ব’টো তেওঁৰ কমেডিয়ান হোৱাৰ সংগ্ৰামৰ ওপৰত আবদ্ধ আৰু ছিজন-২ ত তেওঁৰ সফলতাৰ পিছৰ জীৱনক চিত্ৰিত কৰা হৈছে। তেওঁ কিছুমান পৰ্যবেক্ষণমূলক কমেডী কৰাৰ বাবে তেওঁক প্ৰায়ে ''ইণ্ডিয়ান ছেইনফেল্ড'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite news|url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/will-the-real-guy-please-stand-up/articleshow/58873803.cms|title=Will the real guy, please stand up? - Bangalore Mirror -|work=Bangalore Mirror|access-date=2017-08-12}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[ভাৰত]]ৰ [[ৰাজস্থান]]ৰ ফালনা পালি মাৰৱাৰত বিপুল গোয়েলৰ জন্ম হৈছিল । তেওঁ ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজি বম্বেত [[বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিকী]] অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/one-for-the-laughs/article6144973.ece?secpage=true&secname=entertainment | title=One for the laughs | date=24 June 2014 | newspaper=The Hindu | first=Neeraja | last=Murthy | access-date=29 July 2018 }}</ref>কলেজীয়া জীৱনত ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ লগত তেওঁ জড়িত হৈছিল। তেওঁ নীতিন গুপ্তাৰ সৈতে "লাভ ইন ডিচেম্বৰ"ৰ অংশও আছিল। তেওঁ ''দ্য গ্ৰেট ইণ্ডিয়ান লাফটাৰ চেলেঞ্জ''ৰ খ্যাতিৰ ভাৰতীয় ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান [[ৰাজু শ্ৰীবাস্তৱ]]ৰ পৰা বহুখিনি অনুপ্ৰাণিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=2019-06-18|title=Vipul Goyal: My struggle finally ended with Humorously Yours|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/humorously-yours-2-vipul-goyal-on-tvf-series-5786489/|access-date=2021-08-27|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== গোৱেল স্বচ্ছ কমেডীৰ পথ প্ৰদৰ্শক আৰু তেওঁৰ বিষয়বস্তু ভাৰতীয় পিতৃ, [[ফেইচবুক|ফেচবুক]], অভিযান্ত্ৰিক, [[শচীন তেণ্ডুলকাৰ]], [[ভাৰতীয় ৰে’ল|ভাৰতীয় ৰেল,]] ডেটিং, পৰিচালনা, আৰু ৰাজনীতি আদি বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/features/life/funny-way-to-go-viral/article2737895.ece |title=Funny way to go viral &#124; Business Line<!-- Bot generated title --> |website=thehindubusinessline.com}}</ref><ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Mumbai-comedians-make-small-towns-laugh-with-desi-gags/articleshow/29026328.cms |title=Mumbai comedians make small towns laugh with desi gags - The Times of India<!-- Bot generated title --> |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ভাৰতীয় ষ্টেণ্ডআপ দৃশ্য বা সাম্প্ৰতিক পৰিস্থিতিৰ ওপৰত তেওঁৰ হাস্যৰসময়ী দৃষ্টিভংগীৰ বিষয়ত আলোচনাৰ বাবে তেওঁক নিয়মিতভাৱে সংবাদ মাধ্যমৰ মঞ্চলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://www.filmcompanion.in/article/stand-up-comedians-adda-film-companion-part-one|title=Stand-Up Comedians Adda (Part 1) {{!}} Film Companion|access-date=2017-08-12|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=Humorously Yours Team|title=Vipul Goyal on Modiji and Taxes|date=2017-08-01|url=https://www.youtube.com/watch?v=cq0U17Yfx_Q|access-date=2017-08-12}}</ref> তেওঁ নিয়মিতভাৱে সমগ্ৰ দেশৰ কলেজ আৰু কোম্পানীসমূহত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰে আৰু ২০১৬ চনৰ শেষৰ ফালে আৰম্ভ হোৱা প্ৰথম চৰকাৰী ভ্ৰমণলৈ যায় যি ২০১৭ চনলৈকে বৰ্তি থাকে।<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/humorouslyyours/photos/a.271272622951862.65090.183874938358298/1350148835064230/?type=3&theater|title=Vipul Goyal|website=www.facebook.com|language=en|access-date=2017-08-12}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20200505113908/http://www.humorouslyyours.com/index.php humorouslyyours.com] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰাজস্থানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ষ্টেণ্ড আপ কমেডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ইউটিউবাৰ]] [[শ্ৰেণী:কমেডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] jkuotwcsj6c2s8h49j0gyetxuq23q5d 0 126924 646269 550099 2026-10-20T17:46:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646269 wikitext text/x-wiki [[File:Buddha with monkey.jpg|thumb|লাওছৰ এখন চিত্ৰ, য’ত বুদ্ধ, বান্দৰ আৰু হাতীৰ কাহিনী চিত্ৰিত]] '''মধু পূৰ্ণিমা''' ({{lang-sa|मधुपुर्णिमा|lit=মধু পূৰ্ণিমা|translit=Madhupurṇimā}}), যাক '''মধু পূৰ্ণিমাৰ পূৰ্ণিমা উৎসৱ''' বা '''মধু অৰ্পণ উৎসৱ''' বুলিও জনা যায়, এটা বৌদ্ধ ধৰ্মীয় উৎসৱ, যি [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[চট্টগ্ৰাম]] অঞ্চলত থকা বড়ুয়া (বৰুৱা) আৰু চাকমা আৰু [[থাইলেণ্ড|থাইলেণ্ডৰ]] মন জাতিৰ লোকসকলে পালন কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://wisdomquarterly.blogspot.com/2010/09/full-moon-honey-offering.html|title=Wisdom Quarterly: American Buddhist Journal: The Full-Moon Honey Offering|first=Wisdom|last=Quarterly|date=22 September 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ridingthebuses.com/2012/02/thai-festivals-to-plan-your-visit-around/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150829180229/http://ridingthebuses.com/2012/02/thai-festivals-to-plan-your-visit-around/|url-status=usurped|archive-date=29 August 2015|title=Thai festivals to plan your visit around &#124; Riding the buses|website=ridingthebuses.com|access-date=9 November 2025|archivedate=29 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150829180229/http://ridingthebuses.com/2012/02/thai-festivals-to-plan-your-visit-around/|deadurl=yes}}</ref> এই উৎসৱটো [[ভাদ]] মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথিত অনুষ্ঠিত হয়। == ইতিহাস == এই দিনটোত [[গৌতম বুদ্ধ|বুদ্ধদেৱৰ]] সেই স্মৃতি পালন কৰা হয় যেতিয়া তেওঁ তেওঁৰ শিষ্যসকলৰ মাজত হোৱা মতভেদৰ অন্ত কৰিবলৈ পৰিলেইয়্য বনত আশ্ৰয় লৈছিল। কাহিনী অনুসৰি, তেতিয়া এটা হাতী আৰু এটা বান্দৰে তেওঁৰ যত্ন লৈছিল — হাতীটোৱে ফল দিছিল আৰু বান্দৰটোৱে [[মৌচাক]] দিছিল। বুদ্ধই বান্দৰৰ উপহাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত, বান্দৰটো অতিমাত্ৰা আনন্দিত হৈ এটা গছৰপৰা আন এটা গছলৈ জঁপিয়াই থাকোতে মৃত্যু হয়; কিন্তু তেওঁৰ দানশীলতাৰ ফলত তেওঁ তাবতিংছ স্বৰ্গত পুনৰ জন্ম লৈছিল। এই দিনটোত কোশাম্বীৰ ভিক্ষুসকলে নিজৰ মাজৰ বিভেদ শেষ কৰি বনলৈ গৈ বুদ্ধৰ ওচৰত ঐক্যৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল। বুদ্ধই তেওঁলোকক উপদেশ দি কৈছিল, “এই হাতীটোৱে সঙ্গী নোপোৱাৰ বাবে অকলশৰে বনতে থাকে। যদি বুদ্ধিমান আৰু উচ্চচিন্তাধাৰী সঙ্গী পোৱা নাযায়, তেন্তে অকলে জীৱন-যাপন কৰাটো বেছি উত্তম; কাৰণ মূৰ্খ সঙ্গীয়ে মাথোঁ কষ্ট বৃদ্ধি কৰে।”<ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Madhu_Purnima|title=Madhu Purnima|work=banglapedia.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250226072248/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Madhu_Purnima|archivedate=2025-02-26|access-date=2025-11-09|deadurl=yes}}</ref> বৰ্ষা-বাসৰ অন্তত দুটা গোটত বিভক্ত ভিক্ষুসকলে নিজৰ মতভেদ শেষ কৰি পুনৰ একত্ৰিত হয়, কাৰণ গাঁওবাসীয়ে তেওঁলোকক দান-ধ্যান দিব বিচৰা নাছিল। তাৰপাছত এজন ভিক্ষুৱে বুদ্ধৰ গোটলৈ উভতি আহিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হাতী পাৰিলেইয়্যকাই বুদ্ধৰ প্ৰস্থানত অত্যন্ত দুখ পায় আৰু পিছুৱাই যায়, কিন্তু বুদ্ধই কৈছিল — “এই ঠাই হৈছে তোৰ সীমা। ইয়াৰপৰা আগত মানুহৰ অঞ্চল, য’ত তোমালোকৰ দৰে জন্তুৰ বাবে বিপদ। তই মোৰ লগত আহিব নোৱাৰিবা।” বুদ্ধৰ এই কথা শুনি হাতীটোৰ অন্তৰ ভাঙি যায় আৰু মৃত্যুবৰণ কৰে। বৌদ্ধ গ্ৰন্থ অনুসৰি, সেই বান্দৰ আৰু হাতী দুয়ো তাবতিংছ স্বৰ্গত পুনৰ জন্ম লৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.budsir.org/E_hist66.htm|title=Budsir.org|website=www.budsir.org}}</ref> == উৎসৱ পালন == মধু পূৰ্ণিমা আনন্দ আৰু ঐক্যৰ দিন হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটোত সকলো বৌদ্ধ ধৰ্মীয় লোকে বৌদ্ধ বিহাৰ বা দেৱালয়ত মধু, ফল-মূল আৰু অন্যান্য দ্ৰব্য অৰ্পণ কৰে। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://www.metta.lk/pali-utils/Pali-Proper-Names/index.html] * [http://mahidol.ac.th/budsir/E_hist66.htm বিৱৰণ] (মাহিদোল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা; 2008-08-11 ত সংগৃহীত) * [https://web.archive.org/web/20080319080236/http://www.fjnet.com/english/society/t20061117_41041.htm বুদ্ধ, হাতী আৰু বাঁদৰৰ অৰ্থপূৰ্ণ কাহিনী] — Marguerite Theophil, United Press International, 16 November 2006, 2008-08-09 ত সংগৃহীত। [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ]] [[শ্ৰেণী:থাইলেণ্ড]] bcwf5b0pjjyckcs64bbspolkhrvcilc 0 127653 646254 632963 2026-10-20T16:00:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646254 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |thumb = right |caption = ভাৰতত ধৰ্ম ([[ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]])<ref name="Firstpost_Aug2016">{{cite news |url=http://firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2016-census-data-on-religion-2407708.html |title=India has 79.8% Hindus, 14.2% Muslims, says 2011 census data on religion |work=Firstpost |date=26 August 2016 |access-date=14 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426050938/https://www.firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2011-census-data-on-religion-2407708.html |url-status=dead |archive-date=26 April 2020 |archivedate=26 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200426050938/https://www.firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2011-census-data-on-religion-2407708.html |deadurl=yes }}</ref><!--PLEASE DON'T ALTER THIS PIE CHART OR ITS SOURCES. The Census of India has "officially recognised" six religions in India: Hinduism, Islam, Christianity, Sikhism, Buddhism and Jainism. Rest of all the religions are placed in "Others" category and those not following any religion are placed under "Not stated". Since this is an article on "Religion in India", all major practised religions must be mentioned here including Buddhism (0.7% or more than 8 million people in India) and Jainism (0.4% or 4.5 million people). "CIA FACTBOOK" source data is based on 2011 Census of India but it is under-detailed since it places BUDDHISM, JAINISM, OTHER RELIGIONS and NOT STATED all under one category of "OTHERS". So, it is not a very dependable source and must not be used here. The present sources are apt and reliable enough to be used.--> |label1 = [[ভাৰতত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দুধৰ্ম]] |value1 = 79.8 |color1 = darkorange |label2 = [[ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম ধৰ্ম]] |value2 = 14.2 |color2 = Green |label3 = [[ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |value3 = 2.3 |color3 = dodgerblue |label4 = [[ভাৰতত শিখ ধৰ্ম|শিখ ধৰ্ম]] |value4 = 1.7 |color4 = goldenrod |label5 = [[ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ ধৰ্ম]] |value5 = 0.7 |color5 = Yellow |label6 = [[ভাৰতত প্ৰকৃতিবাদ|প্ৰকৃতিবাদ/আদিবাসী]] |value6 = 0.5 |color6 = Aqua |label7 = [[ভাৰতত জৈন ধৰ্ম|জৈন ধৰ্ম]] |value7 = 0.4 |color7 = darkorchid |label8 = [[ভাৰতত নাস্তিকতা|নাস্তিকতা]] |value8 = 0.2 |color8 = Honeydew |label9 = অন্যান্য |value9 = 0.2 |label10 = [[ভাৰতত ইহুদীসকলৰ ইতিহাস|ইহুদী ধৰ্ম]] |value10= 0.1 |color10= Navy }} {{Multiple image | align = | direction = | total_width = 250 | image1 = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg | alt1 = | caption1 = [[মীনাক্ষী]] পত্নী [[শিৱ]] আৰু ভাতৃ [[বিষ্ণু]]ৰ সৈতে [[মীনাক্ষী মন্দিৰ]] [[মদুৰাই]], [[তামিলনাডু]]ৰ ভিতৰত। | image3 = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg | caption3 = [[চেণ্ট. ফিলোমেনাৰ কেথেড্ৰেল, মহীশূৰ|চেণ্ট. মহীশূৰ]], [[কৰ্ণাটক]]ত থকা ফিলোমেনাৰ কেথেড্ৰেল [[এছিয়া]]ৰ অন্যতম ওখ [[গীৰ্জা]]। | perrow = 1 | image2 = India - Delhi islamic library - 5067.jpg | Image4 = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg | image4 = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg | caption2 = [[দিল্লী]]ৰ ইছলামিক পুথিভঁৰালত [[মুছলমান]] [[পুৰুষ]]। | caption4 = [[অমৃতসৰ]], [[পাঞ্জাৱ (ভাৰত)|পাঞ্জাৱ]]ৰ [[সোণালী মন্দিৰ]]ত এজন শিখ তীৰ্থযাত্ৰী। }} '''ভাৰতৰ ধৰ্মৰ''' বৈশিষ্ট্য হৈছে ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ বৈচিত্ৰ্য। সমগ্ৰ [[ভাৰতবৰ্ষ]]ৰ ইতিহাসত [[ধৰ্ম]] দেশৰ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ আহিছে আৰু ভাৰত উপমহাদেশখন বিশ্বৰ চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্ম অৰ্থাৎ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ]], [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]], [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]] আৰু [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ জন্মস্থান, যিবোৰ সামূহিকভাৱে থলুৱা ভাৰতীয় ধৰ্ম বা ধৰ্ম বুলি জনা যায় আৰু প্ৰায় ১০ লাখ লোকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৮৩%। বিশ্বৰ ভিতৰতে ভাৰতত [[হিন্দু]], [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]], জৰদস্তি, [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]], [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ অনুগামীৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক। ইয়াৰ উপৰিও [[ইণ্ডোনেছিয়া]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ পিছত [[ইছলাম]]ৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক অনুগামী আৰু [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ]]সকলৰ নৱম সৰ্বাধিক জনসংখ্যা।<ref name="Firstpost_Aug2016"/> [[ভাৰতীয় সংবিধান]]ৰ [[প্ৰস্তাৱনা]]ত উল্লেখ আছে যে [[ভাৰত]] এখন ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ,<ref>{{Cite web|url=https://legalserviceindia.com/legal/article-750-preamble-to-the-indian-constitution.html|title=Preamble To The Indian Constitution|website=legalserviceindia.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.legalserviceindia.com/article/l324-S.-R.-Bommai-v.-Union-of-India.html|title=S. R. Bommai v. Union of India|website=www.legalserviceindia.com}}</ref> আৰু [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতৰ সংবিধানে]] ধৰ্মৰ স্বাধীনতাৰ অধিকাৰক মৌলিক অধিকাৰ বুলি ঘোষণা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Durga Das |title=Introduction to the Constitution of India |publisher=LexisNexis |year=2013 |isbn=978-81-803-8918-4 |edition=21 |page=124 |authorlink=Durga Das Basu}}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ৭৯.৮% হিন্দু ধৰ্ম, ১৪.২% ইছলাম, ২.৩% খ্ৰীষ্টান, ১.৭% শিখ, ০.৭% বৌদ্ধ আৰু ০.৪% জৈন ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। জৰদস্তি, সনামাহ আৰু ইহুদী ধৰ্মৰো ভাৰতত এক প্ৰাচীন ইতিহাস আছে, আৰু প্ৰত্যেকৰে কেইবা হাজাৰ ভাৰতীয় অনুগামী আছে। ভাৰতত জৰদস্তি ধৰ্ম (অৰ্থাৎ [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইৰাণ|ইৰাণী]]) আৰু [[বাহাই ধৰ্ম|বাহাই]] বিশ্বাস দুয়োটাকে আনুগত্য কৰা লোকৰ জনসংখ্যা বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক; {{sfn|Smith|2008|p=94}} এই ধৰ্মসমূহ অন্যথা বহুলাংশে তেওঁলোকৰ জন্মস্থান [[ইৰাণ]]ৰ বাবে একচেটিয়া। [[ভাৰত]]ত কেইবাটাও জনজাতীয় ধৰ্মও আছে, যেনে- [[ডনি-প'ল'|ডনি-পল]], সনামাহী, সাৰ্না ধৰ্ম, নিয়ামত্ৰে, ইত্যাদি। == সাংবিধানিক মৰ্যাদা == {{further|ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা|ভাৰতত ধৰ্মৰ স্বাধীনতা}} [[File:Constitution of india.jpg|thumb|ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা]] [[ভাৰতৰ সংবিধান]] ভাৰতক কোনো ৰাষ্ট্ৰ ধৰ্ম নথকা [[ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ]] বুলি ঘোষণা কৰিছে।<ref name="legislative.gov.in">{{cite web | url=https://legislative.gov.in/constitution-of-india | title=Constitution of India&#124; Legislative Department &#124; Ministry of Law and Justice &#124; GoI }}</ref> ১৯৭৬ চনত প্ৰণয়ন কৰা [[ভাৰতীয় সংবিধানৰ বাইশতম সংশোধনী]] য়ে [[ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা]]ক [[ধৰ্মনিৰপেক্ষ]] বুলি দাবী কৰে।<ref name="42amend">{{cite web |title=The Constitution (Forty-Second Amendment) Act, 1976 |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend42.htm |publisher=Government of India |access-date=1 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328040620/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend42.htm |archive-date=28 March 2015}}</ref> ১৯৯৪ চনৰ গোচৰত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]] ''[[এছ. আৰ বমমাই বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া]]'' য়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল যে ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত গণৰাজ্য গঠন হোৱাৰ পিছৰে পৰা ভাৰত [[ধৰ্মনিৰপেক্ষ]]।<ref name="auto">[https://indiankanoon.org/doc/60799/?__cf_chl_jschl_tk__=238573f48275b685fc4286d86fb7f8d791b95b89-1605159943-0-AUH3bFyciTLUFhD1SxBDxmdiWyx30gRbc9sKNMEp2AVFRikpp9Yj04upKlxDKg_g67cgonAuoofwtbmSbe7LiFvmdvh1UpVsGEiqmE8NRpW9IZOEaFfi0nC_hORolA9ehgyy8bJ19HFLaV5jtvnCBm9aDQBTp_-rkgKXSxmi5tSu9XKBw1fOvLunDzLkIS1P5Hnoz1yZ6hRi3oBb7brYxYqdXJe-3q0-BNsLFbEaLkO_yaPSbwXcAdvByLdw3yqOivpiMoL6XXvbtnp3IQBCNCtUP6oABTxAbcofz2vMJei_V6_RBiFUFq0DniR6cd7PxtJ-IdP6T6u5yk3b1T-owvbOVfS74wnCJe-ke8RIQXBt Supreme Court of India:S.R. Bommai vs Union Of India on 11 March, 1994]</ref> ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ অৰ্থ হৈছে ধৰ্মক ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা সম্পূৰ্ণ পৃথক কৰা নহয়, বৰঞ্চ সকলো ধৰ্মীয় গোটৰ কাম-কাজত নিৰপেক্ষভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰা ৰাষ্ট্ৰ আৰু লগতে [[নাস্তিকতা]] সকলোৰে পৰা সমদূৰত্ব বজাই ৰখা ৰাষ্ট্ৰ।{{Citation needed|date=May 2024}} কিন্তু ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল প্ৰতিলিপিত মৌলিক অধিকাৰৰ তৃতীয় খণ্ডত [[ভগৱান ৰাম|ৰাম]], [[সীতা]], আৰু [[লক্ষ্মণ]]এৰ দৃষ্টান্ত আছে আৰু [[ভগৱান ৰাম|ৰাম]]ক মানুহৰ অধিকাৰৰ প্ৰকৃত ৰক্ষক হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://theprint.in/opinion/why-painting-of-ram-in-indian-constitution-matters/592160/ | title=Why painting of Ram in India's Constitution matters | website=[[ThePrint]] | date=26 January 2021 }}</ref> ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪৮ নং অনুচ্ছেদত [[ধৰ্ম আৰু পৌৰাণিক কাহিনীত গৰু|গৰু]] বা পোৱালি ([[হিন্দু ধৰ্ম]]ত পবিত্ৰ প্ৰাণী) বধ কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হৈছে আৰু ভাৰতৰ বেছিভাগ ৰাজ্যতে একেই অপৰাধ।<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/article/998735/cow-protection-was-a-sensitive-subject-in-india-even-when-the-constitution-was-being-framed | title=Cow protection was a sensitive subject in India even when the Constitution was being framed | date=7 July 2021 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://indiankanoon.org/doc/1452355/ | title=Article 48 in the Constitution of India 1949 }}</ref> ধৰ্মনিৰপেক্ষতাক ''[[কেশৱনন্দ ভাৰতী বনাম কেৰালা ৰাজ্য]]'' গোচৰৰ যুক্তিৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ [[মূল গঠন মতবাদ]] হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে, যিটো কোনো কাৰণতে আঁতৰাব বা সংশোধন কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite web| url = https://www.deccanherald.com/opinion/in-perspective/secularism-is-a-basic-feature-of-constitution-786488.html| title = Secularism is a basic feature of Constitution |website=Deccan Herald| date = 18 December 2019}}</ref> কিন্তু ভাৰতৰ সংবিধানৰ ক’তো “Basic Structure” শব্দটোৰ উল্লেখ নাই। সংসদে সংবিধানৰ মৌলিক গাঁথনি সংশোধন কৰিব পৰা আইন প্ৰৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰে বুলি ধাৰণাটো সময়ৰ লগে লগে আৰু বহু গোচৰৰ লগে লগে ন্যায়িকভাৱে বিকশিত হৈছে।<ref>{{cite web | title = eCourts Services - Karnataka | url = https://judgments.ecourts.gov.in/KBJ/?p=home/intro | website = eCourts Services | publisher = Government of India | access-date = 4 December 2024 | quote = Official portal providing access to Karnataka's High Court judgments and orders. | archivedate = 3 November 2024 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20241103163025/https://judgments.ecourts.gov.in/KBJ/?p=home/intro | deadurl = yes }}</ref> সংবিধানত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা আৰু [[ভাৰতত ধৰ্মৰ স্বাধীনতা]] সম্পৰ্কীয় বিশেষ বিধানসমূহ হ'ল- * অনুচ্ছেদ ১৪: আইনৰ আগত সমতা আৰু সকলোকে আইনৰ সমান সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252014|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ১৫: ধৰ্ম, [[ভাৰতত জাতি ব্যৱস্থা|জাতি]], লিংগ বা জন্মস্থানৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰি ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ ধাৰণাটোক সম্ভৱপৰ বহল পৰিসৰলৈ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252015|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ২৫: বিবেকৰ স্বাধীনতা আৰু যিকোনো ধৰ্মৰ মুক্ত বৃত্তি, পালন আৰু প্ৰচাৰ।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252025|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ২৫: বিবেকৰ স্বাধীনতা আৰু যিকোনো ধৰ্মৰ মুক্ত বৃত্তি, পালন আৰু প্ৰচাৰ।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/27/articles/Article%252026|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024045511/https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/27/articles/Article%2026|url-status=dead|archivedate=24 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024045511/https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/27/articles/Article%2026|deadurl=yes}}</ref> * অনুচ্ছেদ ২৭: যিকোনো বিশেষ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰৰ বাবে কৰ পৰিশোধৰ স্বাধীনতা।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252027|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ২৮: কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানত ধৰ্মীয় শিক্ষা বা ধৰ্মীয় উপাসনাত উপস্থিত থকাৰ স্বাধীনতা।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252028#:~:text=Constitution%2520of%2520India&text=Freedom%2520as%2520to%2520attendance%2520at,worship%2520in%2520certain%2520educational%2520institutions.&text=(1)%2520No%2520religious%2520instruction%2520shall,maintained%2520out%2520of%2520State%2520funds|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * ২৯ আৰু ৩০ নং অনুচ্ছেদ: সংখ্যালঘুসকলক সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক অধিকাৰ প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252029|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref><ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252030|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ৫১ক: অৰ্থাৎ মৌলিক কৰ্তব্যই সকলো নাগৰিককে সম্প্ৰীতি আৰু উমৈহতীয়া ভাতৃত্ববোধৰ মনোভাৱক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ আৰু দেশৰ সংমিশ্ৰিত বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ সংস্কৃতিৰ ঐতিহ্যক মূল্যৱান আৰু সংৰক্ষণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>https://doj.gov.in › sites › filesPDF Web results Text of Article 51-A Part IVA Fundamental Duties 51A ...</ref> == ইতিহাস == {{Main|ভাৰতীয় ধৰ্মসমূহ}} {{See also|ভাৰতৰ ধৰ্মীয় চিন্তাবিদ|ভাৰতীয় দৰ্শন}} ===প্ৰাগঐতিহাসিক ধৰ্ম=== ভাৰতীয় "উপমহাদেশ"ত [[প্ৰাগঐতিহাসিক ধৰ্ম]]ৰ প্ৰমাণ দিয়া প্ৰমাণ নৃত্য আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ চিত্ৰ অংকন কৰা সিঁচৰতি [[মেছলিথিক]] শিলৰ চিত্ৰৰ পৰা পোৱা যায়।<ref name="Discovering & deciphering rock art">{{cite web |title=Discovering & deciphering rock art |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/discovering-amp-deciphering-rock-art/article7858593.ece |website=Frontline |date=11 November 2015 |access-date=6 January 2021 |language=en}}</ref> [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]] [[সিন্ধু উপত্যকা]] বাস কৰা পশুপালকসকলে তেওঁলোকৰ মৃতকক এনেদৰে সমাধিস্থ কৰিছিল যিয়ে আধ্যাত্মিক পদ্ধতিৰ ইংগিত দিছিল যিয়ে মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱনৰ ধাৰণাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref name="Heehs_2002_39">{{harvnb|Heehs|2002|p=39}}.</ref> অন্যান্য [[ভীমবেটকা প্ৰস্তৰক্ষেত্ৰ|দক্ষিণ এছিয়াৰ শিল যুগ]] স্থান যেনে মধ্য [[মধ্য প্ৰদেশ]] আৰু পূব কৰ্ণাটকৰ [[কুপগাল পেট্ৰ'গ্লিফ]]ত থকা [[ভিমবেটকা শিল আশ্ৰয়]] আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ চিত্ৰণ কৰা শিলৰ শিল্প আৰু সম্ভাৱ্য আচাৰ-ব্যৱহাৰ কৰা সংগীতৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news|title=Ancient Indians made 'rock music' |work=BBC News |date=19 March 2004 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3520384.stm |access-date=7 August 2007}}</ref> [[File:Shiva_Pashupati.jpg|thumb|[[পশুপতি ছীল]], সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা চহৰত আৱিষ্কাৰ [[মহেঞ্জো-দাৰো]]]] === সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা === {{Main|সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা}} খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০ চনৰ পৰা ১৪০০ চনলৈকে চলি থকা আৰু [[সিন্ধু নদী|সিন্ধু]] আৰু [[ঘগ্গাৰ-হকৰা নদী|ঘগ্গাৰ-হকৰা]] নদী উপত্যকাক কেন্দ্ৰ কৰি থকা [[সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা]]ৰ [[হৰাপ্পা]] লোকসকলে হয়তো উৰ্বৰতাৰ প্ৰতীক গুৰুত্বপূৰ্ণ [[মাতৃ দেৱী]]ক পূজা কৰিছিল।<ref name="hvn">{{harvnb|Fowler|1997|p=90}}.</ref> সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ খননত জীৱ-জন্তুৰ সৈতে ছীল আৰু "জুই-বেদী" দেখা গৈছে, যিয়ে জুইৰ সৈতে জড়িত আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Harappan surprise">{{cite journal |last1=SUBRAMANIAN |first1=T. S. |title=Harappan surprise |journal=Frontline |date=17 April 2015 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/harappan-surprise/article23592047.ece |access-date=6 January 2021 |language=en}}</ref> বৰ্তমান হিন্দুসকলে পূজা কৰা ধৰণৰ [[শিৱলিংগ]]ও পোৱা গৈছে,<ref name="hvn"/> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যাক শ্ৰীনিবাসনে বিতৰ্কিত কৰিছে।<ref>Srinivasan, D. (1984) “Unhinging Śiva from the Indus civilization,” Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland. Cambridge University Press, 116(1), pp. 77–89. doi: 10.1017/S0035869X00166134.</ref> ===হিন্দু ধৰ্মৰ বিৱৰ্তন=== {{Main|হিন্দু ধৰ্মৰ ইতিহাস}} হিন্দু ধৰ্মক প্ৰায়ে বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীয়াই থকা ধৰ্ম হিচাপে গণ্য কৰা হয়,<ref>P. 484 ''Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions'' By Wendy Doniger, M. Webster, Merriam-Webster, Inc</ref> ইয়াৰ শিপা প্ৰাগঐতিহাসিক কাল, ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক আগৰ পৰাই আৰম্ভ হয়।<ref>P. 169 ''The Encyclopedia of Religion'' By Mircea Eliade, Charles J. Adams</ref> [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]], [[চীন]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশৰ মাজেৰে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। [[হিন্দু|হিন্দুসকলে]] বিভিন্ন ৰূপৰ একক ঐশ্বৰিক সত্তা (পৰমাত্মা, লিট."প্ৰথম-আত্মা")ক পূজা কৰে।<ref>P. 22 ''The Complete Idiot's Guide to Geography'' By Joseph Gonzalez, Michael D Smith, Thomas E. Sherer</ref> [[File:Rigveda_MS2097.jpg|alt=|thumb|[[দেৱনাগৰী]]ত লিখা [[ঋগবেদ]]ৰ ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ এখন [[পাণ্ডুলিপি]]]] হিন্দু ধৰ্মৰ উৎপত্তিত অন্যান্য ভাৰতীয় সভ্যতাৰ লগতে সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতাৰ সাংস্কৃতিক উপাদানসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Hinduism |url=http://web.csulb.edu/~cwallis/100/worldreligions/hinduism.html |website=web.csulb.edu |access-date=7 January 2021}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ আটাইতকৈ পুৰণি গ্ৰন্থখন হৈছে বৈদিক যুগত উৎপাদিত আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৭০০–১১০০ চনৰ [[ঋগবেদ]]।{{cref|γ}}<ref name="Oberlies_1998_155">{{harvnb|Oberlies|1998|p=155}}.</ref> [[মহাকাব্য]] আৰু [[পুৰাণ]] যুগত [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত]]কে ধৰি বৰ্তমানৰ ৰূপত মহাকাব্যৰ আদিম সংস্কৰণসমূহ মোটামুটি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ চনৰ পৰা ১০০ চনলৈকে লিখা হৈছিল,<ref>{{harvnb|Goldman|2007|p=23}}.</ref> যদিও এই যুগৰ আগৰ শতিকাজুৰি এইবোৰ পৰিয়ালৰ জৰিয়তে মৌখিকভাৱে সংক্ৰমিত হৈছিল।<ref name="Rine28">{{harvnb|Rinehart|2004|p=28}}.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ চনৰ পিছত [[ভাৰতীয় দৰ্শন]]ত কেইবাটাও চিন্তাধাৰাৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে সংহিতাকৰণ কৰা হয়, য'ত [[সংখ্যা]], [[যোগ]], [[ন্যায়]], [[বৈশেশিক]], [[পূৰ্ব-মিমামসা]], আৰু [[বেদন্ত]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Radhaxviii-xxi">{{harvnb|Radhakrishnan|Moore|1967|p=xviii–xxi}}</ref> === শ্ৰমণ ধৰ্মৰ উত্থান === {{Main|ভাৰতত জৈন ধৰ্ম|ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ইতিহাস}} {{Cleanup-rewrite|date=March 2020}} {{Multiple image | align = | direction = | total_width = | image1 = Mahavira Seattle 01.JPG | alt1 = | caption1 = ২৪ নং আৰু শেষৰ জৈন তীৰ্থংকৰৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি, [[মহাবীৰ]] | image2 = Procession of King Ashoka on his charriot Sanchi Stupa 1 Southern Gateway.jpg | caption2 = [[সাঁচী]]ত [[অশোক]]ৰ এটা খোদিত। ভাৰত আৰু সমগ্ৰ এছিয়াত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে অশোকক কৃতিত্ব দিয়া হয়। | perrow = 1 }} শ্ৰামণ পৰম্পৰাত জৈন ধৰ্ম,{{sfn|Zimmer|1953|pp=182-183}} যাক অন্তৰ্নামভাৱে [[জৈন ধৰ্ম]] বুলি জনা যায় আৰু [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]<ref>Svarghese, Alexander P. 2008. ''India : History, Religion, Vision And Contribution To The World.'' pp. 259–60.</ref> যাক অন্তৰ্নামভাৱে বৌদ্ধ ধৰ্ম বুলি জনা যায় আৰু অন্যান্য যেনে আজীবিকা, অজ্ঞান আদি।<ref>AL Basham (1951), History and Doctrines of the Ajivikas – a Vanished Indian Religion, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120812048}}, pp. 94–103</ref><ref name="Lochtefeld3">{{cite book|author1=James G. Lochtefeld|url=https://books.google.com/books?id=g6FsB3psOTIC&pg=PA639|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N–Z, Volume 2 of The Illustrated Encyclopedia of Hinduism|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2002|isbn=978-0823922871|page=639}}</ref> ভাৰতত জৈন ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক শিপা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব নৱম শতিকাত পৰ্শ্বনাথ, ২৩তম তীৰ্থংকৰ আৰু তেওঁৰ জৈন দৰ্শনৰ উত্থানৰ লগে লগে{{sfn|Dundas|2002|p=30}}{{sfn|Zimmer|1953|pp=182-183}} আৰু [[মহাবীৰ]] (৫৯৯–৫২৭ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) ২৪ নং জৈন তীৰ্থংকৰৰ পৰাই অনুসন্ধান কৰা হৈছে। জৈন ধৰ্মৰ শিপা আৰু আগুৱাই গৈছে প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভানাথৰ পৰা। মহাবীৰে পাঁচ ব্ৰতৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিলে। বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]] [[মগধ (মহাজনপদ)|মগধ]] (যি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৪৬ চনৰ পৰা ৩২৪ চনলৈকে) ক্ষমতালৈ অহাৰ ঠিক আগতেই [[শাক্য]] বংশত জন্ম হৈছিল।{{citation needed|date=January 2021}} তেওঁৰ পৰিয়ালটো [[লুম্বিনি]] সমভূমিৰ স্থানীয় আছিল, যিটো বৰ্তমানৰ দক্ষিণ [[নেপাল]]। [[ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্ম|ভাৰতীয় বৌদ্ধ ধৰ্ম]] [[মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য]]ৰ [[অশোক|মহান অশোক]]ৰ ৰাজত্বকালত শিখৰত উপনীত হৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ পিছত বৌদ্ধ ধৰ্মক পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত ভাৰতীয় উপমহাদেশখনক একত্ৰিত কৰিছিল।<ref name="Ancient History Encyclopedia">{{cite journal |last1=Mark |first1=Joshua J. |title=Ashoka the Great |journal=[[World History Encyclopedia]] |date=24 June 2020 |url=https://www.worldhistory.org/Ashoka_the_Great/ |access-date=7 January 2021}}</ref> তেওঁ বিদেশলৈ মিছনেৰী পঠিয়াইছিল, যাৰ ফলত বৌদ্ধ ধৰ্ম সমগ্ৰ এছিয়াতে বিয়পি পৰিছিল।<ref name="Heehs_2002_106">{{harvnb|Heehs|2002|p=106}}.</ref> [[ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্ম|ভাৰতীয় বৌদ্ধ ধৰ্ম]] [[কুশন সাম্ৰাজ্য]], [[মগধ (মহাজনপদ)|মগধ]] আৰু [[কোশাল]] আদি ৰাজ্যই আগবঢ়োৱা ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতা হেৰুৱাৰ পিছত হ্ৰাস পায়। ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অৱনতিৰ কাৰণ বিভিন্ন কাৰক বুলি ধৰা হৈছে, য'ত [[শংকৰাচাৰ্য]]ৰ অধীনত দশম আৰু একাদশ শতিকাত হিন্দু ধৰ্মৰ পুনৰুত্থান, পিছৰ তুৰ্কী আক্ৰমণ, পাৰিবাৰিক মূল্যবোধ আৰু ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ বিপৰীতে বৌদ্ধসকলে [[নেখম্মা|ত্যাগ]] গুৰুত্ব দিয়া, হিন্দু ধৰ্মৰ নিজৰ ব্যৱহাৰ আৰু নিজৰ বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মত্যাগৰ আদৰ্শ আৰু [[অহিমছা]], আৰু অন্যান্য। যদিও খ্ৰীষ্টীয় একাদশ শতিকাৰ ভিতৰত বৌদ্ধ ধৰ্ম মূলসুঁতিৰ ভাৰতৰ পৰা কাৰ্যতঃ নোহোৱা হৈ গৈছিল, তথাপিও ইয়াৰ উপস্থিতি থাকিল আৰু প্ৰকাশ পাইছিল অন্যান্য আন্দোলন যেনে [[ভক্তি]] পৰম্পৰা, বৈষ্ণৱ ধৰ্ম, আৰু বংগৰ [[বৌল]]সকলৰ দ্বাৰা, যিসকল [[পাল সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়ত বংগত জনপ্ৰিয় হোৱা বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সাহজ্যনা ৰূপৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। সময়কাল। === ভক্তি আন্দোলন === {{More citations needed|section|date=August 2022}} {{Main|ভক্তি আন্দোলন}} [[File:Statues of Vaishnavi, Varahi, Indrani and Camunda, National Museum, New Delhi.jpg|thumb|[[হিন্দু দেৱী]] (বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ) [[বৈষ্ণৱী (মাত্ৰিকা দেৱী)|বৈষ্ণৱী]], [[ভাৰাহী]], [[ইন্দ্ৰাণী]], আৰু [[চামুণ্ডা]] চিত্ৰিত কৰা এটা ৰিলিফ; [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]]] চতুৰ্দশ–১৭ শতিকাত যেতিয়া উত্তৰ ভাৰত মুছলমান শাসনৰ অধীনত আছিল, তেতিয়া [[ভক্তি আন্দোলন|''ভক্তি'' আন্দোলন]] মধ্য আৰু উত্তৰ ভাৰতত বিয়পি পৰিছিল। ভক্তি আন্দোলন প্ৰকৃততে অষ্টম শতিকাত দক্ষিণ ভাৰতত (বৰ্তমানৰ [[তামিলনাডু]] আৰু [[কেৰালা]]) আৰম্ভ হৈছিল, আৰু ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰিছিল।{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=1}} ইয়াৰ আৰম্ভণি কৰিছিল শিথিলভাৱে জড়িত শিক্ষক বা সন্তৰ এটা দলে। [[জ্ঞানেশ্বৰ]], [[চৈতন্য মহাপ্ৰভু]], [[বল্লাভাচাৰ্য্য]], [[সুৰদাস]], [[মীৰা বাই]], [[কবীৰ]], [[তুলসীদাস]], [[ৰবিদাস]], [[নামদেও]], [[একনাথ]], [[সমৰ্থ ৰামদাস|ৰামদাস]], [[টুকাৰাম]], আৰু অন্যান্য ৰহস্যবাদীসকল উত্তৰৰ কিছুমান সন্ত আছিল। তেওঁলোকে শিকাইছিল যে মানুহে আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু জাতিৰ গধুৰ বোজা আৰু দৰ্শনৰ সূক্ষ্ম জটিলতাবোৰ আঁতৰাই পেলাব পাৰে, আৰু কেৱল ঈশ্বৰৰ প্ৰতি থকা আপ্লুত প্ৰেম প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। এই সময়ছোৱাত ভাৰতীয় বিভিন্ন ৰাজ্য বা প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় ভাষাত স্থানীয় গদ্য আৰু কবিতাৰ ভক্তিমূলক সাহিত্যৰ প্ৰচুৰতাও আছিল। ভক্তি আন্দোলনে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে কেইবাটাও ভিন্ন আন্দোলনৰ জন্ম দিছিল। ভক্তি আন্দোলনৰ সময়ত পৰম্পৰাগত হিন্দু জাতি ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত বুলি গণ্য কৰা বহু হিন্দু গোটে নিজ নিজ সম্প্ৰদায়ৰ সাধুক পূজা/অনুসৰণ কৰি ভক্তি পৰম্পৰা অনুসৰণ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, গুৰু ৰবিদাস উত্তৰ প্ৰদেশৰ এজন [[চামাৰ]] আছিল; গুৰু [[ৰামনামী সমাজ|পৰছুৰাম ৰামনামি]] আছিল ছত্তীশগড়ৰ এজন [[চুৰা|চুৰা]]{{dubious|date=April 2020}}, আৰু মহৰ্ষি ৰাম নৱল আছিল ৰাজস্থানৰ এজন [[ভাংগী]] । জীৱনকালত এই সাধু কেইজনমানে আনকি বিদেশী মিছনেৰীৰ পৰা ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ পৰিসৰলৈকে গৈছিল, নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত কেৱল হিন্দু ধৰ্মক উৎসাহিত কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে অসমত আদিবাসীসকলৰ নেতৃত্বত আছিল ব্ৰহ্ম সমাজৰ গুৰুদেৱ কালিচৰণ ব্ৰহ্মা; নাগালেণ্ডত কাচা নগাৰ দ্বাৰা; আৰু মধ্য ভাৰতত বীৰছা মুণ্ডা, হনুমান হাৰোণ, যাত্ৰা ভগত, আৰু বুধু ভগত। ==== কবীৰ পন্থা ==== কবীৰ পন্থ ভাৰতীয় কবি সন্ত [[কবীৰ]] (১৩৯৮–১৫১৮)ৰ শিক্ষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠা এক ধৰ্মীয় আন্দোলন।<ref>{{Cite web|last=Director&nbsp; (Research&nbsp; Services&nbsp; Division)|title=Ritual and reform in the Ka...|url=https://researchers.anu.edu.au/publications/90857|access-date=23 July 2020|website=researchers.anu.edu.au|language=en-US|archivedate=23 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723171808/https://researchers.anu.edu.au/publications/90857|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতৰ কিংবদন্তি সাধু কবীৰ ৰহস্যবাদ-গায়ক-সমালোচকৰ এই পৰম্পৰাত পোনপটীয়াকৈ অৱতৰণ কৰে। ভক্তি আন্দোলনৰ পিতৃ কবীৰ, পঞ্চদশ শতিকাত (১৩৯৮ চনৰ পৰা ১৫১৮ চনৰ ভিতৰত পতন) নেতৃত্ব দিয়া কবীৰে সেই সময়ৰ ধৰ্মীয় ধাৰণা আৰু সামাজিক নীতিক উলটি পেলায়।<ref name="Venkatesh">{{Cite web|last=Venkatesh|first=Karthik|date=12 November 2016|title=A brief history of the Bhakti movement|url=https://www.livemint.com/Sundayapp/0irwa2rMY1lUJKtPEtX4sO/A-brief-history-of-the-Bhakti-movement.html|access-date=23 July 2020|website=Livemint|language=en}}</ref> নিজৰ ৰচনাৰ জৰিয়তে প্ৰভুৰ প্ৰশংসাৰ ভক্তিমূলক গায়নত জোৰ দিয়া সন্ত কবীৰ।<ref>{{Cite web|title=Culture And Heritage - Medieval History - Bhakti Movement - Know India: National Portal of India|url=https://knowindia.gov.in/culture-and-heritage/medieval-history/bhakti-movement.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823220328/http://knowindia.gov.in/culture-and-heritage/medieval-history/bhakti-movement.php|url-status=dead|archive-date=23 August 2017|access-date=23 July 2020|website=knowindia.gov.in|archivedate=23 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723171955/https://knowindia.gov.in/culture-and-heritage/medieval-history/bhakti-movement.php|deadurl=yes}}</ref> কবীৰে এনে এক ঈশ্বৰবাদৰ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল যিয়ে দুখীয়াসকলক স্পষ্টভাৱে আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু কোনো যোগাযোগ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁলোকক ভগৱানৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ বিষয়ে পতিয়ন নিয়াইছিল। তেওঁ হিন্দু আৰু ইছলাম দুয়োটা ধৰ্মৰ লগতে অৰ্থহীন ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰক অস্বীকাৰ কৰিছিল আৰু দ্বৈত মানদণ্ডক নিন্দা কৰিছিল।<ref name="Kabir in His Time, And Ours">{{cite web |title=Kabir in His Time, And Ours |url=https://thewire.in/religion/kabir-in-his-times-and-ours |website=The Wire |access-date=7 January 2021}}</ref> ইয়াৰ ফলত গতানুগতিক অভিজাত শ্ৰেণীক ক্ষুব্ধ হৈ পৰিছিল। নিজৰ আৰু নিজৰ বিশ্বাসৰ পক্ষত থিয় দিবলৈ সাহসী কবীৰক কোনেও ভয় খুৱাব পৰা নাছিল।<ref name="Venkatesh"/> কবীৰ পন্থে কবীৰক ইয়াৰ প্ৰধান গুৰু হিচাপে বা আনকি দেৱতা হিচাপেও গণ্য কৰে— সত্যক অৱতাৰিত। কবীৰৰ প্ৰভাৱ তেওঁৰ বৃহৎ কৰ্তৃত্বৰ সাক্ষ্য, আনকি যিসকলৰ বিশ্বাস আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰক তেওঁ ইমান নিৰ্বিকাৰভাৱে নিন্দা কৰিছিল। শিখসকলৰ বাবে তেওঁ উৎপত্তিস্থল শিখ গুৰু (আধ্যাত্মিক পথ প্ৰদৰ্শক) নানকৰ পূৰ্বসূৰী আৰু কথোপকথন। মুছলমানে তেওঁক চুফী (ৰহস্যবাদী) বংশত ৰাখে আৰু হিন্দুসকলৰ বাবে তেওঁ সাৰ্বজনীনতাবাদী প্ৰৱণতা থকা বৈষ্ণৱী হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|title=Kabir {{!}} Indian mystic and poet|url=https://www.britannica.com/biography/Kabir-Indian-mystic-and-poet|access-date=23 July 2020|website=Encyclopædia Britannica|language=en}}</ref> === শিখ ধৰ্ম === {{Main|ভাৰতত শিখ ধৰ্ম}} [[File:Darshani_Deori_27_September_2018.jpg|thumb|শিখ তীৰ্থযাত্ৰীসকলে [[হৰমন্দিৰ চাহাব]]ৰ অভয়াৰণ্যলৈ যোৱা কজৱেত, আটাইতকৈ পৱিত্ৰ শিখ [[গুৰুদ্বৰা]]]] [[গুৰু নানক|গুৰু নানক দেৱ জী]] (১৪৬৯–১৫৩৯) আছিল [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰতিষ্থাপক, যাক অন্তৰ্নিহিতভাৱে ''শিখ ধৰ্ম'' বুলি জনা যায়।<ref name="Nirbhai Singh 1990 1–3">{{cite book |last=Singh |first=Nirbhai |url= https://archive.org/details/philosophyofsikh0000nirb/page/n26 |title=Philosophy of Sikhism: Reality and Its Manifestations |publisher=Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London--> |location=New Delhi |date=1990 |pages=1–3 |url-access=limited}}</ref><ref name="Opinderjit Kaur Takhar 2016 147">{{cite book |last=Takhar |first=Opinderjit Kaur |url= https://books.google.com/books?id=UaeoDQAAQBAJ&pg=PT147 |title=Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs|publisher=[[Taylor & Francis]] |location=Abingdon-on-Thames, England|date=2016 |isbn=978-1-351-90010-2 |page=147}}</ref> [[হিন্দু]] আৰু [[মুছলমান]] ধৰ্মকে ধৰি সৰ্বজনীন ভাতৃত্ববোধৰ ধাৰণা প্ৰচাৰ কৰা প্ৰথম পাঁচজন শিখ গুৰু আৰু অন্যান্য সন্তসকলৰ লেখাৰপৰা পঞ্চম শিখ গুৰু [[গুৰু অৰ্জন দেৱ]] প্ৰথমে [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]] সংকলন কৰিছিল। [[গুৰু গোবিন্দ সিং]] ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বে গুৰু গ্ৰন্থ চাহাবক চিৰন্তন গুৰু হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The Last Guru – the Guru Granth Sahib - Waheguru (God) and authority - Edexcel - GCSE Religious Studies Revision - Edexcel |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/znnmtv4/revision/6#:~:text=The%20Guru%20Granth%20Sahib%20is,and%20Hindu%20and%20Muslim%20writers.&text=Before%20Guru%20Gobind%20Singh%20died,would%20be%20the%20Eternal%20Guru%20. |website=BBC Bitesize |access-date=7 January 2021}}</ref> [[শিখ ধৰ্ম]]ই ৰং, জাতি বা বংশ নিৰ্বিশেষে,<ref>[[Akal Ustat]], verse 3 to 4</ref>[[ৱাহেগুৰু]]ৰ আগত সকলো মানুহক সমান বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>[[Akal Ustat]], Verse 85-15-1</ref> শিখ ধৰ্মই [[উপবাস]] ([[ব্ৰত]]), [[ভাৰতত অন্ধবিশ্বাসৰ তালিকা|অন্ধবিশ্বাস]], [[মূৰ্তিপূজা|মূৰ্তি পূজা]],<ref name="Star 2015">{{cite web | last=Star | first=Brian Leaf Rockford Register | title=Sikhs condemn fasting, visiting places of pilgrimage, superstitions, worship of the dead, idol worship and other blind rituals. | website=Rockford Register Star | date=15 August 2015 | url=http://www.rrstar.com/article/20150815/NEWS/150819655 | access-date=7 September 2015}}</ref><ref name="Service 2015">{{cite web | title=Petition in HC seeks ban on 'Nanak Shah Fakir' | website=The Tribune (India) | date=7 September 2015 | url=http://www.tribuneindia.com/news/punjab/petition-in-hc-seeks-ban-on-nanak-shah-fakir/65122.html | access-date=2 September 2016 | archive-date=10 April 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190410171740/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/petition-in-hc-seeks-ban-on-nanak-shah-fakir/65122.html | url-status=dead | archivedate=10 April 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410171740/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/petition-in-hc-seeks-ban-on-nanak-shah-fakir/65122.html | deadurl=yes }}</ref> আৰু [[ছুন্নত]] [[শিখ ধৰ্মত নিষেধাজ্ঞা|তীব্ৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান]] কৰে।<ref name="Google Books 2015">{{cite web | title=Sikhism Origin and Development | website=Google Books | date=28 August 2015 | url=https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC | access-date=7 September 2015| last1=Dhillon | first1=Dalbir Singh }}</ref><ref name="Glausiusz 2004">{{cite web | last=Glausiusz | first=Josie | title=miscellaneous | website=Circumcision | date=14 March 2004 | url=http://www.circumstitions.com/Misc.html#sikhs | access-date=7 September 2015}}</ref> শিখসকলে এজন চিৰন্তন দেৱতাক বিশ্বাস কৰে আৰু [[১০ গুৰু]], [[শিখ ধৰ্মৰ ৫ কে]], [[গুৰু গোবিন্দ সিং]], [[শিখ ৰেহাত ম্যাদা]] আৰু [[নিতনেম]]ৰ হুকুমৰ শিক্ষা অনুসৰণ কৰে। === আব্ৰাহাম ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন === ==== ইহুদী ধৰ্ম ==== [[File:Codice Casanatense Jews of Malabar.jpg|thumb|right|[[মালাবাৰ উপকূল|মালাবাৰ]]ৰ পৰা ইহুদী পৰিয়াল, ১৫৪০]] {{Main|ভাৰতত ইহুদীসকলৰ ইতিহাস}} খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৬২ চনত কেৰালাৰ [[কোচি চহৰ]]ত য়াহূদিয়াৰ পৰা ব্যৱসায়ী হিচাপে ইহুদীসকল প্ৰথমে আহিছিল।<ref>{{Cite book|last=Yisrael|first=Muzeon|url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two%2520millennia|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|date=1995|publisher=UPNE|isbn=978-965-278-179-6|language=en}}</ref> [[দ্বিতীয় মন্দিৰ]]ধ্বংস হোৱাৰ পাছত খ্ৰীষ্টীয় ৭০ চনত [[জেৰুজালেম]]ৰ পৰা বন্দী হৈ অধিক ইহুদী আহিছিল।<ref>{{cite book |last=Schreiber |first=Mordecai |title=The Shengold Jewish Encyclopedia |url=https://archive.org/details/shengoldjewishen0000unse |year=2003 |publisher=Schreiber Publishing |location=Rockville, MD |isbn=1887563776 |page=[https://archive.org/details/shengoldjewishen0000unse/page/125 125]}}</ref> ==== খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম ==== {{Main|ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম}} [[File:Procession_St._Sebastian's_Feast_at_St.Mary's_Church_Athirampuzha,_Kottayam,_Kerala_state,_India.jpg|thumb|কেৰেলাৰ [[আথিৰামপুজা]] ছেইণ্ট মেৰীছ ফ'ৰেনে চাৰ্চত চেণ্ট চেবাষ্টিয়ানৰ উৎসৱৰ সময়ত এক শোভাযাত্ৰা]] ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল থমাছ দ্য এপষ্টলে (যীচু খ্ৰীষ্টৰ প্ৰত্যক্ষ শিষ্য) দ্বাৰা,<ref>{{Cite book|last=Edessa|title=Acta Thomae |orig-date=c. 100–399|location=Edessa}}</ref> যিয়ে ৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত কেৰালাৰ মুজিৰিসকলৰ ওচৰলৈ গৈছিল আৰু স্থানীয় লোকসকলক ধৰ্মান্তৰিত কৰিছিল, যিসকলক আজি চেন্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান (চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান বা নাছৰানী বুলিও জনা যায়) বুলি জনা যায়। ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি গীৰ্জা, বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি বৰ্তমানৰ গীৰ্জা গঠন আৰু ৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত থমাছ দ্য এপষ্টলে নিৰ্মাণ কৰা, তেতিয়াৰ চেৰা ৰজা উদয়ঞ্চেৰালে নাম দিয়া ধৰণে থিৰুভিথামকোড আৰাপ্ল্লী বা থোমাইয়াৰ বা কোভিল নামেৰে নামাকৰণ কৰা, [[তামিলনাডু]]ৰ [[কন্যাকুমাৰী]] (কেপ ক'মৰিন) জিলাৰ থিৰুভিথানকোডত অৱস্থিত, ইয়াক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চেণ্ট থমাছ পিলগ্ৰিম কেন্দ্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Palayur {{!}} Archdiocese of Trichur |url=https://www.trichurarchdiocese.org/sacellum/palayur |website=www.trichurarchdiocese.org |access-date=7 January 2021 |archivedate=19 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919213732/https://www.trichurarchdiocese.org/sacellum/palayur |deadurl=yes }}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ষষ্ঠ শতিকাৰ ভিতৰত ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ শিপা গঢ় লৈ উঠিছিল বুলি সাধাৰণ [[পণ্ডিতসকলৰ একমত]] আছে, য'ত কিছুমান সম্প্ৰদায়ে [[ছিৰিয়া ভাষা|চিৰিয়াক]] লিটাৰ্জিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Farhadian|first=Charles E.|url=https://books.google.com/books?id=mjIVn4IX69oC&pg=PA93|title=Introducing World Christianity|date=20 February 2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-8249-2|language=en}}</ref><ref name="Lbrown">Leslie Brown, (1956) The Indian Christians of St. Thomas. An Account of the Ancient Syrian Church of Malabar, Cambridge: Cambridge University Press 1956, 1982 (repr.)</ref><ref>Origin of Christianity in India – A Historiographical Critique by Dr. Benedict Vadakkekara. (2007). {{ISBN|81-7495-258-6}}.</ref> ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম বিভিন্ন ধৰ্মগোষ্ঠী যেনে [[ভাৰতত পূবৰ গীৰ্জা|অচূৰীয়া গীৰ্জা]], [[ভাৰতত কেথলিক গীৰ্জা|কেথলিক ধৰ্ম]], [[প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম]], [[ভাৰতত প্ৰাচ্য অৰ্থডক্সি|প্ৰাচ্যৰ অৰ্থডক্স]] আদি বিভিন্ন ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত। বেছিভাগ খ্ৰীষ্টানে দক্ষিণ ভাৰতত বাস কৰে, বিশেষকৈ [[কেৰেলা]], [[তামিলনাডু]], [[গোৱা]]ত,<ref>{{cite journal|jstor=833968|title=Ritual and Music in South India: Syrian Christian Liturgical Music in Kerala|first=Israel J.|last=Ross|date=1 January 1979|journal=Asian Music|volume=11|issue=1|pages=80–98|doi=10.2307/833968}}</ref><ref name="MIR">{{cite web |url=http://www.indianmirror.com/religions/reli6.html |title=Christianity |publisher=India Mirror |access-date=13 March 2008}}</ref> আৰু [[মুম্বাই|বম্বে (মুম্বাই)]]ৰ দৰে অঞ্চলত খ্ৰীষ্টানৰ গড় সংখ্যা ৩.৪৫%।<ref>{{cite web | url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/356-mumbai-suburban.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160415232228/https://www.census2011.co.in/data/religion/district/356-mumbai-suburban.html | archive-date=15 April 2016 | title=Mumbai Suburban District Religion Data - Census 2011 }}</ref> [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]তো খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যাৰ বৃহৎ সংখ্যা আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.bibleforu.com/storyofindia.htm |title=The Story of India |publisher=www.bibleforu.com |access-date=13 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308041807/http://www.bibleforu.com/storyofindia.htm |archive-date=8 March 2008 |url-status=dead |archivedate=8 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080308041807/http://www.bibleforu.com/storyofindia.htm |deadurl=yes }}</ref> [[কেথলিক খ্ৰীষ্টান]] ধৰ্ম ষোড়শ শতিকাত বিয়পি পৰিছিল, বিশেষকৈ [[গোৱা]] আৰু বম্বেত [[পৰ্তুগীজ]] দ্বাৰা। [[ভাৰতত প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম|প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম]] প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল ১৮ শতিকাত প্ৰটেষ্টেণ্ট মিছনেৰী।<ref>{{cite web|url=http://old.mbconf.ca/mb/mbh3509/christin.htm|title=Christianity in India|publisher=M.B. Herald, Vol. 35, No. 9|access-date=13 March 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309035010/http://old.mbconf.ca/mb/mbh3509/christin.htm|archive-date=9 March 2008}}</ref> ==== ইছলাম ==== {{Main|ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম}} [[File:India_-_Delhi_girls_chasing_doves_-_6159.jpg|thumb|[[দিল্লী]]ৰ [[জামে মছজিদ, দিল্লী|জামে মছজিদ]]ৰ সন্মুখত ছোৱালীয়ে [[কপৌ]] খেদিছে। এই মছজিদটো ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ মছজিদ।]] সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[মালাবাৰ উপকূল|মালাবাৰ]] উপকূলৰ আৰব ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে ইছলাম ভাৰতলৈ আহিছিল। ভাৰত উপমহাদেশত মুছলমান শাসনৰ সময়ত ই এক প্ৰধান ধৰ্ম হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="Islam and Muslims in India">{{cite journal |last1=Zafar |first1=Abu |title=Islam and Muslims in India-Science and Technology Division, Taipei Economic and Cultural Center in New Delhi-MOST |website=www.most.gov.tw |url=https://www.most.gov.tw/india/en/detail?article_uid=2aa33c74-76a5-4801-9384-c50db054d8dd&menu_id=bef3dee0-c8c5-42c0-8aba-acbe2bf91793&content_type=P&view_mode=gridView |access-date=7 January 2021 |language=en |archivedate=19 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019145332/https://www.most.gov.tw/india/en/detail?article_uid=2aa33c74-76a5-4801-9384-c50db054d8dd&menu_id=bef3dee0-c8c5-42c0-8aba-acbe2bf91793&content_type=P&view_mode=gridView |deadurl=yes }}</ref> [[চেৰমন জুমা মছজিদ]] ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ কেৰালাৰ থ্ৰিছুৰ জিলাৰ কোডুংগাল্লুৰ তালুকৰ মেথালাত অৱস্থিত।<ref name="Cheraman Juma Masjid">{{cite web |title=Cheraman Juma Masjid - the first mosque in India {{!}} Religious sites at Muziris Heritage Area, Ernakulam |url=https://www.muzirisheritage.org/cheraman-juma-masjid.php |website=www.muzirisheritage.org |publisher=Cheraman Juma Masjid |access-date=7 January 2021 |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421021835/https://www.muzirisheritage.org/cheraman-juma-masjid.php |url-status=dead |archivedate=21 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240421021835/https://www.muzirisheritage.org/cheraman-juma-masjid.php |deadurl=yes }}</ref> এটা কিংবদন্তি অনুসৰি ইয়াক ৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে ই ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদ যিটো এতিয়াও ব্যৱহৃত হৈ আছে।<ref name="Cheraman Juma Masjid"/> ভাৰতত ইছলামৰ বৃদ্ধি বেছিভাগেই [[দিল্লী চুলতানী]] (১২০৬–১৫২৬) আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]] (১৫২৬–১৮৫৮)ৰ অধীনত হৈছিল, ৰহস্যবাদী [[চুফীবাদ|চুফী]] পৰম্পৰাৰ দ্বাৰা বহুখিনি সহায়ক হৈছিল।<ref name=Avari>{{citation |last=Avari |first=Burjor |authorlink=Burjor Avari |title=Islamic Civilization in South Asia: A history of Muslim power and presence in the Indian subcontinent |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-58061-8 |url=https://books.google.com/books?id=hGHpVtQ8eKoC&pg=PA8 |page=8 |quote=The major explanation for large scale conversion lies in the efforts of three groups of people: mariners, merchants and missionaries. ... The missionaries, mostly Sufis, played a major role, too, all over India; their compassion and common sense drew into the Islamic fold great numbers of non-Hindu forest and nomadic people and the lower-caste Hindus.}}</ref><ref>{{cite web |author=chandru |url=http://www.southasiaanalysis.org/%5Cpapers10%5Cpaper924.html |title=Sufism in India: Its origin, history and politics |publisher=Southasiaanalysis.org |access-date=3 February 2011 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218075000/http://southasiaanalysis.org/papers10/paper924.html |archive-date=18 December 2010 }}</ref> ইছলামৰ বৃদ্ধি আঞ্চলিকভাৱে অসমান আছিল আৰু বংগৰ দৰে যিসকল ব্ৰাহ্মণ্যবাদী ভাঁজত সংযুক্ত হোৱা নাছিল, বা কেৱল তলৰ পৰাই একত্ৰিত হোৱা নাছিল, তেওঁলোকৰ বাবে ইছলামৰ আকৰ্ষণ আছিল আটাইতকৈ বেছি।<ref name=Avari/><ref>Richard M Eaton (1993), [https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9; brand=ucpress The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251124154202/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9; |date=2025-11-24 }}, University of California Press</ref> বৰ্তমান ইছলাম ভাৰতৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম, দেশৰ ১৪.২% জনসংখ্যা বা প্ৰায় ১৭.২ কোটি লোকে ইছলামৰ অনুগামী বুলি চিনাক্ত কৰিছে ([[২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]])।<ref name="censusIndia2011">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/Muslim-population-growth-slows/article10336665.ece|title=Muslim population growth slows|first1=Rukmini|last1=S|first2=Vijaita|last2=Singh|newspaper=The Hindu|date=25 August 2015|via=www.thehindu.com}}</ref> ২০২৪ চনৰ বাবে ভাৰতত মুছলমানৰ আনুমানিক সংখ্যা প্ৰায় ২০৪,৭৬০,৩৯২ হ’ব বুলি প্ৰকল্প কৰা হৈছে।<ref>{{cite news | url = https://theworldstatistics.com/religion-population-in-india/ | title = Religion Population in India }}</ref> ই ভাৰতক [[#শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ইছলাম|মুছলমান-গৰিষ্ঠতা]] দেশৰ বাহিৰত সৰ্বাধিক মুছলমান জনসংখ্যা থকা দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{cite web |last1=nationsonline.org |first1=klaus kästle- |title=Islamic world, countries with a cultural Islamic population - Nations Online Project |url=https://www.nationsonline.org/oneworld/muslim-countries.htm |website=www.nationsonline.org |access-date=7 January 2021 |language=en-us}}</ref> == লোকপিয়লৰ পৰিসংখ্যা == {{See also|ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ইতিহাস|ভাৰতত শিখ ধৰ্ম|ভাৰতত জৈন ধৰ্ম|ভাৰতত ইহুদীৰ ইতিহাস|পাৰ্চী|ভাৰতত বাহাই বিশ্বাস|ভাৰতত জনজাতীয় ধৰ্ম|ভাৰতত অধৰ্ম}} [[File:Religions map of India.png|thumb|ভাৰতৰ অঞ্চল অনুসৰি সংখ্যাগৰিষ্ঠ ধৰ্মীয় গোটৰ মানচিত্ৰ {{Legend-col |{{legend|#ff6600|Hindu}} |{{legend|Green|Muslim}} |{{legend|DodgerBlue|Christian}} |{{legend|#fbb84e|Sikh}} |{{legend|Yellow|Buddhist}} |{{legend|Gray|Other}}}}]] {| class="wikitable" |+ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |title=C-1 Population by Religious Community – 2011 |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |access-date=2 October 2023 |website=[[censusindia.gov.in]]}}</ref><ref>{{cite web|title=C-01 Appendix: Details of religious community shown under 'Other religions and persuasions' in main table C01 - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11398/download/14511/DDW00C-01%20Appendix%20MDDS.xlsx |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }}</ref> |- ! ধৰ্ম{{NoteTag|Major denominations with over 1 million adherents.}} ! জনসংখ্যা ! {{Tooltip|%|Percentage of total population}} |- | '''[[হিন্দু]]''' | ৯৬৬,২৫৭,৩৫৩ | {{percentage bar|79.8}} |- | '''[[মুছলমান]]''' | ১৭২,২৪৫,১৫৮ | {{percentage bar|14.2}} |- | '''[[খ্ৰীষ্টান]]''' | ২৭,৮১৯,৫৮৮ | {{percentage bar|2.3}} |- | '''[[শিখ]]''' | ২০,৮৩৩,১১৬ | {{percentage bar|1.72}} |- | '''[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]''' | ৮,৪৪২,৯৭২ | {{percentage bar|0.7}} |- | '''[[সাৰ্নাবাদ]]''' | ৪,৯৫৭,৪৬৭ | {{percentage bar|0.41}} |- | '''[[জৈন ধৰ্ম]]''' | ৪,৪৫১,৭৫৩ | {{percentage bar|0.37}} |- | '''গোণ্ডী ([[কয়াপুনেম]])''' | ১,০২৬,৩৪৪ | {{percentage bar|0.08}} |- | '''অন্যান্য ধৰ্মীয় বিশ্বাস'''{{NoteTag|Other religious beliefs comprising nearly 80 denominations, each with a population between 100 and 800,000. ''See also [[Tribal religions in India]]''}} | ১,৯৫৩,৯২৩ | {{percentage bar|0.16}} |- | '''উল্লেখ কৰা হোৱা নাই''' | ২,৮৬৭,৩০৩ | {{percentage bar|0.24}} |- ! মুঠ ! ১,২১০,৮৫৪,৯৭৭ ! {{percentage bar|100}} |} ভাৰতত ছটা ধৰ্মই "জাতীয় সংখ্যালঘু" মৰ্যাদা লাভ কৰিছে—[[মুছলমান]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[শিখ]], [[জৈন]], [[বৌদ্ধ]], আৰু [[জড়োষ্ট্ৰিয়ান]] ([[পাৰ্চী]])।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140121/jsp/nation/story_17847192.jsp#.VGCbxPmUeSo|archive-url=https://archive.today/20141110111301/http://www.telegraphindia.com/1140121/jsp/nation/story_17847192.jsp%23.VGCbxPmUeSo|url-status=dead|archive-date=10 November 2014|title=National minority status for Jains|access-date=20 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-jains-become-sixth-minority-community-1954568|title=Jains become sixth minority community - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=21 January 2014|access-date=20 July 2016}}</ref> {{static row numbers}} {|class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text col1left sort-under-center col1Left hover-highlight" "style="font-size: 100%" style="text-align:left; " |+ভাৰতৰ প্ৰধান ধৰ্মীয় গোটসমূহৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰৱণতা (১৯৫১–২০১১) |- ! rowspan=2 | ধৰ্মীয় গোট ! colspan=7 | লোকপিয়ল অনুসৰি জনসংখ্যা % (মুঠ জনসংখ্যাৰ)। ! rowspan=2 | {{Tooltip|১৯৫১ চনৰপৰা বৃদ্ধিৰ হাৰৰ পৰিৱৰ্তন |[(২০১১ চনত %)-(১৯৫১ চনত %)}/(১৯৫১ চনত %)]*100}} |- ! ১৯৫১ ! ১৯৬১ ! ১৯৭১ ! ১৯৮১ ! ১৯৯১ ! ২০০১ ! ২০১১ |- ! style="background:#FFE0C0; "| [[ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|84.1}} | {{percentage bar|width=60|83.45}} | {{percentage bar|width=60|82.73}} | {{percentage bar|width=60|82.30}} | {{percentage bar|width=60|81.53}} | {{percentage bar|width=60|80.46}} | {{percentage bar|width=60|79.80}} | {{decrease}} ৫.১২% |- ! style="background:#E0FFC0; "| [[ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|9.8}} | {{percentage bar|width=60|10.69}} | {{percentage bar|width=60|11.21}} | {{percentage bar|width=60|11.75}} | {{percentage bar|width=60|12.61}} | {{percentage bar|width=60|13.43}} | {{percentage bar|width=60|14.23}} | {{increase}} ৪৫.২১% |- ! style="background:#E0F0FF; "| [[ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|2.3}} | {{percentage bar|width=60|2.44}} | {{percentage bar|width=60|2.60}} | {{percentage bar|width=60|2.44}} | {{percentage bar|width=60|2.32}} | {{percentage bar|width=60|2.34}} | {{percentage bar|width=60|2.37}} | {{increase}} ৩.০৪% |- ! style="background:#F0F0C0; "| [[ভাৰতত শিখ ধৰ্ম|শিখ ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|1.79}} | {{percentage bar|width=60|1.79}} | {{percentage bar|width=60|1.89}} | {{percentage bar|width=60|1.92}} | {{percentage bar|width=60|1.94}} | {{percentage bar|width=60|1.87}} | {{percentage bar|width=60|1.72}} | {{decrease}} ৩.৯১% |- ! style="background:#FFFFC0; "| [[ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|0.74}} | {{percentage bar|width=60|0.74}} | {{percentage bar|width=60|0.70}} | {{percentage bar|width=60|0.70}} | {{percentage bar|width=60|0.77}} | {{percentage bar|width=60|0.77}} | {{percentage bar|width=60|0.70}} | {{decrease}} ৫.৪১% |- ! style="background:#FFE0E0; "| [[ভাৰতত জৈন ধৰ্ম|জৈন ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|0.46}} | {{percentage bar|width=60|0.46}} | {{percentage bar|width=60|0.48}} | {{percentage bar|width=60|0.47}} | {{percentage bar|width=60|0.40}} | {{percentage bar|width=60|0.41}} | {{percentage bar|width=60|0.37}} | {{decrease}} ১৯.৫৬% |- ! style="background:Wheat; "| [[ভাৰতত জৰদস্তি ধৰ্ম|জোৰাষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|0.13}} | {{percentage bar|width=60|0.09}} | {{percentage bar|width=60|0.09}} | {{percentage bar|width=60|0.09}} | {{percentage bar|width=60|0.08}} | {{percentage bar|width=60|0.06}} | {{percentage bar|width=60|0.05}} | {{decrease}} ৬১.৫৩% |- ! style="background:Gray; "| [[নাস্তিকতাবাদ]] বা অন্য ধৰ্ম | {{percentage bar|width=60|0.8}} | {{percentage bar|width=60|0.8}} | {{percentage bar|width=60|0.41}} | {{percentage bar|width=60|0.42}} | {{percentage bar|width=60|0.44}} | {{percentage bar|width=60|0.8}} | {{percentage bar|width=60|0.9}} | {{increase}} ১২.৫১% |} তলত ভাৰতৰ ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ বিভাজন দিয়া হ’ল: {| class="sortable wikitable" |+ ধৰ্মীয় গোটৰ বৈশিষ্ট্য<ref name="census_2011_religion">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |title=Population by religious community - 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner |work=[[2011 Census of India]] |access-date=25 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-date=25 August 2015}} Percentages are calculated from population figures for individual religions in this word document by dividing them from total population of India.</ref> |- ! rowspan="2" | ধাৰ্মিয়<br />গোট ! rowspan="2" | জনসংখ্যা (২০১১)<br />% ! rowspan="2" | [[জনসংখ্যা বৃদ্ধি|বৃদ্ধি]]<br />(২০০১-২০১১)<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india/muslim-population-grows-marginally-faster-census-2011-data/story-yAhd2F6z57ezaFWiwwYU7H.html|title=Muslim population grows marginally faster: Census 2011 data|author=Aloke Tikku|access-date=18 October 2016|date=26 August 2015|work=[[Hindustan Times]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/indias-population-121-09-crores-hindus-79-8-pc-muslims-14-2-pc-census/|title=Census 2011: Hindus dip to below 80 per cent of population; Muslim share up, slows down|date=26 August 2015|newspaper=[[The Indian Express]]|access-date=20 July 2016}}</ref> ! colspan="4" | [[লিংগ অনুপাত]] (২০১১) ! rowspan="2" | [[সাক্ষৰতা]] (২০১১)<br />(%)<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/jains-most-literate-in-north-muslims-the-least/story-iKno2PywCvEZbGmguNFg2N.html|title=Jains most literate in North, Muslims the least|work=Hindustan Times |date=4 January 2016|access-date=20 July 2016}}</ref> ! rowspan="2" | [[শ্ৰমিক শক্তি|কৰ্মত অংশগ্ৰহণ]] (২০১১)<br />(%)<ref name="dnaindia.com"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Only-33-of-Muslims-work-lowest-among-all-religions/articleshow/50433358.cms|title=Only 33% of Muslims work, lowest among all religions - Times of India|website=[[The Times of India]]|access-date=20 July 2016}}</ref> |- ! মুঠ<ref name="dnaindia.com">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-census-2011-sikhs-jains-have-the-worst-sex-ratio-2161061|title=Census 2011: Sikhs, Jains have the worst sex ratio - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=31 December 2015|access-date=20 July 2016}}</ref> ! গ্ৰাম্য ! নগৰ ! শিশু<ref>{{cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=Sex-ratio-dips-Jains-Sikhs-buck-trend-31122015001049|title=The Times Group|access-date=20 July 2016|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225050842/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=Sex-ratio-dips-Jains-Sikhs-buck-trend-31122015001049|url-status=dead|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225050842/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=Sex-ratio-dips-Jains-Sikhs-buck-trend-31122015001049|deadurl=yes}}</ref> |- ! style="background:#FFE0C0; "| [[হিন্দুধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|79.80|c=#A0F040}} | <!--This is population growth rate of [[Hinduism]] in per cent (from 2001-2011), not growth/ decline in proportion (which was -0.7%)-->{{percentage bar|width=75|16.8}} <!--DO NOT CHANGE this percentage figure. Hindus did increase in numbers showing growth rate of 16.8% from 2001-2011 (it's mentioned in the source near in the end), it was their percentage which declined from 80.5% to 79.8% by 0.7% due to higher growth rate of Islam. Here there is no discussion about increase or decrease in percentage of any religion (for Islam, the percentage increased by 0.8% (from 13.4% in 2001 to 14.2% in 2011), not by 24.6%; the latter was its growth rate), the discussion is about growth rate of religion which is positive for all major religions in India--> | ৯৩৯ || ৯৪৬ || ৯২১ || ৯১৩ | {{percentage bar|width=75|73.3}} | {{percentage bar|width=75|41.0}} |- ! style="background:#E0FFC0; "| [[ইছলাম]] | {{percentage bar|width=75|14.23}} | {{percentage bar|width=75|24.6|c=#A0F040}} | ৯৫১ || ৯৫৭ || ৯৪১ || ৯৪৩ | {{percentage bar|width=75|68.5|c=#FF6040}} | {{percentage bar|width=75|32.6|c=#FF6040}} |- ! style="background:#E0F0FF; "| [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|2.30}} | {{percentage bar|width=75|15.5}} | style="background:#A0F040; |১০২৩ ||! style="background:#A0F040; |১০০৮ ||! style="background:#A0F040; |১০৪৬ || ৯৫৮ | {{percentage bar|width=75|84.5}} | {{percentage bar|width=75|41.9}} |- ! style="background:#F0F0C0; "| [[শিখ ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|1.72}} | {{percentage bar|width=75|8.4}} | style="background:#FF6040; |৯০৩ ||! style="background:#FF6040; |৯০৫ ||! style="background:#FF6040; |৮৯৮ ||! style="background:#FF6040; |৮২৮ | {{percentage bar|width=75|75.4}} | {{percentage bar|width=75|36.3}} |- ! style="background:#FFFFC0; "| [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|0.70}} | {{percentage bar|width=75|6.1}} | ৯৬৫ || ৯৬০ || ৯৭৩ || ৯৩৩ | {{percentage bar|width=75|81.3}} | {{percentage bar|width=75|43.1|c=#A0F040}} |- ! style="background:#FFE0E0; "| [[জৈন ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|0.37|c=#FF6040}} | {{percentage bar|width=75|5.4|c=#FF6040}} | ৯৫৪ || ৯৩৫ || ৯৫৯ || ৮৮৯ | {{percentage bar|width=75|94.9|c=#A0F040}} | {{percentage bar|width=75|35.5}} |- ! style="background:#F0E0F0; "| আন/ধৰ্ম নিৰ্দিষ্ট কৰা হোৱা নাই | {{percentage bar|width=75|0.90}} | {{n/a|নাই}} | ৯৫৯ || ৯৪৭ || ৯৭৫ ||! style="background:#A0F040; | ৯৭৪ | {{n/a|নাই}} | {{n/a|নাই}} |} টোকা: ২০০১ চনৰ তুলনাত ২০১১ চনত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১৭.৭% বৃদ্ধি পাই গড় লিংগ অনুপাত ৯৪৩ আৰু সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪.৪%। গড় কামত অংশগ্ৰহণ ৩৯.৭৯%। ==ধৰ্মসমূহ== ===হিন্দু ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম}} [[File:Ranganathaswamy temple tiruchirappalli.jpg|thumb|[[ৰঙানাথস্বামী মন্দিৰ, শ্ৰীৰংগম]]]] [[হিন্দু ধৰ্ম]] ভাৰতৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক ধৰ্মীয় গোট থকা এটা প্ৰাচীন ধৰ্ম, প্ৰায় ৯৬৬&nbsp; ২০১১ চনৰ হিচাপত মিলিয়ন অনুগামী আছে, জনসংখ্যাৰ ৭৯.৮%।<ref name="census_2011_religion"/> হিন্দু ধৰ্ম বৈচিত্ৰময়, য'ত [[এক ঈশ্বৰবাদ]], [[বিশ্ববিশ্বাস]], [[বহুদেৱতা]], [[প্যানেন্তেইজম]], [[প্যানেন্থেইজম]], [[এক ঈশ্বৰবাদ]], [[হিন্দু ধৰ্মত নাস্তিকতা|নাস্তিকতা]], [[সৰ্বপ্ৰাণবাদ]], [[অজ্ঞানবাদ]], আৰু [[জ্ঞানীবাদ]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book | last=Rogers| first=Peter|title = Ultimate Truth, Book 1| publisher=AuthorHouse| year = 2009| page = 109| url=https://books.google.com/books?id=e3kf6GtwaT0C&pg=PA109| isbn = 978-1-4389-7968-7 }}</ref><ref>{{Cite book | last=Chakravarti| first=Sitansu| title = Hinduism, a way of life| publisher=Motilal Banarsidass Publ.| year = 1991| page = 71| url=https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71| isbn = 978-81-208-0899-7 }}</ref><ref name= "EBpolytheism">{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/eb/article-38143/polytheism |title=Polytheism|access-date= 5 July 2007 |year=2007 |encyclopedia= Encyclopædia Britannica |publisher= Encyclopædia Britannica Online}}</ref><ref>{{Cite book | last=Pattanaik| first=Devdutt| title = The man who was a woman and other queer tales of Hindu lore| publisher=Routledge| year = 2002| page = 38| url=https://books.google.com/books?id=Odsk9xfOp6oC&pg=PA38| isbn = 978-1-56023-181-3 }}</ref><ref>Devanandan, P. D. (1955). The Renaissance Of Hinduism: A Survey of Hindu Religious History from 1800–1950. Theology Today, 12(2), 189–205. https://doi.org/10.1177/004057365501200207</ref> ''হিন্দু'' শব্দটো, মূলতঃ ভৌগোলিক বৰ্ণনা, [[সংস্কৃত]], ''সিন্ধু'' (সিন্ধু নদীৰ ঐতিহাসিক নাম)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে আৰু ই ''সিন্ধু নদীৰ ভূমি''ৰ ব্যক্তিক বুজায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.shraddhananda.com/Meaning_and_Origin_Of_The_Word_Hindu.html|title=Meaning and Origin Of The Word "Hindu"|website=www.shraddhananda.com|access-date=28 October 2016|archive-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013064939/http://www.shraddhananda.com/Meaning_and_Origin_Of_The_Word_Hindu.html|url-status=usurped|archivedate=13 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013064939/http://www.shraddhananda.com/Meaning_and_Origin_Of_The_Word_Hindu.html|deadurl=yes}}</ref> পৰম্পৰাগত ধৰ্ম অনুসৰণ কৰা হিন্দুসকলে ইয়াক সনাতন ধৰ্ম (বা "চিৰন্তন পথ") বুলি কয়।<ref>{{cite web |title=Hinduism As Santana Dharma, the Eternal Religion |url=https://www.hinduwebsite.com/sanatana-dharma.asp |website=www.hinduwebsite.com |access-date=7 January 2021 |language=en-us}}</ref> সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে নিজকে "সনাতনী" বুলি কয়, যিটো সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ মূল শব্দ। ===ইছলাম=== {{Main|ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম}} [[File:Jama Masjid - In the Noon.jpg|thumb|[[জামে মছজিদ, দিল্লী]] ]] [[ইছলাম]] হৈছে এক ঈশ্বৰত বিশ্বাস কৰা আৰু [[মুহাম্মাদ]]ৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰা [[একেশ্বৰবাদ|এক ঈশ্বৰবাদী]] ধৰ্ম; ই ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সংখ্যালঘু ধৰ্ম। দেশৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৪.২% বা প্ৰায় ১৭২.২ মিলিয়ন লোকে ইছলামৰ অনুগামী বুলি পৰিচয় দিয়ে (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল)।<ref name="censusindia.gov.in"/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/Muslim-population-growth-slows/article10336665.ece|title=Muslim population growth slows|work=The Hindu|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2011-census-data-on-religion-2407708.html|title=India has 79.8% Hindus, 14.2% Muslims, says 2011 census data on religion|date=26 August 2015|work=Firstpost|access-date=28 July 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Muslim population growth slows |work=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/news/national/census-2011-data-on-population-by-religious-communities/article7579161.ece|access-date=18 October 2016|date=18 October 2016|last1=S|first1=Rukmini|last2=Singh|first2=Vijaita}}</ref> ই [[ভাৰত]]ক [[মুছলমান]] সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশৰ বাহিৰত সৰ্বাধিক মুছলমান জনসংখ্যা থকা দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। [[জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰু [[লক্ষদ্বীপ]] ৰাজ্যত মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ,<ref name="web123">{{cite web |url=http://www.webindia123.com/religion/indiafacts.htm |title=Religion in India |access-date=18 April 2007 |work=Religion, webindia123.com |publisher=Suni Systems (P) Ltd }}</ref> আৰু [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[বিহাৰ]], [[পশ্চিমবংগ]], [[অসম]], আৰু [[কেৰালা]]ত অধিক ঘনত্বত বাস কৰে।<ref name="web123" /><ref name="COI_2001">{{cite web |title= Census of India 2001: Data on Religion |url= http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_data_finder/C_Series/Population_by_religious_communities.htm |access-date= 31 December 2007 |publisher= Office of the Registrar General, India}}</ref> ভাৰতত সম্প্ৰদায়ৰ সন্দৰ্ভত কোনো বিশেষ লোকপিয়ল কৰা হোৱা নাই যদিও সূত্ৰ অনুসৰি আটাইতকৈ ডাঙৰ ধৰ্মগোষ্ঠীটো হৈছে [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]],<ref name="state.gov">{{Cite web|last=Department Of State. The Office of Electronic Information|first=Bureau of Public Affairs|title=India|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2003/24470.htm|access-date=21 February 2022|website=2001-2009.state.gov|language=en}}</ref> য'ত [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] আৰু [[আহমদিয়া মুছলমান]]ৰ যথেষ্ট জনসংখ্যা আছে। [[টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] আৰু [[ডি এন এৰ]] দৰে ভাৰতীয় সূত্ৰই ২০০৫–২০০৬ চনৰ মাজভাগত ভাৰতৰ [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া মুছলমান]]ৰ জনসংখ্যা ভাৰতৰ সমগ্ৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২৫%ৰপৰা ৩১%ৰ ভিতৰত বুলি প্ৰকাশ কৰিছে, যাৰ সংখ্যা তেওঁলোকৰ ৪ কোটিৰপৰা ৫ কোটিৰ ভিতৰত।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Shia-women-too-can-initiate-divorce/articleshow/334804.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811081425/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-06/lucknow/27799200_1_model-nikahnama-new-nikahnama-shia-personal-law-board|url-status=live|archive-date=11 August 2011|title=Shia women too can initiate divorce| newspaper=[[The Times of India]] |date=6 November 2006| access-date=21 June 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report_talaq-rights-proposed-for-shia-women_1062327 |title=Talaq rights proposed for Shia women| publisher=Daily News and Analysis, www.dnaindia.com |date=5 November 2006| access-date=21 June 2010}}</ref><ref name="state.gov"/><ref>{{cite web|url= http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|title= India Third in Global Muslim Population|date= 8 October 2009|publisher= Twocircles.net|access-date= 3 July 2010|archivedate= 10 October 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101010133303/http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|deadurl= yes}}</ref> ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম}} [[File:Velankanni 2.JPG|thumb|right|[[তামিলনাডু]]ৰ [[ভেলাংকানী]]ৰ [[বেচিলিকা অৱ আৱাৰ লেডী অৱ গুড হেল্থ]] এটা নিষ্ঠাৱান [[কেথলিক চাৰ্চ|কেথলিক]] [[ভাৰ্জিন মেৰীৰ মন্দিৰ|মেৰিয়ান মন্দিৰ]]। ]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] হৈছে নতুন নিয়মত উপস্থাপন কৰা [[যীশু|যীচু]]ৰ জীৱন আৰু শিক্ষাক কেন্দ্ৰ কৰি [[একেশ্বৰবাদ|এক ঈশ্বৰবাদী ধৰ্ম]]। ই [[ভাৰত]]ৰ ২.৩% জনসংখ্যাৰ তৃতীয় বৃহত্তম [[ধৰ্ম]]। ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম প্ৰৱৰ্তনৰ কৃতিত্ব চেণ্ট থমাছক দিয়া হয়। ৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ মালাবাৰ উপকূলত আহিছিল।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{Cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|title=The Encyclodedia of Christianity, Vol. 5|last2=Lochman|first2=Jan Milic|last3=Bromiley|first3=Geoffrey William|last4=Mbiti|first4=John|last5=Pelikan|first5=Jaroslav|date=14 February 2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|language=en}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{Cite book|last=Yisrael|first=Muzeon|url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=St.%2520Thomas|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|date=1995|publisher=UPNE|isbn=978-965-278-179-6|language=en}}</ref><ref name=nasrani>{{cite web|url=http://nasrani.net/2007/02/16/st-thomas-tradition-the-indian-sojourn-in-foreign-sources/ |title=NSC NETWORK – Early references about the Apostolate of Saint Thomas in India, Records about the Indian tradition, Saint Thomas Christians & Statements by Indian Statesmen |date=16 February 2007 |publisher=Nasrani.net |access-date=3 February 2011}}</ref> চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলৰ মাজত উৎপত্তিৰ পৰম্পৰা ৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[কেৰেলা]] উপকূলৰ প্ৰাচীন সাগৰীয় বন্দৰ মুজিৰিছত যীচুৰ ১২ জন শিষ্যৰ ভিতৰত এজন চেণ্ট থমাছৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত। শংকৰমংগলম, পাকালোমত্তম, কল্লী আৰু কলিয়াংকল পৰিয়ালক বিশেষভাৱে প্ৰধান বুলি গণ্য কৰা হৈছিল আৰু ঐতিহাসিকভাৱে আটাইতকৈ অভিজাত চিৰিয়াক খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালসমূহে এই পৰিয়ালসমূহৰপৰাই বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ প্ৰৱণতা আছিল। [[গালিল]]ৰপৰা অহা [[আৰামী]]-ভাষী [[ইহুদী]]সকলেও ১ম শতিকাত কেৰালালৈ ভ্ৰমণ কৰাটো সম্ভৱ। সেই সময়ৰ আশে-পাশে কেৰেলাত [[কোচিন ইহুদী]]সকলৰ অস্তিত্ব আছিল বুলি জনা যায়। পাঁচনিজনক ভাৰতৰ সৈতে সংযোগ কৰা আটাইতকৈ প্ৰাচীন জ্ঞাত উৎসটো হৈছে [[থমাছৰ কাৰ্য্য]], সম্ভৱতঃ তৃতীয় শতিকাৰ আৰম্ভণিতে লিখা হৈছিল, হয়তো এডেছাত। মাৰ্থ মাৰিয়াম চিৰ’-মালাবাৰ কেথলিক ফ’ৰেনে চাৰ্চ, আৰাকুঁজা ৯৯৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। গ্ৰন্থখনত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম ভাৰতলৈ অনাৰ ক্ষেত্ৰত থমাছৰ দুঃসাহসিক অভিযানৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যিটো পৰম্পৰা পিছলৈ "থমা পৰ্বম" ("থমাছৰ গীত")ৰ দৰে আদিম ভাৰতীয় উৎসসমূহত সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল। সাধাৰণতে তেওঁক [[মালিয়ানকাৰ]] বা ইয়াৰ আশে-পাশে উপস্থিত হৈ সাতটা গীৰ্জা আৰু আধা গীৰ্জা, বা এঝাৰপল্লিকল প্ৰতিষ্ঠা কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়: কোডুংগাল্লুৰ, কোল্লাম, [[নিৰানাম]], [[নীলাককাল]] (চায়াল), কোক্কামংগালম, [[কোট্টাক্কাভু]], [[পলায়ুৰ]], থিৰুভিথামকোড আৰাপল্লী আৰু [[চ. জৰ্জৰ চিৰ'-মালাবাৰ কেথলিক ফ'ৰেনে চাৰ্চ, আৰুভিথুৰা|আৰুভিথুৰা গীৰ্জা]] (আধা গীৰ্জা)। তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ কেইবাজনো ৰোমান লেখকেও থমাছৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, য'ত [[মিলানৰ এম্ব্ৰ'জ]], [[নাজিয়ানজুছৰ গ্ৰেগৰী]], [[জেৰ'ম]], আৰু [[চিৰিয়াৰ এফ্ৰেম]] আদিয়ে উল্লেখ কৰিছে, আনহাতে [[চিজাৰিয়াৰ ইউজেবিয়াছে]] তেওঁৰ গুৰু [[পেণ্টাইনাছ]] দ্বিতীয় শতিকাৰ ভাৰতৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰ ওচৰলৈ গৈছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰিছে। মূলতঃ ব্যৱসায়ী হিচাপে থকা এটা খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ অস্তিত্ব আহিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ছোৱাত ভাৰতৰ বাকী অংশত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। খ্ৰীষ্টানসকলে [[নাগালেণ্ড]] আৰু [[মিজোৰাম]]ৰ লগতে [[মেঘালয়]]ৰ অধিকাংশ স্থানীয় লোক গঠন কৰে আৰু [[মণিপুৰ]], [[গোৱা]], [[কেৰালা]] আৰু [[মুম্বাই]]ত তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা উল্লেখযোগ্য। ===শিখ ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত শিখ ধৰ্ম}} [[File:Golden Temple nighttime.jpg|thumb|[[সোণালী মন্দিৰ|শিৰি হৰমন্দিৰ চাহাব (সোণালী মন্দিৰ)]] ]] [[শিখ ধৰ্ম]] হৈছে পোন্ধৰ শতিকাত [[পাঞ্জাব]] [[গুৰু নানক দেৱ|গুৰু নানক]] আৰু একেৰাহে নজন শিখ [[শিখ গুৰু|গুৰু]] ৰ শিক্ষাৰে আৰম্ভ হোৱা [[একেশ্বৰবাদ|একশ্বৰবাদী]] ধৰ্ম। ২০১১ চনলৈকে ২০.৮ মিলিয়ন [[ভাৰতত শিখ ধৰ্ম|ভাৰতত শিখ]] আছিল। [[পাঞ্জাব, ভাৰত|পাঞ্জাব]] শিখসকলৰ আধ্যাত্মিক গৃহ, আৰু ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য য'ত শিখসকলে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা গঠন কৰে। চুবুৰীয়া ৰাজ্য [[চণ্ডীগড়]], [[হিমাচল প্ৰদেশ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[দিল্লী]], আৰু [[হাৰিয়ানা]]ৰ [[জম্মু সংমণ্ডল]] ত শিখৰ জনসংখ্যা উল্লেখযোগ্য। এই অঞ্চলসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে [[পূব পঞ্জাব|বৃহত্তৰ পঞ্জাব]]ৰ এটা অংশ আছিল। কিন্তু ভাৰতত নিৰ্দিষ্টসংখ্যক নানক অনুগামী ([[নানকপন্থী]])ৰ কোনো তথ্য নাই যদিও ক’ৰবাত প্ৰায় ১৪ কোটি কোটি কোটিত আছে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/navjot-singh-sidhu-misquotes-sikh-population-as-14-crores-in-his-speech-at-kartarpurs-inauguration |title= Navjot Singh Siddhu claims that 14 crore Nanakpanthi Sikhs live in India|website=Freepressjournal}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-who-are-nanak-naam-lewa-and-why-kartarpur-corridor-cant-be-limited-to-sikhs-6100351/lite/|title= According to rough estimates report, there are 12-15 crore Nanak Naam Lewas (Nanakpanthi) across the world |website=News Indian Express|date= 10 November 2019 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pak-invites-sikh-community-to-invest-in-commercial-projects-along-nankana-kartarpur-corridor-119011300615_1.html|title=Pak invites Sikh community to invest in commercial projects along Nankana-Kartarpur Corridor|newspaper=Business Standard India|date=13 January 2019|via=Business Standard}}</ref> শিৰোমণি গুৰদ্বাৰা প্ৰবন্ধক সমিতিৰ সদস্য কৰ্ণাইল সিং পাঞ্জোলিয়ে কয় যে ‘নানকপন্থী’ শব্দটোৰ ভিতৰতো কেইবাটাও সম্প্ৰদায় আছে। “শিখলীগড়, ভাঞ্জাৰে, নিৰ্মলে, লুবানেয়, জোহৰি, সতনমিয়ে, উদাসিয়া আদি গোট আছে যিয়ে নিজকে [[নানকপন্থী]] বুলি কয়। তেওঁলোকে গুৰু নানক আৰু শ্ৰী গুৰু গ্ৰন্থ চাহিবক অনুসৰণ কৰে।<ref>{{cite web | last=Goyal | first=Divya | title=Explained: Who are Nanak Naam Lewa, and why Kartarpur Corridor can't be limited to Sikhs | website=The Indian Express | date=10 November 2019 | url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-who-are-nanak-naam-lewa-and-why-kartarpur-corridor-cant-be-limited-to-sikhs-6100351/ | access-date=30 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/navjot-singh-sidhu-misquotes-sikh-population-as-14-crores-in-his-speech-at-kartarpurs-inauguration|title=Navjot Singh Sidhu thinks there are 14 crore Sikhs in India instead of 2.4 crore|website=Free Press Journal}}</ref> ===বৌদ্ধ ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ইতিহাস}} [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|[[মহাবোধি মন্দিৰ]] ]] [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] এটা ভাৰতীয়, [[অন্তৰ্ধ্বদেৱতা|অশ্বস্তৰবাদী]] ধৰ্ম আৰু দৰ্শন। প্ৰায় ৮.৫&nbsp; ভাৰতত লাখ লাখ বৌদ্ধ লোক বাস কৰে, যিটো মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ০.৭%।<ref name="Religion">{{cite web |title=Religion |url=https://censusindia.gov.in/Census_And_You/religion.aspx |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=6 January 2021}}</ref> ধৰ্ম হিচাপে বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰধানকৈ [[হিমালয়]]ৰ পাদদেশত চলি থাকে আৰু [[চিকিম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[লাডাখ]], [[দাৰ্জিলিং]] [[পশ্চিম বংগ]], আৰু [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ লাহাউল আৰু [[স্পিটি]] জিলাত ই এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্ম। ইয়াৰ উপৰি উল্লেখযোগ্যসংখ্যক বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী লোক [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ত বাস কৰে। তেওঁলোক হৈছে বৌদ্ধ বা [[নৱায়ন]] বৌদ্ধ যিসকলে [[ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ|বি. আৰ. আম্বেদকাৰ]] হিন্দু ধৰ্মৰ ভিতৰত জাতিবাদী প্ৰথাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯ আৰু ২০ শতিকাত ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ আঁৰত [[শ্ৰীলংকা]]ৰ [[অনাগৰীকা ধৰ্মপাল]] আৰু [[চট্টগ্ৰাম]]ৰ [[কৃপাসৰণ]] মহাস্থৱীৰাৰ সৈতে আম্বেদকাৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব। ১৯৫৯ চনত চীনে [[তিব্বত]] দখলৰপৰা পলায়ন কৰি ১৪ নং [[দলাই লামা]], [[টেনজিং গ্যাট্সো]] ভাৰতলৈ পলায়ন কৰা আৰু [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ত [[মক্লিঅ’ডগঞ্জ]] ৰ [[ধৰমশালা]]ত [[তিব্বত চৰকাৰ নিৰ্বাসিত]] স্থাপন কৰাটোৱেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ পুনৰুত্থান ত্বৰান্বিত কৰিছে ভাৰতত। ১৯৭৫ চনত ভাৰতীয় সংঘত যোগদান কৰা (ইয়াক ভাৰতৰ ২২সংখ্যক ৰাজ্য কৰি তোলা [[চিকিম]]ৰ কাৰ্যকৰী ধৰ্ম [[বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্ম]], আৰু [[পদ্মসম্ভৱ]] বা গুৰু উগ্যেন তাত এক পূজনীয় উপস্থিতি। ===জৈন ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত জৈন ধৰ্ম}} [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|[[ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ]] ]] [[জৈন ধৰ্ম]] হৈছে [[লোহ যুগৰ ভাৰত]]ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা এক অ-দেৱতাবাদী ভাৰতীয় ধৰ্ম আৰু দাৰ্শনিক ব্যৱস্থা। ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ০.৪% (প্ৰায় ৪.৪৫ মিলিয়ন) জৈনসকলে গঠন কৰে, আৰু [[গুজৰাট]], [[কৰ্ণাটক]], [[মধ্য প্ৰদেশ]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], আৰু [[ৰাজস্থান]] ৰাজ্যত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।<ref name=web123/> ===ইহুদী ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত ইহুদীসকলৰ ইতিহাস}} [[File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|thumb|right|কোচিনৰ [[পৰাদেশী ছিনাগগ]]ৰ ভিতৰৰ অংশ]] [[ইহুদী ধৰ্ম]]ও ভাৰতৰ [[একেশ্বৰবাদ|এক ঈশ্বৰবাদী ধৰ্ম]] লেভেণ্ট। আজি ভাৰতীয় ইহুদীৰ এটা অতি সৰু সম্প্ৰদায় আছে। ভাৰতত ঐতিহাসিকভাৱে ইহুদী অধিক আছিল, য'ত [[কেৰালা]]ৰ [[কোচিন ইহুদী]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ [[বনি ইজৰাইল]] আৰু [[মুম্বাই]]ৰ ওচৰৰ [[বাগদাদী ইহুদী]] আদি আছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছৰেপৰা ভাৰতত দুটা মূলতঃ ধৰ্মান্তৰিত ভাৰতীয় ইহুদী সম্প্ৰদায়ৰ বিকাশ হৈছে: [[মিজোৰাম]] আৰু [[মণিপুৰ]]ৰ [[বনেই মেনাশ্বে]], আৰু [[বেনি এফ্ৰাইম]], যাক ''তেলেগু ইহুদী'' বুলিও কোৱা হয়। ভাৰতীয় নিষ্কাশনৰ প্ৰায় ৯৫,০০০ ইহুদীৰ ভিতৰত ২০,০০০ তকৈও কম ভাৰতত আছে। ভাৰতৰ কিছুমান অঞ্চল ইজৰাইলীসকলৰ মাজত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়, ঋতু অনুসৰি স্থানীয় ইহুদী জনসংখ্যা ফুলি উঠে।{{Citation needed|date=October 2020}} ===অন্য ধৰ্ম=== [[File:Bahai-house-of-worship-delhi2.jpg|thumb|left|ভাৰতৰ দিল্লীত থকা [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ [[পদমন্দিৰ]]]] ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি পাৰ্চী (ভাৰতত জৰদস্তি ধৰ্মৰ অনুগামী) ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ০.০০৬% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে,<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Ashish |date=4 December 2004 |title=Growth of the Parsi population in India |url=http://www.unescoparzor.com/project/parsis.ppt |archive-url=https://web.archive.org/web/20061108091153/http://www.unescoparzor.com/project/parsis.ppt |url-status=dead |archive-date=8 November 2006 |location=Mumbai |publisher=Government of India: National Commission for Minorities |page=3 |display-authors=etal |access-date=22 November 2025 |archivedate=8 November 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108091153/http://www.unescoparzor.com/project/parsis.ppt |deadurl=yes }}</ref> [[মুম্বাই]] চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে তুলনামূলকভাৱে অধিক ঘনত্ব। ভাৰতত পাৰ্চীৰ সংখ্যা প্ৰায় ৬১,০০০ গৰাকী।<ref>{{cite news |title=Why is India's wealthy Parsi community vanishing? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331 |access-date=7 January 2021 |work=BBC News |date=9 January 2016}}</ref> ভাৰতত কেইবাটাও জনজাতীয় ধৰ্ম আছে, যেনে [[ডনি-পোলো]]। [[সন্থাল লোক]] সকলে অনুসৰণ কৰা বহুতো জনজাতীয় ধৰ্মৰ ভিতৰতো সন্থাল অন্যতম যিসকলৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪০ লাখ কিন্তু মাত্ৰ প্ৰায় ২৩,৬৪৫ জনেই এই ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে।{{Citation needed|date=October 2020}} [[বাথৌ ধৰ্ম]] [[অসম]]ৰ [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো সম্প্ৰদায়]] ৰ আন এক জনজাতীয় ধৰ্ম।<ref>{{Cite journal |last=Narzary |first=Nareswar |date=31 December 2014 |title=Bathou religion and its impact on boro society a folkloristic study |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/114601 |journal=University |hdl=10603/114601 |language=English}}</ref> [[ভাৰত]]ত [[বাহাই ধৰ্ম|বাহাই]]ৰ সঠিক সংখ্যা প্ৰতিষ্ঠা কৰাটো কঠিন। প্ৰায় ১৮৫০ চনত [[ইৰাণ]]ৰ পৰা ভাৰতলৈ অহা এই ধৰ্মই [[ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ভাৰতৰ মুছলমান]] জনসংখ্যাৰ পৰা কিছু ধৰ্মান্তৰিত লোক লাভ কৰে। ১৯১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰথম [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]] আৰু [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] ধৰ্মান্তৰিত লোক আহিছিল আৰু ১৯৬০ চনত সমগ্ৰ ভাৰততে ১০০০ তকৈও কম বাহাই আছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা অনুসূচিত জাতিৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক লোক বাহাই হৈ পৰে আৰু ১৯৯৩ চনৰ ভিতৰত বাহাইসকলে প্ৰায় ২২ লাখ সদস্যৰ ৰিপৰ্ট দিয়ে,{{sfn|Smith|2008|p=94}} যদিও পিছৰ সূত্ৰসমূহে ২০ লাখ,{{sfn|Momen|2008|pp=154–5}} বা "১০ লাখতকৈ অধিক" বুলি দাবী কৰিছে।{{sfn|Hartz|2009|p=10}} [[সনাম ধৰ্ম]] হৈছে [[মণিপুৰ]]ৰ [[মেইইটেই জনগোষ্ঠী|মেইইটেই সম্প্ৰদায়]] ৰ থলুৱা ধৰ্ম যিটো তেওঁলোকে [[বৈষ্ণৱ]] ৰ সৈতে অনুসৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=The Revivalism of Sanamahism |url=https://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=manipur.Manipur_and_Religion.The_Revivalism_of_Sanamahism |access-date=12 April 2025 |website=e-pao.net}}</ref> ===নাস্তিকতাবাদ=== {{main|ভাৰতত নাস্তিকতা}} ভাৰতৰ প্ৰায় ২৯ লাখ লোকে ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত নিজৰ ধৰ্ম উল্লেখ কৰা নাছিল আৰু তেওঁলোকক "ধৰ্ম উল্লেখ কৰা হোৱা নাই" শ্ৰেণীত গণনা কৰা হৈছিল। ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ০.২৪% আছিল। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লত ইহঁতৰ সংখ্যা ০৭ লাখৰপৰা ৪ গুণ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে আৰু গড় বাৰ্ষিক হাৰ ১৫%।<ref>{{cite news |last1=Daniyal |first1=Shoaib |title=People without religion have risen in Census 2011, but atheists have nothing to cheer about |url=https://scroll.in/article/753475/people-without-religion-have-risen-in-census-2011-but-atheists-have-nothing-to-cheer-about |access-date=8 August 2022 |work=Scroll.in}}</ref> [[কে. বীৰমণি]], এজন [[দ্ৰৱীদাৰ কাঝাগম]] নেতাই কয় যে তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে ভাৰতত নাস্তিকৰ সংখ্যা আচলতে বেছি আছিল কাৰণ বহুতে ভয়ত নিজৰ নাস্তিকতা প্ৰকাশ নকৰে।<ref name=FirstTimeCensus>{{cite news|title=2.87 million Indians have no faith, census reveals for first time|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/2-87-million-Indians-have-no-faith-census-reveals-for-first-time/articleshow/48689278.cms|access-date=10 September 2015|work=[[The Times of India]]|date=27 August 2015}}</ref> ২০১২ চনৰ ''WIN-Gallup Global Index of Religion and Atheism'' প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ৮১% ভাৰতীয় ধৰ্মীয়, ১৩% অধৰ্মীয়, ৩% পতিয়ন নাস্তিক, আৰু ৩% নিশ্চিত নহয় বা কোনো সঁহাৰি নিদিলে।<ref name="gallup2012">{{cite web|title=Global Index of Religion And Atheism |url=http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf |publisher=WIN-Gallup |access-date=3 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016062403/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf |archive-date=16 October 2012 }}</ref> == আইনী মৰ্যাদা আৰু ব্যক্তিগত আইন == {{Main|ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতীয় মৌলিক অধিকাৰ, নিৰ্দেশাত্মক নীতি আৰু মূল কৰ্তব্য|ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা|ভাৰতীয় ধৰ্ম#ভাৰত গণৰাজ্যত মৰ্যাদা}} {{further|ইউনিফৰ্ম চিভিল কোড|হিন্দু ব্যক্তিগত আইন|জৈন আইন|খ্ৰীষ্টান ব্যক্তিগত আইন|মুছলমান ব্যক্তিগত আইন}} [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ৰ প্ৰস্তাৱনাত ভাৰতক "সাৰ্বভৌম সমাজবাদী ধৰ্মনিৰপেক্ষ গণতান্ত্ৰিক গণতন্ত্ৰ" বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। ''ধৰ্মনিৰপেক্ষ'' শব্দটো [[১৯৭৬ চনৰ বাইছ সংশোধনী আইন]]ৰদ্বাৰা প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছিল। ইয়াত সকলো ধৰ্মৰ প্ৰতি সমান ব্যৱহাৰ আৰু সহনশীলতা বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে। ভাৰতৰ কোনো চৰকাৰী ৰাষ্ট্ৰ ধৰ্ম নাই; ইয়াত যিকোনো ধৰ্ম পালন, প্ৰচাৰ আৰু প্ৰচাৰৰ অধিকাৰ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। চৰকাৰী সমৰ্থিত বিদ্যালয়ত কোনো ধৰ্মীয় শিক্ষা প্ৰদান কৰা নহয়। [[এচ. আৰ. বম্মাই বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া]], [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]] য়ে ধৰ্মনিৰপেক্ষতা সংবিধানৰ এক অবিচ্ছেদ্য নীতি আৰু ৰাষ্ট্ৰ আৰু ধৰ্মৰ পৃথক্কৰণ আছে বুলি ৰায় দিছিল।<ref name=hinduswami>{{cite journal |author=Swami, Praveen |date=1 November 1997 |title=Protecting secularism and federal fair play |journal=Frontline |volume=14 |issue=22 |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1422/14220170.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20011230175331/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1422/14220170.htm |url-status=usurped |archive-date=30 December 2001 |access-date=17 April 2007 |author-link=Praveen Swami |archivedate=3 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100903020728/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1422/14220170.htm |deadurl=yes }}</ref> [[ভাৰতীয় মৌলিক অধিকাৰ, নিৰ্দেশাত্মক নীতি আৰু মূল কৰ্তব্য#Right to Freedom of Religion (ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ)|ধৰ্মৰ স্বাধীনতা]] ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি [[মৌলিক অধিকাৰ]]। সংবিধানে ইয়াৰ নাগৰিকসকলৰ বাবে [[ভাৰতত নিৰ্দেশনামূলক নীতি|নিৰ্দেশনামূলক নীতি]] হিচাপে এটা [[একেধৰণৰ নাগৰিক সংহিতা]]ৰ পৰামৰ্শও আগবঢ়াইছে।<ref>[[s:Constitution of India/Part IV|Constitution of India-Part IV Article 44 Directive Principles of State Policy]]</ref> নিৰ্দেশনামূলক নীতিসমূহ সাংবিধানিকভাৱে বলবৎ কৰিব নোৱাৰা বাবে এতিয়ালৈকে ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰা হোৱা নাই। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে আৰু ৰায় দিছে যে একেলগে একেধৰণৰ নাগৰিক সংহিতা প্ৰণয়ন কৰাটো জাতিটোৰ ঐক্যৰ প্ৰতি বিপৰীতমুখী হ’ব পাৰে, আৰু কেৱল ক্ৰমান্বয়ে প্ৰগতিশীল পৰিৱৰ্তনহে আনিব লাগে (''পান্নালাল বনচিলাল বনাম অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ ৰাজ্য, ১৯৯৬'')।<ref name=hinduiyer>{{cite news |author=Iyer VRK |title=Unifying personal laws |url=http://www.hindu.com/2003/09/06/stories/2003090600831000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20031205144402/http://www.hindu.com/2003/09/06/stories/2003090600831000.htm |url-status=dead |archive-date=5 December 2003 |date=6 September 2003 |work=[[The Hindu]] |access-date=19 April 2007 |archivedate=5 December 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031205144402/http://www.hindu.com/2003/09/06/stories/2003090600831000.htm |deadurl=yes }}</ref> ''মহৰ্ষি অৱদেশ বনাম ভাৰতীয় সংঘ (১৯৯৪)'' গোচৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে উমৈহতীয়া নাগৰিক সংহিতা প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে [[মেণ্ডামছ]]ৰ ৰিট বিচৰা আবেদন খাৰিজ কৰিছিল, আৰু এইদৰে ইয়াৰ প্ৰৱৰ্তনৰ দায়িত্ব [[ভাৰতীয় বিধানসভা|বিধানসভা]]ৰ ওপৰত জাপি দিছিল।<ref name=rediffarvind>{{cite news |first=Arvind |last=Lavakare |title=Where's the Uniform Civil Code? |url=http://www.rediff.com/news/2002/may/21arvind.htm |work=rediff.com |publisher=Rediff.com India Limited |date=21 May 2002 |access-date=19 April 2007 }}</ref> ভাৰতত ভিত্তি নোহোৱা প্ৰধান ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়সমূহ নিজৰ ব্যক্তিগত আইনৰদ্বাৰা পৰিচালিত হৈয়েই আছে। আনহাতে মুছলমান, খ্ৰীষ্টান, জৰদস্তি আৰু ইহুদীসকলৰ ব্যক্তিগত আইন নিজৰ বাবে একচেটিয়া; হিন্দু, জৈন, বৌদ্ধ আৰু শিখসকলক [[আধুনিক হিন্দু আইন|হিন্দু ব্যক্তিগত আইন]] নামেৰে জনাজাত একক ব্যক্তিগত আইনদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ভাৰতৰ সংবিধানৰ ২৫ (২)(খ) অনুচ্ছেদত উল্লেখ আছে যে হিন্দূৰ উল্লেখত "শিখ, জৈন বা বৌদ্ধ ধৰ্ম স্বীকাৰ কৰা ব্যক্তি" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Bakshi1996">{{cite book|last=Bakshi|first=P M|title=Constitution Of India|url=https://books.google.com/books?id=QmxuAAAACAAJ|access-date=15 July 2010|year=1996|publisher=Universal Law Publishing Co.P Ltd.|isbn=978-81-7534-003-9|page=41}}</ref> তদুপৰি, [[হিন্দু বিবাহ আইন]], ১৯৫৫ চনত জৈন, বৌদ্ধ আৰু শিখসকলৰ আইনী মৰ্যাদাক আইনী হিন্দু বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে যদিও "ধৰ্ম অনুসৰি হিন্দু" নহয়।<ref name="Diwan1981">{{cite book|last=Diwan|first=Paras|title=Modern Hindu law: codified and uncodified|url=https://books.google.com/books?id=-tPXOgAACAAJ|access-date=15 July 2010|year=1981|publisher=Allahabad Law Agency}}</ref> ২০০৫ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে জৈন, শিখ আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বীসকল বহল হিন্দু ভাঁজৰ অংশ, কিয়নো তেওঁলোক ভাৰতীয় ধৰ্ম আৰু ইটোৱে সিটোৰ লগত আন্তঃসংলগ্ন, যদিও তেওঁলোক সুকীয়া ধৰ্ম।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2005/20050811/nation.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Nation|website=www.tribuneindia.com}}</ref> == দিশবোৰ == ভাৰতীয় জীৱন-ধাৰণৰ পদ্ধতিত ধৰ্মই মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="PRC_2002">{{cite web |url=http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=167 |title=Among Wealthy Nations ... The U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion |publisher=The Pew Research Center for the People and the Press |date=19 December 2002 |access-date=3 June 2007 |archive-date=6 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306024714/http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=167 |url-status=dead |archivedate=6 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306024714/http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=167 |deadurl=yes }}</ref> ব্যক্তিৰ দৈনন্দিন জীৱনত আচাৰ-অনুষ্ঠান, পূজা আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় কাম-কাজ অতি উল্লেখযোগ্য; ই সামাজিক জীৱনৰ এক প্ৰধান সংগঠকও। ব্যক্তিৰ মাজত ধৰ্মীয়তাৰ মাত্ৰা ভিন্ন হয়; শেহতীয়া দশকবোৰত ভাৰতীয় সমাজত বিশেষকৈ নগৰবাসী যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত ধৰ্মীয় গতানুগতিকতা আৰু পালন কম হৈ পৰিছে।{{Citation needed|date=August 2022|reason=Your explanation here}} === আচাৰ-ব্যৱহাৰ === [[File:Flood puja.jpg|thumb|[[ভাৰতৰ জলবায়ু#মৌচুমী|গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষা]]ৰ সময়ত [[উজ্জয়িন]] ত ওফন্দি উঠা [[শিপ্ৰা নদী]]ৰ পাৰত কৰা এটা ''[[পূজা (হিন্দুধৰ্ম)|পূজা]]'']] ভাৰতীয়ৰ বিপুলসংখ্যকে দৈনিক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত লিপ্ত হয়।<ref name=religiouslife>{{cite web |url = http://www.religionsofindia.org/loc/india_religious_life.html |title = Religious Life |access-date = 19 April 2007 |work = Religions of India |publisher = Global Peace Works |archive-url = https://web.archive.org/web/20050301062310/http://religionsofindia.org/loc/india_religious_life.html |archive-date = 1 March 2005 |archivedate = 1 March 2005 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050301062310/http://religionsofindia.org/loc/india_religious_life.html |deadurl = yes }}</ref> বেছিভাগ হিন্দুৱে ঘৰতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰে।<ref name=locceremonies>{{cite web | url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+in0055) | title = Domestic Worship | access-date=19 April 2007 |date=September 1995 | work=Country Studies | publisher=The Library of Congress }}</ref> অঞ্চল, গাঁও আৰু ব্যক্তিৰ মাজত আচাৰ-অনুষ্ঠান পালনৰ ক্ষেত্ৰত বহু পৰিমাণে পাৰ্থক্য আছে। হিন্দু ভকতসকলে দৈনন্দিন কাম যেনে [[পূজা (হিন্দুধৰ্ম)|পূজা]] পূজা কৰা, গা-ধোৱাৰ পিছত ভোৰভোৰাই [[যজ্ঞ]]{{Citation needed|date=August 2022|reason=What % of Hindus perform this?}} নামৰ অগ্নিযজ্ঞ (সাধাৰণতে পৰিয়ালৰ মন্দিৰত, আৰু সাধাৰণতে দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তিৰ আগত প্ৰদীপ জ্বলোৱা আৰু খাদ্য আগবঢ়োৱা), [[বেদ]], আৰু [[পুৰাণ]] আদি ধৰ্মীয় লিপিৰ আবৃত্তি কৰা আদি কাম কৰে। দেৱতাৰ প্ৰশংসাত গীত গোৱা।<ref name=locceremonies/> ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ এটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হ’ল বিশুদ্ধতা আৰু প্ৰদূষণৰ মাজত বিভাজন। ধৰ্মীয় কাৰ্য্যই অনুশীলনকাৰীৰ বাবে কিছু পৰিমাণে অশুদ্ধি বা অশুদ্ধিৰ পূৰ্বধাৰণা কৰে, যিটো আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ পূৰ্বে বা সময়ত অতিক্ৰম বা নিষ্ক্ৰিয় কৰিব লাগিব। এইদৰে সাধাৰণতে পানীৰদ্বাৰা শুদ্ধিকৰণ কৰাটো বেছিভাগ ধৰ্মীয় কাৰ্য্যৰ এটা সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য।<ref name=locceremonies/> আন আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত ত্যাগৰ কাৰ্যকাৰিতা আৰু যোগ্যতাৰ ধাৰণা, দান-বৰঙনি বা ভাল কামৰদ্বাৰা লাভ কৰা, যিটো সময়ৰ লগে লগে জমা হ’ব আৰু পৰলোকত দুখ-কষ্ট হ্ৰাস কৰিব।<ref name=locceremonies/> [[মুছলমান]]সকলে দিনৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ত [[ছালাত#দৈনিক পাঁচটা নামাজ|পাঁচটা নিতৌ নামাজ]] কৰে, যিটো স্থানীয় মছজিদৰপৰা ''[[আজান]]'' (নামাজৰ আহ্বান)দ্বাৰা সূচনা কৰা হয়। নামাজ পঢ়াৰ আগতে তেওঁলোকে ''[[উজু]]'' কৰি আচাৰ-ব্যৱহাৰ কৰি নিজকে পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগিব, য'ত সাধাৰণতে মলি বা ধূলিৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা শৰীৰৰ অংশবোৰ ধোৱাটো জড়িত হৈ থাকে। [[ছাচাৰ কমিটি]]ৰ শেহতীয়া এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ৩–৪% মুছলমান শিশুৱে ''[[মাদ্ৰাছা]]'' (ইছলামিক বিদ্যালয়)ত অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{cite news |vauthors=Chishti S, Jacob J |title=Sachar nails madrasa myth: Only 4% of Muslim kids go there |work=[[The Indian Express]] |url=http://www.indianexpress.com/sunday/story/17677.html |date=1 December 2006 |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929130224/http://www.indianexpress.com/sunday/story/17677.html |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===খাদ্য=== [[File:Rajasthanthali.jpg|thumb|[[ৰাজস্থান]]ৰ এখন নিৰামিষভোজী [[থালি]]]] {{See also|নিৰামিষ আৰু ধৰ্ম|ৰোজা}} ভাৰতৰ খাদ্যাভ্যাস ধৰ্মৰদ্বাৰা যথেষ্ট প্ৰভাবিত। এটা সমীক্ষা অনুসৰি ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ ৩১% লোকে নিৰামিষভোজী বুলি দাবী কৰে, আৰু মূলতঃ লেক্টো-নিৰামিষভোজী অনুশীলন কৰে।<ref name=hindueatsurvey>{{cite news | first=Yogendra | last=Yadav | author2=Sanjay Kumar | title=The food habits of a nation | url=http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | work=hinduonnet.com | publisher=The Hindu | date=14 August 2006 | access-date=21 April 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110304040807/http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | archive-date=4 March 2011 | url-status=usurped | archivedate=4 March 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304040807/http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Countries With The Highest Rates Of Vegetarianism|url=https://www.worldatlas.com/articles/countries-with-the-highest-rates-of-vegetarianism.html|access-date=3 July 2020|website=WorldAtlas|date=20 September 2019|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | title=The Hindu : Front Page : The food habits of a nation | archive-url=https://web.archive.org/web/20110304040807/http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | archive-date=4 March 2011 | access-date=22 November 2025 | archivedate=4 March 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304040807/http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | deadurl=yes }}</ref> [[শিখ]], [[মুছলমান]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[বাহাই ধৰ্ম|বাহাই]], [[পাৰ্চী]], আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]]সকলৰ মাজত নিৰামিষভোজ কম।<ref>{{cite journal|at=p. 507|pmc=4662155 |year=2014 |last1=Devi |first1=S. M. |last2=Balachandar |first2=V. |last3=Lee |first3=S. I. |last4=Kim |first4=I. H. |title=An Outline of Meat Consumption in the Indian Population - A Pilot Review |journal=Korean Journal for Food Science of Animal Resources |volume=34 |issue=4 |doi=10.5851/kosfa.2014.34.4.507 |pmid=26761289 }}</ref> নিৰামিষভোজী ভাৰতীয়সকলে বেছিভাগেই [[হাঁহ-কুকুৰা]], [[মাছ]], অন্যান্য [[সাগৰীয় খাদ্য]], [[ছাগলী]], আৰু [[ভেড়া]]ক [[মাংস]]ৰ উৎস হিচাপে পছন্দ কৰে।<ref>Ridgwell and Ridgway (1987), Food Around the World, Oxford University Press, {{ISBN|978-0198327288}}, page 67</ref> হিন্দু ধৰ্মই গো-মাংস নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে ইছলামে গাহৰিৰ মাংস [[হাৰাম|নিষিদ্ধ]] কৰে। খ্ৰীষ্টান, জনজাতীয় আৰু কিছুমান দলিত সম্প্ৰদায়ৰ সৰু জনসংখ্যায় গো-মাংস বা গাহৰিৰ মাংস খোৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো আপত্তি নাই।<ref>{{cite news|last1=PATOLE|first1=SHAHU|title=Why I wrote a book on Dalit food|url=http://www.expressfoodie.com/main-course/why-i-wrote-a-book-on-dalit-food/|access-date=11 September 2016|work=Express Foodie beta|issue=8 SEPTEMBER|date=2016|ref=Anna he Apoorna Brahma’|archivedate=12 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912234114/http://www.expressfoodie.com/main-course/why-i-wrote-a-book-on-dalit-food/|deadurl=yes}}</ref> জৈন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলক, ইয়াৰ সকলো সম্প্ৰদায় আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা, নিৰামিষভোজী হোৱাটো প্ৰয়োজন। তদুপৰি [[জৈন নিৰামিষ|জৈন]] ধৰ্মই মাটিৰপৰা খন্দা যিকোনো শাক খাবলৈ নিষেধ কৰে। গতিকে এই নিয়মে সকলো মূল শাক-পাচলি যেনে [[আলু]], [[মিঠা আলু]], [[আদা]], [[বিলাহী]], [[হালধি]], [[মূলা]] আদি জৈন খাদ্যৰপৰা বাদ দিয়ে। === অনুষ্ঠান === [[File:Hindu marriage ceremony offering.jpg|thumb|এটি হিন্দু বিবাহ অনুষ্ঠান]] প্ৰায়ে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ বিশৃংখল গোট [[জন্ম]], [[বিবাহ]] আৰু [[মৃত্যু]]ৰ দৰে অনুষ্ঠানৰ লগত জড়িত হৈ থাকে। [[হিন্দুধৰ্ম]]ত জীৱনচক্ৰৰ প্ৰধান অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্নপ্ৰশন (শিশুৰ প্ৰথম কঠিন খাদ্য গ্ৰহণ), উপনয়নম (কেৱল ব্ৰাহ্মণ আৰু ক্ষত্ৰিয়ৰ দৰে কিছুমান উচ্চবৰ্ণৰ ল'ৰাই কৰা "পবিত্ৰ সূতাৰ অনুষ্ঠান"), আৰু শ্ৰদ্ধ (মৃত ব্যক্তিক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱা)।<ref name=loclifecycle>{{cite web | url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+in0056) | title = Life-Cycle Rituals | access-date=19 April 2007 |date=September 1995 | work=Country Studies: India | publisher=The Library of Congress }}</ref><ref name=shraddha>{{cite book |last=Banerjee |first=Suresh Chandra |year=2012 |chapter=Shraddha |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shraddha |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127061127/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shraddha |archivedate=2024-11-27 |access-date=2025-11-22}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা পত্ৰৰ তথ্য অনুসৰি ভাৰতৰ বেছিভাগ মানুহৰে বাবে ভৱিষ্যতৰ বিয়াৰ সঠিক তাৰিখ আৰু সময়ৰ ওপৰত আশা কৰা যুৱ দম্পতীৰ বাগ্দান জ্যোতিষীৰ সৈতে আলোচনা কৰি পিতৃ-মাতৃয়ে সিদ্ধান্ত লোৱা বিষয় আছিল।<ref name=loclifecycle/> ১৯৯৫ চনৰ পৰা অৱশ্যে এৰেঞ্জ মেৰিজৰ অনুপাত যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে, যিয়ে ক্ৰমান্বয়ে পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিফলিত কৰিছে।{{citation needed|date=February 2013}} মুছলমানসকলে হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধসকলৰ পৰা পৃথক জীৱনচক্ৰৰ ধাৰাবাহিক আচাৰ-ব্যৱহাৰ পালন কৰে।<ref name=locislamtrad>{{cite web | url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+in0059) | title = Islamic Traditions in South Asia | access-date=19 April 2007 |date=September 1995 | work=Country Studies: India | publisher=The Library of Congress }}</ref> জীৱনৰ প্ৰথম দিনবোৰ কেইবাটাও অনুষ্ঠানত পালন কৰা হয়—যেনে- ফুচফুচাই প্ৰাৰ্থনাৰ আহ্বান, প্ৰথম গা ধোৱা আৰু মূৰ খোচা। ধৰ্মীয় শিক্ষা আগতীয়াকৈ আৰম্ভ হয়। পুৰুষৰ [[খাৎনা|ছুন্নত]] (লিঙ্গৰ আগৰ সামান্য ছাল কাটি পেলোৱা) সাধাৰণতে জন্মৰ পিছত হয়; কিছুমান পৰিয়ালত যৌৱনকাল আৰম্ভ হোৱাৰ পিছলৈকে পলম হ’ব পাৰে।<ref name=locislamtrad/> বিবাহৰ বাবে স্বামীয়ে পত্নীক [[দেনমোহৰ|মহৰানা]] নামৰ ধন দিব লাগে আৰু সামাজিক সভাত বৈবাহিক চুক্তিৰ গম্ভীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিব লাগে।<ref name=locislamtrad/> মৃতকক সমাধিস্থ কৰাৰ পিছত বন্ধু-বান্ধৱ আৰু আত্মীয়-স্বজন গোট খাই শোকসন্তপ্ত লোকক সান্ত্বনা দিয়ে, [[কোৰআন]] পাঠ আৰু মৃতকৰ আত্মাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে।<ref name=locislamtrad/> ভাৰতীয় ইছলামে মহান চুফী সন্তসকলক স্মৰণ কৰা মাজাৰসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ বাবেই পৃথক।<ref name=locislamtrad/> === তীৰ্থযাত্ৰা === {{See also|ভাৰতৰ হিন্দু তীৰ্থস্থান|ভাৰতত বৌদ্ধ তীৰ্থস্থান}} <gallery widths="200" heights="200"> File:Kumbh Mela 2001.jpg|পৃথিৱীত এতিয়ালৈকে অনুষ্ঠিত হোৱা সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ, ২০১৯ [[কুম্ভ মেলা]]ত [[এলাহাবাদ]] (আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰয়াগৰাজ নামেৰে পৰিচিত)ত অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰয়াগ কুম্ভ মেলাত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা প্ৰায় ১২ কোটি লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। File:Mahamaham Festival in Kumbakonam.jpg|মহাগাম উৎসৱ [[তামিলনাডু]]ত বাৰ বছৰৰ ভিতৰত এবাৰ পালন কৰা পৱিত্ৰ উৎসৱ। [[কুম্বাকোনাম]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা মহামাগম মহোৎসৱ। এই উৎসৱক দক্ষিণৰ কুম্বমেলা বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mahamagam Festival |url=http://blessingsonthenet.com/indian-festival/festival/id/227/mahamagam-festival/ |access-date=14 February 2014}}</ref><ref>{{Citation|title=Fairs and Festivals of India|page=326|url=https://books.google.com/books?id=jAbgAAAAMAAJ&q=maha+magam |author1=Madan Prasad Bezbaruah |author2=Dr. Krishna Gopal |author3=Phal S. Girota |year=2003 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=9788121208093|access-date=14 February 2014}}</ref> File:Maramonconvention.jpg|মাৰথমা ছিৰিয়ান গীৰ্জাৰ উদ্যোগত [[এছিয়া]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বাৰ্ষিক খ্ৰীষ্টান সমাৱেশ মাৰামন কনভেনচন File:Tawang Monastery (Tibetan Buddhist).jpg|১৬০০ চনত নিৰ্মিত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ টাৱাং মঠ [[ভাৰত]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মঠ আৰু [[তিব্বত]]ৰ লাছাৰ পটালা প্ৰাসাদৰ পিছত বিশ্বৰ ভিতৰতে দ্বিতীয় বৃহত্তম মঠ। File:Sanchi Stupa from Eastern gate, Madhya Pradesh.jpg|[[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ [[সাঁচী]] স্তুপা ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি শিলৰ গঠন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত সম্ৰাট [[সম্ৰাট অশোক|অশোকে]] নিৰ্মাণ কৰা এই স্থানত বুদ্ধ [[গৌতম বুদ্ধ|সিদ্ধাৰ্থ গৌতম]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ আছে। File:Vikramjit-Kakati-Rumtek.jpg|[[ছিক্কিম|ছিকিম]]ৰ ৰুমটেক মঠ [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী। </gallery> বহুতো হিন্দু পৰিয়ালৰ নিজা পৰিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষক দেৱতা বা [[কুলদেৱতা]] আছে।<ref>{{cite book |author=Syed Siraj ul Hassan |title=The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam's Dominions |url=https://books.google.com/books?id=lYSd-3yL9h0C |year=1920 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0488-9 |pages=110–111 |ref={{sfnref|Hassan|1920}} }}</ref> এই দেৱতা কেইবাটাও পৰিয়ালৰ বংশ বা বংশৰ বাবে সাধাৰণ যিসকল উমৈহতীয়া পূৰ্বপুৰুষৰ জৰিয়তে ইজনে সিজনৰ লগত সংযুক্ত।{{sfn|Hassan|1920|pp=110–111}}<ref>{{cite book |last=Walunjkar |first=T. N., Dr. |chapter=Religion |editor=A.S. Pathak |title=Maharashtra, Land and Its People |date=2009 |edition=rev. |location=Mumbai |publisher=Gazetteers Department, Govt. of Maharashtra |pages=285–287}}</ref> জেজুৰিৰ খাণ্ডোবা কিছুমান মহাৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়ালৰ কুলাদেৱতাৰ উদাহৰণ; ব্ৰাহ্মণৰপৰা [[দলিত]]লৈকে কেইবাটাও জাতিৰ এজন সাধাৰণ কুলদেৱতা।<ref>{{cite web|access-date=10 October 2010|archive-date=14 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080114040718/http://maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_religions.html|last=Government of Maharashtra|title=The People: Religious Beliefs|url=http://maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_religions.html|url-status=dead|work=Ratnagiri District Gazetteer|year=1962}}</ref> স্থানীয় বা ভূ-খণ্ডৰ দেৱতাক [[কুলদেৱতা]] হিচাপে পূজা কৰাৰ প্ৰথা যাদৱ বংশৰ সময়ছোৱাত আৰম্ভ হৈছিল।{{sfn|Walunjkar|2009|pp=285–287}} মহাৰাষ্ট্ৰবাসীৰ অন্যান্য [[কুলদেৱতা]] হ’ল [[তুলজাপুৰ]]ৰ [[ভৱনী]], [[কলহাপুৰ]]ৰ [[মহালক্ষ্মী]], [[মাহুৰ]]ৰ [[ৰেনুকা]], [[তিৰুপতি]]ৰ [[বালাজী]]। ভাৰতত বহু ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত অসংখ্য তীৰ্থস্থান আছে। বিশ্বজুৰি হিন্দুসকলে ভাৰতৰ কেইবাখনো পৱিত্ৰ নগৰক স্বীকৃতি দিয়ে, য'ত [[এলাহাবাদ]] (আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰয়াগৰাজ নামেৰে জনাজাত), [[হৰিদ্বাৰ]], [[বাৰাণসী]], [[উজ্জয়িন]], [[ৰামেশ্বৰম]], আৰু [[বৃন্দাবন]] আদিও আছে। উল্লেখযোগ্য মন্দিৰ চহৰসমূহৰ ভিতৰত [[পুৰী]], য'ত এটা ডাঙৰ [[জগন্নাথ]] মন্দিৰ আৰু [[ৰথ যাত্ৰা]] উদ্‌যাপন কৰা হয়; [[তিৰুমালা]] - [[তিৰুপতি]], তিৰুমালা [[ভেংকটেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ গৃহ; আৰু [[বৈষ্ণো দেৱী]] মন্দিৰৰ ঘৰ [[কাত্ৰ]]। [[বদ্ৰিনাথ]], [[পুৰী]], [[দ্বাৰকা]], আৰু [[ৰামেশ্বৰমে চৰ ধাম]] (চাৰিটা বাসস্থান)ৰ মূল তীৰ্থযাত্ৰা বৃত্ত ৰচনা কৰে য'ত চাৰিটা পৱিত্ৰ হিন্দু মন্দিৰ ক্ৰমে [[বদ্ৰীনাথ মন্দিৰ]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[দ্বাৰকাধীশ মন্দিৰ]] আৰু [[ৰামনাথস্বামী মন্দিৰ]]। [[হিমালয়ৰ বদ্ৰিনাথ]], [[কেদাৰনাথ]], [[গংগোত্ৰী]], আৰু [[যমুনোত্ৰী]] চহৰে সৰু সৰু সৰু চৰ ধাম (মিনি চাৰিটা বাসস্থান) তীৰ্থ চক্ৰ গঠন কৰে। [[কুম্ভ মেলা]] ("পিটচাৰ উৎসৱ") হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰাৰ ভিতৰত অন্যতম পৱিত্ৰ যি প্ৰতি চাৰি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়; স্থানটো [[এলাহাবাদ]] (প্ৰয়াগৰাজ), [[হৰিদ্বাৰ]], [[নাশিক]], আৰু [[উজ্জয়িন]]ৰ মাজত ঘূৰাই দিয়া হৈছে। স্বামীথোপত থকা থালাইমাইপ্পতি আয়ৱাজীসকলৰ বাবে আগশাৰীৰ তীৰ্থযাত্ৰী কেন্দ্ৰ। [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ আঠটা মহান স্থানৰ ভিতৰত সাতটা ভাৰতত। [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল [[বোধ গয়া]], [[সাৰ্নাথ]], [[কুশিনগৰ]]। [[সাঁচী]]ত [[সম্ৰাট অশোক|সম্ৰাট অশোকে]] স্থাপন কৰা বৌদ্ধ স্তুপৰ আয়োজন কৰা হয়। ভাৰতৰ [[হিমালয়]]ৰ পাদদেশত বহুতো বৌদ্ধ মঠ বিন্দু বিন্দুকৈ বিয়পি আছে, য'ত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰধান উপস্থিতি হৈয়েই আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ছিকিম]]ৰ [[ৰুমটেক মঠ]], [[এঞ্চেই মঠ]], আৰু [[পেমায়াংচে মঠ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[টাৱাং মঠ]], স্পিতিৰ ক্যে মঠ আৰু [[টাবো মঠ]], [[দাৰ্জিলিং]]ৰ [[ঘুম মঠ]], আৰু কালিম্পঙৰ ডুৰ্পিন দাৰা মঠ, নামগ্যালৰ লেহৰ থিক্সে মঠ ধৰ্মশালাৰ মঠ, আন বহুতো। [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী মুছলমান]]সকলৰ বাবে আজমেৰৰ [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি]]ৰ দৰগাহ শ্বৰীফ এটা প্ৰধান তীৰ্থস্থান।<ref>{{cite web |title=Ajmer Sharif Dargah, Shrine of Moinuddin Chishti, Ajmer - Rajasthan Tourism |url=http://www.tourism.rajasthan.gov.in/the-ajmer-sharif-dargah.html |website=www.tourism.rajasthan.gov.in |access-date=7 January 2021 |language=en-IN}}</ref> আন আন ইছলামিক তীৰ্থযাত্ৰাসমূহৰ ভিতৰত [[ফতেহপুৰ]] ছিক্ৰিৰ [[শ্বেখ চেলিম চিষ্টি]]ৰ সমাধি, [[দিল্লীৰ জামে মছজিদ]], আৰু মুম্বাইৰ [[হাজী আলী দৰগাহ]]লৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰা হয়। মাউণ্ট আবু, পালিতানা, পাৱপুৰী, গিৰ্নাৰ, আৰু শ্ৰৱণবেলাগোলাৰ দিলৱাৰা মন্দিৰ জৈন ধৰ্মৰ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান (তীৰ্থ)। অমৃতসৰৰ হৰমন্দিৰ চাহাব শিখ ধৰ্মৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ গুৰদ্বাৰা।<ref>{{cite web |title=Sri Harmandir Sahib. Amritsar (Punjab, India) |url=https://library.nga.gov/discovery/fulldisplay/alma991202343804896/01NGA_INST:IMAGE |website=library.nga.gov |access-date=7 January 2021 |language=en}}</ref> তুলনামূলকভাৱে নতুন তীৰ্থস্থানসমূহৰ ভিতৰত মেহেৰাবাদৰ মেহেৰ বাবাৰ সমাধি, য'ত তেওঁৰ অনুগামীসকলে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা আহে<ref>[http://www.ambppct.org/events/inhisservice/IHS_NL_11_June.pdf "In His Service: A Newsletter From Meherabad"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927073059/http://www.ambppct.org/events/inhisservice/IHS_NL_11_June.pdf |date=27 September 2011 }}. June 2011. Myrtle Beach: Sheriar Press. p. 4.</ref> আৰু শ্বিৰ্ডিৰ চাইবাবা মন্দিৰ।<ref>[S Srinivas – Journal of Contemporary Religion, 1999 – Taylor & Francis]</ref> ===সংখ্যালঘু বিশ্বাস আৰু পন্থা=== হিন্দু ধৰ্মত আন বেছিভাগ ধৰ্মৰ দৰেই বহুতো ভিন্ন উপসংস্কৃতি আছে। ওপৰত উল্লেখ কৰা প্ৰধান দিশবোৰ হিন্দু জনসংখ্যাৰ গৰিষ্ঠসংখ্যকৰ বাবে সত্য, কিন্তু সকলোৰে বাবে নহয়। প্ৰতিখন ৰাজ্যতে যেনেকৈ এটা ব্যক্তিগত ভাষাৰ বাসস্থান, হিন্দু ধৰ্মত বিভিন্ন উপ-সংস্কৃতিৰ আশ্ৰয় আছে যাৰ পৰম্পৰা আন ভাৰতীয়ৰ মাজত থাকিব পাৰে বা নহ’বও পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে গুজৰাটৰ পৰা ''প্ৰজাপতি'' নামৰ এটা পন্থাই প্ৰতিটো আহাৰত পানীক পবিত্ৰ অলংকাৰ হিচাপে ধৰি ৰাখে। আহাৰ খোৱাৰ আগতে আৰু পিছত এজন ব্যক্তিয়ে সোঁহাতৰ তলুৱাত পানী ঢালি তিনিবাৰ পানীৰ চুমুক দিব বুলি আশা কৰা হয়।<ref name="ReferenceA">R. Blake Michael – The Origins of Virasaiva Sects, 1992 – Motilal Banarsidass Pub</ref> ইয়াক প্ৰায়ে শুদ্ধিকৰণৰ ইংগিত হিচাপে দেখা যায়: খাদ্যক পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ খাদ্য স্পৰ্শ কৰাৰ আগতে নিজকে শুদ্ধ কৰিব লাগিব। ভাৰতৰ আন সৰু সৰু পন্থাবোৰৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট নাম নাথাকে, কিন্তু প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ শেষ নামেৰে ইহঁতক অনন্যভাৱে চিনাক্ত কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰততকৈ দক্ষিণ ভাৰতত এই নিয়মৰ ব্যৱহাৰ বেছি। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ ভাৰতৰ এটা তুলনামূলকভাৱে বিশিষ্ট সম্প্ৰদায়ে সূৰ্যাস্তৰ পিছত গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত লোৱা, নতুন কাম আৰম্ভ কৰা আৰু অন্যান্য বৌদ্ধিক বা আধ্যাত্মিকভাৱে জড়িত কামবোৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰে। ইতিহাসবিদসকলে বিশ্বাস কৰে যে এই পৰম্পৰা [[ৰহুকালাম]] ধাৰণাটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে, য’ত হিন্দুসকলে দিনটোৰ এটা নিৰ্দিষ্ট সময় অশুভ বুলি বিশ্বাস কৰে। কঠোৰ পাৰিবাৰিক বিশ্বাসৰ ফলত অধিক বাধাপ্ৰাপ্ত ধৰ্মীয় স্তৰৰ বিকাশ ঘটিছিল বুলি ভবা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.astrojyotish.com/rahu-kalam/|title=Untitled Document|access-date=20 July 2016}}</ref> সময়ৰ লগে লগে এই বিশ্বাসক ডাঙৰ ডাঙৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰাত নিৰুৎসাহিত কৰা হৈছিল আনকি সূৰ্যাস্তৰ পিছত দীৰ্ঘদিন ধৰি সজাগ হৈ থকাটোও নিৰুৎসাহিত কৰা হৈছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰণ কৰা পৰিয়ালৰ উদাহৰণ হ'ল ''গুদিবাদ'', ''পদলাপল্লী'', ''পন্থাম'', আৰু ''[[কাশ্যপ]]''।<ref name="ReferenceA"/> ==ধৰ্মীয়তা== {{See also|ভাৰতত নাস্তিকতা}} {{Pie chart |thumb = right |caption = [[ভাৰতীয়]]ৰ মাজত ধৰ্মীয়তা (২০১২ সমীক্ষা)<ref name="gallup2012"/> |label1 = [[ধৰ্ম]] |value1 = 81 |color1 = orange |label3 = [[ভাৰতত অধৰ্ম|কোনো ধৰ্ম নাই]] |value3 = 13 |color3 = brown |label2 = [[নাস্তিকতা]] |value2 = 3 |color2 = yellow |label4 = উল্লেখ কৰা হোৱা নাই |value4 = 3 |color4 = blue }} ভাৰত চৰকাৰৰ ২০১২ চনৰ জনগাঁথনিগত সমীক্ষাত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১২৩ কোটি।<ref>{{cite news|title=India's population at 123 crore as of March 2012: Minister|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/indicators/indias-population-at-123-crore-as-of-march-2012-minister/articleshow/22139551.cms?from=mdr|access-date=28 October 2021}}</ref> ২০১২ চনৰ ''WIN-Gallup Global Index of Religion and Atheism'' প্ৰতিবেদন অনুসৰি ৮১% ভাৰতীয় ধৰ্মীয়, ১৩% অধৰ্মীয়, ৩% পতিয়ন নাস্তিক, আৰু ৩% নিশ্চিত নহয় বা কোনো সঁহাৰি নিদিলে।<ref name=gallup2012/> [[কেম্ব্ৰিজ ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছ]]য়ে ২০০৪ চনৰ জনগাঁথনিগত অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ভাৰতত ১০২.৮৭ মিলিয়ন [[নাস্তিকতা|নাস্তিক]] আৰু অজ্ঞানবাদী বাস কৰে, যাৰ ফলত মুঠ জনসংখ্যাৰ ৯.১%, ক্ৰমে মুঠ ১.১২৯৬ বিলিয়ন লোকৰ ভিতৰত।<ref>{{cite web | url=https://www.populationpyramid.net/india/2004/ | title=Population Pyramids of the World from 1950 to 2100 }}</ref> == ধৰ্ম আৰু ৰাজনীতি == {{Main|ভাৰতীয় মুজাহিদীন|জামাত-ই-ইছলামী হিন্দ|ভাৰত চৰকাৰে নিষিদ্ধ কৰা সংগঠনৰ তালিকা}} {{See also|ভাৰতত ধৰ্মৰ স্বাধীনতা}} [[File:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|right|thumb|নন্দেদত তাখত শ্ৰী হাজুৰ চাহাব ১৭০৮ চনত গুৰু গোবিন্দ সিং জীক দাহ কৰা ঠাইৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল; ভিতৰৰ কোঠাটোক এতিয়াও ''অংগিতা চাহাব'' বুলি কোৱা হয়। ]] === ৰাজনীতি === বিশেষকৈ হিন্দুত্ববাদী আন্দোলনে প্ৰকাশ কৰা ধৰ্মীয় ৰাজনীতিয়ে ২০ শতিকাৰ শেষৰ চতুৰ্থাংশত ভাৰতীয় ৰাজনীতিত প্ৰবল প্ৰভাৱ পেলাইছে। ভাৰতৰ জাতিবাদ আৰু সাম্প্ৰদায়িকতাৰ অন্তৰ্নিহিত বহু উপাদানৰ উৎপত্তি ঔপনিৱেশিক যুগত হৈছিল, যেতিয়া ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে ভাৰতত বৰ্ধিত জাতীয়তাবাদী আৱেগক ৰোধ কৰাৰ প্ৰয়াসত ধৰ্মক সঘনাই ৰাজনীতিকৰণ কৰিছিল।<ref>{{harvnb|Makkar|1993|p=141}}</ref> সাম্ৰাজ্যিক বিধানসভা আৰু প্ৰাদেশিক পৰিষদৰ বাবে পৃথক পৃথক হিন্দু আৰু মুছলমান নিৰ্বাচনী স্থান স্থাপন কৰা [[ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৯০৯|ভাৰতীয় পৰিষদ আইন ১৯০৯]] (বহুলভাৱে মৰ্লি-মিণ্টো সংস্কাৰ আইন নামেৰে জনাজাত) বিশেষভাৱে বিভাজনকাৰী আছিল, যাৰ ফলত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত উত্তেজনা বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{harvnb|Olson|Shadle|1996|p=759}}</ref> নিম্ন জাতিৰ সন্মুখীন হোৱা অত্যাচাৰৰ বাবে [[ভাৰতীয় সংবিধান]]ত ভাৰতীয় সমাজৰ কিছুমান বিশেষ শ্ৰেণীৰ বাবে সঁহাৰিমূলক ব্যৱস্থাৰ ব্যৱস্থা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছিল। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰদ্বাৰা শাসিত বহু ৰাজ্যই ধৰ্মান্তৰকৰণক অধিক কঠিন কৰি তোলা আইন প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল; তেওঁলোকে দাবী কৰে যে এনে ধৰ্মান্তৰকৰণ প্ৰায়ে জোৰকৈ বা প্ৰলোভিত কৰা হয়।<ref name=bjpdalit>{{cite journal |date=1–15 May 2006 |title=Constitution doesn't permit forced conversions: Naqvi |journal=BJP Today |volume=15 |issue=9 |url=http://www.bjp.org/today/may_0106/may_0106_p_30.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070921113541/http://www.bjp.org/today/may_0106/may_0106_p_30.htm |archive-date=21 September 2007 |access-date=20 April 2007 }}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনৈতিক দল বিজেপিৰ নেতাসকলে ৰাম জন্মভূমি আন্দোলন আৰু অন্যান্য বিশিষ্ট ধৰ্মীয় বিষয়ৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ পিছতো সংবাদ মাধ্যমৰ ব্যাপক চৰ্চা লাভ কৰে।<ref>{{harvnb|Ludden|1996|pp=64–65}}</ref> ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক দলসমূহে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাবে যি অভিযোগ উত্থাপন কৰে, সেয়া হ’ল তেওঁলোকে ভোট বেংকৰ ৰাজনীতি কৰে, অৰ্থাৎ এটা বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যৰ ভোট লাভৰ একমাত্ৰ উদ্দেশ্যেৰে বিষয়বোৰক ৰাজনৈতিক সমৰ্থন দিয়ে। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ দল]] আৰু [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]] দুয়োটা দলে ভোট বেংকৰ [[ৰাজনীতি]]ত লিপ্ত হৈ ৰাইজক শোষণ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে। বিবাহ বিচ্ছেদৰ গোচৰ শ্বাহ বানো গোচৰটোৱে বহু বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল যেতিয়া কংগ্ৰেছে [[উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ সিদ্ধান্তক নস্যাৎ কৰিবলৈ সংসদীয় সংশোধনী আনি মুছলমান গতানুগতিকতাক শান্ত কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। ২০০২ চনত [[গুজৰাট]]ত হোৱা হিংসাৰ পিছত ৰাজনৈতিক দলসমূহে ভোট বেংকৰ ৰাজনীতিত লিপ্ত হোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল।<ref>{{cite news | author = Times News Network | title = Togadia wants parties to stop 'vote bank politics' | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Togadia-wants-parties-to-stop-vote-bank-politics/articleshow/4806609.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20121016145512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-03-25/ahmedabad/27127436_1_vhp-leader-togadia-hindus | url-status=live | archive-date=16 October 2012 | date=25 March 2002 | work = [[The Times of India]] | access-date=20 April 2007 }}</ref> ভাৰতৰ সকলো ৰাজনৈতিক দলেই এটা বিশেষ সম্প্ৰদায়ক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ ৰাজ্যিক ৱাকফ ব’ৰ্ডক ধন প্ৰদান কৰা বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web | author=PTI | title=Karnataka CM announces slew of sops for minorities in Budget 2023-24 | website=Deccan Herald | url=https://deccanherald.com/india/karnataka/karnataka-cm-announces-slew-of-sops-for-minorities-in-budget-2023-24-1234941.html | access-date=22 March 2024}}</ref><ref>{{cite web | title=CWC provided ₹71.54 cr to state Waqf boards: Centre to Lok Sabha | website=Hindustan Times | date=29 July 2022 | url=https://hindustantimes.com/india-news/cwc-provided-71-54-cr-to-state-waqf-boards-centre-to-lok-sabha-101659068743751.html | access-date=22 March 2024}}</ref><ref>{{cite web | author=TimesNow | title=BJP Slams AAP For Funding Delhi Waqf Board With More Than 100 Crores In Last 7 years|website= TimesNow|date=28 October 2022|url=https://www.timesnownews.com/videos/times-now/india/bjp-slams-aap-for-funding-delhi-waqf-board-with-more-than-100-crores-in-last-7-years-latest-english-news-video-95144715 | access-date=22 March 2024}}</ref> ভাৰতত জাতিভিত্তিক ৰাজনীতিও গুৰুত্বপূৰ্ণ; জাতিভিত্তিক বৈষম্য আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত তীব্ৰ বিতৰ্ক চলি আছে।<ref name="Chadha_2006">{{cite news |author=Chadha M |title=Despair of the discriminated Dalits |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6211532.stm |date=5 December 2006 |access-date=3 June 2007 }}</ref><ref name="Giridharadas_2006">{{cite news |author=Giridharadas A |title=Turning point in India's caste war |newspaper=International Herald Tribune |url=http://www.iht.com/articles/2006/04/21/business/QUOTAS.php |date=22 April 2006 |access-date=3 June 2007 }}</ref> === সাম্প্ৰদায়িকতাবাদ === আধুনিক ভাৰতৰ ধৰ্মীয় ইতিহাস গঢ় দিয়াত সাম্প্ৰদায়িকতাবাদে মূল ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতক ধৰ্মীয় ৰেখাৰে দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত কৰা হয়— মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ ডমিনিয়ন অৱ পাকিস্তান (যিটো বৰ্তমানৰ [[পাকিস্তান|ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ পাকিস্তান]] আৰু [[বাংলাদেশ|পিপলছ ৰিপাব্লিক অৱ বাংলাদেশ]]ক সামৰি লোৱা) আৰু হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া (পিছলৈ [[ভাৰত|ভাৰত গণৰাজ্য]])। বিভাজনৰ ফলত [[পঞ্জাৱ]], [[বংগ]], [[দিল্লী]], ভাৰতৰ অন্যান্য অঞ্চলত হিন্দু, মুছলমান, শিখৰ মাজত দাঙ্গা আৰম্ভ হয়; এই হিংসাৰ ফলত ৫ লাখ লোকৰ মৃত্যু হয়। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠিত ৰাষ্ট্ৰৰ মাজত চলাচল কৰা বাৰ লাখ শৰণাৰ্থীয়ে আধুনিক ইতিহাসৰ অন্যতম বৃহৎ [[প্ৰব্ৰজন|গণ প্ৰব্ৰজন]]ৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{cref|Δ}}<ref name="Symonds_1950_74">{{harvnb|Symonds|1950|p=74}}.</ref> স্বাধীনতাৰ পিছৰেপৰা ভাৰতে সময়ে সময়ে ইয়াৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ হিন্দু আৰু সংখ্যালঘু মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কিছু অংশৰ মাজত অন্তৰ্নিহিত উত্তেজনাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বৃহৎ পৰিসৰৰ হিংসাৰ সাক্ষী হৈ আহিছে। ভাৰতীয় গণৰাজ্য ধৰ্মনিৰপেক্ষ; [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] কোনো চৰকাৰী ধৰ্মক স্বীকৃতি নিদিয়ে। === সাম্প্ৰদায়িক সংঘাত === {{Main|ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা|ভাৰতীয় উগ্ৰপন্থী সংগঠনসমূহৰ তালিকা}} [[File:Calcutta 1946 riot.jpg|thumb|right|Aftermath of Hindu-Muslim clashes in Calcutta, following the 1946 [[Direct Action Day]], which was announced by the [[All India Muslim League]] to show the strength of Muslim feelings towards its demand for an "autonomous and sovereign" Muslim state called ''[[Pakistan]]''.<ref name="Sengupta">{{cite book |last=Sengupta |first=Debjani |year=2006 |chapter=A City Feeding on Itself: Testimonies and Histories of 'Direct Action' Day |chapter-url=http://archive.sarai.net/files/original/2ed2f960de6596b5ed75501e6de2c774.pdf |editor-last=Narula |editor-first=Monica |title=Turbulence |series=Serai Reader |volume=6 |publisher=The Sarai Programme, Center for the Study of Developing Societies |pages=288–295 |oclc=607413832}}</ref><ref>L/I/1/425. The British Library Archives, London.</ref>]] ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছৰেপৰা সাম্প্ৰদায়িক সংঘাতই সময়ে সময়ে জুৰুলা কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |title=Chronology of communal violence in India |url=https://www.hindustantimes.com/india/chronology-of-communal-violence-in-india/story-jJtcgvxFYh5N3jhSw7H4KN.html#:~:text=The%20first%20major%20riots%20between,erupted%20in%20Ahmedabad%20in%201969.&text=Hindu%2DMuslim%20riots%20broke%20out,and%20in%20Moradabad%20in%201980. |access-date=7 January 2021 |work=Hindustan Times |date=10 February 2004 |language=en}}</ref> এনে বিবাদৰ শিপা বহুলাংশে নিহিত হৈ আছে ইয়াৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ হিন্দু আৰু সংখ্যালঘু মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কিছু অংশৰ মাজত থকা অন্তৰ্নিহিত উত্তেজনাত, যিবোৰ ৰাজৰ অধীনত আৰু ৰক্তাক্ত [[ভাৰত বিভাজন]]ৰ সময়ত উত্থাপিত হৈছিল। এনে সংঘাত [[হিন্দু জাতীয়তাবাদ]] বনাম [[ইছলামিক মৌলবাদ]]ৰ প্ৰতিযোগী মতাদৰ্শৰপৰাও উদ্ভৱ হয়; হিন্দু আৰু মুছলমান জনসংখ্যাৰ কিছু অংশত দুয়োটা প্ৰচলিত। এই বিষয়টোৱে ভাৰতক স্বাধীনতাৰ আগৰেপৰাই জুৰুলা কৰি আহিছে। জনসাধাৰণৰ মাজত শিক্ষাৰ অভাৱ আৰু দুৰ্নীতিপৰায়ণ ৰাজনীতিবিদসকলে যি সহজতাৰে একেখিনি সুবিধা ল’ব পাৰে, সেইটোৱেই ভাৰতত ধৰ্মীয় সংঘাতৰ প্ৰধান কাৰণ বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। যদিও ধৰ্মৰ স্বাধীনতা ভাৰতৰ সংবিধানৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ, তথাপি সাম্প্ৰদায়িক গোট এটাক ইয়াৰ সামূহিক কাৰ্য্যৰ বাবে জবাবদিহি কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে ভাৰতত ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত হৈ পৰিছে। ভাৰতৰ আন আন প্ৰধান স্বাধীনতা নেতাসকলৰ সমান্তৰালকৈ [[মহাত্মা গান্ধী]] আৰু তেওঁৰ ''শান্তি সৈনিক''সকলে [[বংগ]]ত ধৰ্মীয় সংঘাতৰ আগতীয়া প্ৰাদুৰ্ভাৱ দমন কৰিবলৈ কাম কৰিছিল, য'ত [[কলকাতা|কলকাতা]] (এতিয়া [[পশ্চিম বংগ]]) আৰু [[নোৱাখালী জিলা]] (আধুনিক বাংলাদেশত) দাঙ্গাও আছিল ১৯৪৬ চনৰ ১৬ আগষ্টত আৰম্ভ হোৱা [[মহাম্মদ আলী জিন্না]]ৰ [[ডাইৰেক্ট একচন ডে]]ৰ সৈতে সংগতি ৰাখিছিল। ভাৰতত খুব কমেইহে পোৱা বিস্ফোৰক আৰু আগ্নেয়াস্ত্ৰ ব্যৱহাৰৰ সম্ভাৱনা বহু কম আছিল।<ref>{{harvnb|Shepard|1987|pp=45–46}}.</ref> স্বাধীনতাৰ পিছৰ ডাঙৰ সাম্প্ৰদায়িক সংঘাতসমূহৰ ভিতৰত ১৯৮৪ চনত শিখ বিৰোধী দাঙ্গা, যাৰ পিছত অপাৰেচন ব্লু ষ্টাৰ [[ভাৰতীয় সেনা]]; হৰমন্দিৰ চাহাবৰ ভিতৰত খালিস্তান আন্দোলন (শিখ পক্ষপাতিত্ব)ৰ বিৰুদ্ধে গধুৰ আৰ্টিলাৰী, টেংক আৰু হেলিকপ্টাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত শিখ ধৰ্মৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ গুৰ্বৰাৰ যথেষ্ট ক্ষতি হৈছিল। ভাৰত চৰকাৰৰ হিচাপ অনুসৰি এই আক্ৰমণৰ ফলত ১০০ জনলৈকে সৈনিক, ২৫০ জন উগ্ৰপন্থী, আৰু শ শ সাধাৰণ নাগৰিকৰ মৃত্যু হয়।<ref name="Nichols_2003">{{cite journal |title=The Politics of Assassination: Case Studies and Analysis |last=Nichols |first=B |journal=Australasian Political Studies Association Conference |year=2003 |url=http://www.utas.edu.au/government/APSA/BNichols.pdf |access-date=4 September 2007 |archive-date=5 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305195054/http://www.utas.edu.au/government/APSA/BNichols.pdf |url-status=dead |archivedate=5 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090305195054/http://www.utas.edu.au/government/APSA/BNichols.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ ফলত ১৯৮৪ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত তেওঁৰ ক্ষুব্ধ শিখ দেহৰক্ষীসকলে [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ক হত্যা কৰাৰ সূচনা কৰে, যাৰ ফলত চাৰিদিনীয়া সময়সীমা আৰম্ভ হয়, য'ত শিখসকলক হত্যা কৰা হয়; [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ২,৭০০ শিখ লোকৰ মৃত্যুৰ বাতৰি দিছে যদিও মানৱ অধিকাৰ সংস্থা আৰু বাতৰি কাকতসমূহে মৃত্যুৰ সংখ্যা ১০,০০০–১৭,০০০ বুলি প্ৰকাশ কৰিছে। দাঙ্গাৰ পিছত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ২০,০০০ লোকে চহৰখনৰপৰা পলায়ন কৰা বুলি জনাইছিল, অৱশ্যে PUCL-এ "অন্ততঃ" ৫০,০০০ জন স্থানচ্যুত হোৱাৰ বাতৰি দিছিল।<ref name="Mukhoty 1984">{{cite web | title=Who are the Guilty? PUDR-PUCL report of 1984 | website=South Asia Citizens Web | date=10 November 1984 | url=http://www.sacw.net/aii/WhoaretheGuilty.html | access-date=22 March 2024 | archivedate=9 September 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140909160121/http://www.sacw.net/aii/WhoaretheGuilty.html | deadurl=yes }}</ref> আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত অঞ্চল আছিল [[দিল্লী]]ৰ চুবুৰী। মানৱ অধিকাৰ সংগঠন আৰু বাতৰি কাকতসমূহে এই হত্যাকাণ্ড সংগঠিত কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name="Watch/Asia(U.S.)1994">{{cite book|last1=Watch/Asia|first1=Human Rights|last2=(U.S.)|first2=Physicians for Human Rights|title=Dead silence: the legacy of human rights abuses in Punjab|url=https://books.google.com/books?id=Dx7b8w6snbsC&pg=PA13|access-date=29 July 2010|date=May 1994|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-130-5|page=10}}</ref> গণহত্যাত ৰাজনৈতিক বিষয়াৰ গোপন বুজা-বুজি আৰু কোনো হত্যাকাৰীৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ চলোৱাত ব্যৰ্থ হোৱাটোৱে স্বাভাৱিক [[শিখ]]সকলক বিচ্ছিন্ন কৰি পেলাইছিল আৰু খালিস্তান আন্দোলনৰ প্ৰতি সমৰ্থন বৃদ্ধি কৰিছিল। [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ শাসকীয় ধৰ্মীয় সংস্থা অকল তাখতে এই হত্যাকাণ্ডক [[নৰসংহাৰ|গণহত্যা]] বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20100717030351/http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|url-status=dead|archive-date=17 July 2010|title=1984 riots were 'Sikh genocide': Akal Takht – Hindustan Times|date=14 July 2010|work=Hindustan Times|access-date=17 July 2010|archivedate=17 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100717030351/http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|deadurl=yes}}</ref> আন আন কাণ্ডসমূহৰ ভিতৰত ১৯৯২ চনত [[অযোধ্যা (পৌৰাণিক নগৰ)|অযোধ্যা]] বিতৰ্কৰ ফলত [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]] ভাঙি পেলোৱাৰ পাছত বম্বেত সংঘটিত হোৱা দাঙ্গা আৰু ২০০২ চনত গুজৰাটত ৭৯০ জন মুছলমান আৰু ২৫৪ জন হিন্দু নিহত হোৱা হিংসাত্মক পৰিস্থিতি আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে গোধৰা ৰেল বাৰ্নিং কৰা হয়।<ref name="HRW_2006_265">{{harvnb|Human Rights Watch|2006|p=265}}.</ref> সৰু সৰু কাণ্ডই বহু চহৰ আৰু গাঁৱত জুৰুলা কৰে; হিন্দু-মুছলমান দাঙ্গাৰ সময়ত উত্তৰ প্ৰদেশৰ মাউত পাঁচজন লোকক হত্যা কৰাটো প্ৰতিনিধি আছিল, যিটো হিন্দু উৎসৱৰ প্ৰস্তাৱিত উদ্‌যাপনৰ ফলত আৰম্ভ হৈছিল।<ref name="HRW_2006_265"/> == লগতে চাওক == {{portal|India|Religion}} * [[দলিত বৌদ্ধ আন্দোলন]] * [[হিন্দু উৎসৱৰ তালিকা]] * [[কেৰালাত ধৰ্ম]] * [[ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা]] * [[স্বাধীন ভাৰতত মুছলমানৰ ওপৰত হিংসা]] ==টোকা== ===পাদটীকা=== {{Refbegin}} * {{cnote|α|The data exclude the Mao-Maram, Paomata, and Purul subdivisions of [[Manipur]]'s [[Senapati district]].}} * {{cnote|β|The data are "unadjusted" (without excluding Assam and Jammu and Kashmir); the 1981 census was not conducted in Assam and the 1991 census was not conducted in Jammu and Kashmir.}} * {{cnote|γ|Oberlies (1998, p. 155) gives an estimate of 1100 BCE for the youngest hymns in book ten. Estimates for a ''terminus post quem'' of the earliest hymns are far more uncertain. Oberlies (p. 158), based on "cumulative evidence", sets a wide range of 1700–1100 BCE. The [[Encyclopedia of Indo-European Culture|EIEC]] (s.v. [[Indo-Iranian languages]], p. 306) gives a range of 1500–1000 BCE. The hymns certainly post-date [[Proto-Indo-Iranian|Indo-Iranian]] separation of ca. 2000 BCE. It cannot be ruled out that archaic elements of the Rigveda go back to only a few generations after this time, but philological estimates tend to date the bulk of the text to the latter half of the second millennium.}} * {{cnote|Δ|According to the most conservative estimates given by Symonds (1950, p. 74), half a million people perished and twelve million became homeless.}} * {{cnote|ε|Statistic describes resident Indian nationals up to six years in age.}} {{Refend}} {{NoteFoot}} ===উদ্ধৃতি=== {{Reflist}} == তথ্যসমূহ == {{Refbegin}} * {{Cite book | last=Charlton | first=Sue Ellen M | year=2004 | title=Comparing Asian Politics: India, China, and Japan | publisher=Westview Press | isbn=0-8133-4204-X | url=https://books.google.com/books?id=ipZ56S3boE8C }} * {{Cite book | last1=Chatterjee | first1=S | last2=Datta | first2= D | year=1984 | title=An Introduction to Indian Philosophy | publisher=[[University of Calcutta]] | edition=8th | id=ASIN: B0007BFXK4 }} * Chopra, R.M., "A Study of Religions" (2015), Anuradha Prakashan, New Delhi, {{ISBN|978-93-82339-94-6}} * {{citation |last=Dundas |first=Paul |author-link=Paul Dundas |title=The Jains |url=https://books.google.com/books?id=X8iAAgAAQBAJ |edition=Second |date=2002 |orig-year=1992 |publisher=[[Routledge]] |isbn=0-415-26605-X |location=[[London]] and [[New York City|New York]] }} * {{Cite book | last=Fowler | first=Jeaneane D | year=1997 | title=Hinduism: Beliefs and Practices | publisher=Sussex Academic Press | isbn=1-898723-60-5 | url=https://books.google.com/books?id=RmGKHu20hA0C }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book | last=Goldman | first=RP | year=2007 | title=The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India | publisher=Princeton University Press | isbn=978-0-691-06663-9 }} *{{cite book |last=Hartz |first=Paula |date=2009 |title=World Religions: Baha'i Faith |edition=3rd |url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith |publisher=Chelsea House Publishers |location=New York, NY |isbn=978-1-60413-104-8 }} * {{Cite book | last=Heehs | first=P | year=2002 | title=Indian Religions: A Historical Reader of Spiritual Expression and Experience | url=https://archive.org/details/indianreligionsh0000unse | publisher=New York University Press | location=New York | isbn=0-8147-3650-5 }} * {{Cite book | last=Human Rights Watch | year=2006 | title=Human Rights Watch World Report 2006 | publisher=Seven Stories Press | isbn=1-58322-715-6 | url=https://books.google.com/books?id=eXmogaDhd20C | author2=Press, Seven Stories | ref={{sfnRef|Human Rights Watch|2006|p=265}} }} * {{Cite book | last=Ludden | first=David E | year=1996 | title=Contesting the Nation: Religion, Community, and the Politics of Democracy in India | publisher=University of Pennsylvania Press | isbn=0-8122-1585-0 | url=https://books.google.com/books?id=jEUdPqYQjhoC }} * {{Cite book | last=Makkar | first=SPS | year=1993 | title=Law, Social Change and Communal Harmony | url=https://archive.org/details/lawsocialchangec0000unse | publisher=ABS Publications | isbn=81-7072-047-8 }} *{{cite book |last=Momen |first=Moojan |author-link=Moojan Momen |date=2008 |title=The Baha'i Faith |series=Beginner's Guide |publisher=[[Oneworld Publications]] |location=Oxford |isbn=978-1-85168-563-9}} * {{Cite book | last=Oberlies | first=T | year=1998 | title=Die Religion des Rgveda | publisher=Wien }} * {{Cite book | last1=Olson | first1=James Stuart | last2=Shadle | first2=Robert | year=1996 | title=Historical Dictionary of the British Empire | publisher=Greenwood Press | isbn=0-313-29367-8 | url=https://books.google.com/books?id=-YwDfm1pFF8C }} * {{Cite book | last1=Radhakrishnan | first1=S | author-link=Sarvepalli Radhakrishnan | last2=Moore | first2=CA | year=1967 | title=A Sourcebook in Indian Philosophy | publisher=Princeton University Press | isbn=0-691-01958-4 | url=https://archive.org/details/sourcebookinindi00radh }} * {{Cite book | last=Rinehart | first=R | year=2004 | title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice | url=https://archive.org/details/contemporaryhind0000unse_x1k0 | publisher=ABC-Clio | isbn=1-57607-905-8 }} * {{cite book | last1=Schomer | first1=Karine | last2=McLeod | first2=William Hewat | title=The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India | publisher=Motilal Banarsidass | series=Berkeley Religious Studies Series | year=1987 | isbn=978-81-208-0277-3 | url=https://books.google.com/books?id=OkKhOivXrhgC | oclc=925707272 }} * {{Cite book | last=Shepard | first=Mark | title=Gandhi Today: A Report on Mahatma Gandhi's Successors | year=1987 | publisher=Shepard Publications | isbn=0-938497-04-9 | url=https://books.google.com/books?id=DQyPbvLvK_sC }} *{{cite book |last=Smith |first=Peter |author-link=Peter Smith (historian) |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86251-6 |location=Cambridge |url=https://books.google.com/books?id=z7zdDFTzNr0C }} * {{Cite book | last=Symonds | first=R | title=The Making of Pakistan | url=https://archive.org/details/bwb_C0-BZF-293 | year=1950 | publisher=[[Faber and Faber]] }} * {{Cite book|last=Vadakkekara|first=Benedict|title=Origin of Christianity in India: A Historiographical Critique|year=2007|location=Delhi|publisher=Media House|isbn=9788174952585|url=https://books.google.com/books?id=7f3YAAAAMAAJ}} * {{citation |last=Zimmer |first=Heinrich |author-link=Heinrich Zimmer |title=Philosophies Of India |date=1953 |orig-year=April 1952 |editor-first=Joseph |editor-last=Campbell |editor-link=Joseph Campbell |publisher=[[Routledge]] & Kegan Paul Ltd |location=[[London]] |url=https://archive.org/details/Philosophy.of.India.by.Heinrich.Zimmer |isbn=978-81-208-0739-6 }} === অধিক পঢ়ক === * Deshmukh, Jayanth. "Terrorizing Muslims: communal violence and emergence of Hindutva in India." ''Journal of Muslim Minority Affairs'' 41.2 (2021): 317-336. [https://www.researchgate.net/profile/Jayanth-Deshmukh/publication/353038949_Terrorizing_Muslims_Communal_Violence_and_Emergence_of_Hindutva_in_India/links/61d5f709d4500608168f836c/Terrorizing-Muslims-Communal-Violence-and-Emergence-of-Hindutva-in-India.pdf online] * {{cite book | last=Elst | first=K | year=2002 | title=Who is a Hindu?: Hindu revivalist views of Animism, Buddhism, Sikhism, and other offshoots of Hinduism | author-link=Koenraad Elst }} * Embree, Ainslie T. ''Utopias in conflict: Religion and nationalism in modern India'' (Univ of California Press, 2024) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=SsYGEQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=religion+in+india&ots=9HpORDYUO1&sig=huK2Xf4fHQQWwUoUBdNKrfdtjo8 online]. * Froerer, Peggy. ''Religious division and social conflict: the emergence of Hindu nationalism in rural India'' (Routledge, 2019) [https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9781315146959/religious-division-social-conflict-peggy-froerer online] * {{cite book | last=Goel | first=S.G. | year=2016 | title=History of Hindu-Christian encounters, AD 304 to 1996 | author-link=Sita Ram Goel }} * Hopkins, Edward Washburn. ''The religions of India'' (2020) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=SsvzDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA2&dq=religion+in+india&ots=161X6MdF-E&sig=URbJJWH_lgJWyM5dHk2GTujVAGI online]. * Iyer, Sriya. ''The economics of religion in India'' (Harvard University Press, 2018) [https://www.academia.edu/download/58376687/The_Economics_of_Religion_in_India_-_book_review.pdf online]. *{{cite book | last=Jain | first=Sandhya | year=2010 | title=Evangelical intrusions: [Tripura, a case study] | url=https://archive.org/details/evangelicalintru0000jain | location=New Delhi | publisher=[[Rupa Publications|Rupa & Co.]] }} * Kapur, Radhika. "Understanding the religions of India." ''Indian Journal of Social Science and Literature'' 2.1 (2023): 44-49. [https://www.ijssl.latticescipub.com/wp-content/uploads/papers/v2i1/B1096123223.pdf online] * Lopez Jr, Donald S., ed. ''Religions of India in practice'' (Princeton University Press, 2020) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=Zl3sDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR7&dq=religion+in+india&ots=cKPtkqc3zH&sig=JASj_RJxxVSWAhwCuJmQiWee6dc online]. * {{cite book|first=Rajiv|last=Malhotra|year=2011|title=Being Different: An Indian Challenge to Western Universalism|publisher=[[HarperCollins]]|isbn=978-9-350-29190-0}}) *Malhotra, Rajiv, (2014), Indra's Net: Defending Hinduism's Philosophical Unity (Publisher: HarperCollins India; {{ISBN|978-9-351-36244-9}}) * Michelutti, Lucia. ''The vernacularisation of democracy: Politics, caste and religion in India'' (Routledge India, 2020) [https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9780367817732/vernacularisation-democracy-lucia-michelutti online]. * {{cite book | last=Panikkar | first=K. M. | year=1959 | title=Asia and Western dominance | url=https://archive.org/details/asiawesterndomin0000kmpa | location=London | publisher=Allen & Unwin | isbn=9781597406017 }} * Shani, Giorgio. "Towards a Hindu Rashtra: Hindutva, religion, and nationalism in India." ''Religion, State & Society'' 49.3 (2021): 264-280. [https://www.academia.edu/download/68662127/7_31_2021_Towards_a_.pdf online] * {{cite book|last=Shourie|first=Arun|year=1979|title=Hinduism, essence, and consequence: A study of the Upanishads, the Gita, and the Brahma-Sutras. Sahibabad, Distt. Ghaziabad: Vikas|url=https://archive.org/details/lbg.181.4.sho.0460|publisher=Vikas |isbn=9780706908343}} * {{cite book|last=Shourie|first=Arun|year=2006|title=Missionaries in India: Continuities, Changes, dilemmas|location=[[New Delhi]]|publisher=[[Rupa Publications]]|isbn=9788172232702}} * Singh, Arshdeep. "Hindu-Muslim Conflict in India: Causes, Consequences & Resolution." ''International Journal of Social Science Research & Review'' 7.10 (2024): 62-79. [https://hal.science/hal-04733788v1/file/Hindu%20Muslim%20Conflict%20in%20India%20-%20Causes%2C%20Consequences%20%26%20Resolution.pdf online] * {{cite book|last=Swarup|first=Ram|year=1984|title=Buddhism vis-a-vis Hinduism|author-link=Ram Swarup}} * {{cite book|last=Swarup|first=R|year=1995|title=Hindu view of Christianity and Islam|author-link=Ram Swarup}} {{refend}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{Commons category-inline|Religion in India|ভাৰতত ধৰ্ম}} '''ভাৰতৰ ধৰ্মসমূহ''' * {{cite web |title=History of Religions in India |work=www.indohistory.com |url=http://www.indohistory.com/religions.html |access-date=1 January 2008 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225050912/http://indohistory.com/religions.html%20 |url-status=usurped |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225050912/http://indohistory.com/religions.html%20 |deadurl=yes }} '''পৰিসংখ্যা''' * {{cite web |title=Census of India 2001: Data on religion |work=Government of India (Office of the Registrar General) |url=http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/C-Series/C-Series_link/c15_india.pdf|access-date=28 May 2007 }} '''প্ৰতিৱেদন''' * {{cite web |title=International Religious Freedom Report 2006: India |work=United States Department of State |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71440.htm |access-date=28 May 2007 }} {{Religion in India topics}} {{Asia topic}} {{India topics}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতত ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] dyv2trd37u7ah1g5q731tkprj9kgf03 0 127794 646253 557172 2026-10-20T15:29:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646253 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site |name=বৰোবুদুৰ মন্দিৰ চৌহদ |native_name=Kompleks Candi Borobudur |native_language=id |image= {{multiple image | border = infobox |total_width = 300 | perrow = 1/2/2 | image1 =Borobudur-Temple-Park Indonesia Stupas-of-Borobudur-04.jpg | caption1= [[Borobudur]] | image2 = Candi_Pawon_-_facade_northwest_(2025)_-_img_01.jpg | caption2 = [[পাৱন|পাৱন মন্দিৰ ]] | image3 = Candi Mendut - facade north (2025) - img 01.jpg | caption3 = [[মেন্দুট|মেন্দুট মন্দিৰ]] }} |caption= |locmapin= |map_caption=Location within Java |coordinates={{coord|-7.608|110.204|display=inline,title}} |location=[[Magelang]], [[Central Java]] |designation1=WHS |designation1_type=সাংস্কৃতিক |designation1_criteria=i, ii, vi |designation1_date=1991 <small>(15th [[World Heritage Committee|session]])</small> |designation1_number=[https://whc.unesco.org/en/list/592 592] |designation1_free1name=Region |designation1_free1value=[[List of World Heritage Sites in Southeast Asia|Southeast Asia]] |designation1_free2name=Includes |designation1_free2value=[[Borobudur]]<br>[[Mendut]]<br>[[Pawon]] }} '''বৰোবুদুৰ মন্দিৰ চৌহদ''' [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ মধ্য জাভাত থকা তিনিটা বৌদ্ধ মন্দিৰক অঞ্চলক সামৰি এক বিশ্ব ঐতিহ্যৰ নাম। ইয়াত [[বৰোবুদুৰ]], [[মেন্দুট]], আৰু [[পাৱন মন্দিৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত। একে শাৰীতে নিৰ্মাণ কৰা এই মন্দিৰসমূহ [[শৈলেন্দ্ৰ বংশ]]ৰ সময়ত প্ৰায় অষ্টম আৰু নৱম শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[যোগ্যকাৰ্টা]]ৰ পৰা প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ (২৫ মাইল) উত্তৰ-পশ্চিমে [[বৰোবুদুৰ]] দুটা আগ্নেয়গিৰি- [[সুন্দৰো]]-[[ছাম্বিং]] আৰু [[মেৰবাবু]]-[[মেৰাপি]] আৰু দুখন নদী প্ৰগো আৰু এলোৰ মাজৰ মালভূমিত এই চৌহদ অৱস্থিত। স্থানীয় কাহিনী অনুসৰি কেডু সমভূমি নামেৰে জনাজাত এই অঞ্চলটো জাভাৰ পৱিত্ৰ স্থান আৰু ইয়াৰ প্ৰচুৰ উৰ্বৰ কৃষিভূমিৰ বাবে ইয়াক 'জাভাৰ বাগিচা' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।<ref name="p1">Soekmono (1976), page 1.</ref> ==প্ৰান্তকৰণ== [[File:Borobudur Map en.svg|thumb|left|upright=1.3|তিনিটা মন্দিৰ; বৰোবুদুৰ, পাৱন আৰু মেন্দুট; সৰল ৰেখাত পৰিব]] ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অঞ্চলটো পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত আৱিষ্কাৰ কৰা হয় যে, এই অঞ্চলৰ তিনিওটা বৌদ্ধ মন্দিৰ [[বৰোবুদুৰ]], [[পাৱন মন্দিৰ]] আৰু [[মেন্দুট]] সৰলৰৈখিক অৱস্থানত আছে।<ref name="krom">{{cite book| author=N. J. Krom| title=Borobudur, Archaeological Description| year=1927| publisher=Nijhoff| location=The Hague| url=http://www.borobudur.tv/mendut_borobudur.htm| accessdate=17 August 2008| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080817055309/http://borobudur.tv/mendut_borobudur.htm| archivedate=17 August 2008}}</ref> এইটো হয়তো সম্ভাৱনীয়তাৰ কথা, কিন্তু থলুৱা লোককথাৰ সৈতে একমত যে বৰোবুদূৰৰপৰা মেন্দুটলৈ দুয়োফালে দেৱাল থকা এটা প্ৰাচীন ইটাৰ পথ আছিল। তিনিওটা মন্দিৰৰ স্থাপত্য আৰু অলংকাৰ একে, যাৰপৰা ইহঁতৰ মাজত পৱিত্ৰ ঐক্য গঠন কৰিবলৈ একেটা আচাৰ-পৰম্পৰাৰ সম্পৰ্ক থকাৰ কথা অনুমান কৰিব পাৰি যদিও সঠিক আচাৰ-ব্যৱহাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়ে জনা নাযায়।<ref name="moens">{{cite journal|title=Barabudur, Mendut en Pawon en hun onderlinge samenhang (''Barabudur, Mendut and Pawon and their mutual relationship'') |author=J. L. Moens |year=1951 |quote=trans. by Mark Long |url=http://www.borobudur.tv/Barabudur_Mendut_Pawon.pdf |journal=Tijdschrift voor de Indische Taai-, Land- en Volkenkunde |publisher=Het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen |pages=326–386 |format=PDF |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070810210020/http://www.borobudur.tv/Barabudur_Mendut_Pawon.pdf |archivedate=2007-08-10 }}</ref> ==সংগ্ৰহালয়== বৰোবুদুৰ মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰত দুটা সংগ্ৰহালয়, [[কৰ্মৱিভংগ সংগ্ৰহালয়]] আৰু [[সমুদ্ৰ ৰক্ষা সংগ্ৰহালয়]] আছে। ==অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান== অঞ্চলটোত সিঁচৰতি হৈ আছে অন্যান্য বৌদ্ধ মন্দিৰ আৰু হিন্দু মন্দিৰ। আটাইতকৈ প্ৰাচীনটো হৈছে ৭৩২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[গুনুং উঁকিৰ মন্দিৰ]]ত থকা [[কাংগাল শিলালিপি]]। মন্দিৰ কমপ্লেক্সত আৱিষ্কাৰ হোৱা এটা কাংগাল শিলালিপি অনুসৰি শিৱৈত [[সঞ্জয়|ৰজা সঞ্জয়ে]] বৰোবুদুৰৰ পৰা মাত্ৰ ১০ কিলোমিটাৰ (৬ মাইল) পূবে উঁকিৰ পাহাৰত শিৱলিংগ অভয়াৰণ্য নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref name="holing">{{cite journal |journal=Indonesia |title=In Search of "Ho-Ling" |author=W. J. van der Meulen |volume=23 |year=1977 |pages=87–112 |url=https://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&handle=seap.indo/1107118718 |doi=10.2307/3350886 |url-access=subscription |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171119173754/https://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&handle=seap.indo/1107118718 |archivedate=2017-11-19 |access-date=2025-11-23 |deadurl=yes }}</ref> [[ঙাৱেন মন্দিৰ]] মেন্দুট মন্দিৰৰ পূবে পোৱা যায়। পাৱন মন্দিৰৰ পৰা কেইবাশ মিটাৰ উত্তৰে হিন্দু মন্দিৰ বানন মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। বহু শিল নোহোৱাৰ বাবে ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিব পৰা নগ’ল যদিও ভাল অৱস্থাত হিন্দু দেৱতাৰ কেইবাটাও শিলৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছিল। [[বিষ্ণু]], [[ব্ৰহ্মা]], [[শিৱ]], [[গণেশ]]ৰ সেইবোৰ মূৰ্তি এতিয়া জাকাৰ্টা থকা ইণ্ডোনেছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়ত আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়াৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:স্থাপত্য]] [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] a3u6robtwxtzm4o09c7dcd82s2865a3 0 128234 646241 558030 2026-10-20T13:03:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646241 wikitext text/x-wiki '''বাংলাদেশৰ মৰাপাট উদ্যোগ ({{lang_en|Jute Industry in Bangladesh}})''' ভাৰত উপমহাদেশত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ উত্থানৰপৰাই [[বাংলাদেশ]]ত মৰাপাট উদ্যোগটো ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। এসময়ত দেশৰ সৰ্ববৃহৎ উদ্যোগ আৰু ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হোৱা মৰাপাট উদ্যোগটো ১৯৭০ চনৰপৰা হ্ৰাস পাইছে। আন দেশসমূহে নিজাকৈ মৰাপাটৰ খেতি কৰাৰ ফলত ৰপ্তানি হ্ৰাস পাইছে, যাৰ ফলত ৰপ্তানি কৰা পাটৰ চাহিদা হ্ৰাস পাইছে আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী যেনে প্লাষ্টিক আৰু শণত ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jute|title=Jute|last1=Abdullah|first1=ABM|last2=Islam|first2=Md. Anwarul|date=|website=en.banglapedia.org|publisher=[[Banglapedia]]|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210821124733/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Jute|archivedate=2021-08-21|deadurl=yes}}</ref> ২০২১ চনলৈকে বাংলাদেশ বিশ্বজুৰি মৰপাটৰ উৎপাদনৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশ, মুঠ উৎপাদনৰ ৪২ শতাংশ, আৰু মৰাপাট ৰপ্তানিৰ ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়ি আছে। <ref>{{Cite web |last=Islam |first=Fakhrul |date=2021-03-27 |title=Bangladesh among world’s top 10 in 13 sectors |url=https://en.prothomalo.com/business/bangladesh-among-worlds-top-10-in-13-sectors |access-date=2024-04-02 |website=[[Prothom Alo]] |language=en}}</ref> [[File:Jute Cultivation and Processing Bangladesh (5).JPG|thumb|মৰাপাটৰ আঁহ শুকুৱাই লোৱা হৈছে। ]] ==ইতিহাস== ===প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক আৰু ঔপনিৱেশিক যুগ (১৯৭১ চনৰ আগতে)=== ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগৰ আগেয়ে [[বংগ]]ত উৎপাদিত মৰাপাটৰদ্বাৰা স্থানীয় হস্ততাঁত ব্যৱহাৰ কৰি ৰছী আৰু কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। নেপোলিয়ন যুদ্ধৰ সময়ত (১৮০৩–১৮১৫) [[ৰাছিয়া]]ৰপৰা ব্ৰিটিছে শণৰ যোগান কমি আহিল আৰু ব্ৰিটিছ মিলসমূহপাটৰ প্ৰতি সম্ভাৱ্য বিকল্প হিচাপে চালে। কিন্তু বৰ্তমানৰ ব্ৰিটিছ ঔদ্যোগিক মিলসমূহত পাটৰ কাপোৰ বনোৱাটো কঠিন বুলি প্ৰমাণিত হ’ল কাৰণ ই যন্ত্ৰ-পাতিৰ বাবে অতি মোটা আছিল। বালফ’ৰ আৰু মেলভিল ফাৰ্মে পানী আৰু তিমিৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰি কাপোৰখন কোমল কৰাৰ এক প্ৰক্ৰিয়া উদ্ভাৱন কৰিছিল। ১৮৩৮ চনত ডাচ নিয়ন্ত্ৰিত জাভাত চেনি বাগিছাৰ বাবে বস্তা নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ ডাণ্ডী মিলসমূহে লাভ কৰে, গতিকে মিলসমূহে বালফ’ৰ আৰু মেলভিল পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি পাটৰ বস্তা উৎপাদন কৰে। ইয়াৰ ফলত চাহিদা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগতে বংগত উৎপাদিত পাটৰ উৎপাদন বৃদ্ধি পায়। ক্ৰিমিয়া যুদ্ধৰ পিছত (১৮৫৩–১৮৫৬) চাহিদা আৰু বৃদ্ধি পায়। <ref name="jibpd">{{cite web |last1=Islam |first1=Mufakharul |title=Jute Industry |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jute_Industry |website=[[Banglapedia]] |access-date=24 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200428162005/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jute_Industry |archivedate=28 April 2020 |deadurl=yes}}</ref> ১৮৫৫ চনত জৰ্জ অকলেণ্ডে তেওঁৰ বাঙালী সহযোগী শ্যামসুন্দৰ সেনৰ সৈতে মিলি হুগলী নদীৰ পাৰত ৰিশ্ৰাত প্ৰথম পাট মিল আৰম্ভ কৰে। <ref name="jibpd" /> [[আমেৰিকা]]ৰ গৃহ-যুদ্ধৰ সময়ত ইউনিয়নৰ অৱৰোধৰ ফলত কনফেডাৰেট ষ্টেটছ অৱ আমেৰিকাৰপৰা কপাহৰ যোগান বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিছিল, যাৰ বাবে ব্ৰিটিছ মিলৰ সলনি কৰাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। পাট এটা ভাল পছন্দ আছিল, কাৰণ ই তুলনামূলকভাৱে কম খৰচী আছিল আৰু ইয়াক ব্ৰিটিছ উপনিৱেশৰপৰা আহৰণ কৰিব পৰা গৈছিল।<ref name="jibpd" /> ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছ ৰাজে এইচ.চি. বাংলাদেশত পাট উদ্যোগ আৰু পাট খেতিৰ তদন্ত কৰিবলৈ এইচ চি কেৰৰ নেতৃত্বত এটা কমিছন গঠন কৰা হৈছিল। ১৮৭৭ চনত তেওঁ "A Report on the Jute Cultivation and Trade in Bengal" প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰতিৱেদনৰপৰা অনুমান কৰা হৈছিল যে বংগ অঞ্চলত বৃহৎ পৰিসৰৰ পাটৰ খেতি হয়তো ১৮৪০ চনৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jute_Report,_1877|title=Jute Report, 1877|last=Ali|first=M Wazed|date=|website=[[Banglapedia]]|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-08-24}}</ref> ১৯ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত [[কলকাতা]]ৰ আশে-পাশে পাট মিল মুকলি হোৱাৰ ফলত শ্ৰমিকৰ সংখ্যা দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পালে। ১৮৮২ চনলৈকে ১৮টা মিল আছিল আৰু ১৯০১ চনলৈকে ৫১টা মিল আছিল, য’ত দহ হাজাৰৰো অধিক শ্ৰমিক নিয়োজিত হৈছিল। মিলবোৰত উৎপাদিত পাটৰ অধিকাংশই অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড আৰু আমেৰিকালৈ ৰপ্তানি কৰা হৈছিল। কপাহ শিল্পৰ পিছতে ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম উদ্যোগ হিচাপে পাট উদ্যোগ হৈ পৰে আৰু কলকাতা পাটৰ ব্যৱসায়ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰে। বেছিভাগ কাৰখানা [[কলকাতা]] বাহিৰত আছিল আৰু বিদেশীৰ মালিকানাধীন আছিল। <ref name="jibpd" /> [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত মৰাপাটৰ উৎপাদন বৃদ্ধি পায় আৰু যুদ্ধৰ শেষলৈকে এই অঞ্চলত ১১১টা পাটৰ মিল আছিল। পাট উৎপাদন পূব বংগত কেন্দ্ৰীভূত আছিল, আনহাতে ১০৮টা পাট মিলৰ সকলোবোৰ পশ্চিম বংগত আছিল। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত যেতিয়া পশ্চিম বংগ ভাৰতৰ অংগ আৰু পূব বংগ পাকিস্তানৰ অংশ হৈ পৰিল, তেতিয়া মৰাপাট উৎপাদনত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হ’ল: পূব বংগত পাটৰ মিল বাকী নাছিল। ১৯৪৭ চনৰপৰা ১৯৪৮ চনলৈকে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত মুক্ত বাণিজ্য চলিছিল, যেতিয়ালৈকে ভাৰতে পাকিস্তানক বিদেশী দেশ বুলি ঘোষণা কৰি সীমা নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰা নাছিল। ইয়াৰ পিছত পাকিস্তানে পূব বংগত নিজাকৈ পাটৰ মিল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। <ref name="ajm">{{cite web |title=Adamjee Jute Mill |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Adamjee_Jute_Mill |website=[[Banglapedia]] |access-date=24 August 2019}}</ref> ভাৰত আৰু পাকিস্তানে মৰাপাটৰ উৎপাদন আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ ক্ষেত্ৰত স্বাৱলম্বী হ’বলৈ চেষ্টা কৰাৰ পাছতো পূব আৰু পশ্চিম বংগৰ মাজত পাটৰ ব্যৱসায় অব্যাহত আছিল। ভাৰতে ঘৰুৱা খেতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, আনহাতে পাকিস্তানে ঘৰুৱা ব্যৱসায়ীসকলক পূব বংগত পাট মিল স্থাপন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰি প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। <ref>{{cite news |last1=Sengupta |first1=Anwesha |title=Unthreading Partition: The politics of jute sharing between two Bengals |url=https://www.thedailystar.net/in-focus/news/unthreading-partition-the-politics-jute-sharing-between-two-bengals-1778560 |access-date=25 August 2019 |work=The Daily Star |date=29 July 2019 |language=en}}</ref> [[File:Adamjee Jute Mills Entrance 1950.gif|thumb|আদমজী মৰাপাট মিলছৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ১৯৫১ চনত পূব বংগত বাৱা পাট মিলছ লিমিটেড, আদমজী পাট মিলছ, আৰু বিজয় পাট প্ৰডাক্টছ লিমিটেড স্থাপন কৰা হয়। পাকিস্তান ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰ্থিক সহায়ত আদমজী পাট মিলছ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ১৯৬০ চনলৈকে পূব বংগত পাট মিলৰ সংখ্যা ১৪টালৈ বৃদ্ধি পাইছিল, ইয়াৰে ১২টা মিলে পাকিস্তান ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰপৰা সহায় লাভ কৰিছিল। এই মিলসমূহৰ অধিকাংশই অবাঙালী লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কিছু উত্তেজনাৰ সৃষ্টি হয়, আৰু বঙালী চৰকাৰে অধিক বঙালী উদ্যোগীক উৎসাহিত কৰাৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। উদ্যোগ মন্ত্ৰী আবুল কাশ্বেম খানে পূব পাকিস্তানৰ অধিক উদ্যোগীক উৎসাহিত কৰিবলৈ পাকিস্তান ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমক পশ্চিম পাকিস্তান ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগম আৰু পূব পাকিস্তান ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগম দুটা নতুন নিগমত বিভক্ত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। <ref name="jibpd" /> ইষ্ট পাকিস্তান ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমে এটা কাৰখানা খুলিবলৈ প্ৰয়োজনীয় ন্যূনতম তাঁতশালৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰি ক্ষুদ্ৰ বঙালী উদ্যোগীসকলক উৎসাহিত কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত বঙালীৰ মালিকানাধীন পাট মিলৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পালে। ১৯৭০ চনলৈকে পূব পাকিস্তানত ৭৭টা পাট মিল আছিল, য’ত ১ লাখ ৭০ হাজাৰ লোকে কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিছিল। পূব পাকিস্তানৰপৰা পাট ৰপ্তানিৰপৰা পাকিস্তানে ৭.৭ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰি বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ পাট ৰপ্তানিকাৰক দেশ হিচাপে পৰিগণিত হয়। বিদেশী ৰাজহৰ পাটৰ অংশ ১৯৫২ চনত ০.২ শতাংশৰপৰা ১৯৭০ চনত ৪৬ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পায়। <ref name="jibpd" /> === উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক যুগ (১৯৭১–বৰ্তমান) === [[File:Adamjee Jute Mills.jpg|thumb| আদমজী মৰাপাট মিলছৰ ভিতৰত যন্ত্ৰ-পাতি ]] বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ আৰু পূব পাকিস্তানৰ স্বাধীনতাৰ পিছত পশ্চিম পাকিস্তানৰ মৰাপাট মিলৰ মালিকসকলে দেশ এৰি পলায়ন কৰি নিজৰ কাৰখানা এৰি থৈ যায়। বাংলাদেশ চৰকাৰে বাংলাদেশ মৰাপাট ব’ৰ্ডক খালী হৈ থকা মিলসমূহ নিজৰ দায়িত্ব ল’বলৈ নিৰ্দেশ দি প্ৰশাসক নিযুক্তি দিয়ে। এই প্ৰশাসকসকলে ৰাজনৈতিক সংযোগৰ সৈতে নিযুক্তি পোৱাৰ বাবে অযোগ্য বুলি প্ৰমাণিত হ’ল। ১৯৭২ চনত চৰকাৰে বাংলাদেশৰ সংবিধানত সমাজবাদক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পাছত পাটকে ধৰি সকলো উদ্যোগ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ। ৰাষ্ট্ৰীয়কৃত মৰাপাট মিলসমূহক বাংলাদেশ পাট মিল নিগমৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। <ref name="jibpd" /> ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণৰ পিছত আদমজী জুট মিলছে কৰ্মচাৰীৰ অনুপস্থিতি আৰু ইউনিয়ন গোটৰ সৈতে সমস্যাকে ধৰি পৰিচালনাৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। <ref name="ajm" /> বাংলাদেশত মৰাপাটৰ দাম, ক্ৰয়-বিক্ৰয় নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্ব [[বাংলাদেশ]]ৰ মৰাপাট মিল নিগমক দিয়া হৈছিল। ১৯৭০ চনত বাংলাদেশৰ পাট মিল কৰ্পৰেশ্যনে ব্যয় বৃদ্ধি,বাংলাদেশী টাকাৰ মূল্য হ্ৰাস আৰু অভ্যন্তৰীণ দুৰ্নীতিৰ বাবে বিপুল আৰ্থিক লোকচানৰ সন্মুখীন হয়।<ref name="jibpd" /> ১৯৭৩ চনত চৰকাৰে পাট সংমণ্ডল গঠন কৰি বিত্ত মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনলৈ আনে। ১৯৭৬ চনত মৰাপাট সংমণ্ডল পাট মন্ত্ৰ্যালয়লৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name=":0" /> ১৯৯০ চনত বিশ্ব বেংকে [[বাংলাদেশ]]ক মৰাপাট উদ্যোগৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰিবলৈ এটা প্ৰতিষ্ঠান নিযুক্তি দিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। ফাৰ্মখনৰ অধ্যয়ন অনুসৰি পাট উদ্যোগটোৱে স্থানীয় বেংকৰ ওচৰত ২০.৭৫ বিলিয়ন টকা ঋণী আছিল, ইয়াৰে প্ৰায় ১৩ বিলিয়ন টকা বাংলাদেশ পাট মিল নিগমৰ অধীনত চৰকাৰী পাট মিলৰ আছিল। অধ্যয়নটোত সকলো চৰকাৰী মালিকানাধীন মৰাপাট কলৰ ক্ষমতা হ্ৰাস আৰু ব্যক্তিগতকৰণৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। এই পৰামৰ্শসমূহ কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ বিশ্ব বেংকে ২৫ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰৰ ঋণ আগবঢ়াইছিল। বাংলাদেশে চাৰিটা মিল বন্ধ কৰি চৰকাৰী মিলসমূহক তেওঁলোকৰ কৰ্মশক্তি হ্ৰাস কৰিবলৈ ধন আগবঢ়ায়। এই পৰিৱৰ্তনে পাট কলৰ লোকচান হ্ৰাস কৰা নাছিল, আৰু চৰকাৰে লাভ উত্থাপন কৰাত ব্যৰ্থ হৈছিল। ব্যক্তিগত পাট কলৰ কামো কম আছিল, আৰু দুটা বন্ধ হৈ পৰিছিল। <ref name="jibpd" /> বাংলাদেশত উৎপাদিত মৰাপাটৰপৰা এতিয়া হেচিয়ান কাপোৰ, মৰাপাটৰ কাৰ্পেট, আৰু বস্তা উৎপাদন কৰা হয়। <ref>{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jute_Carpet|title=Jute Carpet|last=Habibullah|first=M|date=|website=en.banglapedia.org|publisher=[[Banglapedia]]|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-08-24}}</ref> ==বৰ্তমানৰ অৱস্থা == ২০০২ চনত চৰকাৰে বাংলাদেশৰ সৰ্ববৃহৎ মৰাপাট মিল আদমজী মৰাপাট মিলছ বন্ধ কৰি দিয়ে। ইয়াৰ পিছতো বাকী থকা পাট কলসমূহে এতিয়াও লাভৱান হ'ব নোৱাৰে, যাৰ ফলত চৰকাৰৰ বাবে উদ্বেগ সৃষ্টি হৈছে। <ref name="jibpd" /> ২০০৬ চনলৈকে বাংলাদেশৰ ৭৮ শতাংশ পাট মিলত বাংলাদেশ চৰকাৰৰ অংশীদাৰিত্ব আছিল আৰু ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ মালিক আছিল ২৯টা মিল। <ref>{{cite book |last1=Bagchi |first1=Jayanta |title=Jute, Regional Focus |date=2006 |publisher=[[I. K. International Pvt Ltd]] |isbn=9788188237760 |page=30 |url=https://books.google.com/books?id=RTl5WM6qpfIC&q=Jute+Industry+in+Bangladesh&pg=PA30 |accessdate=25 August 2019 |language=en}}</ref> ২০১০ চনত বাংলাদেশ চৰকাৰে পাইকাৰী নিৰ্মাতা আৰু বিক্ৰেতাসকলে পাটৰ মোনাত চাউল, চেনি, ঘেঁহু, সাৰ পেক কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰিছিল। এই প্ৰয়োজনীয়তা ২০১৮ চনত পশুৰ খাদ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite news |last1=Parvez |first1=Sohel |title=Govt widens reach of jute packaging law |url=https://www.thedailystar.net/news/business/advantages-of-using-jute-bags-in-bangladesh-government-widens-reach-1619488 |accessdate=25 August 2019 |work=The Daily Star |date=12 August 2018 |language=en}}</ref> ২০১৮ চনত বাংলাদেশ মৰাপাট মিলছ নিগমে মৰাপাট উদ্যোগৰ বিকাশ আৰু কম খৰচী ঋণ প্ৰদানৰ বাবে পাট আৰু বস্ত্ৰ মন্ত্ৰ্যালয়ক মৰাপাট খণ্ড উন্নয়ন পুঁজি নামেৰে ১০০ বিলিয়ন টকীয়া পুঁজি গঠন কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পাট উদ্যোগে প্ৰতি বছৰে বাংলাদেশৰপৰা প্ৰায় এক বিলিয়ন ডলাৰৰ মৰাপাট ৰপ্তানি কৰে। <ref>{{cite news |title=Govt plans Tk 10,000cr fund for jute sector |url=https://www.thedailystar.net/business/export/govt-plans-tk-10000cr-fund-jute-sector-1595845 |accessdate=25 August 2019 |work=The Daily Star |date=27 June 2018 |language=en}}</ref> ২০১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত বাংলাদেশ চৰকাৰে স্থানীয় বজাৰৰ বাবে পৰ্যাপ্ত যোগান নিশ্চিত কৰিবলৈ কেঁচা বা অপ্ৰক্ৰিয়াকৃত পাটৰ ৰপ্তানিত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। বাংলাদেশ পাট সন্থাৰ দাবীৰ পিছতে ২০১৯ চনৰ জুন মাহত এই নিষেধাজ্ঞা উঠাই লোৱা হৈছিল। <ref>{{cite news |title=Govt lifts ban on export of uncut raw jute |url=https://www.thedailystar.net/business/news/govt-lifts-ban-export-uncut-raw-jute-1756357 |accessdate=25 August 2019 |work=The Daily Star |date=13 June 2019 |language=en}}</ref> [[File:গ্ৰামবাংলাৰ দৃশ্য ১৯.jpg|thumb|বাংলাদেশৰ গাঁৱৰ মৰাপাট ছপোৱাৰ দৃশ্য]] জৈৱ-বিঘ্নিত আৰু বহনক্ষম প্ৰাকৃতিক কাপোৰৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে বাংলাদেশৰ ব্যক্তিগত খণ্ডই পাটৰ প্ৰতি আগ্ৰহ নবীকৰণ কৰিছে। বাংলাদেশী কোম্পানী খিউ ফেশ্বন হাউছে পাট ব্যৱহাৰ কৰি কাপোৰ আৰু জোতা প্ৰস্তুত কৰে। <ref>{{cite news |title=The Reincarnation of Jute |url=https://www.thedailystar.net/lifestyle/special-feature/the-reincarnation-jute-1576330 |accessdate=25 August 2019 |work=The Daily Star |date=15 May 2018 |language=en}}</ref> ২০১৭ চনত ভাৰতে পাটৰ হেচিয়ান কাপোৰ, বেগ, আৰু সূতাৰ ওপৰত এণ্টি ডাম্পিং শুল্ক আৰোপ কৰিছিল। ২০১৯ চনত ভাৰতে পাটৰ বস্তাত প্ৰতি টনত ১২৫.২১ মাৰ্কিন ডলাৰৰ এণ্টি ডাম্পিং শুল্ক আৰোপ কৰি এণ্টি ডাম্পিং শুল্ক আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ ফলত বাংলাদেশ মৰাপাট মিল এছ'চিয়েচন আৰু বাংলাদেশ পাট স্পিনাৰ এছ'চিয়েচনৰ মাজত উদ্বেগ সৃষ্টি হৈছিল, কাৰণ ভাৰত বাংলাদেশী মৰাপাটৰ বাবে এক প্ৰধান গন্তব্যস্থান আছিল।<ref>{{cite news |title=India slaps anti-dumping duty on jute cloth |url=https://www.thedailystar.net/business/news/india-slaps-anti-dumping-duty-jute-cloth-1759717 |accessdate=25 August 2019 |work=The Daily Star |date=20 June 2019 |language=en}}</ref> জনতা পাট মিল আৰু আকিজ পাট মিল বাংলাদেশৰ বৃহৎ ব্যক্তিগত পাট মিল দুটা।<ref>{{cite news |title=Bangladesh may lose market in diversified jute products |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh-may-lose-market-in-diversified-jute-products |accessdate=25 August 2019 |work=The Daily Star |date=26 November 2013 |language=en}}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:উদ্যোগ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] l1hn4xle3x5cpqjyqagcccn4ph0tfaf 0 128588 646263 602571 2026-10-20T16:38:48Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646263 wikitext text/x-wiki {{Short description|Government of India organization}} {{Infobox government agency | type = চৰকাৰী সংস্থা | seal = | seal_caption = | logo = Geological_Survey_of_India_Logo.png | logo_size = 200px | logo_caption = | nativename = भारतीय भूवैज्ञानिक सर्वेक्षण | nativename_a = | nativename_r = | logo_width = | seal_width = | formed = {{Start date and age|4 March 1851}} | dissolved = | jurisdiction = ভাৰত চৰকাৰ | headquarters = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | region_code = | employees = | budget = {{INRConvert|800|c}} (2019–20)<ref>{{cite web|url=https://www.gsi.gov.in/webcenter/portal/OCBIS/pageQuickLinks/pageFinance?_afrLoop=6181794949698665&_adf.ctrl-state=x6p6y0dgg_1#! %40%40%3F_afrLoop%3D6181794949698665%26_adf.ctrl-state%3Dx6p6y0dgg_5 |title=Finance |publisher=Gsi.gov.in |date= |accessdate=2022-08-12}}</ref> | chief1_name = অসিত সাহা | keydocument1 = | website = {{URL|https://www.gsi.gov.in/|gsi.gov.in/}} | map = | map_caption = | footnotes = | agency_name = ভাৰতৰ ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ | agency_type = ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ | parent_agency = ভাৰত চৰকাৰৰ (খনি মন্ত্ৰ্যালয়) | picture = Central Headquarters - Geological Survey of India - Indian Museum Campus - Kolkata 2014-02-14 3249.JPG | picture_width = | picture_caption = কেন্দ্ৰীয় মুখ্য কাৰ্যালয়। ২৭ জে এন ৰোড, কলকাতা | superseding = | map_width = }} '''ভাৰতৰ ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ ({{lang_en| Geological Survey of India}})''' (GSI) ভাৰতৰ এক বৈজ্ঞানিক সংস্থা। ১৮৫১ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ খনি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত এটা সংগঠন হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ভাৰতৰ জৰীপ (১৭৬৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা)ৰ পিছত ই বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ পুৰণি এনে সংগঠনসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু [[ভাৰত]]ৰ ভিতৰতে দ্বিতীয় পুৰণি। ইয়াৰ দায়িত্ব হৈছে ভাৰতৰ ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ আৰু অধ্যয়ন চলোৱা, চৰকাৰ, উদ্যোগ, আৰু সাধাৰণ জনতাক পৃথিৱী বিজ্ঞানৰ মৌলিক তথ্য প্ৰদান কৰা, আৰু তীখা, কয়লা, ধাতু, চিমেণ্ট, আৰু শক্তি উদ্যোগত আনুষ্ঠানিকভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰা, আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-বিজ্ঞান মঞ্চত অংশগ্ৰহণ কৰা। == ইতিহাস== [[File:GeologicalSurveyIndia1870.jpg|thumb| left|১৮৭০ চনত জি এছ আই। থিয় হৈ থকা: ফাৰ্ডিনাণ্ড ষ্টলিচকা, ৰবাৰ্ট ব্ৰুচ ফুট, উইলিয়াম থিয়বাল্ড, এফ আৰ মেলেট, ভেলেণ্টাইন বল, উইলহেম হাইনৰিখ ৱেগেন, ডব্লিউ এল উইলছন; বহি থকা: এ টুইন, ডব্লিউ কিং, থমাছ অলধাম, হেনৰী বেনেডিক্ট মেডলিকট, চি এ হেকেট। ]] এই সংস্থাটো ১৮৫১ চনত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ শিপা ১৮৩৬ চনত ভাৰতৰ পূব অংশত কয়লাৰ উপলব্ধতা অধ্যয়ন আৰু নিৰ্ণয়ৰ বাবে "কয়লা সমিতি" গঠন কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত এনে কেইবাখনো সমিতি গঠন কৰা হৈছিল।<ref name=gsiH6/><ref name=gsiH7/> ব্ৰিটিছ ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপৰ অন্যতম প্ৰথম জৰীপকাৰী ডেভিদ হিৰাম উইলিয়ামছক ১৮৪৫ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত 'বংগৰ কয়লা জিলাৰ জৰীপকাৰী আৰু কয়লা কামৰ অধীক্ষক' নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু পিছৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ভাৰতত উপস্থিত হয়। <ref name=gsiH6/><ref name=gsiH7/> "ভাৰতৰ ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ" শব্দটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৮৪৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁৰ দামোদা আৰু আজী মহান কয়লা ক্ষেত্ৰৰ মানচিত্ৰত <ref name=gsiH1>[http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00079409/images/ Damoodah and Adji Great Coal Field Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180406183317/http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00079409/images/ |date=6 April 2018 }}, Bavarian State Library.</ref> মানচিত্ৰখনৰ অনুভূমিক <ref name=gsiH2>[http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00084611/images/ GSI Map of horizontal sections 1 & 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201032943/http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00084611/images/ |date=1 December 2017 }}, Bavarian State Library.</ref><ref name=gsiH3>[http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00084610/images GSI Map of horizontal sections 3 & 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201131314/http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00084610/images/ |date=1 December 2017 }}, Bavarian State Library.</ref> আৰু উলম্ব অংশৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <ref name=gsiH4>[http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00084612/images/ GSI Map of vertical section 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201034359/http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00084612/images/ |date=1 December 2017 }}, Bavarian State Library.</ref> ১৮৪৮ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁক "ভাৰতীয় ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপৰ ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপকাৰী" নিযুক্তি দিয়া হয়, কিন্তু তেওঁৰ হাতীৰপৰা পতিত হয় আৰু অতি সোনকালেই তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ সহায়ক এফ. <ref name=gsiH6>{{cite journal|last=Kumar|first=Deepak|title=Economic Compulsions and the Geological Survey of India|journal=Indian Journal of History of Science|date=1982|volume=17|issue=2|pages=289–300}}</ref><ref name=gsiH7>{{cite book |last=Chakrabarty |first=S |year=2012 |chapter=Geological Survey of India |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Geological_Survey_of_India |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=6 December 2015 |archive-date=8 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208121107/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Geological_Survey_of_India |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208121107/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Geological_Survey_of_India |archivedate=8 December 2015 }}</ref> ১৮৫২ চনলৈকে ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপৰ গুৰুত্ব আছিল মূলতঃ কয়লা অন্বেষণৰ ওপৰত, বিশেষকৈ ভাপ পৰিবহণ, তেলৰ মজুত আৰু [[অক্সিজেন]]ৰ আৱৰ্জনাৰ শক্তি প্ৰদানৰ বাবে। সেই সময়ত ৰিচাৰ্ড ডিক্সন অলধামৰ পিতৃ ছাৰ থমাছ অলধামে ভাৰতৰ ভূ-তাত্ত্বিক মানচিত্ৰ অবিহনে [[কয়লা]] অন্বেষণ অসম্ভৱ বুলি চৰকাৰৰ আগত যুক্তি দি ভাৰতৰ ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ সংস্থাৰ কামৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰিছিল। এইদৰে ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপে শিলৰ প্ৰকাৰ, ভূ-তাত্ত্বিক গঠন আৰু বিভিন্ন শিলৰপ্ৰকাৰৰ আপেক্ষিক বয়সৰ মেপিং আৰম্ভ কৰে। শিলৰ স্তৰৰ বয়স সূচকাংক জীৱাশ্মৰ উপস্থিতিৰদ্বাৰা অনুমান কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে এই সূচকাংক জীৱাশ্মসমূহৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰিবলৈ ভূ-তত্ত্ববিদসকলৰ যথেষ্ট প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, কিয়নো শিলৰ স্তৰৰ বয়স অনুমান কৰাৰ বাবে ৰেডিঅ’মেট্ৰিক ডেটিং পদ্ধতি এতিয়াও বিকশিত হোৱা নাছিল। <ref name=gsiH6/><ref name=gsiH7/> ১৮৬৯ চনত ফ্ৰেডেৰিক ৰিচাৰ্ড মেলেটে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰামগড় ক্ৰেটাৰ ভ্ৰমণ কৰিছিল।<ref name=study13>[[Frederick Richard Mallet|Mallet, F. R.]], 1869, Memoir, Geological Survey of India, vol 7, page 129.</ref><ref name=study20>BALASUNDARAM, M., DUBE, A. Ramgarh, 1973, "Structure, India", [[Nature (journal)]], 242, 40 [[Digital object identifier|doi]]:10.1038/242040a0.</ref> পিছত আৰ্থাৰ লেনক্স ক’লছনে ইয়াৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰে। এই কোম্পানীটোৱেই শেষত ভাৰতৰ ধন-সম্পত্তি সোণ, ক্ষমতা ইত্যাদি লুণ্ঠন আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯ শতিকাত জি এছ আয়ে কেইবাটাও জৰীপ চলাইছিল, য'ত গ্ৰেট ট্ৰাইগন'মেট্ৰিক জৰীপ, ১৮৬৯ চনৰ কৈলাস-মানছাৰোভাৰ অভিযান, ১৮৭১–১৮৭২ চনৰ শ্বিগাটচে-লাছা অভিযান, ১৮৭৩–১৮৭৪ চনৰ ইয়াৰকাণ্ড-কাশগাৰ অভিযান, ছাৰ থমাছ ডগলাছ ফৰছিথে এই অঞ্চললৈ কৰা দ্বিতীয় অভিযান, দ্য... ১৮৭৮–১৮৮২ চনৰ দাৰ্জিলিং-লাছা-মংগোলিয়া অভিযান ইত্যাদি। <ref name=study2>Clements R. Markham, 1878, "A Memoir on The Indian Surveys", 2nd Ed., W H Allen & Co., London, p.189.</ref><ref name=study3>Charles E. D. Black, 1891, "A Memoir on The Indian Surveys (1875-90)", London, p.168.</ref><ref name=study9>Derek J. Waller, 2004, "The Pundits: British Exploration of Tibet and Central Asia," University Press of Kentucky.</ref><ref name=study1>Account of the Pundit's Journey in Great Tibet - Capt. H. Trotter, The Journal of the Royal Geographical Society (1877).</ref> থলুৱা জৰীপকাৰীসকলক পণ্ডিত বুলি কোৱা হৈছিল, কিছুমান উল্লেখযোগ্যৰ ভিতৰত খুলশালীয়েক নৈন সিং ৰাৱট আৰু কৃষ্ণ সিং ৰাৱট অন্যতম আছিল। <ref name=study4>Peter Hopkirk, 1982, "Trespassers on the Roof of the World: The Race for Lhasa", [[Oxford University]] Press.</ref><ref name=study9/><ref name=study1/> ১৯ শতিকাৰ আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে জি এছ আয়ে ভাৰতীয় অসংখ্য ভূমিকম্পৰ অধ্যয়ন আৰু বিশদ প্ৰতিৱেদনৰ জৰিয়তে ভূমিকম্প বিজ্ঞানত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। পিতৃৰ দৰে জি এছ আইৰ বাবেও কাম কৰা ৰিচাৰ্ড ডিক্সন অলধামে প্ৰথমে p- আৰু s-তৰংগ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰিছিল, আৰু পৃথিৱীৰ গভীৰতাৰ ব্যাস অনুমান আৰু গণনা কৰিছিল। <ref name=gsiH6/><ref name=gsiH7/> ২০১৭ চনৰ ৮ এপ্ৰিলত জি এছ আয়ে এটা পাইলট প্ৰজেক্ট আৰম্ভ কৰে য’ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে খনিজ মজুতৰ আকাশী জৰীপ চলায়। উদ্দেশ্য আছিল বিশেষভাৱে ডিজাইন কৰা বিমান ব্যৱহাৰ কৰি ২০ কিলোমিটাৰ গভীৰতালৈকে খনিজ মজুতৰ মানচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰা। <ref name=gsiH8>{{cite web|title=In a first in India, GSI to use modern aircraft to map mineral stocks|url=http://www.financialexpress.com/india-news/in-a-first-in-india-gsi-to-use-modern-aircraft-to-map-mineral-stocks/618461/|website=The Financial Express|access-date=6 April 2017|date=7 April 2017|archive-date=7 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407144903/http://www.financialexpress.com/india-news/in-a-first-in-india-gsi-to-use-modern-aircraft-to-map-mineral-stocks/618461/|url-status=live}}</ref> জিএছআইক পাঁচটা মিছনত পুনৰ গঠন কৰা হৈছিল, যথা "ভিত্তিৰেখা জৰীপ"; "খনিজ সম্পদৰ মূল্যায়ন"; "ভূ-তথ্যবিজ্ঞান"; "বহু-অনুশাসনমূলক ভূ-বিজ্ঞান"; আৰু "ট্ৰেইনিং এণ্ড কেপাচিটি বিল্ডিং।" ভাৰত চৰকাৰৰ খনি মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অতিৰিক্ত সচিব এছ বিজয় কুমাৰৰ নেতৃত্বত গঠিত এখন উচ্চ পৰ্যায়ৰ সমিতিৰ প্ৰতিৱেদনৰ ভিত্তিত এই কথা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.teriin.org/index.php?option=com_aboutus&id=3158&p=emp&view=profile&Itemid=181|title=TERI: Innovative Solutions for Sustainable Development - India|access-date=27 December 2017|archive-date=5 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005122640/http://www.teriin.org/index.php?option=com_aboutus&id=3158&p=emp&view=profile&Itemid=181|url-status=live|archivedate=5 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005122640/http://www.teriin.org/index.php?option=com_aboutus&id=3158&p=emp&view=profile&Itemid=181|deadurl=yes}}</ref> জি এছ আয়ে ২০২৫ চনত জি আৰ এছ ইৰপৰা দুখন উপকূলীয় গৱেষণা জাহাজৰ অৰ্ডাৰ দিছিল। <ref>{{Cite web |title=Garden Reach Shipbuilders signs contract for construction of two coastal research vessels |url=https://upstox.com/news/market-news/stocks/garden-reach-shipbuilders-wins-contract-for-construction-of-two-coastal-research-vessels/article-172941/ |access-date=2025-06-13 |website=upstox.com |language=en}}</ref> == অধীক্ষক আৰু পৰিচালকসকল == {|class="wikitable" |- ! ক্ৰমিক নং ! নাম ! কাৰ্য্যকাল ! দেশ |- |1.||ড° থমাছ অলধাম, অধীক্ষক ||১৮৫১–১৮৭৬ চন ||ডাবলিন, আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য |- |2.||এইচ বি মেডলিকট, অধীক্ষক ||১৮৭৬–১৮৮৫||ল'ফ্ৰিয়া, কাউন্টি গলৱে, আয়াৰলেণ্ড |- |3.||এইচ বি মেডলিকট, অধীক্ষক ||১৮৮৫–১৮৮৭||ল'ফ্ৰিয়া, কাউন্টি গলৱে, আয়াৰলেণ্ড |- |4.||উইলিয়াম কিং ||১৮৮৭–১৮৯৪||আয়াৰলেণ্ড; এংলো আইৰিছ |- |5.||কাৰ্ল লুডলফ গ্ৰীছবাক ||১৮৯৪–১৯০৩||[[ভিয়েনা]], [[অষ্ট্ৰিয়া]] |- |6.||থমাছ হেনৰী হলণ্ড ||১৯০৩–১৯১০||হেলষ্টন, কৰ্ণৱাল, ইংলেণ্ড |- |7.||হেনৰী হুবাৰ্ট হেডেন ||১৯১০–১৯২১||দেৰি ,আয়াৰলেণ্ড |- |8.||ছাৰ এডউইন হল পাস্কো ||১৯২১–২৯৩২||[[ইংলেণ্ড]] |- |9.||লুইচ লি ফাৰ্মৰ||1932–1935||পেকহাম , ইংলেণ্ড |- |10.||আলেকজেণ্ডাৰ হেৰন ||1935–1939|| ব্ৰিটিছ, ডাডিংষ্টন, এডিনবাৰ্গ, স্কটলেণ্ড |- |11.||চাইৰিল এছ ফক্স ||1939–1943||- |- |12.||এডৱাৰ্ড লেচলি গিলবাৰ্ট ক্লেগ||১৯৪৩–১৯৪৪||[[মানচেষ্টাৰ]], [[ইংলেণ্ড]] |- |13.||হেনৰী ক্ৰুকশ্বেংক ||১৯৪৪–১৯৪৫||- |- |14.||জে.এ. ডান ||১৯৪৫||- |- |15.||উইলিয়াম ডিক্সন ৱেষ্ট ||১৯৪৫–১৯৫১||ইংলেণ্ডৰ বৰ্ণমাউথ |- |16.||এম এছ কৃষ্ণন (ভূতত্ত্ববিদ),প্ৰথম ভাৰতীয় সঞ্চালক ||১৯৫১–১৯৫৫||থাঞ্জাভুৰ , [[তামিলনাডু]] |- |17.||ভি পি সোন্ধী||১৯৫৫–১৯৫৮||- |- |18.||বি চি ৰয়||১৯৫৮–১৯৬৪||- |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist|40em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{Official website|https://www.gsi.gov.in/webcenter/portal/}} {{Geography of India}} {{India topics}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰ]] ggk9z7mmuejodf89azdaif9f6p03fj2 0 129012 646242 611850 2026-10-20T13:08:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646242 wikitext text/x-wiki {{Short description|National holiday in Bangladesh}} {{Infobox holiday | holiday_name = স্বাধীনতা দিৱস | type = ৰাষ্ট্ৰীয় | image = Flag of Bangladesh (1971).svg | caption = স্বাধীন বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা। (পিছত সলনি কৰা হৈছে) | official_name = স্বাধীনতা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দিৱস | duration = এদিনীয়া | frequency = বছৰেকীয়া | observedby = বাংলাদেশ | longtype = জাতীয় বন্ধ | month = মাৰ্চ | date = ২৬ মাৰ্চ | scheduling = পৰৱৰ্তী বছৰৰ একেই দিনত | celebrations = পতাকা উত্তোলন, পেৰেড, বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠান, দেশপ্ৰেমমূলক গীত আৰু জাতীয় সংগীত গোৱা, ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ভাষণ, মনোৰঞ্জন আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান। | alt = The first flag of Bangladesh | firsttime = {{start date and age|df=yes|p=y|1972|03|26}} }} [[File:3. স্বাধীনতা স্তম্ভ.jpg|thumb|[[ঢাকা]]ত থকা স্বাধীনতা স্তম্ভ ]] '''স্বাধীনতা দিৱস''', ({{lang-en|Independence Day (Bangladesh}}) আনুষ্ঠানিকভাৱে ২৬ মাৰ্চ তাৰিখটো [[বাংলাদেশ]]ত স্বাধীনতা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়। আঘা মহম্মদ ইয়াহ্যা খানৰ অপাৰেচন চাৰ্চলাইটৰ (Operation Searchlight) পিছত ১৯৭১ চনৰ ২৬ মাৰ্চৰ পুৱাৰ ভাগত পাকিস্তানে পৰাজয় বৰণ কৰে আৰু বাংলাদেশৰ নামৰে এখন নতুন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ ঘোষণা কৰা হয়। এই দিনটোকে বাংলাদেশৰ চৰকাৰ আৰু জনগণে [[স্বাধীনতা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰি আহিছে। ==পটভূমি== ১৯৭০ চনত ৰাষ্ট্ৰপতি য়াহ্যা খানৰ সামৰিক চৰকাৰৰ অধীনত অনুষ্ঠিত হোৱা পাকিস্তানৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত আৱামি লীগে—শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ নেতৃত্বত—পূব পাকিস্তানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু প্ৰাদেশিক দুয়োখন বিধানসভাতে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰে।  জুলফিকাৰ আলী ভুট্টোৱে য়াহ্যা খানৰ সৈতে ষড়যন্ত্ৰ কৰি শ্বেখ মুজিবৰ হাতত ক্ষমতা গতাই দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি তেওঁলোকৰ স্থিতি সলনি কৰে।<ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangladesh_Awami_League|title=Bangladesh Awami League|website=[[Banglapedia]]|language=en|access-date=16 April 2017|archive-date=7 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307034056/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangladesh_Awami_League|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307034056/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangladesh_Awami_League|archivedate=7 March 2016|deadurl=yes}}</ref>১৯৭০ চনত বাংলাদেশত হোৱা ভোলা ঘূৰ্ণীবতাহত ( Bhola Cyclone) ৫ লাখৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল যদিও পাকিস্তান চৰকাৰে দিয়া দুৰ্বল সঁহাৰিৰ বাবে পূৰ্বে ব্ৰিটিছ ৰাজৰ বিৰুদ্ধে একাধিক বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিয়া বিশিষ্ট ৰাজনৈতিক ব্যক্তি আব্দুল হামিদ খান ভাষানীয়ে ১৯৭০ চনৰ ২৩ নৱেম্বৰত পূব পাকিস্তানৰ এক বৃহৎ ৰাজহুৱা সমাৱেশত পূব পাকিস্তানৰ স্বাধীনতা ঘোষণা কৰিছিল আৰু তেওঁ আছিল পূব-পাকিস্তানৰ স্বাধীনতা ঘোষণা প্ৰথমজন বাঙালী ব্যক্তি যদিও সেয়া আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত নহ'ল ।<ref>{{cite web | title=Maulana Bhashani was the first to declare 'Independence' of East Pakistan - Sindh Courier | date=29 September 2022 | url=https://sindhcourier.com/maulana-bhashani-was-the-first-to-declare-independence-of-east-pakistan/ }}</ref><ref>https://www.daily-sun.com/post/780477#:~:text=On%20that%20fateful%20day%2C%20Bhashani,government%20based%20in%20West%20Pakistan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260112041606/https://www.daily-sun.com/post/780477#:~:text=On%20that%20fateful%20day%2C%20Bhashani,government%20based%20in%20West%20Pakistan |date=2026-01-12 }}.</ref> দুয়োপক্ষৰ মাজত আলোচনা আৰম্ভ হয় যদিও আগৰতলা ষড়যন্ত্ৰমূলক গোচৰৰ বাবে শাসকীয় পশ্চিম পাকিস্তানৰ নেতৃত্বই শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানক বিশ্বাস কৰা নাছিল। যেতিয়া পশ্চিম পাকিস্তান চৰকাৰে দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতি পূৰণ নহ’ব বুলি স্পষ্ট হৈ পৰিল, তেতিয়া বহু পূব-পাকিস্তানৰ বাংলাভাষী মুছলমান আৰু হিন্দুৱে স্বাধীনতাৰ বাবে সংগ্ৰাম আৰম্ভ কৰিলে। ১৯৭১ চনৰ ৭ মাৰ্চত শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানে ৰামনা ৰেচকোৰ্চত এটি বিখ্যাত ভাষণ দিয়ে, য'ত তেওঁ অসহযোগ আন্দোলনৰ আহ্বান জনায়।<ref name=":0">{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Declaration_of_Independence|title=Declaration of Independence|website=[[Banglapedia]]|language=en|access-date=16 April 2017|archive-date=12 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312151422/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Declaration_of_Independence|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170312151422/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Declaration_of_Independence|archivedate=12 March 2017|deadurl=yes}}</ref> পাকিস্তান চৰকাৰী কতৃপক্ষই বিশেষকৈ পশ্চিম পাকিস্তানী জোৱান সকলে বাংলা সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ বিষয়া,এন.চি.অ. আৰু কিছুমান বিশেষ তালিকাভুক্ত কৰ্মীক গোটাই লৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজৰ বলপূৰ্বকভাৱে নিৰুদ্দেশ কৰা লোকৰ সংখ্যা বাঢ়ি গৈছিল। ২৫ মাৰ্চৰ নিশা পাকিস্তান সেনাই অপাৰেচন চাৰ্চলাইট আৰম্ভ কৰে,<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/law-our-rights/the-emergence-bangladesh-1378975|title=The emergence of Bangladesh|date=21 March 2017|work=The Daily Star|access-date=16 April 2017|language=en|archive-date=17 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417070912/http://www.thedailystar.net/law-our-rights/the-emergence-bangladesh-1378975|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হৈ পৰে যে পশ্চিম পাকিস্তান শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ নেতৃত্বত আৱামি লীগলৈ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা হস্তান্তৰ কৰিবলৈ সাজু নহয়।<ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Operation_Searchlight|title=Operation Searchlight|work=Banglapedia|access-date=14 July 2019|archive-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005144506/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Operation_Searchlight|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211005144506/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Operation_Searchlight|archivedate=5 October 2021|deadurl=yes}}</ref> ১৯৭১ চনৰ ২৬ মাৰ্চত শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানে বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|title=Bangabandhu Shadhinota Ghoshonar Telegraphic Barta|url=https://opinion.bdnews24.com/bangla/archives/46455|newspaper=BDNews24|access-date=31 March 2017|archive-date=5 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405024844/https://opinion.bdnews24.com/bangla/archives/46455|url-status=live|archivedate=5 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180405024844/https://opinion.bdnews24.com/bangla/archives/46455|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://arts.bdnews24.com/?p=2769|script-title=bn:সংযোজনস্বাধীনতার ঘোষণা: বেলাল মোহাম্মদের সাক্ষাৎকার|work=bdnews24.com|access-date=25 March 2019|archive-date=29 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100329134219/http://arts.bdnews24.com/?p=2769|url-status=dead|title=আৰ্কাইভ কপি|archivedate=29 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100329134219/http://arts.bdnews24.com/?p=2769|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://cbgr1971.org/files/Mar261971DecOfIndep/FinalDeclarationBSMR.pdf|title=The Sheikh Mujib Declaration of Independence of Bangladesh|access-date=5 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005213528/http://cbgr1971.org/files/Mar261971DecOfIndep/FinalDeclarationBSMR.pdf|archive-date=5 October 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>তাৰ পিছত প্ৰথমে এম.এ হান্নান আৰু তাৰ পিছত মেজৰ জিয়াউৰ ৰহমানে ১৯৭১ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ৰেডিঅ' ষ্টেচনত শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ হৈ স্বাধীনতা ঘোষণা পঢ়ি শুনাইছিল। <ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/frontpage/zia-makes-radio-announcement-independence-1554046|title=March 27, 1971: Zia makes radio announcement on independence on be half of Sheikh Mujib|date=26 March 2018|work=The Daily Star|access-date=26 March 2018|language=en|archive-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327000101/http://www.thedailystar.net/frontpage/zia-makes-radio-announcement-independence-1554046|url-status=live}}</ref> মেজৰ জিয়াউৰ ৰহমানে (তেওঁ ছেক্টৰ ১ আৰু পিছলৈ ছেক্টৰ ১১ৰ বি.ডি.এফ ছেক্টৰ কমাণ্ডাৰ আছিল) চট্টগ্ৰামত এটা স্বতন্ত্ৰ জেড ফৰ্চ ব্ৰিগেড গঢ়ি তুলি <ref>{{cite web|title=Radio Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=XtAUbEfi58E|website=YouTube| date=10 December 2007 |access-date=27 July 2015|archive-date=3 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150603013031/https://www.youtube.com/watch?v=XtAUbEfi58E|url-status=live}}</ref> গেৰিলা সংগ্ৰাম আনুষ্ঠানিকভাৱে আৰম্ভ কৰিছিল ।<ref name=":0" /> ইয়াৰ পিছত বাংলাদেশৰ জনসাধাৰণে পাকিস্তান সেনা আৰু অৰ্ধসামৰিক ৰাজাকাৰকে (Razakars) ধৰি তেওঁলোকৰ সহযোগীসকলৰ বিৰুদ্ধে ৯ মাহৰ গেৰিলা যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ফলত বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ আৰু বাংলাদেশৰ গণহত্যাত আৱামী লীগ আৰু ভাৰতীয় সূত্ৰ অনুসৰি প্ৰায় ৩০ লাখ বাংলাদেশীৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.canindia.com/bangladesh-remembers-martyrs-on-46th-independence-day/|title=Bangladesh remembers martyrs on 46th Independence Day|work=Canindia News|access-date=16 April 2017|language=en-US|archive-date=16 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416133047/http://www.canindia.com/bangladesh-remembers-martyrs-on-46th-independence-day/|url-status=live}}</ref> পিছলৈ ভাৰতৰ সামৰিক সহায়ত বি.ডি.এফে ১৯৭১ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত পাকিস্তান সেনাক পৰাস্ত কৰে, পাকিস্তানে আত্মসমৰ্পণ কৰে আৰু যুদ্ধৰ অন্ত পৰে ।.<ref>{{cite news|author=Ziauddin Choudhury|date=16 December 2007|title=Remembering December 16, 1971|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-15612|newspaper=The Daily Star|access-date=14 July 2019|archive-date=15 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715001949/https://www.thedailystar.net/news-detail-15612|url-status=live}}</ref> ==উদ্‌যাপন== [[File: National Assembly of Bangladesh on Independence Day 2015 (16761162098).jpg|thumb|উদযাপনৰ সময়ত আলোকিত ঢাকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংসদ ভৱন ]] স্বাধীনতা দিৱস সাধাৰণতে বাংলাদেশৰ ইতিহাস আৰু পৰম্পৰাক উদযাপন কৰা পেৰেড, ৰাজনৈতিক ভাষণ, মেলা, কনচাৰ্ট, অনুষ্ঠান, আৰু অন্যান্য বিভিন্ন ৰাজহুৱা আৰু ব্যক্তিগত অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয় । স্বাধীনতা দিৱসৰ সন্মানত টিভি আৰু ৰেডিঅ’ ষ্টেচনসমূহে বিশেষ অনুষ্ঠান আৰু দেশপ্ৰেমমূলক গীত সম্প্ৰচাৰ কৰে। ৰাতিপুৱা একত্ৰিশটা বন্দুকেৰে জাতীয় শ্বহীদক সন্মান জনোৱা হয় ।<ref name=":1">{{Cite news|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2017/02/16/bangladesh-air-force-15-individuals-win-independence-award-2017|title=Bangladesh Air Force, 15 individuals win Independence Award 2017|work=bdnews24.com|access-date=16 April 2017|archive-date=16 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416130135/http://bdnews24.com/bangladesh/2017/02/16/bangladesh-air-force-15-individuals-win-independence-award-2017|url-status=live}}</ref> মূল ৰাস্তাবোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকাৰে সজাই তোলা হয় । বিভিন্ন ৰাজনৈতিক দল আৰু আৰ্থ-সামাজিক সংগঠনে ঢাকাৰ ওচৰৰ ছাভাৰত থকা ৰাষ্ট্ৰীয় শ্বহীদ স্মৃতিসৌধত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাকে ধৰি এই দিনটো উপযুক্তভাৱে উদযাপন কৰিবলৈ বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ আয়োজন কৰে।<ref name=":1" /> ২০২১ চনত পাকিস্তানৰ পৰা বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা লাভৰ সোণালী জয়ন্তী পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/03/25/bangladesh-set-to-celebrate-independence-day-friday|title=Bangladesh set to celebrate Independence Day Friday UNB|date=25 March 2021|work=Dhaka Tribune|access-date=25 March 2021|language=en|archive-date=25 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325170938/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/03/25/bangladesh-set-to-celebrate-independence-day-friday|url-status=live}}</ref> ==স্বাধীনতা বঁটা== স্বাধীনতা দিৱসৰ প্ৰাকক্ষণত বাংলাদেশী নাগৰিক বা বাংলাদেশৰ সংগঠনক স্বাধীনতা বঁটা বাংলাদেশ চৰকাৰে প্ৰদান কৰে।.<ref>{{Cite news|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2017/02/16/bangladesh-air-force-15-individuals-win-independence-award-2017|title=Bangladesh Air Force, 15 individuals win Independence Award 2017|work=bdnews24.com|access-date=16 April 2017|archive-date=16 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416130135/http://bdnews24.com/bangladesh/2017/02/16/bangladesh-air-force-15-individuals-win-independence-award-2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2017/03/23/air-force-15-personalities-get-independence-award/|title=Air Force, 15 personalities get Independence Award|date=23 March 2017|work=Dhaka Tribune|access-date=16 April 2017|language=en-US|archive-date=4 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404215608/http://www.dhakatribune.com/bangladesh/2017/03/23/air-force-15-personalities-get-independence-award/|url-status=live}}</ref> ১৯৭৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা এই বাৰ্ষিক বঁটা স্বাধীনতা যুদ্ধ, ভাষা আন্দোলন, শিক্ষা, সাহিত্য, সাংবাদিকতা, জনসেৱা, বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তি, চিকিৎসা বিজ্ঞান, সমাজ বিজ্ঞান, সংগীত, খেল আৰু ক্ৰীড়া, সূক্ষ্ম কলা, গ্ৰাম্য উন্নয়ন আৰু অন্যান্য ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট অৱদানৰ বাবে প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Awards|title=National Awards|website=Banglapedia|language=en|access-date=16 April 2017|archive-date=24 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224091531/https://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Awards|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211224091531/https://en.banglapedia.org/index.php?title=National_Awards|archivedate=24 December 2021|deadurl=yes}}</ref> ==লগতে চাওক== [[স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ]] ==উৎস== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ]] g83frh29ny3g74zpotrp6fbyzqtlznj 0 130462 646336 570501 2026-10-20T20:57:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646336 wikitext text/x-wiki {{Short description|Type of administrative district in Bangladesh, Pakistan and India}} [[বাংলাদেশ]], [[পাকিস্তান]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ কিছু অংশত '''মৌজা''' হৈছে একপ্ৰকাৰৰ প্ৰশাসনিক জিলা, যিটো এটা নিৰ্দিষ্ট ভূমি অঞ্চলৰ সৈতে মিল খায় যাৰ ভিতৰত এটা বা ততোধিক বসতি থাকিব পাৰে। ২০ শতিকাৰ আগতে এই শব্দটোৱে পৰগনা বা ৰাজহ জিলাৰ ঠিক তলত থকা ৰাজহ সংগ্ৰহৰ এককক বুজাইছিল। [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ মৌজা ব্যৱস্থা [[ইউৰোপ]]ৰ মেন’ৰিয়েল ব্যৱস্থাৰ দৰেই। মৌজাৰ প্ৰধানক মুস্তাজিৰ, প্ৰধান বা মুলৰাইয়াত বুলি ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিটো মেন’ৰিয়েল ব্যৱস্থাত লৰ্ড অৱ দ্য মেন’ৰৰ সমতুল্য।<ref>Final Report of survey settlement operations in santhal pargana. Third programme zamindari estates. Author McPherson. p. 53</ref> জনসংখ্যা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে আৰু গাঁওবোৰ অধিক সাধাৰণ আৰু উন্নত হোৱাৰ লগে লগে মৌজাৰ ধাৰণাটোৰ গুৰুত্ব কমি আহিল। আজি ই বেছিভাগেই গ্ৰাম বা গাঁৱৰ সমাৰ্থক হৈ পৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে বেছিভাগ ভোটাৰ তালিকাত এতিয়া মৌজাৰ নামতকৈ গাঁৱৰ নাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Islam |first=Sirajul |year=2012 |chapter=Mouza |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mouza |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260611103933/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Mouza |archivedate=2026-06-11 |access-date=2026-01-19}}</ref> সমসাময়িক পাকিস্তানত মৌজাক "এটা পৃথক নাম, নিৰ্দিষ্ট সীমা আৰু এলেকা নিৰ্দিষ্টভাৱে জুখি প্লট/খছৰা/জৰীপ সংখ্যাত বিভক্ত কৰা এটা ভূ-খণ্ডৰ একক" বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হয়।<ref name="Statistics 2008">{{cite book |last1=Khan |first1=Tariq Shafiq |title=Pakistan 2008 Mouza Statistics |date=2009 |publisher=Government of Pakistan: Statistics Division – Agricultural Census Organization |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/aco/publications/pakistan-mouza-census2008/Write-up%20on%20Mouza%20Census%202008%20report.pdf |access-date=4 May 2021}}</ref> প্ৰতিটো মৌজাৰ ভূমি ৰাজহৰ অভিলেখত ৰখা এটা কেডাষ্ট্ৰেল [[মানচিত্ৰ|মেপ]] থাকে আৰু সিন্ধৰ বাহিৰে প্ৰতিটো মৌজাৰ হাদাবাষ্ট নম্বৰ থাকে।<ref name="Statistics 2008"/> মৌজা এটা কমপেক্ট বা সিঁচৰতি একক হ'ব পাৰে, আৰু মৌজাৰ ভূ-খণ্ডত এটা বা ততোধিক বসতি (অৰ্থাৎ আবাদি, বাষ্টি, ঢোক, গথ, টোলা, টাৰ্ফ, হুন্দি আদি) থাকিব পাৰে।<ref name="Statistics 2008"/> এটা মৌজা জনবসতিহীনও হ’ব পাৰে।<ref name="Statistics 2008"/> সিন্ধত মৌজাক '''দেহ''' বুলি জনা যায়।<ref name="Statistics 2008"/> ==তথ্যসমূহ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ব্যৱস্থাপনা]] [[শ্ৰেণী:প্ৰশাসনিক অঞ্চল]] oovtzi45mcuedn56q4onnd1c0mbsx3d 0 130463 646239 645528 2026-10-20T12:57:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646239 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious group | group = বাংলাদেশী মুছলমান<br/> {{lang-en|Bangladeshi Muslim}} | flag = Star and Crescent.svg | flag_size = 50px | image = Baitul Mukarram National Mosque in 2022.09.jpg | image_caption = [[বাইতুল মুকাৰৰাম]], বাংলাদেশৰ জাতীয় মছজিদ | population = ১৫০.৮ মিলিয়ন {{increase}} <br /> ''(দেশৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ '''৯১.০৪%''')'' {{increase}} | regions = সমগ্ৰ বাংলাদেশত |region6=[[ময়মহনসিং বিভাগ]]|pop6= ১২,০৭৫,০০০ (৯৫.৫৪%) |region3=[[ৰাজশাহি বিভাগ]]|pop3= ১৯,৫০০,০০০ (৯৩.৬৭%) |region5=[[ৰংপুৰ বিভাগ ]]|pop5= ১৫,৬০০,০০০ (৮৬.৪১%) |region1=[[ঢাকা বিভাগ]]|pop1= ৪১,৩০০,০০০ (৯৩.৩৫%) |region4=[[খুলনা বিভাগ]]|pop4= ১৫,৭০০,০০০ (৮৮.১৮%) |region7=[[চিলেট বিভাগ]]|pop7= ৯,৫০০,০০০ (৮৬.১৭%) |region2=[[চট্টগ্ৰাম বিভাগ]]|pop2= ৩০,০০০,০০০ (৯০.১১%) |region8=[[বৰিশাল বিভাগ]]|pop8= ৮,৫০০,০০০ (৯১.৫২%) | languages = [[বঙালী ভাষা|বঙালী]] | religions = [[File:Star and Crescent.svg|15px]] [[ইছলাম]] | website = [http://islamicfoundation.gov.bd islamicfoundation.gov.bd] }} {{Islam by country}} [[ইছলাম]] [[বাংলাদেশ]]ৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু জাতীয় ধৰ্ম।<ref name="aljazeera:1">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2016/03/bangladesh-court-upholds-islam-religion-state-160328112919301.html |title=Bangladesh court upholds Islam as religion of the state |last=Bergman |first=David |date=28 Mar 2016 |publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}</ref><ref name="reuters:1">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-bangladesh-islam-state/bangladesh-dismisses-case-to-drop-islam-as-state-religion-idUSKCN0WU0UT |title=Bangladesh dismisses case to drop Islam as state religion |date=28 March 2016 |publisher=[[Reuters]]}}</ref> ২০২২ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বাংলাদেশৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ কোটি মুছলমান<ref>{{cite web |title=Census 2022: Number of Muslims increased in country |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2022/07/27/census-2022-number-of-muslims-increased-in-the-country |date=27 July 2022 |access-date=9 October 2022 |website=[[Dhaka Tribune]]}}</ref> অৰ্থাৎ মুঠ ১৬৫ নিযুত জনসংখ্যাৰ ৯১.০৪%।<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2022/07/27/bangladeshs-population-size-now-1651-million |title=Census 2022: Bangladesh population now 165 million |date=27 July 2022 |website=[[Dhaka Tribune]]}}</ref> বাংলাদেশৰ মুছলমান প্ৰধান থলুৱা বাঙালী মুছলমান। বাংলাদেশীৰ অধিকাংশই [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]], আৰু [[হানাফী মাজহাব|হানাফী]] চিন্তাধাৰা আৰু [[ফিকহ]] অনুসৰণ কৰে। বাংলাদেশ এখন বাস্তৱিক ধৰ্মনিৰপেক্ষ দেশ আৰু ৰাজ্য।<ref>{{cite web |title=The Constitution of the People's Republic of Bangladesh |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-367.html |website=Laws of Bangladesh Government of the People's Republic of Bangladesh LEGISLATIVE AND PARLIAMENTARY AFFAIRS DIVISION |access-date=25 August 2024 |language=en}}</ref><ref name=bbs>{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/stat_bangladesh.pdf |title=Statistics Bangladesh 2006 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] (BBS) |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221065619/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/stat_bangladesh.pdf |archive-date=21 December 2008 |access-date=1 October 2008}}</ref> [[বংগ]] অঞ্চল আছিল মধ্যযুগীয় ইছলামিক পূৰ্বাঞ্চলৰ এক সৰ্বোচ্চ শক্তি।<ref>{{Cite book |title=Epigraphy and Islamic Culture: Inscriptions of the Early Muslim Rulers of Bengal |date=19 November 2015 |publisher=[[Routledge]] |isbn=9781317587460 |pages=30}}</ref> সপ্তম শতিকাৰ শেষৰফালে আৰবৰপৰা অহা মুছলমানসকলে বিজয়ৰ পূৰ্বে [[বংগ|বংগ অঞ্চল]]ৰ ভিতৰত ব্যাৱসায়িক লগতে ধৰ্মীয় সংযোগ স্থাপন কৰিছিল, মূলতঃ উপকূলীয় অঞ্চলৰ মাজেৰে ব্যৱসায়ী হিচাপে আৰু মূলতঃ [[চট্টগ্ৰাম বন্দৰ|চট্টগ্ৰামৰ বন্দৰ]]সমূহৰ মাজেৰে।<ref name="kumar">{{cite book |author=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=qvnjXOCjv7EC |title=Essays on Ancient India |date=2003 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-81-7141-682-0 |page=199}}</ref> ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মহম্মদ বিন বখতিয়াৰ খালজীয়ে পশ্চিম আৰু উত্তৰ বংগৰ কিছু অংশ জয় কৰি বংগত প্ৰথম মুছলমান ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{cite book |last=Majumdar |first=R. C. |author-link=R.C. Majumdar |title=History of Mediaeval Bengal |publisher=G. Bharadwaj & Co. |year=1973 |location=Calcutta |pages=1–2 |oclc=1031074 |quote=Tradition gives him credit for the conquest of Bengal but as a matter of fact he could not subjugate the greater part of Bengal ... All that Bakhtyār can justly take credit for is that by his conquest of Western and a part of Northern Bengal he laid the foundation of the Muslim State in Bengal. The historians of the 13th century never attributed the conquest of the whole of Bengal to Bakhtyār.}}</ref> ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত [[চুফীবাদ|চুফী মিছনেৰী]], ৰহস্যবাদী আৰু সন্তসকলে গাঁৱে-ভূঞে ইছলাম ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Bangladesh - Islam in Bangladesh |url=https://countrystudies.us/bangladesh/39.htm |access-date=2024-07-07 |website=countrystudies.us}}</ref> ইছলামিক [[বংগ চুলতানী|বংগ চুলতানত্ব]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল ছামছুদ্দিন ইলিয়াছ শ্বাহে যিয়ে বংগক এক নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক মঞ্চত একত্ৰিত কৰিছিল। বংগ চুলতানীৰ সমৃদ্ধিশালী শাসন কালত বংগে সোণালী যুগত উপনীত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বংগৰ ভাইচৰয় মহম্মদ আজম শ্বাহে সাম্ৰাজ্যবাদী সিংহাসন গ্ৰহণ কৰে। ১৮ শতিকাত বংগৰ নবাবৰ অধীনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বংগ ক্ৰমান্বয়ে স্বাধীনতা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal |last=Travers |first=T. R. |date=July 2004 |title='The Real Value of the Lands': The Nawabs, the British and the Land Tax in Eighteenth-Century Bengal |url=https://www.cambridge.org/core/journals/modern-asian-studies/article/abs/real-value-of-the-lands-the-nawabs-the-british-and-the-land-tax-in-eighteenthcentury-bengal/DB0BD703AE3A6211B0910E43D3A29E3C |journal=Modern Asian Studies |language=en |volume=38 |issue=3 |pages=517–558 |doi=10.1017/S0026749X03001148 |issn=1469-8099 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aloney |first=Hitesh |title=Bengal And Awadh In The 18th Century |url=https://upscwithnikhil.com/article/history/bengal-and-awadh-in-the-18th-century |access-date=2024-07-07 |website=upscwithnikhil.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Transitions – History and Civics – 8 |publisher=[[Vikas Publishing House]] |isbn=9789325993969}}</ref> ==ইতিহাস== === প্ৰাথমিক অন্বেষকসকল === [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ অন্যতম প্ৰাচীন মছজিদ উত্তৰ বাংলাদেশত খনন চলি আছে, যিয়ে [[মুহাম্মাদ]]ৰ জীৱনকালৰ আশে-পাশে এই অঞ্চলত মুছলমানৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite web |date=2012-08-18 |title=Ancient mosque unearthed in Bangladesh |url=http://www.aljazeera.com/video/asia/2012/08/201281852948844588.html |access-date=2016-11-07 |publisher=[[Al Jazeera English]]}}</ref> নৱম শতিকালৈকে মুছলমান বণিকসকলে [[বংগোপসাগৰ|বংগোপ সাগৰীয়]] বন্দৰৰ সৈতে বাণিজ্য বৃদ্ধি কৰি এই অঞ্চলত ইছলামৰ প্ৰচলন ঘটাইছিল। সমগ্ৰ [[বংগ]]ত [[আব্বাচীয় খিলাফত|আব্বাচী যুগ]]ৰ মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ হৈছে, যিয়ে এই সম্পৰ্কক আৰু অধিক প্ৰমাণ কৰে। এই আদিম আৰব ব্যৱসায়ীসকলৰ অতিৰিক্ত প্ৰমাণ [[বংগোপসাগৰ|বংগ উপসাগৰ]]ৰ চেণ্ডউইপৰ ওচৰত [[মেঘনা নদী]]ৰ ওচৰত পোৱা [[শিলালিপি]]সমূহও আছে। সেই সময়ৰ আৰব সাহিত্যিকসকলেও সম্ৰূপ আৰু ৰুমী ৰাজ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল, পিছৰটোক [[পাল সাম্ৰাজ্য]]ৰ [[ধৰ্মপাল সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছিল। দশম শতিকাত দক্ষিণ-পূব বংগত অৱস্থিত সমতাতাত বিভিন্ন ধৰ্মীয় পটভূমিৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ জনসংখ্যাৰ বাসস্থান আছিল। এই সময়ছোৱাত আৰব ভূগোলবিদ আল-মাছুদীয়ে এই অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি তেওঁৰ গ্ৰন্থ ''দ্য মিড’ছ অৱ গোল্ড''ত এক সমৃদ্ধিশালী মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ নথিভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |author=[[Al-Masudi]], trans. Barbier de Meynard and Pavet de Courteille |title=Les Prairies d'or [Murūj al-dhahab] |publisher=Société asiatique |year=1962 |editor=Pellat, Charles |location=Paris |language=fr |chapter=1:155}}</ref> [[পাল বংশ]]ৰ শাসনৰ সময়ত বংগত ইছলামৰ আবিৰ্ভাৱ প্ৰথম হৈছিল, [[বংগ]] আৰু [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] [[আব্বাচীয় খিলাফত|আব্বাছি খিলাফত]]ৰ মাজত বাণিজ্য বৃদ্ধিৰ ফলত, বংগৰ উপকূলত আৰব ব্যৱসায়ীৰ উপস্থিতি সহজ হৈ পৰিছিল য'ত [[চট্টগ্ৰাম বন্দৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="kumar" /> বাণিজ্যৰ উপৰি বিজয়ৰ পূৰ্বে [[চুফীবাদ|চুফী মিছনেৰী]]সকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তেও বংগবাসীৰ মাজত ইছলামৰ প্ৰচলন হৈছিল। প্ৰথমে পৰিচিত চুফী মিছনেৰীসকল আছিল চৈয়দ শ্বাহ ছুৰখুল আন্তিয়া আৰু তেওঁৰ ছাত্ৰ, বিশেষকৈ [[শ্বাহ চুলতান ৰুমী]], একাদশ শতিকাৰ। ৰুমিয়ে বৰ্তমানৰ নেট্ৰ'ক'না, মাইমেনছিংত বসতি স্থাপন কৰে য'ত তেওঁ স্থানীয় শাসক আৰু জনসাধাৰণক প্ৰভাবিত কৰি ইছলাম আঁকোৱালি লয়।<ref>{{Cite web |last=Haq |first=Emdadul |date=2013-08-01 |title=Sufi influence in Bengal |url=https://www.thedailystar.net/news/sufi-influence-in-bengal |access-date=2024-07-14 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> তেৰশ শতিকাত জেনেৰেল বাখতিয়াৰ খিলজীৰ বাহিনীয়ে বংগত প্ৰথম মুছলমান বিজয়ৰ কাম হাতত লৈছিল। ইয়াৰ ফলত বৰ্তমানলৈকে শ শ বছৰ ধৰি এই অঞ্চলত মুছলমান প্ৰভাৱৰ দুৱাৰ মুকলি হৈছিল।<ref name="histglo">{{cite web |title=Islam in Bangladesh |url=http://www.globalfront.com/nabic_archive/islam_in_bangladesh.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014060857/http://globalfront.com/nabic_archive/islam_in_bangladesh.htm |archive-date=2007-10-14 |access-date=2008-02-14 |publisher=Global Front}}</ref> এই বিজয়ৰ পিছত মিছনেৰীৰ আগমনৰ যোগেদি বংগৰ বহু লোকে ইছলাম গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। চুলতান বালখী আৰু শ্বাহ মাখদুম ৰূপোছে উত্তৰ বংগৰ বৰ্তমানৰ [[ৰাজশাহী বিভাগ|ৰাজশাহী সংমণ্ডল]]ত বসতি স্থাপন কৰি তাত থকা জনগোষ্ঠীবোৰক প্ৰচাৰ কৰিছিল। অঞ্চলটোত অসংখ্য সৰু সৰু চুলতানেটৰ উত্থান ঘটিছিল। লখনৌতিৰ চুলতান ছামছুদ্দিন ফিৰুজ শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত বৰ্তমানৰ সাতগাঁও, সোণাৰগাঁও আৰু মাইমেনসিংহৰ বহু অংশ মুছলমানৰ আধিপত্যৰ অধীনলৈ আহে। বুৰহানুদ্দিনৰ নেতৃত্বত ১৩টা মুছলমান পৰিয়ালৰ এটা সম্প্ৰদায়ে উত্তৰ-পূবৰ শ্ৰীহাট্টা ([[চিলেট]]) চহৰত বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকল [[চট্টগ্ৰাম]]ৰপৰা অহা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>{{cite book |author=Qurashi, Ishfaq |script-title=bn:শাহজালাল(ৰঃ) এবং শাহদাউদ কুৰায়শী(ৰঃ) |date=December 2012 |language=bn |trans-title=Shah Jalal and Shah Dawud Qurayshi |chapter=বুৰহান উদ্দিন ও নূৰউদ্দিন প্ৰসঙ্গ |trans-chapter=Burhan Uddin and Nooruddin}}</ref> [[চিলেট|শ্ৰীহাটা]] (চিলেট) [[গৌৰ গোবিন্দ]] নামৰ এজন অত্যাচাৰী ৰজাই শাসন কৰিছিল। চিলেটত ৰাজা গৌৰ গোবিন্দৰ অত্যাচাৰী শাসন-ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে অৱগত হোৱাৰ পিছত ফিৰুজ শ্বাহে তেওঁৰ ভতিজা চিকন্দৰ খান গাজী আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ সামৰিক প্ৰধান সেনাপতি [[চৈয়দ নাছিৰুদ্দিন]]ৰ নেতৃত্বত অসংখ্য বাহিনীক চিলেট জয় কৰিবলৈ প্ৰেৰণ কৰে। ১৩০৩ চনৰ ভিতৰত [[শ্বাহ জালাল]]ৰ নেতৃত্বত তিনিশৰো অধিক [[চুফীবাদ|চুফী]] প্ৰচাৰকে বিজয়ত সহায় কৰিছিল আৰু বিজয় নিশ্চিত কৰিছিল। বিজয়ৰ পিছত জালালে ইছলাম প্ৰচাৰৰ বাবে বংগৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত নিজৰ অনুগামীসকলক প্ৰচাৰ কৰিছিল। [[বাংলাদেশ]]ৰ মুছলমানসকলৰ মাজত এতিয়া জালাল ঘৰুৱা নাম।<ref>{{cite book |title=Social History Of The Muslims In Bengal (Down to A.D. 1538) |publisher=The Asiatic Society of Pakistan |location=[[Dacca]] |author=[[Abdul Karim (historian)|Abdul Karim]] |year=1959 |page=100}}</ref> === বংগৰ চুলতানত্ব === {{Main|বংগ চুলতানী}} ১৩৫২ চনত ছামছুদ্দিন ইলিয়াছ শ্বাহে একক ঐক্যবদ্ধ [[বংগ চুলতানী|বংগ চুলতান]] ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ ফলত অৱশেষত এক "[[বাঙালী জাতি|বাঙালী]]" সামাজিক-ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ জন্ম হয়। ইলিয়াছ শ্বাহী বংশই [[মুছলমান]] পাণ্ডিত্যক অতিশয় স্বীকৃতি দিছিল। আখী চিৰাজ বাঙালী নামেৰেও পৰিচিত উছমান ছেৰাজুদ্দিন [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]]ৰ গৌড়ৰ বাসিন্দা আছিল আৰু ইলিয়াছ শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত চুলতান ৰাজ্যৰ দৰবাৰ পণ্ডিত হৈছিল। সাৰ্বভৌম [[ছুন্নী ইছলাম|চুন্নী মুছলমান]] জাতি-ৰাষ্ট্ৰই বঙালী জনসাধাৰণৰ ভাষাকো পৃষ্ঠপোষকতা আৰু সমৰ্থন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম কৰি তুলিছিল, পূৰ্বৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ বিপৰীতে যিবোৰে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]], [[পালি ভাষা|পালি]] আৰু [[ফাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী ভাষা]]ক একান্তভাৱে অনুকূল কৰিছিল। ধৰ্মান্তৰিত চুলতান জালালুদ্দিন মহম্মদ শ্বাহে [[মধ্যপ্ৰাচ্য]]ৰ [[মক্কা]] আৰু [[মদিনা|মদীনা]]লৈকে ইছলামিক চেমিনাৰী নিৰ্মাণৰ বাবে ধন আগবঢ়াইছিল। আৰবৰ মানুহে এই অনুষ্ঠানবোৰক আল-মাদাৰিছ আল-বাংগালিয়াহ ''(বাঙালী মাদ্ৰাছা)'' নামেৰে চিনি পাবলৈ ধৰিলে। [[মৰক্কো]]ৰ ভ্ৰমণকাৰী [[ইবন বটুতা|ইবন বটুতা]]ৰ ডায়েৰী [[বংগ চুলতানী]]ৰ প্ৰস্তাৱনাৰ অন্যতম পৰিচিত বিৱৰণী। সোণাৰগাঁৱত এখন নগৰ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[দিল্লী চুলতান]] ৰাজ্যৰ বিদ্ৰোহী ৰাজ্যপাল চুলতান ফখৰুদ্দিন মুবাৰক শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত ইবনে বট্টুতাই বংগ ভ্ৰমণ কৰিছিল। সেই সময়ত বংগক সোণাৰগাঁও, সাতগাঁও আৰু লখনৌতি তিনিখন নগৰ ৰাজ্যত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ১৩৫২ চনত তিনিওখন নগৰ ৰাজ্যক ইলিয়াছ শ্বাহে একত্ৰিত কৰি একক, একক, স্বতন্ত্ৰ বংগ চুলতানীত পৰিণত কৰে। বংগ চুলতানীৰ সৃষ্টিৰ ফলত কেইবাটাও বংগ-দিল্লী যুদ্ধৰ সূচনা হয়, যাৰ ফলত দিল্লীয়ে বংগৰ স্বাধীনতাক স্বীকৃতি দিয়ে। ইলিয়াছ শ্বাহী বংশই বঙালী ৰাষ্ট্ৰত্ব, অৰ্থনীতি আৰু কূটনৈতিক সম্পৰ্কক একত্ৰিত কৰিছিল। মিণ্ট টাউনৰ এটা নেটৱৰ্ক – প্ৰাদেশিক ৰাজধানী যিয়ে চুলতানৰ টাকা নামৰ সাৰ্বভৌম মুদ্ৰা উৎপাদন কৰিছিল – সমগ্ৰ বংগত স্থাপন কৰা হৈছিল। বাঙালী ৰাষ্ট্ৰই ৰাষ্ট্ৰক্ৰাফ্টৰ [[পাৰ্চী]] আৰ্হি অনুসৰণ কৰিছিল। বিশ্বৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰপৰা [[মুছলমান]]ক সামৰিক, [[আমোলাতন্ত্ৰ]] আৰু ঘৰুৱা সেৱাৰ বাবে আমদানি কৰা হৈছিল। এই অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল উত্তৰ ভাৰতৰপৰা অহা [[তুৰস্ক|তুৰ্কী]]সকল যিসকলক প্ৰথমে [[মধ্য এছিয়া]]ত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল; লগতে পূব আফ্ৰিকাৰ মাজেৰে বাংলা বন্দৰ [[চট্টগ্ৰাম|চিট্টগং]]লৈ আমদানি কৰা এবিচিনিয়ানসকলো। এক অতি বাণিজ্যিক আৰু মুদ্ৰাকৃত অৰ্থনীতিৰ বিকাশ ঘটিল। [[ইছলামিক স্থাপত্য]]ৰ প্ৰচলন বৃহৎ পৰিসৰত কৰা হৈছিল। দামাস্কাছৰ মহান মছজিদৰ ডিজাইন অনুসৰণ কৰি আদিনা মছজিদ নামৰ এটা বিশাল [[মছজিদ]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এক সুকীয়া [[বাঙালী মুছলিম|বঙালী মুছলমান]] স্থাপত্য শৈলীৰ বিকাশ ঘটিছিল, [[মৃৎশিল্প|টেৰাকোটা]] আৰু শিলৰ অট্টালিকাসমূহে [[পাৰ্চী]] আৰু [[বাংলা]] উপাদানৰ সংমিশ্ৰণ দেখুৱাইছিল। মছজিদসমূহত বহু [[গম্বুজ]]যুক্ত আয়তাকাৰ গঠন আৰু একক গম্বুজযুক্ত বৰ্গক্ষেত্ৰকে ধৰি দুটা শ্ৰেণী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। বাংলা মিহৰাব, [[মিনাৰ|মিনবাৰ]], টেৰাকোটা আৰবেস্ক, আৰু ডো-চালাৰ চালৰ এক সুকীয়া শৈলী গঢ় লৈ উঠিছিল; এই প্ৰভাৱ আন অঞ্চললৈও বিয়পি পৰে। বংগ চুলতানত্বত পাঁচটা বংশৰ যুগৰ শাসন আছিল, প্ৰতিটো যুগৰ এটা বিশেষ জাতিগত পৰিচয় আছে। ইলিয়াছ শ্বাহী বংশ তুৰ্কী মূলৰ আছিল। ইয়াৰ ঠাইত বাংলা মূলৰ জালালুদ্দিন মহম্মদ শ্বাহ আৰু ছামছুদ্দিন আহমদ শ্বাহৰ বংশই কেইটামান দশক ধৰি পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ আগতেই প্ৰতিষ্থাপন কৰিছিল। ১৪৯০ৰ দশকত এবিচিনিয়ান সেনাপতিৰ ধাৰাবাহিকসকলে পাল পাতি বংগৰ চুলতান হয়। তেওঁলোকৰ পিছত আৰব মূলৰ হুছেইন শ্বাহী বংশই ৰাজত্ব কৰে। তেওঁলোকৰ ঠাইত পাছলৈ চুৰি বংশৰ পষ্টুন শাসকসকলে [[বাঙালী জাতি|বাঙালী]] স্বাধীনতা ঘূৰাই অনাৰ পূৰ্বে প্ৰথমে আঞ্চলিক ৰাজ্যপাল হিচাপে কাম কৰিছিল। শেষৰ বংশ কাৰৰানী বংশও পাষ্টুন মূলৰ আছিল। চুলতানত্বৰ যুগত ইছলামিক পাণ্ডিত্যৰ ফুলনি আৰু [[বাংলা সাহিত্য]]ৰ বিকাশ ঘটিছিল। চুলতানী যুগৰ বংগৰ পণ্ডিত, সাহিত্যিক আৰু কবিসকলৰ ভিতৰত আছিল [[উছমান চিৰাজুদ্দিন|উছমান ছেৰাজুদ্দিন]], [[আলাউল হক]], [[শ্বেখ নুৰ কুতুব আলম]], [[আলাওল]], শ্বাহ মহম্মদ ছাগিৰ, আব্দুল হাকিম, চৈয়দ চুলতান, কাদি ৰুকনু’দ-দিন আবু হামিদ মহম্মদ বিন মহম্মদ আল-আমিদি, আবু তাওৱামা, চৈয়দ ইব্ৰাহিম দনিছমন্দ, চৈয়দ আৰিফ বিলাহ কামেল আৰু... চৈয়দ মহম্মদ ইউছুফৰ লগতে অন্যান্য। বংগৰ পাৰ্চী গদ্যৰ পৰম্পৰাক হাফেজে স্বীকাৰ কৰিছিল। দোভাশী পৰম্পৰাত ইছলামিক মহাকাব্য আৰু কাহিনীৰ চিত্ৰণ কৰিবলৈ [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] আৰু [[ফাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] শব্দৰ [[বঙালী ভাষা|বাংলা]] লিপিৰে বাংলা লিপিবদ্ধ কৰা দেখা গৈছিল। স্বতন্ত্ৰ চুলতানত্বৰ কালত বংগে উপমহাদেশৰ বাহিৰৰ সাম্ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে সুদৃঢ় কূটনৈতিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিছিল। এই সম্পৰ্কসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য আছিল মিং চীন আৰু ইয়াৰ সম্ৰাট য়ংগলেৰ সৈতে। চীন আৰু বংগৰ মাজত কমেও এক ডজন দূতাবাসৰ আদান-প্ৰদান হৈছিল। আনকি বংগৰ চুলতানে চীন-বংগৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি স্বৰূপে চীনৰ সম্ৰাটক পূব আফ্ৰিকাৰ জিৰাফ এটাও উপহাৰ দিছিল। চীনৰ মুছলমান এডমিৰেল ঝেং হে চীনৰ সম্ৰাটৰ দূত হিচাপে বংগ ভ্ৰমণ কৰিছিল। বাঙালী জাহাজে সুমাত্ৰা, ব্ৰুনাই আৰু মালাক্কাৰ দূতাবাস কেণ্টন বন্দৰলৈ লৈ যায়। [[চীন]] আৰু হেৰাটৰ টাইমুৰিদ শাসকে মধ্যস্থতা কৰি বংগ চুলতান-জৌনপুৰ চুলতানী যুদ্ধৰ অন্ত পেলায়।<ref>{{Cite book |last=Karim |first=Abdul |title=The Bengal Sultanate: Politics, Economy, and Social Structure |date=1994 |publisher=University Press |isbn=9840512320}}</ref> বংগৰ চুলতানেও কায়ৰোত আব্বাছি খলিফাৰ নামমাত্ৰ কৰ্তৃত্ব স্বীকাৰ কৰিছিল। পৰ্তুগীজ আছিল বংগ চুলতানৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা প্ৰথমটো ইউৰোপীয় ৰাষ্ট্ৰ সত্তা। বংগ চুলতানে চট্টগ্ৰামত পৰ্তুগীজ বসতি স্থাপনৰ অনুমতি দিছিল। চুলতানী যুগত গণ ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ বাবে এক সংমিশ্ৰিত বিশ্বাস ব্যৱস্থাৰ সৃষ্টি হয়।<ref name=":2">{{cite book |last=Eaton |first=Richard M. |date=1993 |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204-1760 |url=http://hudsoncress.net/hudsoncress.org/html/library/history-travel/Eaton,%20Richard%20-%20The%20Rise%20of%20Islam%20and%20the%20Bengal%20Frontier.pdf |location=Berkeley |publisher=University of California Press |access-date=2016-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160621201955/http://hudsoncress.net/hudsoncress.org/html/library/history-travel/Eaton%2C%20Richard%20-%20The%20Rise%20of%20Islam%20and%20the%20Bengal%20Frontier.pdf |archive-date=2016-06-21 |url-status=dead |archivedate=2016-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160621201955/http://hudsoncress.net/hudsoncress.org/html/library/history-travel/Eaton%2C%20Richard%20-%20The%20Rise%20of%20Islam%20and%20the%20Bengal%20Frontier.pdf }}</ref> ইছলামিক [[তাওহিদ|তাওইদ]] ([[একেশ্বৰবাদ|ঈশ্বৰৰ একতা]]) ধাৰণাক সন্ত বা [[চুফীবাদ|পীৰ]]ৰ পূজা-পাতল কৰা হৈছিল। [[শীতলা]] (ছমপক্সৰ দেৱী), অলাবিবি ([[কলেৰা]]ৰ দেৱী) আৰু [[মনসা]] (সাপৰ দেৱী) আদি দেৱতা পীৰ হিচাপে পূজা কৰা হৈছিল।<ref name=":1">{{cite book |last1=Banu |first1=U.A.B. Razia Akter |title=Islam in Bangladesh |date=1992 |publisher=BRILL |location=New York |isbn=90-04-09497-0 |pages=34–35 |url=https://books.google.com/books?id=XyzqATEDPSgC&q=faraidi&pg=PA51 |access-date=31 July 2016}}</ref> ===মোগল সাম্ৰাজ্যৰ অধীনত=== {{Main|মোগল সাম্ৰাজ্য|বংগ চুবাঃ}} প্ৰাক-মোগল যুগত বৰ্তমানৰ বাংলাদেশত ইছলামক ব্যাপকভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰমাণ কম। তাত মুছলমানৰ যি উল্লেখ সাধাৰণতে নগৰীয়া অভিজাত শ্ৰেণীৰ কথা কোৱা হৈছিল। ইবনে বাট্টুতাই [[চিলেট]]ত শ্বাহ জালালৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰি লক্ষ্য কৰে যে সমভূমিৰ বাসিন্দাসকল এতিয়াও [[হিন্দু]]। ১৫৯১ চনত ভেনিচৰ ভ্ৰমণকাৰী চেজাৰ ফেডেৰিচিয়ে [[চট্টগ্ৰাম|চিটাগঙ]]ৰ ওচৰৰ ছণ্ডৱিপত সম্পূৰ্ণ মুছলমান জনসংখ্যা থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। সোতৰ শতিকাৰ ইউৰোপীয় ভ্ৰমণকাৰীসকলে সাধাৰণতে ইছলামক মোগল বিজয়ৰ পিছত ৰোপণ কৰা বুলি বুজিছিল।<ref name=":7">{{Cite book |last=Eaton |first=Richard M. |date=1993-12-31 |title=Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |url=http://dx.doi.org/10.1525/9780520917774 |doi=10.1525/9780520917774 |isbn=9780520917774}}</ref> মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত বৰ্তমানৰ পূব বংগৰ বহু অঞ্চল এতিয়াও প্ৰচুৰ বনাঞ্চল আছিল যদিও অতি উৰ্বৰ। মোগলসকলে এই মাটিখিনি খেতিৰ অধীনলৈ অনাৰ বাবে প্ৰৰোচিত কৰিছিল, আৰু সেয়েহে কৃষকসকলক এই মাটিক খেতিৰ অধীনলৈ অনাৰ বাবে প্ৰৰোচিত কৰা হৈছিল। এই কৃষকসকলৰ নেতৃত্ব মূলতঃ মুছলমান নেতাসকলে কৰিছিল আৰু সেয়েহে ইছলাম বদ্বীপটোৰ মূল ধৰ্মত পৰিণত হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আধুনিক [[বৰিশাল বিভাগ|বৰিছাল বিভাগ]]ৰ বেছিভাগ জমিদাৰেই আছিল উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দু যিয়ে প্ৰকৃত জংঘল নিষ্কাশনৰ কাম এজন মুছলমান পীৰক উপ-ঠিকাদাৰী কৰিছিল। আন কিছুমান ক্ষেত্ৰত পীৰসকলে নিজেই স্থানীয় লোকসকলক সংগঠিত কৰি জংঘল পৰিষ্কাৰ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত মোগলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰি বৈধতা লাভ কৰিছিল। আন কিছুমান দৃষ্টান্তত, যেনে চট্টগ্ৰামৰ ঘন বনাঞ্চলযুক্ত অভ্যন্তৰীণ অঞ্চলত, মুছলমানসকল আহিছিল থলুৱা জনজাতীয় লোকৰপৰা যিয়ে কেতিয়াও হিন্দূৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান পালন কৰা নাছিল।<ref name=":7" /> ==অধিক পঢ়ক== * [[শ্বাহ জালাল দৰগাহ]] * [[শ্বাহ চুলতান ৰুমী]] ==তথ্য সমূহ== {{Reflist|30em}} ==বাহ্যিকসংযোগ== * {{cite book |last=Eaton |first=Richard M. |year=1993 |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204-1760 |url=https://archive.org/details/riseofislambenga00eato |location=Berkeley |publisher=University of California Press |isbn=0-520-20507-3 |url-access=registration}} * {{cite book |last=Karim |first=Abdul |year=2012 |chapter=Islam, Bengal |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam,_Bengal |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150723091245/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Islam,_Bengal |archivedate=2015-07-23 |access-date=2026-01-20}} * [http://www.gtz.de/de/dokumente/en-Development_Cooperation-and-Islam-in-Bangladesch.pdf Development Cooperation and Islamic values in Bangladesh] * US State Department [https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35514.htm Bangladesh] {{Religion in Bangladesh topics}} {{Asia in topic}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশত ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ইছলাম]] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:বিদেশত ইছলাম ধৰ্ম]] s7iw82wvdkets4u9hxkx0biqr84gp4c 0 133102 646358 637734 2026-10-20T22:37:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646358 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = লৰেন এস্পোচিটো | image = Lauren Esposito.jpg | workplaces = কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলে <br>কেলিফৰ্ণিয়া একাডেমী অৱ চাইন্সছ | alma_mater = টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয়, এল পাচো <br>চিইউএনৱাই গ্ৰেজুৱেট চেণ্টাৰ | known_for = বৃশ্চিক বা বিছা সংক্ৰান্তীয় গৱেষণা }} '''লৰেন এস্পোচিটো''' ({{lang-en|Lauren Esposito}}) কেলিফৰ্ণিয়া একাডেমী অৱ চাইন্সছৰ এৰাকন’লজী (মকৰা আৰু বিছা সম্পৰ্কীয় বিজ্ঞান) বিভাগৰ সহকাৰী কিউৰেটৰ আৰু শ্লিগাৰ চেয়াৰ। তেওঁ ‘৫০০ কুইয়াৰ চাইণ্টিষ্ট’ নামৰ নেটৱৰ্কটোৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == এস্পোচিটোৰ জন্ম আৰু লালন-পালন টেক্সাছৰ এল পাচোত হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.amnh.org/learn-teach/seminars-on-science/about/faculty/lauren-esposito/|title=Course Instructor: Lauren Esposito|last=|first=|date=|website=AMNH|access-date=2018-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902052253/https://www.amnh.org/learn-teach/seminars-on-science/about/faculty/lauren-esposito/|archive-date=2018-09-02|url-status=dead}}</ref> তেওঁ কণীৰ কাৰ্টনত পতংগ সংগ্ৰহ কৰি ৰাখিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান প্ৰকল্পটোৱে পাৰৰ ৰঙৰ মেণ্ডেলিয়ান বংশগতি পৰীক্ষা কৰিছিল।<ref name=":0" /> এস্পোচিটোৱে ২০০৩ চনত টেক্সাছ বিশ্ববিদ্যালয়, এল পাচোৰ পৰা জীৱবিজ্ঞানত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.2018sacnas.org/events/2018-sacnas-the-national-diversity-in-stem-conference/custom-37-56b6a0f11ab04eec9c1b886e6cd0c33d.aspx|title=2018 SACNAS - The National Diversity in STEM Conference|website=Cvent|language=en|access-date=2018-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902012233/http://www.2018sacnas.org/events/2018-sacnas-the-national-diversity-in-stem-conference/custom-37-56b6a0f11ab04eec9c1b886e6cd0c33d.aspx|archive-date=2018-09-02|url-status=usurped}}</ref> আমেৰিকান মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰীত নেচনেল চাইন্স ফাউণ্ডেচনৰ এটা নিযুক্তিৰ সময়ত তেওঁ বৃশ্চিক বা বিছাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰে।<ref name=":0" /> তেওঁ তেওঁৰ স্নাতকোত্তৰ অধ্যয়নৰ বাবে নিউয়ৰ্কলৈ যায়।<ref name=":1" /> ২০১১ চনত তেওঁ চিইউএনৱাই গ্ৰেজুৱেট চেণ্টাৰ আৰু আমেৰিকান মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰীৰ (স্কৰ্পিয়ন চিষ্টেম্যাটিক্স ৰিচাৰ্চ লেব) পৰা পিএইচডি সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.amnh.org/explore/news-blogs/research-posts/three-new-club-tailed-scorpions-identified/|title=Three New "Club-tailed" Scorpions Identified|last=|first=|date=2017-04-07|website=AMNH|access-date=2018-09-01}}</ref> তেওঁৰ গৱেষণা পত্ৰ "ছিষ্টেম্যাটিক্স এণ্ড বায়’জিঅ’গ্ৰাফী অৱ দ্য নিউ ৱৰ্ল্ড স্কৰ্পিয়ন জিনাছ চেণ্ট্ৰুৰইডছ মাৰ্ক্স, ১৮৯০"-এ বুথিডে গোত্ৰৰ বিছাসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.gc.cuny.edu/Page-Elements/Academics-Research-Centers-Initiatives/Doctoral-Programs/Biology/Student-Bios/Esposito,-Lauren-A|title=Esposito, Lauren A.|website=www.gc.cuny.edu|access-date=2018-09-01}}</ref> == গৱেষণা আৰু কৰ্মজীৱন == [[File:Lauren_Esposito_in_Saba.jpg|thumb|চাবা দ্বীপত পাঠদান কৰি থকা অৱস্থাত এস্পোচিটো]] ২০১১ চনত তেওঁ কেৰিবিয়ান বৃশ্চিক বা বিছাসমূহৰ ওপৰত কাম কৰা এজন পষ্টডক্টৰেল গৱেষক হিচাপে কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, বাৰ্কলেত যোগদান কৰে।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://nature.berkeley.edu/~gillespie/Islands_Meeting.html|title=Biodiversity Dynamics on Islands|website=nature.berkeley.edu|language=en|access-date=2018-09-01}}</ref> তেওঁ এৰাকনিডৰ (মকৰা আৰু বিছা জাতীয় প্ৰাণী) জীৱ-ভৌগোলিকতাৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.calacademy.org/staff/ibss/entomology/lauren-esposito|title=Lauren Esposito {{!}} California Academy of Sciences|website=California Academy of Sciences|language=en|access-date=2018-09-01}}</ref> তেওঁ ২০১৫ চনত কেলিফৰ্ণিয়া একাডেমী অৱ চাইন্সছত যোগদান কৰে আৰু তেওঁ পৃথিৱীৰ একমাত্ৰ মহিলা বৃশ্চিক বিশেষজ্ঞসকলৰ ভিতৰত এগৰাকী।<ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/World-s-only-female-scorpion-expert-on-lookout-6720569.php|title=World's only female scorpion expert on lookout for new species|date=2015-12-26|work=SFChronicle.com|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.calacademy.org/learn-explore/science-heroes/lauren-esposito|title=Lauren Esposito|work=California Academy of Sciences|access-date=2018-09-01|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=Chronicle|first=San Francisco|title=New curator of Arachnology at the California Academy of Sciences|date=2015-09-25|url=https://vimeo.com/140473602|access-date=2018-09-01}}</ref> তেওঁ কেলিফৰ্ণিয়া একাডেমী অৱ চাইন্সছত বুথিডে বিছাসমূহৰ অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref name=":5">{{Citation|last=California Academy of Sciences|title=The Anomalies: Venom Race {{!}} California Academy of Sciences|date=2018-02-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=WzuggJbWfRs|access-date=2018-09-01}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Esposito |first1=Lauren A. |last2=Yamaguti |first2=Humberto Y. |last3=Pinto-da-Rocha |first3=Ricardo |last4=Prendini |first4=Lorenzo |date=2018 |title=Plucking with the plectrum: phylogeny of the New World buthid scorpion subfamily Centruroidinae Kraus, 1955 (Scorpiones: Buthidae) reveals evolution of three pecten-sternite stridulation organs |url=http://www.bv.fapesp.br/pt/publicacao/149705/plucking-with-the-plectrum-phylogeny-of-the-new-world-buthi/ |journal=Arthropod Systematics & Phylogeny |language=pt |volume=76 |issue=1 |pages=87–122 |doi=10.3897/asp.76.e31942 |issn=1863-7221 |doi-access=free }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ সংগ্ৰহিত বৃশ্চিক প্ৰজাতিবোৰৰ ডিজিটাইজেচন কৰে আৰু আনুবংশিক তথ্য সংগ্ৰহ কৰে।<ref name=":3" /> তেওঁ পশ্চিম আমেৰিকাৰ নিমখৰ সমভূমিৰ (salt flats) সন্ধিপদী প্ৰাণীবোৰৰ ওপৰতো কাম কৰি আছে।<ref>{{Cite news|url=http://www.untamedscience.com/entomologists/lauren-esposito-entomologist/|title=The Scorpion Queen - Lauren Esposito|work=Untamed Science|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> তেওঁৰ বৰ্তমানৰ গৱেষণাত বিছাৰ বিষৰ ক্ৰমবিকাশ আৰু কেৰিবিয়ান দ্বীপপুঞ্জত ইহঁতৰ বিস্তৃতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।<ref name=":4" /> কেন্সাৰ গৱেষণা আৰু ঔষধৰ প্ৰেক্ষাপটত বিছাৰ বিষৰ ব্যৱহাৰৰ বিষয়েও তেওঁ অধ্যয়ন কৰিছে।<ref>{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/science/article/Bay-Area-scientist-stung-by-public-s-perception-13415233.php|title=Bay Area scientist stung by public's perception of scorpions as scary scourge|last=Fimrite|first=Peter|date=November 26, 2018|website=The San Francisco Chronicle}}</ref> ২০১৭ চনত তেওঁ তিনিটা নতুন প্ৰজাতি আৰু দুটা নতুন জিনাছৰ ‘ক্লাব-টেইলড’ বিছা আৱিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/08/04/science/new-scorpions-species.html|title=Scorpions Are Ancient, but Some Species Are New to Science|newspaper=The New York Times |date=4 August 2017 |access-date=2018-09-01|language=en|last1=Gorman |first1=James}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sci-news.com/biology/three-new-species-club-tailed-scorpions-05083.html|title=Arachnologists Discover Three New Species of Club-Tailed Scorpions {{!}} Biology {{!}} Sci-News.com|work=Breaking Science News {{!}} Sci-News.com|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref name=":6">{{Cite journal |last1=Esposito |first1=Lauren A. |last2=Yamaguti |first2=Humberto Y. |last3=Souza |first3=Cláudio A. |last4=Pinto-da-Rocha |first4=Ricardo |last5=Prendini |first5=Lorenzo |date=2017-06-26 |title=Systematic revision of the neotropical club-tailed scorpions, Physoctonus, Rhopalurus, and Troglorhopalurus, revalidation of Heteroctenus, and descriptions of two new genera and three new species (Buthidae, Rhopalurusinae). (Bulletin of the American Museum of Natural History, no. 415) |url=http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/6723 |journal=Bulletin of the American Museum of Natural History |language=en-US |hdl=2246/6723}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-07/caos-tn072117.php|title=Three new 'club-tailed' scorpions join the tree of life|website=EurekAlert!|language=en|access-date=2018-09-01|archivedate=2018-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180902052242/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-07/caos-tn072117.php|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ অতিবেঙুনীয়া পোহৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিছাবোৰ ধৰা পেলাইছিল যিয়ে ইহঁতৰ দেহত থকা ফ্লুৰোচেণ্ট ৰঞ্জকক উত্তেজিত কৰে।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2017-11-09 |title=Scorpions of the Bay Area |url=https://thekidshouldseethis.com/post/scorpions-of-the-bay-area |access-date=2018-09-01 |website=The Kid Should See This |language=en-US}}</ref> এই নতুন প্ৰজাতিবোৰ ''Rhopalurus'' জিনাছৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref name=":6" /> মালয়েছিয়াৰ পেনাং হিলৰ বৰ্ষাৰণ্য জৰীপ কৰি থকাৰ সময়ত এস্পোচিটোৱে এটা নতুন ‘ঘোষ্ট স্কৰ্পিয়ন’ বা ভূত বিছা চিনাক্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://news.mongabay.com/2018/01/new-ghost-scorpion-among-several-species-recorded-for-the-first-time-in-malaysian-rainforest/|title=New 'ghost' scorpion among several species recorded for the first time in Malaysian rainforest|website=news.mongabay.com|language=en-US|access-date=2018-09-01|date=2018-01-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://canopymeg.com/2017/12/08/new-species-discovered-in-malaysian-rainforest-during-unprecedented-survey/|title=New species discovered in Malaysian rainforest during unprecedented survey|work=CanopyMeg - Official Website of Dr. Meg Lowman|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> ২০১৮ চনত তেওঁ ধৰা পেলাইছিল যে Centruroidinae উপ-পৰিয়ালৰ বিছাবোৰে ফণিৰ দৰে গঠনৰ দ্বাৰা নিজৰ দেহ ঘঁহি এক প্ৰকাৰৰ শব্দ কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://www.newscientist.com/inbrief/?issue_num=3181|title=In Brief {{!}} New Scientist|work=New Scientist|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newscientist.com/article/2170531-some-scorpions-can-hiss-by-rubbing-themselves-with-sandpaper/|title=Some scorpions can hiss by rubbing themselves with 'sandpaper'|work=New Scientist|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> তেওঁ শ্লেট মেগাজিনক কৈছিল যে বিছাৰ বিষয়ে তেওঁৰ আটাইতকৈ প্ৰিয় তথ্যটো হ’ল— ইহঁতে স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ দৰে আচৰণ কৰে আৰু পোৱালি জন্ম দিয়ে।<ref>{{Cite news|url=http://www.slate.com/articles/health_and_science/science/2017/08/scorpions_are_fascinating_not_evil.html?via=gdpr-consent|title=Scorpions Have Been Maligned in the Trump Era|last=Casey|first=Constance|date=2017-08-14|work=Slate|access-date=2018-09-01|language=en-US|issn=1091-2339}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://news.nationalgeographic.com/2017/03/mating-insects-frogs-scorpions-babies-newborns/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311090705/http://news.nationalgeographic.com/2017/03/mating-insects-frogs-scorpions-babies-newborns/|url-status=dead|archive-date=March 11, 2017|title=5 Animals That Carry Babies On Their Backs|date=2017-03-11|access-date=2018-09-01|archivedate=2017-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311090705/http://news.nationalgeographic.com/2017/03/mating-insects-frogs-scorpions-babies-newborns/|deadurl=yes}}</ref> ২০১৪ চনত এস্পোচিটোৱে 'আইলেণ্ডছ এণ্ড চিছ' (Islands & Seas) নামৰ এটা অলাভজনক সংস্থাৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যিয়ে মেক্সিকোৰ বাজা কেলিফৰ্ণিয়া চুৰত অৱস্থিত ইয়াৰ ফিল্ড ষ্টেচনত বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু শিক্ষাত সহায় কৰে।<ref name=":5" /><ref>{{Cite news|url=http://www.laurentabak.com/remodel-project/lauren-esposito-charles-darwin|title=Lauren Esposito x Charles Darwin|work=Lauren Tabak|access-date=2018-09-01|language=en-US|archive-date=2021-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501042633/https://www.laurentabak.com/remodel-project/lauren-esposito-charles-darwin|url-status=dead|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501042633/https://www.laurentabak.com/remodel-project/lauren-esposito-charles-darwin|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.islandsseas.org/about|title=islands-seas {{!}} About|website=islands-seas|language=en|access-date=2018-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vimeo.com/195343953|title=Sea & Learn on Saba 2016: "Saba After Dark" with Lauren Esposito and Eric Stiner|website=Vimeo|language=en|access-date=2018-09-01}}</ref> তেওঁ বাজা কেলিফৰ্ণিয়া আৰু কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.seaandlearn.org/lauren-esposito|title=sea-and-learn-saba {{!}} Lauren Esposito|website=sea-and-learn-saba|language=en|access-date=2018-09-01}}</ref> তেওঁ বিশ্বজুৰি সিঁচৰিত হৈ থকা LGBTQ+ বিজ্ঞানীসকলৰ এক নেটৱৰ্ক ‘৫০০ কুইয়াৰ চাইণ্টিষ্ট’ৰ সৃষ্টিকৰ্তা।<ref>{{Cite news|url=https://www.science.org/content/article/visibility-matters-conversation-co-founder-500-queer-scientists|title=Visibility matters: A conversation with the co-founder of 500 Queer Scientists|date=2018-06-26|work=Science {{!}} AAAS|access-date=2018-09-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.500queerscientists.com/|title=500 Queer Scientists {{!}} Stories|website=500 Queer Scientists {{!}} Stories|language=en|access-date=2018-09-01}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://500womenscientists.org/updates/2018/6/4/coming-out-of-the-shadows|title=Coming Out of the Shadows|work=500 Women Scientists|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medium.com/marchforscience-blog/were-here-we-re-queer-and-we-have-a-place-in-science-78f251d10fff|title=We're Here, We're Queer, and We Have a Place in Science|last=Stanislawski|first=Eliana|date=2018-06-21|website=Medium|access-date=2018-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.intomore.com/impact/queer-stem-professionals-feel-invisible-this-scientist-has-a-solution|title=INTO: A Digital Magazine for The Modern Queer World|website=www.intomore.com|date=15 June 2018 |language=en|access-date=2018-09-01}}</ref> আমেৰিকাৰ STEM কৰ্মীসকলৰ মাজত চলোৱা এক জৰীপত যেতিয়া দেখা গ’ল যে ৪০% তকৈও অধিক LGBTQ+ বিজ্ঞানীয়ে তেওঁলোকৰ সহকৰ্মীৰ ওচৰত নিজৰ পৰিচয় মুকলি কৰা নাই, তাৰ পিছতে তেওঁ ‘৫০০ কুইয়াৰ চাইণ্টিষ্ট’ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal|last1=Yoder|first1=Jeremy B.|last2=Mattheis|first2=Allison|date=2015-08-04|title=Queer in STEM: Workplace Experiences Reported in a National Survey of LGBTQA Individuals in Science, Technology, Engineering, and Mathematics Careers|journal=Journal of Homosexuality|language=en|volume=63|issue=1|pages=1–27|doi=10.1080/00918369.2015.1078632|pmid=26241115|s2cid=4514344|issn=0091-8369}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.motherjones.com/media/2018/06/500-queer-scientists-gay-pride/|title=They're here. They're queer. They're scientists.|work=Mother Jones|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> তেওঁ ‘চাইন্স ফ্ৰাইডে’ আৰু ‘পাব্লিক ৰেডিঅ’ ইন্টাৰনেচনেল’ত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite news|url=https://www.sciencefriday.com/segments/spider-stories-thatll-stick-with-you/|title=Spider Stories That'll Stick With You - Science Friday|work=Science Friday|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pri.org/stories/2015-11-16/six-things-you-believe-about-spiders-are-totally-false|title=Six things you believe about spiders that are totally false|work=Public Radio International|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> ২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁক ‘৫০০ কুইয়াৰ চাইণ্টিষ্ট’ পদক্ষেপৰ স্বীকৃতি স্বৰূপ ‘নেচনেল অৰ্গেনাইজেচন অৱ গে এণ্ড লেচবিয়ান চাইণ্টিষ্ট এণ্ড টেকনিকেল প্ৰফেচনেলছ’ (NOGLSTP) এ ৱাল্ট ৱেষ্টমেন বঁটাৰে সন্মানিত কৰে।<ref>{{Cite web |date=February 4, 2019 |title=2019-02-04: NOGLSTP Recognizes Chan, Morales, and Freeman as LGBTQ+ Educator, Engineer, and Scientist of the Year for 2019, Esposito is Walt Westman Awardee |url=https://www.noglstp.org/publications-documents/announcements/2019-02-04-noglstp-recognizes-chan-morales-and-freeman-as-lgbtq-educator-engineer-and-scientist-of-the-year-for-2019-esposito-as-walt-westman-award-winne/ |access-date=2019-02-07 |website=NOGLSTP |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200202080134/https://www.noglstp.org/publications-documents/announcements/2019-02-04-noglstp-recognizes-chan-morales-and-freeman-as-lgbtq-educator-engineer-and-scientist-of-the-year-for-2019-esposito-as-walt-westman-award-winne/ |archivedate=2020-02-02 |deadurl=yes}}</ref> এয়া NOGLSTP-এ কোনো এজন সদস্যক তেওঁলোকৰ লক্ষ্যৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতাৰ বাবে প্ৰদান কৰা সৰ্বোচ্চ ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান।<ref>{{Cite web|url=https://www.calacademy.org/press/releases/dr-lauren-esposito-honored-for-500-queer-scientists-campaign|title=Dr. Lauren Esposito honored for 500 Queer Scientists campaign|last=Mendez|first=Kelly|date=March 14, 2019|website=California Academy of Sciences}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == *{{Twitter}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লেচবিয়ান বিজ্ঞানী]] bo8wo5nxtiypy57bt7ehbc79x5q8jfq 0 133555 646238 645343 2026-10-20T12:55:43Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646238 wikitext text/x-wiki '''বাংলা কিচ্ছা''' / '''বাংলা কেচ্ছা'''<ref>{{cite web|url=http://www.english-bangla.com/bntobn/index/%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A6%BE|script-title=bn:কেচ্ছা - শব্দেৰ বাংলা অৰ্থ|website=english-bangla.com|language=bn}}</ref> হৈছে বাংলা কবিতা আৰু গদ্যৰ এক ধাৰা তথা [[বাংলা ভাষা]]ৰ মৌখিক কাহিনী কোৱাৰ এক পৰম্পৰা। থলুৱা বাংলা লোককথা আৰু আৰব তথা [[তুৰ্কী]]-[[পাৰ্চী]] প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ কাহিনীৰ সংমিশ্ৰণত বংগত এই ধাৰাটো বিকশিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name=bpedia>{{cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|first=Sirajul|last=Islam|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kissa|chapter=Kissa|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250225115732/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kissa|archivedate=2025-02-25|access-date=2026-03-13}}</ref> [[বাংলাদেশ]]ৰ গ্ৰাম্য [[মুছলমান]] সম্প্ৰদায়ৰ মাজত এই শিল্পৰূপটো এতিয়াও জনপ্ৰিয়। য'ত 'কিচ্ছা'ই মুছলমানসকলৰ মাজত প্ৰেম, বীৰত্ব, সন্মান আৰু নৈতিক সততাৰ জনপ্ৰিয় কাহিনী প্ৰচাৰৰ এক ইছলামিক আৰু/বা পাৰ্চী ঐতিহ্যক প্ৰতিফলিত কৰে, ই বংগত উপনীত হোৱাৰ পিছত ধৰ্মৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি এক ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰূপ লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ সৈতে প্ৰাক-ইছলামিক বাংলা সংস্কৃতি আৰু লোককথাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি লয়। == ব্যুৎপত্তি আৰু উচ্চাৰণ == 'কিচ্ছা' শব্দটো [[আৰবী ভাষা]]ৰ 'কিচ্ছা' (Qissa—قصه) শব্দৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে 'মহাকাব্যিক কিংবদন্তি' বা 'লোককথা'। ই ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বহুতো ভাষাক প্ৰভাবিত কৰিছে আৰু [[বাংলা]], [[গুজৰাটী]], [[উৰ্দু]] আৰু [[হিন্দী]]ৰ দৰে [[ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়াল|ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষাসমূহ]]ত এটা সাধাৰণ বিশেষ্য হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। অনানুষ্ঠানিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিলে ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল এক 'আকৰ্ষণীয় কাহিনী' বা 'উপকথা'। == ইতিহাস == ১৫ শতিকাৰপৰা বংগত কিচ্ছাই অপৰিসীম জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰা বুলি কোৱা হয়। বাঙালী মুছলমান লেখকসকলে তেওঁলোকৰ কিচ্ছাসমূহত প্ৰেম, যুদ্ধ, ধৰ্ম আৰু বীৰত্বৰ পাৰ্চী-আৰৱ বিষয়-বস্তু মিহলাইছিল। বাংলা ভাষাৰ 'দোভাষী' উপভাষা আছিল কিচ্ছা লিখাৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় মাধ্যম। [[মোগল]] বংগ আৰু বংগ চুলতানতৰ চৰকাৰী ভাষা [[পাৰ্চী]]ৰদ্বাৰা ইয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰ যথেষ্ট প্ৰভাবিত হৈছিল। উনবিংশ শতিকাত সমগ্ৰ বংগতে বহুতো কিচ্ছা প্ৰকাশন কোম্পানী গঢ়ি উঠিছিল, বিশেষকৈ বটতলাৰ ছপাশালসমূহ এই ক্ষেত্ৰত আগৰণুৱা আছিল। হাওৰাত 'মুছলমানি কিচ্ছা সাহিত্য'ৰ দৰে সাহিত্য সমাজ গঠন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book|title=West Bengal District Gazetteers|volume=Howrāh|first=Amiya|last=Kumar Banerji|page=462|location=[[পশ্চিম বংগ]]}}</ref> অৱশ্যে বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰপৰা কিচ্ছাই ইয়াৰ জনপ্ৰিয়তা হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰে। বাংলা ভাষাৰ মানক ৰূপ (সাধু-ভাষা) প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে দোভাষী উপভাষাৰ সৈতে কিচ্ছাৰো জনপ্ৰিয়তা হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ প্ৰমাণ ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে মীৰ মোশ্বাৰফ হোছেইনে লিখা 'বিষাদ সিন্ধু'ত পোৱা যায়, যিটো কাৰবালাৰ যুদ্ধৰ পৰম্পৰাগত বাংলা কিচ্ছাৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল যদিও তেওঁ পাৰ্চী মিশ্ৰিত দোভাষীৰ পৰিৱৰ্তে সংস্কৃতবহুল সাধু-ভাষাত লিখিছিল।<ref>{{cite news |title=Bishad Sindhu (Book II Chapter 4) |url=http://www.thedailystar.net/literature/bishad-sindhu-book-ii-chapter-4-4254 |newspaper=The Daily Star |date=28 February 2015 |access-date=4 August 2016}}</ref> == উল্লেখনীয়তা == লিখিত বাংলা কিচ্ছাসমূহ বাঙালী মুছলমান পৰিয়ালবোৰৰ ঘৰুৱা সামগ্ৰী হৈ পৰিছিল। ১৫ শতিকাৰ শ্বাহ মহম্মদ চগিৰৰ 'ইউছুফ-জুলেখা'ক মধ্যযুগীয় বাংলা সাহিত্যৰ শ্ৰেষ্ঠ কৰ্ম বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=sagir>{{cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|first=Wakil|last=Ahmed|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Yusuf-Zulekha|chapter=Yusuf-Zulekha|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260101221031/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Yusuf-Zulekha|archivedate=2026-01-01|access-date=2026-03-13}}</ref> [[চট্টগ্ৰাম]]ৰ বাহৰাম খানে 'লাইলী-মজনু'ৰ নিজা সংস্কৰণ প্ৰস্তুত কৰিছিল। সাতকানীয়াৰ কবি নৱাজিশ খানে 'গুলে বাকাৱলী' লিখিছিল য’ত প্ৰেমৰ কাহিনীৰ লগতে পৰীৰ দৰে জীৱৰ বৰ্ণনা আছিল। বাংলা ভাষাৰ কবিসকলে এনে বহু কাহিনীৰ বিভিন্ন সংস্কৰণ লিখিছিল। অন্যান্য বিখ্যাত কিচ্ছাসমূহৰ ভিতৰত আছে— আমিৰ হামজা, মধু মালতী, ফৰহাদ-চিৰিণ, তুতিনামা, হাতেমতাই, সখী সোণা, জংনামা, আলিফ-লাইলা ৱা লাইলা আৰু গুলে তৰমুজ। তালিকাভুক্ত লেখকসকলৰ উপৰি ছৈয়দ হামজা, নাছেৰ আলী, ৰৌছন আলী আৰু ফকিৰ শ্বাহ গৰীবুল্লাহ আছিল উল্লেখনীয় লেখক।<ref name=bpedia/> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:সাধুকথা]] mzca2cru8j4svtjedoobo71aureu6yk 0 133647 646319 602633 2026-10-20T20:13:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646319 wikitext text/x-wiki {{Infobox caste |caste_name = ভূঞা (মাঝি) |image = USAID Measuring Impact Conservation Enterprise Retrospective (Nepal; National Trust for Nature Conservation) (39403497735).jpg |caption = নেপালৰ চিতৱান জিলাৰ সৌৰাহাৰ ওচৰত খৰি সংগ্ৰহ কৰি থকা এগৰাকী মুছাহাৰ মহিলা |classification = |religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]] |languages = [[ভোজপুৰী]], [[মগহী|মগধী]], [[মৈথিলী]], খোৰঠা |country = [[ভাৰত]], [[নেপাল]], [[বাংলাদেশ]] |population = |region = পূব গংগা সমভূমি আৰু তৰাই অঞ্চল |state = [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[বিহাৰ]], [[ঝাৰখণ্ড]] |family_names = মাঝি, ভূঞা |notable_members = দশৰথ মাঝি, জীতন ৰাম মাঝি, ভগৱতী দেৱী }} '''মুছাহাৰ''' (Musahar) হ’ল পূব গংগা সমভূমি আৰু তৰাই অঞ্চলত পোৱা এক দলিত সম্প্ৰদায়।<ref name="bpedia">{{cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|first=Subhash|last=Jengcham|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mushahar|chapter=Mushahar|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210711225929/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Mushahar|archivedate=2021-07-11|access-date=2026-03-14}}</ref> তেওঁলোকক ঋষিদেৱ, চাদা, মাঝি আৰু ''বনবাসী'' নামেৰেও জনা যায়।<ref name="xlii3">{{cite book|title=People of India Uttar Pradesh|volume=XLII Part Three|editor=A Hasan & J C Das|pages=1006–1012|publisher=Manohar Publications}}</ref> মুছাহাৰসকলৰ আন নামবোৰ হ’ল ভূঞা আৰু ৰাজৱাৰ।<ref name="Sachchidananda1988">{{cite book|author=Sachchidananda|title=Tradition And Development|url=https://books.google.com/books?id=cZ1EOSQHhlYC&pg=PA124|accessdate=28 September 2012|date=1 January 1988|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-072-5|pages=124–}}</ref> == উৎপত্তি আৰু ইতিহাস == [[File:The People of India Vol 1 Fig 6.jpg|thumb|১৮৯০-ৰ দশকত বিহাৰত হাৰ্বাট হোপ ৰিচলেৰ দ্বাৰা জাতি সমীক্ষাৰ অংশ হিচাপে তোলা এজন মুছাহাৰৰ ফটো]] === ব্যুৎপত্তি === বিহাৰত 'মুছাহাৰ' শব্দটো ভোজপুৰী শব্দ ''মুষ+আহাৰ'' (অৰ্থাৎ ''এন্দুৰ ভক্ষণকাৰী'')-ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়, কাৰণ এন্দুৰ ধৰাটো তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত বৃত্তি আছিল।<ref name="UpadhyayPandey1993">{{cite book|url=https://books.google.com|title=History Of Anthropological Thought|author1=Vijay S. Upadhyay|author2=Gaya Pandey|date=1 January 1993|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-492-1|pages=436–|accessdate=28 September 2012}}</ref> হাৰ্বাট হোপ ৰিচলেৰ মতে, তেওঁলোকৰ অনা-আৰ্য আৰু পথাৰৰ নিগনি খোৱাৰ অভ্যাসৰ বাবে তেওঁলোকৰ হিন্দু মালিকসকলে তেওঁলোকক 'মুছাহাৰ' নাম দিছিল।<ref>{{Cite book |last=Risley |first=Sir Herbert Hope |url=https://books.google.com |title=The Tribes and Castes of Bengal: Ethnographic Glossary |date=1892 |publisher=Printed at the Bengal Secretariat Press |pages=111 |language=en}}</ref> জন নেছফীল্ডে 'মুছেৰা' (Mushera) শব্দটোক অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল, যিটো এটা পুৰণি লোককথাৰ ওপৰত আধাৰিত যাৰ অৰ্থ হ’ল মাংস অন্বেষণকাৰী বা চিকাৰী। তেওঁৰ মতে 'মুছেৰা' শব্দটো 'মাছু' (মাংস) আৰু 'হেৰা' (অন্বেষণকাৰী) শব্দৰ পৰা আহিছে।<ref>{{Cite web |last1=Joshi |first1=Hemant |last2=Kumar |first2=Sanjay |title=Perspectives on Culture, Development and Identity: The Musahars of the Middle-Gangetic Plain |url=https://www.deshkalindia.com |page=33 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === উৎপত্তি === এটা স্থানীয় আখ্যান অনুসৰি, ভগৱান ব্ৰহ্মাই মানুহ সৃষ্টি কৰি তেওঁক উঠিবলৈ ঘোঁৰা দিছিল। প্ৰথম মুছাহাৰজনে ঘোঁৰাটোৰ পেটত গাঁত খান্দি নিজৰ ভৰি দুখন স্থিৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াতে ভগৱান ব্ৰহ্মা অসন্তুষ্ট হয় আৰু তেওঁক তথা তেওঁৰ বংশধৰসকলক এন্দুৰ ধৰা হ’বলৈ অভিশাপ দিয়ে।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com|title=UP elections 2017: Plagued by 'divine curse', Musahars see no redemption in new politicians|date=March 2, 2017|first=Shailvee|last=Sharda |website=The Times of India|language=en|access-date=2019-08-28}}</ref> ১৮৮১ চনত বংগৰ জাতি আৰু জনজাতিৰ জৰীপত হাৰ্বাট হোপ ৰিচলে ধাৰণা কৰিছিল যে মুছাহাৰসকল ছোটনাগপুৰ মালভূমিৰ চিকাৰী-সংগ্ৰহকাৰী 'ভূঞা'সকলৰ এটা শাখা আছিল, যিসকলে জৰীপৰ প্ৰায় ৩০০-৩৫০ বছৰ আগতে গংগা সমভূমিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল।<ref>{{Cite journal|last=Mukul|date=1999|title=The Untouchable Present: Everyday Life of Musahars in North Bihar|journal=Economic and Political Weekly|volume=34|issue=49|pages=3465–3470|issn=0012-9976|jstor=4408689}}</ref> বৰ্তমান এই তত্ত্বটোকে সঠিক বুলি গণ্য কৰা হয়। আধুনিক বংশগতি বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে মুছাহাৰসকলৰ চাউতাল আৰু হো আদি মুণ্ডা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে যথেষ্ট সাদৃশ্য আছে।<ref name=":2">{{Cite journal|last=Chaubey|first=Gyaneshwer|date=2008-02-08|title=Language Shift by Indigenous Population: A Model Genetic Study in South Asia|journal=International Journal of Human Genetics|volume=08|issue=1|doi=10.31901/24566330.2008/08.01.04|issn=0972-3757|doi-access=free}}</ref> কিছুমান মুছাহাৰে দাবী কৰে যে তেওঁলোকৰ নিজস্ব ভাষা আছিল যদিও প্ৰব্ৰজনৰ সময়ত সেয়া হেৰাই গৈছিল। == বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতি == মুছাহাৰসকল তিনিটা অন্তঃবিবাহিত কুলত বিভক্ত: ''ভগত'', ''সাকতিয়া'' আৰু ''তুৰ্কহিয়া''। তেওঁলোক বৰ্তমান বেছিভাগেই ভূমিহীন কৃষি শ্ৰমিক আৰু কেতিয়াবা অভাবৰ সময়ত জীয়াই থাকিবলৈ এন্দুৰ ধৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিবলগীয়া হয়। তেওঁলোক ভাৰতৰ আটাইতকৈ উপান্ত শ্ৰেণীৰ জাতিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম, যাৰ স্থান দলিতসকলৰো তলত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ কুন্নাথৰ মতে, বিভিন্ন দলিত জাতিৰ ভিতৰতো এক আভ্যন্তৰীণ স্তৰবিন্যাস আছে আৰু দলিত গোটসমূহৰ ভিতৰত দুসাদসকলক উচ্চ আৰু মুছাহাৰসকলক সৰ্বনিম্ন স্থানত থকা বুলি গণ্য কৰা হয়। মুছাহাৰসকল হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আৰু তেওঁলোকে বেছিভাগ স্থানীয় হিন্দু উৎসৱ যেনে ''হোলী'', ''[[দীপাৱলী]]'', ''[[ছট পূজা]]'' আৰু ''[[দুৰ্গা পূজা]]'' উদযাপন কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁলোকে ''দিনভদ্ৰী'' আৰু ''বুনিয়া বাবা''কে ধৰি কেইবাজনো জনজাতীয় দেৱতাক বিশ্বাস কৰে।<ref name="xlii3"/> মুছাহাৰসকলৰ ''কুল পূজা''ৰ দৰে নিজা ৰীতি-নীতিও আছে, য’ত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পূৰ্বপুৰুষক পূজা কৰিবলৈ উতলা গাখীৰেৰে স্নান কৰে। তেওঁলোকে পূজা আৰু বিবাহৰ সময়ত মদো অৰ্পণ কৰে।<ref name=":0">{{Cite book|title=Nepal human rights year book 2018 : English edition : this report covers the period - January to December 2017|others=Paudel, Madan, Mishra, Rajesh (Editor), Informal Sector Service Centre (Kathmandu, Nepal)|year=2018 |isbn=9789937896498|edition= First|location=Kathmandu, Nepal|oclc=1030370989}}</ref> মুছাহাৰসকলক সমগ্ৰ পূব উত্তৰ প্ৰদেশ, দক্ষিণ নেপাল আৰু বিহাৰত পোৱা যায় আৰু বিহাৰৰ শিলৰ খনিত তেওঁলোক নিয়োজিত হৈ থাকে। বহুতো মুছাহাৰে পঞ্জাব আৰু হাৰিয়ানাৰ দৰে ৰাজ্যলৈ কৃষি শ্ৰমিক হিচাপে প্ৰব্ৰজন কৰিছে। বহু নেপালী মুছাহাৰে এবাৰত ৬ মাহৰ বাবে প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে।<ref name=":0" /> তেওঁলোকে ভোজপুৰী, মাগধী, মৈথিলী আৰু খোৰঠা ভাষাত কথা কয় যদিও বৰ্তমান বহু লোকৰ হিন্দী ভাষাৰে কাম চলাব পৰা জ্ঞান আছে।<ref name="bihar">{{cite book|title=People of India Bihar|publisher=Seagull Books|editor=S Gopal & Hetukar Jha|volume=XVI Part Two|pages=702–707}}</ref> == বিতৰণ == প্ৰায় সকলো মুছাহাৰেই গ্ৰামাঞ্চলত বাস কৰে, মাত্ৰ ৩% লোকহে চহৰত থাকে। গ্ৰামাঞ্চলত মুছাহাৰসকল মূলতঃ বন্ধা কৃষি শ্ৰমিক, কিন্তু প্ৰায়ে বছৰটোৰ আঠ মাহ পৰ্যন্ত তেওঁলোক কাম নোহোৱাকৈ থাকে। ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে মাক-দেউতাকৰ সৈতে পথাৰত বা আবৰ্জনা সংগ্ৰাহক হিচাপে কাম কৰে আৰু দিনে ২৫-৩০ টকা উপাৰ্জন কৰে। মুছাহাৰসকলৰ সামগ্ৰিক সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৩% আৰু মহিলাৰ মাজত এই হাৰ মাত্ৰ ১%। কিছুমান হিচাপ অনুসৰি, মুছাহাৰ বসতি থকা কিছুমান গাঁৱৰ ৮৫% লোক পুষ্টিহীনতাত ভোগে আৰু স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰৰ অভাৱত মেলেৰিয়া আৰু ''কালা-জ্বৰ''ৰ দৰে ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ দেখা যায়।<ref name=":0" /> বিহাৰ চৰকাৰে 'মহাদলিত মিছন' পৰিচালনা কৰে, যিয়ে মুছাহাৰসকলৰ বাবে শিক্ষা আৰু অন্যান্য সমাজ কল্যাণমূলক কাৰ্যসূচী সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে আংশিকভাৱে পুঁজি যোগান ধৰে। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি উত্তৰ প্ৰদেশত মুছাহাৰ জনসংখ্যা আছিল প্ৰায় ২,৫০,০০০। একেখন লোকপিয়লতে বিহাৰতো প্ৰায় ২,৫০,০০০ মুছাহাৰ থকা বুলি দেখুওৱা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/SC_ST/PCA-A10/SC-0900-PCA-A-10-ddw.xlsx |title= A-10 Individual Scheduled Caste Primary Census Abstract Data and its Appendix - Uttar Pradesh |publisher=Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate=2017-02-06}}</ref> অৱশ্যে মুছাহাৰ কৰ্মীসকলে এই পৰিসংখ্যাক প্ৰত্যাহ্বান জনাই বিহাৰত মুছাহাৰ জনসংখ্যা ৪০,০০,০০০ তকৈও অধিক বুলি দাবী কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/Bihar-Mushahars-Elections-2019|title=Elections 2019: Polls Come and Go, No Progress for Mushahars of Bihar|date=2019-04-09|website=NewsClick|language=en|access-date=2019-06-13}}</ref> নেপালত ২,৩০,০০০ ৰো অধিক মুছাহাৰ বাস কৰে, যিসকলৰ বেছিভাগৰে অৱস্থা ভাৰতৰ মুছাহাৰসকলৰ দৰেই।<ref name=":0" /> উত্তৰ প্ৰদেশৰ কিছুমান মুছাহাৰে নিজকে অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰিবলৈ বিচাৰে। তেওঁলোকৰ মতে দেশৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ জনজাতিসকলৰ সৈতে তেওঁলোকৰ জনজাতীয় শিপাৰ মিল আছে আৰু তেওঁলোকৰ ধাৰণা যে কেৱল চহকী দলিত জাতিসমূহেহে সংৰক্ষণৰ সুবিধা লাভ কৰি আহিছে।<ref name=":1" /> ছোটনাগপুৰ মালভূমিৰ মুছাহাৰসকলক ব্ৰিটিছে চিলেট অঞ্চললৈ লৈ গৈছিল আৰু তাত চাহ বাগিচাত কাম কৰিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। হবিগঞ্জ জিলাৰ তেলিয়াপাৰা আৰু ৰেমাৰ দৰে অঞ্চলত তেওঁলোকক এতিয়াও পোৱা যায়। তেওঁলোক মাত্ৰ ৩,০০০ জনসংখ্যাৰ এক নৃগোষ্ঠীয় সংখ্যালঘু। তেওঁলোক ত্ৰিহুতীয়া, মাঘায়া, ঘাটোৱাৰ, দৰৱাৰ, খাইৰাৱাৰ আৰু ৰিখিয়ান নামৰ ৬টা কুলত বিভক্ত।<ref name=bpedia/> == নেপালৰ মুছাহাৰ == ২০১১ চনৰ নেপালৰ লোকপিয়লে মুছাহাৰসকলক মধেচী দলিতৰ এক বহল সামাজিক গোটৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>[https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf Population Monograph of Nepal, Volume II]</ref> ২০১১ চনৰ নেপালৰ লোকপিয়লৰ সময়ত ২,৩৪,৪৯০ জন ব্যক্তি (নেপালৰ জনসংখ্যাৰ ০.৯%) মুছাহাৰ আছিল। প্ৰদেশ অনুসৰি মুছাহাৰৰ সংখ্যা তলত দিয়া ধৰণৰ আছিল: * মধেচ প্ৰদেশ (৩.০%) * কোশী প্ৰদেশ (১.৪%) * লুম্বিনী প্ৰদেশ (০.১%) * বাগমতী প্ৰদেশ (০.০%) * গণ্ডকী প্ৰদেশ (০.০%) * কৰ্ণালী প্ৰদেশ (০.০%) * সুদুৰপশ্চিম প্ৰদেশ (০.০%) নিম্নলিখিত জিলাসমূহত মুছাহাৰৰ সংখ্যা ৰাষ্ট্ৰীয় গড় (০.৯%) তকৈ অধিক আছিল:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2026-03-14 |archivedate=2023-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |deadurl=yes }}</ref> * ছিৰাহা জিলা (৬.৩%) * সপ্তৰী জিলা (৬.১%) * মহোত্তৰী জিলা (৩.৭%) * সুনচৰী জিলা (৩.৪%) * মোৰাং জিলা (৩.০%) * ধনুষা জিলা (২.৬%) * সৰলাহী জিলা (১.৮%) * পাৰ্চা জিলা (১.৬%) * বাৰা জিলা (১.৪%) * উদয়পুৰ জিলা (১.২%) * পৰাচী জিলা (১.১%) * ৰাউতহাট জিলা (১.১%) ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ জনগোষ্ঠী]] bpve2tp6kq1qbsotuitv0c2v26f5gn1 0 138230 646261 626390 2026-10-20T16:36:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646261 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = এৰিচেৰী | image = എരിശ്ശേരി.jpg | caption = এটা এৰিচেৰী প্ৰস্তুতি | alternate_name = মাথাংগা এৰিছেৰী | country = [[ভাৰত]] | region = [[কেৰেলা]] | type = তৰকাৰী | main_ingredient = যাম (শাক-পাচলি) বা কেঁচা কল, [[নাৰিকল]], [[ক'লা জলকীয়া|জলকীয়া]]। }} '''এৰিছেৰী''' ([[মালয়ালম]]: എരിശ്ശേരി [eɾiːʃːeɾi]), দক্ষিণ ভাৰতৰপৰা অহা এটা পৰম্পৰাগত [[কেৰেলা]]ৰ খাদ্য,<ref name="KeralaTourism">{{cite web|title=Erissery|url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/erissery-recipe/119/|publisher=Department of Tourism, Government of Kerala|access-date=21 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Erissery {{!}} Traditional Stew From Kerala {{!}} TasteAtlas|url=https://www.tasteatlas.com/erissery|access-date=2026-07-21|website=www.tasteatlas.com}}</ref> পিহি লোৱা নাৰিকল, মচলা আৰু মূল উপাদানসমূহৰ ভিতৰত কেঁচা কেৰেলা, হাতী ভৰিৰ ৰঙালাও বা কুমলীয়া ডালিম আদি। ই এটা ডাঠ, মৃদু চাইড ডিচ যিটোক কুট্টুকাৰী হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=What to Eat and Where to Eat in Thiruvananthapuram|url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram|archive-url=http://web.archive.org/web/20260517024500/https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram|archive-date=2026-05-17|access-date=2026-07-21|website=Incredible India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=മൂവാറ്റുപുഴ|first=രവീന്ദ്രൻ|date=2025-09-17|title=മലയാളിയുടെ വിശപ്പകറ്റിയിരുന്ന കപ്പയും കാച്ചിലും; ചേന-എത്തയ്ക്കാ എരിശ്ശേരി പരീക്ഷിക്കാം|url=https://www.mathrubhumi.com/food/columns/chena-ethakka-erissery-kerala-recipe-03f1e878|access-date=2026-07-21|website=@mathrubhumi|language=en}}</ref> ই পৰম্পৰাগত কেৰেলাৰ সাদ্যাৰ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান, উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা নিৰামিষভোজ।<ref name="IE-Sadya">{{cite news|title=The Back Burner: Recipes for Onasadhya at home: Part 3|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-back-burner-recipes-for-onasadhya-at-home-part-3-chena-erissery-kumbalanga-pulissery-6572375/|newspaper=The Indian Express|date=28 August 2020|access-date=21 July 2026}}</ref> == প্ৰস্তুতি == মুখ্য পাচলিবিধ—বা মুখ্য পাচলিৰ মিশ্ৰণটো থোপ-থোপকৈ (বা কিউব আকৃতিৰ টুকুৰাকৈ) কাটি লোৱা হয়। তাৰ পিছত তাত লেচেৰা মাহ বা ৰাজমাহ যোগ দি পানী, হালধিৰ গুৰি আৰু নিমখৰ সৈতে কোমল নোহোৱালৈকে সিজোৱা হয়।<ref name="OnManorama-Erissery">{{cite web|last=Sivadas|first=Suma|title=Mathanga Erissery|url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2022/08/22/pumpkin-erissery-onam-sadya.html|publisher=OnManorama|date=22 August 2022|access-date=21 July 2026}}</ref> তাৰ পিছত, সতেজকৈ কূৰি লোৱা নাৰিকল, নহৰু, জিৰা, ৰঙা জলকীয়াৰ গুৰি, হালধি আৰু গোলমৰিচৰ গুৰিৰে তৈয়াৰ কৰা এটা মিহি পেষ্ট সিজোৱা পাচলিখিনিত মিহলাই দিয়া হয়। মিশ্ৰণটো কম জুইত লাহে লাহে ফুটোৱা হয় যাতে মচলাৰ কেঁচা গোন্ধটো আঁতৰি যায় আৰু অতিৰিক্ত পানী নাথাকাকৈ এক ঘন ৰূপ লয়।<ref name="OnManorama-Erissery" /> এৰিছেৰীৰ মূল বিশেষত্ব হ’ল ইয়াৰ শেষৰ ফোৰণ (tempering)। নাৰিকল তেলত সৰিয়হ, শুকান ৰঙা জলকীয়া আৰু সতেজ কাৰিপাট্টাৰ সৈতে প্ৰচুৰ পৰিমাণে কূৰি লোৱা নাৰিকল ভাজি এই ফোৰণ দিয়া হয়। নাৰিকলখিনি গাঢ় সোণালী ৰং আৰু সুগন্ধি নোহোৱালৈকে ভাজি লৈ তৰকাৰীখনৰ ওপৰত ঢালি দিয়া হয়।<ref name="KeralaTourism" /><ref name="OnManorama-Erissery" /> == বৈশিষ্ট্য আৰু তাৰতম্য == কালান বা পুলিচেৰী ৰ দৰে দৈ ব্যৱহাৰ কৰা তৰকাৰীবোৰৰ বিপৰীতে, এৰিছেৰীয়ে ইয়াৰ ঘন ৰূপ আৰু সোৱাদ সম্পূৰ্ণৰূপে বটা আৰু ভজা নাৰিকলৰপৰা লাভ কৰে। ইয়াৰ মৃদু, ঈষৎ মিঠা সোৱাদৰ বাবে ই বিশেষভাৱে জনাজাত—বিশেষকৈ যেতিয়া ই ৰঙালাউৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়—যাক ওপৰত দিয়া ভজা নাৰিকলৰ সুগন্ধি আৰু বাদামী সোৱাদে এক সুন্দৰ বৈপৰীতত্য প্ৰদান কৰে। কেৰালাজুৰি জনপ্ৰিয় কিছুমানপ্ৰকাৰৰ ভিতৰত আছে: * মঠাংগা এৰিছেৰী: হালধীয়া ৰঙালাউৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়, প্ৰায়ে ৰঙা লেচেৰা মাহৰ সৈতে মিহলাই বনোৱা হয়। * কায়া এৰিছেৰী: কেঁচা কলৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। * ছেনা এৰিছেৰী:থোপ-থোপকৈ কাটি লোৱা ওলকচুৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। * মুৰিঙ্গা এৰিছেৰী:টুকুৰা কৰা ওলকচুৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়, কিন্তু তাত সজিনা পাত যোগ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Why muringayila erissery deserves a spot on your Onasadya|url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2025/09/04/moringa-leaves-erissery-recipe.html|access-date=2026-07-21|website=@onmanorama|language=en}}</ref> == পৰিৱেশন == এৰিছেৰী চাপৰিৰ অন্যান্য ব্যঞ্জনৰ সৈতে কলপাতৰ তলৰ অংশত ৰাখি ‘সাদ্যা’ৰ অংশ হিচাপে গৰমে গৰমে পৰিৱেশন কৰা হয়। ওণাম আৰু বিষু কে ধৰি কেৰালাৰ ডাঙৰ ডাঙৰ সাংস্কৃতিক উৎসৱসমূহত পৰিৱেশন কৰা সাদ্যাৰ ই এবিধ নিয়মীয়া উপাদান।<ref>{{Cite web|title=What to Eat and Where to Eat in Thiruvananthapuram|url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram|archive-url=http://web.archive.org/web/20260517024500/https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram/what-to-eat-and-where-to-eat-in-thiruvananthapuram|archive-date=2026-05-17|access-date=2026-07-21|website=Incredible India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Try these four special dishes this Onam|url=https://www.onmanorama.com/food/recipe/2021/08/19/onam-special-dishes.html|access-date=2026-07-21|website=Try these four special dishes this Onam|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Rice Puttu, Kadala Curry, Erissery: The Delicious Sadhya Dishes You Need to Relish this Onam|url=https://www.news18.com/news/buzz/rice-puttu-kadala-curry-erissery-the-delicious-sadhya-dishes-you-need-to-relish-this-onam-2834855.html|archive-url=http://web.archive.org/web/20250722135004/https://www.news18.com/news/buzz/rice-puttu-kadala-curry-erissery-the-delicious-sadhya-dishes-you-need-to-relish-this-onam-2834855.html|archive-date=2025-07-22|access-date=2026-07-21|work=News18|language=en-US}}</ref> == লগতে চাওক == * [[কেৰেলাৰ ৰন্ধনপ্ৰণালী]] * [[সাদ্যা]] * [[কালান]] * [[আভিয়ল]] == তথ্যসূত্ৰ == <references /> == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|এৰিচেৰী}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ খাদ‍্য]] iracikq5t4upxtfev1qovemb3lg404a 0 138943 646257 629022 2026-10-20T16:17:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646257 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = ১৭ নং স্কোৱাড্ৰন | image = No. 17 Squadron IAF.jpg | caption = | dates = <!--10 September 2019 - Present--> | country = {{flag|India}} | allegiance = | branch = বায়ু সেনা | type = | role = ফাইটাৰ | size = | command_structure = | garrison = আম্বালা বায়ু সেনা ষ্টেচন, ৱাছদৰ বায়ু সেনা ষ্টেচন | garrison_label = | nickname = "Golden Arrows" | patron = | motto = ''উদয়ম অজৰাচম''<br />সদায়েই উদিত হোৱা | colors = | colors_label = | march = | mascot = | equipment = | equipment_label = | battles = | anniversaries = | decorations = | battle_honours = | disbanded = <!-- Commanders --> | commander1 = গ্ৰুপ কেপ্টেইন ৰোহিত কাতাৰিয়া<ref>{{Cite web|title=Commanding Officer of first Rafale squadron transferred after seven months|url=https://www.indiatoday.in/india/story/commanding-officer-of-first-rafale-squadron-transferred-after-seven-months-1778320-2021-03-12/|publisher=India Today|last=Bhalla|first=Abhishek|date=2021-03-12|access-date=2021-04-11|website=www.indiatoday.in}}</ref> | commander1_label = কমাণ্ডিং অফিচাৰ | commander2 = | commander2_label = | commander3 = | commander3_label = | notable_commanders = <!-- Insignia --> | identification_symbol = | identification_symbol_label = | identification_symbol_2 = | identification_symbol_2_label = <!-- Aircraft --> | aircraft_attack = | aircraft_bomber = | aircraft_electronic = | aircraft_fighter = ডাছাল্ট ৰাইফল | aircraft_recon = | aircraft_trainer = | aircraft_transport = }} '''নং ১৭ স্কোৱাড্ৰন বা গোল্ডেন এৰ'জ''' ({{lang-en|No. 17 Squadron IAF, Golden Arrows}}) হৈছে [[ভাৰতীয় বায়ু সেনা|ভাৰতীয় বায়ুসেনা]]ৰ এটা স্কোৱাড্ৰন। ই বৰ্তমান পশ্চিম বায়ু কমাণ্ডৰ অধীনত আম্বালা বায়ুসেনা ঘাটিত নিয়োজিত হৈ আছে। স্কোৱাড্ৰনটো ২০১৬ চনত নাম্বাৰ-প্লেট (নিষ্ক্ৰিয়) কৰা হৈছিল যদিও, ২০১৯ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰত Dassault Rafale-যুদ্ধবিমানৰ সৈতে আম্বালাত পুনৰ সক্ৰিয় কৰা হয়। <ref name="17history">{{cite web|url=https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1584651|title=Resurrection Ceremony for 17 Squadron 'GOLDEN ARROWS'|publisher=PIB India|access-date=10 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Units/Squadrons/292-Squadrons.html|title=Squadrons and Helicopter Units|first=Mottos, Raising Dates, Location|last=etc|website=Bharat-Rakshak.com|access-date=26 October 2017|archive-date=9 December 2012|archive-url=https://archive.today/20121209134909/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Units/Squadrons/292-Squadrons.html|url-status=dead}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The squadron was number-plated in 2016, but was resurrected in Ambala on 11 September 2019 with the [[Dassault Rafale]].<ref name="Resurrect">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/iaf-resurrects-17-squadron-golden-arrows-for-rafale/article29384434.ece |title=IAF resurrects 17 Squadron 'Golden Arrows' for Rafale |date=10 September 2019 |work=thehindu.com |place=New Delhi |access-date=30 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200730122301/https://www.thehindu.com/news/national/iaf-resurrects-17-squadron-golden-arrows-for-rafale/article29384434.ece |archive-date=30 July 2020|url-status=live}}</ref> ==জনপ্ৰিয় মাধ্যমত== [[নেটফ্লিক্স|নেটফ্লিক্সে]]ত ''অপাৰেচন চফেদ সাগৰ'' নামৰ এটা চিৰিজ ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত মুক্তি দিয়া হয়। ১৯৯৯ চনৰ [[কাৰ্গিল যুদ্ধ]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত এই ধাৰাবাহিকখনত ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ ‘Golden Arrows’ (No. 17 Squadron) স্কোৱাড্ৰনৰ ভূমিকাক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। <ref name="IE">{{cite news |last= |first= |date=15 August 2026|title=Op Safed Sagar to now: How India spies on enemy positions from the air|url=https://indianexpress.com/article/explained/operation-safed-sagar-netflix-what-are-photo-recce-missions-why-are-they-crucial-10831780/|newspaper=Indian Express|access-date= 16 August 2026 }}</ref> এই ধাৰাবাহিকখন ১৭ নং স্কোৱাড্ৰন (গোল্ডেন এৰ'জ)-ৰ ফ্লাইট কমাণ্ডাৰ স্কোৱাড্ৰন লিডাৰ [[অজয় আহুজা|অজয় আহুজা]]-ৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সময়ত অজয় আহুজাই কৰ্তব্য পালন কৰি শ্বহীদ হৈছিল। সেই সময়ত ৱিং কামাণ্ডাৰ আছিল [[বীৰেন্দৰ সিং ধানোৱা]]। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ এয়াৰ শ্বিফ মাৰ্শ্বেল পদত অধিষ্ঠিত হয় আৰু বায়ু সেনাৰ প্ৰধান হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। এই ছিৰিজটোৰ প্ৰযোজক হৈছে কুশল শ্ৰীবাস্তৱ। <ref>{{Cite web|url=https://www.russiaherald.com/news/266091867/film-golden-arrows-on-life-of-former-iaf-chief-bs-dhanoa-announced|title=Film 'Golden Arrows' on life of former IAF Chief BS Dhanoa announced|website=Russia Herald|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230930021640/https://www.russiaherald.com/news/266091867/film-golden-arrows-on-life-of-former-iaf-chief-bs-dhanoa-announced|archivedate=2023-09-30|access-date=2026-08-17|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/after-gunjan-saxena-another-film-on-iaf-announced-golden-arrows-to-be-based-on-former-chief-bs-dhanoa-8713881.html|title=After Gunjan Saxena, another film on IAF announced; Golden Arrows to be based on former chief BS Dhanoa |date=15 August 2020|website=Firstpost}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা বাহিনী]] 2b1pl43268d1m7rdoiyeczadp80q8lc 0 139438 646258 635482 2026-10-20T16:26:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646258 wikitext text/x-wiki [[File:Sculpture of hasta mudras at Indira Gandhi International Airport.jpg|thumb|right|350px|[[বিশ্ব বেংক]]ৰ মতে, ভাৰতৰ মুঠ শ্ৰমিক শক্তিৰ সংখ্যা ৬১৭.৬ নিযুত। এই ক্ষেত্ৰত ভাৰত [[চীন]]ৰ পিছত দ্বিতীয় স্থানত আছিল। নিবনুৱাৰ হাৰ ৬.১ শতাংশ আছিল আৰু ৯৩.৪ শতাংশ শ্ৰমিক কোনো শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্য নাছিল। গড় মাহিলী আয় ৪৪০ আমেৰিকান ডলাৰ আৰু গড় কৰ্মসপ্তাহ আছিল ৪০ ঘণ্টা।<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=IN|title=Labor force, total - India | Data}}</ref>]] [[File:Deaths from Karoshi.png|thumb|400px|২০১৬ চনত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] আৰু [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]]ই যৌথভাৱে কৰা অধ্যয়নৰ আধাৰত প্ৰতি ১,০০,০০০ জন লোকৰ বিপৰীতে দীঘলীয়া কৰ্মসময়ৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ সংখ্যা।<ref>{{cite web | url=https://who-ilo-joint-estimates.shinyapps.io/OccupationalBurdenOfDisease/ | title=Occupational Burden of Disease Application }}</ref>]] [[ভাৰত]]ত শ্ৰম আৰু নিয়োগ সম্পৰ্কীয় আইনসমূহক সাধাৰণতে "ঔদ্যোগিক আইন" হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite web |last=Bhasin |first=Lalit |date=24 August 2007 |title=Labour And Employment Laws Of India |url=https://www.mondaq.com/india/employee-rights-labour-relations/50440/labour-and-employment-laws-of-india |url-status=live |access-date=2026-06-02 |website=[www.mondaq.com](http://www.mondaq.com) |language=en}}</ref> এই শ্ৰেণীবিভাজনৰ মূল কাৰণ হৈছে ভাৰতৰ বহুতো শ্ৰম আইন সীমিত ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য। কিছুমান আইন কেৱল ২০ জন বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা কাৰখানাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য, কিছুমান কেৱল নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য আৰু কিছুমান আইনৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰত চৰকাৰ]] বা ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগ বা ক্ষেত্ৰত সেই আইন প্ৰয়োগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰে। ভাৰতত একক আৰু কেন্দ্ৰীভূত শ্ৰম আইন-ব্যৱস্থা নাই। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত শ্ৰমক [[সমৱৰ্তী তালিকা]]ৰ বিষয় হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ দুয়োটাই শ্ৰম সম্পৰ্কীয় আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে। সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচীৰ সমৱৰ্তী তালিকাত ২২, ২৩ আৰু ২৪ নং প্ৰৱেশ আৰু সংবিধানৰ ২৪৬ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত এই ক্ষমতা নিৰ্ধাৰিত হৈছে। শ্ৰম সম্পৰ্কীয় বিষয়ত সাংবিধানিক ক্ষমতা বিভাজনৰ ফলত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য দুয়োখন চৰকাৰে শ্ৰম আৰু নিয়োগ সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন [[আইন]] প্ৰণয়ন কৰিছে। ভাৰতৰ শ্ৰম আইনসমূহ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত।<ref name=":0" /> স্বাধীনতাৰ পূৰ্বৰ আইনসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰিটিছ নিয়োগকৰ্তাসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা।<ref name=":0" /> স্বাধীনতাৰ পিছত অধিকাংশ শ্ৰম আইন সংশোধন কৰি অধিক ন্যায়সংগত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হয়। শেহতীয়ালৈকে ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনসমূহ ৪০টাতকৈ অধিক পৃথক সংসদীয় আইনত বিভক্ত হৈ আছিল। [[ভাৰতৰ সংসদ|ভাৰতৰ সংসদে]] ২০১৯ আৰু ২০২০ চনত চাৰিখন শ্ৰম সংহিতা প্ৰণয়ন কৰে। এই চাৰিখন সংহিতাই ২৯খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইন একত্ৰিত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2021-03-29|title=Summary of Labour Codes 2020|url=https://www.labourcode.org/2021/03/29/summary-of-labour-codes-2020/|access-date=2021-03-29|website=Labour Codes 2020|language=en-US|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414235338/https://www.labourcode.org/2021/03/29/summary-of-labour-codes-2020/|url-status=dead|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414235338/https://www.labourcode.org/2021/03/29/summary-of-labour-codes-2020/|deadurl=yes}}</ref> এই সংহিতাসমূহ হৈছে [[ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০]], [[সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০]], [[বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতি সংহিতা, ২০২০]] আৰু [[মজুৰি সংহিতা, ২০১৯]]। নতুন সংহিতাসমূহ ২১ নৱেম্বৰ ২০২৫ৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়।<ref>{{Cite news |date=2026-05-09 |title=Labour law overhaul done: Centre notifies rules for all 4 labour codes; new wage, social security norms kick in |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/labour-law-overhaul-done-centre-notifies-rules-for-all-4-labour-codes-new-wage-social-security-norms-kick-in/articleshow/130975018.cms |access-date=2026-06-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> প্ৰেছ তথ্য ব্যুৰোই এই ৰূপায়ণক এক "ঐতিহাসিক সংস্কাৰ" হিচাপে অভিহিত কৰিছে, যিয়ে নিয়ম-অনুসৰণ সৰল কৰে, পুৰণি বিধানসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰে আৰু শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ আৰু কল্যাণ সুৰক্ষিত কৰি ব্যৱসায় কৰাটো সহজ কৰাৰ বাবে এক সৰল আৰু দক্ষ কাঠামো সৃষ্টি কৰে।<ref>{{Cite web |title=India’s Labour Reforms: Simplification, Security, and Sustainable Growth |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2192524&reg=3&lang=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260504055226/https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2192524&reg=3&lang=2 |archive-date=2026-05-04 |access-date=2026-06-02 |website=[www.pib.gov.in](http://www.pib.gov.in)}}</ref> ==ইতিহাস== ভাৰতীয় শ্ৰম আইন [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]] আৰু স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে চলা অসহযোগ আৰু সত্যাগ্ৰহ আন্দোলনসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ সময়ত শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ, শ্ৰমিক সংঘ আৰু সংঘ গঠনৰ স্বাধীনতা বিভিন্ন আইনৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰিত হৈছিল। * ভাৰতীয় দাসত্ব আইন, ১৮৪৩ * সমাজ পঞ্জীয়ন আইন, ১৮৬০ * সমবায় সমিতি আইন, ১৯১২ * ভাৰতীয় শ্ৰমিক সংঘ আইন, ১৯২৬<ref>{{cite web |title=Industrial Acts and Legislations: Trade Unions Act |url=https://archive.india.gov.in/business/legal_aspects/trade_unions.php |website=Business - India |publisher=Government of India |access-date=21 January 2020 |archive-date=9 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809130354/http://www.archive.india.gov.in/business/legal_aspects/trade_unions.php |url-status=dead |archivedate=9 August 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809130354/http://www.archive.india.gov.in/business/legal_aspects/trade_unions.php |deadurl=yes }}</ref> * বাণিজ্যিক বিবাদ আইন, ১৯২৯<ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Tirthankar |title=Law and the Economy in Colonial India |date=2016 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226387789 |page=118 |url=https://books.google.com/books?id=fb7VDAAAQBAJ&q=working+time+laws+india+history&pg=PA201}}</ref> উন্নত কৰ্মপৰিস্থিতিৰ দাবী কৰা শ্ৰমিক আৰু ধৰ্মঘটৰ জৰিয়তে দাবী উত্থাপন কৰা শ্ৰমিক সংঘসমূহক প্ৰায়ে কঠোৰ আৰু হিংসাত্মকভাৱে দমন কৰা হৈছিল। ১৯৪৭ চনত স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত ১৯৫০ চনৰ [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত শ্ৰমিকৰ কেইবাটাও মৌলিক অধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত শ্ৰমিক সংঘত যোগদান আৰু তাৰ জৰিয়তে কাৰ্যকলাপ চলোৱাৰ অধিকাৰ, কৰ্মক্ষেত্ৰত সমতাৰ নীতি আৰু উপযুক্ত কৰ্মপৰিস্থিতিৰ সৈতে জীৱন-ধাৰণযোগ্য মজুৰি প্ৰদানৰ লক্ষ্য বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। * ১৯২১ বাকিংহাম আৰু কাৰ্নেটিক মিল ধৰ্মঘট * ১৯২৬ বিনী মিল ধৰ্মঘট * ১৯২৮ দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰে'লৱে ধৰ্মঘট * মীৰাট ষড়যন্ত্ৰ গোচৰ (১৯২৯) * ১৯৭৪ চনৰ ভাৰতীয় ৰে'ল ধৰ্মঘট * মহান বোম্বে বস্ত্ৰ ধৰ্মঘট (১৯৮২) * কেৰালাৰ হৰতাল, ২০১২ ==সাংবিধানিক অধিকাৰ== {{main|ভাৰতৰ সংবিধান}} ১৯৫০ চনৰ [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ৰ ১৪–১৬, ১৯(১)(গ), ২৩–২৪, ৩৮ আৰু ৪১–৪৩ক অনুচ্ছেদত শ্ৰমিকৰ অধিকাৰৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত বিধান আছে। ১৪ নং অনুচ্ছেদত আইনৰ দৃষ্টিত সকলো ব্যক্তি সমান বুলি কোৱা হৈছে। ১৫ নং অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই নাগৰিকৰ মাজত বৈষম্য নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছে আৰু ১৬ নং অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰৰ অধীনত নিয়োগ বা পদ লাভৰ ক্ষেত্ৰত "সুযোগৰ সমতা"ৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। ১৯(১)(গ) অনুচ্ছেদে সকলো ব্যক্তিক "সংঘ বা সংস্থা গঠন" কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। ২৩ নং অনুচ্ছেদে মানৱ সৰবৰাহ আৰু বাধ্যতামূলক শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰিছে আৰু ২৪ নং অনুচ্ছেদে ১৪ বছৰৰ তলৰ শিশুক কাৰখানা, খনি বা "অন্য কোনো বিপজ্জনক নিয়োগ"ত কাম কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে। ৩৮–৩৯ আৰু ৪১–৪৩ক অনুচ্ছেদ অৱশ্যে সংবিধানৰ চতুৰ্থ ভাগত থকা আন নিৰ্দেশাত্মক নীতিৰ দৰে আদালতৰ জৰিয়তে প্ৰত্যক্ষভাৱে বলবৎ কৰিব নোৱাৰি। এই বিধানসমূহে ৰাষ্ট্ৰই আইন প্ৰণয়নৰ সময়ত এই নীতিসমূহ প্ৰয়োগ কৰাৰ এক লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰে।<ref>Constitution of India, article 37</ref> এই নীতিসমূহ আদালতৰ জৰিয়তে বলবৎ কৰিব নোৱাৰাৰ মূল যুক্তি আছিল যে গণতান্ত্ৰিকভাৱে দায়বদ্ধ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক এই নীতিসমূহ ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত স্বাধীনতা দিয়া উচিত, কাৰণ ইয়াৰ বাবে সাধাৰণ কৰৰপৰা যথেষ্ট চৰকাৰী ব্যয়ৰ প্ৰয়োজন হ'ব পাৰে। অৱশ্যে পৰৱৰ্তী সময়ত এই দৃষ্টিভংগী বিতৰ্কিত হৈছে। ৩৮(১) অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই "জনসাধাৰণৰ কল্যাণ সাধন" কৰাৰ বাবে চেষ্টা কৰিব লাগে আৰু সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়ে ৰাষ্ট্ৰীয় জীৱনৰ সকলো প্ৰতিষ্ঠানক প্ৰভাবিত কৰা এক সামাজিক ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে। ৩৮(২) অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই আয় বৈষম্য আৰু বিভিন্ন সামাজিক অৱস্থাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সৃষ্টি হোৱা বৈষম্য হ্ৰাস কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে। ৪১ নং অনুচ্ছেদে এক "কৰ্মৰ অধিকাৰ"ৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, যাক [[মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় নিয়োগ নিশ্চিত আইন, ২০০৫|ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন, ২০০৫]]ৰ জৰিয়তে বাস্তৱায়িত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে। ৪২ নং অনুচ্ছেদে ৰাষ্ট্ৰক "ন্যায়সংগত আৰু মানৱীয় কৰ্মপৰিস্থিতি আৰু মাতৃত্বকালীন সাহায্য"ৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ কয়। ৪৩ নং অনুচ্ছেদত শ্ৰমিকৰ জীৱন-ধাৰণযোগ্য মজুৰি আৰু "উপযুক্ত জীৱন-ধাৰণৰ মান নিশ্চিত কৰা কৰ্মপৰিস্থিতি"ৰ অধিকাৰৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৯৭৬ চনত ভাৰতৰ সংবিধানৰ বিয়াল্লিছতম সংশোধনৰ জৰিয়তে সংযোজিত ৪৩ক অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই "উদ্যোগ পৰিচালনাত শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত" কৰিবলৈ আইন প্ৰণয়ন কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="ReferenceA">See Constitution (Forty-second Amendment) Act 1976 s 9</ref> ==চুক্তি আৰু অধিকাৰ== ===সুৰক্ষাৰ পৰিসৰ=== ভাৰতীয় শ্ৰম আইনে "সংগঠিত" আৰু "অসংগঠিত" খণ্ডত কাম কৰা লোকৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰে। আইনসমূহত কোনবোৰ খণ্ডত সেইবোৰ প্ৰযোজ্য হ'ব সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰা থাকে। এই নিৰ্দিষ্ট খণ্ডসমূহৰ অন্তৰ্গত নোহোৱা লোকৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণ চুক্তি আইন প্ৰযোজ্য হয়। ১৯৪৭ চনৰ ঔদ্যোগিক বিবাদ আইনৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ শ্ৰম আইনসমূহত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আহিছিল।<ref>{{cite web|title=Industrial Disputes Act, 1947|url=http://nyaaya.in/law/263/the-industrial-disputes-act-1947/|website=nyaaya.in|access-date=16 March 2017|archive-date=16 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316205412/http://nyaaya.in/law/263/the-industrial-disputes-act-1947/|url-status=dead|archivedate=16 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170316205412/http://nyaaya.in/law/263/the-industrial-disputes-act-1947/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত আৰু ৪৫খন ৰাষ্ট্ৰীয় আইনে ১৯৪৮ চনৰ আইনখনৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি বা তাৰ সৈতে আন্তঃসম্পৰ্ক স্থাপন কৰে আৰু প্ৰায় ২০০খন ৰাজ্যিক আইনে শ্ৰমিক আৰু কোম্পানীৰ মাজৰ সম্পৰ্ক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। এই আইনসমূহে নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ বিভিন্ন দিশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, কোম্পানীয়ে ৬খন উপস্থিতিৰ নথি, অতিৰিক্ত সময়ৰ মজুৰিৰ ১০টা পৃথক হিচাপ আৰু ৫প্ৰকাৰৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিৱেদন ৰাখিব লাগিছিল। শ্ৰম আইনৰ পৰিসৰ শ্ৰমিকৰ শৌচাগাৰত থকা প্ৰস্ৰাৱাগাৰৰ উচ্চতা নিৰ্ধাৰণ কৰাৰপৰা আৰম্ভ কৰি কৰ্মস্থান কিমান সঘনাই চূণকাম কৰিব লাগে তাতো বিস্তৃত আছিল।<ref>Mehul Srivastava, [https://web.archive.org/web/20110117123730/http://www.businessweek.com/magazine/content/11_04/b4212013616117.htm India Labour Laws] Bloomberg Businessweek</ref> পৰিদৰ্শকসকলে যিকোনো সময়তে কৰ্মস্থান পৰীক্ষা কৰি আইন আৰু নিয়ম উলংঘনৰ বাবে জৰিমনা আৰোপ কৰিব পাৰিছিল। ===নিয়োগ চুক্তি=== ভাৰতত নিয়ন্ত্ৰিত নিয়োগ চুক্তিসমূহৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ যথেষ্ট হস্তক্ষেপ দেখা যায়, যিটো বহু উন্নত দেশত তুলনামূলকভাৱে বিৰল। ঔদ্যোগিক নিয়োগ (স্থায়ী আদেশ) আইন, ১৯৪৬ অনুসৰি নিয়োগকৰ্তাই কৰ্মঘণ্টা, ছুটী, উৎপাদনশীলতাৰ লক্ষ্য, বৰ্খাস্ত কৰাৰ পদ্ধতি আৰু শ্ৰমিকৰ শ্ৰেণীবিভাজন আদি চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰদ্বাৰা অনুমোদিত নিয়মত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগে। নিয়োগ চুক্তিত উপযুক্ত গোপনীয়তা, তথ্য প্ৰকাশ নকৰাৰ চুক্তি (NDA) আৰু প্ৰতিযোগিতা-নিষেধাজ্ঞা (NCC)ৰ দফাও থাকিব পাৰে।<ref>{{Cite book|last=Nomani|first=M.Z.M.|title=Synergy of Trade Secret Legislations, Competition Laws and Innovation Protection Statutes under Emerging Intellectual Property Rights Regime: A Comparative and Indo-U.S. Perspective|publisher=Amity University Press: NOIDA|year=2012|editor1=Dominic Keating|location=NOIDA|pages=63–79}}</ref> এইবোৰৰ মূল সাধাৰণ আইনৰ অধীনত বাণিজ্যিক গোপনীয়তা সম্পৰ্কীয় আইনত আছে।<ref>{{Cite journal|last=Nomani|first=M.Z.M. & Hussain Z.|date=2020|title=Ecological Nuisance and Common Law Environmentalism: Relevance and Revival in Combating Environmental Pollution in India|url=https://doi.org/10.5373/JARDCS/V12SP5/20201874|journal=Journal of Advanced Research in Dynamical & Control Systems|volume=12|issue=5|pages=1197–1204|doi=10.5373/JARDCS/V12SP5/20201874|s2cid=225802893|url-access=subscription}}</ref> লগতে [[বৌদ্ধিক সম্পত্তি আইন]]ৰ সৈতেও ইয়াৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{Cite journal|last=Nomani|first=M.Z.M.|date=2011|title=Intellection of Trade Secret and Innovation Laws in India|journal=Journal of Intellectual Property Rights|volume=16|issue=4|pages=341–350}}</ref> এনে চুক্তিত কোন ধৰণৰ তথ্য প্ৰকাশ পাব পাৰে, সেই তথ্য কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু চাকৰি শেষ হোৱাৰ পিছত তথ্য প্ৰকাশৰ ওপৰত কি সীমাবদ্ধতা থাকিব সেইবোৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি। চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক (নিয়ন্ত্ৰণ আৰু বিলুপ্তি) আইন, ১৯৭০ৰ উদ্দেশ্য হৈছে চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিকৰ নিয়োগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু তেওঁলোকক প্ৰত্যক্ষভাৱে নিয়োজিত শ্ৰমিকৰ সৈতে সমতুল্য সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা।<ref name="gupta"/> মহিলাসকলক এতিয়া নিশাৰ পালিতো কাম কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে, অৰ্থাৎ নিশা ১০ বজাৰপৰা পুৱা ৬ বজালৈ।<ref name="gupta"/> লেটিন ভাষাৰ 'dies non' শব্দটো চৰকাৰী আৰু ঔদ্যোগিক ক্ষেত্ৰৰ শাস্তিমূলক কৰ্তৃপক্ষই কৰ্মচাৰীৰ "অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতি" বুজাবলৈ বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে। ভাৰতীয় ৰে'লৱেৰ মুখ্য অভিযন্তা আৰ. পি. ছাক্সেনাৰ মতে, dies-non হৈছে এনে এক সময়কাল যি সেৱাৰ কাল হিচাপে গণনা কৰা নহয় আৰু সেৱাৰ বিচ্ছেদ হিচাপেও গণ্য কৰা নহয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.iricen.gov.in/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=957 |title=Indian Railways Institute of Civil Engineering |access-date=2 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100409094915/http://www.iricen.gov.in/modules.php?name=forums |archive-date=9 April 2010 |url-status=dead |archivedate=9 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409094915/http://www.iricen.gov.in/modules.php?name=forums |deadurl=yes }}</ref> কোনো ব্যক্তিক dies-non হিচাপে চিহ্নিত কৰিব পাৰি যদি তেওঁ— * উপযুক্ত অনুমতি অবিহনে অনুপস্থিত থাকে * কৰ্তব্যৰত অৱস্থাত উপযুক্ত অনুমতি অবিহনে কৰ্মস্থান এৰি যায় * কাৰ্যালয়ত উপস্থিত থাকিও কৰ্তব্য পালন কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে এনে ইচ্ছাকৃত আৰু অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত ছুটী অনুমোদনকাৰী কৰ্তৃপক্ষই কাম নকৰা দিনসমূহক "dies non" হিচাপে গণ্য কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰে। ইয়াৰ ভিত্তি হৈছে "কাম নাই, মজুৰি নাই" নীতি। এনে সিদ্ধান্তৰ ফলত সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে সক্ষম কৰ্তৃপক্ষই গ্ৰহণ কৰিব পৰা আন ব্যৱস্থাত কোনো বাধা নপৰে।<ref>Rule 62, P&T manual Vol III, Government of India</ref> ভাৰতৰ বেংকিং খণ্ডতো "কাম নাই, মজুৰি নাই" নীতি বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়।<ref>C. Krishnamurthi. ''Dies Non (No Work No Pay) in Banking Industry'' {{ISBN|978-81-8387-226-3}}</ref> অন্যান্য উৎপাদন উদ্যোগ আৰু ৰে'ল, ডাক আৰু দূৰসংযোগৰ দৰে বৃহৎ সেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহেও শ্ৰমিকৰ অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতি হ্ৰাস কৰিবলৈ এই নীতি প্ৰয়োগ কৰে। 'উদ্যোগ' শব্দটোৱে নিয়োগকৰ্তা আৰু কৰ্মচাৰীৰ সহযোগিতামূলক প্ৰচেষ্টাৰে উৎপাদিত সামগ্ৰী আৰু সেৱা বিক্ৰীৰ সৈতে জড়িত এক চুক্তিমূলক সম্পৰ্কক বুজায়। এই চুক্তি আৰু সামগ্ৰী বা সেৱা উৎপাদনত প্ৰচেষ্টা চলোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তাই কৰ্মচাৰীৰ ওপৰত বিভিন্ন কৰ্তব্য আৰু দায়িত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগকৰ্তাই প্ৰদান কৰা সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি, নিয়োগকৰ্তাই নিৰ্ধাৰণ কৰা স্থান আৰু সময়ত সেৱা আগবঢ়োৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ বিনিময়ত নিয়োগকৰ্তাই সম্পাদিত কামৰ বাবে বা নিয়োগ চুক্তি পূৰণ কৰাৰ বাবে মজুৰি দিবলৈ বাধ্য। কৰ্তব্যৰ ভিতৰত সাধাৰণ, সহায়ক, অতিৰিক্ত আৰু জৰুৰী কৰ্তব্য থাকিব পাৰে। নিয়োগ চুক্তি অনুসৰি কাম সম্পূৰ্ণ নকৰিলে বা নিৰ্ধাৰিত কাম সম্পাদন নকৰিলে "কাম নাই, মজুৰি নাই" নীতি প্ৰযোজ্য হয়। ২০২১ চনৰ শ্ৰম আইন সংস্কাৰৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত পালিৰ সময়তকৈ ১৫ মিনিটতকৈ অধিক সময় কাম কৰা কৰ্মচাৰীক অতিৰিক্ত সময়ৰ মজুৰি দিয়াৰ ব্যৱস্থা অনুমোদন কৰা হৈছিল। এই ব্যৱস্থা ১ এপ্ৰিল ২০২১ৰপৰা প্ৰযোজ্য হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ===মজুৰি নিয়ন্ত্ৰণ=== মজুৰি প্ৰদান আইন, ১৯৩৬ অনুসৰি কৰ্মচাৰীয়ে সময়মতে আৰু কোনো অননুমোদিত কৰ্তনৰ অবিহনে মজুৰি লাভ কৰিব লাগে। ৬ নং ধাৰাত মজুৰি সামগ্ৰীৰ ৰূপত নহয়, ধনৰ ৰূপত প্ৰদান কৰাৰ কথা কোৱা হৈছে। আইনখনত নিয়োগকৰ্তাই কৰ্মচাৰীক মজুৰি দিয়াৰ আগতে কেন্দ্ৰীয় বা ৰাজ্য চৰকাৰক দিবলগীয়া কৰৰ ধন কৰ্তন কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/dyn/travail/docs/625/Payment%20of%20Wages%20Act%201936.pdf|title=Payment of Wages Act 1936|access-date=21 January 2019}}</ref> ন্যূনতম মজুৰি আইন, ১৯৪৮ত ইয়াৰ অধীনত অহা বিভিন্ন অৰ্থনৈতিক খণ্ডৰ বাবে মজুৰিৰ হাৰ নিৰ্ধাৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। এই আইন সকলো শ্ৰমিকৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নাছিল। কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰক কামৰ ধৰণ আৰু স্থান অনুসৰি মজুৰি নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষমতা দিয়া হৈছিল। কেন্দ্ৰীয় ক্ষেত্ৰত দৈনিক মজুৰিৰ হাৰ ১৪৩ টকাৰপৰা ১,১২০ টকালৈকে আছিল।<ref>{{cite web|url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/minimum_wages_act_1948.pdf|title=Minimum Wages Act 1948|access-date=21 January 2019|archive-date=14 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114022840/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/minimum_wages_act_1948.pdf|url-status=dead|archivedate=14 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141114022840/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/minimum_wages_act_1948.pdf|deadurl=yes}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰসমূহৰ নিজা ন্যূনতম মজুৰিৰ তালিকা আছিল। গ্ৰেচুইটি প্ৰদান আইন, ১৯৭২ ১০ জন বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰযোজ্য হৈছিল। কৰ্মচাৰীয়ে চাকৰি ত্যাগ বা অৱসৰ লোৱাৰ সময়ত গ্ৰেচুইটি লাভ কৰিব পাৰে। ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতিটো সম্পূৰ্ণ সেৱা বছৰৰ বাবে ১৫ দিনৰ মজুৰিৰ সমান হাৰত গ্ৰেচুইটি প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল, সৰ্বাধিক ২০ লাখ টকা পৰ্যন্ত।<ref>{{cite web|url=http://www.legalissuesforngos.org/main/other/Gratuity%20Act.pdf|title=Payment of Gratuity Act, Gratuity Act 1972|access-date=21 January 2019|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305205459/http://www.legalissuesforngos.org/main/other/Gratuity%20Act.pdf|url-status=dead|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305205459/http://www.legalissuesforngos.org/main/other/Gratuity%20Act.pdf|deadurl=yes}}</ref> বোনাছ প্ৰদান আইন, ১৯৬৫ ২০ জনতকৈ অধিক লোক থকা উদ্যোগত প্ৰযোজ্য হৈছিল আৰু উৎপাদনশীলতাৰ ভিত্তিত লাভৰপৰা বোনাছ প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। ন্যূনতম বোনাছৰ হাৰ ৮.৩৩ শতাংশ আছিল।<ref>{{cite web|url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/payment_of_bonus_act_1965.pdf|title=Payment of Bonus Act 1965|access-date=21 January 2019|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021010045/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/payment_of_bonus_act_1965.pdf|url-status=dead|archivedate=21 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021010045/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/payment_of_bonus_act_1965.pdf|deadurl=yes}}</ref> সাপ্তাহিক বন্ধ আইন, ১৯৪২<ref>{{Cite web| title=Weekly holidays act | year=1942 | url=http://vikaspedia.in/social-welfare/unorganised-sector-1/weekly-holidays-act-1942 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150612072711/http://vikaspedia.in/social-welfare/unorganised-sector-1/weekly-holidays-act-1942 | archive-date=2015-06-12}}</ref> বিড়ি আৰু ছিগাৰেট শ্ৰমিক আইন, ১৯৬৬<ref>{{Cite web | url=http://labour.bih.nic.in/acts/beedi-and-cigar-workers-act-1966.pdf | title=The Beedi and Cigar Workers (conditions of employment) act | year=1966 | access-date=9 August 2018 | archive-date=21 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180921110557/http://labour.bih.nic.in/Acts/Beedi-and-Cigar-Workers-Act-1966.pdf | url-status=dead | archivedate=21 September 2018 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180921110557/http://labour.bih.nic.in/Acts/Beedi-and-Cigar-Workers-Act-1966.pdf | deadurl=yes }}</ref> আদিও ভাৰতীয় মজুৰি নিয়ন্ত্ৰণ আইনৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ===স্বাস্থ্য আৰু সুৰক্ষা=== শ্ৰমিক ক্ষতিপূৰণ আইন, ১৯২৩ অনুসৰি কৰ্মৰত অৱস্থাত আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা শ্ৰমিকক ক্ষতিপূৰণ দিব লাগে আৰু মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত নিৰ্ভৰশীল ব্যক্তিসকলক সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগে।<ref>{{cite web|url=http://pblabour.gov.in/pdf/forms_procedures/procedure07_workmens_compensation_act_1923.pdf|title=Workmen's Compensation Act 1923|access-date=21 January 2019|archive-date=10 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010180106/http://pblabour.gov.in/pdf/forms_procedures/procedure07_workmens_compensation_act_1923.pdf|url-status=dead|archivedate=10 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151010180106/http://pblabour.gov.in/pdf/forms_procedures/procedure07_workmens_compensation_act_1923.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Social Security in India|publisher=The Government of India|year=2010|url=http://labour.nic.in/annrep/annrep0304/english/chapter06.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131102706/http://labour.nic.in/annrep/annrep0304/english/chapter06.pdf|archive-date=31 January 2012|df=dmy-all}}</ref> * কাৰখানা আইন, ১৯৪৮, যিয়ে কাৰখানাৰ সুৰক্ষা সম্পৰ্কীয় পূৰ্বৰ আইনসমূহ একত্ৰিত কৰিছিল; ২০২০ চনত ইয়াক প্ৰতিষ্ঠাপন কৰা হয়। * [[বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতি সংহিতা, ২০২০]] * [[কৰ্মক্ষেত্ৰত মহিলাৰ যৌন নিৰ্যাতন (প্ৰতিৰোধ, নিষেধাজ্ঞা আৰু প্ৰতিকাৰ) আইন, ২০১৩]], যিয়ে কৰ্মক্ষেত্ৰত মহিলাৰ যৌন নিৰ্যাতনৰপৰা সুৰক্ষা আৰু অভিযোগ দাখিলৰ ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে। ===পেঞ্চন আৰু বীমা=== কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ বিধান আইন, ১৯৫২ (২০২০ চনত বাতিল)ৰ অধীনত ভাৰতৰ কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি সংগঠন গঠন কৰা হৈছিল। ই সংগঠিত খণ্ডৰ কৰ্মশক্তিৰ বৃদ্ধাৱস্থাৰ আৰ্থিক সুৰক্ষাৰ বাবে পেঞ্চন আৰু ভৱিষ্যনিধি ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে। এই ব্যৱস্থাত কৰ্মচাৰী আৰু নিয়োগকৰ্তাই মজুৰিৰ সাধাৰণতে ১০–১২ শতাংশ পৰ্যন্ত অৱদান আগবঢ়ায়। অৱসৰৰ পিছত কৰ্মচাৰীয়ে পেঞ্চন লাভ কৰিব পাৰে।<ref>[http://epfindia.nic.in/EPFAct1952.pdf Employees Provident Fund and Miscellaneous Provisions Act 1952] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021115053/http://epfindia.nic.in/EPFAct1952.pdf |date=21 October 2012 }}</ref> * [[ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় বৃদ্ধ পেঞ্চন আঁচনি]] * [[ৰাষ্ট্ৰীয় পেঞ্চন আঁচনি]] * [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা ভৱিষ্যনিধি]] কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা ব্যৱস্থাই স্বাস্থ্য আৰু সামাজিক সুৰক্ষা বীমা প্ৰদান কৰে। ইয়াক কৰ্মচাৰী ৰাজ্যিক বীমা আইন, ১৯৪৮ৰ অধীনত গঠন কৰা হৈছিল।<ref>See [http://www.esickar.gov.in/esi_act.pdf Employees' State Insurance Act 1948] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140521031602/http://www.esickar.gov.in/esi_act.pdf |date=21 May 2014 }}</ref> অসংগঠিত শ্ৰমিক সামাজিক সুৰক্ষা আইন, ২০০৮ (২০২০ চনত বাতিল)ৰ উদ্দেশ্য আছিল অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলৰ বাবে জীৱন আৰু অক্ষমতা সুবিধা, স্বাস্থ্য আৰু মাতৃত্বকালীন সুবিধা আৰু বৃদ্ধাৱস্থাৰ সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা। "অসংগঠিত শ্ৰমিক"ৰ ভিতৰত ঘৰতে কাম কৰা শ্ৰমিক, স্ব-নিয়োজিত শ্ৰমিক আৰু দৈনিক মজুৰিৰ শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। ৰাজ্য চৰকাৰে ৰাষ্ট্ৰীয় সামাজিক সুৰক্ষা ব'ৰ্ডৰ জৰিয়তে কল্যাণমূলক আঁচনি প্ৰস্তুত কৰাৰ কথা আছিল। মাতৃত্বকালীন সুবিধা আইন, ১৯৬১ (২০২০ চনত বাতিল) অনুসৰি কোনো প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰা মহিলাই প্ৰত্যাশিত প্ৰসৱৰ তাৰিখৰ আগৰ ১২ মাহত কমেও ৮০ দিন কাম কৰিলে মাতৃত্বকালীন সুবিধা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/maternity_benefit_act_1961.pdf|title=Maternity Benefit Act 1961|access-date=21 January 2019|archive-date=2 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130702035021/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/maternity_benefit_act_1961.pdf|url-status=dead|archivedate=2 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130702035021/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/maternity_benefit_act_1961.pdf|deadurl=yes}}</ref> ২০১৭ চনৰ ৩০ মাৰ্চত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰণৱ মুখাৰ্জী]]য়ে মাতৃত্বকালীন সুবিধা (সংশোধনী) আইন, ২০১৭ত অনুমোদন জনায়। এই আইনে মহিলা কৰ্মচাৰীৰ বাবে ২৬ সপ্তাহৰ বেতনসহ মাতৃত্বকালীন ছুটীৰ ব্যৱস্থা কৰে। কৰ্মচাৰী ভৱিষ্যনিধি আৰু বিবিধ বিধান আইন, ১৯৫২ (২০২০ চনত বাতিল)ৰ অধীনত কৰ্মচাৰীৰ অৱসৰৰ পিছৰ ভৱিষ্যৎ সুৰক্ষা বা কৰ্মচাৰীৰ অকাল মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ নিৰ্ভৰশীলসকলৰ বাবে বাধ্যতামূলক অৱদানমূলক ভৱিষ্যনিধিৰ ব্যৱস্থা আছিল। এই আইন সমগ্ৰ ভাৰতত প্ৰযোজ্য হৈছিল। * সূচী ১ত উল্লেখ কৰা যিকোনো উদ্যোগত কাম কৰা আৰু ২০ জন বা তাতকৈ অধিক ব্যক্তি নিয়োজিত থকা প্ৰতিটো কাৰখানা। * ২০ জন বা তাতকৈ অধিক ব্যক্তি নিয়োজিত থকা অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠান বা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অধিসূচনাযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা এনে প্ৰতিষ্ঠানৰ শ্ৰেণী। * কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অধিসূচনাযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা আন কোনো প্ৰতিষ্ঠান, তাত ২০ জনতকৈ কম লোক নিয়োজিত থাকিলেও। <ref>See [http://stacowiki.in/en/acts/st-central/provident-fund-pf/ The Employees' Provident Fund & Miscellaneous Provisions Act,1952] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611101153/http://stacowiki.in/en/acts/st-central/provident-fund-pf/ |date=11 June 2016 }}</ref> ===সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০=== [[সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০]]ত সামাজিক সুৰক্ষাৰ সৈতে জড়িত ৯খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইন একত্ৰিত কৰা হৈছে। ===ভাৰতৰ নতুন শ্ৰম আইন, ২০২৫=== ভাৰতৰ নতুন শ্ৰম আইন, ২০২৫ বুলিলে ভাৰত চৰকাৰে দেশৰ শ্ৰম আইন-ব্যৱস্থাক সৰল আৰু আধুনিকীকৰণৰ উদ্দেশ্যে প্ৰৱৰ্তন কৰা চাৰিখন একত্ৰিত শ্ৰম সংহিতাৰ ৰূপায়ণক বুজায়। এই সংহিতাসমূহে পূৰ্বৰ ২৯খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনক একত্ৰিত কৰি মজুৰি, ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক, সামাজিক সুৰক্ষা আৰু পেছাগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্মপৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। এই সংস্কাৰৰ অধীনত ভৱিষ্যনিধি, বীমা আৰু গ্ৰেচুইটিৰ দৰে বিধিবদ্ধ সুবিধা গিগ আৰু প্লেটফৰ্ম শ্ৰমিকলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছে, মজুৰিৰ সংজ্ঞা একে কৰা হৈছে আৰু আনুষ্ঠানিক নিয়োগৰ নথি-পত্ৰ বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে। এই আইনসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে নিয়ম-অনুসৰণ সহজ কৰা আৰু শ্ৰমিক কল্যাণ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে পৰিৱৰ্তনশীল নিয়োগ ব্যৱস্থাত অৰ্থনৈতিক নমনীয়তা আৰু শ্ৰমিক সুৰক্ষাৰ মাজত ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰা।<ref>{{cite web |title=India’s New Labour Laws 2025 |url=https://beyoutifullife.in/indias-new-labour-laws-2025/ |access-date=18 December 2025 |website=beyoutifullife.in}}</ref> ==কৰ্মক্ষেত্ৰত অংশগ্ৰহণ== ===শ্ৰমিক সংঘ=== [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ৰ ১৯(১)(গ) অনুচ্ছেদে সকলো ব্যক্তিক "সংঘ বা সংস্থা গঠন" কৰাৰ বলবৎযোগ্য অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। শ্ৰমিক সংঘ আইন, ১৯২৬ত শ্ৰমিক সংঘৰ পৰিচালনা আৰু সাধাৰণ অধিকাৰৰ সৈতে জড়িত নিয়মসমূহ আছিল।<ref>[http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/trade_unions_act_1926.pdf Trade Unions Act 1926] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150421055739/http://pblabour.gov.in/pdf/acts_rules/trade_unions_act_1926.pdf |date=21 April 2015 }}</ref> ইয়াক [[ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০]]ৰদ্বাৰা বাতিল কৰা হৈছে। ===পৰিচালনা সমিতিত শ্ৰমিকৰ প্ৰতিনিধিত্ব=== [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ বহু নেতাই (যেনে [[মহাত্মা গান্ধী]]) বিশ্বাস কৰিছিল যে শ্বেয়াৰধাৰী বা অন্যান্য সম্পত্তিৰ মালিকৰ দৰে শ্ৰমিকৰো উদ্যোগ পৰিচালনাত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ অধিকাৰ আছে।<ref>As Gandhi said, "my advice to the employers would be that they should willingly regard the workers as the real owners of the concerns which they fancy they have created" in 'Harijan' (31 March 1946) reproduced in R Iyer (ed), ''The Moral and Political Writing of Mahatma Gandhi'' (1987) vol 3, 197-199</ref> ১৯৭৬ চনত ভাৰতৰ সংবিধানৰ বিয়াল্লিছতম সংশোধনৰ জৰিয়তে সংযোজিত ৪৩ক অনুচ্ছেদে ৰাষ্ট্ৰই "উদ্যোগ পৰিচালনাত শ্ৰমিকৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত" কৰিবলৈ আইন প্ৰণয়ন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰে।<ref name="ReferenceA"/> কিন্তু সংবিধানৰ চতুৰ্থ ভাগৰ অন্যান্য নিৰ্দেশাত্মক নীতিৰ দৰে এই অনুচ্ছেদ প্ৰত্যক্ষভাৱে বলবৎযোগ্য নহয়; ইয়াৰ জৰিয়তে ৰাজ্যৰ অংগসমূহৰ ওপৰত আইন প্ৰণয়নৰ জৰিয়তে এই নীতিসমূহ ৰূপায়ণ কৰাৰ দায়িত্ব আৰোপ কৰা হয়। ১৯৭৮ চনত সাচাৰ প্ৰতিৱেদনত কোম্পানীৰ পৰিচালনা সমিতিত শ্ৰমিকক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে আইন প্ৰণয়নৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। অৱশ্যে সেই সময়লৈকে ইয়াৰ ৰূপায়ণ হোৱা নাছিল।<ref>Ministry of Law, Justice and Company Affairs, ''[http://reports.mca.gov.in/Reports/30-Rajindar%20Sacher%20committee%20report%20of%20the%20High-powered%20expert%20committee%20on%20Companies%20&%20MRTP%20Acts,%201978.pdf Report of the High-Powered Expert Committee on Companies and Maintenance of Restrictive Trade Practices Acts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803223026/http://reports.mca.gov.in/Reports/30-Rajindar%20Sacher%20committee%20report%20of%20the%20High-powered%20expert%20committee%20on%20Companies%20%26%20MRTP%20Acts%2C%201978.pdf |date=3 August 2016 }}'' (1978)</ref> ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭ৰ ৩ নং ধাৰাত যৌথ কৰ্ম পৰিষদত অংশগ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজত সুসম্পৰ্ক বজাই ৰখা আৰু উভয়পক্ষৰ সাধাৰণ স্বাৰ্থ বা উদ্বেগৰ বিষয়সমূহ আলোচনা কৰা।<ref>1983 AIR 75, 1983 SCR (1) 9. Noted by J Cottrell, 'Indian Judicial Activism, the Company and the Worker: A Note on National Textile Workers Union v Ramakrishnan' (1990) 39(2) The International and Comparative Law Quarterly 433</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় বস্ত্ৰ শ্ৰমিক সংঘ বনাম ৰামকৃষ্ণন গোচৰত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে কোম্পানী বন্ধ কৰাৰ আবেদনত কৰ্মচাৰীৰ স্বাৰ্থ প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ মত প্ৰকাশৰ অধিকাৰ আছে। এই বিধান [[কোম্পানী আইন, ১৯৫৬]]ৰ ৩৯৮ নং ধাৰাৰ অধীনতো প্ৰযোজ্য আছিল। এই আইনখনকো ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০ৰ জৰিয়তে বাতিল কৰা হৈছে। ''এক্সেল ৱেয়াৰ বনাম ভাৰত সংঘ'' আন এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ। ===সমূহীয়া কাৰ্যকলাপ=== ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭ত লক-আউট, কামৰপৰা সাময়িক অব্যাহতি, কৰ্মী ছাটাই আদি ঔদ্যোগিক বিবাদ নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা আছিল। ইয়াত শ্ৰমিক বিবাদৰ মীমাংসা আৰু বিচাৰৰ বাবে আইনী প্ৰক্ৰিয়াসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। ভাৰতৰ অসামৰিক সেৱাৰ মৌলিক নিয়মৰ ১৭ক অনুসৰি অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতিৰ ফলত কিছুমান ক্ষেত্ৰত সেৱাত বাধা বা বিচ্ছেদ হোৱা বুলি গণ্য কৰিব পাৰি। ঔদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰা কৰ্মচাৰীয়ে ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭ বা সেই সময়ত বলবৎ থকা আন কোনো আইনৰ অধীনত অবৈধ ঘোষণা কৰা ধৰ্মঘটত অংশ ল'লে এই বিধান প্ৰযোজ্য হয়। অন্যান্য কৰ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্তৃপক্ষৰ অনুমতি বা সন্তোষজনক কাৰণ অবিহনে ধৰ্মঘট বা সমূহীয়া কাৰ্যকলাপৰ ফলত অনুমতিবিহীন অনুপস্থিতি হ'লেও এই বিধান প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে।<ref>Fundamental Rules, Government of India</ref> ===ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০=== {{Main|ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০}} [[ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০]]ত শ্ৰমিক সংঘ, ঔদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠান বা উদ্যোগত নিয়োগৰ চৰ্ত আৰু ঔদ্যোগিক বিবাদৰ অনুসন্ধান আৰু নিষ্পত্তিৰ সৈতে জড়িত আইনসমূহ একত্ৰিত আৰু সংশোধন কৰা হৈছে। এই সংহিতাই ওপৰত উল্লেখ কৰা তিনিখন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইন একত্ৰিত আৰু সৰল কৰিছে। ==সমতা== ১৪ নং অনুচ্ছেদত সকলো ব্যক্তি আইনৰ দৃষ্টিত সমান বুলি কোৱা হৈছে। ১৫ নং অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰই নাগৰিকৰ মাজত বৈষম্য নকৰাৰ কথা কোৱা হৈছে আৰু ১৬ নং অনুচ্ছেদত ৰাষ্ট্ৰৰ অধীনত নিয়োগ বা পদ লাভৰ ক্ষেত্ৰত সুযোগৰ সমতাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। ২৩ নং অনুচ্ছেদে মানৱ সৰবৰাহ আৰু বাধ্যতামূলক শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰিছে আৰু ২৪ নং অনুচ্ছেদে ১৪ বছৰৰ তলৰ শিশুক কাৰখানা, খনি বা অন্য কোনো বিপজ্জনক নিয়োগত কাম কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে। ===লিংগভিত্তিক বৈষম্য=== সংবিধানৰ ৩৯(ঘ) অনুচ্ছেদত পুৰুষ আৰু মহিলাই সমান কামৰ বাবে সমান মজুৰি লাভ কৰিব লাগে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সমান পাৰিশ্ৰমিক আইন, ১৯৭৬ৰ জৰিয়তে এই নীতি আইনত ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। *''ৰন্ধীৰ সিং বনাম ভাৰত সংঘ'' গোচৰত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে "সমান কামৰ বাবে সমান মজুৰি" নীতিক সাংবিধানিক লক্ষ্য হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল আৰু সংবিধানৰ ৩২ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত সাংবিধানিক প্ৰতিকাৰৰ জৰিয়তে ইয়াক বলবৎ কৰিব পৰা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল। *''অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ ৰাজ্য বনাম জি. শ্ৰীনিবাস ৰাও'' গোচৰত আদালতে কৈছিল যে সমান কামৰ বাবে সমান মজুৰিৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে একে শ্ৰেণীৰ সকলো সদস্যই জ্যেষ্ঠতা, নিয়োগৰ উৎস, শিক্ষাগত অৰ্হতা আৰু সেৱাৰ অন্যান্য বৈশিষ্ট্যৰ পাৰ্থক্য নকৰাকৈ একে মজুৰি লাভ কৰিব লাগিব। *''মধ্যপ্ৰদেশ ৰাজ্য বনাম প্ৰমোদ বাৰাটিয়া'' গোচৰত আদালতে কৈছিল যে একে পৰিস্থিতিত সম্পাদিত কামৰ দক্ষতা, প্ৰচেষ্টা আৰু দায়িত্বৰ সাদৃশ্যৰ ওপৰত তুলনা কেন্দ্ৰিত হ'ব লাগে। *''মেকিনন মেকেঞ্জি এণ্ড কোম্পানী বনাম অড্ৰে ডি'কোষ্টা'' গোচৰত কৰ্তব্যসমূহ সাদৃশ্যপূৰ্ণ নে নহয় নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ বিস্তৃত দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰিব লাগে বুলি কোৱা হৈছিল। ===যৌন অভিমুখ আৰু লিংগ পৰিচয়=== [[ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ ব্যক্তি (অধিকাৰ সুৰক্ষা) আইন, ২০১৯]]ত লিংগ পৰিচয়ৰ ভিত্তিত নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন ন্যায়িক মেণ্ডামাছ ৰিটৰ জৰিয়তে নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত যৌন অভিমুখৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। *''[[নৱতেজ সিং জোহৰ বনাম ভাৰত চৰকাৰ]]'' গোচৰত যৌন অভিমুখক গোপনীয়তাৰ অধিকাৰৰ অন্তৰ্গত সুৰক্ষিত অধিকাৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয় আৰু ভাৰতীয় সংবিধানৰ ১৫ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত এলজিবিটি অধিকাৰ সুৰক্ষিত বুলি কোৱা হয়। *''প্ৰমোদ কুমাৰ শৰ্মা বনাম উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্য'' গোচৰত যৌন অভিমুখৰ ভিত্তিত বৈষম্য আৰু চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্ত কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news | url=https://www.indiatoday.in/india/story/homosexuality-not-a-ground-to-sack-employee-allahabad-high-court-1767795-2021-02-10 | title=Homosexuality not a ground to sack employee, rules Allahabad High Court | publisher=India Today | first=Abhishek | last=Mishra | date=10 February 2021 | accessdate=30 May 2021 }}</ref> ===জাতিভিত্তিক বৈষম্য=== অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতি (অত্যাচাৰ প্ৰতিৰোধ) আইন, ১৯৮৯ত জাতিৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত নিয়োগ, বৃত্তি আৰু ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্যও অন্তৰ্ভুক্ত। এই আইনক কেতিয়াবা "বিশ্বৰ অন্যতম শক্তিশালী বৈষম্যবিৰোধী আইন" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/openindia/indian-supreme-court-curbs-one-of-world-s-most-powerful-anti-discrimination-/|title=Indian Supreme Court curbs one of the world's most powerful anti-discrimination laws}}</ref> ===প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক=== *আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক আইন, ১৯৭৯, এতিয়া [[বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতি সংহিতা, ২০২০]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্থাপিত হৈছে। ===দুৰ্বল শ্ৰমিক গোট=== বন্ধকী শ্ৰম প্ৰথা (বিলুপ্তি) আইন, ১৯৭৬ৰ জৰিয়তে বন্ধকী শ্ৰম বিলুপ্ত কৰা হৈছিল। তথাপি বিভিন্ন অনুমান অনুসৰি ভাৰতত ২০ লাখৰপৰা ৫০ লাখলৈকে শ্ৰমিক এতিয়াও ঋণবন্ধকী শ্ৰমৰ সৈতে জড়িত।<ref>RS Srivastava, 'Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern' (2005) [https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/ Cornell University Working Paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024125628/https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/ |date=2020-10-24 }}</ref> ভাৰতত সংবিধানৰ ২৪ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি কাৰখানা, খনি আৰু বিপজ্জনক নিয়োগত শিশুশ্ৰম নিষিদ্ধ। ২১ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰই ১৪ বছৰ বয়সলৈকে শিশুক বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।<ref>[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]], "National Legislation and Policies Against Child Labour in India" ([http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm 2011] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809084340/http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm |date=9 August 2012 }})</ref> অৱশ্যে বাস্তৱত এই আইনসমূহৰ যথাযথ ৰূপায়ণ হোৱা নাই। [[কিশোৰ ন্যায় (শিশুৰ যত্ন আৰু সুৰক্ষা) আইন, ২০০০]] আৰু [[শিশুশ্ৰম (নিষেধ আৰু বিলুপ্তি) আইন, ১৯৮৬]] এই বিষয়ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আইন। ==চাকৰিৰ সুৰক্ষা== ===ন্যায়সংগত বৰ্খাস্তকৰণ=== ভাৰতৰ বিতৰ্কিত শ্ৰম আইনসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭ত বৰ্খাস্ত কৰাৰ পদ্ধতি সম্পৰ্কীয় বিধানসমূহ। এবছৰতকৈ অধিক সময় নিয়োজিত থকা কোনো শ্ৰমিকক উপযুক্ত চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ অনুমতি অবিহনে বৰ্খাস্ত কৰিব নোৱাৰিছিল।<ref>[http://www.oecd.org/els/emp/India.pdf India Labour Regulations] OECD</ref> বৰ্খাস্ত কৰাৰ পূৰ্বে বৈধ কাৰণ দেখুৱাব লাগিছিল আৰু চৰকাৰী অনুমতি লাভৰ বাবে কমেও দুমাহ অপেক্ষা কৰিব লাগিছিল। স্থায়ী শ্ৰমিকক কেৱল প্ৰমাণিত অসদাচৰণ বা অভ্যাসগত অনুপস্থিতিৰ বাবে চাকৰিৰপৰা আঁতৰাব পাৰিছিল।<ref name="sharma">{{cite web|author=Parul Sharma|date=February 2007|title=Split Legal Regime in India's Labour Laws|url=https://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010005523/http://ncib.in/pdf/ncib_pdf/Labour%20Act.pdf|url-status=dead|archive-date=10 October 2015|access-date=|website=}}</ref> ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন (১৯৪৭) অনুসৰি ১০০ জনতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা কোম্পানীয়ে কৰ্মচাৰীক বৰ্খাস্ত বা প্ৰতিষ্ঠান বন্ধ কৰাৰ পূৰ্বে চৰকাৰৰ অনুমতি ল'ব লাগিছিল।<ref name="gupta">{{cite web|url=http://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090226070930/http://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|url-status=dead|archive-date=26 February 2009|title=How wrong has the Indian Left been about economic reforms?|author=Aditya Gupta|access-date=20 February 2009|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053408/https://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|deadurl=yes}}</ref> বাস্তৱত বৰ্খাস্ত কৰাৰ অনুমতি খুব কমেই দিয়া হৈছিল।<ref name="gupta"/> কাৰখানা বন্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো, অৰ্থনৈতিক কাৰণত কাৰখানা লোকচানত চলি থাকিলেও, চৰকাৰৰ অনুমতি লোৱাৰ প্ৰয়োজন আছিল। চৰকাৰে কাৰখানা বন্ধ কৰাৰ অনুমতি দিব বা অস্বীকাৰ কৰিব পাৰিছিল।<ref>Basu et al, [http://siteresources.worldbank.org/INTDECSHRSMA/Resources/india.pdf Retrenchment, Labor Laws and Government Policy: An Analysis with Special Reference to India], The World Bank</ref> বৰ্খাস্ত হোৱা শ্ৰমিকৰ আপীল কৰাৰ অধিকাৰ আছিল, চৰকাৰে বৰ্খাস্ত কৰাৰ অনুমতি দিলেও। ভাৰতীয় শ্ৰম বিধানত বিবাদ নিষ্পত্তিৰ বাবে মীমাংসা বিষয়া, মীমাংসা ব'ৰ্ড, অনুসন্ধান আদালত, শ্ৰম আদালত, ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঔদ্যোগিক ন্যায়াধিকৰণ আদি কেইবাটাও আপীল আৰু বিচাৰ কৰ্তৃপক্ষৰ ব্যৱস্থা আছিল।<ref>Lalit Bhasin, [http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/apcity/unpan029043.pdf Labour and Employment Laws of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054424/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/apcity/unpan029043.pdf |date=4 March 2016 }} United Nations</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহ জটিল আছিল। এই শ্ৰম সম্পৰ্কীয় আপীল আৰু বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত গোচৰ সংশ্লিষ্ট উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু শেষত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]লৈ যাব পাৰিছিল। *''ভাৰত ফৰ্জ কোম্পানী লিমিটেড বনাম উত্তম মনোহৰ নাকাতে'' [২০০৫]<ref> [http://www.liiofindia.org/in/cases/cen/INSC/2005/45.html INSC 45] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224163037/http://www.liiofindia.org/in/cases/cen/INSC/2005/45.html |date=2021-02-24 }}</ref>, ১৯৮৩ চনত চতুৰ্থবাৰৰ বাবে কৰ্মক্ষেত্ৰত শুই থকা এজন শ্ৰমিকৰ বিৰুদ্ধে ভাৰত ফৰ্জে শাস্তিমূলক ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰিছিল। পাঁচ মাহৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ পিছত শ্ৰমিকজন দোষী সাব্যস্ত হৈ চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্ত হয়। তেওঁ শ্ৰম আদালতত আপীল কৰি বৰ্খাস্তকৰণ অন্যায় বুলি দাবী কৰে। শ্ৰম আদালতে তেওঁৰ পক্ষত ৰায় দি পুনৰ চাকৰিত নিযুক্তি আৰু ৫০ শতাংশ বকেয়া মজুৰি দিয়াৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। গোচৰটো বিভিন্ন আপীলৰ মাজেৰে ভাৰতীয় ন্যায়ব্যৱস্থাৰ উচ্চতম স্তৰলৈ যায়। ২২ বছৰৰ পাছত ২০০৫ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বৰ্খাস্তকৰণ বহাল ৰাখে।<ref>Financial Times, [http://www.financialexpress.com/news/sleepy-system/124536 Sleepy System], 21 January 2005</ref><ref>Supreme Court of India, [http://indiankanoon.org/doc/763806/ Bharat Forge Co. Ltd vs Uttam Manohar Nakate on 18 January 2005], CASE NO.: Appeal (civil) 4399 of 2002</ref> ===কৰ্মী ছাটাই=== কামৰপৰা সাময়িক অব্যাহতি বা কৰ্মী ছাটাইৰ ক্ষতিপূৰণ হিচাপে প্ৰতিটো সম্পূৰ্ণ নিৰৱচ্ছিন্ন সেৱা বছৰৰ বাবে ১৫ দিনৰ গড় মজুৰিৰ সমান ধন দিব লাগিছিল। কোনো কৰ্মচাৰীয়ে চাৰি বছৰ কাম কৰাৰ পাছত চৰকাৰী অনুমতি আৰু প্ৰয়োজনীয় প্ৰক্ৰিয়াৰ অধীনত ছাটাই কৰা হ'লে, ছাটাইৰ পূৰ্বে বিভিন্ন জাননী আৰু অন্যান্য বিধি অনুসৰণ কৰাৰ উপৰি কমেও ৬০ দিনৰ মজুৰিৰ সমান সুবিধা লাভ কৰিব লাগিছিল। ===পূৰ্ণ নিয়োগ=== উদ্যোগ (নিয়ন্ত্ৰণ আৰু উন্নয়ন) আইন, ১৯৫১ৰ প্ৰথম অনুসূচীত উল্লেখ কৰা উৎপাদন উদ্যোগসমূহক ৰাজ্য চৰকাৰৰ আইনৰ উপৰি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সাধাৰণ নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। এই আইনখনত ৬০০ৰো অধিক সামগ্ৰী কেৱল ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগত উৎপাদনৰ বাবে সংৰক্ষিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে এই উদ্যোগসমূহত কোনে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰিব আৰু প্ৰতিটো কোম্পানীত কিমান শ্ৰমিক থাকিব পাৰিব সেইটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল। এই তালিকাত ১৯৫০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি আৰু উদ্যোগিক সামগ্ৰী, যেনে লোহা আৰু তীখাৰ সামগ্ৰী, ইন্ধনৰ উপজাত সামগ্ৰী, মটৰ, বিভিন্ন যন্ত্ৰ, যন্ত্ৰ-পাতি, চিৰামিক আৰু বৈজ্ঞানিক সঁজুলি আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>[http://www.nac.nic.in/pdf/child_labour.pdf Industries (Development and Regulation) Act 1951] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119084332/http://www.nac.nic.in/pdf/child_labour.pdf |date=19 January 2012 }}</ref> ==ৰাজ্যিক আইন== ভাৰতৰ প্ৰতিখন ৰাজ্যতে কিছুমান পৰিস্থিতিত বিশেষ শ্ৰম বিধান থাকিব পাৰে। প্ৰতিখন ৰাজ্যই কেন্দ্ৰীয় আইনৰ অধীনত নিজা নিয়ম প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। এই নিয়মসমূহ ৰাজ্যভেদে যথেষ্ট পৃথক হ'ব পাৰে। প্ৰ-পত্ৰ আৰু প্ৰক্ৰিয়াও ৰাজ্যভেদে বেলেগ হয়। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এই বহুতো ৰাজ্যিক আৰু কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনক চাৰিখন শ্ৰম সংহিতাত সৰল আৰু একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া গ্ৰহণ কৰিছিল। এই চাৰিখন হৈছে—১. মজুৰি, ২. সামাজিক সুৰক্ষা আৰু কল্যাণ, ৩. ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক আৰু ৪. পেছাগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্মপৰিস্থিতি।[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/44-labour-laws-to-be-amalgamated-into-4-codes/article7762305.ece] ===গুজৰাট=== ২০০৪ চনত গুজৰাট চৰকাৰে বিশেষ ৰপ্তানি অঞ্চলত অধিক শ্ৰম বজাৰৰ নমনীয়তা প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যে ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন সংশোধন কৰিছিল। এই বিধান অনুসৰি বিশেষ ৰপ্তানি অঞ্চলৰ ভিতৰত থকা কোম্পানীয়ে চৰকাৰৰ অনুমতি অবিহনে অতিৰিক্ত শ্ৰমিক ছাটাই কৰিব পাৰিছিল, যদিহে আনুষ্ঠানিক জাননী আৰু চাকৰি শেষ কৰাৰ ক্ষতিপূৰণ প্ৰদান কৰা হয়।<ref name=bt2014>[http://businesstoday.intoday.in/story/goldman-sachs-says-reforms-to-create-110-mn-jobs-for-economy-in-10-yrs/1/204721.html Goldman Sachs says reforms to create 110 mn jobs for economy in 10 yrs] Business Today, March 2014</ref> ===পশ্চিমবংগ=== পশ্চিমবংগ চৰকাৰে শ্ৰম আইন সংশোধন কৰি লোকচানত চলি থকা কাৰখানা বন্ধ কৰাটো অতি কঠিন কৰি তুলিছিল।<ref name=bt2014/> [[পশ্চিমবংগ]]ৰ এই বিধান ৰাজ্যখনৰ ৭০ জন বা তাতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা কোম্পানীৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হৈছিল।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Goldman-thumbs-up-for-Gujarat-model/articleshow/32878950.cms Goldman Thumbs Up for Gujarat Model] The Times of India</ref> ==আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তুলনা== তলৰ তালিকাখনে ২০২২ চনৰ তথ্যৰ ভিত্তিত ভাৰতৰ শ্ৰম আইনক [[চীন]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ শ্ৰম আইনৰ সৈতে তুলনা কৰিছে। {| class="wikitable sortable" |+'''শ্ৰম আইনত আপেক্ষিক নিয়ম আৰু কঠোৰতা'''<ref>{{cite web|title=Employing Workers - 2011 data (based on input from ILO, OECD, local governments and private employers)|publisher=The World Bank|year=2012|url=http://www.doingbusiness.org/data/exploretopics/employing-workers}}</ref> |- ! আইনৰদ্বাৰা প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা !! {{flag|ভাৰত}} !! {{flag|চীন}} !! {{flag|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}} |- | [[ন্যূনতম মজুৰি]] (আমেৰিকান ডলাৰ/মাহ) || '''১২,৫০০ ভাৰতীয় টকা''' /মাহ<ref>{{cite web |title=Revised VDA (Minimum Wages) wef 01 April 2022 Chief Labour Commissione |url=https://clc.gov.in/clc/node/690 |website=clc.gov.in |access-date=9 September 2022}}</ref> || ১৮২.৫ || '''১২৪২.৬''' |- | মানক কৰ্মদিন || '''৮ ঘণ্টা''' || ৮ ঘণ্টা || ৮ ঘণ্টা |- | কৰ্মৰ মাজত ন্যূনতম বিশ্ৰাম || '''প্ৰতি ৬ ঘণ্টাত ১ ঘণ্টা''' || নাই || নাই |- | সৰ্বাধিক [[অতিৰিক্ত সময়ৰ কাম]] || ১২৫ ঘণ্টা/বছৰ {{Attribution needed|date=January 2016}} || '''৪৩২ ঘণ্টা/বছৰ'''<ref>{{cite web|url=http://www.fairlabor.org/blog/entry/fair-labor-association-secures-commitment-limit-workers-hours-protect-pay-apples-largest-supplier|title=Fair Labor Association Secures Commitment to Limit Workers Hours, Protect Pay at Apple's Largest Supplier - Fair Labor Association|website=[www.fairlabor.org|access-date=21](http://www.fairlabor.org|access-date=21) January 2019}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || নাই |- | অতিৰিক্ত সময়ৰ কামৰ বাবে অতিৰিক্ত মজুৰি || '''১০০%''' || ৫০% || নাই |- | কাৰখানা বন্ধ বা [[কামৰপৰা সাময়িক অব্যাহতি|অতিৰিক্ত শ্ৰমিক ছাঁটাই]]ৰ বাবে বৰ্খাস্তকৰণ || '''হয়, স্থানীয় শ্ৰম বিভাগৰ অনুমোদন লাগিছিল''' || হয়, চৰকাৰৰ অনুমতি অবিহনে || হয়, চৰকাৰৰ অনুমতি অবিহনে |- | ১জন ব্যক্তিক [[চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্তকৰণ|বৰ্খাস্ত]] কৰিবলৈ চৰকাৰী অনুমতি || '''হয়''' || নাই || নাই |- | ৯জন ব্যক্তিক [[চাকৰিৰপৰা বৰ্খাস্তকৰণ|বৰ্খাস্ত]] কৰিবলৈ চৰকাৰী অনুমতি || '''হয়''' || নাই || নাই |- | অতিৰিক্ত শ্ৰমিক ছাটাইৰ বাবে চৰকাৰী অনুমতি || '''হয়'''<ref name=hamilton>{{cite web|title=Labor regulation, economic complexity, and the China-India gap|author=Gordon, Li, Xu|date=12 August 2010|publisher=Hamilton University|url=http://academics.hamilton.edu/economics/Home/xu_colgate_paper.pdf}}</ref><ref name=yale>{{cite web|title=Firing costs and flexibility:evidence from firms employment responses to economic shocks|author=Adhvaryu, Chari and Sharma|date=December 2009|publisher=Yale University|url=http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511121431/http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|archive-date=11 May 2013|df=dmy-all|access-date=2 September 2026|archivedate=11 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511121431/http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|deadurl=yes}}</ref> || প্ৰযোজ্য নহয় || প্ৰযোজ্য নহয় |- | বৰ্খাস্তকৰণৰ নিয়ম নিয়ন্ত্ৰিত || '''হয়''' || '''হয়''' || নহয় |} ভাৰতৰ শ্ৰম আইন সংস্কাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে বুলি বহু পৰ্যবেক্ষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.bhatkallys.com/news/news.asp?aid=1693|title=IMF calls for urgent reform in Indian labour laws|access-date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20070806190315/http://www.bhatkallys.com/news/news.asp?aid=1693|archive-date=6 August 2007|url-status=dead|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053413/http://www.bhatkallys.com/news/news.asp?aid=1693|deadurl=yes}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/INTDECSHRSMA/Resources/india.pdf|title=Retrenchment, Labor Laws and Government Policy: An Analysis with Special Reference to India|author1=Kaushik Basu |author2=Gary S. Fields |author3=Shub Debgupta |publisher=World Bank}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://atlmri.googlepages.com/RCD_MILI.pdf|title=Contemporary Issues on Labour Law Reform in India|author=R. C. Datta / Milly Sil|access-date=20 February 2009|archive-date=26 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226070930/http://atlmri.googlepages.com/RCD_MILI.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="oecd">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf |title=Economic survey of India 2007: Policy Brief |publisher=[[অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা আৰু উন্নয়ন সংস্থা]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606112149/http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf |archive-date=6 June 2011 }}</ref> <ref name="indialabourlawbbc">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4103554.stm|title=Why India needs labour law reform|publisher=BBC|first=Kaushik|last=Basu|date=27 June 2005}}</ref><ref name="wboverview"/> <ref name="elephant">{{cite news|url=http://www.economist.com/specialreports/displayStory.cfm?story_id=12749735|title=A special report on India: An elephant, not a tiger|date=11 December 2008|newspaper=The Economist}}</ref> <ref name="gupta"/><ref name="indiamodel">{{cite web|url=http://www.foreignaffairs.org/20060701faessay85401-p0/gurcharan-das/the-india-model.html |title=The India Model |author=Gurcharan Das |publisher=Foreign Affairs |date=July–August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307101534/http://www.foreignaffairs.org/20060701faessay85401-p0/gurcharan-das/the-india-model.html |archive-date=7 March 2009 |df=dmy-all }}</ref> এই আইনসমূহে আনুষ্ঠানিক উৎপাদন খণ্ডৰ বিকাশত বাধা সৃষ্টি কৰা বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="wboverview"/> [[বিশ্ব বেংক]]ৰ ২০০৮ চনৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ব্যাপক সংস্কাৰ প্ৰয়োজনীয় আছিল। প্ৰতিৱেদনৰ সাৰাংশত কোৱা হৈছিল— {{Cquote|ভাৰতৰ শ্ৰম নিয়মসমূহ বিশ্বৰ অন্যতম কঠোৰ আৰু জটিল নিয়মৰ ভিতৰত পৰে আৰু যিবোৰ ক্ষেত্ৰত এই আইনসমূহ সৰ্বাধিক প্ৰযোজ্য, সেই আনুষ্ঠানিক উৎপাদন খণ্ডৰ বিকাশত ই বাধা সৃষ্টি কৰিছে। অধিক সুসংগঠিত শ্ৰম নিয়মে অধিক শ্ৰম-নিৰ্ভৰ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে আৰু নিবনুৱা লাখ লাখ লোকৰ লগতে নিম্নমানৰ চাকৰিত আবদ্ধ লোকসকলৰ বাবে নতুন কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰিব পাৰে। দেশৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ গতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি পৰৱৰ্তী দশকত কৰ্মশক্তিত যোগদান কৰিবলগীয়া প্ৰায় ৮ কোটি নতুন লোকৰ চাকৰিৰ সম্ভাৱনা উন্নত কৰাৰ সুযোগ হেৰুৱাব নালাগে।<ref>[[বিশ্ব বেংক]], ''India Country Overview 2008''</ref>}} ২০০৫ চনত প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] নতুন শ্ৰম আইন প্ৰয়োজন বুলি কৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/12/10/stories/2005121011760100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20051211064947/http://www.hindu.com/2005/12/10/stories/2005121011760100.htm|url-status=dead|archive-date=11 December 2005|title=New labour laws needed, says Manmohan|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|date=10 December 2005|access-date=2 September 2026|archivedate=11 December 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051211064947/http://www.hindu.com/2005/12/10/stories/2005121011760100.htm|deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে তেতিয়া কোনো ব্যাপক শ্ৰম আইন সংস্কাৰ কৰা হোৱা নাছিল। উত্তম নাকাতে গোচৰত বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ে কাৰখানাৰ মজিয়াত বাৰে বাৰে শুই থকা এজন কৰ্মচাৰীক বৰ্খাস্ত কৰাটো অবৈধ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছিল। পিছত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই সিদ্ধান্ত বাতিল কৰে। এই আইনী প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হ'বলৈ প্ৰায় দুটা দশক সময় লাগিছিল। ২০০৮ চনত বিশ্ব বেংকে ভাৰতীয় শ্ৰম বিধানৰ জটিলতা, আধুনিকীকৰণৰ অভাৱ আৰু নমনীয়তাৰ সীমাবদ্ধতাৰ সমালোচনা কৰিছিল।<ref name="wboverview">{{cite web|url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html|title=India Country Overview 2008|year=2008|publisher=World Bank|access-date=20 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522115104/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html|archive-date=22 May 2011|url-status=dead}}</ref> ==টোকা== {{Reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Refbegin|30em}} ; প্ৰবন্ধ *{{cite journal|doi=10.1016/0305-750X(94)00106-9|title=Of networks and markets: The rise and rise of a South Indian town, the example of Tiruppur's cotton knitwear industry|url=https://archive.org/details/sim_world-development_1995-01_23_1/page/43|journal=World Development|volume=23|pages=43–56|year=1995|last1=Cawthorne|first1=Pamela M.}} *{{cite journal|url=http://jir.sagepub.com/cgi/content/short/51/3/395 |title=The Indian Industrial Relations System: Struggling to Address the Dynamics of a Globalizing Economy|journal=Journal of Industrial Relations|volume=51|issue=3|pages=395–410|doi=10.1177/0022185609104305|year=2009|last1=Hill|first1=Elizabeth|s2cid=153523123|url-access=subscription}} *S Routh, 'Forms of Solidarity for Informal Workers in India: Lessons for the Future?' (2013) LLRN Working Paper ; গ্ৰন্থ *CK Johri, ''Labour law in India'' (2012) KNS1220 J71 *S Routh, ''Enhancing Capabilities through Labour Law: Informal Workers in India'' (2014) *{{cite book|title=P. L. Malik's Industrial Law (Covering Labour Law in India) (2 Volumes with Free CD-ROM)|publisher=Eastern Book Company|isbn=978-9-351-45180-8|pages=1–3656|edition=2015}} *{{cite book|title=Labour Laws - A Primer|year=2011|publisher=Eastern Book Company|isbn=978-9-350-28143-7|pages=1–224|edition=2011}} *{{cite book|title=Issues in Law and Public Policy on Contract Labour in India: Comparative Insights from China|author=Kumar, P. and Singh, J.|isbn=978-9-811-08444-7|year=2018|publisher=[[স্প্ৰিংগাৰ নেচাৰ|Springer Singapore]]}} *{{cite book|title=Human Rights and Law: Bonded Labour in India|author=Tiwari, R.K.|isbn=978-8-175-96746-5| lccn=2011321990|year=2011|publisher=Foundation Books}} *{{cite book|title=Reforming the Labour Market|author=Debroy, B. and Kaushik, P.D.|isbn=978-8-171-88441-4|lccn=2005317668|year=2005| publisher=Academic Foundation in collaboration with Friedrich Naumann Stiftung and Rajiv Gandhi Institute for Contemporary Studies}} *{{cite book|title=Critical Perspectives on Work and Employment in Globalizing India|author=Noronha, E. and D'Cruz, P.|isbn=978-9-811-03491-6|year=2017|publisher=Springer Singapore}} *{{cite book|title=Labour Law in India|author=Johri, C.K.|isbn=978-9-041-15326-5|lccn=2013417994|year=2014|publisher=Kluwer Law International}} *{{cite book|title=Workplace Bullying in India|author=D'Cruz, P.|isbn=978-1-317-80915-9|year=2014|publisher=টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিছ}} *{{cite book|title=Contemporary Reforms of Labour Market and Industrial Relations System in India: Ease of Doing Business Versus Labour Rights : in Honour of Prof Lalit Deshpande|author=Sundar, K.R.S.|isbn=978-9-332-70452-7|lccn=2017354363|year=2018|publisher=Academic Foundation}} *{{cite book|title=The Changing Face of People Management in India|author=Budhwar, P.S. and Bhatnagar, J.|isbn=978-1-134-08306-0|year=2008|publisher=Taylor & Francis}} ; প্ৰতিৱেদন *Government of India Planning Commission, ''Report of the Working Group on Labour Laws And Other Labour Regulations'' ([https://web.archive.org/web/20140826171253/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/wg11_rplabr.pdf 2007]) ; জাৰ্নেল * {{cite journal|title= Supreme Court Cases (Labour & Services)| journal=SCC(L&s)|issue=Monthly|series=2015|publisher=EBC|location=Lucknow|language=en}} * MITCHELL, R., MAHY, P. and GAHAN, P. (2014) “The Evolution of Labour Law in India: An Overview and Commentary on Regulatory Objectives and Development,” Asian Journal of Law and Society. [[কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]], 1(2), pp. 413–453. {{doi| 10.1017/als.2014.8}} * Penfold, C. (2009). Off-Shored Services Workers: Labour Law and Practice in India. The Economic and Labour Relations Review, 19(2), 91–106. {{doi|10.1177/103530460901900207}} * Singh, J., Das, D.K., Kukreja, P. et al. Law, skills and the creation of jobs as ‘contract’ work in India: exploring survey data to make inferences for labour law reform. Ind. J. Labour Econ. 60, 549–570 (2017). {{doi|10.1007/s41027-018-0113-8}} * Sarkar, S. (2019) “How independent is India’s labour law framework from the state’s changing economic policies?,” The Economic and Labour Relations Review. Cambridge University Press, 30(3), pp. 422–440. {{doi|10.1177/1035304619863550}} * Sapkal, R.S. Labour law, enforcement and the rise of temporary contract workers: empirical evidence from India's organised manufacturing sector. Eur J Law Econ 42, 157–182 (2016). {{doi|10.1007/s10657-015-9514-z}} * SECKI, P. J. “Seismic Shifts in Indian Labour Laws.” অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক সাপ্তাহিক, vol. 50, no. 40, 2015, pp. 19–22. JSTOR, {{JSTOR|24482619}}. Accessed 21 Feb. 2023. * SUNDAR, K. R. SHYAM, and RAHUL SURESH SAPKAL. “Labour Law, Governance Reforms, and Protests: Are They Legitimate?” Economic and Political Weekly, vol. 52, no. 38, 2017, pp. 59–66. JSTOR, . Accessed 21 Feb. 2023. * Chakraborty, S. Labour Market Regulation and Manufacturing Employment: A Study of Organized Manufacturing Sector Across Indian States. Ind. J. Labour Econ. 64, 1–22 (2021). {{doi|10.1007/s41027-020-00295-6}} * Alakh N. Sharma. “Flexibility, Employment and Labour Market Reforms in India.” Economic and Political Weekly, vol. 41, no. 21, 2006, pp. 2078–85. JSTOR, . Accessed 21 Feb. 2023. * DEAKIN, SIMON, and ANTARA HALDAR. “How Should India Reform Its Labour Laws?” Economic and Political Weekly, vol. 50, no. 12, 2015, pp. 48–55. JSTOR. Accessed 21 Feb. 2023. {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://labour.gov.in/list-enactments-ministry ভাৰতীয় শ্ৰম আইনসমূহৰ তালিকা – ইয়াত কেৱল কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে প্ৰণয়ন কৰা আইনসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত; প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ নিজা অতিৰিক্ত শ্ৰম আইন আছে] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শ্ৰম আইন]] sgx03fhbzjw87aw7dipfnaqi8de1y5x 0 139556 646255 645364 2026-10-20T16:08:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646255 wikitext text/x-wiki [[File:Deaths from Karoshi.png|thumb|500px|প্ৰতি ১ লাখ ১৫ বছৰ আৰু তাতকৈ অধিক বয়সৰ লোকৰ ভিতৰত দীঘলীয়া কৰ্মঘণ্টাৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ হাৰ। ২০১৬ চনত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]] আৰু [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]]ৰ যুটীয়া অধ্যয়ন]] [[File:Annual working time in OECD.svg|thumb|right|300px|১৯৭০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ [[অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা আৰু উন্নয়ন সংস্থা]]ৰ দেশসমূহত প্ৰতিজন কৰ্মীৰ প্ৰকৃত গড় বাৰ্ষিক কৰ্মঘণ্টা]] '''ভাৰতত শ্ৰম''' বুলিলে [[ভাৰত]]ৰ অৰ্থনীতিত থকা কৰ্মসংস্থাপনক বুজোৱা হয়। ২০২০ চনত ভাৰতত প্ৰায় ৪৭৬.৬৭ নিযুত শ্ৰমিক আছিল। এই সংখ্যা চীনৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহৎ কৰ্মশক্তি।<ref name="WB">{{cite web|year=2020|title=Labour force|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=IN|publisher=CIA, United States}}</ref> ইয়াৰে কৃষি খণ্ডত ৪১.১৯ শতাংশ, উদ্যোগ খণ্ডত ২৬.১৮ শতাংশ আৰু সেৱা খণ্ডত ৩২.৩৩ শতাংশ কৰ্মশক্তি নিয়োজিত আছিল।<ref name="WB" /> ইয়াৰে ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক লোক নিগমবিহীন আৰু অসংগঠিত উদ্যোগত কাম কৰে। এই উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত ঠেলাগাড়ীত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা লোকৰপৰা আৰম্ভ কৰি ঘৰত হীৰা আৰু ৰত্ন পলিচ কৰা লোকলৈকে বিভিন্ন ধৰণৰ কৰ্মী আছে।<ref name=pcoi/><ref name=diamond>{{cite web|url=http://www.ilo.org/actrav/what/pubs/WCMS_111504/lang--fr/index.htm|title=Protecting children in the world of work (see article on Child Labour in the Diamond Industry)|publisher=International Labour Organization|pages=51–53|author1=Chandra Korgaokar|author2=Geir Myrstad|year=1997|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927084915/http://www.ilo.org/actrav/what/pubs/WCMS_111504/lang--fr/index.htm|archive-date=27 September 2013|df=dmy-all}}</ref> সংগঠিত খণ্ডত চৰকাৰ, চৰকাৰী মালিকানাধীন উদ্যোগ আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ উদ্যোগত কাম কৰা কৰ্মীসকল অন্তৰ্ভুক্ত। ২০০৮ চনত সংগঠিত খণ্ডত ২৭.৫ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰে ১৭.৩ নিযুত লোকে চৰকাৰ বা চৰকাৰী মালিকানাধীন প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰিছিল।<ref name=survey11>{{cite web | title=Economic Survey 2010-2011 | publisher=The Government of India | year=2012 | url=http://indiabudget.nic.in/es2010-11/estat1.pdf | access-date=2026-09-17 | archivedate=2017-02-15 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170215071659/http://indiabudget.nic.in/es2010-11/estat1.pdf | deadurl=yes}}</ref> মানৱ অধিকাৰ পৰিমাপন পদক্ষেপৰ তথ্য অনুসৰি, ভাৰতত কৰ্মৰ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত দেশখনৰ আয়ৰ স্তৰৰ তুলনাত সম্ভৱপৰ মাত্ৰাৰ ৪৩.৯ শতাংশহে লাভ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries|url=https://humanrightsmeasurement.org/|access-date=2022-02-25|website=humanrightsmeasurement.org}}</ref><ref>{{cite web|title=India – HRMI Rights Tracker|url=https://rightstracker.org/|access-date=2022-02-25|website=rightstracker.org|language=en|archive-date=29 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329085646/https://rightstracker.org/|url-status=dead|archivedate=2022-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220315171721/https://rightstracker.org/|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতৰ সকলো ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য শ্ৰম-নিয়মৰ দুৰ্বল প্ৰয়োগৰ বাবে উন্নত দেশসমূহৰ তুলনাত ভাৰতৰ শ্ৰমিকসকল প্ৰায়ে নিয়োগকৰ্তাৰদ্বাৰা শোষিত হয় বুলি বিভিন্ন প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |last1=Schultz |first1=Kai |last2=Paton |first2=Elizabeth |last3=Jay |first3=Phyllida |date=2020-03-11 |title=Luxury's Hidden Indian Supply Chain |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/03/11/style/dior-saint-laurent-indian-labor-exploitation.html |access-date=2023-02-14 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |title=Perspective {{!}} Child labor: The inconvenient truth behind India's growth story |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2017/08/21/child-labor-the-inconvenient-truth-behind-indias-growth-story/ |access-date=2023-02-14 |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news |date=2020-11-17 |title=Indian factory workers supplying major brands allege routine exploitation |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-54960346 |access-date=2023-02-14}}</ref><ref>{{Cite news |last=Paton |first=Elizabeth |date=2019-02-06 |title=Made for Next to Nothing. Worn by You? |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2019/02/06/fashion/india-fast-fashion-homeworkers.html |access-date=2023-02-14 |issn=0362-4331}}</ref> [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]]ৰ মতে, বিশ্বৰ দহটা বৃহৎ অৰ্থনীতিৰ সৈতে তুলনা কৰিলে ভাৰতীয়সকলৰ গড় কৰ্মসপ্তাহ অন্যতম দীঘলীয়া। ভাৰতত গড় কৰ্মঘণ্টা প্ৰতি সপ্তাহত প্ৰায় ৪৭.৭ ঘণ্টা।<ref name=ILO>{{cite web | url=https://ilostat.ilo.org/topics/working-time/ | title=Statistics on working time }}</ref><ref name=ito>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/business/story/indians-hardest-workers-globally-average-work-hours-narayana-murthy-low-productivity-2456567-2023-11-01 | title=Maybe not 70 hours, but Indians are among hardest workers in the world | date=November 2023 }}</ref> ইয়াৰ ফলত বিশ্বৰ সৰ্বাধিক কৰ্মঘণ্টা থকা দেশসমূহৰ তালিকাত ভাৰত সপ্তম স্থানত আছে।<ref name=ILO/><ref name=ito/> দীঘলীয়া কৰ্মঘণ্টা থকাৰ পিছতো ভাৰতৰ কৰ্মশক্তিৰ উৎপাদনশীলতা বিশ্বৰ ভিতৰত তুলনামূলকভাৱে কম।<ref>Dougherty, S., R. Herd and T. Chalaux (2009), "What is holding back productivity growth in India?: Recent microevidence", OECD Journal: Economic Studies, vol. 2009/1, {{doi|10.1787/eco_studies-v2009-art3-en}}.</ref><ref>Sapovadia, Vrajlal K., Low Productivity: India’s Bottleneck of Growth (May 21, 2019). Available at SSRN: {{ssrn|3391621}} or {{doi|10.2139/ssrn.3391621}}</ref><ref>Bloom, Nicholas, Aprajit Mahajan, David McKenzie, and John Roberts. 2010. "Why Do Firms in Developing Countries Have Low Productivity?" American Economic Review, 100 (2): 619–23. {{doi|10.1257/aer.100.2.619}}</ref><ref>Sivadasan, Jagadeesh. "Barriers to Competition and Productivity: Evidence from India" The B.E. Journal of Economic Analysis & Policy, vol. 9, no. 1, 2009. {{doi|10.2202/1935-1682.2161}}</ref><ref>Goldar, B., Krishna, K.L., Aggarwal, S.C. et al. Productivity growth in India since the 1980s: the KLEMS approach. Ind. Econ. Rev. 52, 37–71 (2017). {{doi|10.1007/s41775-017-0002-y}}</ref> ==ভাৰতৰ শ্ৰমৰ গাঁথনি== [[File:Fruit seller in Kolkata.jpg|thumb|ভাৰতৰ অধিকাংশ কৰ্মসংস্থান অসংগঠিত খণ্ডত। ছবিখনত কলকাতাত ফল বিক্ৰী কৰা এজন শিশু বিক্ৰেতা]] [[File:Marble Grinding Near Taj Mahal June 2006.JPG|thumb|উত্তৰ প্ৰদেশৰ এটা হস্তশিল্প উৎপাদন প্ৰতিষ্ঠানৰ শ্ৰমিক]] [[File:Flooring work at a Portico in Hydershakote.JPG|thumb|হায়দৰাবাদৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ মজিয়া নিৰ্মাণৰ কাম]] ভাৰতৰ ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক কৰ্মৰত জনসংখ্যা অসংগঠিত খণ্ডৰ অন্তৰ্গত।<ref name=pcoi>{{cite web|title=Labour Laws and Other Labour Regulations|author=Planning Commission of India|publisher=The Government of India|year=2007|url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/wg11_rplabr.pdf|access-date=11 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826171253/http://planningcommission.nic.in/aboutus/committee/wrkgrp11/wg11_rplabr.pdf|archive-date=26 August 2014|url-status=dead}}</ref> ভাৰতত ''সংগঠিত খণ্ড'' বা ''আনুষ্ঠানিক খণ্ড'' বুলিলে অনুজ্ঞাপত্ৰ থকা আৰু পঞ্জীয়নভুক্ত সংগঠনক বুজোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজহুৱাভাৱে লেনদেন কৰা কোম্পানী, নিগম বা আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়নভুক্ত প্ৰতিষ্ঠান, নিগম, কাৰখানা, বজাৰ-ভৱন, হোটেল আৰু বৃহৎ ব্যৱসায় অন্তৰ্ভুক্ত। ''অসংগঠিত খণ্ড'', যাক ''নিজা হিচাপৰ উদ্যোগ'' বুলিও কোৱা হয়, বুলিলে অনুজ্ঞাপত্ৰবিহীন, স্ব-নিয়োজিত বা অপঞ্জীয়নভুক্ত অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ বুজায়। ইয়াৰ উদাহৰণ হৈছে মালিকে নিজে চলোৱা সাধাৰণ দোকান, হস্তশিল্প আৰু তাঁতশিল্পৰ কৰ্মী, গ্ৰাম্য ব্যৱসায়ী আৰু কৃষক আদি।<ref>{{cite web|title=Understanding the informal sector: a survey|author=M Swaminathan|year=1991|url=http://www.wider.unu.edu/publications/working-papers/previous/en_GB/wp-95/_files/82530831151534374/default/WP95.pdf|access-date=23 July 2012|archive-date=15 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615202901/http://www.wider.unu.edu/publications/working-papers/previous/en_GB/wp-95/_files/82530831151534374/default/WP95.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Gender Dimensions of the Informal Sector and Informal Employment in India|page=3|author=S Chakrabarti|url=http://unstats.un.org/unsd/gender/Ghana_Jan2009/Doc41.pdf}}</ref> ভাৰতৰ শ্ৰম মন্ত্ৰ্যালয়ে ২০০৮ চনৰ প্ৰতিৱেদনত ভাৰতৰ অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলক চাৰিটা ভাগত বিভক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Unorganized Labour|publisher=Ministry of Labour, Government of India|year=2009|url=http://labour.nic.in/annrep/files2k1/lab8.pdf}}</ref> এই শ্ৰেণীবিভাজনত বৃত্তি, কৰ্মসংস্থাপনৰ প্ৰকৃতি, বিশেষভাৱে সংকটগ্ৰস্ত শ্ৰেণী আৰু সেৱা-ভিত্তিক শ্ৰেণীৰ আধাৰত অসংগঠিত কৰ্মশক্তিক ভাগ কৰা হৈছিল। অসংগঠিত বৃত্তিগত শ্ৰেণীৰ ভিতৰত ক্ষুদ্ৰ আৰু প্ৰান্তীয় কৃষক, ভূমিহীন কৃষিশ্ৰমিক, অংশীদাৰী কৃষক, মাছমৰীয়া, পশুপালনত নিয়োজিত লোক, বিড়ি বনোৱা লোক, লেবেল লগোৱা আৰু পেকিং কৰা কৰ্মী, নিৰ্মাণ শ্ৰমিক, চামৰাৰ কৰ্মী, তাঁতী, কাৰিকৰ, নিমখ উৎপাদন কৰা শ্ৰমিক, ইটাভাটাৰ আৰু শিলৰ খনিত কাম কৰা শ্ৰমিক, কাঠফলা কলৰ শ্ৰমিক আৰু তেলকলৰ শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত। কৰ্মসংস্থাপনৰ প্ৰকৃতিৰ ভিত্তিত আন এটা শ্ৰেণীত কৃষিৰ সৈতে স্থায়ীভাৱে জড়িত শ্ৰমিক, বন্ধকী শ্ৰমিক, প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক, চুক্তিবদ্ধ শ্ৰমিক আৰু দৈনিক মজুৰিৰ শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত। সংকটগ্ৰস্ত অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ এটা পৃথক শ্ৰেণীত তাল গছৰ ৰস সংগ্ৰহ কৰা লোক, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ কাম কৰা লোক, মূৰত বোজা কঢ়িওৱা লোক, পশুচালিত বাহনৰ চালক, বোজা উঠোৱা আৰু নমোৱা শ্ৰমিক অন্তৰ্ভুক্ত। শেষৰ অসংগঠিত শ্ৰমিক শ্ৰেণীত ধাই, ঘৰুৱা শ্ৰমিক, নাপিত, শাক-পাচলি আৰু ফল বিক্ৰেতা, বাতৰি কাকত বিক্ৰেতা, পথৰ কাষৰ বিক্ৰেতা, ঠেলাগাড়ী চলোৱা লোক আৰু অসংগঠিত খুচুৰা ব্যৱসায়ৰ কৰ্মী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web|title=The Informal Sector in Asia from the Decent Work Perspective|author=Nurul Amin|publisher=International Labour Office, Geneva|year=2002|url=http://www.ilo.org/dyn/infoecon/docs/39/F1938403916/Asia%20amin%20%20mine.pdf|access-date=11 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234032/http://www.ilo.org/dyn/infoecon/docs/39/F1938403916/Asia%20amin%20%20mine.pdf|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|title=Street Food Vendors in Delhi: Nomads in the storm of modernity|author=Stephan Shankar Nath|year=2010|publisher=University of Vienna|url=http://othes.univie.ac.at/10256/1/2010-06-09_0208808.pdf}}</ref> অসংগঠিত খণ্ডৰ উৎপাদনশীলতা কম আৰু ইয়াত কম মজুৰি প্ৰদান কৰা হয়। ২০০৬ চনত ভাৰতৰ ৯৪ শতাংশতকৈ অধিক শ্ৰমিক অসংগঠিত খণ্ডত থকাৰ বিপৰীতে এই খণ্ডই দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ মাত্ৰ ৫৭ শতাংশ সৃষ্টি কৰিছিল। অৰ্থাৎ সংগঠিত খণ্ডৰ তুলনাত প্ৰতিজন শ্ৰমিকৰ উৎপাদন প্ৰায় ন গুণ কম আছিল।<ref>{{cite journal|author=A. C. KULSHRESHTHA|title=Measuring the Unorganized Sector in India|journal=Review of Income and Wealth |volume=57|issue=Supplement s1|pages=S123–S134|date=May 2011|doi=10.1111/j.1475-4991.2011.00452.x|s2cid=96476547}}</ref> ভল্লাৰ মতে, গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া অসংগঠিত খণ্ডৰ তুলনা কৰিলে উৎপাদনশীলতাৰ ব্যৱধান আৰু অধিক বৃদ্ধি পায়। বৃত্তি অনুসৰি এই ব্যৱধান আৰু দুইৰপৰা চাৰিগুণলৈ বৃদ্ধি পাব পাৰে।<ref>{{cite web|author=[[শীলা ভল্লা]]|year=2003|title=The restructuring of unorganised sector in India|url=http://planningcommission.nic.in/reports/sereport/ser/restruc/stdy_rsturc_ch1.pdf|publisher=Planning Commission, Govt of India|access-date=2026-09-17|archivedate=2016-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160929040938/http://planningcommission.nic.in/reports/sereport/ser/restruc/stdy_rsturc_ch1.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite journal|title=More jobs, better jobs|author1=Kalpana Kochhar |author2=Pradeep Mitra |author3=Reema Nayar |journal=Finance and Development|volume=49|number=2|date=June 2012|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/06/kochhar.htm}}</ref> গ্ৰাম্য অসংগঠিত খণ্ডত কম আয়ৰ বহুতো কৰ্মসংস্থান আছে। যিবোৰ পৰিয়ালৰ কৰ্মক্ষম বয়সৰ সকলো সদস্যই জীৱনজুৰি কেৱল অসংগঠিত খণ্ডত কাম কৰিছে, তেনে পৰিয়ালত দৰিদ্ৰতাৰ হাৰ অধিক বুলি প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে। কৃষি, দুগ্ধ উৎপাদন, উদ্যানশস্য আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত বৃত্তিসমূহে অকলেই ভাৰতৰ ৪১.৪৯ শতাংশ শ্ৰমিকক নিয়োজিত কৰে।<ref>{{cite web|title=Employment in Agriculture industry|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS?locations=IN}}</ref> প্ৰায় ৩০ নিযুত শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক। ইয়াৰে অধিকাংশ কৃষিক্ষেত্ৰত কাম কৰে আৰু তেওঁলোকৰ বাবে স্থানীয়ভাৱে স্থায়ী কৰ্মসংস্থান সহজলভ্য নহয়। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা জৰীপ কাৰ্যালয়ে ইয়াৰ ৬৭সংখ্যক প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰিছিল যে ২০১০ চনত অসংগঠিত উৎপাদন, অসংগঠিত বাণিজ্য বা খুচুৰা ব্যৱসায় আৰু অসংগঠিত সেৱা খণ্ডত দেশৰ মুঠ কৰ্মীৰ প্ৰায় ১০ শতাংশকৈ নিয়োজিত আছিল। প্ৰতিৱেদনখনত লগতে কোৱা হৈছিল যে ২০১০ চনত ভাৰতত প্ৰায় ৫৮ নিযুত নিগমবিহীন অ-কৃষি উদ্যোগ আছিল। ২০০৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোত ১০জনতকৈ অধিক কৰ্মী থকা সংগঠিত ব্যক্তিগত খণ্ডত সৰ্বাধিক নিয়োগ কৰা খণ্ড আছিল উৎপাদন খণ্ড, য'ত ৫ নিযুত কৰ্মী আছিল। সামাজিক সেৱা খণ্ডত ২.২ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত বিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয় অন্তৰ্ভুক্ত। বিত্তীয় খণ্ডত ১.১ নিযুত কৰ্মী আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বেংক, বীমা আৰু স্থাৱৰ সম্পত্তিৰ ব্যৱসায় অন্তৰ্ভুক্ত। কৃষি খণ্ডত ১ নিযুত কৰ্মী আছিল। ২০০৮ চনত ভাৰতত সকলো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কোম্পানীত থকা কৰ্মীৰ সংখ্যাতকৈ কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা অধিক আছিল। চৰকাৰী মালিকানাধীন কোম্পানী আৰু পৌৰ চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰী অন্তৰ্ভুক্ত কৰিলে ভাৰতত ৰাজহুৱা খণ্ড আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কৰ্মচাৰীৰ অনুপাত আছিল ১.৮:১। লিংগভিত্তিক কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰ আৰু চৰকাৰী মালিকানাধীন উদ্যোগত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ অনুপাত আছিল ৫:১। ব্যক্তিগত খণ্ডত এই অনুপাত ৩:১ আছিল। প্ৰতিষ্ঠানটোত ১০জনতকৈ অধিক কৰ্মী থকা সংগঠিত ৰাজহুৱা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ড একেলগে গণনা কৰিলে ৫.৫ নিযুত মহিলা আৰু ২২ নিযুত পুৰুষ নিয়োজিত আছিল।<ref name=survey11/> জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ স্বাভাৱিক হাৰ আৰু বয়সৰ গাঁথনিৰ বাবে ভাৰতে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ১৩ নিযুত নতুন শ্ৰমিক কৰ্মশক্তিত যোগ কৰে। ভাৰতীয় অৰ্থনীতিয়ে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৮ নিযুত নতুন কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰিছে। এই কৰ্মসংস্থানৰ অধিকাংশ কম মজুৰিৰ অসংগঠিত খণ্ডত সৃষ্টি হয়।<ref>{{cite news|title=India Passes 1.2 Billion Mark|author=Tripti Lahiri|newspaper=The Wall Street Journal|date=April 2011|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703806304576233981941525872}}</ref> বাকী প্ৰায় ৫ নিযুত যুৱক-যুৱতী কম মজুৰিৰ আংশিক কৰ্মসংস্থান, অস্থায়ী আন্তঃগাঁথনি আৰু স্থাৱৰ সম্পত্তি নিৰ্মাণৰ কামত দৈনিক বা অস্থায়ী শ্ৰমিক হিচাপে যোগ দিয়ে। বহু ক্ষেত্ৰত তেওঁলোক নিবনুৱা হৈ থাকে। ==শ্ৰমিক সম্পৰ্ক== ২০০০ চনত ৪০০ নিযুতীয়া কৰ্মশক্তিৰ প্ৰায় ৭ শতাংশই আনুষ্ঠানিক খণ্ডত নিয়োজিত আছিল। এই খণ্ডত চৰকাৰ আৰু বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>[http://labour.nic.in/ss/INFORMALSECTORININDIA-ApproachesforSocialSecurity.pdf 28m workers employed by 400k companies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218032232/http://labour.nic.in/ss/INFORMALSECTORININDIA-ApproachesforSocialSecurity.pdf |date=18 December 2010 }}</ref> এই কৰ্মীসকলে দেশৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৬০ শতাংশলৈ অৱদান আগবঢ়াইছিল। শ্ৰমিক সংঘ আইন, ১৯২৬ৰ জৰিয়তে ভাৰতত নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা শ্ৰমিক সংঘসমূহক স্বীকৃতি আৰু সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। ১৯৯৭ চনত ভাৰতত চৰকাৰৰ ওচৰত পঞ্জীয়নভুক্ত প্ৰায় ৫৯,০০০ শ্ৰমিক সংঘ আছিল।<ref name=sinha04/> ইয়াৰে মাত্ৰ ৯,৯০০টা সংঘই আয় আৰু ব্যয়ৰ প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰিছিল আৰু মুঠ ৭.৪ নিযুত শ্ৰমিকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ দাবী কৰিছিল। [[কেৰালা]] ৰাজ্যত ৯,৮০০টা শ্ৰমিক সংঘ আছিল, যি সংখ্যা সৰ্বাধিক আছিল। কিন্তু ইয়াৰে অতি কমসংখ্যক সংঘই ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত আয় আৰু ব্যয়ৰ প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰিছিল। [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যত ১৯৫০-ৰ দশকৰপৰা ১৯৯০-ৰ দশকলৈ শ্ৰমিক সংঘৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল। ১৯৯৫ চনত ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘৰ ১০টা কেন্দ্ৰীয় মহাসংঘ আছিল। ১৯৮০ চনত সদস্য সংঘৰ সংখ্যাৰ ভিত্তিত সেইবোৰ আছিল ক্ৰমে আই এন টি ইউ চি, চি আই টি ইউ, বি এম এছ, এ আই টি ইউ চি, এইচ এম এছ, এন এল অ', ইউ টি ইউ চি, এ আই ইউ টি ইউ চি, এন এফ আই টি ইউ আৰু টি ইউ চি চি। প্ৰতিটো মহাসংঘৰ অধীনত বহুতো স্থানীয় শ্ৰমিক সংঘ আছিল। সৰুতম টি ইউ চি চিৰ ৬৫টা আৰু আই এন টি ইউ চিৰ ১,৬০৪টা সংযুক্ত সংঘ আছিল। ১৯৮৯ চনলৈ বি এম এছ ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ শ্ৰমিক সংঘৰ মহাসংঘ হৈছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে ৩,১১৭টা সংঘ সংযুক্ত আছিল। আনহাতে, মুঠ সদস্যৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত আই এন টি ইউ চি সৰ্ববৃহৎ মহাসংঘ হৈ আছিল আৰু ইয়াৰ সদস্য আছিল ২.২ নিযুত।<ref name=sinha04/> আই এন টি ইউ চিয়ে সংগঠিত আৰু অসংগঠিত খণ্ডত ভাৰতৰ প্ৰায় ০.৫ শতাংশ কৰ্মশক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ২০১০ চনত ভাৰতৰ ৯৮ শতাংশতকৈ অধিক শ্ৰমিক কোনো শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্য নাছিল আৰু কোনো সামূহিক দৰ-দাম চুক্তিৰ অধীনতো নাছিল। ===১৯৫০–১৯৯০ চনৰ শ্ৰমিক সম্পৰ্ক=== বহুতো অৰ্থনীতিবিদে ভাৰতৰ উদ্যোগিক সম্পৰ্কৰ পৰিৱেশ অধ্যয়ন কৰিছে। ইয়াৰে বহু অধ্যয়নে ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন, ১৯৪৭ৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যভেদে থকা পাৰ্থক্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছে। কিছুমান অধ্যয়নে দাবী কৰিছে যে ঔদ্যোগিক বিবাদ আইনত শ্ৰমিকৰ পক্ষত কৰা সংশোধনে উদ্যোগৰ উৎপাদন আৰু কৰ্মসংস্থানৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু দৰিদ্ৰতাও বৃদ্ধি কৰিছিল।<ref>{{cite journal|title=Can Labor Regulation Hinder Economic Performance? Evidence from India|author=Besley and Burgess|journal=The Quarterly Journal of Economics|year=2004|volume=119|number=1|pages=91–134|doi=10.1162/003355304772839533|s2cid=3044365|url=http://econ.lse.ac.uk/staff/rburgess/wp/indreg.pdf|access-date=2026-09-17|archivedate=2025-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250518213848/http://econ.lse.ac.uk/staff/rburgess/wp/indreg.pdf|deadurl=yes}}</ref> কিন্তু এই অধ্যয়নসমূহত ব্যৱহৃত তথ্য ভুলকৈ ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল বুলি সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Labour market regulation and industrial performance in India: A critical review of the empirical evidence|author=Bhattacharjea, A.|journal=Indian Journal of Labour Economics|year=2006|volume=39|number=2}}</ref> লগতে সাধাৰণ অৰ্থমিতীয় পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো ফলাফলসমূহ দৃঢ় নহয় বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book|title=Mostly Harmless Econometrics|author=Angrist and Pischke|year=2008}}</ref> ১৯৫০ আৰু ১৯৭০ চনৰ মাজত ভাৰতত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা প্ৰায় তিনিগুণ বৃদ্ধি পাইছিল। বছৰি গড়ে ১,০০০টা শ্ৰমিক বিবাদৰপৰা এই সংখ্যা ৩,০০০টালৈ বৃদ্ধি পাইছিল। ১৯৭৩ চনত শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় বিবাদৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ৩,৩৭০টা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত শ্ৰমিক বিবাদত অংশ লৈ কাম-বন্ধ কৰা শ্ৰমিকৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ২.৯ নিযুত হৈছিল। ১৯৮২ চনত শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় বিবাদৰ ফলত হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক ৭৪.৬ নিযুত হৈছিল। এই সংখ্যা সংগঠিত খণ্ডৰ মুঠ কৰ্মদিনৰ প্ৰায় ২.৭ শতাংশ আছিল।<ref name=sinha04>{{cite book|title=Industrial Relations, Trade Unions, and Labour Legislation|author=P.R.N. Sinha|year=2004|isbn=9788177588132|pages=92–110|publisher=Pearson Education}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশকত শ্ৰমিক সংঘ আৰু বিবাদৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ১৯৭৫–১৯৭৭ চনৰ সময়ছোৱাত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা হঠাতে হ্ৰাস পাইছিল। সেই সময়ত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে জৰুৰীকালীন অৱস্থা ঘোষণা কৰিছিল আৰু অন্যান্য অধিকাৰৰ লগতে শ্ৰমিকৰ ধৰ্মঘট কৰাৰ অধিকাৰো স্থগিত কৰা হৈছিল।<ref name=db99>{{cite book|title=Organized labour and economic liberalisation India: Past, present and future|author=Debashish Bhattacherjee|publisher=International Institute for Labour Studies, Geneva|year=1999|isbn=978-92-9014-613-1}}</ref> তলৰ তালিকাখনত সংগঠিত কৰ্মশক্তিৰ ধাৰা দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?id=15804|title=Publications - Reserve Bank of India|website=www.rbi.org.in}}</ref> {| class="toccolours sortable" border="1" cellpadding="3" style="border-collapse:collapse; width:40em" |- ! বছৰ || ৰাজহুৱা খণ্ড<br />(নিযুতত)|| ব্যক্তিগত খণ্ড<br />(নিযুতত) || জীৱিত নিবনুৱা পঞ্জী<br />(নিযুতত) |- style="text-align:center; " ||'''১৯৭৫''' || style="text-align:center; "|১৩.৬৩ || style="text-align:center; "|৬.৭৯ || style="text-align:center; "|৯.৭৮ |- style="text-align:center; " ||'''১৯৮০''' || style="text-align:center; "|১৫.৪৮ || style="text-align:center; "|৭.৪০ || style="text-align:center; "|১৭.৮৪ |- style="text-align:center; " ||'''১৯৮৫''' || style="text-align:center; "|১৭.৬৮ || style="text-align:center; "|৭.৩৭ || style="text-align:center; "|৩০.১৩ |- style="text-align:center; " ||'''১৯৯০''' || style="text-align:center; "|১৯.০৬ || style="text-align:center; "|৭.৬৮ || style="text-align:center; "|৩৬.৩০ |- style="text-align:center; " ||'''১৯৯৫''' || style="text-align:center; "|১৯.৪৩ || style="text-align:center; "|৮.৫১ || style="text-align:center; "|৩৭.৪৩ |- style="text-align:center; " ||'''২০০০''' || style="text-align:center; "|১৯.১৪ || style="text-align:center; "|৮.৬৫ || style="text-align:center; "|৪২.০০ |- style="text-align:center; " ||'''২০০৫''' || style="text-align:center; "|১৮.১৯ || style="text-align:center; "|৮.৭৭ || style="text-align:center; "|৪১.৪৭ |- style="text-align:center; " ||'''২০১০''' || style="text-align:center; "|১৭.৫৫ || style="text-align:center; "|১১.৪৫ || style="text-align:center; "|৪০.১৭ |} ===১৯৯০–২০০০ চনৰ শ্ৰমিক সম্পৰ্ক=== সংগঠিত খণ্ডত শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্যপদ কেন্দ্ৰীভূত আছিল। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মুঠ সদস্যৰ সংখ্যা প্ৰায় ৯ নিযুত আছিল। বহুতো শ্ৰমিক সংঘ আঞ্চলিক বা ৰাষ্ট্ৰীয় মহাসংঘৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ সংঘসমূহ আছিল [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক সংঘ কংগ্ৰেছ]], [[সৰ্বভাৰতীয় শ্ৰমিক সংঘ কংগ্ৰেছ]], [[ভাৰতীয় শ্ৰমিক সংঘৰ কেন্দ্ৰ]], [[হিন্দ মজদূৰ সভা]] আৰু [[ভাৰতীয় মজদূৰ সংঘ]]। ৰাজনীতিবিদসকলে প্ৰায়ে শ্ৰমিক সংঘৰ নেতা হিচাপে কাম কৰিছিল। কিছুমান বিশ্লেষকৰ মতে, শ্ৰমিকৰ স্বাৰ্থতকৈ ৰাজনৈতিক দলৰ স্বাৰ্থ আগবঢ়াবলৈ ধৰ্মঘট আৰু অন্যান্য শ্ৰমিক আন্দোলন আহ্বান কৰা হৈছিল। ১৯৯০ চনত চৰকাৰে ১,৮২৫টা ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধৰ ঘটনা নথিভুক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ২৪.১ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ইয়াৰে ১০.৬ নিযুত কৰ্মদিন ধৰ্মঘট আৰু ১৩.৫ নিযুত কৰ্মদিন তলাবন্ধৰ বাবে হেৰাইছিল। এই শ্ৰমিক বিবাদসমূহত ১.৩ নিযুততকৈ অধিক শ্ৰমিক জড়িত আছিল। ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধৰ সংখ্যা আৰু তীব্ৰতা বছৰে বছৰে সলনি হৈছিল। ১৯৯০ চন আৰু ১৯৯১ চনৰ প্ৰাৰম্ভিক তথ্যই ১৯৮০-ৰ দশকৰ তুলনাত হ্ৰাস দেখুৱাইছিল। সেই সময়ত শ্ৰমিক বিবাদৰ বাবে বছৰি ৩৩ নিযুতৰপৰা ৭৫ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ১৯৯৯ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰায় ৯২৭টা ধৰ্মঘট আৰু তলাবন্ধ নথিভুক্ত কৰিছিল। এই সংখ্যা ১৯৯০ চনৰ প্ৰায় আধা আছিল। ১৯৯৯ আৰু ১৯৯১ চনত হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ সংখ্যা প্ৰায় একে আছিল, যদিও ১৯৯০-ৰ দশকত ভাৰতীয় অৰ্থনীতি আৰু কৰ্মীৰ সংখ্যা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছিল।<ref name=sinha04/> ===২০০০–২০১১ চনৰ শ্ৰমিক সম্পৰ্ক=== ২০০৪ আৰু ২০১১ চনৰ মাজত ভাৰতত শ্ৰমিক সংঘভুক্ত কৰ্মীৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছিল। এই সময়ছোৱাত শ্ৰমিক বিবাদৰ সংখ্যা বছৰি প্ৰায় ৪০০লৈ হ্ৰাস পাইছিল। ১৯৯০-ৰ দশকত এই সংখ্যা ১,০০০তকৈ অধিক আছিল। ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে শ্ৰমিক বিবাদৰ বাবে বছৰি গড়ে প্ৰায় ২৭ নিযুত কৰ্মদিন হেৰাইছিল। ২০১০ চনলৈ ভাৰতীয় অৰ্থনীতি যথেষ্ট বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে কৰ্মশক্তিও বৃদ্ধি পাইছিল। তথাপি হেৰুৱা কৰ্মদিনৰ গড় সংখ্যা প্ৰায় ৩০ শতাংশ হ্ৰাস পাইছিল। বিবাদৰ সংখ্যা আৰু প্ৰতিটো বিবাদৰ ফলত হেৰুৱা কৰ্মদিন দুয়োটাই হ্ৰাস পাইছিল। ২০১০ চনৰ প্ৰথম পাঁচ মাহত ভাৰতত ২৪৯টা শ্ৰমিক বিবাদ হৈছিল। ২০১২ চনৰ একে সময়ছোৱাত এই সংখ্যা ১০১টা আছিল।<ref>{{cite news|title=Maruti riot: awful but isolated?|work=The Financial Times|date=23 July 2012|author=Rob Minto|url=http://blogs.ft.com/beyond-brics/2012/07/23/maruti-riot-awful-but-isolated/#axzz21SZI8fMC}}</ref> ==অসংগঠিত শ্ৰমিকৰ সমস্যা== অসংগঠিত শ্ৰমিকসকলে বিভিন্ন সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়। ভাৰতৰ শ্ৰম মন্ত্ৰ্যালয়ে প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক, ঘৰত কাম কৰা শ্ৰমিক, বন্ধকী শ্ৰমিক আৰু শিশু শ্ৰমিকৰ সমস্যাক গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যা হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ===প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক=== {{multiple image | direction = vertical | width = 200 | footer = ভাৰতীয় দক্ষ আৰু অদক্ষ শ্ৰমিকসকলে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ বহু অঞ্চলৰ কম মজুৰিৰ কৰ্মশক্তিৰ প্ৰায় ৪০ৰপৰা ৮৫ শতাংশ গঠন কৰে। ডুবাইৰ বুৰ্জ খলিফাকে ধৰি আৰব দেশসমূহৰ বহু উল্লেখযোগ্য ভৱন নিৰ্মাণত তেওঁলোকৰ অৱদান আছে। তেওঁলোকৰ দুৰ্বল জীৱন-যাপন আৰু শ্ৰমিকৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ বিভিন্ন অভিযোগ উত্থাপিত হৈছে।<ref name=dubai/> | image1 = Burj dubai 3.11.08.jpg | image2 = Burj Dubai Construction Workers on 4 June 2007.jpg }} ভাৰতত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ দুটা বহল গোট আছে। এটা গোটে সাময়িকভাৱে বিদেশলৈ গৈ কাম কৰে আৰু আনটো গোটে ঋতুভিত্তিক বা কামৰ সুবিধা অনুসৰি দেশৰ ভিতৰতে এটা ঠাইৰপৰা আন এটা ঠাইলৈ যায়। যোৱা কেইটামান দশকত উন্নত কৰ্মসংস্থাপনৰ সন্ধানত বাংলাদেশ আৰু নেপালৰপৰা ভাৰতলৈ যথেষ্টসংখ্যক লোক আহিছে। বিদেশী উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে এই প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে যাত্ৰাপথত, কৰ্মস্থলীত আৰু ঘৰলৈ উভতি অহাৰ সময়ত প্ৰায়ে হাৰাশাস্তি, হিংসা আৰু বৈষম্যৰ সন্মুখীন হয়।<ref>Samuels, F. et al. (2012) [http://www.odi.org.uk/publications/6087-migration-india-nepal-bangladesh-harassment-violence-discrimination Stories of harassment, violence and discrimination: migrant experiences between India, Nepal and Bangladesh. Overseas Development Institute Briefing Paper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105144500/http://www.odi.org.uk/publications/6087-migration-india-nepal-bangladesh-harassment-violence-discrimination |date=5 November 2013 }}</ref> দেশত ঘৰুৱা কাম কৰা শ্ৰমিকৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪.২ নিযুত বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই সংখ্যা ঘৰুৱা প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকক অন্তৰ্ভুক্ত নকৰে। এই শ্ৰমিকসকল পূৰ্ণকালীন বা আংশিককালীন, অস্থায়ী বা স্থায়ী হ'ব পাৰে। তেওঁলোকে সাধাৰণতে ধন বা সামগ্ৰীৰ বিনিময়ত কোনো সংস্থা বা পোনপটীয়াকৈ কোনো পৰিয়ালত ঘৰুৱা কাম কৰে। নিয়োগকৰ্তাৰ পৰিয়ালৰ কোনো সদস্য ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত নহয়। কিছুমান শ্ৰমিকে কেৱল এজন নিয়োগকৰ্তাৰ বাবে কাম কৰে, আন কিছুমানে একাধিক নিয়োগকৰ্তাৰ বাবে কাম কৰে। কিছুমান নিয়োগকৰ্তাৰ ঘৰত থাকি কাম কৰে আৰু কিছুমান ঋতুভিত্তিক কাম কৰে। এই শ্ৰমিকসকলৰ কৰ্মসংস্থান সাধাৰণতে নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজৰ চুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে আৰু পাৰিশ্ৰমিক ভিন্ন হয়।<ref>{{cite web|title=Domestic workers in India|publisher=WIEGO|year=2012|url=http://wiego.org/informal_economy_law/domestic-workers-india|access-date=12 July 2012|archive-date=26 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926214954/http://wiego.org/informal_economy_law/domestic-workers-india|url-status=dead|archivedate=26 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160926214954/http://wiego.org/informal_economy_law/domestic-workers-india|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Final Report of the Task Force on Domestic Workers|publisher=Ministry of Labour and Employment, Govt of India|date=12 September 2011|url=http://wiego.org/sites/wiego.org/files/resources/files/dw_taskforce_report.pdf|access-date=12 July 2012|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060500/http://wiego.org/sites/wiego.org/files/resources/files/dw_taskforce_report.pdf|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060500/http://wiego.org/sites/wiego.org/files/resources/files/dw_taskforce_report.pdf|deadurl=yes}}</ref> ====কেৰালাত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক==== [[ভাৰত]]ৰ ৰাজ্য [[কেৰালা]]ত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকল অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ২০১৩ চনত গুলাটি বিত্ত আৰু কৰ প্ৰতিষ্ঠানে কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি ৰাজ্যখনত প্ৰায় ২.৫ নিযুত আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজনকাৰী আছিল। প্ৰতি বছৰে কেৰালাত প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ সংখ্যা ২.৩৫ লাখকৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name="FirstPost-01">{{cite news |last=K |first=Rejimon K |title=Left-led Kerala govt will be first in country to provide insurance, free medical treatment for migrant workers |url=http://www.firstpost.com/india/left-led-kerala-govt-will-be-first-in-country-to-provide-insurance-free-medical-treatment-for-migrant-workers-3416142.html |work=Firstpost |date=1 May 2017 |access-date=10 May 2017}}</ref> এই অধ্যয়নটো কেৰালাত শেষ হোৱা দীৰ্ঘ দূৰত্বৰ ৰে'লৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। সেয়েহে আন যাতায়াত ব্যৱহাৰ কৰা ওচৰ-চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীসকল ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা নাছিল। যদি এই অনুমান সঠিক বুলি ধৰা হয় আৰু বছৰি নতুনকৈ যোগ হোৱা লোকৰ সংখ্যা, প্ৰব্ৰজনৰ সম্ভাৱ্য বৃদ্ধি আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰপৰা হোৱা প্ৰব্ৰজনো ধৰা হয়, তেন্তে ২০১৭ চনত কেৰালাত ৩.৫ৰপৰা ৪ নিযুত আন্তঃৰাজ্যিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক থাকিব পাৰে।<ref name="Unescogym">{{cite web|url=https://www.unescogym.org/wp-content/uploads/2017/11/Gods-Own-Workforce-CMID-2017.pdf|title=Directorio de Entrenadores Personales en España|access-date=2 May 2020|archive-date=21 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721221750/https://www.unescogym.org/wp-content/uploads/2017/11/Gods-Own-Workforce-CMID-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> তেওঁলোকৰ গুৰুত্ব থকা সত্ত্বেও আৰু বহুতে ৰাজ্যখনৰ কল্যাণমূলক আঁচনি আৰু পৰিৱেশৰ প্ৰশংসা কৰা সত্ত্বেও, তেওঁলোকক প্ৰায়ে উপেক্ষা কৰা হয় আৰু তুলনামূলকভাৱে দুৰ্বল জীৱন-যাপনৰ পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হয়।<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/kerala-a-dubai-for-bengali-migrants-111072700087_1.html|title=Kerala, a 'Dubai' for Bengali migrants|first=Sreelatha|last=Menon|newspaper=Business Standard India|date=27 July 2011|access-date=14 December 2017|via=Business Standard}}</ref> ====মধ্যপ্ৰাচ্যত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক==== কেৱল মধ্যপ্ৰাচ্যতে প্ৰায় ৪ নিযুত ভাৰতীয় মূলৰ শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে। ডুবাই, বাহৰেইন, কাটাৰ আৰু পাৰস্য উপসাগৰীয় অঞ্চলৰ বহু আধুনিক স্থাপত্য নিৰ্মাণত তেওঁলোকৰ বৃহৎ অৱদান আছে বুলি উল্লেখ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বুৰ্জ খলিফা]]ও আছে। ই ২০১০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুকলি কৰা হৈছিল। উন্নত মজুৰি, অতিৰিক্ত সময়ৰ কামৰ ধন লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা আৰু ভাৰতত থকা পৰিয়ালক ধন পঠোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে এই শ্ৰমিকসকল মধ্যপ্ৰাচ্যলৈ আকৰ্ষিত হয়। সাধাৰণতে তেওঁলোকে প্ৰতি ঘণ্টাত ২ৰপৰা ৫ মাৰ্কিন ডলাৰ উপাৰ্জন কৰে। ২০০৯ চনত ভাৰতীয় মূলৰ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে ভাৰতলৈ প্ৰায় ২০ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ পঠিয়াইছিল। নিৰ্মাণ প্ৰকল্প শেষ হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক নিজা খৰচত ঘৰলৈ উভতি যাবলগীয়া হয়। তেওঁলোকে সাধাৰণতে নিবনুৱা ভাট্টা বা সামাজিক সুৰক্ষাৰ সুবিধা নাপায়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত বেতন নিদিয়া, অসুৰক্ষিত কৰ্মপৰিস্থিতি আৰু দুৰ্বল জীৱন-যাপনৰ পৰিস্থিতিৰ দৰে [[সংযুক্ত আৰব আমিৰাতত শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ|শ্ৰমিক নিৰ্যাতন]]ৰ অভিযোগ উত্থাপিত হৈছে।<ref name=dubai>{{cite web|title=Asia/Middle East: Increase Protections for Migrant Workers|date=22 November 2010|url=https://www.hrw.org/news/2010/11/22/indiauae-use-visit-raise-migrant-worker-issue}}</ref><ref>{{cite news|title=Reverse exodus of migrant workers in Persian Gulf challenges India|newspaper=The Washington Post|date=6 February 2010|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/02/05/AR2010020503845.html|first=Emily|last=Wax}}</ref> ====ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিক==== [[ভাৰতত ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী|ক'ভিড-১৯ মহামাৰী]]ৰ সময়ত ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলে বহুতো সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। দেশত জাৰি কৰা লকডাউনৰ বাবে কাৰখানা আৰু কৰ্মস্থলী বন্ধ হৈ পৰিছিল। ফলত লাখ লাখ প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকে আয় হেৰুৱাইছিল আৰু খাদ্যৰ অভাৱ আৰু ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে অনিশ্চয়তাৰ সন্মুখীন হৈছিল।<ref>{{Cite news|title=In India, the world's biggest lockdown has forced migrants to walk hundreds of miles home|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/india-coronavirus-lockdown-migrant-workers/2020/03/27/a62df166-6f7d-11ea-a156-0048b62cdb51_story.html|last1=Slater|first1=Joanna|last2=Masih|first2=Niha|newspaper=The Washington Post|date=28 March 2020|access-date=13 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Coronavirus outbreak: Ensuring water, hygiene facilities for migrant labourers can safeguard millions stranded during shutdown|url=https://www.firstpost.com/india/coronavirus-outbreak-ensuring-water-hygiene-facilities-for-migrant-labourers-can-safeguard-millions-stranded-during-shutdown-8228331.html|first1=Kanika|last1=Singh|date=6 April 2020|website=Firstpost|access-date=16 May 2020}}</ref> ইয়াৰ পিছত বহুতো শ্ৰমিক আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়াল খাদ্যৰ অভাৱত পৰিছিল।<ref>{{Cite news|last1=Abi-Habib|first1=Maria|last2=Yasir|first2=Sameer|date=29 March 2020|title=India's Coronavirus Lockdown Leaves Vast Numbers Stranded and Hungry|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/03/29/world/asia/coronavirus-india-migrants.html|access-date=13 May 2020|issn=0362-4331}}</ref> হাজাৰ হাজাৰ শ্ৰমিকে যাতায়াতৰ ব্যৱস্থা নথকাৰ বাবে খোজকাঢ়ি ঘৰলৈ উভতি যাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="HinduUncertainty4Apr">{{Cite news|last1=Rashid|first1=Omar|last2=Anand|first2=Jatin|last3=Mahale|first3=Ajeet|date=4 April 2020|title=India coronavirus lockdown {{!}} Migrant workers and their long march to uncertainty|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/india-coronavirus-lockdown-migrant-workers-and-their-long-march-to-uncertainty/article31251952.ece|access-date=18 May 2020|issn=0971-751X}}</ref> লকডাউনৰ ফলত ২০২০ চনৰ ৫ মে'লৈ ৩০০তকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পাইছিল। মৃত্যুৰ কাৰণৰ ভিতৰত অনাহাৰ, আত্মহত্যা,<ref>{{cite web|title=The human cost of India's coronavirus lockdown: Deaths by hunger, starvation, suicide and more|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/the-human-cost-of-indias-coronavirus-lockdown-deaths-by-hunger-starvation-suicide-and-more-1.1586956637547|website=Gulf News|first1=Evangeline|last1=Elsa|date=15 April 2020|access-date=13 May 2020}}</ref> ক্লান্তি,<ref>{{Cite news|date=5 May 2020|title=Suicide leading cause for over 300 lockdown deaths in India, says study|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/suicide-leading-cause-for-over-300-lockdown-deaths-in-india-says-study/articleshow/75519279.cms|access-date=13 May 2020}}</ref> পথ আৰু ৰে'ল দুৰ্ঘটনা,<ref>{{Cite news|last1=Gettleman|first1=Jeffrey|last2=Raj|first2=Suhasini|last3=Kumar|first3=Hari|date=8 May 2020|title=As India Reopens, Deadly Accidents Break Out|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/05/08/world/asia/india-leak-train-reopen.html|access-date=13 May 2020|issn=0362-4331}}</ref> আৰক্ষীৰ হিংসা<ref>{{Cite news|title=56-year-old migrant dies on road to home, another dies after police lathi charge|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/56-year-old-migrant-worker-on-his-way-to-home-dies-on-road-28-year-old-migrant-dies-in-police-lathicharge-in-surat/story-O1NI1kDAWYRAAQOg4dkT6M.html|date=15 May 2020|first1=Debabrata|last1=Mohanty|website=Hindustan Times}}</ref> আৰু সময়মতে চিকিৎসা নোপোৱাও আছিল। প্ৰতিৱেদন অনুসৰি মৃতসকলৰ অধিকাংশই প্ৰান্তীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু শ্ৰমিক আছিল।<ref>{{cite web|title=More than 300 Indians have died of the coronavirus, and nearly 200 of the lockdown|url=https://theprint.in/opinion/more-than-300-indians-have-died-of-the-coronavirus-and-nearly-200-of-the-lockdown/400714/|last1=Vij|first1=Shivam|date=13 April 2020|website=ThePrint|access-date=13 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Not Just the Aurangabad Accident, 383 People Have Died Due to the Punitive Lockdown|url=https://thewire.in/rights/migrant-workers-non-coronavirus-lockdown-deaths|last1=Agarwal|first1=Kabir|date=10 May 2020|website=The Wire|access-date=10 May 2020}}</ref> শ্ৰমিকসকলক লৈ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ প্ৰথম এক মাহত শ্ৰমিক বিশেষ ৰে'লত ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ সময়ত ৮০জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Coronavirus in India: 80 migrant workers have died on Shramik Special trains, Indian tweeps furious|url=https://gulfnews.com/world/asia/india/coronavirus-in-india-80-migrant-workers-have-died-on-shramik-special-trains-indian-tweeps-furious-1.1590935479789|first=Evangeline |last=Elsa |date=31 May 2020 |work=Gulf News|access-date=2020-05-31}}</ref><ref>{{Cite news|date=29 May 2020|title=Indian Authorities Probe Deaths of Migrant Workers on Trains|work=The New York Times|agency=Associated Press|url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/05/29/world/asia/ap-as-virus-outbreak-india-migrant-deaths.html|access-date=29 May 2020|issn=0362-4331}}</ref> ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকসকলক সহায় কৰিবলৈ বিভিন্ন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="21000camps">{{Cite news|date=1 April 2020|title=More than 21,000 camps set up for over 6,60,000 migrants: State governments|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/more-than-21000-camps-set-up-for-over-660000-migrants-state-governments/articleshow/74920798.cms|access-date=2 April 2020}}</ref><ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=15 May 2020|title=Coronavirus lockdown {{!}} Over 60,000 people have registered on Delhi govt portal to go back home|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/over-60000-people-have-registered-on-delhi-govt-portal-to-go-back-home/article31586991.ece|access-date=18 May 2020|issn=0971-751X}}</ref><ref name="NYTFreeFood14May">{{Cite news|agency=Reuters|date=14 May 2020|title=India to Provide Free Food Grains to Millions of Migrant Workers|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/05/14/world/asia/14reuters-health-coronavirus-india-stimulus.html|access-date=16 May 2020|issn=0362-4331}}</ref> পিছলৈ তেওঁলোকৰ বাবে যাতায়াতৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছিল।<ref name="NDTVBuses30Apr">{{cite web|title=Buses Not Feasible For Moving Migrants, States Appeal To Centre: Sources|url=https://www.ndtv.com/india-news/buses-not-feasible-for-moving-migrants-states-appeal-to-centre-sources-2221212|publisher=NDTV|first1=Arvind |last1=Gunasekar|date=30 April 2020|access-date=9 May 2020}}</ref><ref name="HinduShramikSpecial1May">{{Cite news|last1=Bhargava|first1=Yuthika|date=1 May 2020|title=Coronavirus lockdown {{!}} Railways to run 'Shramik Special' trains to move migrant workers, other stranded persons|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/railways-to-run-shramik-special-trains-to-move-migrant-workers-other-stranded-persons/article31481996.ece|access-date=9 May 2020|issn=0971-751X}}</ref> ===ঋণ বন্ধকী শ্ৰম=== বন্ধকী শ্ৰম নিয়োগকৰ্তা আৰু শ্ৰমিকৰ মাজত থকা এনে এক বাধ্যতামূলক সম্পৰ্ক, য'ত শ্ৰমিকৰ ওপৰত থকা ঋণৰ বাবে তেওঁ কাম কৰিবলৈ বাধ্য হয়। বহু ক্ষেত্ৰত ঋণৰ ওপৰত ইমান অধিক সুত জমা হয় যে বন্ধকী শ্ৰম বহু দীঘলীয়া সময়লৈ বা অনিৰ্দিষ্টকাললৈ চলি থাকে। কেতিয়াবা শ্ৰমিকৰ ভাৰতৰ সংগঠিত বা অসংগঠিত খণ্ডত আন কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগ নাথাকে। এনে ক্ষেত্ৰত তেওঁ বন্ধকী শ্ৰমৰ দৰে ব্যৱস্থাতো কৰ্মসংস্থানৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে কাম কৰিবলৈ সন্মত হয়। বন্ধকী শ্ৰম অবৈধ। তথাপি বল প্ৰয়োগ বা সামাজিক পৰম্পৰাৰ বাবে এনে সম্পৰ্ক চলি থাকিব পাৰে। কোনো শ্ৰমিক বন্ধকী সম্পৰ্কত সোমোৱাৰ পিছত তথ্যৰ অসমতা, বিকল্প কৰ্মসংস্থাপনৰ অভাৱ, আন কাম বিচাৰিবলৈ সময়ৰ অভাৱ আৰু চাকৰি এৰাৰ অধিক ব্যয়ৰ দৰে সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়।<ref name=ravisr/><ref>{{cite journal|title=Bonded labor and serfdom: a paradox of voluntary choice|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-development-economics_2002-02_67_1/page/101|author=G. Genicot|journal=Journal of Development Economics|volume=67|issue=1|date=February 2002|pages=101–127|doi=10.1016/S0304-3878(01)00179-1|citeseerx=10.1.1.507.5113}}</ref> জৰীপ পদ্ধতি, ধাৰণা আৰু তথ্যসূত্ৰ অনুসৰি ভাৰতত বন্ধকী শ্ৰমিকৰ অনুমান যথেষ্ট ভিন্ন। ভাৰত চৰকাৰৰ চৰকাৰী অনুমান অনুসৰি বন্ধকী শ্ৰমিকৰ সংখ্যা কেইবালাখ। আনহাতে ১৯৭৮ চনৰ এটা অনুমান অনুসৰি ভাৰতত ২.৬২ নিযুত বন্ধকী শ্ৰমিক আছিল।<ref>{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|page=4|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024125628/https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/|archivedate=2020-10-24|access-date=2026-09-17|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতৰ ৩২সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় নমুনা জৰীপ সংস্থাৰ জৰীপত ১৬খন মুখ্য ৰাজ্যত ৩৪৩,০০০ বন্ধকী শ্ৰমিকৰ অনুমান কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ১৯৯৬ চনলৈ ২৮৫,৩৭৯জনক চিনাক্ত কৰি মুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|pages=4–7|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024125628/https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/|archivedate=2020-10-24|access-date=2026-09-17|deadurl=yes}}</ref> ঋণৰ বিনিময়ত বন্ধকী শ্ৰমৰ প্ৰধান ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কৃষি, শিলৰ খনি, ইটাভাটা, ধৰ্মীয় আৰু মন্দিৰৰ কাম, মৃৎশিল্প, গ্ৰাম্য তাঁতশিল্প, মাছ ধৰা, বনজ কাম, তামোল আৰু বিড়ি উদ্যোগ, কাৰ্পেট উদ্যোগ, অবৈধ খনন আৰু আতচবাজী উদ্যোগ অন্তৰ্ভুক্ত। পৰিয়ালৰ ঋণৰ সৈতে জড়িত বন্ধকী শ্ৰমৰ ক্ষেত্ৰত শিশু শ্ৰমিকো পোৱা গৈছে। বিভিন্ন জৰীপত বন্ধকী শ্ৰমিকক অসংগঠিত আৰু নিগমবিহীন খণ্ডত পোৱা গৈছে।<ref name=ravisr>{{cite web|title=Bonded Labor in India: Its Incidence and Pattern|author=Ravi S. Srivastava|publisher=Cornell University|year=2005|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024125628/https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/forcedlabor/18/|archivedate=2020-10-24|access-date=2026-09-17|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতে বন্ধকী শ্ৰম ব্যৱস্থা বিলোপ আইন, ১৯৭৬ প্ৰণয়ন কৰি সকলো ধৰণৰ বন্ধকী শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰে। এই আইনৰ জৰিয়তে বন্ধকী শ্ৰমিকক সুৰক্ষা দিয়া আৰু বন্ধকী শ্ৰমিক নিয়োগ, ৰখা বা বিচৰা ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name=ravisr/> ===শিশু শ্ৰম=== ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি ভাৰতত শিশু শ্ৰমিকৰ সংখ্যা ১০.১ নিযুত। ইয়াৰে ৫.৬ নিযুত ল'ৰা আৰু ৪.৫ নিযুত ছোৱালী। বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১৫২ নিযুত শিশু শিশু শ্ৰমত জড়িত বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ৬৪ নিযুত ছোৱালী আৰু ৮৮ নিযুত ল'ৰা। অৰ্থাৎ বিশ্বৰ প্ৰায় প্ৰতি দহটা শিশুৰ ভিতৰত এটাৰ সৈতে শিশু শ্ৰম জড়িত।<ref>{{Cite web|url=https://www.unicef.org/india/what-we-do/child-labour-exploitation|title=Protecting Children Without Family Care &#124; UNICEF India|website=www.unicef.org}}</ref> দৰিদ্ৰতা, বিদ্যালয়ৰ অভাৱ, দুৰ্বল শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু অসংগঠিত অৰ্থনীতিৰ বৃদ্ধি [[ভাৰতত শিশু শ্ৰম]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়।<ref name=ilo2008a>{{cite web|title=Child labor - causes|year=2008|publisher=ILO, United Nations|url=http://www.ilo.org/public/english/region/eurpro/moscow/areas/ipec/causes.htm}}</ref><ref>{{cite news|title=India Journal: The Basic Shortages that Plague Our Schools|newspaper=The Wall Street Journal|date=3 January 2012|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/01/03/india-journal-the-basic-shortages-that-plague-our-schools/}}</ref><ref name=mbsm>{{cite book|title=Asian Informal Workers: Global Risks, Local Protection|url=https://archive.org/details/asianinformalwor0000unse|author1=Mario Biggeri |author2=Santosh Mehrotra |publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-0-415-38275-5}}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite book|author=Brown, D. K., Deardorff, A. V. and Stern, R. M.|title=Child Labor: Theory, Evidence, and Policy (Chapter 3, International Labor Standards: History, Theory, and Policy Options)|pages=194–247|doi=10.1002/9780470754818.ch3|isbn=9781405105552|chapter=Child Labor: Theory, Evidence, and Policy|year=2003|url=http://www.fordschool.umich.edu/rsie/workingpapers/Papers451-475/r474.pdf|chapter-url=http://ase.tufts.edu/econ/papers/200111.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250410002035/https://fordschool.umich.edu/rsie/workingpapers/Papers451-475/r474.pdf|archivedate=2025-04-10|access-date=2026-09-17}}</ref> ভাৰতীয় সংবিধানৰ ২৪নং অনুচ্ছেদে শিশু শ্ৰম নিষিদ্ধ কৰিছে। অৱশ্যে ইয়াৰ নিষেধাজ্ঞা কাৰখানা, খনি বা বিপজ্জনক কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য। ভাৰতীয় দণ্ডবিধি, কিশোৰ ন্যায় আইন, ২০০০ আৰু শিশু শ্ৰম নিষেধ আৰু বিলোপ আইন, ১৯৮৬-এ ভাৰতত শিশু শ্ৰম চিনাক্ত, বিচাৰ আৰু বন্ধ কৰাৰ বাবে আইনী ভিত্তি প্ৰদান কৰে।<ref name="ilolaw">{{cite web|title=National Legislation and Policies Against Child Labour in India |publisher=International Labour Organization - an Agency of the United Nations, Geneva |year=2011 |url=http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809084340/http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm |archive-date= 9 August 2012 }}</ref> ইয়াৰ পিছতো ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ প্ৰায় সকলো অসংগঠিত, ক্ষুদ্ৰ আৰু অনানুষ্ঠানিক খণ্ডতে শিশু শ্ৰমিক দেখা যায়।<ref>{{cite web |url=http://labour.nic.in/cwl/welcome.html |title=Child Labour |publisher=Labour.nic.in |access-date=13 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512153454/http://labour.nic.in/cwl/welcome.html |archive-date=12 May 2012 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web| url=http://labour.nic.in/cwl/ListHazardous.htm | title=The schedule - Occupations | access-date=2012-02-09 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20120129102953/http://labour.nic.in/cwl/ListHazardous.htm | archive-date=29 January 2012 | df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=Child labour in rural areas with a special focus on migration, agriculture, mining and brick kilns|last=Burra|first=Neera|publisher=National Commission for Protection of Child Rights|url=http://www.ncpcr.gov.in/Reports/Child_Labour_in_Rural_areas_with_special_focus_on_Migration_Agriculture_%20Mining_by_Neera_Burra.pdf|access-date=19 October 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124054134/http://ncpcr.gov.in/Reports/Child_Labour_in_Rural_areas_with_special_focus_on_migration_agriculture_%20mining_by_Neera_Burra.pdf|archive-date=24 January 2009|df=dmy-all}}</ref> গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে ভাৰতৰ শ্ৰম বজাৰৰ অনমনীয়তা আৰু গাঁথনি, অসংগঠিত অৰ্থনীতিৰ আকাৰ, উদ্যোগসমূহক বৃহৎ আকাৰলৈ বিকশিত হোৱাত বাধা দিয়া আইনী জটিলতা আৰু আধুনিক উৎপাদন প্ৰযুক্তিৰ অভাৱ শিশু শ্ৰমৰ চাহিদা আৰু গ্ৰহণযোগ্যতা বৃদ্ধিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৃহৎ অৰ্থনৈতিক কাৰক।<ref name="autogenerated1"/><ref>{{cite book|title=The Policy Analysis of Child Labor: A Comparative Study|url=https://archive.org/details/apu.mr.331.31.gro.g53634|author1=Christiaan Grootaert |author2=Harry Anthony Patrinos |publisher=Palgrave Macmillan|year=1999|isbn=978-0312221225}}</ref><ref>{{cite journal|title=Child Labor and the Division of Labor in the Early English Cotton Mills|author=Douglas Galbi|journal=Journal of Population Economics|year=1997|volume=10|issue=4|pages= 357–375|url=http://www.galbithink.org/child.pdf|doi=10.1007/s001480050048|pmid=12293082|s2cid=5858814}}</ref> ==ভাৰতীয় শ্ৰম আইন== {{main|ভাৰতীয় শ্ৰম আইন}} [[ভাৰত]]ত শ্ৰম আৰু নিয়োগ সম্পৰ্কীয় আইনসমূহক সাধাৰণতে "ঔদ্যোগিক আইন" হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite web |last=Bhasin |first=Lalit |date=24 August 2007 |title=Labour And Employment Laws Of India |url=https://www.mondaq.com/india/employee-rights-labour-relations/50440/labour-and-employment-laws-of-india |url-status=live |access-date=2026-06-02 |website=[www.mondaq.com](http://www.mondaq.com) |language=en}}</ref> এই শ্ৰেণীবিভাজনৰ মূল কাৰণ হৈছে ভাৰতৰ বহুতো শ্ৰম আইন সীমিত ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য। কিছুমান আইন কেৱল ২০ জন বা তাতকৈ অধিক শ্ৰমিক থকা কাৰখানাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য, কিছুমান কেৱল নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য আৰু কিছুমান আইনৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰত চৰকাৰ]] বা ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে নিৰ্দিষ্ট উদ্যোগ বা ক্ষেত্ৰত সেই আইন প্ৰয়োগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰে। ভাৰতত একক আৰু কেন্দ্ৰীভূত শ্ৰম আইন-ব্যৱস্থা নাই। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ত শ্ৰমক [[সমৱৰ্তী তালিকা]]ৰ বিষয় হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰ দুয়োটাই শ্ৰম সম্পৰ্কীয় আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে। সংবিধানৰ সপ্তম অনুসূচীৰ সমৱৰ্তী তালিকাত ২২, ২৩ আৰু ২৪ নং প্ৰৱেশ আৰু সংবিধানৰ ২৪৬ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত এই ক্ষমতা নিৰ্ধাৰিত হৈছে। শ্ৰম সম্পৰ্কীয় বিষয়ত সাংবিধানিক ক্ষমতা বিভাজনৰ ফলত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য দুয়োখন চৰকাৰে শ্ৰম আৰু নিয়োগ সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন [[আইন]] প্ৰণয়ন কৰিছে। ভাৰতৰ শ্ৰম আইনসমূহ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত।<ref name=":0" /> স্বাধীনতাৰ পূৰ্বৰ আইনসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰিটিছ নিয়োগকৰ্তাসকলৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা।<ref name=":0" /> স্বাধীনতাৰ পিছত অধিকাংশ শ্ৰম আইন সংশোধন কৰি অধিক ন্যায়সংগত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হয়। শেহতীয়ালৈকে ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইনসমূহ ৪০টাতকৈ অধিক পৃথক সংসদীয় আইনত বিভক্ত হৈ আছিল। [[ভাৰতৰ সংসদ|ভাৰতৰ সংসদে]] ২০১৯ আৰু ২০২০ চনত চাৰিখন শ্ৰম সংহিতা প্ৰণয়ন কৰে। এই চাৰিখন সংহিতাই ২৯খন কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম আইন একত্ৰিত কৰে।<ref>{{Cite web|date=2021-03-29|title=Summary of Labour Codes 2020|url=https://www.labourcode.org/2021/03/29/summary-of-labour-codes-2020/|access-date=2021-03-29|website=Labour Codes 2020|language=en-US|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414235338/https://www.labourcode.org/2021/03/29/summary-of-labour-codes-2020/|url-status=dead|archivedate=2021-04-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414235338/https://www.labourcode.org/2021/03/29/summary-of-labour-codes-2020/|deadurl=yes}}</ref> এই সংহিতাসমূহ হৈছে [[ঔদ্যোগিক সম্পৰ্ক সংহিতা, ২০২০]], [[সামাজিক সুৰক্ষা সংহিতা, ২০২০]], [[বৃত্তিগত সুৰক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্ম পৰিস্থিতি সংহিতা, ২০২০]] আৰু [[মজুৰি সংহিতা, ২০১৯]]। নতুন সংহিতাসমূহ ২১ নৱেম্বৰ ২০২৫ৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়।<ref>{{Cite news |date=2026-05-09 |title=Labour law overhaul done: Centre notifies rules for all 4 labour codes; new wage, social security norms kick in |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/labour-law-overhaul-done-centre-notifies-rules-for-all-4-labour-codes-new-wage-social-security-norms-kick-in/articleshow/130975018.cms |access-date=2026-06-02 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> প্ৰেছ তথ্য ব্যুৰোই এই ৰূপায়ণক এক "ঐতিহাসিক সংস্কাৰ" হিচাপে অভিহিত কৰিছে, যিয়ে নিয়ম-অনুসৰণ সৰল কৰে, পুৰণি বিধানসমূহ আধুনিকীকৰণ কৰে আৰু শ্ৰমিকৰ অধিকাৰ আৰু কল্যাণ সুৰক্ষিত কৰি ব্যৱসায় কৰাটো সহজ কৰাৰ বাবে এক সৰল আৰু দক্ষ কাঠামো সৃষ্টি কৰে।<ref>{{Cite web |title=India’s Labour Reforms: Simplification, Security, and Sustainable Growth |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2192524&reg=3&lang=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260504055226/https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2192524&reg=3&lang=2 |archive-date=2026-05-04 |access-date=2026-06-02 |website=[www.pib.gov.in](http://www.pib.gov.in)}}</ref> ==অৰ্থনীতিবিদসকলৰ সমালোচনা== গৱেষকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ভাৰতৰ কঠোৰ শ্ৰমিক আইন আৰু শ্ৰমিকসকলক সুৰক্ষা দিয়াৰ উদ্দেশ্যে প্ৰৱৰ্তিত অত্যধিক নিয়মে অধিক দৰমহা থকা সংগঠিত খণ্ডত নিয়োগৰ ধীৰ বৃদ্ধিৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে কাম কৰে।<ref name=aer>{{cite journal|author=Aghion, P., R. Burgess, S. Redding and F. Zilibotti|year=2008|title=The Unequal Effects of Liberalisation: Evidence from Dismantling the License Raj in India|journal=American Economic Review|volume=94|issue=4|pages=1397–412|url=https://ideas.repec.org/p/zur/iewwpx/345.html|doi=10.1257/aer.98.4.1397|s2cid=966634}}</ref><ref name=qje>{{cite journal|author1=Besley, T.|author2=R. Burgess|year=2004|title=Can Labour Regulation Hinder Economic Performance? - Evidence from India|journal=Quarterly Journal of Economics|volume=119|issue=1|pages=91–134|doi=10.1162/003355304772839533|s2cid=3044365|url=http://www.cepr.org/meets/wkcn/3/3508/papers/burgess.pdf}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite journal|author=Hasan, R., D. Mitra and B.P. Ural|year=2007|title=Trade Liberalisation, Labour Market Institutions and Poverty Reduction: Evidence from India States|journal=India Policy Forum|volume=3|pages=71–122}}</ref> ভাৰতৰ শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় আইন আৰু নিয়মসমূহে শ্ৰমিক বজাৰত কঠোৰতা সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ ফলত উদ্যোগীসকলে জটিল আৰু অস্পষ্ট আইন এৰাই চলিবলৈ অনানুষ্ঠানিক শ্ৰমিক নিয়োগ কৰা এক ছায়া অৰ্থনীতিৰ আশ্ৰয় লয়। বিশেষকৈ ১৯৪৭ চনৰ ঔদ্যোগিক বিবাদ আইন আদিয়ে কঠোৰ শ্ৰমিক আইন আৰু একপক্ষীয় শ্ৰমিক সংঘ সম্পৰ্কীয় আইন প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। যদিও এই আইনে কৰ্মচাৰী ছাটাই বা কৰ্মচ্যুত নিষিদ্ধ নকৰে, তথাপি<ref name="gupta">{{cite web|url=http://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090226070930/http://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|url-status=dead|archive-date=26 February 2009|title=How wrong has the Indian Left been about economic reforms?|author=Aditya Gupta|access-date=14 July 2012|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053408/https://www.ccsindia.org/interns2006/How%20Wrong%20is%20left%20about%20ecoonimic%20reforms%20in%20India%20-%20Aditya.pdf|deadurl=yes}}</ref> অনুপস্থিতিৰ বাবে কৰ্মচাৰী বৰ্খাস্ত কৰা, অৰ্থনৈতিক কাৰণত কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰা বা অৰ্থনৈতিকভাৱে অচল প্ৰতিষ্ঠান বন্ধ কৰাৰ বাবে উদ্যোগী আৰু কোম্পানীসমূহে চৰকাৰী বিষয়াৰ অনুমতি ল'ব লাগে। এই আমোলাতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়া কেইবাবছৰলৈকে চলিব পাৰে আৰু চৰকাৰী বিষয়াসকলে এনে অনুমতি প্ৰায় সদায় নাকচ কৰা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book|title=India in the Era of Economic Reforms|url=https://archive.org/details/indiaineraofecon0000unse|author=Sachs, Varshney, Bajpai|year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195655292}}</ref><ref name=hamilton>{{cite web|title=Labor regulation, economic complexity, and the China-India gap|author=Gordon, Li, Xu|date=12 August 2010|publisher=Hamilton University|url=http://academics.hamilton.edu/economics/Home/xu_colgate_paper.pdf}}</ref><ref name=yale>{{cite web|title=Firing costs and flexibility:evidence from firms employment responses to economic shocks|author=Adhvaryu, Chari and Sharma|date=December 2009|publisher=Yale University|url=http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511121431/http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|archive-date=11 May 2013|df=dmy-all|access-date=19 September 2026|archivedate=11 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511121431/http://www.econ.yale.edu/seminars/develop/tdw09/adhvaryu-091207.pdf|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ ফলত গৱেষকসকলে যুক্তি দিছে যে ভাৰতৰ অনমনীয় শ্ৰমিক আইনে নতুন কোম্পানীসমূহক আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা আৰু ইতিমধ্যে সংগঠিত খণ্ডত থকা কোম্পানীসমূহত অতিৰিক্ত শ্ৰমিক নিয়োগ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এক শক্তিশালী বাধা সৃষ্টি কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Reform in India: Democracy's drawbacks|newspaper=The Economist|date=27 October 2005|url=https://www.economist.com/special-report/2005/10/27/democracys-drawbacks}}</ref> চীনৰ বিপৰীতে ভাৰতীয় ব্যৱসায়সমূহে ৰপ্তানি বা ঘৰুৱা সুযোগৰ বাবে ভাৰতৰ প্ৰচুৰ শ্ৰমিক শক্তি ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, অথবা গুণগত নিয়ন্ত্ৰণ আৰু অন্যান্য কামৰ বাবে ব্যয়বহুল যন্ত্ৰপাতিৰ সলনি শ্ৰমিক ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি ৰৈছে। এইবোৰক ভাৰতত নিয়োগৰ দুৰ্বল বৃদ্ধিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name=aer/><ref name=qje/><ref>{{cite journal|author1=Datta-Chaudhuri, T. |author2=D. Bhattacharjee|year= 1994|title=Unions, Wages and Labour Markets in Indian Industry, 1960–66|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-development-studies_1994-01_30_2/page/443 |journal=The Journal of Development Studies|volume=30|issue=2|pages=443–465|doi=10.1080/00220389408422323}}</ref><ref>{{cite web|title=Rigid Labor Laws: a Minor Barrier to Growth?|author=Arvind Panagariya|year=2002|publisher=Columbia University|url=http://www.columbia.edu/~ap2231/ET/et30-sept01.htm|access-date=12 July 2012|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104722/http://web.archive.org/web/20160304104722/http://www.columbia.edu/~ap2231/ET/et30-sept01.htm|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304104722/http://www.columbia.edu/~ap2231/ET/et30-sept01.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite journal|title=Are All Labor Regulations Equal? Evidence from Indian Manufacturing|author1=Ahmad Ahsan |author2=Carmen Pagés |journal=Journal of Comparative Economics|volume=37|issue=1|year=2009|pages=62–75|url=https://ideas.repec.org/p/iza/izadps/dp3394.html|doi=10.1016/j.jce.2008.09.001|hdl=10419/35255 |hdl-access=free}}</ref> শেহতীয়াকৈ কেইজনমান গৱেষকে বিভিন্ন শ্ৰমিক নিয়ম থকা ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহৰ মাজত তুলনামূলক অধ্যয়ন কৰিছে।<ref>{{cite journal|title=Indian Manufacturing: A Slow Sector in a Rapidly Growing Economy|author=Mitra and Ural|publisher=Institute of Policy Studies - Singapore and World Bank|year=2006|url=http://siteresources.worldbank.org/INTCHIINDGLOECO/Resources/Mitra_Ural_final.pdf}}</ref><ref>{{cite journal|title=Investment Climate and Economic Performance: Some Firm Level Evidence from India|author1=David Dollar|author2=Giuseppe Iarossi|author3=Taye Mengistae|publisher=Stanford Institute for Economic Policy Research|year=2002|url=http://siepr.stanford.edu/publicationsprofile/1361|archive-date=20 September 2015|access-date=12 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920212827/http://siepr.stanford.edu/publicationsprofile/1361|url-status=dead|archivedate=20 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150920212827/http://siepr.stanford.edu/publicationsprofile/1361|deadurl=yes}}</ref> তেওঁলোকে এনে ৰাজ্যসমূহৰ তুলনা কৰিছে যিবোৰে নিয়োগকৰ্তাক অধিক নমনীয়তা প্ৰদান কৰিবলৈ শ্ৰমিক আইন সংশোধন কৰিছিল, সেই ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে যিবোৰে শ্ৰমিক আইন অধিক কঠোৰ আৰু পালন কৰাটো অধিক জটিল কৰি তুলিছিল। এই অধ্যয়নসমূহত দেখা গৈছে যে নমনীয় শ্ৰমিক আইন থকা ৰাজ্যসমূহ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল। এনে ৰাজ্যসমূহে ৰপ্তানিৰ সুযোগৰ সুবিধা ল'ব পাৰিছিল আৰু নমনীয় শ্ৰমিক আইন থকা ৰাজ্যসমূহত জনমূৰি পৰিয়ালৰ আয় অধিক দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল। কঠোৰ শ্ৰমিক আইন থকা ৰাজ্যসমূহত স্থানীয় উদ্যোগীসকলে সীমিত সময়ৰ বাবে নিয়োগ কৰিব পৰা অস্থায়ী বা চুক্তিভিত্তিক শ্ৰমিক নিয়োগ কৰাটো অধিক পছন্দ কৰিছিল। অৰ্থাৎ অধিক কঠোৰ আৰু অনমনীয় শ্ৰমিক আইন থকা ৰাজ্যসমূহত অনানুষ্ঠানিক নিয়োগ বৃদ্ধি পোৱা দেখা গৈছিল।<ref>{{cite book|author=Sen, K., B. Saha and D. Maiti|year=2010|title=Labour Market Institution and Flexibility in Indian Manufacturing|publisher=University of Manchester}}</ref><ref>{{cite journal|title=Trade Reforms, Labor Regulations, and Labor-Demand Elasticities: Empirical Evidence from India|author1=Rana Hasan |author2=Devashish Mitra |author3=K.V. Ramaswamy |journal=The Review of Economics and Statistics|volume=89|issue=3|pages=466–481|year=2007|doi=10.1162/rest.89.3.466|s2cid=9557156 |url=http://www.nber.org/papers/w9879.pdf }}</ref> ২০০৭ চনত প্ৰকাশিত ''দ্য ইকনমিষ্ট''ৰ এটা প্ৰবন্ধত ভাৰতে বিশ্বৰ বৃহৎ অৰ্থনীতিসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ কঠোৰ শ্ৰমিক আইন থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name=economist2007>{{cite news|title=India's economy - A Himalayan challenge|newspaper=The Economist|date=11 October 2007|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2007/10/11/a-himalayan-challenge}}</ref> ভাৰতৰ ব্যক্তিগত খণ্ডই, ইয়াৰ ভিতৰত সংগঠিত উৎপাদন খণ্ডেও, প্ৰায় ১০ নিযুত ভাৰতীয়ক নিয়োগ কৰে। উৎপাদন কোম্পানীসমূহে কাৰখানাৰ পৰা শ্ৰমিক ছাটাই কৰিবলৈ চৰকাৰৰ অনুমতি ল'ব লাগে আৰু ১০০ জনতকৈ অধিক কৰ্মচাৰী থকা প্ৰতিষ্ঠানৰ ক্ষেত্ৰত এনে অনুমতি সাধাৰণতে অস্বীকাৰ কৰা হয়। ভাৰতীয় কোম্পানীসমূহৰ অধিকাংশ সৰু হোৱাৰ এইটো এটা কাৰণ বুলি কোৱা হয়। ভাৰতৰ সংগঠিত উৎপাদন খণ্ডৰ ৮৭ শতাংশ নিয়োগ ১০ জনতকৈ কম কৰ্মচাৰী থকা প্ৰতিষ্ঠানত হয়, আনহাতে চীনত এই হাৰ মাত্ৰ ৫ শতাংশ। সৰু ভাৰতীয় কোম্পানীসমূহে বৃহৎ পৰিসৰৰ উৎপাদনৰ সুবিধা লাভ কৰিব নোৱাৰে আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ সম্পূৰ্ণ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰে। ফলত অধিক শ্ৰমিক নিয়োগ কৰি বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠানলৈ পৰিণত হ'লে যি উৎপাদনশীলতা লাভ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন, তাৰ তুলনাত তেওঁলোকৰ উৎপাদনশীলতা কম হৈ থাকে। ইয়াৰ ফলত বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সময়ত ভাৰতীয় কোম্পানীসমূহৰ দ্ৰুত সম্প্ৰসাৰণ বা পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খাপ খোৱাৰ ক্ষমতা সীমিত হয়। ইয়াৰ এটা ব্যতিক্ৰম হৈছে বৌদ্ধিক বা কাৰ্যালয়ভিত্তিক চাকৰি। এই ক্ষেত্ৰত কোম্পানীসমূহৰ শক্তিশালী স্বাৰ্থগোষ্ঠী থাকে আৰু কৰ্মচাৰীসকল সাধাৰণতে শ্ৰমিক সংঘৰ সদস্য নহয়। সেয়েহে এই কোম্পানীসমূহে অধিক সংখ্যক কৰ্মচাৰীৰ সৈতে তুলনামূলকভাৱে স্বাধীনভাৱে কাম কৰিব পাৰিছে আৰু শ্ৰমিক আইন উলংঘা নকৰাকৈ কৰ্মচাৰীৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশক চাকৰিৰ পৰা আঁতৰাব পাৰিছে।<ref>{{cite web|title=Chronicles of the rise and fall of the Indian software engineer|url=http://business.outlookindia.com/article.aspx?102381|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125075147/http://business.outlookindia.com/article.aspx?102381|url-status=dead|archive-date=25 November 2011|work=Outlook Business|publisher=Outlook Publishing India Pvt. Ltd.|access-date=14 March 2013|archivedate=10 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510221523/http://business.outlookindia.com/article.aspx?102381|deadurl=yes}}</ref> প্ৰায় সকলো ক্ষেত্ৰতে কাৰ্যালয়ভিত্তিক কৰ্মচাৰীক ঋণাত্মক সুপাৰিশ আৰু উদ্যোগৰ সংস্থাসমূহত ক'লা তালিকাভুক্ত কৰাৰ ভাবুকিৰ অধীনত পদত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয় বুলি এটা উৎসত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=The labor law implementation in India is very weak compared to many developed economies|url=http://jobgayi.com/resign|work=jobgayi.com|access-date=14 March 2013|archivedate=11 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511213432/http://jobgayi.com/resign|deadurl=yes}}</ref> ডজানকভ আৰু ৰামালহোৱে ভাৰতকে ধৰি উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ শ্ৰমিক সম্পৰ্কীয় বহুতো অধ্যয়ন পৰ্যালোচনা কৰিছে। তেওঁলোকে ওপৰৰ সমালোচনাৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি মত প্ৰকাশ কৰিছে যে কঠোৰ নিয়োগ আইন থকা দেশসমূহত অসংগঠিত খণ্ডৰ আকাৰ ডাঙৰ আৰু নিবনুৱাৰ হাৰ অধিক, বিশেষকৈ যুৱসকলৰ মাজত। তেওঁলোকে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে কঠোৰ আৰু অনমনীয় শ্ৰমিক আইন কম জনমূৰি আয়ৰ সৈতে শক্তিশালীভাৱে সম্পৰ্কিত।<ref name=jce2009>{{cite journal|title=Employment laws in developing countries|author1=Simeon Djankov |author2=Rita Ramalho |journal=Journal of Comparative Economics|volume=37|issue=1|pages=3–13|date=March 2009|doi=10.1016/j.jce.2008.10.003|s2cid=29262232 }}</ref><ref>{{cite journal|title=Employment Protection, Firm Selection, and Growth|author=MARKUS POSCHKE|journal=Journal of Monetary Economics|volume=56|issue=8|pages=1074–1085|year=2009|url=http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/6448/ECO-2006-35.pdf|doi=10.1016/j.jmoneco.2009.10.013|citeseerx=10.1.1.711.4290|hdl=1814/6448|s2cid=260043|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140527212821/http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/6448/ECO-2006-35.pdf|archivedate=2014-05-27|access-date=2026-09-19|deadurl=yes}}</ref> ==ভাৰতীয় শ্ৰমিক আইনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তুলনা== তলৰ তালিকাখনত ২০১১ চনৰ হিচাপ অনুসৰি ভাৰতৰ শ্ৰমিক আইনসমূহ চীন আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ শ্ৰমিক আইনসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। {| class="wikitable sortable" |+'''শ্ৰমিক আইনত আপেক্ষিক নিয়ম আৰু কঠোৰতা'''<ref>{{cite web|title=Employing Workers - 2011 data (based on input from ILO, OECD, local governments and private employers)|publisher=The World Bank|year=2012|url=http://www.doingbusiness.org/data/exploretopics/employing-workers}}</ref> |- ! আইনে প্ৰয়োজন কৰা ব্যৱস্থা !! {{flag|ভাৰত}} !! {{flag|চীন}} !! {{flag|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}} |- | [[নূন্যতম মজুৰি]] (মাৰ্কিন ডলাৰ/মাহ) || ৪৫ (মাহে ২৫০০ ভাৰতীয় টকা)<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=71533 |title=Central Government Revises the National floor level Minimum Wage (NFLMW) from Rs. 100 Per Day to Rs. 115 Per Day Effective from 01.04.2011 |publisher=Pib.nic.in |date= |accessdate=2022-03-19}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/minimum-wage-hiked-by-rs15/article1609572.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Minimum wage hiked by Rs. 15 | date=8 April 2011}}</ref> || ১৮২.৫ || '''১২৪২.৬''' |- | মানক কৰ্মদিন || ৯ ঘণ্টা || '''৮ ঘণ্টা''' || '''৮ ঘণ্টা''' |- | কৰ্মস্থলীত নূন্যতম বিশ্ৰাম || '''৫ ঘণ্টাত ৩০ মিনিট''' || নাই || নাই |- | সৰ্বাধিক [[অতিৰিক্ত সময়ৰ কাম|অতিৰিক্ত সময়ৰ কামৰ]] সীমা || বছৰি ২০০ ঘণ্টা || '''বছৰি ৪৩২ ঘণ্টা'''<ref>{{cite web|url=http://www.fairlabor.org/blog/entry/fair-labor-association-secures-commitment-limit-workers-hours-protect-pay-apples-largest|title = Fair Labor Association Secures Commitment to Limit Workers' Hours, Protect Pay at Apple's Largest Supplier &#124; Fair Labor Association}}</ref> || নাই |- | অতিৰিক্ত সময়ৰ কামৰ অতিৰিক্ত মজুৰি || '''১০০%''' || ৫০% || ৫০% |- | [[কৰ্মচ্যুত|কৰ্মচ্যুতৰ]] বাবে চাকৰি শেষ কৰা অনুমোদিত নে? || '''হয়, চৰকাৰৰ অনুমোদন থাকিলে [https://www.india-briefing.com/news/due-process-terminating-employee-india-14363.html/]''' || হয়, চৰকাৰৰ অনুমোদন নোহোৱাকৈ || হয়, চৰকাৰৰ অনুমোদন নোহোৱাকৈ |- | এজন কৰ্মচাৰীক চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰিবলৈ চৰকাৰৰ অনুমতি প্ৰয়োজন নে? || '''হয়''' || নহয় || নহয় |- | ৯ জন কৰ্মচাৰীক চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰিবলৈ চৰকাৰৰ অনুমতি প্ৰয়োজন নে? || '''হয়''' || নহয় || নহয় |- | [[কৰ্মচ্যুত|কৰ্মচ্যুতৰ]] বাবে চাকৰি শেষ কৰাৰ চৰকাৰী অনুমতি প্ৰদান কৰা হয় নে? || '''বিৰলভাৱে'''<ref name="hamilton"/><ref name="yale"/> || প্ৰযোজ্য নহয় || প্ৰযোজ্য নহয় |- | চাকৰি শেষ কৰাৰ অগ্ৰাধিকাৰ নিয়ম নিয়ন্ত্ৰিত নে? || '''হয়''' || '''হয়''' || নহয় |- | [[চাকৰি হেৰুওৱাৰ ক্ষতিপূৰণ|চাকৰি হেৰুওৱাৰ ক্ষতিপূৰণ]] — ১ বছৰ চাকৰি কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে || ২.১ সপ্তাহৰ দৰমহা || '''৪.৩ সপ্তাহৰ দৰমহা''' || নাই |- | চাকৰি হেৰুওৱাৰ ক্ষতিপূৰণ — ৫ বছৰ চাকৰি কৰা কৰ্মচাৰীৰ বাবে || ১০.৭ সপ্তাহৰ দৰমহা || '''২১.৭ সপ্তাহৰ দৰমহা''' || নাই |} * ভাৰতত নূন্যতম মজুৰি সম্পৰ্কীয় আইন সৰল কৰিবলৈ নতুন বিধি প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, কিন্তু ইয়াৰ ফলত শ্ৰমিকসকলে প্ৰকৃত সুবিধা লাভ কৰা নাই<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/939763/india-has-a-new-code-to-simplify-law-on-minimum-wages-but-it-doesnt-give-workers-any-real-benefit|title=India has a new code to simplify law on minimum wages – but it doesn’t give workers any real benefit|first=Anupama|last=Kumar|date=21 October 2019|website=Scroll.in}}</ref> ==টোকা== {{reflist|30em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Refbegin|30em}} *[https://books.google.com/books?id=dbDZBQAAQBAJ ''The Industrial Development of Bengal, 1900-1939''] Vikas Publishing House Pvt Ltd : New Delhi, Pp.&nbsp;256, {{ISBN|0706915798}} *PM Cawthorne, 'Of Networks and Markets: The Rise and Rise of a South Indian Town, the Example of Tiruppur's Cotton Knitwear Industry' (1994) 23(1) World Development 43 *{{cite web|url=http://countrystudies.us/india/95.htm|work=U.S. Library of Congress|title=Library of Congress Country Studies|access-date=6 October 2007}} *{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf|work=কংগ্ৰেছ গ্ৰন্থাগাৰৰ দেশ অধ্যয়ন|access-date=6 November 2007|title=Library of Congress – Federal Research Division Country Profile: India, December 2004}} *[http://www.mendeley.com/download/public/107593591/6622268601/df28a1cf9d1a6af2018eed47a8b88272f0768e29/dl.pdf ''Government and Business Attitudes towards Labour Welfare in Bengal: The Maternity Benefit Question (1919-1947)'']{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, in 'State and Business in India: A Historical Perspective', pp.&nbsp;217–257 (New Delhi, 1987), {{ISBN|8185054266}} *[http://www.mendeley.com/download/public/107593591/6627445751/13fd203cbca0e7ce8a1e99d63c6fcb4ad4a6486b/dl.pdf ''The Indian mines maternity benefit question, 1919-1947'']{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, The Indian Economic & Social History Review 22 (3), 329-351 *[http://www.mendeley.com/download/public/107593591/6627445641/ef374a9d90133a4be02c4c2bd14ddf5ea5287c3d/dl.pdf ''The Problem of Middle Class Educated Unemployment in Bengal, 1912-1942'']{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, The Indian Economic & Social History Review, 19 (1), 27-45 *[http://www.mendeley.com/download/public/107593591/6627445201/791c850049375307783b5e57af589b4b1c7b9670/dl.pdf ''Supply of Labour to Bengal Tea Industry 1900-1939'']{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Bangladesh Historical Studies, Vol. IV, pp.&nbsp;49–63. * {{cite news |last1=Kwatra |first1=Nikita |title=How caste affects India's rural job market |url=https://www.livemint.com/news/india/how-caste-affects-india-rural-job-market-11574665687641.html |access-date=25 November 2019 |work=[[মিণ্ট]] |date=25 November 2019}} {{refend}} ==অতিৰিক্ত পঠন== {{Refbegin|30em}} ;গ্ৰন্থ * ব্ৰেমান, জান আদি (২০১৯)। ''[https://www.ucpress.edu/book/9780520302402/the-social-question-in-the-twenty-first-century A Social Question in the Twenty-First Century: A Global View]''। অধ্যায় ৬: A Mirage of Welfare: How the Social Question in India Got Aborted। কেলিফৰ্ণিয়া: University of California Press। {{ISBN|0520302400}} * {{cite book|title=Women, Labour and the Economy in India: From Migrant Menservants to Uprooted Girl Children Maids|author=Chakravarty, D. and Chakravarty, I.|isbn=978-1-317-36278-4|year=2015| publisher=টেইলৰ এণ্ড ফ্ৰান্সিছ}} * {{cite book|title=Capitalism, Inequality and Labour in India|author=Breman, J.| isbn=978-1-108-48241-7|lccn=2019017868|year=2019|publisher=কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰেছ}} * {{cite book|title=Industrial Labour in India|author=Sharma, R.K.|isbn=978-8-171-56703-4|year=1997|publisher=Atlantic Publishers and Distributors}} * {{cite book|title=Informal Labour in Urban India: Three Cities, Three Journeys|author=Barnes, T.|isbn=978-1-317-57101-8|year=2014|publisher=Taylor & Francis}} * {{cite book|title=Labour in Contemporary India|author=Jha, P.|isbn=978-0-199-08971-0|year=2016|publisher=অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰেছ}} * {{cite book|title=Employment in India|url=https://archive.org/details/employmentinindi0000ghos|author=Ghose, A.K.|isbn=978-0-190-99006-0|lccn=2020325023|year=2019|publisher=Oxford University Press}} * {{cite book|title=Issues in Law and Public Policy on Contract Labour in India: Comparative Insights from China|author=Kumar, P. and Singh, J.|isbn=978-9-811-08444-7|year=2018|publisher=স্প্ৰিংগাৰ ছিংগাপুৰ}} * {{cite book|title=Footloose Labour: Working in India's Informal Economy|author=Breman, J. and Hawthorn, G.P.|isbn=978-0-521-56824-1| lccn=lc95049938|year=1996|publisher=Cambridge University Press}} ;আলোচনী *Pravin Sinha (2004) Representing labour in India, Development in Practice, 14:1-2, 127-135, {{doi|10.1080/0961452032000170695}}. *Amartya K. Sen, Surplus Labour in India: A Critique of Schultz's Statistical Test, দ্য ইকনমিক জাৰ্নেল, Volume 77, Issue 305, 1 March 1967, Pages 154–161, {{doi|10.2307/2229374}} *Vyas, M. Impact of Lockdown on Labour in India. Ind. J. Labour Econ. 63 (Suppl 1), 73–77 (2020). {{doi|10.1007/s41027-020-00259-w}} *Shah, A, Lerche, J. Migration and the invisible economies of care: Production, social reproduction and seasonal migrant labour in India. Trans Inst Br Geogr. 2020; 45: 719–734. {{doi|10.1111/tran.12401}} *Bhattacharjea, Aditya, Labour Market Regulation and Industrial Performance in India: A Critical Review of the Empirical Evidence. Indian Journal of Labour Economics, Vol. 49, No. 2, pp.&nbsp;211–232, April–June 2006, Available at. *Dinar Kale, David Wield, Joanna Chataway, Diffusion of knowledge through migration of scientific labour in India, বিজ্ঞান আৰু ৰাজহুৱা নীতি, Volume 35, Issue 6, July 2008, Pages 417–430, {{doi|10.3152/030234208X331245}} *Tom Brass (2008) Capitalism and Bonded Labour in India: Reinterpreting Recent (Re-) Interpretations, দ্য জাৰ্নেল অৱ পিজেণ্ট ষ্টাডিজ, 35:2, 177-248, {{doi|10.1080/03066150802150969}} *Papola, T. S. “Employment Growth and Social Protection of Labour in India.” Indian Journal of Industrial Relations 30, no. 2 (1994): 117–43. *THOMAS, JAYAN JOSE. “India’s Labour Market during the 2000s: Surveying the Changes.” Economic and Political Weekly 47, no. 51 (2012): 39–51. *Sundaram, K., and Suresh D. Tendulkar. “The Poor in the Indian Labour Force: Scenario in the 1990s.” Economic and Political Weekly 39, no. 48 (2004): 5125–32. *Afridi, Farzana and Mukhopadhyay, Abhiroop and Sahoo, Soham, Female Labour Force Participation and Child Education in India: The Effect of the National Rural Employment Guarantee Scheme. IZA Discussion Paper No. 6593, Available at {{doi|10.2139/ssrn.2085180}} *{{cite journal|title = Why is the Labour Force Participation of Women Declining in India?|journal = World Development |volume = 98|pages = 360–380|year = 2017|issn = 0305-750X|doi = 10.1016/j.worlddev.2017.05.003|url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305750X17301663|author = Santosh Mehrotra and Jajati K. Parida|url-access = subscription}} *Dubey, A., Olsen, W. & Sen, K. The Decline in the Labour Force Participation of Rural Women in India: Taking a Long-Run View. Ind. J. Labour Econ. 60, 589–612 (2017). {{doi|10.1007/s41027-017-0085-0}} *Reddy, A.B. (2016), "Labour force participation of elderly in India: patterns and determinants", International Journal of Social Economics, Vol. 43 No. 5, pp.&nbsp;502–516. {{doi|10.1108/IJSE-11-2014-0221}} *Vidu Badigannavar, John Kelly, Do Labour Laws Protect Labour in India? Union Experiences of Workplace Employment Regulations in Maharashtra, India, ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ল' জাৰ্নেল, Volume 41, Issue 4, December 2012, Pages 439–470, {{doi|10.1093/indlaw/dws038}} *SWAMINATHAN, PADMINI. “Outside the Realm of Protective Labour Legislation: Saga of Unpaid Labour in India.” ইকনমিক এণ্ড পলিটিকেল ৱিকলি 44, no. 44 (2009): 80–87. {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://ilostat.ilo.org/topics/working-time/ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থাৰ কৰ্মসময় সম্পৰ্কীয় পৰিসংখ্যা] by [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰম সংস্থা]] * [https://labour.gov.in/ শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়] * [https://labourbureau.gov.in/ শ্ৰম ব্যুৰোৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট, শ্ৰম আৰু নিয়োগ মন্ত্ৰালয়] * [https://www.dvara.com/research/wp-content/uploads/2014/05/CSS-Report.pdf ভাৰতৰ অসংগঠিত খণ্ডৰ বাবে ব্যাপক সামাজিক সুৰক্ষা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240225040856/https://www.dvara.com/research/wp-content/uploads/2014/05/CSS-Report.pdf |date=2024-02-25 }} * [https://www.dvara.com/research/blog/2020/10/21/comments-on-social-security-code-2020/ ২০২০ চনৰ সামাজিক সুৰক্ষা বিধিৰ ওপৰত মন্তব্য] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230129074446/https://www.dvara.com/research/blog/2020/10/21/comments-on-social-security-code-2020/ |date=2023-01-29 }} * [https://www.dvara.com/research/blog/2020/09/25/self-employed-migrant-workers-in-the-unorganised-sector/ অসংগঠিত খণ্ডৰ স্বনিয়োজিত প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220720083916/https://www.dvara.com/research/blog/2020/09/25/self-employed-migrant-workers-in-the-unorganised-sector/ |date=2022-07-20 }} * অনানুষ্ঠানিক খণ্ডৰ শ্ৰমিকসকলৰ বাবে সাৰ্বজনীন আৰু ব্যাপক সামাজিক সুৰক্ষা ভিত্তি প্ৰস্তুত কৰা [https://www.dvara.com/research/wp-content/uploads/2020/03/Designing-a-Universal-and-Comprehensive-Social-Security-Floor-for-Informal-Sector-Workers.pdf শ্ৰমিকসকল] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127093241/https://www.dvara.com/research/wp-content/uploads/2020/03/Designing-a-Universal-and-Comprehensive-Social-Security-Floor-for-Informal-Sector-Workers.pdf |date=2022-01-27 }} {{Wikiquote}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ অৰ্থনীতি]] 6hv4i2c47ei9znybsoyztu44q3tzulh 0 139849 646262 643447 2026-10-20T16:37:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646262 wikitext text/x-wiki {{Short description|দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ উৎসৱ}} [[File:Torch Festival in Eshan 02.jpg|thumb|২০১২ চনত ইশান ই জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত জিলা, ইউনানত অগ্নিশিখা উৎসৱৰ উদ্‌যাপন]] '''অগ্নিশিখা উৎসৱ বা জুই উৎসৱ ({{lang-en|Torch Festival}}) ''', '''''শিংহুই উৎসৱ''''' ({{zh|c=星回节|hp=Xīnghuí Jié|l=তৰাৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন}}) নামেৰেও পৰিচিত।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival">{{cite book |last1=Wei |first1=Liming |title=Chinese Festivals: Traditions, Customs and Rituals |date=2010 |location=Beijing |isbn=9787508516936 |pages=106–109 |edition=Second}}</ref> এই উৎসৱ দক্ষিণ-পশ্চিম [[চীন]]ৰ ই জাতিৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসৱ। অঞ্চলটোৰ আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীয়েও, যেনে বাই লোকসকল, হানি লোকসকল, লাহু,নাছি আৰু পুমি লোকসকল, এই উৎসৱ পালন কৰে।<ref>{{harvnb|Harrell|2001|p=184}}</ref> ই ই কেলেণ্ডাৰৰ ষষ্ঠ মাহৰ ২৪ বা ২৫ তাৰিখে পালন কৰা হয়, যিটো গ্ৰেগৰিয়ান কেলেণ্ডাৰৰ আগষ্ট মাহৰ সৈতে মিল খায়।<ref>{{harvnb|Miller|Guo|Xu|1994|p=115}}</ref><ref>{{harvnb|Harrell|2001|p=185}}</ref> এই উৎসৱত পাইন গছৰপৰা তৈয়াৰ কৰা মশাল ব্যৱহাৰ কৰি পঙ্গপালৰ উপদ্ৰৱ দূৰ কৰা কিংবদন্তিৰ মল্লযোদ্ধা আতিলাবিয়াক স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvnb|Miller|Guo|Xu|1994|p=115}}</ref> ১৯৯৩ চনৰপৰা ছিচুয়ানৰ লিয়াংশান ই জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত প্ৰিফেকচাৰৰ চৰকাৰে মল্লযুদ্ধ, ঘোঁৰা দৌৰ, নৃত্য প্ৰদৰ্শন আৰু সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাকে ধৰি আধুনিক ৰূপ দিয়া উৎসৱ উদ্‌যাপনৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰি আহিছে।<ref>{{harvnb|Harrell|2001|p=185}}</ref> == উৎপত্তি == কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে, মূল অগ্নিশিখা উৎসৱৰ ভিত্তি আছিল প্ৰাচীন কালত বাই আৰু ই লোকসকলে ব্যৱহাৰ কৰা এটা কেলেণ্ডাৰ। এই কেলেণ্ডাৰত ১০টা মাহ আছিল আৰু প্ৰতিটো মাহত ৩৬ দিন আছিল। ইয়াত শীত আৰু গ্ৰীষ্মকালত দুটা ''তৰাৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন উৎসৱ'' পালন কৰা হৈছিল। দুয়োটা উৎসৱকে নৱবৰ্ষ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল আৰু গ্ৰীষ্মকালৰ উৎসৱটোক অগ্নিশিখা উৎসৱ বুলি কোৱা হৈছিল, কাৰণ সেই দিনা মানুহে প্ৰায়ে মশাল জ্বলাইছিল। অগ্নিশিখা উৎসৱৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে আন বহুতো কিংবদন্তিও আছে। অৱশ্যে সেই সকলোবোৰৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল দেৱতাসকলক নৈৱেদ্য আগবঢ়োৱা, ভূত-প্ৰেত দূৰ কৰা আৰু ভাল শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা। == উদ্‌যাপন == অগ্নিশিখা উৎসৱৰ সময়ত প্ৰতিটো পৰিয়ালে একোখন মশাল জ্বলাই ঘৰৰ চুক-কোণ পোহৰাই তোলাৰ লগতে পথাৰতো মশাল লৈ ঘূৰে।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> কিছুমান গাঁৱৰ লোকে মশালৰ শোভাযাত্ৰাও উলিয়ায়, যাতে সকলো অমংগল দূৰ হয় আৰু ভাল শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিব পাৰি।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি এমাহ আগৰপৰাই আৰম্ভ হ’ব পাৰে। মানুহে মশাল তৈয়াৰ কৰিবলৈ ৱৰ্মউড বা এবিধ সুগন্ধি বনৌষধি সংগ্ৰহ কৰে।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> লিয়াংশান ই জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত প্ৰিফেকচাৰ অঞ্চলত ৱৰ্মউড বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়; ইয়াক অশুভ শক্তি দূৰ কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> সাধাৰণতে প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে তিনিখনকৈ মশাল তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> গছ আৰু পথাৰ পোহৰাবলৈ মশাল ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰথা দক্ষিণ ছং ৰাজবংশৰ সময়ত হান লোকসকলৰ মাজতো দেখা গৈছিল। মিং ৰাজবংশ আৰু ছিং ৰাজবংশ ৰাজবংশৰ সময়তো ঝেজিয়াং আৰু জিয়াংছু প্ৰদেশৰ লোকসকলৰ মাজত এই প্ৰথা আছিল। সাধাৰণতে সম্ৰাটে প্ৰথমে অগ্নিকুণ্ডত জুই জ্বলোৱাৰ পাছত সেই জুই তেওঁৰ নপুংসক কৰ্মচাৰী আৰু বিষয়াসকলৰ মাজত বিতৰণ কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে সমগ্ৰ ৰাজ্যৰ আন লোকসকলৰ মাজলৈ সেই জুই কঢ়িয়াই নিছিল। মশালৰ শোভাযাত্ৰাৰ পিছত অগ্নিকুণ্ডকেন্দ্ৰিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> মানুহে ইউয়েচিন আৰু ছানশিয়েন (তিনি তাঁৰযুক্ত তাঁৰ বাদ্যযন্ত্ৰ) আদি বাদ্যযন্ত্ৰ বজাই গোটেই নিশা গান গায় আৰু নৃত্য কৰে।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> এই উৎসৱত খাদ্য আৰু গৰু-ম’হ আদি পশু নৈৱেদ্য দিয়াৰ প্ৰথাও আছে।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> অগ্নিশিখা উৎসৱত সৌভাগ্যৰ বাবে গৰুৰ মাংস খোৱাটো পৰম্পৰাগত।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত নুডলছ আৰু ফল-মূল উল্লেখযোগ্য।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> ঘৰ-দুৱাৰ পৰিষ্কাৰ কৰা, সুন্দৰ পোছাক পিন্ধা আৰু মল্লযুদ্ধ, ঘোঁৰা দৌৰ আৰু ম'হৰ যুঁজ আদি ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰাও এই উৎসৱৰ পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> == আধুনিক উদ্‌যাপন == বৰ্তমান সময়ত এই উৎসৱ পৰ্যটকৰ বাবেও এক আকৰ্ষণীয় অনুষ্ঠানত পৰিণত হৈছে।<ref name="Wei Chinese Festivals Torch Festival"/> লিয়াংশান ই জাতীয় স্বায়ত্তশাসিত প্ৰিফেকচাৰত ই কেইবাদিনো ধৰি চলা স্থানীয় চৰকাৰী বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=@凉山人，2023年放假安排来了！最长连休9天_澎湃号·媒体_澎湃新闻-The Paper |url=https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_21167758 |access-date=12 June 2023 |work=www.thepaper.cn}}</ref> == টোকা == {{reflist}} == তথ্যসূত্ৰ == *{{citation|chapter=Torch Festival|pages=[https://archive.org/details/southofcloudstal00guox_0/page/114 114–116]|first1=Lucien|last1=Miller|first2=Xu|last2=Guo|first3=Kun|last3=Xu|title=South of the clouds: tales from Yunnan|publisher=University of Washington Press|year=1994|isbn=978-0-295-97348-7|chapter-url-access=registration|chapter-url=https://archive.org/details/southofcloudstal00guox_0/page/114}} *{{citation|title=Ways of being ethnic in Southwest China|series=Studies on ethnic groups in China|first=Stevan|last=Harrell|publisher=University of Washington Press|year=2001|isbn=978-0-295-98123-9}} [[শ্ৰেণী:চীনৰ উৎসৱ]] [[শ্ৰেণী:চীনৰ সংস্কৃতি]] j8jicseawn7zus21wwlwl7ph8zve8wm 0 140196 646311 643609 2026-10-20T19:23:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646311 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = সৰানাধৰ্মী | image = | caption = মাৰাং বুৰু | day = | mantra = জোহাৰ গোঁসাই মাৰাং বুৰু ([[চাঁওতালি ভাষা|চাঁওতালি]]) | affiliation = [[সৰনা ধৰ্ম]]<br/>[[সাৰি ধৰ্ম]] | deity_of = সৃষ্টি আৰু ধ্বংসৰ দেৱতা | weapon = আক’ চাৰ | symbols = মহৎ পৰ্বত | children = | abode = * [[পাৰ্শ্বনাথ]] * অযোধ্যা পাহাৰ * [[দালমা পাহাৰ]] | mount = | festivals = [[সৰহুল]], [[বাহা পৰৱ]], [[চহৰাই পৰৱ]], মাগে | other_names = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ | member_of = | consort = [[জাহেৰ আইয়ো]] }} '''মাৰাং বুৰু''' ([[ইংৰাজী]]: Marang Buru; [[চাঁওতালি]]: ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ) হৈছে [[ভাৰত]], [[বাংলাদেশ]] আৰু [[নেপাল]]ত বসবাস কৰা [[চাঁওতাল জনগোষ্ঠী|চাঁওতাল]] , ভূমিজ, হো আৰু মুণ্ডা আদিবাসীসকলৰ এগৰাকী সৰ্বোচ্চ উপাস্য দেৱতা।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Makhan |url=https://books.google.com/books?id=4Jk6oE4sh18C&q=marang-buru+&pg=PA29 |title=India and Nepal: Sacred Centres and Anthropological Researches |date=1998 |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |isbn=978-81-7533-081-8 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Sengupta |first=Saptarshi |date=2019 |title=Origins and the Early Settlements of the Santhals Through the Writings of Christian Missionaries and Others |url=https://www.jstor.org/stable/27192927 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=80 |pages=733–741 |jstor=27192927 |issn=2249-1937}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://elibrary.tucl.edu.np/bitstream/123456789/630/1/Chapter.pdf |title=Chapter I Introduction Santhal as People }}</ref><ref>{{Cite web |title= Origin and History of the Santal Ethnic Group of Nepal|url=https://serialsjournals.com/abstract/32312_11_seeta.pdf}}</ref><ref>{{Cite web |title= Novelty Journals: High quality scientific journal publisher|url=https://www.noveltyjournals.com/upload/paper/An%20Ancient%20History-273.pdf}}</ref> এই সৃষ্টিকৰ্তাজনক বিভিন্ন ধৰণে 'মাৰাং বুৰু' (যাৰ অৰ্থ হৈছে "সৰ্বোচ্চ দেৱতা" বা আক্ষৰিক অৰ্থত "মহৎ পৰ্বত") বুলি কোৱা হয় আৰু তেওঁক "সকলো কাৰণৰ মূল কাৰণ" বুলি গণ্য কৰা হয়, যাৰ ফলত এই আদিবাসী ধৰ্মটো গভীৰভাৱে [[একেশ্বৰবাদ|একেশ্বৰবাদী]] হোৱাৰ লগতে সৰ্বেশ্বৰবাদীও হৈ পৰিছে।<ref>{{Cite journal |last=Kochar |first=V. K. |date=1966 |title=Village Deities of the Santal and Associated Rituals |url=https://www.jstor.org/stable/40458237 |journal=Anthropos |volume=61 |issue=1/2 |pages=241–257 |jstor=40458237 |issn=0257-9774}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hembram |first1=Mayamani |last2=Tripathy |first2=Dr Sishir Kumar |date=May 2020 |title=The Religious Beliefs and Practices of Santal Tribe in Mayurbhanj District of Odisha: Role of Santal Women |url=https://psychosocial.com/article/35527 |journal=International Journal of Psychosocial Rehabilitation |language=en |volume=24 |issue=5 |pages=9085–9102 |issn=1475-7192 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240531174923/https://www.psychosocial.com/article/35527 |archivedate=2024-05-31 |access-date=2026-10-08 |deadurl=yes}}</ref> তেওঁ এক পাহাৰ স্বৰূপ, যাক চাঁওতালসকলে দেৱতা হিচাপে জ্ঞান কৰে।<ref name=":0" /> == উপাসনা আৰু ৰীতি-নীতি == মাৰাং বুৰুৰ তত্ত্ব বা মতবাদসমূহ [[সৰনা ধৰ্ম]] আৰু সাৰি ধৰ্ম—এই দুয়োটাতে পোৱা যায়।<ref>{{Cite web |last=MPost |date=2023-02-08 |title='State's decision to recognise Sari, Sarna as separate religions likely to deal a blow to BJP' |url=https://www.millenniumpost.in/bengal/states-decision-to-recognise-sari-sarna-as-separate-religions-likely-to-deal-a-blow-to-bjp-508053 |access-date=2024-05-31 |website=www.millenniumpost.in |language=en}}</ref> বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকলৰ দ্বাৰা এই দেৱতাৰ পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়; যাৰ ভিতৰত চাঁওতালসকলৰ মাজত পুৰোহিতজনক 'নাইকে', ভূমিজসকলৰ মাজত 'লায়া' বা 'দেউৰী', মুণ্ডাসকলৰ মাজত 'পাহান' আৰু হো আদিবাসীসকলৰ মাজত 'দেহুৰী' বুলি জনা যায়। স্থানীয় পাহাৰ আৰু পৰ্বতসমূহক সৰ্বোচ্চ পাহাৰীয়া দেৱতা মাৰাং বুৰুৰ তলতীয়া বা তলৰ স্থানত অৱস্থিত বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=I1orAQAAMAAJ&q=huding+buru |title=Survey Report on Village Rangamatia, Mayurbhanj District |date=1988 |publisher=Controller of Publications |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Behera |first=Maguni Charan |url=https://books.google.com/books?id=-tcUEQAAQBAJ&dq=huding+buru&pg=PA100 |title=The Routledge Handbook of Tribe and Religions in India: Contemporary Readings on Spirituality, Belief and Identity |date=2024-09-03 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-040-11433-9 |language=en}}</ref> == ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ == মাৰাং বুৰুৰ উপাসনা আৰু তেওঁৰ স্তুতিমূলক পবিত্ৰ গীতসমূহ মাঝি ৰামদাস টুডুৰ 'খেৰৱাল বংশ ধৰম পুথি', সোমাই কিস্কুৰ 'জমচিম বিন্তি ইতিকথা', ধীৰেন্দ্ৰনাথ বাস্কিৰ দ্বাৰা সংকলিত 'কাৰাম বিন্তি',<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240531183643/http://libnet.vidyasagar.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=47774 |archivedate=2024-05-31 |title=Karam Binti |url=http://libnet.vidyasagar.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=47774 |access-date=2026-10-08 |deadurl=yes}}</ref> কানহাইলাল টুডুৰ 'জমচিম বিন্তি'<ref>[https://www.biblio.com/book/jomsim-binti-tudu-kanhai-lal/d/304148351 Jomsim Binti]</ref> আৰু তেওঁৰেই দ্বাৰা সংকলিত 'কাৰাম বিন্তি' আদি ধৰ্মগ্ৰন্থত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/40458237 Karam Binti]</ref><ref>[https://www.abebooks.com/Karam-Binti-Tudu-Kanhal-Lal-Ashaperej/2453812202/bd Karam Binti]</ref> == বিবাদ == ঝাৰখণ্ডৰ মাৰাং বুৰু ([[পাৰ্শ্বনাথ|পাৰ্শ্বনাথ পাহাৰ]])ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা ধৰ্মীয় অধিকাৰ, সাংস্কৃতিক ৰীতি-নীতি আৰু ভূমিৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কীয় এই বিবাদটো চাঁওতাল আদিবাসী আৰু [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]] সম্প্ৰদায়ৰ মাজত চলি অহা এক শতিকা পুৰণি বিবাদ। জৈনসকলে এই পাহাৰখনক 'সম্মেদ শিখৰজী' হিচাপে পবিত্ৰ জ্ঞান কৰে, য'ত তেওঁলোকৰ ২৪ গৰাকী তীৰ্থংকৰৰ ভিতৰত ২০ গৰাকীয়েই নিৰ্বাণ লাভ কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে তাত ৪০টাতকৈও অধিক মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, চাঁওতালসকলে এই পাহাৰখনক তেওঁলোকৰ সৰ্বোচ্চ উপাস্য দেৱতা মাৰাং বুৰুৰ বাসস্থান বুলি পূজা কৰে আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰকৃতিপ্ৰাণ বা এনিমিষ্ট পৰম্পৰাত ইয়াক আটাইতকৈ পবিত্ৰ স্থান বুলি গণ্য কৰে। এই সংঘাতৰ আৰম্ভণি ঘটিছিল ১৯১১ চনত, যেতিয়া শ্বেতাম্বৰ জৈন সম্প্ৰদায়ে চাঁওতালসকলৰ পৰম্পৰাগত চিকাৰ পৰম্পৰাক আইনীভাৱে নিষিদ্ধ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক আদালতে জৈনসকলৰ এই পদক্ষেপ প্ৰত্যাখ্যান কৰি চাঁওতালসকলৰ পৰম্পৰাগত অধিকাৰক বাহাল ৰাখিছিল। স্বাধীনতা পৰৱৰ্তী সময়ৰ নীতিসমূহে, যাৰ ভিতৰত ১৯৭৮ চনত এই পাহাৰখনক বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য হিচাপে ঘোষণা কৰা কাৰ্যই আদিবাসীসকলৰ ভূমিৰ ওপৰত থকা অধিকাৰ অধিক সীমিত কৰি পেলায়। ২০২৩ চনত পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰালয়ে পাহাৰখনৰ ২৫ কিলোমিটাৰ ব্যাসাৰ্ধৰ ভিতৰত মাংস, মদ আৰু অন্যান্য নিচাজাতীয় দ্ৰব্য নিষিদ্ধ কৰি এক নিৰ্দেশনা জাৰি কৰে, যাৰ ফলত মূলতঃ আদিবাসী অধ্যুষিত ৯৯খন গাঁও প্ৰভাৱিত হয়। ঝাৰখণ্ড উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২৫ চনৰ ৩ মে'ত এই নিষেধাজ্ঞা বাহাল ৰাখে আৰু ৰাজ্য চৰকাৰক ইয়াৰ বলৱৎ কৰিবলৈ তথা নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা কটকটীয়া কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। জৈন সম্প্ৰদায়ে এই পদক্ষেপসমূহক স্থানডোখৰৰ পৱিত্ৰতা ৰক্ষা কৰাৰ বাবে অপৰিহাৰ্য বুলি গণ্য কৰাৰ বিপৰীতে, চাঁওতাল সম্প্ৰদায়ে স্থানীয় সংগঠনসমূহৰ জৰিয়তে ওলোটা আবেদন দাখিল কৰি আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান বাধা-নিষেধৰ মাজতো নিজৰ ধৰ্মীয় উৎসৱসমূহ উদযাপন কৰি নিজৰ পৰম্পৰাগত অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰি আহিছে।<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-05-17 |title=Story of a sacred Jharkhand hill at the centre of old friction between Jains & Santals |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-politics/story-of-a-sacred-jharkhand-hill-at-the-centre-of-old-friction-between-jains-santals-10011403/ |access-date=2025-05-17 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:চাঁওতাল]] [[শ্ৰেণী:দেৱ-দেৱী]] f1bwoiq6j59c63hw10sf7yy2r17bwkz 0 140197 646366 645431 2026-10-20T22:58:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646366 wikitext text/x-wiki {{Short description|Bangladeshi painter}} {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Infobox person | image = ShahabuddinAhmed2016.jpg | name = শাহাবুদ্দিন আহমেদ | native_name = শাহাবুদ্দিন আহমেদ | native_name_lang = bn | caption = ২০১৬ চনত আহমেদ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1950|09|11}} | birth_place = [[নাৰ্চিংদি জিলা]], [[পাকিস্তানৰ আধিপত্য]]।<ref name=69th>{{Cite news |title=Artist Shahabuddin's 69th birthday celebrated |url=https://bdnews24.com/entertainment/2018/09/12/artist-shahabuddins-69th-birthday-celebrated |access-date=16 September 2018}}</ref> | occupation = চিত্ৰকৰ | education = [[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]]<br />[[ইকোল নেচনেল চুপিৰিয়েৰ ডেছ বিউজ-আৰ্টছ]] }} '''শাহাবুদ্দিন আহমেদ''' ({{lang-en|Shahabuddin Ahmed (artist)}}; জন্ম ১১ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫০)<ref name=icon>{{cite news |last=Alom |first=Zahangir |date=11 September 2017 |title=An international icon of Bangladeshi Art |url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/international-icon-bangladeshi-art-1460173|newspaper=The Daily Star |access-date=11 September 2017}}</ref> এগৰাকী বাংলাদেশী চিত্ৰশিল্পী। ২০১৪ চনত ফ্ৰান্সৰ সংস্কৃতি আৰু যোগাযোগ মন্ত্ৰালয়ে তেওঁক ‘চেভালিয়েৰ ডি ল'অৰ্ডে ডেছ আৰ্টছ এট ডেছ লেট্ৰেছ’ (Chevalier de l’Ordre des Arts et des Lettres, অৰ্থাৎ নাইট ইন দ্য অৰ্ডাৰ অৱ ফাইন আৰ্টছ এণ্ড হিউমেনিটিজ) উপাধিৰে সন্মানিত কৰে।<ref name=icon/> ২০০০ চনত তেওঁ বাংলাদেশ চৰকাৰৰ স্বাধীনতা দিৱস বঁটা লাভ কৰে।<ref name=indepen>{{cite web|url=http://brri.portal.gov.bd/sites/default/files/files/brri.portal.gov.bd/page/87944ec4_496e_415d_af37_27a10fb35625/Independence%20Day%20Award.pdf|title=Independence Day Award|access-date=23 September 2016|publisher=Government of Bangladesh|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923180015/http://brri.portal.gov.bd/sites/default/files/files/brri.portal.gov.bd/page/87944ec4_496e_415d_af37_27a10fb35625/Independence%20Day%20Award.pdf|url-status=dead}}</ref> তেওঁৰ চিত্ৰকৰ্ম ছুইজাৰলেণ্ডৰ লোজানত থকা অলিম্পিক সংগ্ৰহালয়, ফ্ৰান্সৰ বুৰ্গ-অন-ব্ৰেছৰ পুৰসভাৰ সংগ্ৰহালয়, দক্ষিণ কোৰিয়াৰ ছিউল অলিম্পিক সংগ্ৰহালয়, ৰাষ্ট্ৰীয় তাইৱান সংগ্ৰহালয় আৰু বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়ৰ দৰে স্থানত প্ৰদৰ্শিত হৈ আছে। তেওঁৰ চিত্ৰকৰ্ম ছুইজাৰলেণ্ডৰ ল’জানত অৱস্থিত অলিম্পিক মিউজিয়াম, ছুইজাৰলেণ্ড, মিউনিচিপাল মিউজিয়াম অৱ বৰ্গ-এন-ব্ৰেছ, ফ্ৰান্স, ছিউল অলিম্পিক মিউজিয়াম, দক্ষিণ কোৰিয়া, নেচনেল টাইৱান মিউজিয়াম আৰু বাংলাদেশ নেচনেল মিউজিয়ামৰ দৰে গেলাৰীত প্ৰদৰ্শিত হৈ আছে।<ref name=skill/><ref>{{cite news |title=Shahabuddin 1st foreign artist-in-residence at Rashtrapati Bhavan |url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/artist-shahabuddin-artist-residence-indian-presidents-place-1363141 |newspaper=The Daily Star |date=18 February 2017 |access-date=10 September 2017}}</ref> ==শিক্ষা== আহমেদে ঢাকা আৰ্ট কলেজত (বৰ্তমানৰ ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰুকলা অনুষদ) অধ্যয়ন কৰিছিল, তাৰ পাছত বৃত্তি লাভ কৰি ১৯৭৪ চনৰ পৰা ১৯৮১ চনলৈ পেৰিছৰ ‘ইক'ল নেচনেল চুপিৰিয়েৰ ডেছ বিউজ-আৰ্টছ’ (École nationale supérieure des Beaux-Arts)ত অধ্যয়ন কৰে।<ref name=icon/><ref name=ganges/> ==কেৰিয়াৰ== ১৯৭১ চনত চিত্ৰকলা অধ্যয়নৰ আগতে আহমেদে বাংলাদেশ মুক্তিযুদ্ধত প্লাটুন কমাণ্ডাৰ হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল, আৰু যুদ্ধৰ সেই অভিজ্ঞতা তেওঁৰ চিত্ৰকৰ্মত স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে। তেওঁ ‘ক্ৰেক প্লাটুন’ (Crack Platoon) নামৰ গেৰিলা দলৰ সদস্য আছিল।<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220303023502/https://www.newagebd.net/article/147563/ |archivedate=3 March 2022 |title=THE CRACK PLATOON, Of valour and love for motherland, New Age, 29 August 2021 |url=https://www.newagebd.net/article/147563/ |access-date=9 October 2026 |deadurl=yes}}</ref> তেওঁ যুদ্ধৰ বহুতো দৃশ্য আঁকিছে (যেনে, বুদ্ধিজীৱীৰ হত্যাকাণ্ড), লগতে [[শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমান]]ৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিসকলৰ প্ৰতিকৃতিও আঁকিছে। আহমেদৰ চিত্ৰকৰ্ম বিশ্বৰ বহুতো গেলাৰীত প্ৰদৰ্শিত হৈ আছে, তাৰ ভিতৰত আছে ছুইজাৰলেণ্ডৰ লোজানৰ অলিম্পিক সংগ্ৰহালয়, বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়, চোফিয়াৰ বুলগেৰিয়ান ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়, দক্ষিণ কোৰিয়াৰ ছিউল অলিম্পিক সংগ্ৰহালয় আৰু ফ্ৰান্সৰ বুৰ্গ-অন-ব্ৰেছ সংগ্ৰহালয়; লগতে ভাৰত, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ইংলেণ্ডতো তেওঁৰ কাম প্ৰদৰ্শিত হৈছে। আহমেদৰ চিত্ৰকৰ্ম স্থায়ীভাৱে প্ৰদৰ্শিত হৈ আছে গেলেৰি ড্যানিয়েল বেছেইচে (Galerie Daniel Besseiche), গেলেৰি সমগ্ৰ (Galerie Samagra) আৰু পেৰিছৰ ৬ম আৰ’ণ্ডিছমেণ্টত (ৰ্যু জেকব, ৰ্যু দ্য ছেইন আৰু ছ্যুৰ গুয়েনেগো) অৱস্থিত গেলেৰি দু ফ্লেভ (Galerie du Fleuve)ত; দক্ষিণ ফ্ৰান্সত (এক্স-অন-প্ৰভাঁছৰ ওচৰৰ কাৰ্ছে) থকা গেলেৰি জা দ্য লা ৰিমাদ (Galerie Jas de la Rimade)ত; আৰু কুৰ্শভেল, দ’ভিল আৰু ছাঁ-ত্ৰ’পেজত থকা গেলেৰি ড্যানিয়েল বেছেইচেত। বেছেইচেত। তেওঁৰ চিত্ৰকৰ্ম প্ৰায়ে ড্ৰ’ (Drouot), আৰ্টকুৰিয়েল (Artcurial), ক্ৰিষ্টি’জ (Christie’s) আৰু ভেৰ্ছাই এঞ্জেৰ (Versailles Enchères)ত নিলামত বিক্ৰী হয়। আহমেদ বৰ্তমান পেৰিছত বাস কৰে।<ref name=skill>{{cite web|url=http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=164|title=Shahabuddin's amazing amalgamation of life and art skills|publisher=TheArtsTrust|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726145150/http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=164|archive-date=26 July 2012|access-date=10 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120726145150/http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=164|archivedate=26 July 2012|deadurl=yes}}</ref> ==চিত্ৰকলাৰ শৈলী== [[File:Freedom Fighter.jpg|thumb|স্বাধীনতা সংগ্ৰামী - আহমেদৰ অন্যতম এক কাম]] আহমেদৰ চিত্ৰশৈলী অনন্য। তেওঁৰ বাংলাদেশী সহকৰ্মী শিল্পীসকলৰ কামৰপৰা তেওঁৰ কাম পৃথক হৈ ওলাই আহে। তেওঁৰ তেলৰঙৰ কেনভাছ শৈলী একেবাৰে নিজা, আৰু ই ইউৰোপীয় শিল্পীসকলৰদ্বাৰা বহুলাংশে প্ৰভাবিত। কোৱা হয় যে শাহাবুদ্দিন ১৯৮০ চনৰ দশকৰ ইউৰোপীয় শিল্পীসকলৰদ্বাৰা, বিশেষকৈ [[ফ্ৰান্সিছ বেকন]]ৰদ্বাৰা, গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত।<ref name=skill/> [[File:Shahabuddinahmed.jpg|thumb|কৰ্মস্থলীত আহমেদ]] আহমেদৰ কামসমূহ ন্যূনতমবাদ (minimalism) আৰু কঠোৰ বাস্তৱবাদৰ (stark realism) ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ইউৰোপীয় শৈলী হোৱা সত্ত্বেও, তেওঁ সদায় নিজৰ বিষয়-বস্তুক ঘৰুৱা পৰিৱেশৰ সৈতে‍ অধিক ওচৰ-সম্পৰ্কীয় হিচাপে উপস্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ কামসমূহক প্ৰায়ে এইদৰে বৰ্ণনা কৰা হয়: “…বেৰ’ক শৈলীৰ দৰে মূৰ্তি/আকৃতিসমূহ, যিয়ে পোহৰ আৰু শক্তিৰ সন্ধানত মহাকাশৰ ফাললৈ মুখ কৰি আছে।”<ref name=skill/> তেওঁৰ কামত বিষয়-বস্তু একবৰণীয় (monochrome) শূন্য স্থানৰ এক ভৰত ওলমি থাকে, আৰু বেছিভাগেই মাটিৰ ৰঙৰ সুৰেৰে গঠিত, হয়তো মাত্ৰ এটা উজ্জ্বল ৰঙৰ স্পৰ্শ থাকে‍। তেওঁৰ কামক এইদৰেও বৰ্ণনা কৰা হয়: “…আকৃতিসমূহ যিবোৰ কেতিয়াবা মহাজাগতিক নৃত্যত মুগ্ধ হৈ থকা যেন লাগে, আৰু কেতিয়াবা অতীন্দ্ৰিয় শক্তিসমূহৰ সৈতে মিলি যায়।”<ref>{{cite web|url=http://www.saffronart.com/artists/shahabuddin-ahmed|title=Shahabuddin Ahmed|access-date=10 September 2017|publisher=Saffron Art}}</ref> [[File:Shahabuddinexhibition.jpg|thumb|গংগা আৰ্ট গেলেৰীয়ে আয়োজন কৰা আহমেদৰ প্ৰদৰ্শনী পৰিদৰ্শন কৰি থকা অৱস্থাত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰণৱ মুখাৰ্জী]] (ডিচেম্বৰ ২০১৫)]] আহমেদৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় শিল্পকৰ্মসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হ'ল "ফ্ৰীডম ফাইটাৰ" (মুক্তিযোদ্ধা), য'ত গতিশীল অৱস্থাত থকা এটা আকৃতি দেখুওৱা হৈছে। এয়া তেওঁৰ কামৰ আন এক বৈশিষ্ট্য—তেওঁৰ বিষয়বস্তুসমূহ গতিশীল যেন দেখা যায়, আৰু বিষয়বস্তুৰ কিছু অংশ সদায় অস্পষ্ট হৈ থাকে, পটভূমিৰ লগত লাহে লাহে মিলি যায়। কিন্তু, বিষয়বস্তুৰ কিছু অংশ সদায় স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰীভূত হৈ থাকে, ইমানেই যে তাত থকা প্ৰতিটো মাংসপেশী আৰু স্নায়ু নিখুঁত অনুপাতত পৃথকে পৃথকে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। এয়া শাহাবুদ্দিনৰ শিল্পৰ সেই বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম, যিয়ে তেওঁক বাংলাদেশৰ সমসাময়িক সহকৰ্মী শিল্পীসকলৰ পৰা পৃথক কৰি তোলে। তেওঁৰ কামক এইদৰে বৰ্ণনা কৰা হয়: "দৌৰি থকা অৱস্থাত থকা নিৰ্ভয় মানৱ আকৃতিসমূহৰ চিত্ৰণ, যিবোৰ নিজৰ মাংস, তেজ আৰু স্নায়ুসহ নিজৰ ছালৰ পৰা ফুটি ওলাই আহিব খোজা যেন লাগে…৷"<ref>{{cite web|url=http://www.widewalls.ch/artist/shahabuddin/title=Shahbuddin|publisher=WideWalls|access-date=10 September 2017|title=Shahbuddin}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Death of artists prompts exhibition on the theme of liberation by Shahabuddin Ahmed |url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/death-of-artists-prompts-exhibition-on-the-theme-of-liberation-by-shahabuddin-ahmed/articleshow/53234314.cms |work=The Economic Times |date=16 July 2016 |access-date=10 September 2017}}</ref> যদিও তেওঁৰ বেছিভাগ কামেই মুক্তিযুদ্ধক কেন্দ্ৰ কৰি সৃষ্ট, শাহাবুদ্দিনে ঘোষণা কৰিছে যে তেওঁ হিংসাক ঘৃণা কৰে আৰু তেওঁৰ শিল্প হ'ল যুদ্ধত জড়িত এজন ব্যক্তি হিচাপে তেওঁ অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া সংগ্ৰামসমূহৰ প্ৰতিনিধিত্ব। তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিসকলৰ বহুতো প্ৰতিকৃতিও আঁকিছে, যেনে, [[শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমান]] আৰু [[মহাত্মা গান্ধী]]।[11] ==পুৰস্কাৰ== *২০১৪ : চেভালিয়েৰ ডি ল’অৰ্ডে ডেছ আৰ্টছ এট ডেছ লেট্ৰেছ (Chevalier de l’ordre des Arts et des Lettres) (নাইট ইন দ্য অৰ্ডাৰ অৱ ফাইন আৰ্টছ এণ্ড হিউমেনিটিজ), পেৰিছ, ফ্ৰান্স। *২০০০ : স্বাধীনতা দিৱস বঁটা *১৯৯২ : অলিম্পিয়াড অব আৰ্টছ "সমসাময়িক কলাৰ ৫০ গৰাকী মাষ্টাৰ চিত্ৰশিল্পী", বাৰ্চিলোনা, স্পেইন *১৯৮৬ : সন্মানজনক উল্লেখ বঁটা (Honourable Mention Award), তৃতীয় এছিয়ান আৰ্ট বাইএনিয়েল, ঢাকা, বাংলাদেশ *১৯৮২ : চিত্ৰকলাত শ্ৰেষ্ঠ বঁটা, "তৰুণ শিল্পী কলা প্ৰদৰ্শনী", বাংলাদেশ শিল্পকলা একাডেমী, ঢাকা, বাংলাদেশ *১৯৮১ : সোণৰ পদক, ছালোঁ দ্যু প্ৰাঁতাঁ (Salon du Printemps), পেৰিছ, ফ্ৰান্স *১৯৮০ : প্ৰথম বঁটা, ৩১খন দেশৰ চিত্ৰশিল্পীৰ প্ৰদৰ্শনী, ইউনেস্কো, পেৰিছ, ফ্ৰান্স *১৯৭৫ : সোণৰ পদক, ছালোঁ দ্যু প্ৰাঁতাঁ (Salon du Printemps), পেৰিছ, ফ্ৰান্স *ৰূপৰ পদক, ছালোঁ দে আৰ্টিষ্ট ফ্ৰাঁচে (Salon des Artistes Français), পেৰিছ, ফ্ৰান্স।<ref name=ganges>{{cite web|url=http://www.gangesart.com/artist_details.php?id=208|title=Biography: Shahabuddin|access-date=10 September 2017|publisher=Ganges Art Gallery|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170911072647/http://www.gangesart.com/artist_details.php?id=208|archivedate=11 September 2017|deadurl=yes}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰশিল্পী]] 243po27gdub0klapbiojm8kqnfqnz76 0 140206 646353 643944 2026-10-20T22:04:16Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646353 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese | c = 立水 | p = Lìshuǐ | l = স্থিৰ পানী | pic = MET TP466C.jpg|MET TP466C|100px | piccap = লিছুই (তিৰ্যক আৰু সমান্তৰাল ঢৌৱা বহুৰঙী ৰেখা), কিং বংশ | pic2 = Robe, dragon (AM 4121-4).jpg|Robe, dragon (AM 4121-4)|150px | piccap2 =লিছুই (তিৰ্যক আৰু সমান্তৰাল পোন বহুৰঙী ৰেখা), কিং বংশ | lang1 = English | lang1_content = Lishui waves/ Lishui stripes/ Lishui border }} '''লিছুই''' ({{Lang-en|Lishui}}) বা '''ছুইজিয়াও''' (অৰ্থাৎ 'পানীৰ ভৰি') হৈছে সমান্তৰাল, তিৰ্যক (সৰল বা ঢৌৱা) আৰু বহুৰঙী সাগৰীয় ঢৌ বা ৰেখাৰ আৰ্হিৰ গোট।<ref name=":0">{{Cite web |title=Manchu Man's Semiformal Court Robe {{!}} Denver Art Museum |url=https://www.denverartmuseum.org/en/object/1958.13 |access-date=2022-05-21 |website=www.denverartmuseum.org}}</ref><ref name=":7">{{Cite journal |last=Heroldová |first=Helena |date=2016 |title=The Dragon Robe as the Professional Dress of the Qing Dynasty Scholar-Official (The Náprstek Museum Collection) |url=https://publikace.nm.cz/periodicke-publikace/aotnpm/37-2/dragon-robe-as-a-professional-dress-of-the-qing-dynasty-scholar-official-the-naprstek-museum-collection |journal=Annals of the Náprstek Museum |volume=37 |issue=2 |pages=49–72 |doi=10.1515/anpm-2017-0012 |issn=2533-5685|doi-access=free }}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Bonds |first=Alexandra B. |title=Beijing opera costumes : the visual communication of character and culture |date=2008 |publisher=University of Hawaiʻi Press |isbn=978-1-4356-6584-2 |location=Honolulu |oclc=256864936}}</ref>{{Rp|page=100}} ইয়াৰ উৎপত্তি [[চীন]]ত হৈছিল, য'ত ইয়াক ১৮ শতিকাৰ মাজভাগৰ আগতে কিং বংশৰ দৰবাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name=":2">{{Cite journal |last=Cammann |first=Schuyler |date=1979 |title=Costume in China, 1644 to 1912 |url=https://www.jstor.org/stable/3795325 |journal=Philadelphia Museum of Art Bulletin |volume=75 |issue=326 |pages=3–19 |doi=10.2307/3795325 |jstor=3795325 |issn=0031-7314|url-access=subscription }}</ref> লিছুই ই গভীৰ সাগৰক ইয়াৰ উত্থান আৰু পতনশীল ঢৌৰ সৈতে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে;<ref name=":0" /><ref name=":2" /> সেয়েহে ইয়াক সাধাৰণতে ''স্থিৰ পানী'' বা ''ৱ'ছুই'' (যাক 'পিংছুই' বুলিও কোৱা হয়)ৰ আৰ্হিৰে আবৃত কৰা হয়, যিটো অনুভূমিকভাৱে স্থাপন কৰা সমকেন্দ্ৰিক অৰ্ধবৃত্তৰ সৈতে মিল থাকে। <ref name=":1" />{{Rp|page=|pages=100, 117}} লিছুইক কাপোৰ সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল,<ref name=":3">{{Cite book |last=Garrett |first=Valery M. |title=Chinese dress : from the Qing Dynasty to the Present |date=2007 |publisher=Tuttle Pub |isbn=978-0-8048-3663-0 |location=Tokyo |oclc=154701513}}</ref> হেম আৰু কফকে ধৰি কিছুমান [[কিঙ বংশ]]ৰ দৰবাৰৰ কাপোৰ আছিল। <ref name=":3" /><ref name=":2" /> ইয়াক বিয়াৰ সাজ সজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <ref name=":2" /><ref name=":3" /> ইয়াক চীনা অপেৰাৰ সাজ-পোছাক বিশেষকৈ সাজ-পোছাকৰ তলৰ অংশ সজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" />{{Rp|page=329}} কিং বংশৰ প্ৰভাৱৰ বাবে ইয়াক [[ভিয়েটনাম]]ৰ [[নুয়ন বংশ]]ৰ কিছুমান দৰবাৰী সাজ-পোছাকতো গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। <ref name=":4">{{Cite web |last=Ngày |first=Dăng |date=2020-03-11 |title=Khi tinh hoa phẩm phục nơi vương triều xưa cũ chuyển mình với thời đại |url=https://style-republik.com/khi-tinh-hoa-pham-phuc-noi-vuong-trieu-xua-cu-chuyen-minh-voi-thoi-dai/ |access-date=2022-05-21 |website=Style-Republik.com {{!}} Thời Trang, sáng tạo và kinh doanh |language=vi}}</ref> ==সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য আৰু প্ৰতীকবাদ== [[File:Douze emblemes des rites memoires historiques V3c23 205.PNG| left|185x185px|thumb| বাৰটা অলংকাৰৰ ভিতৰত অন্যতম পবিত্ৰ পৰ্বত।]] প্ৰাচীন চীনত কাপোৰৰ ওপৰত এম্ব্ৰয়ডাৰী কেৱল কাপোৰ সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰাই নহয়, ইয়াৰ প্ৰতীকী অৰ্থও আছিল।<ref name=":7" /> ড্ৰেগন ৰব (ৰজাৰ সাজ-পোছাক)ত ব্যৱহাৰ কৰিলে লিছুইক অশান্ত ঢৌ আৰু কাপোৰৰ মাজত শিলৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিব পাৰি। <ref name=":7" /><ref name=":9">{{Cite journal |last=Heroldová |first=Helena |date=2017-06-01 |title=Imperial Dragon in the Roaring Twenties: Qing Dynasty Dress Re-Made |url=https://publikace.nm.cz/periodicke-publikace/aotnpm/38-1/imperial-dragon-in-the-roaring-twenties-qing-dynasty-dress-re-made |journal=Annals of the Náprstek Museum |volume=38 |issue=1 |pages=29–40 |doi=10.1515/anpm-2017-0019 |issn=2533-5685|doi-access=free |url-access=subscription }}</ref> লিছুই ই গভীৰ পানীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে; শিলটোৱে "পবিত্ৰ পৰ্বত" ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, যিয়ে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড<ref name=":7" /> বা পৃথিৱীৰ প্ৰতীক।<ref name=":9"/> অশান্ত ঢৌ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত এটা উপাদান আছিল।<ref name=":7" />ঢৌৰ আৰ্হি (সাধাৰণতে অৰ্ধবৃত্তাকাৰ, যেনে 'woshui' আৰ্হি) প্ৰায়ে জোৱাৰ-ভাটা প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; এই শব্দটো সাম্ৰাজ্যিক দৰবাৰত " দৰ্শক "ৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দটোৰ সৈতে মিল আছে (এই শব্দটোৰ সমস্বৰ) আৰু ই একেটা শব্দৰ প্ৰতীক।<ref>{{Cite book |last=Eberhard |first=Wolfram |title=A dictionary of Chinese symbols : hidden symbols in Chinese life and thought |date=1986 |publisher=Routledge & Kegan Paul |others=Edward Kimber |isbn=978-0-203-03877-2 |location=London |oclc=826514710}}</ref>{{Rp|page=389}} গতিকে এই ডিজাইনসমূহে একেলগে পিন্ধিলে ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল যে পিন্ধাজন হৈছে "প্ৰতীকী বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ কেন্দ্ৰ" আৰু পানী, পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ শাসক।<ref name=":7" /> লিছুই পাঁচটা ৰঙত পোৱা গৈছিল।<ref name=":3" /> কেতিয়াবা ঢৌৰ আৰ্হিৰ ভিতৰত অন্যান্য ধৰ্মীয় (তাওবাদী আৰু বৌদ্ধ প্ৰতীক) আৰু শুভ চীনা প্ৰতীক, যেনে ডাৱৰ আদিও যোগ কৰা হৈছিল।<ref name=":9"/><ref name=":7" /> ==ইতিহাস== মিং বংশত সম্ৰাটৰ অজগৰৰ পোছাকত "সমুদ্ৰৰ ঢৌৱে শিলৰ ওপৰত খুন্দা মৰা" আৰ্হিটো ১৬ শতিকাৰ পৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাতে সাম্ৰাজ্যবাদী অজগৰসকলৰ বাবে এক মহাজাগতিক প্ৰতিচ্ছবি সৃষ্টি হয়।<ref name=":8">{{Cite book |last=Vollmer |first=John E. |title=Dressed to rule : 18th century court attire in the Mactaggart Art Collection |date=2007 |publisher=University of Alberta Press |others=Mactaggart Art Collection |isbn=978-1-55195-705-0 |location=Edmonton |oclc=680510577}}</ref>{{Rp|page=33}} মিং বংশৰ সম্ভ্ৰান্ত, বিষয়া আৰু তেওঁলোকৰ পত্নীসকলে পিন্ধা অন্যান্য ধৰণৰ দৰবাৰৰ পোছাক (যেনে "বফু," অৰ্থাৎ, মেণ্ডেৰিন বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পোছাক) কাপোৰৰ সজ্জা হিচাপেও সমকেন্দ্ৰিক অৰ্ধবৃত্ত (ৱোছুই) আকাৰত সাগৰৰ ঢৌৰ আৰ্হি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite journal |last=Cammann |first=Schuyler |date=1962 |title=Embroidery Techniques in Old China |url=https://www.jstor.org/stable/20067040 |journal=Archives of the Chinese Art Society of America |volume=16 |pages=16–40 |jstor=20067040 |issn=1945-2926}}</ref> [[File:Dragon roundels with waves breaking on rocks Ming dynasty.jpg|left|thumb|শিলৰ ওপৰত ঢৌৱে খুন্দা মৰা ড্ৰেগন ৰাউণ্ডেল (গোল ডিজাইন) মিং বংশৰ ড্ৰেগন ৰবৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।]] [[File:清早期 彩絨龍袍料-Velvet Textile for a Dragon Robe MET ASA142.jpg|thumb|135x135px|শিলৰ ওপৰত ঢৌৱে খুন্দা মৰা ড্ৰেগন ৰব ৱোছুই কিন্তু "লিছুই"ৰ অভাৱ; এই ড্ৰেগন ৰবটোৱে মিং বংশৰ ডিজাইন শৈলী অনুসৰণ কৰে, কিং বংশৰ আৰম্ভণি, ১৭ শতিকাৰ।]] মানচুসকলে মিং বংশ জয় কৰি কিং বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছত মানচু শাসকসকলে মিং বংশৰ অজগৰ পোছাকসমূহ উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰে।<ref name=":8" />{{Rp|page=33}} তেওঁলোকে এই পোছাকসমূহ পুনৰ নিৰ্মাণ আৰু পৰিৱৰ্তন কৰি নিজৰ মাঞ্চু শৈলীৰ বৈশিষ্ট্য যোগ কৰে, ঠিক যেনেকৈ মানচুসকলে (আৰু তেওঁলোকৰ পূৰ্বপুৰুষ, জুৰ্চেনসকলে) তেওঁলোকৰ মিং বংশই তেওঁলোকক দিয়া অজগৰ পোছাকসমূহ সংশোধন কৰিছিল।<ref name=":3" /><ref>{{Cite book |last=Rawski |first=Evelyn Sakakida |title=The last emperors : a social history of Qing imperial institutions |date=1998 |publisher=University of California Press |isbn=0-520-21289-4 |location=Berkeley |oclc=37801358}}</ref>{{Rp|page=42}}<ref name=":10">{{Cite journal |last=Cammann |first=Schuyler |date=1949 |title=Origins of the Court and Official Robes of the Ch'ing Dynasty |url=https://www.jstor.org/stable/3248384 |journal=Artibus Asiae |volume=12 |issue=3 |pages=189–201 |doi=10.2307/3248384 |jstor=3248384 |issn=0004-3648|url-access=subscription }}</ref> কিং বংশৰ কিছুমান প্ৰাৰম্ভিক ডিজাইনত জিফু (ড্ৰেগন/পাইথন ৰব) ৰবটোৰ তলৰ ফালে ৱছুইৰ আৰ্হি দেখুৱাইছিল যদিও লিছুইৰ উপস্থিতি নাছিল; এই ৰূপৰ ড্ৰেগন ৰব অৱশেষত ১৮ শতিকাৰ মাজভাগত নোহোৱা হৈ যায়, সম্ভৱতঃ কাৰণ ই ফেশ্বনৰ বাহিৰত পৰিল।<ref name=":10" /> [[File:Dragon robes sea-waves decoration 17th century.jpg|thumb|146x146px| লিছুই, তাৰ পিছত ৱোছুই, তাৰ পিছত অশান্ত ঢৌ; ড্ৰেগন ৰব (জিফু)ৰ হাতৰ আঁচলত পোৱা গৈছিল, ১৭ শতিকা]] <gallery mode="packed"> File:MET 210899.jpg| লিছুই, ইয়ংঝেং যুগ (১৭২৩–৩৫) File:MET 141252.jpg| লিছুই, ১৮ শতিকা File:MET 206897.jpg| লিছুই, ১৮ শতিকা File:MET 64 39 F sf.jpg| লিছুই, ১৮ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধ File:Robe, dragon (AM 4121-1).jpg| লিছুই, ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে File:Robe, dragon, man's (AM 16409-4).jpg| লিছুই, প্ৰায় ১৯০০ চন।. </gallery> ==ব্যৱহাৰ== ===দৰবাৰৰ কাপোৰ আৰু বিয়াৰ কাপোৰ=== কিং বংশৰ সাম্ৰাজ্যবাদী কাপোৰৰ তলৰ অংশ যেনে ড্ৰেগন ৰব, <ref name=":2" /><ref name=":5">{{Cite web |title=20. Manchu Robe |url=https://www.slatermuseum.org/exhibitions/permanent-exhibitions/vanderpoel-gallery-of-asian-art/details/~board/online-galleries/post/20-manchu-robe |access-date=2022-05-21 |website=www.slatermuseum.org |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220601054930/https://www.slatermuseum.org/exhibitions/permanent-exhibitions/vanderpoel-gallery-of-asian-art/details/~board/online-galleries/post/20-manchu-robe |archivedate=2022-06-01 |deadurl=yes}}</ref> পাইথন ৰব, ছাৰকোট (যেনে গুয়ানফু/জিফু গুয়া/লংগুয়া), জিফুপাও (যেনে মাঞ্চু বিয়াৰ সাজ), চাওগুয়া, <ref name=":6">{{Cite journal |last=Vollmer |first=John E. |date=2000 |title=Clothed to Rule the Universe |url=https://www.jstor.org/stable/4104402 |journal=Art Institute of Chicago Museum Studies |volume=26 |issue=2 |pages=13–105 |doi=10.2307/4104402 |jstor=4104402 |issn=0069-3235|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |date=2000 |title=Catalogue |url=https://www.jstor.org/stable/4104403 |journal=Art Institute of Chicago Museum Studies |volume=26 |issue=2 |pages=52–106 |doi=10.2307/4104403 |jstor=4104403 |issn=0069-3235|url-access=subscription }}</ref><ref name=":3" /> আৰু মেণ্ডেৰিন চৌহদ <ref name=":3" /> সজাবলৈ ‘লিছুই’ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সহায়ত কিং বংশৰ হান চীনা মহিলাৰ বিয়াৰ সাজ-পোছাক <ref name=":6" />আৰু ছিয়াপেই সজাব পৰা যায়। <ref name=":3" /> <gallery mode="packed"> File:Drachenrobe-Qianlong.JPG|ড্ৰেগন ৰব (জিফু) file:Court vest with dragons and clouds, China, embroidery by Imperial Silk Manufactory, Suzhou, tailoring by Imperial Workshop, Beijing, Yongzheng period, 1723-1735 AD, silk - Peabody Essex Museum - DSC07898.jpg|চাওগুয়া File:Woman's Surcoat (China), late 19th century (CH 18445967).jpg|মহিলাৰ ছাৰকোট (জিফু গুয়া), ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে File:Qing Dynasty Mandarin square.jpg|কিং বংশৰ মেণ্ডেৰিন স্কোৱাৰ (চিভিল অফিচিয়েল) File:China, Qing Dynasty (1644-1911), Qianlong reign - Insignia Square - 1948.71 - Cleveland Museum of Art.jpg|কিং বংশৰ মেণ্ডেৰিন চৌহদ (সামৰিক বিষয়া) File:MET DP226459.jpg|জিফুপাও, ১৯ শতিকা File:MET 45 86 2 F.jpeg|সোণালী লিছুইৰে সজাই তোলা হান চীনা মহিলাৰ বিয়াৰ ইউয়ানলিংশ্বান File:China, Qing Dynasty, late 19th century - Woman's Bridal Dress, Tabard - 2005.135.3 - Cleveland Museum of Art.jpg|জিয়াপেই, কিং বংশ </gallery> চীন গণৰাজ্যৰ প্ৰথম বছৰবোৰত ১৯১৪ চনত ইউয়ান শ্বিকাইয়ে নতুন বংশৰ আৰম্ভণিৰ কথা ঘোষণা কৰাৰ সময়ত স্বৰ্গ মন্দিৰত বলিদান অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰা বিষয়াসকলৰ বাবে জাৰি কৰা চৰকাৰী কাপোৰৰ নিয়মতো লিছুইৰ নাম আছিল।<ref name=":3" /> ===চীনা অপেৰা=== চীনা অপেৰাৰ সাজ-পোছাকৰ তলৰ অংশ (যেনে মাং, নুমাং, লং জিয়ানি, আৰু লং মাগুয়া) সজাবলৈ ‘লিছুই’ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1" />{{Rp|page=329}} <gallery mode="packed"> File:LongPao.jpg </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:চীন]] [[শ্ৰেণী:চীনৰ লোকশিল্প]] [[শ্ৰেণী:চীনা পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক]] gezk5o8wr89u5usoqngv3hbaguu07d4 0 140328 646256 645698 2026-10-20T16:15:16Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646256 wikitext text/x-wiki {{বিস্তাৰ}}{{Infobox ethnic group | group = ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী (Indian diaspora) | native_name = {{collapsible list |titlestyle = text-align:center; font-size:85%; |title = {{nobold|Other scheduled languages:}} |{{Infobox|subbox=yes|bodystyle= font-size:80%; | rowclass1 = mergedrow| label1 = [[Assamese language|Assamese]]: | data1 = {{lang|as|ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী}} | rowclass2 = mergedrow| label2 = [[Bengali language|Bengali]]: | data2 = {{lang|bn|ভারতীয় প্রবাসী}} | rowclass3 = mergedrow| label3 = [[Boro language (India)|Bodo]]: | data3 = {{lang|brx|भारतीय प्रवासी}} | rowclass4 = mergedrow| label4 = [[Dogri language|Dogri]]: | data4 = {{lang|doi|भारतीय प्रवासी}} | rowclass5 = mergedrow| label5 = [[Gujarati language|Gujarati]]: | data5 = {{lang|gu|ભારતીય પ્રવાસી}} | rowclass6 = mergedrow| label6 = [[Hindustani language|Hindustani]]: | data6 = {{lang|hi|भारतीय प्रवासी}} <br /> {{lang|ur|ہندوستانی ڈائاسپورا}} | rowclass7 = mergedrow| label7 = [[Kannada]]: | data7 = {{lang|kn|ಭಾರತೀಯ ವಲಸೆಗಾರರು}} | rowclass8 = mergedrow| label8 = [[Kashmiri language|Kashmiri]]: | data8 = {{lang|ks|بھارتی نازک}} | rowclass9 = mergedrow| label9 = [[Konkani language|Konkani]]: | data9 = {{lang|kok|भारतीय प्रवासी लोक}} | rowclass10 = mergedrow| label10 = [[Maithili language|Maithili]]: | data10 = {{lang|mai| 𑒦𑒩𑒞𑒱𑒨 𑒩𑒫𑒰𑒮𑒱}} | rowclass11 = mergedrow| label11 = [[Malayalam]]: | data11 = {{lang|ml|ഇന്ത്യൻ പ്രവാസികൾ}} | rowclass12 = mergedrow| label12 = [[Marathi language|Marathi]]: | data12 = {{lang|mr|परदेशस्थ भारतीय }} | rowclass13 = mergedrow| label13 = [[Meitei language|Meitei]]: | data13 = {{lang|mni|ঈন্দিঅ গি মাযাঙ লেইবাক্}} | rowclass14 = mergedrow| label14 = [[Nepali language|Nepali]]: | data14 = {{lang|ne|भारतीय प्रवासी}} | rowclass15 = mergedrow| label15 = [[Odia language|Odia]]: | data15 = {{lang|or|ଭାରତୀୟ ପ୍ରବାସୀ}} | rowclass16 = mergedrow| label16 = [[Punjabi language|Punjabi]]: | data16 = {{lang|pa|ਭਾਰਤੀ ਡਾਇਸਪੋਰਾ}} | rowclass17 = mergedrow| label17 = [[Sanskrit]]: | data17 = {{lang|sa|भारतीय प्रवासी}} | rowclass18 = mergedrow| label18 = [[Santali language|Santali]]: | data18 = {{lang|sat|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱥᱯᱳᱨᱟ}} | rowclass19 = mergedrow| label19 = [[Sindhi language|Sindhi]]: | data19 = {{lang|sd| هندستاني پرديسي برادري}} | rowclass20 = mergedrow| label20 = [[Tamil language|Tamil]]: | data20 = {{lang|ta|இந்திய புலம்பெயர்ந்தோர்}} | rowclass21 = mergedrow| label21 = [[Telugu language|Telugu]]: | data21 = {{lang|te|భారతీయ డయాస్పోరా}} }} }} | native_name_lang = | flag = [[File:Flag of India.svg|border|250px]] | flag_caption = [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা]] | population = '''{{Circa|~৩৭ নিযুত|lk=yes}}''' (২০২৬ আনুমানিক){{Efn|জানুৱাৰী ২০২৬ চনৰ ভাৰতীয় [[বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয় (ভাৰত)|বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়]]ৰ আনুমানিক হিচাপ}}<ref name="POI" /> | region1 = {{flag|United States}} | pop1 = ৫,১৬০,২০৩<ref name="ACS 2023">{{cite web |url=https://census.gov |publisher=U.S. Census Bureau |access-date=2024-09-21 |title=US Census Data}}</ref> | region2 = {{flag|UAE}} | pop2 = ৪,৪২৫,১৪৪<ref name="POI"/><ref name="Pew research"/> | region3 = {{flag|Saudi Arabia}} | pop3 = ১৮,৮৪,৪৭৬–২৫,৯৪,৯৪৭<ref name="MEA Saudi"/> | region4 = {{flag|Malaysia}} | pop4 = ২০,১৯,৬০০<ref name="penerangan Malaysia"/> | region5 = {{flag|Myanmar}} | pop5 = ২০,০৯,২০৭<ref name="POI"/><ref name="rediff.com"/> | region6 = {{flag|United Kingdom}} | pop6 = ১৯,২৭,১৫০<ref name=2021census/> | region7 = {{flag|Canada}} | pop7 = ১৮,৫৮,৭৫৫<ref name="Canada Census"/> | region8 = {{flag|South Africa}} | pop8 = ১৬,৯৭,৫০৬<ref name="statssa"/> | region9 = {{flag|Kuwait}} | pop9 = ১১,৫২,১৭৫<ref name="External Affairs Report" /> | region10 = {{flag|Oman}} | pop10 = ৬,৮০,০০০–১৩,৭৫,৬৬৭<ref name="Intl Migrant Stock"/> | region11 = {{flag|Singapore}} | pop11 = ৮,১২,০০০<ref name="singstat"/><ref name="et"/> }} '''ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী''' (ISO: {{IAST|Bhāratīya Pravāsī}}), চৰকাৰীভাৱে '''অনিবাসী ভাৰতীয়''' ('''NRI''') আৰু '''ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি''' ('''PIO'''), হৈছে ভাৰতৰ বাহিৰত বসবাস কৰা বা তাৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা ভাৰতীয় বংশোদ্ভৱ লোক, যিসকলে এক বৃহৎ দক্ষিণ এছীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী গোটৰ অংশ গঠন কৰে। [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ মতে, ''অনিবাসী ভাৰতীয়'' (NRI) হৈছে ভাৰতৰ এনে একাংশ নাগৰিক যিসকলে বৰ্তমান ভাৰতত বসবাস কৰা নাই, আনহাতে ''ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি'' (PIO) বুলিলে ভাৰতত জন্মগ্ৰহণ কৰা বা ভাৰতীয় বংশোদ্ভৱ এনে লোকক বুজায় যিসকল ভাৰতৰ বাহিৰৰ অন্য দেশৰ নাগৰিক (কিছু ব্যতিক্ৰমৰ বাহিৰে)। ''ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি'' (PIO) আৰু যিসকল লোক নিজে ভাৰতীয় মূলৰ নহয় কিন্তু এজন ''ভাৰতীয় নাগৰিক'' বা ''ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি''ৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছে, তেওঁলোকক ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিকত্ব (OCI) প্ৰদান কৰা হয়। OCI মৰ্যাদা লাভ কৰা ব্যক্তিসকলক '''ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিক''' ('''OCI''') বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web |title=Initiatives for Overseas Indians |url=https://www.cgisf.gov.in/page/initiatives-for-overseas-indians/ |publisher=Consulate General of India |access-date=26 March 2023 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326135725/https://www.cgisf.gov.in/page/initiatives-for-overseas-indians/ |url-status=live}}</ref> OCI মৰ্যাদা হৈছে বিদেশী পাছপৰ্ট লৈ ভাৰত ভ্ৰমণ কৰাৰ বাবে এক স্থায়ী ভিছা। ২০২৪ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত উন্নীত কৰা বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ভাৰতৰ বাহিৰত ৩৫.৪ নিযুত অনিবাসী ভাৰতীয় (NRI) আৰু ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি (PIO) (OCI সমূহক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি) বসবাস কৰি আছে। ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ বহিঃৰাজ্যৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী গোট গঠন কৰিছে।<ref name="POI" /> প্ৰতি বছৰে ২.৫ নিযুত (২৫ লাখ) ভাৰতীয়ই বিদেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, যাৰ ফলত ভাৰত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে বছৰি আটাইতকৈ বেছি প্ৰব্ৰজনকাৰী ওলাই যোৱা দেশ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref>[https://www.news18.com/news/world/planning-to-study-work-in-canada-heres-why-tomorrows-election-could-amend-immigration-rules-4219631.html Planning to Study, Work in Canada? Here's Why Tomorrow's Election Could Amend Immigration Rules] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920213949/https://www.news18.com/news/world/planning-to-study-work-in-canada-heres-why-tomorrows-election-could-amend-immigration-rules-4219631.html |date=20 September 2021}}, News18, SEPTEMBER 19, 2021.</ref> == আইনী গাঁথনি == === অনিবাসী ভাৰতীয় (NRI) === প্ৰকৃততে, ''[[বিদেশী (আইন)|অনিবাসী]] ভাৰতীয়'' (Non-resident Indian) শব্দটোৱে কেৱল এজন ভাৰতীয় নাগৰিকৰ [[আয়কৰ|কৰ সংক্ৰান্তীয় মৰ্যাদা]]ক বুজায়। [[আয়কৰ আইন, ১৯৬১|আয়কৰ আইন, ১৯৬১]]-ৰ ধাৰা ৬ অনুসৰি, আয়কৰ সংক্ৰান্তীয় উদ্দেশ্যৰ বাবে যিজন ব্যক্তি এক নিৰ্দিষ্ট সময়সীমাৰ বাবে ভাৰতত বসবাস কৰা নাই, তেওঁক অনিবাসী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="itact" >{{Citation |title=Income Tax Act |date=18 December 2012 |url=http://law.incometaxindia.gov.in/DIT/Income-tax-acts.aspx |archive-url=https://archive.today/20121218153423/http://law.incometaxindia.gov.in/DIT/Income-tax-acts.aspx |access-date=9 September 2012 |archive-date=18 December 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140920191039/http://law.incometaxindia.gov.in/DIT/Income-tax-acts.aspx |archivedate=20 September 2014}}</ref> "ভাৰতৰ বাসিন্দা" ব্যক্তি আৰু এজন NRI-ৰ বাবে আয়কৰৰ হাৰ বেলেগ বেলেগ হয়। আয়কৰ আইনৰ উদ্দেশ্যৰ বাবে, "ভাৰতত বাসস্থান" হ’বলৈ হ’লে এটা বিত্তীয় বৰ্ষত অন্ততঃ ১৮২ দিন বা ধাৰাবাহিক চাৰি বছৰত ৩৬৫ দিন আৰু প্ৰাসংগিক বৰ্ষটোত অন্ততঃ ৬০ দিন ভাৰতত থকাটো আৱশ্যক। এই আইন অনুসৰি, যিকোনো ভাৰতীয় নাগৰিক যিয়ে "ভাৰতৰ বাসিন্দা" হোৱাৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ নকৰে, তেওঁক ভাৰতৰ অনিবাসী হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু আয়কৰ পৰিশোধৰ ক্ষেত্ৰত NRI হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাগৰীয় নাবিকসকলক (Seafarers) সাধাৰণতে NRI বুলি গণ্য কৰা নহয়। কিন্তু যিহেতু তেওঁলোকে ভাৰতৰ বাহিৰত কাম কৰে (প্ৰায়েই ১৮২ দিনতকৈ অধিক সময়), সেয়েহে তেওঁলোকৰ উপাৰ্জনৰ ওপৰত NRI-ৰ দৰেই কৰ আৰোপ কৰা হয়, যদিও তেওঁলোকে এজন নাগৰিকৰ অন্যান্য সকলো অধিকাৰ লাভ কৰে। === ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি (PIO) === '''ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি''' ('''PIO''')<ref>PIO OCI Card - MEA, GOI https://mea.gov.in/Portal/CountryQuickLink/703_PIO-OCI.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309025619/https://mea.gov.in/Portal/CountryQuickLink/703_PIO-OCI.pdf |date=9 March 2021}}</ref> বুলিলে [[পাকিস্তান]], [[আফগানিস্তান]], [[বাংলাদেশ]], [[চীন]], [[ইৰান]], [[ভূটান]], [[শ্ৰীলংকা]] আৰু/বা [[নেপাল]]ৰ নাগৰিকৰ বাহিৰে অন্য দেশৰ এনে এজন বিদেশী নাগৰিকক বুজায়, যিয়ে: * পূৰ্বে এখন ভাৰতীয় [[পাছপৰ্ট]] বহন কৰিছিল, * যাৰ পিতৃ-মাতৃ/ককাদেউতা-আইতা/আজোককাদেউতা-আজোআইতাৰ ভিতৰত যিকোনো এজন [[ভাৰত চৰকাৰ আইন ১৯৩৫|ভাৰত চৰকাৰ আইন, ১৯৩৫]]-ত সংজ্ঞায়িত অনুসৰি ভাৰতত বা পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা অন্যান্য ভূখণ্ডত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু স্থায়ীভাৱে বসবাস কৰিছিল (অৱশ্যে তেওঁলোকৰ কোনো এজন কেতিয়াও ওপৰত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ নাগৰিক হ’ব নোৱাৰিব), অথবা * যি এজন ভাৰতীয় নাগৰিকৰ বা এজন PIO-ৰ পত্নী/স্বামী। === ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিকত্ব (OCI) === {{Main|ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিকত্ব}} ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰখনৰ বিভিন্ন নেতাৰ বহু প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত এক দীৰ্ঘম্যাদী ভিছা আঁচনি প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ইয়াক "ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিকত্ব" বুলি নামাকৰণ কৰা হৈছে আৰু ইয়াক সাধাৰণতে ''OCI কাৰ্ড'' বুলি জনা যায়। এই নামটো কিছু পৰিমাণে বিভ্ৰান্তিকৰ, কিয়নো ই প্ৰকৃত ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব প্ৰদান নকৰে। [[ভাৰতৰ সংবিধান]]-এ সম্পূৰ্ণ দ্বৈত নাগৰিকত্বৰ অনুমতি নিদিয়ে। ওচিআই (OCI) কাৰ্ডখন প্ৰকৃততে এখন দীৰ্ঘম্যাদী ভিছা, য’ত ভোটাধিকাৰ আৰু চৰকাৰী চাকৰি লাভৰ ক্ষেত্ৰত নিষেধাজ্ঞা থাকে। এই কাৰ্ডখন বিদেশত থকা কিছুসংখ্যক প্ৰাক্তন ভাৰতীয়ৰ বাবে উপলব্ধ। ই কাৰ্ডধাৰীসকলক বসবাসৰ অধিকাৰ আৰু অন্যান্য সুবিধা প্ৰদান কৰে যদিও ইয়াত কিছুমান আইনী বাধ্যবাধকতা থাকে। সাংবিধানিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ইয়াক কোনো ধৰণৰ ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব বুলি গণ্য কৰা নহয়। ২০১৪ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী|প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে PIO আৰু OCI কাৰ্ড দুখন একত্ৰিত কৰা হ’ব বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Reetu |date=2 March 2016 |title=Modi announces merging of OCI and POI cards, but how will it help: Explained |language=en |website=Oneindia.com |agency=One India |url=http://www.oneindia.com/feature/modi-announces-merging-oci-poi-cards-but-how-will-it-help-explained-1531663.html |url-status=live |access-date=22 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422122532/http://www.oneindia.com/feature/modi-announces-merging-oci-poi-cards-but-how-will-it-help-explained-1531663.html |archive-date=22 April 2017}}</ref> ২০১৫ চনৰ ৯ জানুৱাৰীত ভাৰত চৰকাৰে ‘ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি’ (PIO) কাৰ্ড আঁচনিখন প্ৰত্যাহাৰ কৰে আৰু ইয়াক ওচিআই (OCI) কাৰ্ড আঁচনিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰে। বৰ্তমানৰ পিআইঅ’ কাৰ্ডধাৰীসকলে তেওঁলোকৰ কাৰ্ডসমূহ ওচিআই কাৰ্ডলৈ ৰূপান্তৰ কৰাৰ বাবে আবেদন কৰিব লাগে। [[ভাৰতৰ প্ৰব্ৰজন ব্যুৰো]]ই (Bureau of Immigration) জানিবলৈ দিছিল যে পুৰণি পিআইঅ’ কাৰ্ডসমূহক ২০২৩ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰলৈকে বৈধ ভ্ৰমণ নথি হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হ’ব।<ref>{{Cite web |title=Ministry of External Affairs |url=https://eoi.gov.in/eoisearch/MyPrint.php?17539?001/0004#:~:text=Government%20of%20India%20has%20decided,2023. |access-date=2023-10-10 |website=eoi.gov.in}}</ref> === তুলনা === {| class="wikitable" |+ বাসিন্দা ভাৰতীয়, NRI, PIO আৰু OCI-ৰ মাজত তুলনা<ref>{{Citation |title=Comparative Chart on NRI/PIO/PIO CARD HOLDERS/OCI |date=15 June 2020 |url=http://mha.nic.in/pdfs/oci-chart.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619061930/http://mha.nic.in/pdfs/oci-chart.pdf |access-date=15 June 2020 |archive-date=19 June 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619061930/http://mha.nic.in/pdfs/oci-chart.pdf |archivedate=19 June 2009}}</ref> ! শ্ৰেণী !! ভাৰতীয় পাছপৰ্ট<br />(ভাৰতীয় নাগৰিক) !! ভাৰতৰ বাসিন্দা !! প্ৰব্ৰজনকাৰী !! কৰ মৰ্যাদা !! OCI কাৰ্ড !! আইনী অধিনিয়ম !! টোকা |- ! ভাৰতীয় (বাসিন্দা) | হয় || হয় || নহয় || হয় || নহয় || [[ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব আইন]]<br />[[পাছপৰ্ট আইন]] || |- ! অনিবাসী ভাৰতীয় (NRI) | হয় || নহয় || হয় <br />(ভাৰতৰ পৰা) || নহয় || নহয় || [[ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব আইন]]<br />[[পাছপৰ্ট আইন]]<br />[[আয়কৰ আইন, ১৯৬১|আয়কৰ আইন, ১৯৬১]]<ref name="itact" /> || |- ! ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি (PIO){{ref|n1|১}} /<br />ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিক (OCI){{ref|n2|২}} | নহয় || হয় (ভাৰতত থাকিলে)<br />অন্যথা, নহয় || হয় <br />(ভাৰতত) || হয় <br />(যদি ভাৰতৰ বাসিন্দা হয়)<br />ইউনিয়ন স্তৰত, নহয় || হয় || [[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০০৩]]<br />(ধাৰা ৭ক–ঘ) || আজীৱন ভিছা /<br />[[স্থায়ী বাসস্থান]] |} {| class="wikitable" |+ PIO আৰু OCI ! বিদেশী নাগৰিক !! OCI কাৰ্ডৰ বাবে যোগ্য !! ব্যতিক্ৰম !! আইনী অধিনিয়ম !! OCI লাভ কৰাৰ পিছৰ মৰ্যাদা |- ! ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি (PIO) | হয় || – || – || [[ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিকত্ব#PIO OCIs|PIO OCI]] |- ! অন্যান্য | নহয় || হয়, যদি কোনো ভাৰতীয় নাগৰিক বা PIO OCI-ৰ সৈতে দুই বছৰতকৈ অধিক সময় ধৰি বিবাহপাশত আৱদ্ধ থাকে || [[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০০৩]]<br />(ধাৰা ৭ক(ঘ)) || [[ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিকত্ব#Non-PIO OCIs|Non-PIO OCI]] |} <small>'''টোকা:'''</small> :১. {{note|n1}}<small>ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি (PIO) বুলিলে ভাৰতীয় জন্ম বা বংশোদ্ভৱ এনে লোকক বুজায় যিসকল ভাৰতৰ নাগৰিক নহয়, কিন্তু অন্য দেশৰ নাগৰিক। যিসকল PIO-ই OCI কাৰ্ডৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিকত্ব লাভ কৰিছে, তেওঁলোকক ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিক (OCI) বুলি জনা যায়। পূৰ্বতে PIo কাৰ্ড নামেৰে জনাজাত এই কাৰ্ডখন ২০১৪ চনৰ পৰা OCI কাৰ্ডৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছে।</small> :২. {{note|n2}}<small>ভাৰতৰ বহিঃৰাজ্যৰ নাগৰিকসকলৰ ভিতৰত PIO OCI আৰু অনা-PIO OCI দুয়োটা গোটেই অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও যিসকল বিদেশী নাগৰিকে ভাৰতীয় নাগৰিকক বিয়া কৰায়, তেওঁলোকেও ওচিআই কাৰ্ড লাভ কৰিব পাৰে। সেয়েহে, অনা-পিআইঅ’ ওচিআই (Non-PIO OCI) সকল যিহেতু ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ অংশ নহয়, সেয়ে তেওঁলোকক ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই।</small> == ভাৰতৰ পৰা প্ৰব্ৰজনৰ ইতিহাস == === আৰব উপদ্বীপ === {{See also|ওমানত থকা ভাৰতীয়সকল|এডেন প্ৰটেক্টৰেট}} === মধ্য এছিয়া === নৰসিংহন আৰু অন্যান্য গৱেষকসকলে (২০১৯)<ref>{{cite journal |last1=Narasimhan |first1=Vagheesh M. |last2=Patterson |first2=Nick |last3=Moorjani |first3=Priya |last4=Rohland |first4=Nadin |last5=Bernardos |first5=Rebecca |last6=Mallick |first6=Swapan |last7=Lazaridis |first7=Iosif |last8=Nakatsuka |first8=Nathan |last9=Olalde |first9=Iñigo |last10=Lipson |first10=Mark |last11=Kim |first11=Alexander M. |last12=Olivieri |first12=Luca M. |last13=Coppa |first13=Alfredo |last14=Vidale |first14=Massimo |last15=Mallory |first15=James |last16=Moiseyev |first16=Vyacheslav |last17=Kitov |first17=Egor |last18=Monge |first18=Janet |last19=Adamski |first19=Nicole |last20=Alex |first20=Neel |last21=Broomandkhoshbacht |first21=Nasreen |last22=Candilio |first22=Francesca |last23=Callan |first23=Kimberly |last24=Cheronet |first24=Olivia |last25=Culleton |first25=Brendan J. |last26=Ferry |first26=Matthew |last27=Fernandes |first27=Daniel |last28=Freilich |first28=Suzanne |last29=Gamarra |first29=Beatriz |last30=Gaudio |first30=Daniel |last31=Hajdinjak |first31=Mateja |last32=Harney |first32=Éadaoin |last33=Harper |first33=Thomas K. |last34=Keating |first34=Denise |last35=Lawson |first35=Ann Marie |last36=Mah |first36=Matthew |last37=Mandl |first37=Kirsten |last38=Michel |first38=Megan |last39=Novak |first39=Mario |last40=Oppenheimer |first40=Jonas |last41=Rai |first41=Niraj |last42=Sirak |first42=Kendra |last43=Slon |first43=Viviane |last44=Stewardson |first44=Kristin |last45=Zalzala |first45=Fatma |last46=Zhang |first46=Zhao |last47=Akhatov |first47=Gaziz |last48=Bagashev |first48=Anatoly N. |last49=Bagnera |first49=Alessandra |last50=Baitanayev |first50=Bauryzhan |last51=Bendezu-Sarmiento |first51=Julio |last52=Bissembaev |first52=Arman A. |last53=Bonora |first53=Gian Luca |last54=Chargynov |first54=Temirlan T. |last55=Chikisheva |first55=Tatiana |last56=Dashkovskiy |first56=Petr K. |last57=Derevianko |first57=Anatoly |last58=Dobeš |first58=Miroslav |last59=Douka |first59=Katerina |last60=Dubova |first60=Nadezhda |last61=Duisengali |first61=Meiram N. |last62=Enshin |first62=Dmitry |last63=Epimakhov |first63=Andrey |last64=Fribus |first64=Alexey V. |last65=Fuller |first65=Dorian |last66=Goryachev |first66=Alexander |last67=Gromov |first67=Andrey |last68=Grushin |first68=Sergey P. |last69=Hanks |first69=Bryan |last70=Judd |first70=Margaret |last71=Kazizov |first71=Erlan |last72=Khokhlov |first72=Aleksander |last73=Krygin |first73=Aleksander P. |last74=Kupriyanova |first74=Elena |last75=Kuznetsov |first75=Pavel |last76=Luiselli |first76=Donata |last77=Maksudov |first77=Farhod |last78=Mamedov |first78=Aslan M. |last79=Mamirov |first79=Talgat B. |last80=Meiklejohn |first80=Christopher |last81=Merrett |first81=Deborah C. |last82=Micheli |first82=Roberto |last83=Mochalov |first83=Oleg |last84=Mustafokulov |first84=Samariddin |last85=Nayak |first85=Ayushi |last86=Pettener |first86=Davide |last87=Potts |first87=Richard |last88=Razhev |first88=Dmitry |last89=Rykun |first89=Marina |last90=Sarno |first90=Stefania |last91=Savenkova |first91=Tatyana M. |last92=Sikhymbaeva |first92=Kulyan |last93=Slepchenko |first93=Sergey M. |last94=Soltobaev |first94=Oroz A. |last95=Stepanova |first95=Nadezhda |last96=Svyatko |first96=Svetlana |last97=Tabaldiev |first97=Kubatbek |last98=Teschler-Nicola |first98=Maria |last99=Tishkin |first99=Alexey A. |display-authors=1 |last100=Tkachev |first100=Vitaly V. |last101=Vasilyev |first101=Sergey |last102=Velemínský |first102=Petr |last103=Voyakin |first103=Dmitriy |last104=Yermolayeva |first104=Antonina |last105=Zahir |first105=Muhammad |last106=Zubkov |first106=Valery S. |last107=Zubova |first107=Alisa |last108=Shinde |first108=Vasant S. |last109=Lalueza-Fox |first109=Carles |last110=Meyer |first110=Matthias |last111=Anthony |first111=David |last112=Boivin |first112=Nicole |last113=Thangaraj |first113=Kumarasamy |last114=Kennett |first114=Douglas J. |last115=Frachetti |first115=Michael |last116=Pinhasi |first116=Ron |last117=Reich |first117=David |title=The formation of human populations in South and Central Asia |journal=Science |date=6 September 2019 |volume=365 |issue=6457 |article-number=eaat7487 |doi=10.1126/science.aat7487 |pmid=31488661 |pmc=6822619 |bibcode=2019Sci...365t7487N }}</ref> তথ্য পাইছে যে [[ব্ৰঞ্জ যুগ]]ত [[মধ্য এছিয়া]]ত এক "সিন্ধু পৰিধীয়" (Indus periphery) জনসংখ্যাই বাস কৰিছিল। তেওঁলোকে [[সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা]]ৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিছিল আৰু বাণিজ্যৰ উদ্দেশ্যে বেক্ট্ৰিয়া-মাৰ্গিয়ানা প্ৰত্নতাত্ত্বিক কমপ্লেক্সৰ (BMAC) বসতিস্থলসমূহত নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে বসবাস কৰিছিল; মধ্য এছিয়াত সিন্ধু উপত্যকাৰ মোহৰ (Seals) আৱিষ্কাৰ হোৱাটোৱে এই কথা প্ৰমাণ কৰে।<ref>Possehl, Gregory L, The Indus Civilization: A Contemporary Perspective, New Delhi: Dev Publishers & Distributor, 2002, Page 231</ref> মধ্য এছিয়া আৰু আৰৱ ভূখণ্ডত আধুনিক ভাৰতীয় ব্যৱসায়ী প্ৰব্ৰজনকাৰী গোটসমূহৰ উৎপত্তি ১৬ শতিকাৰ মাজভাগত হৈছিল আৰু ই প্ৰায় চাৰি শতিকাতকৈও অধিক সময় ধৰি সক্ৰিয় আছিল। [[ছাফাৱী ৰাজবংশ|ছাফাৱী ইৰান]]ত হিন্দু আৰু মুছলমান দুয়োটা ধৰ্মীয় পটভূমিৰ [[মূলতান|মুলতানী]], [[শিকাৰপুৰ, সিন্ধু|শিকাৰপুৰী]] আৰু মাৱাৰৰ লোকসকলে বেংকাৰ আৰু ব্যৱসায়ী হিচাপে কাম কৰিছিল। এজন আৰ্মেনীয় ইতিহাসবিদৰ মতে, হামাদানত থকা হিন্দু ব্যৱসায়ীসকলক [[অটোমান সাম্ৰাজ্য]]ই গণহত্যা কৰিছিল; যাৰ ফলত ইৰানত অটোমান আৰু আফগান যুদ্ধৰ (১৭২২-২৭) বাবে ভাৰতীয় ব্যৱসায়ী সম্প্ৰদায়ৰ সংখ্যা বহুখিনি হ্ৰাস পাইছিল।<ref>{{Cite encyclopedia |title=India vii. Relations: the Afsharid and Zand Periods |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/india-vii-relations-the-afsharid-and-zand-periods |access-date=1 January 2017 |date=15 December 2004 |volume=XIII |pages=21–26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228122428/http://www.iranicaonline.org/articles/india-vii-relations-the-afsharid-and-zand-periods |archive-date=28 February 2020 |url-status=live}}</ref> কেৰমানত হিন্দু পটভূমিৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ এখন নিজা কাৰাভান্সাৰাই (Caravanserai - পন্থীনিৱাস) আছিল।<ref>{{Cite encyclopedia |title=BĀZĀR ii. Organization and Function |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/bazar-ii |access-date=1 January 2017 |date=15 December 1989 |volume=IV |pages=25–30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101162115/http://www.iranicaonline.org/articles/bazar-ii |archive-date=1 January 2017 |url-status=live}}</ref> পাৰস্যৰ ছাফাৱী ৰাজবংশৰ শাসনকালত জিন চাৰ্ডিন, জিন ডি থেভেনট, এডাম অলেয়াৰিয়াছ আৰু এফ. এ. কতোভে ভাৰতীয় পটভূমিৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ উপস্থিতিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, য’ত তেওঁলোকে ইহুদী আৰু আৰ্মেনীয়সকলৰ সৈতে বাস কৰিছিল। ইৰানত নাদিৰ শ্বাহৰ কঠোৰ দমনমূলক নীতি আৰু আফগান খিলজি যুদ্ধৰ পিছত সঁহাৰি স্বৰূপে শিখ আৰু হিন্দু পটভূমিৰ ভাৰতীয় ব্যৱসায়ীসকলে পাৰস্যৰ কাজাৰ আৰু জন্দ ৰাজবংশৰ সময়তো বসবাস কৰিছিল।<ref>{{Cite encyclopedia |title=India xiii. Indo-iranian Commercial Relations |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/india-xiii-indo-iranian-commercial-relations |access-date=1 January 2017 |date=15 December 2004 |volume=XIII |pages=44–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117083050/http://www.iranicaonline.org/articles/india-xiii-indo-iranian-commercial-relations |archive-date=17 November 2016 |url-status=live}}</ref> জৰ্জ ফৰেষ্টাৰৰ মতে, ১৭৮৩ চনত কান্দাহাৰত থকা হিন্দু মূলৰ ব্যৱসায়ীসকলৰ পৰা চমৰকন্দী আৰু বুখাৰাৰ ব্যৱসায়ীসকলে ভাৰতীয় নীল (Indigo dye) ক্ৰয় কৰিছিল। এলফিনষ্টোনৰ (১৮১৫) বিৱৰণ অনুসৰি, কান্দাহাৰৰ আটাইতকৈ ওখ অট্টালিকাবোৰৰ গৰাকী আছিল হিন্দুসকল। লামছডেনে কান্দাহাৰত হিন্দুসকলৰ মালিকানাধীন ৩৫০খন দোকানৰ তথ্য নথিভুক্ত কৰিছিল। কান্দাহাৰৰ বিত্তীয় লেনদেন, বহুমূলীয়া ধাতু আৰু বস্ত্ৰৰ ব্যৱসায় আদি সকলোবোৰ মূলত শিখ আৰু হিন্দু ব্যৱসায়ীসকলে চম্ভালিছিল।<ref>{{Cite encyclopedia |title=Kandahar i. Historical Geography to 1979 |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kandahar-historical-geography-to-1979 |access-date=1 January 2017 |date=15 December 2010 |volume=XV |pages=466–475 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117091401/http://www.iranicaonline.org/articles/kandahar-historical-geography-to-1979 |archive-date=17 November 2016 |url-status=live}}</ref> পেশোৱাৰী আৰু [[শিকাৰপুৰ, সিন্ধু|শিকাৰপুৰী]] ভাৰতীয় ব্যৱসায়ীসকল মধ্য এছিয়াৰ ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত আছিল। শিকাৰপুৰী ব্যৱসায়ীসকলে [[বুখাৰা আমিৰশ্বাহী|বুখাৰা আমিৰশ্বাহীত]] শস্যৰ ব্যৱসায় আৰু [[ফাৰগানা]]ৰ কপাহৰ খেতিত বিনিয়োগ কৰিছিল। তেওঁলোকে বুখাৰাত আইনীভাৱে সুতৰ বিনিময়ত ধন ধাৰে দিয়া (Money lending) ব্যৱসায়ো কৰিছিল, যিটো কৰাৰ তেওঁলোকৰ [[ৰাছিয়ান তুৰ্কীস্তান]]ত কোনো আইনী অধিকাৰ নাছিল।<ref>{{Cite book |author=Claude Markovits |url=https://books.google.com/books?id=M2vu7Odjz6kC |title=The Global World of Indian Merchants, 1750–1947: Traders of Sind from Bukhara to Panama |date=22 June 2000 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-43127-9 |page=191 |access-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713032126/https://books.google.com/books?id=M2vu7Odjz6kC |archive-date=13 July 2021 |url-status=live}}</ref> চমৰকন্দত ইহুদী, হিন্দু, [[বেলুচ লোক|বেলুচ]], পাৰ্চী আৰু আৰৱীয়সকলে একেলগে বসবাস কৰিছিল; আনহাতে ইৰানৰ বেলুচিস্তান আৰু [[খোৰাচান]] অঞ্চলত হিন্দু আৰু [[বাহাই ধৰ্ম|বাহাই]] ধৰ্মাৱলম্বী লোকসকলে বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite encyclopedia |title=ETHNOGRAPHY (Text) |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ethnography-i |access-date=1 January 2017 |date=15 December 1998 |volume=IX |pages=9–28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117060912/http://www.iranicaonline.org/articles/ethnography-i |archive-date=17 November 2016 |url-status=live}}</ref> উইঘুৰ ব্যৱসায়ীসকলে হিন্দু সুতখোৰসকলক (Usurers) তেওঁলোকে গৰুৰ মাংস খাই নেকি বুলি চিঞৰি চিঞৰি সুধি বা তেওঁলোকৰ থকা ঠাইৰ আশপাশে গৰুৰ ছাল ওলমাই থৈ হাৰাশাস্তি কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও ১৯০৭ চনত [[পোছকাম কাউণ্টি, ছিনজিয়াং|পোছকাম]] আৰু [[য়াৰকাণ্ড কাউণ্টি|য়াৰকাণ্ড]]ত উইঘুৰ মহিলাক বিয়া কৰোৱাৰ অপৰাধত উইঘুৰ পুৰুষসকলে দিত্তী ৰামৰ দৰে হিন্দুসকলৰ ওপৰত আক্ৰমণ চলাই দাঙ্গাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁলোকে এই ভাৰতীয়সকলৰ শিৰোচ্ছেদ কৰিবলৈ দাবী জনাইছিল আৰু শিল দলিয়াই হত্যা কৰিছিল, যাৰ ফলত এক তীব্ৰ [[হিন্দুবিদ্বেষ|হিন্দুবিৰোধী হিংসাত্মক পৰিৱেশ]]ৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Schluessel |first=Eric T |title=The Muslim Emperor of China: Everyday. Politics in Colonial Xinjiang, 1877-1933 |type=Doctoral dissertation |publisher=Harvard |url=https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/33493602/SCHLUESSEL-DISSERTATION-2016.pdf |pages=207, 208 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922115430/https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/33493602/SCHLUESSEL-DISSERTATION-2016.pdf |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922115430/https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/33493602/SCHLUESSEL-DISSERTATION-2016.pdf |archivedate=2022-09-22 |access-date=2026-10-16 |deadurl=yes}}</ref> আনকি হিন্দু ধৰ্মী ভাৰতীয় সুতখোৰসকলে এটা ধৰ্মীয় শোভাযাত্ৰা উলিওৱাৰ বাবেও মুছলমান উইঘুৰসকলে তেওঁলোকৰ ওপৰত জঘন্য আক্ৰমণ চলাইছিল।<ref>{{cite book |last1=Hultvall |first1=John |title=Mission and Revolution in Central Asia The MCCS Mission Work in Eastern Turkestan 1892-1938 |url=https://equmeniakyrkan.se/wp-content/uploads/2019/12/mission-and-revolution-part-1-hultvall-eng.pdf |pages=8 |archive-date=2022-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220428002913/https://equmeniakyrkan.se/wp-content/uploads/2019/12/mission-and-revolution-part-1-hultvall-eng.pdf |url-status=live}}</ref> ১৮৯৬ চনত দুজন উইঘুৰ তুৰ্কীয়ে এজন হিন্দু ব্যৱসায়ীক আক্ৰমণ কৰাৰ অপৰাধত ব্ৰিটিছ কনচুল [[মেকাৰ্টনী দূতাবাস|মেকাৰ্টনীয়ে]] দোষী উইঘুৰ দুজনক চাবুকেৰে কোবাই শাস্তি দিবলৈ দাবী জনাইছিল।<ref>{{cite book |last1=Nightingale |last2=Skrine |last2=C.P. |title=Macartney at Kashgar: New Light on British, Chinese and Russian Activities in Sinkiang, 1890-1918 |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1136576164 |edition=reprint |url=https://books.google.com/books?id=Bbr5AQAAQBAJ&dq=sharpcut+horse+turki&pg=PT93}}</ref> [[ছিনজিয়াং|ছিনজিয়াং]]ত থকা ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ হিন্দু পটভূমিৰ সুতখোৰ আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ নিৰাপত্তা ব্ৰিটিছ কনচুল জেনেৰেলৰ দ্বাৰা সুনিশ্চিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |author=Peter Hopkirk |url=https://books.google.com/books?id=EojH3awYyHMC&q=Officially+protect+rights+traders+money+lenders+eastern+end+parish+roughly&pg=PA97 |title=Setting the East Ablaze: On Secret Service in Bolshevik Asia |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-280212-5 |pages=97– |access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412120459/https://books.google.com/books?id=EojH3awYyHMC&q=Officially+protect+rights+traders+money+lenders+eastern+end+parish+roughly&pg=PA97 |archive-date=12 April 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |author=Peter Hopkirk |url=https://books.google.com/books?id=e4Q5AgAAQBAJ&q=although+messages+morse+telegraph+line+wireless+invaluable+radio+disposal+rounded&pg=PT57 |title=Setting the East Ablaze: Lenin's Dream of an Empire in Asia |date=16 February 2012 |publisher=Hodder & Stoughton |isbn=978-1-84854-725-4 |access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412120458/https://books.google.com/books?id=e4Q5AgAAQBAJ&q=although+messages+morse+telegraph+line+wireless+invaluable+radio+disposal+rounded&pg=PT57 |archive-date=12 April 2021 |url-status=live}}</ref> ৰাছিয়ান শৰণাৰ্থী, মিছনেৰী আৰু ব্ৰিটিছ-ভাৰতীয় হিন্দু ব্যৱসায়ীসকল প্ৰায়েই [[কাছগাৰ|কাছগাৰী]] গুণ্ডাবাহিনীৰ লক্ষ্য হৈ পৰিছিল, যাৰ বাবে ব্ৰিটেইনৰ কনচুলেট জেনেৰেলৰ কাৰ্যালয়টো তেওঁলোকৰ বাবে এটা আশ্ৰয়স্থল স্বৰূপ আছিল।<ref>{{Cite book |author=Peter Hopkirk |url=https://books.google.com/books?id=EojH3awYyHMC&q=Gillan+refuge+Hindu+money+lenders+traders+citizenship+Russians&pg=PA191 |title=Setting the East Ablaze: On Secret Service in Bolshevik Asia |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-280212-5 |pages=191– |access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412120454/https://books.google.com/books?id=EojH3awYyHMC&q=Gillan+refuge+Hindu+money+lenders+traders+citizenship+Russians&pg=PA191 |archive-date=12 April 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |author=Peter Hopkirk |url=https://books.google.com/books?id=e4Q5AgAAQBAJ&q=pay+any+attention+flee+intelligence+sergeants+posted+impossible+tours&pg=PT107 |title=Setting the East Ablaze: Lenin's Dream of an Empire in Asia |date=16 February 2012 |publisher=Hodder & Stoughton |isbn=978-1-84854-725-4 |access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412120453/https://books.google.com/books?id=e4Q5AgAAQBAJ&q=pay+any+attention+flee+intelligence+sergeants+posted+impossible+tours&pg=PT107 |archive-date=12 April 2021 |url-status=live}}</ref> [[পূব তুৰ্কীস্তান প্ৰথম প্ৰজাতন্ত্ৰ|পূব তুৰ্কীস্তান প্ৰথম প্ৰজাতন্ত্ৰ]]ৰ সময়ত শেম্বা বজাৰত উইঘুৰসকলৰ হাতত দুজন হিন্দু ধৰ্মী লোক অত্যন্ত নিষ্ঠুৰ আৰু মধ্যযুগীয় বৰ্বৰতাৰে প্ৰাণ হেৰুৱাব lগা হৈছিল।<ref>{{Cite book |author=Andrew D. W. Forbes |url=https://books.google.com/books?id=IAs9AAAAIAAJ&pg=PA76 |title=Warlords and Muslims in Chinese Central Asia: A Political History of Republican Sinkiang 1911–1949 |date=9 October 1986 |publisher=CUP Archive |isbn=978-0-521-25514-1 |pages=76– |access-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522170728/https://books.google.com/books?id=IAs9AAAAIAAJ&pg=PA76 |archive-date=22 May 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |author=Peter Hopkirk |url=https://books.google.com/books?id=e4Q5AgAAQBAJ&q=Hindus+methods+mediaeval+cruelty+ears+tongues+eyes+teeth&pg=PT122 |title=Setting the East Ablaze: Lenin's Dream of an Empire in Asia |date=16 February 2012 |publisher=Hodder & Stoughton |isbn=978-1-84854-725-4 |access-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412120450/https://books.google.com/books?id=e4Q5AgAAQBAJ&q=Hindus+methods+mediaeval+cruelty+ears+tongues+eyes+teeth&pg=PT122 |archive-date=12 April 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |author=Peter Hopkirk |url=https://books.google.com/books?id=EojH3awYyHMC&pg=PA222 |title=Setting the East Ablaze: On Secret Service in Bolshevik Asia |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0-19-280212-5 |pages=222– |access-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522170637/https://books.google.com/books?id=EojH3awYyHMC&pg=PA222 |archive-date=22 May 2020 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |author=Nils Peter Ambolt |url=https://books.google.com/books?id=HH1CAAAAIAAJ&q=Hindus+methods+mediaeval+cruelty+ears+tongues+eyes+teeth |title=Karavan: Travels in Eastern Turkestan |publisher=Blackie & son, limited |year=1939 |page=169 |access-date=1 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412120457/https://books.google.com/books?id=HH1CAAAAIAAJ&q=Hindus+methods+mediaeval+cruelty+ears+tongues+eyes+teeth |archive-date=12 April 2021 |url-status=live}}</ref> হত্যা কৰা ব্ৰিটিছ ভাৰতীয়সকলৰ বহুমূলীয়া সামগ্ৰীসমূহ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল। === দক্ষিণ-পূব এছিয়া === {{see also|দক্ষিণ-পূব এছিয়াত হিন্দু ধৰ্ম|দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বৌদ্ধ ধৰ্ম|চিটি}} === ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসন (১৬১২ ৰ পৰা ১৯৪৭) === {{see also|ব্ৰিটিছ ৰাজ}} === স্বাধীনতা-পৰৱৰ্তী কাল === [[File:India Square JC jeh.JPG|thumb|right|সমগ্ৰ বিশ্বৰ বিভিন্ন [[মহানগৰীয় অঞ্চল]]ত ভাৰতীয় মূলৰ লোকসকলে এক উচ্চ [[জনগাঁথনিগত পৰিচিতি]] অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যাৰ ভিতৰত যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ [[নিউ জাৰ্চি]]ৰ [[জাৰ্চি চিটি, নিউ জাৰ্চি#জনগাঁথনি|জাৰ্চি চিটি]]ৰ [[ইণ্ডিয়া স্কোৱাৰ]] (''লিটল [[বম্বে]]''<ref>Kiniry, Laura. "Moon Handbooks New Jersey", Avalon Travel Publishing, 2006. pg. 34 {{ISBN|1-56691-949-5}}. Retrieved 11 April 2015.</ref>) অন্যতম, যিটো [[পশ্চিম গোলাৰ্ধ]]ৰ ভিতৰতে এছিয়ান ভাৰতীয়সকলৰ সৰ্বাধিক কেন্দ্ৰীভূত বাসস্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref>{{Cite news |author=Laryssa Wirstiuk |date=21 April 2014 |title=Neighborhood Spotlight: Journal Square |work=Jersey City Independent |url=http://www.jerseycityindependent.com/2014/04/neighborhood-spotlight-journal-square/ |url-status=dead |access-date=11 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630085618/http://www.jerseycityindependent.com/2014/04/neighborhood-spotlight-journal-square/ |archive-date=30 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180630085618/http://www.jerseycityindependent.com/2014/04/neighborhood-spotlight-journal-square/ |archivedate=30 June 2018 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yearbook of Immigration Statistics: 2012 Supplemental Table 2 |url=https://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immigration-statistics/yearbook/2012/LPR/immsuptable2d.xls |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222152450/http://www.dhs.gov/sites/default/files/publications/immigration-statistics/yearbook/2012/LPR/immsuptable2d.xls |archive-date=22 December 2014 |access-date=11 April 2015 |publisher=US Department of Homeland Security}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yearbook of Immigration Statistics: 2011 Supplemental Table 2 |url=https://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/yearbook/2011/immsuptable2d.xls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707193758/https://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/yearbook/2011/immsuptable2d.xls |archive-date=7 July 2017 |access-date=11 April 2015 |publisher=US Department of Homeland Security}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yearbook of Immigration Statistics: 2010 Supplemental Table 2 |url=https://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/yearbook/2010/immsuptable2d.xls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707181534/https://www.dhs.gov/xlibrary/assets/statistics/yearbook/2010/immsuptable2d.xls |archive-date=7 July 2017 |access-date=11 April 2015 |publisher=Department of Homeland Security}}</ref>]] [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ পৰা স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত, দেশৰ অন্তৰ্ভাগৰ প্ৰব্ৰজনৰ বিপৰীতে চৰকাৰৰ জ্যেষ্ঠ নেতাসকলে ঐতিহাসিকভাৱে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰব্ৰজনৰ ওপৰত কোনো বিশেষ মন্তব্য কৰা নাই। ইয়াৰ পৰিণতিত, ই কেৱল তেনে কিছুমান ৰাজ্যৰ বাবেহে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক বিষয় হৈ ৰৈছে যিবোৰ ৰাজ্যৰ বুজনসংখ্যক লোক বিদেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে, যেনে— [[কেৰালা]], [[পঞ্জাব (ভাৰত)|পঞ্জাব]], [[তামিলনাডু]] আৰু কিছু পৰিমাণে [[গুজৰাট]], [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]] আৰু [[গোৱা]]। অৱশ্যে, এই প্ৰব্ৰজন প্ৰক্ৰিয়াটোৱে বুজনসংখ্যক ভাৰতীয় জনসংখ্যা থকা দেশসমূহৰ সৈতে ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক ([[বিদেশী প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগ]]), সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক সম্পৰ্ক ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত এক মুখ্য চালিকা শক্তি হিচাপে কাম কৰি আহিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০০৮ চনত স্বাক্ষৰিত হোৱা [[ভাৰত-আমেৰিকা অসামৰিক পৰমাণু চুক্তি]]ৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰতীয় আমেৰিকানসকল|ভাৰতীয় আমেৰিকানসকলে]] চলোৱা তীব্ৰ লবীঙৰ প্ৰভাৱ অপৰিসীম আছিল।<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Ashok |date=2013-03-17 |title=The Indian Diaspora - Past, Present and Future |url=https://www.america-times.com/the-indian-diaspora-past-present-and-future/ |access-date=2024-08-30 |website=The America Times |language=en-US}}</ref> ==আৰু চাওক== *[[:en:Category:Indian_diaspora|''ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী সম্পৰ্কে সকলো প্ৰবন্ধ'']] ''(ইংৰাজীত)'' *[[বিহাৰী প্ৰব্ৰজনকাৰী]] *[[দক্ষিণ-পূব এছিয়াত হিন্দু ধৰ্ম]] *[[দক্ষিণ-পূব এছিয়াত বৌদ্ধ ধৰ্ম]] *[[ব্ৰিটিছ ৰাজ]] ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী]] 3f7ioi446givh67xaw7htpxkkj92xu5 0 140359 646235 645986 2026-10-20T12:41:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 646235 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir | image = Bara Ahnik Mandir at Puthia.JPG | pushpin_map = | creator = | deity = | country = [[বাংলাদেশ]] | state = [[ৰাজশাহী]] | district = | location = [[পুথিয়া উপজিলা|পুথিয়া]] | coordinates = {{Coord|24.3323|88.8613|type:landmark|display=inline,title}} }} '''বড়া আহ্নিক মন্দিৰ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। [[চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ]]ৰ কাষতে থিয় হৈ পূব দিশলৈ মুখ কৰি আছে। ইয়াক পুথিয়াৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই বংগ মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ মিশ্ৰিত ৰূপ অনুসৰণ কৰে আৰু ইয়াৰ দুয়োকাষে দুটা [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা]] গঠনৰ সৈতে কেন্দ্ৰীয় [[চালা শিল্পশৈলী|দো চালা]] আছে।<ref name="Rangan"/> বাংলাদেশত একে ধৰণৰ কিবা এটাৰ অস্তিত্বৰ বিষয়ে জনা একমাত্ৰ আনটো হ'ল ফৰিদপুৰ জিলাৰ ৰাজাৰাম মন্দিৰ।<ref name=Mahmamuda>{{cite web |author=Alam, Mahmamuda |url= http://dspace.bracu.ac.bd/xmlui/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |format=pdf |title=Puthia temple complex: Developing tourism through architecture |publisher=[[BRAC University]] |pages=28–29 |access-date=11 May 2015}}</ref><ref name=Puthia>{{Cite web|url= http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|title= Puthia Rajbari|work= Bara Ahnik Mandir|access-date= 12 May 2015|publisher= Rajshahi University Web Page|archive-url= https://web.archive.org/web/20150518100540/http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|archive-date= 18 May 2015|url-status= dead|archiveurl= https://web.archive.org/web/20150518100540/http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|archivedate= 18 May 2015|deadurl= yes}}</ref><ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Explore the grandeur of Puthia, a temple town of Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/explore-the-grandeur-of-puthia-a-temple-town-of-bangladesh/cid/2027632 |access-date=20 June 2024 |agency=My Kolkata |issue=17 June 2024 |publisher=The Telegraph}}</ref> ==অৱস্থান== মন্দিৰটো থকা পুথিয়া চহৰখন ৰাজশাহী চহৰৰপৰা ৩২ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত ৰাস্তাৰে যাব পাৰি যিখন চহৰ ৰেলপথেৰেও সংযুক্ত। ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত অৱস্থিত ৰাজশাহী। শ্যামসাগৰ হ্ৰদৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মন্দিৰ কমপ্লেক্সত এই মন্দিৰটো অৱস্থিত। বাগিছাৰে সম্পূৰ্ণ দেৱালযুক্ত কমপ্লেক্সটোত [[চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ]] আৰু গোপাল মন্দিৰো আছে।<ref name="Rangan"/><ref name=Mahmamuda/><ref name="DivisionIshaq1976">{{cite book|author1=Bangladesh. Ministry of Cabinet Affairs. Establishment Division|author2=Muhammad Ishaq|title=Bangladesh District Gazetteers: Rajshahi 1976|url=https://books.google.com/books?id=Uy5GAQAAIAAJ|year=1976|publisher=Bangladesh Government Press|page=72}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== এই মন্দিৰটো শ্যামসাগৰ হ্ৰদৰ পশ্চিম পাৰত চৰ অনি ৰাজবাৰীৰফালে মুখ কৰি অৱস্থিত।<ref name=Puthia/> বিশিষ্ট বৈশিষ্ট্যটো হ’ল কেন্দ্ৰত ত্ৰিগুণ তোৰণ, য’ত এটা মুকলি মঞ্চ আছে। মন্দিৰটো "তিনিটা কোঠাৰে গঠিত, কেন্দ্ৰত দো চালা আৰু ইয়াৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ দিশত দুটা চৰ চালা সংলগ্ন কৰা হৈছে", সেয়েহে ইয়াক ত্ৰি-মন্দিৰ (তিনিটা মন্দিৰ) বুলিও কোৱা হয়; দোচালা (দুখন চাল), আৰু চাৰ-চালা (চাৰিখন চাল) বা চৌ-চালা হয় বৰ্গক্ষেত্ৰ বা আয়তাকাৰ আকৃতিৰ আৰু চাল চাৰিখন ঢালযুক্ত জুপুৰিৰ আকৃতিৰ।<ref name=Mahmamuda/><ref name=Puthia/> কেন্দ্ৰীয় দো চালাত ত্ৰিগুণ খোলাযুক্ত প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু দুটা চাৰ চালা অংশৰ প্ৰতিটোতে এটাকৈ তোৰণযুক্ত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। ইয়াৰ সন্মুখৰ (পূব) মুখাৱয়ব টেৰাকোটা ফলকৰ সৈতে অতি সজ্জিত আৰু ইয়াৰে কিছুমানৰ অৱস্থা জৰাজীৰ্ণ বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=Mahmamuda/><ref name=Puthia/> == চিত্ৰভাণ্ডাৰ == <gallery> File:Big Annik Temple 3.jpg|alt=Bara Anhik Temple|বড়া আহ্নিক মন্দিৰলৈ যোৱা পথ File:Interior of Bara Ahnik Mandir, Puthia.jpg|alt=Bara Anhik Mandir|মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশ File:Terracotta of Bara Ahnik Mandir, Puthia.jpg|alt=Bara Anhik Temple|মন্দিৰত মাটিৰ প্লেটৰ সজ্জা File:Bara Anhik Mandir Rear.jpg|alt=Bara Anhik Mandir|মন্দিৰৰ পিছফাল </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] 1d6zinp47hxvlazcd28q51455g8p257 0 140369 646222 646220 2026-10-20T11:59:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 646222 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 3jmmgep83h6iondj1wfa0oo7yizvopz 646224 646222 2026-10-20T12:02:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 646224 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 4oaljh2abaud2ibicepz0mapqorigkq 646225 646224 2026-10-20T12:04:31Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 646225 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref>< ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] tuwxy1m6v0m16pmgu30bugu26ougp8v 646226 646225 2026-10-20T12:04:45Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 646226 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 1g9sz3q83nt042aajf49hxwih6p3am8 646228 646226 2026-10-20T12:09:04Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 646228 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] qhst8r4iyiaklpr9zek5w3s6j4mpyb2 646229 646228 2026-10-20T12:09:37Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 646229 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 9k5lzp0fpr2n9rvd4xiifurtnsw1lny 646230 646229 2026-10-20T12:16:41Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 646230 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] dkabm0hmq5w4fbp2ulff1wfxn8vtz9y 646231 646230 2026-10-20T12:19:40Z কুমুদ ঘোষ 42738 646231 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 3mzzuiqv4n19ijgi9i9cjwkmvngnl62 646232 646231 2026-10-20T12:22:42Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 646232 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 6fx2g6heeosfzlciilcc2kwbqg6xnnf 646270 646232 2026-10-20T17:52:01Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 646270 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 72aiovq6u46ie9yhcc2h4qu9aejuqn2 646271 646270 2026-10-20T17:55:13Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 646271 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== এই চৰাইজনী উপ-ছাহাৰান আফ্ৰিকা আৰু তুৰ্কীৰ পৰা ভাৰত আৰু চীনলৈকে বিস্তৃত দক্ষিণ এছিয়াত বহুলভাৱে পোৱা যায়। ই স্থায়ী বাসিন্দা আৰু বেছিভাগ চৰাইয়েই প্ৰব্ৰজন নকৰে, কেৱল সীমিত দূৰত্বৰ ঋতুভিত্তিক আহ-যাহহে কৰে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 74mrecnvo1ijutq7oqq8ee25dzyhklp 646272 646271 2026-10-20T17:55:40Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 646272 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== এই চৰাইজনী উপ-ছাহাৰান আফ্ৰিকা আৰু তুৰ্কীৰ পৰা ভাৰত আৰু চীনলৈকে বিস্তৃত দক্ষিণ এছিয়াত বহুলভাৱে পোৱা যায়। ই স্থায়ী বাসিন্দা আৰু বেছিভাগ চৰাইয়েই প্ৰব্ৰজন নকৰে, কেৱল সীমিত দূৰত্বৰ ঋতুভিত্তিক আহ-যাহহে কৰে।<ref name=fry/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] qvf4ew465uxh4785nbv2tedw76iwikz 646273 646272 2026-10-20T17:57:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 646273 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== এই চৰাইজনী উপ-ছাহাৰান আফ্ৰিকা আৰু তুৰ্কীৰ পৰা ভাৰত আৰু চীনলৈকে বিস্তৃত দক্ষিণ এছিয়াত বহুলভাৱে পোৱা যায়। ই স্থায়ী বাসিন্দা আৰু বেছিভাগ চৰাইয়েই প্ৰব্ৰজন নকৰে, কেৱল সীমিত দূৰত্বৰ ঋতুভিত্তিক আহ-যাহহে কৰে।<ref name=fry/> ভাৰতত ই মূলতঃ সমভূমি অঞ্চলত বিস্তৃত, আৰু হিমালয়ৰ অধিক উচ্চতাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ইয়াৰ ঠাইত ক্ৰেষ্টেড কিংফিছাৰ (''Megaceryle lugubris'') পোৱা যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] k2x9jehy5vp9yb78rvu2pjt71dhhwzx 646274 646273 2026-10-20T17:58:22Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 646274 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== এই চৰাইজনী উপ-ছাহাৰান আফ্ৰিকা আৰু তুৰ্কীৰ পৰা ভাৰত আৰু চীনলৈকে বিস্তৃত দক্ষিণ এছিয়াত বহুলভাৱে পোৱা যায়। ই স্থায়ী বাসিন্দা আৰু বেছিভাগ চৰাইয়েই প্ৰব্ৰজন নকৰে, কেৱল সীমিত দূৰত্বৰ ঋতুভিত্তিক আহ-যাহহে কৰে।<ref name=fry/> ভাৰতত ই মূলতঃ সমভূমি অঞ্চলত বিস্তৃত, আৰু হিমালয়ৰ অধিক উচ্চতাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ইয়াৰ ঠাইত ক্ৰেষ্টেড কিংফিছাৰ (''Megaceryle lugubris'') পোৱা যায়।<ref>{{cite journal|journal=Hong Kong Naturalist|date=1931|author=Hutson, H. P. W.| volume=2 |issue=2 |title= The Birds of Hong Kong. Part 6 |pages=85–89 |url=http://sunzi.lib.hku.hk/hkjo/view/27/2700085.pdf}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] rgyl5mcpjh6fhf05rfnn5df7rg5deva 646275 646274 2026-10-20T18:01:23Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 646275 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== এই চৰাইজনী উপ-ছাহাৰান আফ্ৰিকা আৰু তুৰ্কীৰ পৰা ভাৰত আৰু চীনলৈকে বিস্তৃত দক্ষিণ এছিয়াত বহুলভাৱে পোৱা যায়। ই স্থায়ী বাসিন্দা আৰু বেছিভাগ চৰাইয়েই প্ৰব্ৰজন নকৰে, কেৱল সীমিত দূৰত্বৰ ঋতুভিত্তিক আহ-যাহহে কৰে।<ref name=fry/> ভাৰতত ই মূলতঃ সমভূমি অঞ্চলত বিস্তৃত, আৰু হিমালয়ৰ অধিক উচ্চতাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ইয়াৰ ঠাইত ক্ৰেষ্টেড কিংফিছাৰ (''Megaceryle lugubris'') পোৱা যায়।<ref>{{cite journal|journal=Hong Kong Naturalist|date=1931|author=Hutson, H. P. W.| volume=2 |issue=2 |title= The Birds of Hong Kong. Part 6 |pages=85–89 |url=http://sunzi.lib.hku.hk/hkjo/view/27/2700085.pdf}}</ref> পাইড কিংফিছাৰক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক তিনিবিধ কিংফিছাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি অনুমান কৰা হয়; আন দুবিধ হ'ল কমন কিংফিছাৰ (''Alcedo atthis'') আৰু কলাৰ্ড কিংফিছাৰ (''Todiramphus chloris'')। এই চৰাইজনীয়ে বহুত শব্দ কৰে, গতিকে ইয়াৰ উপস্থিতি সহজেই ধৰা পৰে।<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | date=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=236–240 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 83d9olms7u7j19gb2hjofztd45bxf6j 646277 646275 2026-10-20T18:03:34Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 646277 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ হ্ৰদ আৰু নদীৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ মাছৰোকা, মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ ভাৰত, থাইলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। পশ্চিমঘাটৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো হাইনান আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== এই চৰাইজনী উপ-ছাহাৰান আফ্ৰিকা আৰু তুৰ্কীৰ পৰা ভাৰত আৰু চীনলৈকে বিস্তৃত দক্ষিণ এছিয়াত বহুলভাৱে পোৱা যায়। ই স্থায়ী বাসিন্দা আৰু বেছিভাগ চৰাইয়েই প্ৰব্ৰজন নকৰে, কেৱল সীমিত দূৰত্বৰ ঋতুভিত্তিক আহ-যাহহে কৰে।<ref name=fry/> ভাৰতত ই মূলতঃ সমভূমি অঞ্চলত বিস্তৃত, আৰু হিমালয়ৰ অধিক উচ্চতাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ইয়াৰ ঠাইত ক্ৰেষ্টেড কিংফিছাৰ (''Megaceryle lugubris'') পোৱা যায়।<ref>{{cite journal|journal=Hong Kong Naturalist|date=1931|author=Hutson, H. P. W.| volume=2 |issue=2 |title= The Birds of Hong Kong. Part 6 |pages=85–89 |url=http://sunzi.lib.hku.hk/hkjo/view/27/2700085.pdf}}</ref> পাইড কিংফিছাৰক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক তিনিবিধ কিংফিছাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি অনুমান কৰা হয়; আন দুবিধ হ'ল মাছৰোকা (''Alcedo atthis'') আৰু কলাৰ্ড কিংফিছাৰ (''Todiramphus chloris'')। এই চৰাইজনীয়ে বহুত শব্দ কৰে, গতিকে ইয়াৰ উপস্থিতি সহজেই ধৰা পৰে।<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | date=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=236–240 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] tnnhgooqnlvpy3acuevdik00zia7k9s 646279 646277 2026-10-20T18:06:58Z কুমুদ ঘোষ 42738 646279 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ [[হ্ৰদ]] আৰু [[নদী]]ৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ [[মাছৰোকা]], মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ [[ভাৰত]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। [[পশ্চিমঘাট]]ৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো [[হাইনান]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[চীন]]ত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== এই চৰাইজনী উপ-ছাহাৰান [[আফ্ৰিকা]] আৰু [[তুৰ্কী]]ৰ পৰা [[ভাৰত]] আৰু [[চীন]]লৈকে বিস্তৃত দক্ষিণ [[এছিয়া]]ত বহুলভাৱে পোৱা যায়। ই স্থায়ী বাসিন্দা আৰু বেছিভাগ চৰাইয়েই প্ৰব্ৰজন নকৰে, কেৱল সীমিত দূৰত্বৰ ঋতুভিত্তিক আহ-যাহহে কৰে।<ref name=fry/> ভাৰতত ই মূলতঃ সমভূমি অঞ্চলত বিস্তৃত, আৰু হিমালয়ৰ অধিক উচ্চতাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ইয়াৰ ঠাইত ক্ৰেষ্টেড কিংফিছাৰ (''Megaceryle lugubris'') পোৱা যায়।<ref>{{cite journal|journal=Hong Kong Naturalist|date=1931|author=Hutson, H. P. W.| volume=2 |issue=2 |title= The Birds of Hong Kong. Part 6 |pages=85–89 |url=http://sunzi.lib.hku.hk/hkjo/view/27/2700085.pdf}}</ref> পাইড কিংফিছাৰক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক তিনিবিধ কিংফিছাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি অনুমান কৰা হয়; আন দুবিধ হ'ল মাছৰোকা (''Alcedo atthis'') আৰু কলাৰ্ড কিংফিছাৰ (''Todiramphus chloris'')। এই চৰাইজনীয়ে বহুত শব্দ কৰে, গতিকে ইয়াৰ উপস্থিতি সহজেই ধৰা পৰে।<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | date=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=236–240 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] hxx58gecy6qfh5danuxohc13t8fvdra 646280 646279 2026-10-20T18:07:33Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 646280 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox | name = পখৰা মাছৰোকা (Pied kingfisher) | image = {{CSS image crop|Image= Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) male.jpg|bSize=260|cWidth=220|cHeight=220|oTop=30|oLeft=15|Location=center}} | image_caption = Male | image2 = Pied kingfisher (Ceryle rudis leucomelanurus) female.jpg | image2_caption = Female<br/>both ''C. r. leucomelanurus''<br/>[[Chambal River]], [[Uttar Pradesh]], India | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Ceryle rudis'' |volume=2017 |article-number=e.T22683645A110626699 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22683645A110626699.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | display_parents = 2 | parent_authority = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1828 | taxon = Ceryle rudis | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = *''Alcedo rudis'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} }} '''পখৰা মাছৰোকা''' ({{lang-en|Pied kingfisher}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Ceryle rudis'') হ'ল আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত বহুলভাৱে বিস্তৃত পানীৰ মাছৰোকা প্ৰজাতি। ১৭৫৮ চনত কাৰ্ল লিনিয়াছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৰ্ণনা কৰা এই প্ৰজাতিটোৰ পাঁচটা স্বীকৃত উপ-প্ৰজাতি আছে, আৰু ই চেৰিল (Ceryle) গণৰ একমাত্ৰ সদস্য। ইয়াৰ ক'লা-বগা পাখি আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিৰ লগতে স্বচ্ছ [[হ্ৰদ]] আৰু [[নদী]]ৰ ওপৰত ভাহি থাকি মাছ ধৰিবলৈ জাঁপ দিয়াৰ অভ্যাসৰ কাৰণে এই প্ৰজাতিটো বিশিষ্ট। মতা পখৰা মাছৰোকা চৰাইৰ বুকুত দুডাল আহল-বহল পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে। ইহঁতক সাধাৰণতে যোৰে-যোৰে বা সৰু পৰিয়ালত দেখা যায়। ডালত বহি থকাৰ সময়ত ই প্ৰায়ে মূৰ লৰচৰ কৰি‍ আৰু নেজ ওপৰলৈ জোকাৰি থাকে। ==বিৱৰণ== প্ৰায় ২৫ ছে.মি. (৯.৮ ইঞ্চি) দীঘল ই এবিধ মধ্যমীয়া আকাৰৰ [[মাছৰোকা]], মুখ বগা-ক'লা আৰু চকুৰ ওপৰৰ ভ্ৰূৰ দৰে বগা ৰেখা আৰু বুকুত ক'লা পটি আছে। মূৰৰ ওপৰৰ অংশৰ বিশেষ পাখি বা চুলিখিনি‍ পৰিপাটি আৰু ওপৰৰ অংশত ক'লা দণ্ডযুক্ত দাগ আছে। বিস্তৃত বিস্তাৰৰ ভিতৰত কেইবাবিধো উপ-প্ৰজাতি স্বীকৃত হৈছে। প্ৰস্তাৱিত প্ৰজাতিটো (nominate race) ছাহাৰা মৰুভূমিৰ দক্ষিণৰ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়, আৰু ই পশ্চিম এছিয়ালৈকে বিস্তৃত। উপ-প্ৰজাতি ''C. r. syriacus'' অপেক্ষাকৃত ডাঙৰ উত্তৰৰ এবিধ চৰাই, যিটোৰ প্ৰস্তাৱিত উপ-প্ৰজাতিটোৰ লগত মিল আছে (বাৰ্গমানৰ নিয়ম অনুসৰি)।<ref name=kasparek>{{cite journal |date=1996 |title=On the identity of ''Ceryle rudis syriaca'' | journal=Journal für Ornithologie | volume=137 | pages=357–358 | issue=3 |doi=10.1007/BF01651075 |last1=Kasparek |first1=Max |bibcode=1996JOrn..137..357K |s2cid=39575753 }}</ref> ''leucomelanura'' উপ-প্ৰজাতিটো আফগানিস্তানৰ পৰা পূবলৈ [[ভাৰত]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে পোৱা যায়। [[পশ্চিমঘাট]]ৰ ''C. r. travancoreensis'' উপ-প্ৰজাতিটো অধিক গাঢ় আৰু ইয়াৰ বগা অংশ কম। ''C. r. insignis'' উপ-প্ৰজাতিটো [[হাইনান]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[চীন]]ত পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ ঠোঁট বহুত ডাঙৰ। মতা চৰাইৰ বুকুত দ্বিতীয় এডাল সৰু পটি থাকে, কিন্তু মাইকী চৰাইৰ বুকুত এডাল মাত্ৰ ছিন্ন পটি থাকে।<ref name=pcr>{{cite book |last1=Rasmussen | first1=P. C. | last2=Anderton | first2=J. C. | date=2005 | title=Birds of South Asia: The Ripley Guide | volume=2 |publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions| isbn=978-84-96553-85-9 | pages=266–267}}</ref><ref>{{cite book|page= 167 |title= Check-list of the Birds of the World. Volume 5| author=Peters, J. L. |publisher=Harvard University Press| date=1955 |url=https://archive.org/stream/checklistofbirds51945pete#page/167/mode/1up}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> <gallery mode="packed" heights="130px"> Ceryle rudis MWNH 1249.JPG|কণী, সংগ্ৰহ [[মিউজিয়াম উইজবাডেন]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male immature.jpg|অপৰিপক্ক মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>উগাণ্ডা Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) female.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[গাম্বিয়া]] Pied kingfisher (Ceryle rudis rudis) male.jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ''<br/>[[কাজিংগা চেনেল]], উগাণ্ডা Pied kingfisher.jpg|মাইকী ''চি‍. আৰ. ছিৰিয়াকাছ''<br/>ইজৰাইল Pilanesberg-Kingfisher.-001.ogv|''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' মাছ খাই থকা<br/>[[পিলানেছবাৰ্গ গেম ৰিজাৰ্ভ]], দক্ষিণ আফ্ৰিকা File:Ceryle rudis (male).jpg|মতা ''চি‍. আৰ. ৰুডিছ'' </gallery> ==বিতৰণ== এই চৰাইজনী উপ-ছাহাৰান [[আফ্ৰিকা]] আৰু [[তুৰ্কী]]ৰ পৰা [[ভাৰত]] আৰু [[চীন]]লৈকে বিস্তৃত দক্ষিণ [[এছিয়া]]ত বহুলভাৱে পোৱা যায়। ই স্থায়ী বাসিন্দা আৰু বেছিভাগ চৰাইয়েই প্ৰব্ৰজন নকৰে, কেৱল সীমিত দূৰত্বৰ ঋতুভিত্তিক আহ-যাহহে কৰে।<ref name=fry/> ভাৰতত ই মূলতঃ সমভূমি অঞ্চলত বিস্তৃত, আৰু [[হিমালয়]]ৰ অধিক উচ্চতাৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ইয়াৰ ঠাইত ক্ৰেষ্টেড কিংফিছাৰ (''Megaceryle lugubris'') পোৱা যায়।<ref>{{cite journal|journal=Hong Kong Naturalist|date=1931|author=Hutson, H. P. W.| volume=2 |issue=2 |title= The Birds of Hong Kong. Part 6 |pages=85–89 |url=http://sunzi.lib.hku.hk/hkjo/view/27/2700085.pdf}}</ref> পাইড কিংফিছাৰক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক তিনিবিধ কিংফিছাৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি অনুমান কৰা হয়; আন দুবিধ হ'ল মাছৰোকা (''Alcedo atthis'') আৰু কলাৰ্ড কিংফিছাৰ (''Todiramphus chloris'')। এই চৰাইজনীয়ে বহুত শব্দ কৰে, গতিকে ইয়াৰ উপস্থিতি সহজেই ধৰা পৰে।<ref name=fry>{{cite book | last1=Fry | first1=C. Hilary| last2=Fry | first2=Kathie| last3=Harris | first3=Alan | date=1992 | title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers| publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-0-7136-8028-7 | pages=236–240 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 74mxi7s3zp5l5dn4fcuu1dmgj7gle01 0 140370 646282 2026-10-20T18:14:57Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646282 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।[1][2][3] শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।[2] ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ[4][5] শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।[6] তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।[1] শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধচৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। 53l31z7arbd5tsdxf4xn2u4s8fk3ze3 646283 646282 2026-10-20T18:20:46Z Pranamikaadhikary 27435 /* জীৱন */ 646283 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।[1][2][3] শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।[2] ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ[4][5] শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।[6] তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।[1] শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধচৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "চেনিৰ মিঠাইৰ খণ্ড খণ্ডন" বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।[7][2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।[2] এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়া-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।[2] তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ (গুণ), ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামন্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিষেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।[2] শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণতা আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।[2] শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বৈততাবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।[2] বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈততাক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।[2] এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।[2] এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।[2] ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ জয়চন্দ্ৰৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত কাব্য কবিতা নৈষধ চৰিত (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ প্ৰবন্ধকোষৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।[6] নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত নয়চন্দ্ৰ সূৰীৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বৈবাহিক আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।[8] বীৰাধৱলৰ দিনত হৰিহৰে গুজৰাটলৈ নৈষধ চৰিত আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডাখাদ্যাতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল য'ত শ্ৰীহৰ্ষই কালিদাসৰ ৰচনাৰ ইংগিত দিয়ে।[6] 9fflefax5jh6ohj1v4j9sgtk1ur7wff 646284 646283 2026-10-20T18:25:23Z Pranamikaadhikary 27435 /* দৰ্শন */ 646284 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।[1][2][3] শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।[2] ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ[4][5] শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।[6] তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।[1] শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধচৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।[7][2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।[2] এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।[2] তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।[2] শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।[2] শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।[2] বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।[2] এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।[2] এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।[2] ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ জয়চন্দ্ৰৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত কাব্য কবিতা নৈষধ চৰিত (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ প্ৰবন্ধকোষৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।[6] নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত নয়চন্দ্ৰ সূৰীৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বৈবাহিক আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।[8] বীৰাধৱলৰ দিনত হৰিহৰে গুজৰাটলৈ নৈষধ চৰিত আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডাখাদ্যাতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল য'ত শ্ৰীহৰ্ষই কালিদাসৰ ৰচনাৰ ইংগিত দিয়ে।[6] n9kfmt9biqp094kq040w68pr6zehy32 646286 646284 2026-10-20T18:28:57Z Pranamikaadhikary 27435 /* কবিতা */ 646286 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।[1][2][3] শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।[2] ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ[4][5] শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।[6] তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।[1] শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধচৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।[7][2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।[2] এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।[2] তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।[2] শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।[2] শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।[2] বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।[2] এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।[2] এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।[2] ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ [[জয়চন্দ্ৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত [[কাব্য]] কবিতা [[নৈষধ চৰিত]] (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ [[প্ৰবন্ধকোষ]]ৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।[6] নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত [[নয়চন্দ্ৰ সূৰী]]ৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বিবাহিত আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।[8] [[বীৰাধৱল]]ৰ দিনত হৰিহৰে গুজৰাটলৈ নৈষধ চৰিত আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। [[কালিদাস]]ৰ ৰচনাৰ ইংগিত থকা নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডনখাদ্যতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল।[6] b9dciec6xd4de6px2xn2rwjgskpjcve 646287 646286 2026-10-20T18:30:08Z Pranamikaadhikary 27435 646287 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।[1][2][3] শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।[2] ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ[4][5] শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।[6] তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।[1] শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধ চৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।[7][2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।[2] এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।[2] তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।[2] শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।[2] শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।[2] বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।[2] এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।[2] এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।[2] ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ [[জয়চন্দ্ৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত [[কাব্য]] কবিতা [[নৈষধ চৰিত]] (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ [[প্ৰবন্ধকোষ]]ৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।[6] নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত [[নয়চন্দ্ৰ সূৰী]]ৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বিবাহিত আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।[8] [[বীৰাধৱল]]ৰ দিনত হৰিহৰে [[গুজৰাট]]লৈ [[নৈষধ চৰিত]] আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। [[কালিদাস]]ৰ ৰচনাৰ ইংগিত থকা নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডনখাদ্যতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল।[6] ==তথ্যসূত্ৰ== 353osj8kyuf0i1rlnp080y4ib4wbzvs 646288 646287 2026-10-20T18:31:25Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:সংস্কৃত কবি]]; +[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক]]; +[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] using [[WP:HC|HotCat]] 646288 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।[1][2][3] শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।[2] ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ[4][5] শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।[6] তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।[1] শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধ চৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।[7][2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।[2] এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।[2] তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।[2] শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।[2] শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।[2] বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।[2] এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।[2] এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।[2] ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ [[জয়চন্দ্ৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত [[কাব্য]] কবিতা [[নৈষধ চৰিত]] (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ [[প্ৰবন্ধকোষ]]ৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।[6] নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত [[নয়চন্দ্ৰ সূৰী]]ৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বিবাহিত আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।[8] [[বীৰাধৱল]]ৰ দিনত হৰিহৰে [[গুজৰাট]]লৈ [[নৈষধ চৰিত]] আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। [[কালিদাস]]ৰ ৰচনাৰ ইংগিত থকা নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডনখাদ্যতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল।[6] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কৃত কবি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] n10mkgq4fc7sb7gd0glg9wo2wgodoop 646289 646288 2026-10-20T18:33:19Z Pranamikaadhikary 27435 646289 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।<ref name="Shradh Bhag 2">{{cite book |last1=Shashtri |first1=Pandurang |title=Shradh Bhag 2 |publisher=Nirmal Niketan |pages=29–42}}</ref><ref name=":0">{{Citation |last=Das |first=Nilanjan |title=Śrīharṣa |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/sriharsa/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2023-06-09 |edition=Winter 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}</ref><ref>Granoff, Phyllis E., 1978, ''Philosophy and Argument in Late Vedānta: Śrī Harṣa’s Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'', Dodrecht: D. Reidel. [Contains a translation of the introduction to ''Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'' on pages 71–208]. doi:10.1007/978-94-009-9822-3</ref> শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।<ref name=":0" /> ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ<ref>{{Cite book|author=Rajvi Amar Singh|title=Mediaeval History of Rajasthan: Western Rajasthan|url=https://www.google.co.in/books/edition/Mediaeval_History_of_Rajasthan_Western_R/AZIMAQAAMAAJ?hl=en|page=97}}</ref><ref>{{Cite book|author=S.N. Sadasivan|title=A Social history of India|date=2000 |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=bhattanarayan+sriharsa&pg=PA234|page=234|publisher=APH |isbn=978-81-7648-170-0 }}</ref> শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref name="Shradh Bhag 2"/> শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধ চৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।[7][2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।[2] এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।[2] তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।[2] শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।[2] শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।[2] শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।[2] বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।[2] এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।[2] এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।[2] ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ [[জয়চন্দ্ৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত [[কাব্য]] কবিতা [[নৈষধ চৰিত]] (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ [[প্ৰবন্ধকোষ]]ৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।[6] নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত [[নয়চন্দ্ৰ সূৰী]]ৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বিবাহিত আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।[8] [[বীৰাধৱল]]ৰ দিনত হৰিহৰে [[গুজৰাট]]লৈ [[নৈষধ চৰিত]] আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। [[কালিদাস]]ৰ ৰচনাৰ ইংগিত থকা নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডনখাদ্যতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল।[6] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কৃত কবি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] nkdg7q8lrjwn5o45hxk0mrp0sjefn1b 646290 646289 2026-10-20T18:35:19Z Pranamikaadhikary 27435 /* দৰ্শন */ 646290 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।<ref name="Shradh Bhag 2">{{cite book |last1=Shashtri |first1=Pandurang |title=Shradh Bhag 2 |publisher=Nirmal Niketan |pages=29–42}}</ref><ref name=":0">{{Citation |last=Das |first=Nilanjan |title=Śrīharṣa |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/sriharsa/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2023-06-09 |edition=Winter 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}</ref><ref>Granoff, Phyllis E., 1978, ''Philosophy and Argument in Late Vedānta: Śrī Harṣa’s Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'', Dodrecht: D. Reidel. [Contains a translation of the introduction to ''Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'' on pages 71–208]. doi:10.1007/978-94-009-9822-3</ref> শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।<ref name=":0" /> ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ<ref>{{Cite book|author=Rajvi Amar Singh|title=Mediaeval History of Rajasthan: Western Rajasthan|url=https://www.google.co.in/books/edition/Mediaeval_History_of_Rajasthan_Western_R/AZIMAQAAMAAJ?hl=en|page=97}}</ref><ref>{{Cite book|author=S.N. Sadasivan|title=A Social history of India|date=2000 |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=bhattanarayan+sriharsa&pg=PA234|page=234|publisher=APH |isbn=978-81-7648-170-0 }}</ref> শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref name="Shradh Bhag 2"/> শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধ চৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।<ref>{{cite book |author=C.Kunhan Raja |url=https://www.scribd.com/doc/223739875/Survey-of-Sanskrit-Literature-C-Kunhan-Raja |title=Survey of Sanskrit Literature |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |pages=147}}</ref><ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।<ref name=":0" /> এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।<ref name=":0" /> তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।<ref name=":0" /> বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।<ref name=":0" /> এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।<ref name=":0" /> এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।<ref name=":0" /> ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ [[জয়চন্দ্ৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত [[কাব্য]] কবিতা [[নৈষধ চৰিত]] (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ [[প্ৰবন্ধকোষ]]ৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।[6] নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত [[নয়চন্দ্ৰ সূৰী]]ৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বিবাহিত আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।[8] [[বীৰাধৱল]]ৰ দিনত হৰিহৰে [[গুজৰাট]]লৈ [[নৈষধ চৰিত]] আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। [[কালিদাস]]ৰ ৰচনাৰ ইংগিত থকা নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডনখাদ্যতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল।[6] ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কৃত কবি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] t6mxuluvrptijumss65ps25402y3k1e 646291 646290 2026-10-20T18:36:30Z Pranamikaadhikary 27435 /* কবিতা */ 646291 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।<ref name="Shradh Bhag 2">{{cite book |last1=Shashtri |first1=Pandurang |title=Shradh Bhag 2 |publisher=Nirmal Niketan |pages=29–42}}</ref><ref name=":0">{{Citation |last=Das |first=Nilanjan |title=Śrīharṣa |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/sriharsa/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2023-06-09 |edition=Winter 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}</ref><ref>Granoff, Phyllis E., 1978, ''Philosophy and Argument in Late Vedānta: Śrī Harṣa’s Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'', Dodrecht: D. Reidel. [Contains a translation of the introduction to ''Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'' on pages 71–208]. doi:10.1007/978-94-009-9822-3</ref> শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।<ref name=":0" /> ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ<ref>{{Cite book|author=Rajvi Amar Singh|title=Mediaeval History of Rajasthan: Western Rajasthan|url=https://www.google.co.in/books/edition/Mediaeval_History_of_Rajasthan_Western_R/AZIMAQAAMAAJ?hl=en|page=97}}</ref><ref>{{Cite book|author=S.N. Sadasivan|title=A Social history of India|date=2000 |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=bhattanarayan+sriharsa&pg=PA234|page=234|publisher=APH |isbn=978-81-7648-170-0 }}</ref> শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref name="Shradh Bhag 2"/> শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধ চৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।<ref>{{cite book |author=C.Kunhan Raja |url=https://www.scribd.com/doc/223739875/Survey-of-Sanskrit-Literature-C-Kunhan-Raja |title=Survey of Sanskrit Literature |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |pages=147}}</ref><ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।<ref name=":0" /> এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।<ref name=":0" /> তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।<ref name=":0" /> বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।<ref name=":0" /> এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।<ref name=":0" /> এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।<ref name=":0" /> ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ [[জয়চন্দ্ৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত [[কাব্য]] কবিতা [[নৈষধ চৰিত]] (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ [[প্ৰবন্ধকোষ]]ৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত [[নয়চন্দ্ৰ সূৰী]]ৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বিবাহিত আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।{{sfn|Phyllis Granoff|2006|p=37}} [[বীৰাধৱল]]ৰ দিনত হৰিহৰে [[গুজৰাট]]লৈ [[নৈষধ চৰিত]] আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। [[কালিদাস]]ৰ ৰচনাৰ ইংগিত থকা নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডনখাদ্যতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কৃত কবি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] eri65b8qbydevab26qp6et9fsqbz2xx 646292 646291 2026-10-20T18:38:57Z Pranamikaadhikary 27435 /* কবিতা */ 646292 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।<ref name="Shradh Bhag 2">{{cite book |last1=Shashtri |first1=Pandurang |title=Shradh Bhag 2 |publisher=Nirmal Niketan |pages=29–42}}</ref><ref name=":0">{{Citation |last=Das |first=Nilanjan |title=Śrīharṣa |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/sriharsa/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2023-06-09 |edition=Winter 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}</ref><ref>Granoff, Phyllis E., 1978, ''Philosophy and Argument in Late Vedānta: Śrī Harṣa’s Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'', Dodrecht: D. Reidel. [Contains a translation of the introduction to ''Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'' on pages 71–208]. doi:10.1007/978-94-009-9822-3</ref> শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।<ref name=":0" /> ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ<ref>{{Cite book|author=Rajvi Amar Singh|title=Mediaeval History of Rajasthan: Western Rajasthan|url=https://www.google.co.in/books/edition/Mediaeval_History_of_Rajasthan_Western_R/AZIMAQAAMAAJ?hl=en|page=97}}</ref><ref>{{Cite book|author=S.N. Sadasivan|title=A Social history of India|date=2000 |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=bhattanarayan+sriharsa&pg=PA234|page=234|publisher=APH |isbn=978-81-7648-170-0 }}</ref> শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref name="Shradh Bhag 2"/> শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধ চৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।<ref>{{cite book |author=C.Kunhan Raja |url=https://www.scribd.com/doc/223739875/Survey-of-Sanskrit-Literature-C-Kunhan-Raja |title=Survey of Sanskrit Literature |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |pages=147}}</ref><ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।<ref name=":0" /> এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।<ref name=":0" /> তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।<ref name=":0" /> বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।<ref name=":0" /> এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।<ref name=":0" /> এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।<ref name=":0" /> ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ [[জয়চন্দ্ৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত [[কাব্য]] কবিতা [[নৈষধ চৰিত]] (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ [[প্ৰবন্ধকোষ]]ৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত [[হামিৰা মহাকাব্য|নায়চন্দ্ৰ সূৰী]]ৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বিবাহিত আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।{{sfn|Phyllis Granoff|2006|p=37}} [[বীৰাধৱল]]ৰ দিনত হৰিহৰে [[গুজৰাট]]লৈ [[নৈষধ চৰিত]] আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। [[কালিদাস]]ৰ ৰচনাৰ ইংগিত থকা নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডনখাদ্যতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কৃত কবি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] o2terbybzsmai1ypxyhvuy87biklxjr 646293 646292 2026-10-20T18:39:44Z Pranamikaadhikary 27435 /* কবিতা */ 646293 wikitext text/x-wiki '''শ্ৰীহৰ্ষ''' খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি আছিল। শ্ৰীহৰ্ষৰ গ্ৰন্থত ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বিভিন্ন বিষয়-বস্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, যেনে [[প্ৰমাণ (ভাৰতীয় দৰ্শন)|প্ৰমাণ]]। তেওঁৰ সত্যাসত্য নিৰ্ণয় (খাণ্ডনাখণ্ডনাখদ্যা)ত [[অদ্বৈত বেদান্ত]]ক প্ৰচাৰ কৰা বুলি প্ৰায়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে যদিও এই ব্যাখ্যা আধুনিক পণ্ডিতসকলৰ মাজত বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে।<ref name="Shradh Bhag 2">{{cite book |last1=Shashtri |first1=Pandurang |title=Shradh Bhag 2 |publisher=Nirmal Niketan |pages=29–42}}</ref><ref name=":0">{{Citation |last=Das |first=Nilanjan |title=Śrīharṣa |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2021/entries/sriharsa/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |access-date=2023-06-09 |edition=Winter 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University}}</ref><ref>Granoff, Phyllis E., 1978, ''Philosophy and Argument in Late Vedānta: Śrī Harṣa’s Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'', Dodrecht: D. Reidel. [Contains a translation of the introduction to ''Khaṇḍanakhaṇḍakhādya'' on pages 71–208]. doi:10.1007/978-94-009-9822-3</ref> শ্ৰীহৰ্ষৰ চিন্তাধাৰা ন্যায়া-বৈশিষিক চিন্তাবিদ আৰু অদ্বৈত বেদান্ত পৰম্পৰাৰ বাবেও প্ৰভাৱশালী আছিল।<ref name=":0" /> ==জীৱন== শ্ৰীহৰ্ষৰ জন্ম হৈছিল এজন কান্যকুব্জ ব্ৰাহ্মণ<ref>{{Cite book|author=Rajvi Amar Singh|title=Mediaeval History of Rajasthan: Western Rajasthan|url=https://www.google.co.in/books/edition/Mediaeval_History_of_Rajasthan_Western_R/AZIMAQAAMAAJ?hl=en|page=97}}</ref><ref>{{Cite book|author=S.N. Sadasivan|title=A Social history of India|date=2000 |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&dq=bhattanarayan+sriharsa&pg=PA234|page=234|publisher=APH |isbn=978-81-7648-170-0 }}</ref> শ্ৰীহিৰ আৰু মমল্লদেৱৰ ঘৰত। তেওঁৰ পিতৃ শ্ৰীহিৰ গহ্দৱল ৰজা বিজয়চন্দ্ৰৰ দৰবাৰত কবি আছিল।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} তেওঁৰ পিতৃও বেদ, ভাগৱতৰ চিন্তা আদিৰে ভগৱানৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। দেউতাকে মৃত্যুৰ সময়ত হৰ্ষক ভালকৈ পঢ়া-শুনা কৰি পণ্ডিত হ’বলৈ কৈছিল। তেওঁ তেওঁক ক’লে যে তেওঁৰ শিক্ষা (শিক্ষা) সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনক দেৱতামুখী আৰু উন্নত কৰাৰ দিশত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ। লগতে শ্ৰীহৰ্ষক ভাগৱতৰ চিন্তা প্ৰতিজনৰ ওচৰলৈ লৈ যাবলৈ ক’লে। শ্ৰীহৰ্ষই গুৰুকুলত ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় শিক্ষা লাভ কৰিছিল, গুৰুৰ নিৰ্দেশনাত অধ্যয়ন আৰু জীৱন-নিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ সেই সময়ত প্ৰচলিত সকলো শাস্ত্ৰ আৰু সকলো চিন্তাধাৰা আয়ত্ত কৰিছিল। তেওঁ বিখ্যাতভাৱে ৰচনা কৰিছিল ''খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য'', য'ত ন্যায় বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতত্ত্ব আৰু সাধাৰণতে যুক্তিবাদী অনুসন্ধানৰ সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref name="Shradh Bhag 2"/> শ্ৰীহৰ্ষই গংগা নদীৰ পাৰত তপস্বী প্ৰশান্তিৰে পিছৰ জীৱন কটায়। তেওঁ কেইবাখনো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। [[নৈষধ চৰিত]], খণ্ডনাখণ্ডনাখাদ্য, বিজয়প্ৰস্তি, চিন্দপ্ৰস্তি, গৌদোৰবিষাকুলাপ্ৰশস্তি, সহশংকচৰিত, অৰ্ণৱবৰ্ণন আৰু অমৰখণ্ডন। ==দৰ্শন== শ্ৰীহৰ্ষৰ আটাইতকৈ পৰিচিত দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হৈছে "খণ্ডনৰ মিঠা খণ্ড"(Sugar-candy Pieces of Refutations) বা কেৱল খণ্ডনৰ মিঠা।<ref>{{cite book |author=C.Kunhan Raja |url=https://www.scribd.com/doc/223739875/Survey-of-Sanskrit-Literature-C-Kunhan-Raja |title=Survey of Sanskrit Literature |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |pages=147}}</ref><ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে যিকোনো দাৰ্শনিক যুক্তি বা মতামত খণ্ডন-তৰ্ক (খণ্ডন-যুক্তি)ৰ অধীনত থাকে আৰু সেয়েহে সকলো দাৰ্শনিক যুক্তিয়েই পৰাজয়যোগ্য আৰু কোনো দাৰ্শনিক মতামত বিশ্বাস কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নহয়।<ref name=":0" /> এই গ্ৰন্থখনে যুক্তিবাদী দাৰ্শনিক প্ৰমাণসমূহৰ সন্দেহবাদী সমালোচনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে, বিশেষকৈ ন্যায়-বৈশিষিক দাৰ্শনিক বিদ্যালয়ৰ জ্ঞানতাত্ত্বিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত।<ref name=":0" /> তেওঁৰ মূল সমালোচনা হৈছে তেওঁলোকে ৰক্ষা কৰা ছটা দাৰ্শনিক শ্ৰেণীৰ ন্যায় সংজ্ঞাৰ অপৰ্যাপ্ততা: পদাৰ্থ (দ্ৰব্য), গুণ, ক্ৰিয়া (কৰ্ম), সাৰ্বজনীন (সামান্য), চূড়ান্ত পাৰ্থক্যকাৰী (বিশেষ), আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ সম্পৰ্ক (সমাৱায়)।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষই জ্ঞানৰ ন্যায় সংজ্ঞাকো সমালোচনা কৰে আৰু যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইয়াৰ কোনো সন্তোষজনক সংজ্ঞা নাথাকিবও পাৰে।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে তেওঁৰ সমালোচনাসমূহে চেতনাৰ অদ্বিতীয়তাৰ প্ৰমাণো প্ৰদান কৰে, এই মত যে কেৱল চেতনাৰহে প্ৰকৃততে অস্তিত্ব আছে।[2] প্ৰকৃততে শ্ৰীহৰ্ষই কাৰণ আৰু বাহ্যিক জগতকে ধৰি প্ৰায় সকলো দাৰ্শনিক শ্ৰেণী আৰু দৃষ্টিভংগীৰ সমালোচনা কৰিলেও (চেতনাৰ বাহিৰেও) তেওঁ চেতনাৰ বাস্তৱতাক দৃঢ়তাৰে কয়।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষৰ মতে সকলো চেতনাৰ পৰিঘটনা আত্মসচেতন বা আত্মপ্ৰকাশকাৰী। এইদৰে চেতনাই নিজকে জানে আৰু এই প্ৰতিফলিত আত্মজ্ঞানটোৱেই হৈছে আমি জানিব লাগিব যে চেতনা বাস্তৱ। এই মতামতক সাধাৰণতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ যোগাচাৰ বিদ্যালয়ে ৰক্ষা কৰিছিল, যিয়ে আত্ম-প্ৰতিফলিত সচেতনতাৰ তত্ত্ব (স্বসংবেদন) ৰক্ষা কৰিছিল।<ref name=":0" /> শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তিবাদী ন্যায়ৰ বহু সমালোচনাৰ জৰিয়তেও দেখুৱাব বিচাৰে যে চূড়ান্ত বাস্তৱতাক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ যুক্তিবাদ ব্যৱহাৰ কৰাটো অসাৰ কাম। এইদৰে তেওঁ ভাবে যে যুক্তিবাদী যুক্তিয়ে ন্যায়ৰ দ্বিৰুক্তবাদী ব্যৱস্থাটো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে আৰু ই অদ্বৈতবাদকো প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰে।<ref name=":0" /> বৰঞ্চ তেওঁ কৈছে যে অদ্বৈতবাদক জনা পদ্ধতিটো হৈছে উপনিষদৰ শব্দ আৰু মহাবাক্য (মহাবক্য) শুনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা চিন্তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অদ্বৈততাৰ সূক্ষ্ম সচেতনতা।<ref name=":0" /> এই গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ এটা পঠন হ’ল ই যুক্তিৰ অস্থিৰতাক দেখুৱাব বিচাৰে, আৰু যিকোনো যুক্তিবাদী যুক্তিক অধিক যুক্তিৰ দ্বাৰা কেনেকৈ ভেঙুচালি কৰিব পাৰি। এইদৰে যুক্তি সদায় নিৰ্ণায়ক নহয়। ইয়াৰ বাবেই শ্ৰীহৰ্ষই যুক্তি আগবঢ়ায় যে ন্যায়ৰ যুক্তিবিদসকলে দৰ্শন কৰা বন্ধ কৰি উপনিষদৰ মুক্তিদায়ক শক্তিৰ ওপৰত বিশ্বাস ৰাখিব লাগে।<ref name=":0" /> এইদৰে শ্ৰীহৰ্ষ অদ্বৈত দাৰ্শনিক শংকৰৰ পৰা আমূলভাৱে পৃথক, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে যুক্তিয়ে আমাক চূড়ান্ত সত্যক ভালদৰে বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। শ্ৰীহৰ্ষৰ বাবে যুক্তি অসাৰ, কেৱল বিশ্বাস আৰু উপনিষদে আমাক অদ্বিতীয়তাৰ সত্যলৈ লৈ যাব।<ref name=":0" /> ==কবিতা== শ্ৰীহৰ্ষই বিজয়চন্দ্ৰৰ পুত্ৰ [[জয়চন্দ্ৰ]]ৰ ৰাজত্বকালত ১১৭৪ চনত [[কাব্য]] কবিতা [[নৈষধ চৰিত]] (IAST: Naiṣadhacarita) ৰচনা কৰিছিল। ৰাজশেখৰৰ [[প্ৰবন্ধকোষ]]ৰ মতে নৈষধ চৰিত বহুলভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে শ্ৰীহৰ্ষক নৰভাৰতী উপাধিৰে মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} নৈষধ চৰিতত কামুক বিষয়বস্তু আছে যদিও পঞ্চদশ শতিকাৰ জৈন পণ্ডিত [[হামিৰা মহাকাব্য|নায়চন্দ্ৰ সূৰী]]ৰ মতে শ্ৰীহৰ্ষ প্ৰকৃততে এজন বিবাহিত আছিল, যিয়ে "নিজৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ জয় কৰিছিল" (জিতেন্দ্ৰিয়)।{{sfn|Phyllis Granoff|2006|p=37}} [[বাঘেলা বংশ|বীৰাধৱল]]ৰ দিনত হৰিহৰে [[গুজৰাট]]লৈ [[নৈষধ চৰিত]] আনিছিল যাক চন্দু পণ্ডিতে ১২৯৬ চনত ৰচনা কৰা দিপিকাত নতুন কবিতা বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু লগতে বিদ্যাধৰৰ টীকাও উল্লেখ কৰিছে। [[কালিদাস]]ৰ ৰচনাৰ ইংগিত থকা নৈষধ চৰিত খণ্ডনাখণ্ডনখাদ্যতকৈ আগতে ৰচনা কৰা হৈছিল।{{sfn|M. Srinivasachariar|1974|p=177}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কৃত কবি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] bo2vymj61vxtpokwomkoemgxi49bj43 0 140371 646295 2026-10-20T18:42:39Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646295 wikitext text/x-wiki '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।[1][2] ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।[3] ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।[4] ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।[5] সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰিৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।[4] ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:[5] e6z3kzxv8o1uem48pfbwm5fm6rbi7zf 646296 646295 2026-10-20T18:43:32Z Pranamikaadhikary 27435 646296 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = Prabandha-Kosha | title_orig = प्रबन्धकोश | author = Rajashekhara Suri | country = [[India]] | language = [[Sanskrit]] | subject = Collection of biographical legends | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = 1349 CE }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।[1][2] ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।[3] ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।[4] ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।[5] সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰিৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।[4] ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:[5] ezrees51tg96i5cmrjv7kll1jaq0dsu 646297 646296 2026-10-20T18:45:04Z Pranamikaadhikary 27435 646297 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = প্ৰবন্ধকোষ | title_orig = प्रबन्धकोश | author = ৰাজাশেখৰ সুৰী | country = [[ভাৰত]] | language = [[সংস্কৃত]] | subject = জীৱনীমূলক ৰচনাৰ সংগ্ৰহ | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = ১৩৪৯ খৃ: }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।[1][2] ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।[3] ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।[4] ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।[5] সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰিৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।[4] ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:[5] 5mv85rlvopt5ffzi6mb8o6ti50ija1u 646299 646297 2026-10-20T18:46:54Z Pranamikaadhikary 27435 646299 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = প্ৰবন্ধকোষ | title_orig = प्रबन्धकोश | author = ৰাজাশেখৰ সুৰী | country = [[ভাৰত]] | language = [[সংস্কৃত]] | subject = জীৱনীমূলক ৰচনাৰ সংগ্ৰহ | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = ১৩৪৯ খৃ: }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।{{sfn|Phyllis Granoff|1993|p=140}}{{sfn|Sen|1999|p=79}} ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Vishnulok Bihari Srivastava|2009|p=279}} ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰিৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} mdjkk6b5qiom76damdt01wa8209gsxd 646301 646299 2026-10-20T18:49:08Z Pranamikaadhikary 27435 646301 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = প্ৰবন্ধকোষ | title_orig = प्रबन्धकोश | author = ৰাজাশেখৰ সুৰী | country = [[ভাৰত]] | language = [[সংস্কৃত]] | subject = জীৱনীমূলক ৰচনাৰ সংগ্ৰহ | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = ১৩৪৯ খৃ: }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।{{sfn|Phyllis Granoff|1993|p=140}}{{sfn|Sen|1999|p=79}} ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Vishnulok Bihari Srivastava|2009|p=279}} ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰীৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} ===সুৰীৰ (জৈন পণ্ডিত)=== [[File:Hemachandra.gif|thumb|[[হেমচন্দ্ৰ সুৰী]] ]] k7vhwtdljnndl9p5ftvkmlk2arcz30g 646302 646301 2026-10-20T18:50:34Z Pranamikaadhikary 27435 /* সুৰীৰ (জৈন পণ্ডিত) */ 646302 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = প্ৰবন্ধকোষ | title_orig = प्रबन्धकोश | author = ৰাজাশেখৰ সুৰী | country = [[ভাৰত]] | language = [[সংস্কৃত]] | subject = জীৱনীমূলক ৰচনাৰ সংগ্ৰহ | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = ১৩৪৯ খৃ: }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।{{sfn|Phyllis Granoff|1993|p=140}}{{sfn|Sen|1999|p=79}} ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Vishnulok Bihari Srivastava|2009|p=279}} ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰীৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} ===সুৰীৰ (জৈন পণ্ডিত)=== [[File:Hemachandra.gif|thumb|[[হেমচন্দ্ৰ সুৰী]] ]] # [[ভদ্ৰবাহু]] আৰু [[বৰাহমিহিৰ]]। # আৰ্য্যনন্দিলা # জীৱদেৱ-সুৰী # আৰ্যখপত আচাৰ্য # পদলিপ্তাসুৰী # [[সিদ্ধসেনা|সিদ্ধসেনাসুৰি]] আৰু বৃদ্ধাৱদী # মল্লৱদী-সুৰী # [[হৰিভদ্ৰ|হৰিভদ্ৰসুৰি]] # [[বাপ্পাভটিসুৰী]] # [[হেমচন্দ্ৰ|হেমচন্দ্ৰসুৰি]] 5157yim7lvu2ux66bpht89yr4fw07n9 646304 646302 2026-10-20T18:51:32Z Pranamikaadhikary 27435 /* সুৰীৰ (জৈন পণ্ডিত) */ 646304 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = প্ৰবন্ধকোষ | title_orig = प्रबन्धकोश | author = ৰাজাশেখৰ সুৰী | country = [[ভাৰত]] | language = [[সংস্কৃত]] | subject = জীৱনীমূলক ৰচনাৰ সংগ্ৰহ | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = ১৩৪৯ খৃ: }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।{{sfn|Phyllis Granoff|1993|p=140}}{{sfn|Sen|1999|p=79}} ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Vishnulok Bihari Srivastava|2009|p=279}} ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰীৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} ===সুৰীৰ (জৈন পণ্ডিত)=== [[File:Hemachandra.gif|thumb|[[হেমচন্দ্ৰ সুৰী]] ]] # [[ভদ্ৰবাহু]] আৰু [[বৰাহমিহিৰ]]। # আৰ্য্যনন্দিলা # জীৱদেৱ-সুৰী # আৰ্যখপত আচাৰ্য # পদলিপ্তাসুৰী # [[সিদ্ধসেনা|সিদ্ধসেনাসুৰি]] আৰু বৃদ্ধাৱদী # মল্লৱদী-সুৰী # [[হৰিভদ্ৰ|হৰিভদ্ৰসুৰি]] # [[বাপ্পাভটিসুৰী]] # [[হেমচন্দ্ৰ|হেমচন্দ্ৰসুৰি]] === কবি === # [[শ্ৰীহৰ্ষ|হৰ্ষ]] # [[হৰিহৰ (কবি)|হৰিহৰ]] # অমৰাচন্দ্ৰ # মদনাকীৰ্ত্তি s8gqnt6y60rz91b2woqlgtckhlsruuy 646305 646304 2026-10-20T18:53:02Z Pranamikaadhikary 27435 /* কবি */ 646305 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = প্ৰবন্ধকোষ | title_orig = प्रबन्धकोश | author = ৰাজাশেখৰ সুৰী | country = [[ভাৰত]] | language = [[সংস্কৃত]] | subject = জীৱনীমূলক ৰচনাৰ সংগ্ৰহ | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = ১৩৪৯ খৃ: }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।{{sfn|Phyllis Granoff|1993|p=140}}{{sfn|Sen|1999|p=79}} ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Vishnulok Bihari Srivastava|2009|p=279}} ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰীৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} ===সুৰীৰ (জৈন পণ্ডিত)=== [[File:Hemachandra.gif|thumb|[[হেমচন্দ্ৰ সুৰী]] ]] # [[ভদ্ৰবাহু]] আৰু [[বৰাহমিহিৰ]]। # আৰ্য্যনন্দিলা # জীৱদেৱ-সুৰী # আৰ্যখপত আচাৰ্য # পদলিপ্তাসুৰী # [[সিদ্ধসেনা|সিদ্ধসেনাসুৰি]] আৰু বৃদ্ধাৱদী # মল্লৱদী-সুৰী # [[হৰিভদ্ৰ|হৰিভদ্ৰসুৰি]] # [[বাপ্পাভটিসুৰী]] # [[হেমচন্দ্ৰ|হেমচন্দ্ৰসুৰি]] === কবি === # [[শ্ৰীহৰ্ষ|হৰ্ষ]] # [[হৰিহৰ (কবি)|হৰিহৰ]] # অমৰাচন্দ্ৰ # মদনাকীৰ্ত্তি === ৰজাসকল === # [[শালিবাহন|সাতবাহন]] # ভাংকাচুলা # [[বিক্ৰমাদিত্য]] # নাগাৰ্জুন # [[বৎস#উদয়ন|উদয়ন]] # [[লক্ষ্মণ সেন|লক্ষ্মণ-সেনা]] (বা লক্ষন-সেনা) কুমাৰদেৱ # [[মদনবৰ্মণ]] === জৈন গৃহস্থ / দৰবাৰী === # ৰত্ন-শ্ৰৱক # আভদ-শ্ৰৱক # [[বাস্তুপাল]] আৰু তেজপাল slqut75wve4ni9twzhvto2ywjla6bhq 646306 646305 2026-10-20T18:53:18Z Pranamikaadhikary 27435 /* জৈন গৃহস্থ / দৰবাৰী */ 646306 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = প্ৰবন্ধকোষ | title_orig = प्रबन्धकोश | author = ৰাজাশেখৰ সুৰী | country = [[ভাৰত]] | language = [[সংস্কৃত]] | subject = জীৱনীমূলক ৰচনাৰ সংগ্ৰহ | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = ১৩৪৯ খৃ: }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।{{sfn|Phyllis Granoff|1993|p=140}}{{sfn|Sen|1999|p=79}} ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Vishnulok Bihari Srivastava|2009|p=279}} ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰীৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} ===সুৰীৰ (জৈন পণ্ডিত)=== [[File:Hemachandra.gif|thumb|[[হেমচন্দ্ৰ সুৰী]] ]] # [[ভদ্ৰবাহু]] আৰু [[বৰাহমিহিৰ]]। # আৰ্য্যনন্দিলা # জীৱদেৱ-সুৰী # আৰ্যখপত আচাৰ্য # পদলিপ্তাসুৰী # [[সিদ্ধসেনা|সিদ্ধসেনাসুৰি]] আৰু বৃদ্ধাৱদী # মল্লৱদী-সুৰী # [[হৰিভদ্ৰ|হৰিভদ্ৰসুৰি]] # [[বাপ্পাভটিসুৰী]] # [[হেমচন্দ্ৰ|হেমচন্দ্ৰসুৰি]] === কবি === # [[শ্ৰীহৰ্ষ|হৰ্ষ]] # [[হৰিহৰ (কবি)|হৰিহৰ]] # অমৰাচন্দ্ৰ # মদনাকীৰ্ত্তি === ৰজাসকল === # [[শালিবাহন|সাতবাহন]] # ভাংকাচুলা # [[বিক্ৰমাদিত্য]] # নাগাৰ্জুন # [[বৎস#উদয়ন|উদয়ন]] # [[লক্ষ্মণ সেন|লক্ষ্মণ-সেনা]] (বা লক্ষন-সেনা) কুমাৰদেৱ # [[মদনবৰ্মণ]] === জৈন গৃহস্থ / দৰবাৰী === # ৰত্ন-শ্ৰৱক # আভদ-শ্ৰৱক # [[বাস্তুপাল]] আৰু তেজপাল ==তথ্যসূত্ৰ== g28tbpjs4b78wf37lbl1xv4uxlv3rug 646307 646306 2026-10-20T18:53:31Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:গ্ৰন্থ]] using [[WP:HC|HotCat]] 646307 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = প্ৰবন্ধকোষ | title_orig = प्रबन्धकोश | author = ৰাজাশেখৰ সুৰী | country = [[ভাৰত]] | language = [[সংস্কৃত]] | subject = জীৱনীমূলক ৰচনাৰ সংগ্ৰহ | genre = ''[[prabandha]]'' | pub_date = ১৩৪৯ খৃ: }} '''প্ৰবন্ধ-কোষ''' ভাৰতীয় সংস্কৃত ভাষাৰ [[প্ৰবন্ধ]]ৰ সংকলন (কিংবদন্তি জীৱনীমূলক আখ্যান)। ইয়াৰ সংকলন জৈন পণ্ডিত ৰাজশেখৰ সূৰীয়ে ১৩৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত কৰিছিল।{{sfn|Phyllis Granoff|1993|p=140}}{{sfn|Sen|1999|p=79}} ইয়াত ১০ জন জৈন পণ্ডিত, ৪ জন সংস্কৃত কবি, ৭ জন ৰজা আৰু ৩ জন জৈন গৃহস্থকে ধৰি ২৪ জন লোকৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Vishnulok Bihari Srivastava|2009|p=279}} ইয়াক চতুৰ্বিংশতী প্ৰবন্ধ বুলিও কোৱা হয়।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ৰাজশেখৰে তেওঁৰ গুৰু তিলকাসুৰীৰপৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত সংকলনৰ বিষয়-বস্তু। তেওঁ দিল্লীত মদনসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল, যাৰ পিতৃক শ্ৰী মহামদ শ্বাহী (সম্ভৱতঃ মহম্মদ তুগলুক)দ্বাৰা সন্মানিত হৈছিল।{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} সংকলনটোৰ ৭ম প্ৰবন্ধটোহে (মল্লবাদী-সুৰীৰ বিষয়ে) সম্পূৰ্ণ পদ্য ৰূপত লিখা হৈছে; বাকী প্ৰবন্ধসকলে কথিত সংস্কৃত গদ্য ব্যৱহাৰ কৰে।{{sfn|Jayant P. Thaker|1970|p=20}} ==বিষয়== প্ৰবন্ধ-কোষত ২৪টা প্ৰবন্ধ (আখ্যান), ৪,৩০০ শ্লোক (পদ্য) সহ, তলত দিয়া ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত আছে:{{sfn|J. G. Bühler|1873|p=31}} ===সুৰীৰ (জৈন পণ্ডিত)=== [[File:Hemachandra.gif|thumb|[[হেমচন্দ্ৰ সুৰী]] ]] # [[ভদ্ৰবাহু]] আৰু [[বৰাহমিহিৰ]]। # আৰ্য্যনন্দিলা # জীৱদেৱ-সুৰী # আৰ্যখপত আচাৰ্য # পদলিপ্তাসুৰী # [[সিদ্ধসেনা|সিদ্ধসেনাসুৰি]] আৰু বৃদ্ধাৱদী # মল্লৱদী-সুৰী # [[হৰিভদ্ৰ|হৰিভদ্ৰসুৰি]] # [[বাপ্পাভটিসুৰী]] # [[হেমচন্দ্ৰ|হেমচন্দ্ৰসুৰি]] === কবি === # [[শ্ৰীহৰ্ষ|হৰ্ষ]] # [[হৰিহৰ (কবি)|হৰিহৰ]] # অমৰাচন্দ্ৰ # মদনাকীৰ্ত্তি === ৰজাসকল === # [[শালিবাহন|সাতবাহন]] # ভাংকাচুলা # [[বিক্ৰমাদিত্য]] # নাগাৰ্জুন # [[বৎস#উদয়ন|উদয়ন]] # [[লক্ষ্মণ সেন|লক্ষ্মণ-সেনা]] (বা লক্ষন-সেনা) কুমাৰদেৱ # [[মদনবৰ্মণ]] === জৈন গৃহস্থ / দৰবাৰী === # ৰত্ন-শ্ৰৱক # আভদ-শ্ৰৱক # [[বাস্তুপাল]] আৰু তেজপাল ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:গ্ৰন্থ]] a7l5ibi5gi5bnojt9t6s7ykagqujag4 0 140372 646387 2026-10-21T02:27:44Z ~2026-56290-89 52415 এগৰাকী পুৰণি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতৰ অভিনেত্ৰী তেওঁ বিষয়ে সংযোগ কৰা হৈছে 646387 wikitext text/x-wiki অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী প্ৰতিভাশালী অভিনেত্ৰী তথা বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ ড° হেমা শৰ্মাৰ (হেমলতা শৰ্মা) । বিশেষকৈ মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ প্ৰবক্তা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে তেখেতৰ শৈক্ষিক অৱদান আৰু সমান্তৰালভাৱে অভিনয় জগতত থকা তেখেতৰ দখল সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। শৈক্ষিক পৰিচয়: * জন্মস্থান: পচতীয়া, মৰিগাঁও। * উচ্চ শিক্ষা: গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ (MA) আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডক্টৰেট (PhD) ডিগ্ৰী লাভ। * পেচা: মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ জ্যেষ্ঠ অধ্যাপিকা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ। অভিনয় জীৱনৰ উল্লেখযোগ্য কৃতি তেখেতে আশি আৰু নব্বৈৰ দশকৰ কেইবাখনো কালজয়ী অসমীয়া ছবিত চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে সাৱলীল অভিনয় কৰিছিল। * চলচ্চিত্ৰসমূহ: * এই দেশ মোৰ দেশ (১৯৮৬) * <nowiki>[[প্ৰতিদান]]</nowiki> (১৯৮৭) * শেৱালী (১৯৮৯) - এই ছবিখনত তেখেতৰ অভিনয় বিশেষভাৱে চৰ্চিত হৈছিল। * অশান্ত প্ৰহৰ (১৯৯৪) * উৰ্বশী (১৯৯৫) * ভিচিডি (VCD) আৰু ধাৰাবাহিক: * অঞ্জুমণি (২০১১) আৰু কিনো মৰমৰ জৰী (২০১৪) আদি জনপ্ৰিয় ভিচিডিত তেখেতক দেখিবলৈ পোৱা গৈছিল। * স্বীকৃতি: ভাৰত জ্যোতি বঁটা(২০১৩) আৰু স্বৰ্ণ পদক। 3zfwn65vwubyj4pl0zrlwbrhtitdenn 646388 646387 2026-10-21T02:33:23Z ~2026-56290-89 52415 646388 wikitext text/x-wiki অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী প্ৰতিভাশালী অভিনেত্ৰী তথা বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ ড° হেমা শৰ্মাৰ (হেমলতা শৰ্মা) । বিশেষকৈ মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ প্ৰবক্তা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে তেখেতৰ শৈক্ষিক অৱদান আৰু সমান্তৰালভাৱে অভিনয় জগতত থকা তেখেতৰ দখল সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। শৈক্ষিক পৰিচয়: * জন্মস্থান: পচতীয়া, মৰিগাঁও। * উচ্চ শিক্ষা: গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ (MA) আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডক্টৰেট (PhD) ডিগ্ৰী লাভ। * পেচা: মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ জ্যেষ্ঠ অধ্যাপিকা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ। অভিনয় জীৱনৰ উল্লেখযোগ্য কৃতি তেখেতে আশি আৰু নব্বৈৰ দশকৰ কেইবাখনো কালজয়ী অসমীয়া ছবিত চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে সাৱলীল অভিনয় কৰিছিল। * চলচ্চিত্ৰসমূহ: * [[এই দেশ মোৰ দেশ]] (১৯৮৬) * [[প্ৰতিদান (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৭) * [[শেৱালি]] (১৯৮৯) - এই ছবিখনত তেখেতৰ অভিনয় বিশেষভাৱে চৰ্চিত হৈছিল। * [[অশান্ত প্ৰহৰ]] (১৯৯৪) * [[উৰ্বশী (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৯৫) * ভিচিডি (VCD) আৰু ধাৰাবাহিক: * অঞ্জুমণি (২০১১) আৰু কিনো মৰমৰ জৰী (২০১৪) আদি জনপ্ৰিয় ভিচিডিত তেখেতক দেখিবলৈ পোৱা গৈছিল। * স্বীকৃতি: ভাৰত জ্যোতি বঁটা(২০১৩) আৰু স্বৰ্ণ পদক। 5x5dzg0twd8zn0ekpf6khexmcsvb7rj 646389 646388 2026-10-21T02:35:10Z ~2026-56290-89 52415 /* */ 646389 wikitext text/x-wiki অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী প্ৰতিভাশালী অভিনেত্ৰী তথা বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ ড° হেমা শৰ্মাৰ (হেমলতা শৰ্মা) । বিশেষকৈ মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ প্ৰবক্তা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে তেখেতৰ শৈক্ষিক অৱদান আৰু সমান্তৰালভাৱে অভিনয় জগতত থকা তেখেতৰ দখল সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। শৈক্ষিক পৰিচয়: * জন্মস্থান: পচতীয়া, মৰিগাঁও। * উচ্চ শিক্ষা: গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ (MA) আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডক্টৰেট (PhD) ডিগ্ৰী লাভ। * পেচা: মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ জ্যেষ্ঠ অধ্যাপিকা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ। অভিনয় জীৱনৰ উল্লেখযোগ্য কৃতি তেখেতে আশি আৰু নব্বৈৰ দশকৰ কেইবাখনো কালজয়ী অসমীয়া ছবিত চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে সাৱলীল অভিনয় কৰিছিল। * চলচ্চিত্ৰসমূহ: * [[এই দেশ মোৰ দেশ]] (১৯৮৬) * [[প্ৰতিদান (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৭) * [[শেৱালি (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৯) - এই ছবিখনত তেখেতৰ অভিনয় বিশেষভাৱে চৰ্চিত হৈছিল। * [[অশান্ত প্ৰহৰ]] (১৯৯৪) * [[উৰ্বশী (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৯৫) * ভিচিডি (VCD) আৰু ধাৰাবাহিক: * [[অঞ্জুমণি]] (২০১১) আৰু [[কিনো মৰমৰ জৰী]] (২০১৪) আদি জনপ্ৰিয় ভিচিডিত তেখেতক দেখিবলৈ পোৱা গৈছিল। * স্বীকৃতি: ভাৰত জ্যোতি বঁটা(২০১৩) আৰু স্বৰ্ণ পদক। n8kgmmkdp5tmjxioe57djiozgksmdlh 646390 646389 2026-10-21T02:36:34Z ~2026-56290-89 52415 /* */ 646390 wikitext text/x-wiki অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী প্ৰতিভাশালী অভিনেত্ৰী তথা বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ ড° হেমা শৰ্মাৰ (হেমলতা শৰ্মা) । বিশেষকৈ মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ প্ৰবক্তা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে তেখেতৰ শৈক্ষিক অৱদান আৰু সমান্তৰালভাৱে অভিনয় জগতত থকা তেখেতৰ দখল সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। শৈক্ষিক পৰিচয়: * জন্মস্থান: পচতীয়া, মৰিগাঁও। * উচ্চ শিক্ষা: গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ (MA) আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডক্টৰেট (PhD) ডিগ্ৰী লাভ। * পেচা: মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ জ্যেষ্ঠ অধ্যাপিকা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ। অভিনয় জীৱনৰ উল্লেখযোগ্য কৃতি তেখেতে আশি আৰু নব্বৈৰ দশকৰ কেইবাখনো কালজয়ী অসমীয়া ছবিত চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে সাৱলীল অভিনয় কৰিছিল। * চলচ্চিত্ৰসমূহ: * [[এই দেশ মোৰ দেশ]] (১৯৮৬) * [[প্ৰতিদান (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৭) * [[শেৱালি (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৯) - এই ছবিখনত তেখেতৰ অভিনয় বিশেষভাৱে চৰ্চিত হৈছিল। * [[অশান্ত প্ৰহৰ]] (১৯৯৪) * [[উৰ্বশী (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৯৫) * ভিচিডি (VCD) আৰু ধাৰাবাহিক: * [[অঞ্জুমণি]] (২০১১) আৰু [[কিনো মৰমৰ জৰী]] (২০১৪) আদি জনপ্ৰিয় ভিচিডিত তেখেতক দেখিবলৈ পোৱা গৈছিল। * স্বীকৃতি: [[ভাৰত জ্যোতি বঁটা]](২০১৩) আৰু স্বৰ্ণ পদক। qybi08ef5qlzwq2d8qtk15mluembiox 646413 646390 2026-10-21T08:07:14Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] using [[WP:HC|HotCat]] 646413 wikitext text/x-wiki অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এগৰাকী প্ৰতিভাশালী অভিনেত্ৰী তথা বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ ড° হেমা শৰ্মাৰ (হেমলতা শৰ্মা) । বিশেষকৈ মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ প্ৰবক্তা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে তেখেতৰ শৈক্ষিক অৱদান আৰু সমান্তৰালভাৱে অভিনয় জগতত থকা তেখেতৰ দখল সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। শৈক্ষিক পৰিচয়: * জন্মস্থান: পচতীয়া, মৰিগাঁও। * উচ্চ শিক্ষা: গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ (MA) আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ডক্টৰেট (PhD) ডিগ্ৰী লাভ। * পেচা: মৰিগাঁও মহাবিদ্যালয়ৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান বিভাগৰ জ্যেষ্ঠ অধ্যাপিকা আৰু উপাধ্যক্ষা হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ। অভিনয় জীৱনৰ উল্লেখযোগ্য কৃতি তেখেতে আশি আৰু নব্বৈৰ দশকৰ কেইবাখনো কালজয়ী অসমীয়া ছবিত চৰিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে সাৱলীল অভিনয় কৰিছিল। * চলচ্চিত্ৰসমূহ: * [[এই দেশ মোৰ দেশ]] (১৯৮৬) * [[প্ৰতিদান (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৭) * [[শেৱালি (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৯) - এই ছবিখনত তেখেতৰ অভিনয় বিশেষভাৱে চৰ্চিত হৈছিল। * [[অশান্ত প্ৰহৰ]] (১৯৯৪) * [[উৰ্বশী (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৯৫) * ভিচিডি (VCD) আৰু ধাৰাবাহিক: * [[অঞ্জুমণি]] (২০১১) আৰু [[কিনো মৰমৰ জৰী]] (২০১৪) আদি জনপ্ৰিয় ভিচিডিত তেখেতক দেখিবলৈ পোৱা গৈছিল। * স্বীকৃতি: [[ভাৰত জ্যোতি বঁটা]](২০১৩) আৰু স্বৰ্ণ পদক। [[শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] f09ooq8q9xuks8ocrob6rbe3mwr68tw