অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5312 646421 574251 2026-10-21T14:25:01Z Mg. Hemchandra Mili 49582 646421 wikitext text/x-wiki {{Infobox beverage | name = আপং | image = {{multiple image | total_width = 250 | align = center | direction = vertical | image1 = Nogin Apong, Lakhimpur.jpg | alt1 = নগজিন বা নগিন আপং (বগা মদ) | image2 = Poro Apong (Chai Mod).jpg | alt2 = পঃৰৱ আপং (ছাই মদ) | footer_align = center | image_style = border:none; | footer = নগিন আপং (ওপৰত) আৰু পঃৰৱ আপং (তলত)-ৰ চিত্ৰ }} | manufacturer = [[মিচিং জনগোষ্ঠী]] | origin = [[ভাৰত]] | colour = বগা | flavour = | variants = নগজিন বা নগিন আপং (বগা মদ)<br />পঃৰৱ আপং (ছাই মদ) | related = }} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং লোকসকলৰ]] মাজত বহুলভাৱে প্ৰচলিত পানীয় বিধৰ নাম '''আপং'''। মিচিং সকলে দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ কৰাৰ উপৰিও উছৱ-পৰৱ, ধৰ্মীয় কাম-কাজ আৰু [[অপদেৱতা]]ৰ নৈৱেদ্য হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে। == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব অঞ্চলত আপং ঐতিহ্যৰ উৎসৰ ওপৰত ঐতিহাসিক জ্ঞান লিপিবদ্ধ কৰা হোৱা নাই, কিন্তু, এই ঐতিহ্যটো চীনা আৰু মঙ্গোলয়ড বংশৰ সৈতে আহে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite journal |last1=Tanti |first1=Bhaben |last2=Gurung |first2=Lisha |last3=Sarma |first3=Hridip Kumar |last4=Buragohain |first4=Alak K |title=Ethnobotany of starter cultures used in alcohol fermentation by a few ethnic tribes of Northeast India |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |date=1 July 2010 |volume=9 |issue=3 |pages=463–466}}</ref> বিশ্বাস কৰা হয় যে পাৰম্পৰিক চাউলৰ আপংটো প্ৰথমে অসমত মিছিং সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বিকশিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |last1=Barman |first1=Rini |title=Assam: How tribal communities brew apong, their drink, reveals a lot about gender and tradition |url=https://scroll.in/article/857160/assam-how-tribal-communities-brew-apong-their-drink-reveals-a-lot-about-gender-and-tradition |website=Scroll |access-date=14 November 2020}}</ref> বিভিন্ন জনগোটৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত, নিৰ্মাণ পদ্ধতিৰ কিছুমান পাৰ্থক্য আছে, কিন্তু ফাৰ্মেণ্টেচনৰ বাবে ব্যৱহৃত পদ্ধতি একেই। == প্ৰকাৰ == আপং ঘাইকৈ দুবিধ : * নগজিন বা নগিন আপং (বগা মদ) * পঃৰৱ আপং (ছাই মদ) == প্ৰস্তুত প্ৰণালী == [[চিত্ৰ:A Mising woman preparing traditional rice beer 'Nogin apong' in Charoh Mising village, Assam, India.jpg|thumb|গোলাঘাট জিলাৰ চাৰহ মিচিং গাঁৱত এগৰাকী মিচিং মহিলাই 'নগিন আপং' চেকি থকাৰ দৃশ্য]] আপং মূলত [[চাউল]]ৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হয়। বৰা, জহা, বাও আদি চাউলৰ পৰা তৈয়াৰী আপং অতি উৎকৃষ্ট হয়। কোনো কোনোৱে পৰা কঁঠাল, কণীধান, ভীমকল আদিৰ পৰাও আপং প্ৰস্তুত নকৰা নহয়। আপং তৈয়াৰ কৰিবলৈ পোনতে চাউল ভাতৰ দৰে সিজাই ডলা এখনত ঠাণ্ডা হ’বলৈ মেলি দি হাবিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ঔষধি গুণসম্পন্ন বনপাত আনি গুড়ি কৰি ৰ’দত শুকুৱাই পিঠা গুড়িত পানী মিহলাই তৈয়াৰ কৰা [[অৗপপ]] (বাখৰ) সিদ্ধ কৰি থোৱা ভাতৰ সৈতে মিহলাই শুকান কলহত ধান খেৰেৰে সোপা দি ৰখাৰ তিনি চাৰি দিনৰ পিছত সেইখিনি পকি উঠে। নিৰ্দিষ্ট দিনত পকি উঠা ভাতখিনি কলহৰ পৰা উলিয়াই পৰিমাণ মতে পানী ঢালি চেকিলে যি বগা পাতল গুলপীয়া ৰস নিসৃত হয় সেয়ে [[নগিন আপং]]। [[পঃৰৱ আপং|পঃৰৱ আপঙৰ]] প্ৰস্তুত প্ৰণালী এনেধৰণৰ- পোনতে চাউলখিনি পানীত সিজাই কিছুসময় ডলাত মেলি দি ধানখেৰ আৰু তুঁহ গুড়িৰ ছাইৰে ভাতখিনি সানি পুনৰবাৰ ঔষধিযুক্ত অৗপপৰ গুড়িৰে মিহলাই পোৰা কলহত কেঁচা কলপাতৰ মেৰণি দি দহ-পোন্ধৰ দিন ভালকৈ বান্ধি ৰাখি পকি উঠাৰ পিছত ভাতখিনি ([[আৰুগ]]) উলিয়াই বাঁহৰ জুলকিত ([[তাঃচুগা]]) ভৰাই অলপ অলপকৈ পানী ঢালি চেকিলে যি ক’লা-কজলা-ৰঙা ৰঙৰ ৰস নিসৃত হয় সেয়ে পঃৰৱ আপং বা ছাই মদ। ==আৰু চাওক== *[[আপো]] ==তথ্যসংগ্ৰহ== {{reflist|<ref>অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা – সম্পাদনা- ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী, ড॰ নাৰায়ন দাস (পৃষ্ঠা- ৪৩)</ref>}} [[শ্ৰেণী:সুৰা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:মিচিং জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:মিচিং খাদ্য]] qvz5wxu18fegoy0d982qlqnsiv2kjq4 0 6871 646463 599938 2026-10-22T01:59:56Z ~2026-56450-89 52431 /* অভিনয়ত */ 646463 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}}{{Infobox film | name = প্ৰতিদান | image =প্ৰতিদান ভিচিডি কভাৰ.jpg | image size = | border = | alt = | caption = | director = [[দাৰা আহমেদ]] | producer = [[প্ৰমোদ বৰুৱা]] | writer = [[প্ৰমোদ বৰুৱা]] | screenplay = [[প্ৰমোদ বৰুৱা]] | story = [[প্ৰমোদ বৰুৱা]] | based on = | narrator = | starring = [[ব্ৰজেন বৰা]]<br>[[বিদ্যা ৰাও]]<br>[[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]]<br>ৰিমঝিম বৰুৱা<br><small>([[#অভিনয়ত|তলত চাওক]])</small> | music = ভূপেন উজীৰ | cinematography = বিজয় আনন্দ চাব্ৰেৱাল <small>([[মুম্বাই]])</small> | editing = এ.সঞ্জিৱী <small>([[চেন্নাই]])</small> | studio = প্ৰসাদ ফিল্ম লেবৰটৰী <small>([[চেন্নাই]])</small><br>জ্যোতি চিত্ৰবন <small>([[গুৱাহাটী]])</small> | distributor = ব্ৰজৰঙ্গ ফিল্মচ, গুৱাহাটী | released = ১১ ডিচেম্বৰ, ১৯৮৭ | runtime = | country = [[ভাৰত]] | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''প্ৰতিদান''' ১৯৮৭ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ৰঙীণ [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]। এই চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী আৰু চিত্ৰনাট্য [[প্ৰমোদ বৰুৱা]]ৰ। পৰিচালনা দাৰা আহমেদৰ। মুম্বাইৰ কেমেৰামেন বিজয় আনন্দ চাব্ৰেৱাল এই ছবিৰ চিত্ৰগ্ৰহণকাৰী আছিল। অভিনয়ত আছিল [[নিপন গোস্বামী]], [[বিদ্যা ৰাও]], [[ব্ৰজেন বৰা]], [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]] আদি। এই ছবি মুক্তি পোৱাৰ পিছত ৰাইজৰ বিপুল সহাৰি পাইছিল।সেই সময়ত গুৱাহাটীৰ কেবাটাও ছবিঘৰত এই ছবি পূৰ্ণপ্ৰেক্ষাগৃহ দৰ্শকৰে চলিছিল। ==অভিনয়ত== {{refbegin|3}} * [[নিপন গোস্বামী]] * [[ব্ৰজেন বৰা]] * [[বিদ্যা ৰাও (অভিনেত্ৰী)|বিদ্যা ৰাও]] * [[প্ৰাঞ্জল শইকীয়া]] * [[ৰিমঝিম বৰুৱা]] * [[আব্দুল মজিদ]] * [[প্ৰমোদ বৰুৱা]] * দ্বিজেন মহন্ত * [[হেমা শৰ্মা]] * [[দিনেশ দাস]] * [[অৰুণ বেজবৰুৱা]] * [[অমূল্য কাকতি]] {{refend}} ==কলা-কুশলী== (তথ্যপেৰাত উল্লেখ নথকা) *সহকাৰী পৰিচালক: [[জয়ন্ত নাথ]], দ্বিজেন মহন্ত আৰু প্ৰাঞ্জলপ্ৰতিম নেওগ। *শব্দযন্ত্ৰী: অনিল তালুকদাৰ, যতীন শৰ্মা, নাজু। *ৰূপসজ্জা: বংশী দাস। ==তথ্যসূত্ৰ== *[http://www.rupaliparda.com/assamese/history.htm ৰূপালী পৰ্দা.কম্] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৮০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} kx4h2oksbqi6qxcinybmmgx2o277o55 0 26177 646468 646365 2026-10-22T04:31:35Z Ananya Taye 28065 646468 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = [[File:Deori women.jpg|none|300px]] | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে। "প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলাৰূপিনী দেৱীমূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। তেওঁলোকেও দেৱীমূৰ্তিজনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাইসকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ বিখ্যাত বুঢ়া-বুঢ়ী,বলিয়া বাবা আৰু তাম্ৰশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানান জাতি বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছজন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতিজাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' অৰ্থাৎ মʼৰা চৰাই আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' অৰ্থাৎ কঞ্জু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি ময়ূৰটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু ময়ূৰক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমৰ্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। কুণ্ডি আৰু মামাই ক্ৰমে পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু তেওঁলোকক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত তেওঁলোকে হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰিছে যদিও পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহ বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ তিনিটা প্ৰধান খেলৰ নিজস্ব উপাস্য দেৱতা আছে। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক, টেঙাপনীয়াসকলে ''পিচা-দেমা'' বা বলিয়া বাবাক আৰু বৰগঞাসকলে ''পিচাচি-দেমা'' বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] (কেঁচাইখাতী গোসাঁনী)ক উপাসনা কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> দেউৰীসকলৰ প্ৰধান ধৰ্মীয় উৎসৱ হৈছে ব'হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]), মাঘ বিচু আৰু অম্বুবাচী পূজা বা ''সাতঅ-চুৱাদাবেবা''। ইয়াৰ উপৰি ''পিটা-হাবা বিচু'' আৰু ''মেটুৱা লেবা'' পালন কৰা হয়। এই উৎসৱসমূহত নিজ নিজ খেলৰ দেওশালত (দে-গৰ) পূজা আগবঢ়োৱা হয়। ব'হাগ বিচুৰ বাহিৰে আন দুটা প্ৰধান উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) আৰু দেওধনী নৃত্য (মিদি-জামা) অনুষ্ঠিত নহয়। দেওশালত ন-ধানৰ পূজাও কৰা হয়, যিটো প্ৰতি বছৰে শাওন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথম বুধবাৰে অনুষ্ঠিত হয়। পৰম্পৰাগত পূজা-পদ্ধতিত বলি-বিধানৰো প্ৰচলন আছে। ===পুৰোহিত শ্ৰেণী=== দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় পদ আছিল—বৰদেউৰী (''Deori Dema''), সৰুদেউৰী (''Deori Surba''), বৰভঁৰালী আৰু সৰুভঁৰালী। ভঁৰালীসকলে মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য আদায় আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰিছিল। আনহাতে বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়ে বলিদান সম্পাদন, মন্দিৰত প্ৰৱেশ আৰু ধৰ্মীয় স্তোত্ৰ পাঠৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} দেউৰীসকলৰ বিভিন্ন খেলৰ আদি উপাসনাস্থলো শদিয়া অঞ্চলত আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ গিৰা-গিৰাচিৰ উপাসনাস্থল [[কুণ্ডিল নদী]]ৰ পাৰত, টেঙাপনীয়াসকলৰ পিচা-দেমাৰ উপাসনাস্থল টেঙাপানী নদীৰ পাৰত আৰু বৰগঞাসকলৰ পিচাচি বা কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাস্থল তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত আছিল। এই পৰম্পৰাত পিচাচিক গিৰা-গিৰাচিৰ কন্যা আৰু পিচা-দেমাৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] 484je6untfvfshshykuo88lwatpvz8j 646469 646468 2026-10-22T04:34:25Z Ananya Taye 28065 646469 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = [[File:Deori women.jpg|none|300px]] | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে। "প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলাৰূপিনী দেৱীমূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। তেওঁলোকেও দেৱীমূৰ্তিজনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাইসকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ বিখ্যাত বুঢ়া-বুঢ়ী,বলিয়া বাবা আৰু তাম্ৰশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানান জাতি বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছজন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতিজাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' অৰ্থাৎ মʼৰা চৰাই আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' অৰ্থাৎ কঞ্জু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ মʼৰাটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি মʼৰা চৰাইটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু মʼৰা চৰাইক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমৰ্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। কুণ্ডি আৰু মামাই ক্ৰমে পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু তেওঁলোকক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত তেওঁলোকে হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰিছে যদিও পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহ বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ তিনিটা প্ৰধান খেলৰ নিজস্ব উপাস্য দেৱতা আছে। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক, টেঙাপনীয়াসকলে ''পিচা-দেমা'' বা বলিয়া বাবাক আৰু বৰগঞাসকলে ''পিচাচি-দেমা'' বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] (কেঁচাইখাতী গোসাঁনী)ক উপাসনা কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> দেউৰীসকলৰ প্ৰধান ধৰ্মীয় উৎসৱ হৈছে ব'হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]), মাঘ বিচু আৰু অম্বুবাচী পূজা বা ''সাতঅ-চুৱাদাবেবা''। ইয়াৰ উপৰি ''পিটা-হাবা বিচু'' আৰু ''মেটুৱা লেবা'' পালন কৰা হয়। এই উৎসৱসমূহত নিজ নিজ খেলৰ দেওশালত (দে-গৰ) পূজা আগবঢ়োৱা হয়। ব'হাগ বিচুৰ বাহিৰে আন দুটা প্ৰধান উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) আৰু দেওধনী নৃত্য (মিদি-জামা) অনুষ্ঠিত নহয়। দেওশালত ন-ধানৰ পূজাও কৰা হয়, যিটো প্ৰতি বছৰে শাওন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথম বুধবাৰে অনুষ্ঠিত হয়। পৰম্পৰাগত পূজা-পদ্ধতিত বলি-বিধানৰো প্ৰচলন আছে। ===পুৰোহিত শ্ৰেণী=== দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় পদ আছিল—বৰদেউৰী (''Deori Dema''), সৰুদেউৰী (''Deori Surba''), বৰভঁৰালী আৰু সৰুভঁৰালী। ভঁৰালীসকলে মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য আদায় আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰিছিল। আনহাতে বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়ে বলিদান সম্পাদন, মন্দিৰত প্ৰৱেশ আৰু ধৰ্মীয় স্তোত্ৰ পাঠৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} দেউৰীসকলৰ বিভিন্ন খেলৰ আদি উপাসনাস্থলো শদিয়া অঞ্চলত আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ গিৰা-গিৰাচিৰ উপাসনাস্থল [[কুণ্ডিল নদী]]ৰ পাৰত, টেঙাপনীয়াসকলৰ পিচা-দেমাৰ উপাসনাস্থল টেঙাপানী নদীৰ পাৰত আৰু বৰগঞাসকলৰ পিচাচি বা কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাস্থল তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত আছিল। এই পৰম্পৰাত পিচাচিক গিৰা-গিৰাচিৰ কন্যা আৰু পিচা-দেমাৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] 1yn1xpqx9ptsvm4uaa0467uezu4aeba 646471 646469 2026-10-22T04:45:08Z Ananya Taye 28065 Added ref and quotes 646471 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = [[File:Deori women.jpg|none|300px]] | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> {{quote|"প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ <ref>চুতীয়া ৰাজ্যক দেওধাই অসম বুৰঞ্জীত (পৃ ১৭০-১৭২) 'চোট-হেন্দুৱান' দেশ বুলি কোৱা হৈছে।</ref> লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলা ৰূপিনী দেৱী মূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। কোনেও দেৱী মূৰ্তি জনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাই সকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ শালৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানা জাতিৰ বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছ জন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে।</br> অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণ ব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতি জাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী।"}} ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' অৰ্থাৎ মʼৰা চৰাই আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' অৰ্থাৎ কঞ্জু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ মʼৰাটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি মʼৰা চৰাইটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু মʼৰা চৰাইক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমৰ্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। কুণ্ডি আৰু মামাই ক্ৰমে পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু তেওঁলোকক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত তেওঁলোকে হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰিছে যদিও পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহ বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ তিনিটা প্ৰধান খেলৰ নিজস্ব উপাস্য দেৱতা আছে। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক, টেঙাপনীয়াসকলে ''পিচা-দেমা'' বা বলিয়া বাবাক আৰু বৰগঞাসকলে ''পিচাচি-দেমা'' বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] (কেঁচাইখাতী গোসাঁনী)ক উপাসনা কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> দেউৰীসকলৰ প্ৰধান ধৰ্মীয় উৎসৱ হৈছে ব'হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]), মাঘ বিচু আৰু অম্বুবাচী পূজা বা ''সাতঅ-চুৱাদাবেবা''। ইয়াৰ উপৰি ''পিটা-হাবা বিচু'' আৰু ''মেটুৱা লেবা'' পালন কৰা হয়। এই উৎসৱসমূহত নিজ নিজ খেলৰ দেওশালত (দে-গৰ) পূজা আগবঢ়োৱা হয়। ব'হাগ বিচুৰ বাহিৰে আন দুটা প্ৰধান উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) আৰু দেওধনী নৃত্য (মিদি-জামা) অনুষ্ঠিত নহয়। দেওশালত ন-ধানৰ পূজাও কৰা হয়, যিটো প্ৰতি বছৰে শাওন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথম বুধবাৰে অনুষ্ঠিত হয়। পৰম্পৰাগত পূজা-পদ্ধতিত বলি-বিধানৰো প্ৰচলন আছে। ===পুৰোহিত শ্ৰেণী=== দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় পদ আছিল—বৰদেউৰী (''Deori Dema''), সৰুদেউৰী (''Deori Surba''), বৰভঁৰালী আৰু সৰুভঁৰালী। ভঁৰালীসকলে মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য আদায় আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰিছিল। আনহাতে বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়ে বলিদান সম্পাদন, মন্দিৰত প্ৰৱেশ আৰু ধৰ্মীয় স্তোত্ৰ পাঠৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} দেউৰীসকলৰ বিভিন্ন খেলৰ আদি উপাসনাস্থলো শদিয়া অঞ্চলত আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ গিৰা-গিৰাচিৰ উপাসনাস্থল [[কুণ্ডিল নদী]]ৰ পাৰত, টেঙাপনীয়াসকলৰ পিচা-দেমাৰ উপাসনাস্থল টেঙাপানী নদীৰ পাৰত আৰু বৰগঞাসকলৰ পিচাচি বা কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাস্থল তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত আছিল। এই পৰম্পৰাত পিচাচিক গিৰা-গিৰাচিৰ কন্যা আৰু পিচা-দেমাৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] l21rrm4qmy8xvz9pemid42ptfloe4d8 646494 646471 2026-10-22T09:42:59Z Ananya Taye 28065 /* দেউৰী নামৰ ইতিহাস */ 646494 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = দেউৰী জনগোষ্ঠী | image = [[File:Deori women.jpg|none|300px]] | popplace = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[দেউৰী ভাষা]] | religions = লোকধৰ্ম, [[হিন্দু ধৰ্ম]] | related_groups = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী]], [[সোণোৱাল কছাৰী]] }} '''দেউৰী''' ({{lang-en|Deori}})হ'ল বৃহৎ [[অসমীয়া জাতি]]ৰ অন্তৰ্গত এটা [[অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী| চীনা তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী]]।<ref>LaPollo, Randy J. (ed.). Sino-Tibetan languages. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135797171</nowiki>.</ref> এই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ত পোৱা যায়। তেওঁলোকে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু তিব্বেতীয়া বাৰ্মা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। প্ৰায় ১লক্ষ্যৰো অধিক দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ লোক [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ কাষৰ উপত্যকাত বসবাস কৰি আছে<ref>[http://www.prayway.com/unreached/peoplegroups4/1333.html prayway.com]</ref>। <!-- এই অংশ আৰু বহলাই লিখক--> ==দেউৰী নামৰ ইতিহাস== 'দেউৰী' শব্দৰ উৎপত্তি প্ৰধানকৈ "দেৱ" নামৰ পৰা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়<ref>[http://www.indianetzone.com/10/deori_tribe.htm indianetzone.com]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই নাম সম্পৰ্কে এটি কিম্বদন্তি আছে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> প্ৰবাদ আছে যে, এসময়ৰ মহামায়া তাম্ৰশ্বৰী গোসাঁনীয়ে তেওঁৰ মায়া ছলনাৰে শক্তি প্ৰকাশ কৰিজগতৰ কল্যাণ সাধানাৰ্থে শিলাৰূপে দিবাং নৈত ওপঙি আছিল। তাকে দেখি ভীষ্মক ৰজাই 'হেন্দুৱান'ৰ দেশস্থ <ref>চুতীয়া ৰাজ্যক দেওধাই অসম বুৰঞ্জীত (পৃ ১৭০-১৭২) 'চোট-হেন্দুৱান' দেশ বুলি কোৱা হৈছে।</ref> লোকক মতাই অনাই মহামায়াৰ শিলা ৰূপিনী দেৱী মূৰ্তিখনি যথাস্থানলৈ নিবলৈ আদেশ কৰিলে। কোনেও দেৱী মূৰ্তি জনাক তাৰ পৰা নিব নোৱাৰিলে। শেষত নিৰুপায় হৈ তেওঁ ঢোল কোবাই সকলোকে জনাই দিয়ালে যে যেয়ে দেৱীমূৰ্তিজনাক নিব পাৰিব সেয়ে তেওঁৰ ৰাজ পুৰোহিত হৈ শালৰ পূজাৰী হ'ব। এই কথা প্ৰচাৰ হোৱাৰ লগে লগে নানা জাতিৰ বিধে বিধে মানুহ আহি মূৰ্তি নিবলৈ চেষ্টা কৰাত ই বোলে ইমান গধুৰ হৈ পৰিল যে কুৰি-পঁচিছ জন মানুহেও থকা ঠাই পৰা লৰচৰ কৰিব নোৱাৰিলে। অৱশেষত চাৰিজন [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াই]] গা ধুই শুচি-সংযম হৈ মাতৃক স্তুতি মিনতি কৰেহি তেওঁলোকৰ অত্যন্ত পৰিশুদ্ধ আৰু পবিত্ৰ অন্তৰৰ সমবেত প্ৰাথৰ্না বাণীয়ে দেৱীৰ অন্তৰ পৰশিলে। দেৱী মূৰ্তি হালিজালি আপোনা আপুনি পাতল হ'ল। তেতিয়া সেই চাৰিজন চুতীয়াই দেৱী মূৰ্তি গোসাঁনীক দোলাত তুলি লৈ গৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত থাপিলে। তেতিয়াৰ পৰা এই চাৰিজনক চুতীয়াসকলৰ ৰাজ পুৰোহিত পতা হয় আৰু এই সকলক "দেউৰী" বুলি কোৱা হয়। কাৰণ 'সৰ্বভূতে অৱষ্ঠিতা পূণ ব্ৰক্ষৰূপী এই অতি প্ৰাকৃত বা অতি জাগতিতক মহাশক্তিক উপাসনা কৰোঁতাসকলেই দেউৰী। ==ইতিহাস== ===সৃষ্টিতত্ত্ব=== দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত সৃষ্টিতত্ত্ব অনুসৰি আদিতে সমগ্ৰ পৃথিৱীখন এক বিশাল জলৰাশিৰে আবৃত আছিল। এই পৰম্পৰাত ''কুণ্ডি-মামা''ক নিৰাকাৰ পৰম সত্তা তথা সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জীৱজগত সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে কুণ্ডি-মামাই স্বৰ্গৰ পৰা দুটা চৰাই পৃথিৱীলৈ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰে এটা আছিল ''দুদি'' অৰ্থাৎ মʼৰা চৰাই আৰু আনটো ''দুতিমতিম'' অৰ্থাৎ কঞ্জু চৰাই। চৰাই দুটাক পানীৰ পৰা ভূমি ওলাইছে নে নাই, সেই কথা জানিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। পৃথিৱীৰ সৌন্দৰ্যত মুগ্ধ হৈ মʼৰাটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পাহৰি পৃথিৱীতে থাকি যায়। আনহাতে, দুতিমতিমে স্বৰ্গলৈ উভতি গৈ কুণ্ডি-মামাক ভূমি ওলোৱাৰ সংবাদ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত কুণ্ডি-মামা পৃথিৱীলৈ নামি আহি জীৱজগত সৃষ্টি কৰে।<ref name="Deori2010">{{cite book |last=Deori |first=Saranan |title=Dibangar Pora Luituloi: A Collection of Deori Folk Tales |year=2010 |publisher=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |page=1 |url=https://archive.org/details/in.gov.tribals.73882/page/n3/mode/2up }}</ref> একে কাহিনী অনুসৰি মʼৰা চৰাইটোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰাৰ বাবে ক্ষমা বিচৰাত কুণ্ডি-মামাই তাক পৃথিৱীৰ প্ৰথম জীৱ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে আৰু মূৰত এটা মুকুট বা শিখা প্ৰদান কৰে। আনহাতে, দুতিমতিমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰাৰ বাবে পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজত অহা-যোৱা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে। লোককথাটোত এই চৰাইটোৰ ঋতুভিত্তিক উপস্থিতিৰ সৈতে কাহিনীটোৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে। ভাদ আৰু আহিন মাহত বাৰিষাৰ পানী কমাৰ সময়ত চৰাইটো পৃথিৱীত দেখা যায় আৰু পুনৰ বৰষুণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে স্বৰ্গলৈ উভতি যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই সৃষ্টিতত্ত্বত কুণ্ডি-মামাক জীৱজগতৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু মʼৰা চৰাইক প্ৰথম পাৰ্থিৱ জীৱ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Deori2010"/> ===উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় কিংবদন্তি=== দেউৰীসকল বৰ্তমান নিজস্ব জনজাতীয় পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ থকা এটা পৃথক জনগোষ্ঠী। অৱশ্যে তেওঁলোকৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কীয় লোককথাই দেউৰীসকলৰ অতীতক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |title=Report on the Census of Assam, 1881 |chapter=Chapter 6 |page=76 }}</ref><ref>{{cite thesis |last=Deka |first=Ratul |title=A Comparative Study of the Folktales of the Mising and Deori Tribes in Assam in Terms of Structuralist Narratology |page=149 }}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, এসময়ত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] দেৱীয়ে এটা বৃহৎ শিলৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি দিবাং নদীত ওপঙি আছিল। [[ভীষ্মক]] নামেৰে পৰিচিত ৰজাজনে শিলটো নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ অনাৰ বাবে বহু লোকক পঠিয়াইছিল যদিও কোনেও তাক স্থানান্তৰ কৰিব পৰা নাছিল। অৱশেষত চাৰিজন চুতীয়া লোকে দেৱীৰ প্ৰতি ভক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰাৰ্থনাত সন্তুষ্ট হৈ দেৱীৰ শিলৰূপটো আপোনা-আপুনি পাতল হৈ পৰে। তাৰ পিছত চাৰিজনে শিলটো কঢ়িয়াই নি মন্দিৰত স্থাপন কৰে। ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ তেওঁলোকক পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই চাৰিজন লোকক দেউৰীসকলৰ চাৰিটা পৰম্পৰাগত খেলৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে নৃতাত্ত্বিক সম্পৰ্ক=== ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত এটা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাত দেউৰী, [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোম]], [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু টাই-ফাকে জনগোষ্ঠীৰ নমুনাৰ তুলনা কৰা হৈছিল। এই গৱেষণাত বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছিল যে পৰীক্ষা কৰা ছটা জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটাৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক জৈৱিক দূৰত্ব আটাইতকৈ কম আছিল। এই দূৰত্বৰ মান আছিল ১.১৫, যিটো আন চাৰিটা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে দুয়োটা নমুনাৰ তুলনাত কম। বাৰটা শাৰীৰিক পৰিমাপৰ ভিত্তিত কৰা সমূহীকৰণতো দেউৰী আৰু চুতীয়া নমুনা দুটা একেটা গোটত পৰিছিল। গৱেষকসকলে এই ফলাফলক দেউৰী আৰু চুতীয়াসকলৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে পূৰ্বৰ বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="Baruah2006">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 }}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক উৎসসমূহত দেউৰীসকলৰ সৈতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত দেউৰীসকলক ''চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী'' (''priestly caste of the Chutiyas'') বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ইয়াত লগতে উল্লেখ কৰা হৈছিল যে শিৱসাগৰ অঞ্চলত দেউৰীসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। লোকপিয়লখনত দেউৰীসকলৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰৰ অঞ্চলত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Allen1902">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=127 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ''লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰ''তো দেউৰীসকলক প্ৰাচীন নথিপত্ৰত চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণী হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গেজেটিয়াৰখন অনুসৰি তেওঁলোকক ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামেও জনা গৈছিল।<ref name="LohitGaz-Deori">{{cite book |title=Arunachal Pradesh District Gazetteers: Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Appendix I: The Deoris |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাতো দেউৰীসকলৰ এই ঐতিহাসিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাৰ্থনা আচাৰ্য আৰু শকুন্তলা মহন্তৰ মতে, দেউৰীসকলৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ পুৰণি সম্পৰ্কৰ এটা সম্ভাব্য কাৰণ আছিল চুতীয়া ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ পুৰোহিতৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানসমূহত তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ। অৱশ্যে তেওঁলোকে স্পষ্ট কৰিছে যে দেউৰী ভাষাক সমগ্ৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আদি ভাষা হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ পক্ষে বৰ্তমানৰ ভাষাতাত্ত্বিক তথ্যই সমৰ্থন নকৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019">{{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Shakuntala |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |year=2019 |hdl=10125/24853 }}</ref>{{rp|517}} চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ প্ৰতিষ্ঠানগত সম্পৰ্ক বিশেষকৈ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত দেখা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলক চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, ¸ ৰাজ্য আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতো দেউৰীসকলে মন্দিৰখনত ধৰ্মীয় কাৰ্য সম্পাদন কৰি আছিল।<ref name="Shin2023">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecaikhati, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar |location=New Delhi |year=2023 }}</ref>{{rp|70}} তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰখন চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত আছিল। ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এখন শিলালিপিত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনী বা তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটাৰ বেৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |page=817 |jstor=41691751 }}</ref> ===আদি বাসভূমি আৰু প্ৰব্ৰজন=== ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি দেউৰীসকলৰ আদি বাসভূমি আছিল পূব ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহত্তৰ [[শদিয়া]] অঞ্চল। ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়ল অনুসৰি তেওঁলোকৰ আদি বাসস্থান শদিয়াৰ পূবে কুণ্ডিল নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref name="Allen1902"/> অসম জনজাতি আৰু অনুসূচিত জাতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ এটা অধ্যয়নত শদিয়া–লোহিত অঞ্চলৰ দিবাং, টেঙাপানী নদী, বৰগাঁও আৰু পাটৰশালত দেউৰীসকলৰ পুৰণি বসতি আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori">{{cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |location=Guwahati |year=2017 |pages=3–4 |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf }}</ref> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত খেলসমূহৰ নামতো এই ভৌগোলিক সম্পৰ্ক প্ৰতিফলিত হৈছে। দিবঙীয়া আৰু টেঙাপনীয়া নাম দুটা ক্ৰমে দিবাং আৰু টেঙাপানী নদীৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আনহাতে পাটৰগঞা খেল পাটশদিয়া অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। পাটৰগঞা খেলটো বৰ্তমান পৃথক গোট হিচাপে চিনাক্ত কৰিব নোৱাৰি।<ref name="AIRT-Deori"/> শদিয়া দেউৰীসকলৰ এটা প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰও আছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত দেউৰী পুৰোহিতসকলক চুতীয়া ৰজাসকল আৰু তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। বিশেষকৈ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁলোকে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=41–43 }}</ref> শদিয়াৰ এই পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সম্পৰ্ক তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্মৃতিত আজিও গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref name="RajkumariNath2026">{{cite journal |last1=Rajkumari |first1=Munmi |last2=Nath |first2=Debarshi Prasad |title=Ritual, Memory, and the Sacred: Dynamics of Landscape Transformation among the Deoris of Assam |journal=Space and Culture |year=2026 |doi=10.1177/12063312261448033 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত দেউৰীসকল শদিয়া অঞ্চলৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহত এই প্ৰব্ৰজনক প্ৰধানকৈ অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৮৯৫ চনত ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে লিখিছিল যে দেউৰীসকলৰ মূল বাসস্থান আছিল শদিয়াৰ সিপাৰৰ অঞ্চলত, সম্ভৱতঃ তৎকালীন শদিয়া নগৰৰ পূব আৰু উত্তৰ-পূব দিশত। তেওঁৰ মতে, প্ৰায় এশ বছৰ আগতে তেওঁলোকে সেই অঞ্চল ত্যাগ কৰিছিল, যদিও কিছুমান দেউৰীয়ে ধৰ্মীয় কাৰণত শদিয়ালৈ যাতায়াত অব্যাহত ৰাখিছিল। ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ই দেউৰীসকলক মিচিমি আৰু অন্যান্য ওচৰ-চুবুৰীয়া পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি তেওঁলোকক [[মাজুলী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।<ref name="Brown1895">{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=vi–vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছিডনী এণ্ডলে ব্ৰাউনৰ বিৱৰণ পুনৰ উল্লেখ কৰি লিখিছিল যে মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ পৰা দেউৰীসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম চৰকাৰ অসমৰ্থ হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp }}</ref> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নসমূহতো দিবাং–টেঙাপানী–শদিয়া অঞ্চলত আবৰ বা আদি আৰু মিচিমিসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতক দেউৰীসকলৰ পশ্চিমমুৱা প্ৰব্ৰজনৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ১৯০১ চনৰ লোকপিয়লত প্ৰব্ৰজনৰ কিছু বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। ইয়াৰ মতে, আহোম শাসন দুৰ্বল হৈ অহাৰ সময়ত পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ ফলত দেউৰীসকলে প্ৰথমে উত্তৰ লখিমপুৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে মাজুলী, ডিক্ৰং নদীৰ পাৰ, চিচিমুখ আৰু যোৰহাটৰ বালিগাঁও অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Census of India, 1901, Volume IV: Assam, Part I: Report |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |pages=127–128 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/31802/download/34983/43929_1901_REP.pdf }}</ref> বৰ্তমান দেউৰীসকলৰ বসতি প্ৰধানকৈ উজনি অসমৰ ধেমাজি, লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, শিৱসাগৰ, যোৰহাট আৰু শোণিতপুৰ জিলাৰ বিভিন্ন নদীতীৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লগতে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহত বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="AIRT-Deori"/> ===টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল=== টেঙাপনীয়া দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে বৰ্তমানৰ লোহিত–নামচাই অঞ্চলৰ টেঙাপানী নদীৰ উপত্যকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। নিকোলা লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে আহোম আৰু খামতিসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে উজনি অসমত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ প্ৰাধান্য আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোটসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ লোহিত জিলাৰ টেঙাপানী নদীৰ পাৰত বাস কৰা টেঙাপনীয়াসকলো আছিল।<ref name="Laine2020">{{cite journal |last=Lainé |first=Nicolas |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh (Northeast India) |journal=Asian Ethnology |volume=79 |issue=2 |year=2020 |pages=15, 20, 22–23 |url=https://hal.science/hal-02344765v1 }}</ref> ছিডনী এণ্ডলৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত লেনেই উল্লেখ কৰিছে যে টেঙাপনীয়া খেলৰ লোকসকলে মানাভূম অঞ্চলৰ এখন পাহাৰত ধৰ্মীয় উপাসনা কৰিছিল। এই অৰণ্যৰ উপাসনাস্থল দেউৰীসকলৰ এক পুৰণি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref name="Laine2020"/> কিছুমান লোকে এই স্থানক দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''জয়ধাম'' পাহাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰে। বৰ্তমান মানাভূম পৰ্বতশ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত ''দৈধাম'' পাহাৰৰ সৈতে ইয়াৰ সম্ভাব্য সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Barua, Nipu, ''Yoi Malini'', p. 122.</ref> মানাভূমৰ এই উপাসনাস্থল পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্থানীয় স্মৃতিতো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ আছিল। তিনিচুকীয়াৰ এজন তথ্যদাতাৰ পৰা লেনেই সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণ অনুসৰি, খামতিসকলে লোহিত নদীৰ পাৰত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত দেউৰীসকলৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁলোকক এই উপাসনাস্থল বন্ধ কৰিবলৈ আৰু পিছত স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই যুক্তি আগবঢ়াইছে যে খামতিসকলৰ ''চাও নই চেনাম'' (''Chao Noi Cheynam'') উপাসনা মানাভূমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পূৰ্বৰ দেউৰী ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ আৰু ৰূপান্তৰ কৰাৰ ফলত বিকশিত হ'ব পাৰে। তেওঁৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত দেখা গৈছিল যে বৰ্তমানৰ অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰৰ মহাদেৱপুৰৰ দেউৰীসকলে এটা প্ৰাচীন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান সম্পাদন কৰিবলৈ মানাভূম অৰণ্যত প্ৰৱেশৰ অনুমতি বিচাৰিছিল যদিও খামতিসকলৰ পৰা অনুমতি লাভ কৰা নাছিল।<ref name="Laine2020"/> লেনেই দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰণি গোষ্ঠীগত দেৱ-দেৱীৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰিছে। এণ্ডলৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুতীয়া গোটসমূহৰ নিজ নিজ আঞ্চলিক দেৱতা আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ সৈতে ''গিৰাচি-গিৰা'', টেঙাপনীয়াসকলৰ সৈতে ''পিচা-দেমা'' আৰু বৰগঞাসকলৰ সৈতে ''পিচাচি-দেমা''ৰ সম্পৰ্ক আছিল। আনহাতে ''কুণ্ডিল মামা''ক এই দেৱ-দেৱীসমূহৰ ঊৰ্ধ্বত থকা পৰম দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Laine2020"/> পৰৱৰ্তী গৱেষণাত ''পিচা-দেমা''ক অসমীয়াত ''বলিয়া বাবা'' আৰু ''পিচাচি-দেমা''ক তাম্ৰেশ্বৰী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই দুয়োকে কুণ্ডিল মামাৰ সন্তান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Laine2020"/> এই তথ্যসমূহৰ ভিত্তিত লেনেই অনুমান কৰিছে যে খামতিসকলৰ কিছুমান আঞ্চলিক দেৱতাৰ সৈতে পূৰ্বৰ দেউৰী দেৱতাসকলৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে। বিশেষকৈ ''নাং হু তুং'' (''Nang Hoo Toungh'') আৰু ''চাও নই টিপাম'' (''Chao Noi Tipam'') নামৰ খামতি দেৱতা দুজন পূৰ্বতে দেউৰীসকলে উপাসনা কৰা দেৱতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে বুলি তেওঁ প্ৰস্তাৱ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, খামতিসকলে অঞ্চলটোত বসতি স্থাপন কৰাৰ পিছত পূৰ্বৰ স্থানীয় পবিত্ৰ স্থান আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহ গ্ৰহণ কৰি নিজৰ উপস্থিতিৰ বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ চেষ্টা কৰিছিল।<ref name="Laine2020"/> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে মানাভূম অঞ্চলত মাটিৰ প্ৰাচীৰেৰে ঘেৰা এটা পুৰণি দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰিছে। ইংৰাজী প্ৰবন্ধৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গটোৰ সৈতে তেজু আৰু শদিয়াৰ হাতীদুবাৰ স্থাপত্য-অৱশেষৰ সাদৃশ্য আছে আৰু ইয়াক চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। এই স্থানটো চুতীয়া যুগৰ টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কোনো বসতি হ'ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কিছুমান মানচিত্ৰত টেঙাপানী নদীৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত ''দৈধাম'' (''Daedam'') নামৰ এখন পাহাৰৰ উল্লেখ আছে। বিশেষকৈ হাইনৰিখ বেৰঘাউছৰ ১৮৩৪ চনৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত টেঙাপানীৰ ওচৰত এই নামটো দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite map |author=Heinrich Berghaus |title=Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern |year=1834 |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225 |via=David Rumsey Map Collection }}</ref> এই ঠাইখন দেউৰী লোককথাত উল্লেখিত ''জয়ধাম পৰ্বত''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। ===অন্যান্য অঞ্চলত দেউৰীসকল=== [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]কে ধৰি কিছুমান লেখকে পাটৰগঞা দেউৰীসকল মধ্য অসমৰ [[তিৱা জনগোষ্ঠী]]ৰ সৈতে একীভূত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। অৱশ্যে এই দাবীৰ সমৰ্থনত নিৰ্ণায়ক বৈজ্ঞানিক প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। হেৰাই যোৱা এই খেলটোৰ সন্ধানত দেউৰীসকলৰ এটা অংশই গৱেষণা আৰম্ভ কৰিছিল। ''জিমাচায়া জ্ঞান আৰু যুক্তিবাদী সমাজ''ৰ উদ্যোগত ৩০ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ৫ অক্টোবৰলৈ অনুষ্ঠিত এক প্ৰাথমিক অনুসন্ধানত ম্যানমাৰৰ [[কাচিন ৰাজ্য]] আৰু য়াংগুনৰ ওচৰত দেউৰীসকলৰ সম্ভাব্য উপস্থিতিৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল বুলি প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত গৱেষকৰ এটা দলে হেৰাই যোৱা খেলটোৰ সন্ধানত ম্যানমাৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Talukdar |first=Sushanta |title=To Myanmar, in search of a lost clan of the Deoris tribe of Assam |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/to-myanmar-in-search-of-a-lost-clan-of-the-deoris-tribe-of-assam/article6485876.ece |work=The Hindu |date=9 October 2014 }}</ref> দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই নিজৰ মাতৃভাষাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাও ক'ব পাৰে। আনহাতে আন খেলসমূহৰ অধিকাংশ লোকেই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকৰ মাজত কিছুমান বয়োজ্যেষ্ঠ লোকে দেউৰী ভাষা বুজি পায়। ==দেউৰীসকলৰ চাৰি খেল আৰু চাৰি শাল== '''[[চিত্ৰ:DEORI LOGO.jpg|right|দেউৰী লোক সকলৰ প্ৰতীক]]''' দেউৰীসকলৰ প্ৰধান খেল বা ফৈদ চাৰিটা। সেইবোৰ হৈছে- # দিবঙীয়া - এওঁলোক শাল কুণ্ডিমামা বা বুঢ়া-বুঢ়ী শাল, # টেঙাপনীয়া - এওঁলোকৰ শাল বলিয়া বাবা (শিৱৰ বৰ পুত্ৰ) শাল, # বৰগঞা - এওঁলোকৰ শাল কেঁচাইখাতী বা তাম্ৰেশ্বৰী গোসাঁনী শাল আৰু # পাটৰগঞা - এওঁলোক শাল পাটৰ শাল। দেউৰীসকলৰ পাটৰ গঞা ফৈদটো বৰ্তমান গৱেষণাৰ বিষয় হৈ পৰিছে। কাৰণ এই ফৈদৰ লোকসকল বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন ধৰণে বিলীন হৈ সিঁচৰতি হৈ থকাৰ উমান পোৱা গৈছে। দেউৰীসকলৰ চাৰিওটা ফৈদৰ নাম স্থানবাচক বুলি ক'ব পাৰি। অতীজত কুণ্ডিল ৰাজ্যত দিবং নদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক দিবঙীয়া,টেঙাপনী নৈৰ পাৰত বসতি কৰা ফদৈক টেঙাপনীয়া,বৰনদীৰ পাৰত বাস কৰা ফৈদক বৰগঞা আৰু পাট শদিয়াত বাস কৰাসকলক পাটৰগঞা বোলা হৈছিল। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ এই চাৰিটা প্ৰধান খেল বা মুখ্যফৈদৰ সংশ্লিষ্ট লোকসকল পূনৰ কেইবাটাও উপফৈদ বা উপখেলত বা উপগোত্ৰত বিভক্ত হৈ আছে। ==বাস কৰা পদ্ধতি== দেউৰীসকলে গাঁও পাতি চাংঘৰত বাস কৰা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰ পৰা চলি আহিছে। কাঠৰ জখলাৰে উঠি ঘৰত সোমায়ে প্ৰথমে পোৱা যায় সুৱচনী কোঠালি। এই কোঠালিটো গৃহ দেৱতাৰ নামত ৰখা হয়। অৱশ্যে দিৱঙীয়া আৰু বৰগঞা খেলৰ মাজত এই সুৱাচনী কোঠালি ৰখা প্ৰথাটো নাই। ঘৰৰ ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈকে এটি দীঘলীয়া বাট ৰখা হয়। সমুখৰ দুৱাৰেদি সোমাই এই দীঘলী বাটেৰে ঘৰৰ আটাইবিলাক কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা থাকে। একেবাৰে সিমূৰত থাকে ৰন্ধনশাল। ৰন্ধনশালৰ কাষতে থাকে ঘৰৰ মুৰব্বী বা পিতা-মাতাৰ কোঠা। এই মুৰব্বীজনৰ কোঠাতে পৰিয়ালৰ আটাইবিলাক একেলগে বহি খোৱা-বোৱা কৰে। বেতৰ এক বিশেষ পদ্ধতিৰে নিৰ্মিত 'মেহেঙা' নামৰ সঁজুলিৰ ওপৰত ভাতৰ কাঁহী থৈ ভাত খোৱাৰ নিয়ম। মহিলাসকলে ৰন্ধনশালতে ভোজন কৰা নিয়ম চলি আহিছে। '''পৰম্পৰাগত সাজপাৰ''' দেউৰী সকলে পৰম্পৰাগত ব্যৱহৃত সাজপাৰযোৰ ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লয়। দেউৰী সমাজত বিবাহিত মহিলাই বুকুৰ পৰা ভৰিৰ গুৰুহাত পৰাকৈ মেথনি মাৰি দীঘল মুগা অথবা কপাহী মেখেলা পিন্ধে। কঁকালত তেওঁলোকে মুগা ৰিহা ( জকাচ্ছিবা) অথবা বাইগা মেৰাই লয়। গাত তেওঁলোকে চোলা পিন্ধে। দেউৰী মহিলা সকলে মূৰত মৰা গামোচা খনক টকয়া (গাতিকী)বোলে। বৰগঞা সমাজত মহিলা সকলে সাধাৰতে উৎসৱ পাৰ্বন আদিত বগা মেখেলা আৰু চোলা পিন্ধি গাত এখন বগা চাদৰ মেৰাই লয়। টেঙাপনিয়া সমাজত মহিলাসকলে সোণালী ৰঙৰ মুগাৰ ৰিহা, ফুলাম মেখেলা পৰিধান কৰে। ডিবঙিয়া সমাজত মহিলাসকলে ৰঙা, সেউজীয়া, হালধীয়া আদি নানা বৰণীয়া উজ্জ্বল ৰঙৰ পোচাক পৰিধান কৰা দেখা যায়। দেউৰী সমাজত গাভৰু ছোৱালীয়ে মেখেলা পিন্ধি বুকুত এখন দীঘল গামোচা মেৰাই লয়। এনেদৰে বুকুত গামোচা মৰা প্ৰথাক তেওঁলোকে পাও মৰা বোলে। দেউৰী সমাজত পুৰুষ সকলে প্ৰধানকৈ চোলা আৰু [[ধুতি|চুৰিয়া]] পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰি লোৱা কপাহী চোলা, হাত দীঘল মুগা চোলা অথবা পাটৰ কাপোৰৰ চোলাৰ প্ৰচলন দেখা যায়। মৰ্য্যদা অনুসৰি পুৰুষ সকলে মূৰত পাটৰ অথবা কপাহী কাপোৰৰ পাগুৰিৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। '''আ-অলংকাৰ''' দেউৰী সমাজত মহিলাসকলে ডিঙিত তিল ক'লা মণিসহ সোণৰ মাদলি পিন্ধে। তেওঁলোকৰ মাজত দুগদুগী, জোনবিৰি আৰু বেনাৰ ব্যৱহাৰো মন কৰিবগীয়া। বয়সস্থ দেউৰী মহিলা সকলে কাণত কেৰু আৰু জাংফাই পৰিধান কৰা দেখা যায়। বৰ্তমান নৱ প্ৰজন্মৰ মাজত এই দুবিধ অলংকাৰৰ প্ৰচলন অতি সীমিত। দেউৰী মহিলা সকলে হাতত মুঠিখাৰু, গামখাৰু, গোটা খাৰু, পটিয়া খাৰু আদি অলংকাৰ পৰিধান কৰে। আঙুলিত তেওঁলোকে বিভিন্ন শৈলীৰ আঙুঠি পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==জীৱিকা== দেউৰীসকল সাধাৰণতে কৃষিজীৱি। তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ ঘাই উপায়েই হৈছে [[কৃষি]]। বিশেষকৈ [[ধান]], মাহ, সৰিয়হ, আলু, কচু, শাক-পাচলি আদি খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিয়েই তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। কপাহ খেতি তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত খেতি। মহিলা আৰু গাভৰুসকলে আহু খেতিত বন নিৰণি কৰাৰ দৰে কপাহ খেতিতো বন নিৰণি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। এক সামান্য অংশই চাকৰি কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিলেও এওঁলোকে সাধাৰণতে কৃষি কৰ্ম নেৰে। ==ভাষা== [[দেউৰী ভাষা]] চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত আৰু সাধাৰণতে বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়। জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়েৰছনকে ধৰি পুৰণি ভাষাবিদসকলে ইয়াক বড়ো-গাৰো শাখাৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী কিছু শ্ৰেণীবিভাজনত বড়ো-কোচ নামৰ বিস্তৃত গোটটোও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাষাবিদ ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে দেউৰীক বড়ো-গাৰো ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰাৰ লগতে এই গোষ্ঠীৰ ভিতৰত ভাষাটোৰ কিছুমান স্বকীয় বৈশিষ্ট্য থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}} বৰ্তমান দেউৰী ভাষা প্ৰধানকৈ দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ মাজত সংৰক্ষিত আছে। বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলৰ অধিকাংশই দৈনন্দিন জীৱনত অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। অৱশ্যে দেউৰী ভাষাই তিনিওটা গোটৰ মাজত ধৰ্মীয় ভাষা হিচাপে গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে। আচাৰ্য আৰু মহন্তৰ গৱেষণাত দেখা গৈছিল যে সাধাৰণতে অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া দেউৰীসকলেও ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517-518}}{{rp|532-533}} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, মুঠ ৪৩,৭৫০ গৰাকী দেউৰীৰ ভিতৰত ৩২,৩৭৬ গৰাকীয়ে দেউৰী ভাষা কোৱা বুলি গণনা কৰা হৈছিল। ইউনেস্কোৱে ভাষাটোক বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা ভাষা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৯ চনৰ ভাষাগত জীৱনীশক্তি সম্পৰ্কীয় গৱেষণাত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ ভাষাটোৰ সংবহন অব্যাহত থকা আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ তথা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিশেষভাৱে শক্তিশালী হৈ থকা দেখা গৈছিল। শিক্ষা, প্ৰশাসন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰাধান্য আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|522–533}} ১৯৬৫ চনত প্ৰতিষ্ঠিত দেউৰী সাহিত্য সভাই দেউৰী ভাষা লিখাৰ বাবে [[অসমীয়া লিপি]] গ্ৰহণ কৰিছিল। এই লিপি দেউৰী ভাষাৰ পাঠ্যপুথি, প্ৰাৰ্থনাপুথি, ব্যাকৰণ, অভিধান আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনসমূহত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|514–544}} পুৰণি ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত ''দেউৰী-চুতীয়া'' নামটো সঘনাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেউৰী ভাষাক [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ আদি ভাষা হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক গৱেষণাত বৰ্তমানৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে পূৰ্বতে দেউৰী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। আচাৰ্য আৰু মহন্তই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্যত দেউৰীসকলৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ ভূমিকা আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰিচালনাৰ পৰাই এই পুৰণি ভাষাগত চিনাক্তকৰণৰ উদ্ভৱ হ'ব পাৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱ== দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কেন্দ্ৰীয় দেৱতা হৈছে ''কুণ্ডি-মামা'', যাক ''গিৰা-গিৰাচি'' বা ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেও জনা যায়। কুণ্ডি আৰু মামাই ক্ৰমে পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু তেওঁলোকক প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা তথা পৰম শক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="ZamanBhagawati2016">{{cite journal |last1=Zaman |first1=Arifur |last2=Bhagawati |first2=Mandira |title=Religious Universe of the Deoris of Assam |journal=Indian Journal of Research in Anthropology |volume=2 |issue=1 |year=2016 |pages=53–59 }}</ref> আচাৰ্য আৰু মহন্তই দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় ব্যৱস্থা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। চুবুৰীয়া অসমীয়া সমাজৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্কৰ ফলত তেওঁলোকে হিন্দু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানো গ্ৰহণ কৰিছে যদিও পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আৰু উপাসনা-পদ্ধতিসমূহ বৰ্তি আছে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}} দেউৰীসকলৰ তিনিটা প্ৰধান খেলৰ নিজস্ব উপাস্য দেৱতা আছে। দিবঙীয়াসকলে কুণ্ডি-মামা বা গিৰা-গিৰাচিক, টেঙাপনীয়াসকলে ''পিচা-দেমা'' বা বলিয়া বাবাক আৰু বৰগঞাসকলে ''পিচাচি-দেমা'' বা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]] (কেঁচাইখাতী গোসাঁনী)ক উপাসনা কৰে।<ref name="AcharyyaMahanta2019"/>{{rp|517}}<ref name="ZamanBhagawati2016"/> নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু বলিস্থানক দেউৰীসকলৰ ধৰ্মীয় স্মৃতিৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RajkumariNath2026"/> দেউৰীসকলৰ প্ৰধান ধৰ্মীয় উৎসৱ হৈছে ব'হাগ বিচু ([[ইবাঁকু বিচু]]), মাঘ বিচু আৰু অম্বুবাচী পূজা বা ''সাতঅ-চুৱাদাবেবা''। ইয়াৰ উপৰি ''পিটা-হাবা বিচু'' আৰু ''মেটুৱা লেবা'' পালন কৰা হয়। এই উৎসৱসমূহত নিজ নিজ খেলৰ দেওশালত (দে-গৰ) পূজা আগবঢ়োৱা হয়। ব'হাগ বিচুৰ বাহিৰে আন দুটা প্ৰধান উৎসৱত দেওধনী (মিদি-কাবা) আৰু দেওধনী নৃত্য (মিদি-জামা) অনুষ্ঠিত নহয়। দেওশালত ন-ধানৰ পূজাও কৰা হয়, যিটো প্ৰতি বছৰে শাওন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথম বুধবাৰে অনুষ্ঠিত হয়। পৰম্পৰাগত পূজা-পদ্ধতিত বলি-বিধানৰো প্ৰচলন আছে। ===পুৰোহিত শ্ৰেণী=== দেউৰীসকল ঐতিহাসিকভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় পদ আছিল—বৰদেউৰী (''Deori Dema''), সৰুদেউৰী (''Deori Surba''), বৰভঁৰালী আৰু সৰুভঁৰালী। ভঁৰালীসকলে মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য আদায় আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰিছিল। আনহাতে বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়ে বলিদান সম্পাদন, মন্দিৰত প্ৰৱেশ আৰু ধৰ্মীয় স্তোত্ৰ পাঠৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} দেউৰীসকলৰ বিভিন্ন খেলৰ আদি উপাসনাস্থলো শদিয়া অঞ্চলত আছিল। দিবঙীয়াসকলৰ গিৰা-গিৰাচিৰ উপাসনাস্থল [[কুণ্ডিল নদী]]ৰ পাৰত, টেঙাপনীয়াসকলৰ পিচা-দেমাৰ উপাসনাস্থল টেঙাপানী নদীৰ পাৰত আৰু বৰগঞাসকলৰ পিচাচি বা কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাস্থল তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত আছিল। এই পৰম্পৰাত পিচাচিক গিৰা-গিৰাচিৰ কন্যা আৰু পিচা-দেমাৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="Shin2023"/>{{rp|70}} ==বহাগ বিচু উৎসৱ== {{Main|ইবাঁকু বিচু}} [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] ৰঙালী বিহুকে দেউৰী সকলে বহগ বিচু বা ইবাঁকু বিচু বুলি কয়। ৰঙালী বিহুৰ উৎসৱ হ'লেও তেওঁলোকৰ বাবে ই কেৱল ৰং ৰহইচৰ উৎসৱ নহয়, ই অতি প্ৰাচীন কালৰে পৱা চলি অহা সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ। দেউৰী জন-জীৱনৰ এই বসন্ত উৎসৱটি সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পূজা-উৎসৱ। বিহুৰ পূজা-উৎসৱত সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক চিন্তন গভীৰভাৱে নিহত হৈ আছে। দেউৰীসকলে বিচু উৎসৱ উদযাপন উপলক্ষে দুটা পূজা পাতিব লাগে। ইয়াৰে এটা পৰিয়াল ভিত্তিক আৰু আনটো সামূহিক। প্ৰথমটো সুৱচনী পূজা বা ঘৰদেও পূজা আৰু দ্বিতীয়টো দেওশাল বা "দেগৰ" বা দেৱালয়ৰ পূজা। ===সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা=== দেউৰীসকলৰ বিশ্বাস যে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ গৃহস্থই সুৱচনী বা ঘৰদেও পূজা নপতাকৈ দেৱালয়ত বিহু পূজা পাতিলে বিহুত দেওধনি আবিৰ্ভাৱ নহয়। সুৱচনী পূজা যিহেতু ঘৰদেও পূজা,গতিকে ঘৰৰ ভিতৰতে এক আচুতীয়া ঠাইত বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধ বাৰত পুৱা ভাগত এই পূজা পতা হয়। ===দেৱালয় বা দেওশাল পূজা=== দেউৰীসকলৰ উৎসৱটোক বৰ বলি নামেৰেও জনা যায়<ref>{{Cite web |title=demotix.com |url=http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |access-date=2012-06-27 |archivedate=2012-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204044701/http://www.demotix.com/news/668379/deori-tribe-celebrates-bor-boli-festival-india#.T-tlwJGFBMw |deadurl=yes }}</ref>। বহাগৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে প্ৰতিটো খেল বা ফৈদৰ দেৱালয়ত সমূহিয়াকৈ উৎসৱ মুখৰভাৱে এই বিহু পূজা পতা হয়। ইয়াক বৰ্ত্তমান বহাগ বিহুৰ পূজা উৎসৱ বোলে। কিন্তু আদিতে ইয়াৰ নাম'বাসন্তী পূজা উৎসৱ'হে আছিল। দেউৰী সমাজৰ যি বিহুৱেই নহওক, বিহুৰ এই বিশেষ তাৎপাৰ্য হৈছে বিহু আৰম্ভ কৰাৰ দিন-বাৰ চোৱা। বিহু উদযাপিত মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰত যদি ৰাইজৰ বিহু-দিন নপৰি অন্য দিনত পৰে তেন্তে সেই দিনা দেউৰী সকলে বিহুৰ শুভাৰম্ভ নকৰি সেই প্ৰথমটো বুধবাৰলৈ অপেক্ষা কৰে। বুধবাৰৰ বাহিৰে অন্য বাৰত দেৱালয়ৰ বিহু-পূজা পতা নিষেধ। দেৱালয়ৰ এই বিহু পূজা উৎসৱ সম্পূৰ্ণ সাত দিন থাকে। কিন্তু দেৱালয়ত বিহু পূজা দুদিনহে হয় প্ৰথমটো বুধবাৰ আৰু তাৰ পাছৰটো বুধবাৰে। দেউৰীসকলৰ বহাগ বিহু উৎসৱৰ লগত নিবিড়ভাবে জড়িত হৈ প্ৰাচীন কালৰ পৰা সমাজত চলি অহা কেইটামান ৰীতি হ'ল- # নতুন পৰীয়া নিযুক্তি, পুৰণিৰ অৱসৰ # [[ৰাতি বিহু|নিশা বিহু]], # [[গৰু বিহু|গৰু গা ধুউৱা]] # ন কৈ চুৰীয়া পিন্ধোৱা আৰু পাট গাভৰুৰ গাত কাপোৰ দিয়া বা পাউগা মৰোউৱা নিয়ম # [[কণী যুঁজ|কণী যুঁজোৱা প্ৰথা]], # ডেকা বিহু # গাভৰু বিহু # আবৰব হাঁচটি আৰু হুঁৰাই ৰঙালী নাম # [[হুঁচৰি]] গোৱা নিয়ম # গোসাঁনী পাটৰত তোলা # বিহু আৰু হুঁচৰি উৰুৱা উৎসৱ # পাচ বিহু বা ৰাজবন # পীৰি বা নৌকা উটুৱা সবাহ। ==মাঘ বিহু উৎসৱ== {{details|মাঘ বিহু}} প্ৰাচীন কালৰে পৰা কুণ্ডিল ৰাজ্যত চলি অহা চিৰাচৰিত প্ৰথা বা ৰীতি অনুসৰি দেউৰীসকলে মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰে তেওঁলোকৰ দেৱালয় বা গোসাঁনীশালত বছৰি একোটা ডাঙৰ পূজা উৎসৱ পতাৰ নিয়ম আছে। সেইহে দেউৰীসকলৰ মাঘ বিহু উৎসৱ মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ প্ৰথমটো বুধবাৰেহে আৰম্ভ হয়। দেৱালয়ত পূজাৰম্ভৰ পৰা এসপ্তাহ ধৰি বিহু-উৎসৱ চলে,কিন্তু পূজা কেৱল প্ৰথম আৰু শেষৰ দিনাহে হয়। বিহু উৎসৱটো সম্প্ৰদায় ভিত্তিক হ'লেও পূজাটো কিন্তু সাৰ্বজানীন। দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰবাদ আছে যে বিহু উৎসৱৰ আদি স্ৰষ্টা স্বয়ং গিৰি-গিৰাচি(বুঢ়া-বুঢ়ী)। সেয়েহে আদি স্ৰষ্টা গিৰা-গিৰাচিৰ শুভাগমনৰ আদৰ-সম্ভাষণ জনাবলৈকে দেৱালয়ত এই পূজা আৰু সমাজত বিহু-উৎসৱ পালন কৰা ৰীতি-নীতি চলি আহিছে। দেৱ-দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিব পাৰিলেই সকলো সমস্যাৰ সমাধান হয় বুলি বিশ্বাস কৰে। ==বিবাহ পদ্ধতি== {{More|বিবাহ}} [[বিবাহ]] হ'ল এক পবিত্ৰ বন্ধন। টেঙাপনীয়া,বৰগঞা আৰু দিবঙীয়া দেউৰীসকলৰ এই তিনি ভিন্ন খেল বা ফৈদৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া বাৰু হয়। কিন্তু সামাজিক অনুমতি নিষিদ্ধ গোত্ৰ, বংশ বা পৰিয়ালৰ ডেকা-গাভৰুৰ মাজত বিয়া হোৱাতো বাদেই, আনকি অবাধ মিলা-মিচা কৰাও গুৰুতৰ সামাজিক অপৰাধ। ছোৱালী খোজা-বঢ়া, ভোজা দিয়া: বংশ, গোত্ৰ আৰু সম্বন্ধ বিচাৰ কৰি উভয়পক্ষ সকলোৰে সন্মতি থাকিলে প্ৰথমতে দৰা-পক্ষৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু দুই এজন দায়িত্বশীল মানুহে গুৱা-পাণৰ টোপোলা, এসাঁজ বোৱা কাপোৰ-কানি,মাছ-পুঠিসহ এটা মদৰ টেকেলি, উপঢৌকন আৰু মাননি লৈ কনাই-ঘৰলৈ মাক-বাপেকৰ ওচৰত ছোৱালী খোজেগৈ। কইনাৰ পিতৃ-মাতৃকে ধৰি পৰিয়ালৰ সদস্যসকল সন্মত হ'লে ল'ৰাৰ পক্ষই অনা মাননি আৰু উপঢৌকন গ্ৰহণ কৰে আৰু দুয়োঘৰৰ দ্ৰব্যবস্তুৰে জা-জলপান গ্ৰহণ কৰি এই সম্বন্ধ যুগমীয়া হওক বুলি টেকেলিৰ মদ বাকি আশীৰ্বাদ কৰে। ইয়াকে দেউৰী সকলে 'ছোৱালী খোজা' বুলি কয়। তেতিয়াৰে পৰা আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহ কাৰ্য্য হৈ নুঠালৈকে প্ৰতি মাঘ আৰু বহাগ মাহত এই কাৰ্য্যৰ পুনৰাবৃত্তি কৰি থাকে। এই নিয়মটোক তেওঁলোকে 'ভোজা দিয়া' বুলি কয়। দেউৰী সমাজত প্ৰচলিত তিনি প্ৰকাৰৰ বিয়া আৰু উৎসৱৰ আয়োজন কৰা হয়। সেইসমূহ হৈছে # বৰবিয়া # মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া # পলুৱাই অনা বিয়া ===বৰবিয়া=== বিয়া পদ্ধতিৰ ভিতৰত'বৰবিয়া'ৰ নামো যেনে 'বৰ', তাৰ জা-যোগাৰ, আয়োজন, ভাৰ-ভেটি আৰু নীত-নিয়মবোৰ তেনে আড়ম্বৰপূৰ্ণ। বিয়াৰ দিনটোলে এমাহ মান থাকোঁতেই দৰা-কইনা দুয়োখন ঘৰতে বিয়াৰ জা-যোগাৰত উখল-মাখল লাগে। ঘৰৰ গৃহস্থই গুৱা-পাণ লৈ গাঁৱৰ প্ৰতি ঘৰ মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ ডেকা-গাভৰুহঁতক খৰি-কাঠ,ধান-চাউল,জা-জলপান উলিওৱা,মদ বা চু'জে তৈয়াৰ কৰা,বিল,নদীত মাছ ধৰা, হাবিৰ কৌ-পাত কটা আদি কামত হাত উজান দিবলৈ মাননি ধৰে। সকলো কামৰ আৰম্ভণিতে আকৌ দুজনমান বুঢ়া-মেঠাই লগ লাগি মদ ঢালি অপায়-অমঙ্গল নহ'বৰ বাবে ইষ্ট দেৱতাক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিয়অৱ বাবে পাঠৰীয়া,কাকতি,পুৰোহিত বা কানণ্ডাৰী,মেধি আৰু দৰা বা কইনাৰ বিয়া বাবে পাতিলোৱা বাপেক-মাক,সখা-সখী,নামতী,নাচনী,আয়তী,ঢুলীয়া,ৰান্ধনি,চকু ৰখা,পাঁচনি আদি বিয়াখনৰ বিষয়-ববীয়া সকলোকে বিষয় আৰু নীতি অনুসৰি গুৱা-পাণ মাননি আগবঢ়াই আগতীয়াকৈ দায়িত্ববোৰ অৰ্পণ কৰা হয়। বিয়অলৈ সাত দিন থকাৰে পৰা গাঁৱৰ লগৰীহঁতে 'কইনা'ৰাখিবলৈ আহে। সেই দিনাৰ পৰা কইনাই পাতি লোৱা সখী আৰু লগৰীয়াৰে সৈতে মিতিৰ-আত্মীয়ৰ ঘৰে ঘৰে 'কইনা ভাত,খায়। দেউৰী সকলৰ মাজত 'চোৱা দিয়া বৰা ভাত' আৰু মগু আৰু মাটিমাহৰ আঞ্জাই হ'ল কইনা-ভাতৰ প্ৰিয় জুতি। বিয়াৰ দিনা শুভক্ষণ চাই ভকত আৰু ৰাইজৰ আৰ্শীবাদ লৈ দৰা কইনা ঘৰলৈ বুলি বৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ডেকাহঁতৰ হিলৈ আৰু আয়তী-নামতী, ঢুলীয়াহঁতৰ বিয়া নাম, উৰুলি আৰু ঢোলৰ মাতে ওৰে বাট ৰজন-জনাই সনয়ত বৰযাত্ৰী সকলৰে সৈতে দৰা গৈ কইনা ঘৰৰ কলগছ,আম ডালিছে বনোৱা তোৰণৰ কাষ পাইহি। কইনাৰ মাকে ধূপ-চাকি,চন্দনেৰে দৰাক আদৰি নিবলৈ আহে। যথা সময়ত দৰা-কইনা উভয়কে সখীয়েকৰ সৈতে পুৰোহিতৰ আৰু ৰাইজৰ মাজলৈ অনা হয়। কন্যাদাতাই নিজেও গলত বস্ত্ৰ লৈ কৰ-যোৰ কৰি এই পবিত্ৰ বিবাহ উৎসৱটোৰ কথা ভকত,পুৰোহিত আৰু ৰাইজক উদ্দেশ্য কৰি আনুষ্ঠানিকভাৱে কয়। কন্যাদাতাৰ এই কথাখিনি তিবাৰকৈ পুনৰাবৃত্তিৰে পুৰোহিতৰ দ্বাৰা হৰিধ্বনি কৰি প্ৰথমে ইষ্ট দেৱ-দেৱীৰ প্ৰতি আৰু পাছত ভকত আৰু ৰাইজক অৱগত কৰে। তাৰ পাছত কন্যাদাতাই নৱ-দম্পতীৰ বস্ত্ৰৰ আঁচলত 'লগ্ন গাঁঠি' দিয়ে। আৰু লগে লগে ডেকাই তিনি জাঁই হিলৈ ফুটায় আৰু আয়তীসকলে চাউল, ফুল আদি ছটিয়ায়। ===মাজু বিয়া আৰু সৰু বিয়া=== বৰ বিয়াৰ কাম সাত দিন জুৰি চলাৰ দৰে মাজু বিয়া কাম তিনিদিনীয়া আৰু সৰু বিয়াখন এদিনীয়াকৈ অনুষ্ঠিত হয়। এনে বিয়াৰ আদৱ কায়দা তথা আয়োজন ভাৰ-ভেটি আদিও সৰু। ===পলুৱাই অনা বিয়া=== দেউৰী সমাজে স্বীকাৰ কৰা আনবিধ সঘনে প্ৰচলন হৈ থকা বিয়াই হ'ল 'পলুৱাই অনা বিয়া'। অৱশ্যে পাকে প্ৰকাৰে ল'ৰাই নিজৰ ঘৰখনক এই কথাটো আগতীয়াকৈ জনাইও থয়-যাতে সময়ত সকলো সাজু হৈ থাকিব পাৰে। ল'ৰাই ছোৱালী আনি ঘৰ সোমোৱাৰ লগে লগে ঘৰৰ চোতালত কোনোবাজনে হিলৈ ফুটাই। হিলৈৰ মাত শুনিলেই চুবুৰীয়াই গম পায় ছোৱালী পলুৱাই আনিছে বুলি আৰু লগে লগে ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহখিনি খদম দমকৈ ওলাই আহে ন-বোৱাৰী আদৰিবলৈ। ৰীতি-মতে ন-ছোৱালীক আদৰি,গা-পা ধুৱাই কইনা, পাটীত বহুৱাই থয়। পিতৃ-মাতৃয়েও সেইদিনাই থাউকতে পোৱা বুঢ়া-মেথা দুগৰাকীমানক বিয়াখনৰ ভকত ৰূপে তামোল-পাণ দি মাতি আনি পো-বোৱাৰীক তেখেতসকলৰ ওচৰত আঁঠু ল'বলৈ দিয়ে। ভকত সকলেও ইষ্ট দেৱতাক কামনা কৰি মদ বাকী ন-দাম্পতীক আৰ্শীবাদ দিয়ে। এনেদৰে এই বিয়াখনকো সমাজৰ দ্বাৰা গ্ৰহণ কৰি লোৱা হয়।<ref>গ্ৰন্থ দেউৰী সংস্কৃতি, লেখক ডম্বৰুধৰ দেউৰী, পৃষ্ঠা নং ১০</ref><ref>গ্ৰন্থ দেউৰী লোক-সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা,লেখক নন্দেশ্বৰ দেউৰী,কৰবী দেউৰী,পৃষ্ঠা নং:১৩,১৫,১৬,১৯,৩৩,৮০,৯০</ref> ==আ অলংকাৰ== *ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰ বিয়া-সবাহত বা আনন্দ উৎসৱত দেউৰী পুৰুষ-মহিলা উভয়ে কণ্ঠত কণ্ঠাহাৰ পিন্ধিছিল। এই কণ্ঠাহাৰে ডিঙিৰ পৰা বুকুলৈকে ওলমি তিৰোতাৰ সৌন্দৰ্য দুগুণে বঢ়াই তুলিছিল। দেউৰী মহিলাসকলৰ ডিঙিত পিন্ধা অলংকাৰৰ ভিতৰত মণি জাতীয় সৰু-ডাঙৰ অলংকাৰেই প্ৰধান আছিল। নানা ৰঙৰ মণিবোৰ তেওঁলোকৰ পছন্দ মতে টান সূতাৰে গাঁঠি লৈছিল। বুকুলৈকে ওলোমাই পিন্ধা মণিধাৰ ছেংমৰা মণি বুলি জনা গৈছিল। এনে মণিধাৰত সোণ-ৰূপৰ মাদুলি অথবা জোনবিৰিও সংযোগ কৰিছিল। *কাণত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে আগতে সোণ-ৰূপৰ জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুত বাখৰ লগাই কাণত পিন্ধিবলৈ ভাল পাইছিল। জাংফাই আৰু থুৰিয়া কেৰুৰ উপৰিও উন্তিৰ ব্যৱহাৰো মহিলাসকলে কৰিছিল। এই উন্তিবোৰ চেপেটা আৰু গোটা ৰূপত সোণ, ৰূপ, তাম বা পিতলেৰে গঢ়াই লৈছিল। সাধাৰণতে ঘৰুৱা কামত আৰু কৃষিকাৰ্যত ব্যস্ত থকা দেউৰী মহিলাসকলে কাণত খাগৰি বনৰ পাব কাটি, ৰং সানি পিন্ধিছিল। মহিলাসকলৰ দৰে পুৰুষসকলেও কাণত জাংফাইজাতীয় অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল। বিয়া-সবাহ, বিহু আদি উৎসৱবোৰত সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰবোৰ পিন্ধিছিল। *হাতত পিন্ধা অলংকাৰ দেউৰী মহিলাসকলে হাতৰ আঙুলিত নানা তৰহৰ সোণ, ৰূপ, তাম আৰু পিতলৰ আঙুঠি পিন্ধিছিল। পুৰুষসকলেও বাখৰ খটোৱা আঙুঠি পিন্ধিছিল। তেনেদৰে খাৰু মহিলাসকলে পৈতিক সম্পত্তি হিচাপে পাইছিল। এযোৰ শকত গোটা খাৰু আৰু এযোৰ চেপেটা পতিয়া খাৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰত্যকজনী জীয়েকৰ নামত গঢ়াই দিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ আগতে দেউৰী সমাজত নাছিল। আজিকালিৰ মহিলাই চিৰি খাৰুৰ ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বিহু, বিয়া, সবাহ আদি উৎসৱত খাম খাৰু, হাচঁমৰা আদি পিন্ধিবলৈ শিকাটো আহোমসকলে অসমত ৰাজত্ব কৰাৰ দিনৰ পৰাই প্ৰচলন হৈছিল। আহোম ৰাজত্বৰ দিনতেই গামখাৰু আৰু হাচঁমৰাৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৰে দেউৰী মহিল‍াই কৰিবলৈ লয়। গামখাৰু আৰু সাচঁমৰাবোৰত সোণ বা ৰূপৰ পানী ঢালি বাখৰ খটোৱা হৈছিল আৰু জুনুকাৰ দৰে শব্দ কৰিবলৈ এইবোৰৰ ভিতৰত সিহৰ বা টিনৰ গুটি ভৰাই লোৱা হৈছিল। দেউৰীসকলৰ মাজত পূৰ্বতে নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পৰিধান কৰা নাছিল, বৰ্তমান কোনো কোনো দেউৰী মহিলাই আনক অনুকৰণ কৰি নাকত আৰু ভৰিত অলংকাৰ পিন্ধা দেখা গৈছে, এইটো আনৰ পৰা বুটলি অনা কৃষ্টিৰ ভিতৰত পৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category|Deori people|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহুৰ দৃশ্য}} * [http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ পাৰম্পৰিক সাঁজপোছাক] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170419063941/http://www.vedanti.com/News/traditional_costumes_of_differen.htm |date=2017-04-19 }} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ অনুসূচিত জনজাতি]] 75kw7vq0jukxygmzafaxm6xz7obubhj 0 26434 646481 613631 2026-10-22T07:28:41Z EmausBot 1983 [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 646481 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ]] qc9oflwuzy9vyng8zqta4jb61fxa2ai 0 29701 646482 613634 2026-10-22T07:28:51Z EmausBot 1983 [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 646482 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ]] qc9oflwuzy9vyng8zqta4jb61fxa2ai 0 29702 646480 613630 2026-10-22T07:28:31Z EmausBot 1983 [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 646480 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ]] qc9oflwuzy9vyng8zqta4jb61fxa2ai 0 32341 646493 646308 2026-10-22T09:41:48Z Ananya Taye 28065 646493 wikitext text/x-wiki {{Short description|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ইটা দুৰ্গ | native_name = | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | image = Itafort South gate.png | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | type = দুৰ্গ | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff. }}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> | height = | used = | demolished = | open_to_public = | ownership = | garrison = | current_commander = | commanders = | occupants = | battles = | events = }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[ইটানগৰ]] চহৰত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থান। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ"। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]] চহৰৰ নামো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত ইটা দুৰ্গটো<ref name="Raikar"/> সেই সময়ত অঞ্চলটোত শাসন কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> দুৰ্গটোৰ মুঠ ইটাৰ গাঁথনিৰ পৰিমাণ ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |website=Incredible India |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026 |quote=A floor filled with archaeological finds also takes your breath away with age-old pottery shards and stone tools that show the reform of tools and pottery over time. There are findings from Ita Fort as well, and from Noksparbat and Malinithan in the West Siang district, which include tools, pots, religious objects, clothes and much more. Thereby making it one of the best and the oldest museums in the north-east.}}</ref><ref>{{cite book |title=History, Religion and Culture of North East India |author=T. Raatan |publisher=Gyan Books |year=2006 |isbn=8182051789 |page=29 |url=https://books.google.co.in/books?id=L8x0ZLkFdFkC&pg=PA29}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোত ব্যৱহৃত ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বৃহত্তম বিস্তৃতিৰ সময়ত [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ ভূখণ্ডই বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডসমূহ সামৰি লৈছিল। পশ্চিম দিশত এই ভূখণ্ড [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ নদী]]ৰ পাৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শাসনলিপিসমূহৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশৰ অধীনত [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এক "বিস্তৃত দেশ" আছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> ইটা দুৰ্গক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্নসমূহ শদিয়াৰ ওচৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাবেৰৰ শিলত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>K. L. Barua, ''An Early History of Kamrupa'', 1933, p. 271.</ref> বুৰৈৰ যথেষ্ট পূব দিশত ইটা দুৰ্গ অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এনে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ এটা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, in the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব দিশৰ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]]–[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাৰ সমভূমি,<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor-last1=Bhattacharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |pages=24–49 |isbn=978-81-89233-86-0 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]<ref name="gogoi-main">{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |pages=20–21 |quote=Thus, the Chutiya territory extended over almost the entire region of the present districts of Lakhimpur, Dhemaji, Tinsukia, and parts of Dibrugarh.}}</ref> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]],<ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Neog|1977|p=820}}</ref> লগতে ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল<ref name="Guha1983">{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |quote=Suhungmung followed an expansionist policy and annexed Panbari of Habung in 1512, which was until then a Chutiya dependency.}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অঞ্চলটোত চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানৰ শাসনলিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=818–820}}</ref>{{efn|১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহৰ এখন ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰী নামৰ স্থানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। ধৱলী নদীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>"He (Satyanarayana) donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district." {{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 |quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref> সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই ধৱলীক উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত ঢল নদীৰ সৈতে আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰীক নৰোৱা সত্ৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূব-দক্ষিণে জলভাৰীৰ ওচৰৰ বাঘমাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানত [[সোৱণশিৰি নদী]]ক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |author=Government of Assam |year=1976 |publisher=Government of Assam |location=Shillong |page=2 |language=English |quote=There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur.}}</ref> ১৯৭৬ চনৰ ''Lakhimpur District Gazetteer'' অনুসৰি, শক ১৩২৩ বা ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এই ভূমিদান সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম পাৰত অৱস্থিত বাখনা গাঁৱত প্ৰদান কৰা হৈছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী আছিল শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা সাধয়াপুৰী। এক ধাৰণা অনুসৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যত এখন নগৰ স্থাপন কৰি নিজৰ নামৰ সৈতে মিলাই তাৰ নামকৰণ কৰিছিল। আনহাতে, উত্তৰ লখিমপুৰৰ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতে, ১৮৩৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লখিমপুৰ জিলা গঠন কৰোঁতে প্ৰথম সদৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত লখিমপুৰ নগৰৰ পৰাই জিলাখনৰ নাম উদ্ভৱ হৈছিল। ১৮৩৯ চনত মহেশ্বৰ শৰ্মা বাপু বৰুৱাক প্ৰদান কৰা এখন চনদত থকা জিলাৰ মূল মোহৰ আৰু তাৰ তলত প্ৰধান সহকাৰী আয়ুক্তই ইংৰাজীত লিখা টোকাৰ ভিত্তিত তেওঁ এই মত আগবঢ়াইছিল। চনদখন উত্তৰ লখিমপুৰৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল।}} [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত গঢ় লৈ উঠা চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰায়ে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আৰু সেই সময়ত অঞ্চলটো শাসন কৰা চুতীয়া ৰজাসকলে দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in |access-date=3 June 2026}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰত শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি দেখা যায়। এই নিৰ্মাণ-পদ্ধতি শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ প্ৰাচীৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য।]] স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত পৰম্পৰাগতভাৱে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। দুৰ্গটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰি গঢ়া হৈছে।<ref>"Eastern gate, the highest point of the fort, is heavily damaged one. Built on stone masonry, this gate overlooks Doimukh in the Dikrong valley." {{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–470}}</ref> [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলসমূহৰ দৰে<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–471}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহো চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থ অবিহনে মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল। কিছুমান স্থানত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> ইমান বৃহৎ পৰিসৰত ইটাৰ ব্যৱহাৰে ইটা দুৰ্গক চুতীয়া যুগৰ বৃহত্তৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ সৈতেও সংযুক্ত কৰে। শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় স্থাপত্যসমূহত ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ অৱশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰিকল্পনাও<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=xii}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=460–461}}</ref> আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=437}}</ref> সৈতে তুলনাযোগ্য। এই স্থানসমূহৰ প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলাই অহা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা ইটাৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰাচীৰৰ মাজেৰে সৰল পোন প্ৰৱেশপথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ গঠন কৰা হোৱা যেন দেখা যায়। [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইবাটাও মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো অতিৰিক্ত সাদৃশ্য দেখা যায়। ইটা দুৰ্গত পোৱা শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা ভগ্নাংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্যত দেখা সিংহৰ চিত্ৰ [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ চুতীয়া যুগৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। এই সাদৃশ্যই প্ৰত্নস্থলসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা অংশ। ৰয়িঙৰ ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত এফালে দুটা সিংহ আৰু আনফালে দুটা হাতীৰ চিত্ৰ দেখা যায়।]] ইটা দুৰ্গৰ ভৌগোলিক অৱস্থানটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পূৰ্বৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা শিলমিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ আছিল। শদিয়াৰ এই অৱশেষসমূহক ভীষ্মক আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল।<ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ আৰু তাৰ পশ্চিমৰ বুৰৈ দুৰ্গৰ দৰে প্ৰত্নস্থলৰ মাজত স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা স্বীকাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰজুৰি বিস্তৃত এক বৃহত্তৰ চুতীয়া সাংস্কৃতিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ পায়।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গ বুৰৈৰ পূব দিশত আৰু একে পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই বৃহত্তৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। [[File:Ita Fort Lion Base relief.png|thumb|ইটা দুৰ্গৰ সিংহৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্য। ৰুক্মিণীনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ভীষ্মকনগৰৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ প্ৰতীকক চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।]] সামগ্ৰিকভাৱে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণ আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইটা দুৰ্গ শদিয়া, ৰুক্মিণীনগৰ, ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু আন সংশ্লিষ্ট চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যসমূহৰ সৈতে একে স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়। ===ঐতিহাসিক দাবী আৰু ব্যাখ্যা=== ১৯৪১ চনত পূৰ্বৰ বালিপাৰা সীমান্ত অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক বিষয়া ডি. এন. দাসে ''Journal of the Assam Research Society''ত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত দাবী কৰিছিল যে ইটা দুৰ্গ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত নামেৰে চিনাক্ত কৰা এজন কিংবদন্তিমূলক শাসকৰ মায়াপুৰ নামৰ ৰাজধানী হ'ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Neog|2008|p=57}}</ref> অৱশ্যে পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী সন্দেহৰ চকুৰে চাইছে। এন. এন. অচিকে ৰায়কাৰৰ ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত ব্যৱহৃত বিভিন্ন পৰম্পৰা পৰীক্ষা কৰি ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় কাহিনীসমূহ পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিৰ অন্যতম উৎস অসমীয়া বুৰঞ্জীমূলক গ্ৰন্থ ''আদি চৰিত''ৰ ৰচনাকাল ১৫৮৬ শক বা ১৬৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>"It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD)" {{harvcol|Neog|1980|p=29}}</ref> অৱশ্যে এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰামাণিকতা সম্পৰ্কেও সন্দেহ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref>মহেশ্বৰ নেওগে উল্লেখ কৰিছে যে মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত ''আদি চৰিত'' গ্ৰন্থখনে অসমৰ বৈষ্ণৱ সমাজত যথেষ্ট অসন্তোষৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু অধিক বিচক্ষণ সত্ৰাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিকসকলে ইয়াক অস্বীকাৰ কৰিছে।</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva; Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis. |doi-access=free}}</ref> ''আদি চৰিত''ত ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী প্ৰতাপপুৰত আছিল বুলি কোৱা হৈছে আৰু সেই স্থানৰ নাম অনুসৰি তেওঁ প্ৰতাপপুৰীয়া উপাধি লাভ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিছুমান গৱেষকে প্ৰতাপপুৰক বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ এটা স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>[https://archive.org/details/JournalOfTheAsiaticSocietyOfBengalVolIv1835/page/n237/mode/1up?q=Jitari Journal of the Asiatic Society of Bengal, pp. 190–191: Pratappura, capital city of Ramachandra, was located near Biswanath, in the vicinity of Agnigarh.]</ref> বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ উমাতুমণি শিলালিপিত এজন শাসকক ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এই তথ্যক উক্ত চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>[http://dspace.nehu.ac.in/bitstream/1/9357/1/A%20new%20reading%20(N%20Gogoi).pdf উমাতুমণি শিলালিপিত ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' শব্দৰ উল্লেখ আছে, যাৰ ভিত্তিত প্ৰতাপপুৰ ওচৰৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।]</ref> আন এটা উৎসত অৱশ্যে কিংবদন্তিৰ প্ৰতাপপুৰক ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Neog, Maheswar, ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times'', pp. 51–52.</ref> ৰত্নপীঠক সাধাৰণতে [[কৰতোৱা নদী]] আৰু সংকোশ নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি ধৰা হয়, যি ঐতিহাসিক [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে মোটামুটিভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই চিনাক্তকৰণ অনুসৰি কিংবদন্তিৰ স্থান বিশ্বনাথৰ পৰা বহু পশ্চিমত অৱস্থিত হ'ব। ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত কিংবদন্তিসমূহতো ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কাহিনী বৃহত্তৰ কামৰূপ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা, ফেংগুৱাক কমতাপুৰৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে নীলাচল, বৈদ্যগড় আৰু প্ৰতাপপুৰৰ দৰে স্থানসমূহক এই পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji: Or an Account of Ancient Kamarupa and a History of the Mogul Conflicts with Assam and Cooch Behar, up to A.D. 1682 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465 |access-date=22 June 2026}}</ref> ৰামচন্দ্ৰৰ পুত্ৰ অৰিমত্তৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন পৰম্পৰাসমূহত—যাক শশাংক বুলিও চিনাক্ত কৰা হৈছে—তেওঁৰ ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰ ৰাজধানী বেতনাৰ(কামৰূপ জিলা) বৈদ্যগড়ত আছিল আৰু তেওঁ [[কমতা ৰাজ্য]] জয় কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="Gait">{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=18 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465/page/n38/mode/1up?q=Arimatta |quote=It is not certain where Arimatta ruled but most accounts place his kingdom in Lower Assam. His capital is said to have been at the Baidargarh, near Betna in Kamrup, where a high embankment forming a square, each side of which is about four miles long, is still in existence. He was attacked by a king named Phengua, of the house of Kamatapur, who advanced with an army of Meches and Koches, armed with bows and arrows, and threw up an embankment ten miles west of the Baidargarh; this embankment is in the Dhumdhuma Mauza and is still known as Phenguagarh.}}</ref> ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে গৱেষকসকলে ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক বিশ্বাসযোগ্যতা সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, গ্ৰন্থখনৰ বৰ্ণনাসমূহ মূলতঃ কিংবদন্তি আৰু জনপ্ৰচলিত কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ডিম্বেশ্বৰ নেওগে অৰিমত্তক সৰ্বাধিক এজন কিংবদন্তিমূলক চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74 |quote=Like the authorship, the historicity of Adi Charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> নেওগে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিসমূহ ইমান পৰস্পৰবিৰোধী যে সেইবোৰৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ চেষ্টা নিষ্ফল হ'ব। তেওঁ অৰিমত্তৰ বংশধৰ আৰু পৰিয়াল সম্পৰ্কীয় পৰস্পৰবিৰোধী পৰম্পৰাসমূহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |page=72 |quote=The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.}}</ref> এই মূল্যায়ন বৃহত্তৰ সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সেইবোৰত ৰামচন্দ্ৰ বা অৰিমত্তক বিভিন্নভাৱে প্ৰতাপপুৰ, ৰত্নপুৰ, কমতা, কামৰূপ বা দৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ইটানগৰত আছিল বুলি নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাই।<ref name="Gait"/> এই দুয়োজন শাসকৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্ব আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ অনিশ্চিত, কিয়নো কোনো সমসাময়িক উৎসত তেওঁলোকৰ নিৰ্ভৰযোগ্য উল্লেখ পোৱা নাযায়। বৰ্তি থকা কাহিনীসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ, পৰস্পৰবিৰোধী আৰু কিংবদন্তিমূলক। অচিকে সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় এই ভিন্ন বৰ্ণনাসমূহৰ মাজত সন্তোষজনক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰি আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয়।<ref name="Osik1996">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ==স্থাপত্য== ইটা দুৰ্গ বৰ্তমানৰ ইটানগৰৰ পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য-সমষ্টি। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কৃত্ৰিম ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ লগতে প্ৰাকৃতিক পাহাৰৰ শিৰা, থিয় গৰা আৰু ঢাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ফলত কৃত্ৰিম আৰু প্ৰাকৃতিক উভয় প্ৰকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা থকা এক সুৰক্ষিত পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তি থকা অৱশেষসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীৰ, তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, সিঁচৰতি স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰৰ পৰা দুৰ্গটো কেৱল এটা পৃথক সামৰিক চকী নহয়, বৰং এখন সুৰক্ষিত বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰ=== ইটা দুৰ্গ অনিয়মিত পৰিকল্পনাৰ এক বৃহৎ ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ-সমষ্টি। ইয়াৰ পৰিসৰৰ এটা অংশ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰে আৰু আন এটা অংশ পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক ভূ-প্ৰকৃতিয়ে গঠন কৰিছে। প্ৰাচীৰসমূহ ইটা আৰু মাটিৰ গাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাচীৰৰ দুয়োকাষে সমান্তৰাল ইটাৰ বেৰ তুলি মাজৰ খালী অংশ মাটি আৰু ভঙা ইটাৰে পূৰণ কৰিছিল। বৰ্তি থকা কিছুমান অংশত মূল ভেটিৰ স্তৰসমূহ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে। এই স্তৰসমূহৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.০৬–২.০৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা প্ৰায় ১.৪০ মিটাৰ। দুৰ্গটোৱে এক বৰ্গকিলোমিটাৰতকৈও অধিক অঞ্চল সামৰি লৈছে আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ ঢাল খাই গৈছে। পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ সীমা ইটাৰ প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছে, আনহাতে উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ থিয় প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া শিৰা আৰু গৰাসমূহে প্ৰতিৰক্ষাৰ কাম কৰিছে। পশ্চিমৰ প্ৰাচীৰ প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াত দুটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে পূবৰ প্ৰাচীৰত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ অনিয়মিত থিয় পাহাৰীয়া শিৰাসমূহৰ প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য এক কিলোমিটাৰতকৈ অধিক। প্ৰাচীৰৰ গড় প্ৰস্থ প্ৰায় ১১.৫ মিটাৰ আৰু ইয়াৰ মূল উচ্চতা প্ৰায় ৫ মিটাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=118}}</ref> সেইবাবে দুৰ্গটোক দীঘলীয়া অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পৰিকল্পনাৰ এক অৰণ্য বা পাহাৰীয়া দুৰ্গ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=118–120}}</ref> [[File:Itafort Brick rampart.png|thumb|অবলম্বনৰ বাবে সহায়ক গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰ।]] ===দুৰ্গৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ=== দুৰ্গটোৰ পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশত তিনিটা মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ অংশত অৱস্থিত আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত। ই শিলৰ গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্মিত আৰু তাৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো গহপুৰ আৰু ৰামঘাট অঞ্চলৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াক প্ৰধানকৈ ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সীমিত পৰিমাণৰ শিল আৰু শিলৰ ফলকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মুখ্য প্ৰৱেশপথ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু আন প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা অধিক শক্তিশালী আছিল। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰফালে দুয়োকাষে থকা দুটা কোঠা প্ৰহৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। প্ৰৱেশপথত দুৱাৰৰ প্ৰাচীৰৰ সমান্তৰালকৈ যোৱা এটা কৰিডৰো আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত সম্ভৱতঃ ওখ কাঠৰ দুৱাৰ লগোৱা আছিল, যদিও সেইবোৰ এতিয়া বৰ্তি থকা নাই।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Itafort West gate.png|thumb|ইটা আৰু শিলৰ খণ্ড তথা ফলকেৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৰে প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা পোৱা নাযায়। সেইবাবে এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো প্ৰয়োজন হ'লেহে খোলা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো চেঁকী নদীৰ ফালে মুখ কৰি আছে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল যেন দেখা যায়। পূব আৰু পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ এনেদৰে অৱস্থিত আছিল যাতে তাৰ পৰা তলৰ অসমৰ সমভূমি নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা গহপুৰ, ৰামঘাট আৰু পিছোকাৰ দিশত নজৰ ৰাখি সেইফালৰ পৰা হ'ব পৰা আক্ৰমণ চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰ পৰা প্ৰায় ৪৮০ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ সংলগ্ন প্ৰাচীৰ প্ৰায় ৩৪০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ১৫,১০৫ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ৩.৭ একৰ। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো বৰ্তমানৰ ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ মধ্যভাগত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৭৯.১৭ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,৬৪৩ বৰ্গমিটাৰ। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো ইটানগৰৰ ৰাজভৱনৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,২৮৩ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ০.৫৬৪ একৰ। [[File:Itafort East gate.png|thumb|শিল আৰু ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===নিৰ্মাণ সামগ্ৰী=== দুৰ্গটো প্ৰধানকৈ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত শিলসমূহ মূলতঃ বালিশিলৰ আৰু ইটাবোৰ বিভিন্ন আকাৰৰ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত অলংকৃত ইটাও পোৱা যায়। দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত থকা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত। ইয়াৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। তলৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু ওপৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ এই সংমিশ্ৰণক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশৰ আন মধ্যযুগীয় দুৰ্গসমূহৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। পশ্চিম আৰু পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহতো শিলৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰৱেশপথসমূহত প্ৰাণী আৰু ফুলৰ অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল আৰু চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। দুৰ্গ নিৰ্মাণত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Archival photo of Western gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ=== দুৰ্গটোৰ ভিতৰত এতিয়ালৈ কোনো অক্ষত অৱস্থাত থিয় হৈ থকা স্থাপত্য চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে ইটা দুৰ্গৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ভঙা ইটাৰ টুকুৰাসমূহে সুৰক্ষিত দুৰ্গ-পৰিসৰৰ ভিতৰত মধ্যযুগীয় বসতিৰ অৱশেষ থকাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। দুৰ্গটোত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভিতৰত মোটা আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত টুকুৰা আছে, যিবোৰক বাটি, পাত্ৰ আৰু নলীযুক্ত পাত্ৰৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। নলীযুক্ত এটা মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰাত অধিক পৰিমাণে কাওলিন পোৱা গৈছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যযুগীয় মৃৎশিল্পৰ এটা বৈশিষ্ট্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯০৫ চনৰ ''Darrang District Gazetteer''ত অঞ্চলটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অৰণ্যৰে আৱৰি থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যবেক্ষণসমূহতো অঞ্চলটোক অৰণ্যময় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=119–120}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Ita Fort 01.JPG|ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Ita Fort 02.JPG|দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ইটাৰ গাঁথনি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * গোমচি * নক্সাপৰ্বত * বুৰৈ দুৰ্গ * ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ * [[শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ইটানগৰ]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Pavitra Assam |edition=4th |year=2008}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |jstor=41691751 |url=https://www.jstor.org/stable/41691751}} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |publisher=The Author |place=Gauhati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=198 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commonscat}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] h0a32gxfrlmzb5fyjn6uz60uc867las 0 36369 646495 646402 2026-10-22T11:38:20Z KhiLanTzi 23530 নামকৰণ অংশৰ পৰা ইতিহাস সম্পৰ্কীয় সম্পাদনাসমূহ পৃথক কৰা হৈছে। 646495 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = অসমীয়া জাতি |native_name = অসমীয়া {{unicode|Assamese}} |population = ১৩,২৬৮,৪৮৪ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>{{cite web|url=http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |title=Archived copy |accessdate=2016-05-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213014/http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |archivedate=2016-06-09 |df= }}</ref> |region1 = {{flag|India}} |pop1 = ১৩,১৩৩,২৩৭ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907221310/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece |date=2016-09-07 }} Less than 50 per cent Assamese speakers in Assam, The Hindu, January 9, 2008.</ref> |ref1 = |region2 = {{flag|Bangladesh}} |pop2 = ২২,৪৫৬ (২০০১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref2 = |region3 = {{flag|Bhutan}} |pop3 = ৫৪,২৬৮ (২০১১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[File:Assamese Bengali letter A (red).png|15px]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (''<small>[[কামৰূপী উপভাষা|কামৰূপী]], [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[দেৱান উপভাষা|দেৱান]], [[নলবৰীয়া উপভাষা|নলবৰীয়া]] আদি উপভাষা</small>'') |religions = ''সংখ্যাগুৰু:'' [[File:Om.svg|17px]] [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] (প্ৰধানকৈ''[[File:Sankaradeva.jpg|17px]][[একশৰণ নাম ধৰ্ম]]) [[অসমৰ জনজাতীয় ধৰ্ম]]: • [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম]] •[[File:Flag of Donyi-Polo.svg|17px]] [[ডনি পল]] •[[File:Bathouism flag.svg|17px]] [[বাথৌ ধৰ্ম]] •তিৱা জনজাতীয় ধৰ্ম ''অন্যান্য:''[[File:Allah-green.svg|17px]] [[ইছলাম]] • [[File:Christianity Symbol.svg|17px]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] • [[File:Khanda.svg|17px]] [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]]<ref>{{cite web |last1=Mar 14 |first1=Yudhvir Rana / TNN / |title=Mission roots brings Assamese Sikhs to Punjab {{!}} India News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mission-roots-brings-Assamese-Sikhs-to-Punjab/articleshow/4262528.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |related = [[চীনা-তিব্বতীয়]] ([[বড়ো-কছাৰী]], [[টানি জাতি]], [[কাৰ্বি]]), [[টাই জাতি]], [[আৰ্য-ভাৰতীয়]], অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক |footnotes = }} '''অসমীয়া জাতি''' হৈছে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক সামাজিক-জাতিগত আৰু ভাষিক সম্প্ৰদায়।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |page=190}}</ref> এই পৰিচয় ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন ভাষিক আৰু জাতিগত জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক একীভূতকৰণৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ গঠনত অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক, চীনা-তিব্বতীয়, ভাৰত-আৰ্য আৰু টাই ভাষা-পৰিয়ালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীসমূহে ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে এই ঐতিহাসিক একীভূতকৰণক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> ''অসমীয়া জাতি'' আৰু ''অসমৰ বাসিন্দাসকল'' সম্পূৰ্ণ সমাৰ্থক ধাৰণা নহয়। ''অসমৰ বাসিন্দা'' বুলিলে ৰাজ্যখনত বসবাস কৰা সকলো ভাষিক আৰু জাতিগত সম্প্ৰদায়ৰ লোকক বুজোৱা হয়; আনহাতে ''অসমীয়া জাতি'' বুলিলে ঐতিহাসিকভাৱে বিকশিত হোৱা এক উমৈহতীয়া ভাষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক বুজোৱা হয়। এই পৰিচয়ৰ সৈতে প্ৰধানকৈ অসমীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক থাকিলেও ইয়াক কেৱল এটা বংশগত জনগোষ্ঠীৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। অৱশ্যে অসমৰ বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় সমাজত ''অসমীয়া'' পৰিচয়ৰ পৰিসৰ আৰু সংজ্ঞাক লৈ ঐতিহাসিক আৰু ৰাজনৈতিক মতভেদ আছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয়ৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ হৈছে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ ভাষাভিত্তিক লোকপিয়ল অনুসৰি, দেশখনত অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা আছিল ১,৫৩,১১,৩৫১ গৰাকী। ইয়াৰে ১,৫০,৯৭,২৫৭ গৰাকী অসমত বাস কৰিছিল, যি ৰাজ্যখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪৮.৩৮ শতাংশ।<ref>{{cite web |title=Abstract of Speakers' Strength of Languages and the Mother Tongues – 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf}}</ref> এই পৰিসংখ্যা অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা; ইয়াক অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ধাৰী সকলো লোকৰ সুনিৰ্দিষ্ট জনসংখ্যা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==নাম== ইংৰাজী ''Assamese'' শব্দটো ''Assam'' নামৰ পৰা গঠিত, য'ত ''-ese'' প্ৰত্যয়টোৱে কোনো অঞ্চলৰ ভাষা বা বাসিন্দাক বুজায়। ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসন আৰু ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত এই শব্দটো অসমীয়া ভাষা আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীক বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Grierson |editor-first=G. A. |title=Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family, Eastern Group |volume=V |year=1903 |page=393 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত অসম বা আছাম শব্দটো [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ বাসিন্দাসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পাছলৈ আহোম ৰাজ্যই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এক বৃহৎ অংশ জয় কৰাৰ পাছত এই শব্দটো প্ৰচলন বৃদ্ধি পায়। অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰত্যয় - ীয়া লগ লাগি পাছলৈ অসম ৰাজ্যৰ বাসিন্দা সকলক অসমীয়া বুলি জনা যায়। ইংৰাজীৰ ''Assamese'' শব্দটো ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সময়ত আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Grierson 1903:393</ref> ব্ৰিটিছ সকলৰ Assamese (এছেমিজৰ) বৰ্ণনা অনুযায়ী অসমীয়াসকলে বৰ্তমানৰ অসমীয়া ভাষা (উল্লেখ অনুসৰি বঙালী ভাষাৰ সৈতে মিল থকা এটা ভাষা) কৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজত ইণ্ড-চীনা জনগোষ্ঠীৰ মিশ্ৰণ আছে বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>"...speak a language very similar to Bengali, but have a large mixture of Indo-Chinese blood..." {{Cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |publisher=|location=London |date=1875 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/ |language=en |access-date=2026-07-04 |page=19}}</ref> ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত ''Assamese'' শব্দটো ভাষাভাষীৰ লগতে অঞ্চলটোৰ জনসমষ্টিক বুজাবলৈও ব্যৱহৃত হৈছিল। হেনৰি ৱাটাৰফিল্ডে ১৮৭৫ চনৰ এখন লোকপিয়ল-সম্পৰ্কীয় স্মাৰকত অসমীয়া ভাষাৰ সৈতে বঙালীৰ সাদৃশ্য আৰু স্থানীয় জনসমষ্টিৰ মিশ্ৰিত উৎসৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |location=London |year=1875 |page=19 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/}}</ref> ==সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়== অসমীয়া জাতিৰ সংজ্ঞা ঐতিহাসিকভাৱে পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে বিতৰ্কিত। অসম এখন বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় ৰাজ্য হোৱা বাবে সকলো বাসিন্দাকে একেটা জাতিগত বা ভাষিক পৰিচয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ১৯৮৫ চনৰ [[অসম চুক্তি]]ৰ ষষ্ঠ দফা ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত ''অসমীয়া লোক''ৰ সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰাটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ পৰিছে। এই দফাত অসমীয়া লোকসকলৰ সাংস্কৃতিক, সামাজিক আৰু ভাষিক পৰিচয় তথা ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে সাংবিধানিক, আইনগত আৰু প্ৰশাসনিক সুৰক্ষা প্ৰদানৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite news |title=Assamese People definition rocks Assembly |work=The Hindu |date=1 April 2015 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assamese-people-definition-rocks-assembly/article7055297.ece}}</ref> ২০০০ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত [[সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা]]ই ১৯৫১ চনৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী]]ত নাম থকা ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক অসমীয়া হিচাপে গণ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। অৱশ্যে এইটো সংগঠনটোৰ প্ৰস্তাৱিত সংজ্ঞা আছিল, সৰ্বজনস্বীকৃত বা চূড়ান্ত আইনগত সংজ্ঞা নহয়।<ref>{{cite news |last=Hussain |first=Wasbir |title=Of Natives and Aliens |work=The Hindu |date=24 April 2000 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/of-natives-and-aliens/article28013077.ece}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ক বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত হোৱা ঐতিহাসিক একীভূতকৰণ আৰু ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=355}}</ref> ==অসমীয়া জাতি গঠনৰ ইতিহাস== অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয় কোনো এখন নিৰ্দিষ্ট ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা বা একক সামৰিক সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা নাছিল। ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছিল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বিভিন্ন জনজাতীয় আৰু অজনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি চলা সামাজিক, ভাষিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় আদান-প্ৰদানৰ মাজেৰে। আঞ্চলিক ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠা, স্থায়ী কৃষিৰ সম্প্ৰসাৰণ, আন্তঃবিবাহ, হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ বিস্তাৰ আৰু উমৈহতীয়া কথিত ভাষাৰ বিকাশে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীক ক্ৰমে এক বৃহত্তৰ সমাজৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছিল। সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই এই প্ৰক্ৰিয়াক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'') হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে, য'ত জনজাতীয় আৰু অজনজাতীয় উভয় গোটেই অসমীয়া সমাজ গঠনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–356}}</ref> অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ বিকাশ ঔপনিৱেশিক যুগ আৰু আহোম ৰাজদৰবাৰত ভাষাটোৰ গ্ৰহণৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]]ই সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। আনহাতে, মধ্য অসমৰ কছাৰী শাসক মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[মাধৱ কন্দলী]]য়ে ''ৰামায়ণ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মতে, এই সাহিত্যই তেতিয়ালৈকে অসমীয়া ভাষা এক শক্তিশালী সাহিত্যিক মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=A History of Indian Literature: Modern Assamese Literature |year=1976 |pages=45–50}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে [[আহোম ৰাজ্য]],[[কমতা ৰাজ্য|কমতা]], [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহেও এই প্ৰক্ৰিয়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰে কিছুমান অঞ্চল আহোম শাসনৰ স্থায়ী অধীনলৈ অহা নাছিল যদিও তাত অসমীয়া বা সম্পৰ্কিত আঞ্চলিক ভাষাৰূপৰ প্ৰচলন আছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বহু জনগোষ্ঠীয়ে অসমীয়াক মাতৃভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–359}}</ref> হৰেকৃষ্ণ ডেকাৰ মতে, বৰ্তমানৰ অসমীয়া নামটো প্ৰচলিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ভাষা আৰু সাহিত্যই এক উমৈহতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |pages=189–202}}</ref> ===অসমীয়া ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ প্ৰাৰম্ভিক ভিত্তি=== অসমীয়া ভাষিক আৰু সাহিত্যিক পৰিচয়ৰ প্ৰাৰম্ভিক ভিত্তি মধ্যযুগৰ প্ৰথমাৰ্ধতে গঢ় লৈ উঠিছিল। চতুৰ্দশ শতিকালৈকে [[অসমীয়া ভাষা]] বিভিন্ন আঞ্চলিক ৰাজ্যৰ ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত সাহিত্য ৰচনাৰ এটা মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হৈছিল। [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]] আৰু আন কবিসকলে সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। আনহাতে মধ্য অসমৰ এজন [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] শাসক মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[মাধৱ কন্দলী]]য়ে ''ৰামায়ণ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মতে, চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰা সংৰক্ষিত এই সাহিত্যিক নিদৰ্শনসমূহে সেই সময়লৈকে অসমীয়া ভাষা সাহিত্যিক প্ৰকাশৰ এটা শক্তিশালী মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সেয়েহে আহোম ৰাজদৰবাৰত অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰাৰ বহু আগৰ পৰাই কমতা আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত এক আঞ্চলিক সাহিত্যিক সংস্কৃতি গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=A History of Indian Literature: Modern Assamese Literature |publisher=Harrassowitz |year=1976 |pages=45–50}}</ref> একেসময়তে পূব অসমতো সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় একীভূতকৰণৰ এটা সমান্তৰাল প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল। উজনি অসমত আহোমসকলৰ ৰাজনৈতিক প্ৰাধান্য প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পূৰ্বেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰসমূহৰ পৰা দূৰত অৱস্থিত হ'লেও আহোমসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বেই চুতীয়া ৰাজ্যত হিন্দুকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=357}}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে চুতীয়া সমাজত এটা স্তৰবিভক্ত হিন্দু সামাজিক ব্যৱস্থা গঢ় লৈ উঠিছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি, সেই সময়ত চুতীয়া ৰাজ্যত [[ব্ৰাহ্মণ]], কায়স্থ, [[কলিতা]] আৰু দৈৱজ্ঞ বা গণক আদি সামাজিক গোটৰ উপস্থিতি আছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnabi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |year=2002 |page=21}}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ [[একশৰণ নামধৰ্ম]] আন্দোলনৰ পূৰ্বেও পূব অসমত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ উপস্থিতি আছিল। চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া তাম্ৰশাসনসমূহত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ আৰু বাসুদেৱৰ ভক্ত হিচাপে পৰিচিত ভূমিদান গ্ৰহীতাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই তথ্যসমূহে চুতীয়া ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=51–56 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাসমূহতো [[শদিয়া]] আৰু কুণ্ডিলক বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ হিচাপে স্মৰণ কৰা হৈছে। ঘাৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰাত চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত শদিয়াত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন আৰু স্থানীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ বিৱৰণ পোৱা যায়।{{efn|ঘাৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, দুজন চুতীয়া ৰাজকুমাৰে নবদ্বীপত অধ্যয়ন কৰাৰ সময়ত কনৌজৰ শংকৰ্ষণ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। দেশলৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ ৰাজকুমাৰজনে শংকৰ্ষণ আৰু কেইবাটাও বৃত্তিজীৱী পৰিয়ালক শদিয়ালৈ আনি ঘাৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। প্ৰতিষ্ঠানটোক ভূমি, সেৱক আৰু বিষ্ণুৰ প্ৰতিমা দান কৰা হৈছিল। শংকৰ্ষণৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত প্ৰতিষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত হয় বুলি এই পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019}}</ref>}} কুণ্ডিলৰ সৈতে বদলা পদ্ম আতা আৰু বংশীগোপাল দেৱৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ সম্পৰ্কৰ উল্লেখো বৈষ্ণৱ বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়।{{efn|বদলা পদ্ম আতাৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=গুৰু চৰিত কথা |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as}}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810}}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor1-last=Barua |editor1-first=Birinchi Kumar |editor2-last=Neog |editor2-first=Maheswar |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |publisher=Gauhati University |year=1960}}</ref>}} আনহাতে ''আদি চৰিত'' আৰু ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কুণ্ডিলৰ পৰা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা অনাৰ বিৱৰণ আছে।{{efn|''আদি চৰিত''ত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা বাসুদেৱৰ এটা প্ৰতিমা লৈ অহাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |author=মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত |publisher=ভাৰতচন্দ্ৰ দাস |location=গুৱাহাটী |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as}}</ref> ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত'' অনুসৰি, [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱ প্ৰতিমা আনি দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰুৱা সত্ৰত স্থাপন কৰাইছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf}}</ref>}} এই তথ্যসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যত ব্ৰাহ্মণ্য, বৈষ্ণৱ আৰু স্থানীয় জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সহাৱস্থানৰ কথা সূচায়। ইতিহাসবিদ ৰমেশ বুঢ়াগোহাঁয়েও পৰৱৰ্তী বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঠনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত চুতীয়াসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি আৰু তেওঁলোকৰ দক্ষ শিল্পী, কাৰিকৰ তথা প্ৰশাসনিক বিষয়াসকলৰ সংযোজনে পৰৱৰ্তী বৃহত্তৰ অসমীয়া ৰাজ্য গঠনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Buragohain |first=Ramesh |title=State Formation in Early Mediaeval Assam: A Case Study of the Chutiya State |url=http://dspace.nehu.ac.in/jspui/bitstream/1/10199/1/State%20formation%20%28R%20Buragohain%29.pdf |date=2013 |page=122 |quote=They greatly contributed to the emerging political system of the time. With the pace of assimilations and acculturations under the hegemony of the Ahoms, they, in fact provided the much needed base for the birth of a greater broad-based Assamese state after the Ahoms in course of time. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232253/http://dspace.nehu.ac.in/jspui/bitstream/1/10199/1/State%20formation%20(R%20Buragohain).pdf |archive-date=16 September 2020 |url-status=live}}</ref> সেয়েহে আহোমসকলৰ ৰাজনৈতিক উত্থানৰ পূৰ্বেই চুতীয়া আৰু কমতা ৰাজ্যত অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য আৰু ধৰ্মীয় বিকাশৰ বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল, যিসমূহে পৰৱৰ্তী অসমীয়া সমাজ গঠনত ভূমিকা পালন কৰিছিল। ===বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভূমিকা=== ষোড়শ শতিকাৰ পৰা [[একশৰণ নামধৰ্ম]]ই ইতিমধ্যে বিকশিত হৈ থকা অসমীয়া ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিসৰক এক বৃহত্তৰ প্ৰতিষ্ঠানগত ভিত্তি প্ৰদান কৰে। [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]], [[মাধৱদেৱ]] আৰু তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ অসমীয়া আৰু [[ব্ৰজাৱলী ভাষা|ব্ৰজাৱলী]] ভাষাত ৰচিত সাহিত্যৰ লগতে [[সত্ৰ]] আৰু [[নামঘৰ]]সমূহে উমৈহতীয়া উপাসনা, সাহিত্যচৰ্চা, সংগীত, নাট্যপ্ৰদৰ্শন আৰু সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ গঢ়ি তুলিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনে অসমীয়া জাতিগত পৰিচয় গঠনৰ ইতিপূৰ্বে আৰম্ভ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক অধিক শক্তিশালী আৰু সুসংহত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=357–359}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম ৰজাসকলে এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পৃষ্ঠপোষকতা কৰিলেও সত্ৰ আৰু নামঘৰসমূহ মূলত আহোম ৰাজ্যই সৃষ্টি কৰা প্ৰতিষ্ঠান নাছিল। বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰু আৰু তেওঁলোকৰ শিষ্যসকলৰ কাৰ্যকলাপৰ মাজেৰে এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সামাজিক ভিত্তি গঢ় লৈ উঠিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজপৃষ্ঠপোষকতা বৃদ্ধি পায়। সপ্তদশ শতিকালৈকে আহোম আৰু কোচ উভয় ৰাজ্যই বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিস্তৃত জনসমৰ্থনক নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সত্ৰসমূহে ৰাজন্যবৰ্গৰ পৰা ভূমি, জনশক্তি আৰু অন্যান্য সম্পদৰ অনুদান লাভ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=359}}</ref> ===আহোম শাসনকালত সামূহিক পৰিচয়ৰ সুসংহতকৰণ=== অসমীয়া সামূহিক পৰিচয়ৰ ৰাজনৈতিক সুসংহতকৰণত [[আহোম ৰাজ্য]]ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ উদয়ন মিশ্ৰৰ মতে, ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বংগৰ মুছলমান শাসকসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতৰ সময়ত বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোক আহোম শাসনৰ অধীনত উমৈহতীয়া শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে সংগঠিত হোৱাৰ ফলত এক বৃহত্তৰ অসমীয়া ৰাজনৈতিক পৰিচয় গঢ় লোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, [[চুহুংমুং]]ৰ (১৪৯৭–১৫৩৯) শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাৰ লগতে পশ্চিমৰ কমতা আৰু কামৰূপ অঞ্চললৈ সামৰিক অভিযান চলাইছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> এই ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ (১৬০৩–১৬৪১) শাসনকাল আৰু পৰৱৰ্তী আহোম–মোগল সংঘাতসমূহৰ সময়ত অধিক শক্তিশালী হয়। ১৬৭১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]] এই সংঘাতসমূহৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ঘটনা আছিল। মিশ্ৰৰ মতে, বংগ আৰু মোগল অধিকৃত অঞ্চলৰ পৰা অসমলৈ অহা মুছলমান সৈনিক, শিল্পী আৰু বৃত্তিজীৱীসকলৰ একাংশও আহোম ৰাজ্যৰ সমাজ আৰু প্ৰশাসনৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। তেওঁলোকে মোগল সম্প্ৰসাৰণ প্ৰতিহত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> একেসময়তে আহোম ৰাজদৰবাৰ আৰু প্ৰশাসনত [[আহোম ভাষা]]ৰ সৈতে অসমীয়া ভাষাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পায়। ইতিহাসবিদ অমলেন্দু গুহৰ মতে, আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ছোৱাত অসমীয়া ভাষাই প্ৰথমে আহোম ভাষাৰ সৈতে সহাৱস্থান কৰিছিল আৰু ক্ৰমে ৰাজদৰবাৰ তথা প্ৰশাসনত আহোম ভাষাৰ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |page=9 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963}}</ref> এইদৰে আহোম ৰাজ্যই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন ভাষিক, ধৰ্মীয় আৰু জাতিগত গোটক এক অধিক সংহত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ আনিছিল। একশৰণ নামধৰ্মৰ প্ৰসাৰ আৰু আহোম ৰজাসকলৰ হিন্দুধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ ফলত সপ্তদশ–অষ্টাদশ শতিকাত বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ একাংশই হিন্দুধৰ্মৰ বিভিন্ন ধাৰা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে অসমীয়া সমাজত হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি গ্ৰহণ কৰা বিভিন্ন জনগোষ্ঠী, বৰ্ণহিন্দু সম্প্ৰদায়, সমতলৰ জনজাতীয় গোট আৰু অসমীয়া মুছলমানসকল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই প্ৰাক্-ঔপনিৱেশিক বিকাশৰ মাজেৰে এটা সামূহিক ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক সমাজ গঢ় লৈ উঠিছিল। অৱশ্যে আধুনিক ৰাজনৈতিক অৰ্থত অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ বিকাশ ঘটিছিল ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ ঔপনিৱেশিক পৰিস্থিতিত। এই জাতীয়তাবাদৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |pages=1264–1265 |jstor=4407987}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত হোৱা সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় পৰিৱৰ্তনক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ মাধ্যমেৰে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ দুটা উল্লেখযোগ্য দিশ আছিল ৰাজ্য গঠনৰ সৈতে জড়িত সংস্কৃতায়ন আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত একশৰণ নামধৰ্মৰ জৰিয়তে হোৱা সামাজিক স্থানান্তৰ। ====সামাজিক পৰিৱৰ্তন==== ভাৰত-আৰ্য ভাষী আৰু ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ অসমলৈ বিস্তাৰৰ লগে লগে সংস্কৃতায়ন (''Sanskritisation'') আৰু স্থানীয়কৰণ বা দেশীয়কৰণ (''Deshification'')ৰ প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল। প্ৰথম প্ৰক্ৰিয়াত স্থানীয় জনগোষ্ঠী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহে ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ কিছু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল। আনহাতে দ্বিতীয় প্ৰক্ৰিয়াত স্থানীয় বিশ্বাস, দেৱ-দেৱী আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানে ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় সংস্কৃতিকো প্ৰভাৱিত কৰিছিল। হিউ বি. আৰ্বানে এই দুই প্ৰক্ৰিয়াক পৰস্পৰ সম্পৰ্কিত ৰূপত আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Urban |first=Hugh B. |title=The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam |journal=The Journal of Hindu Studies |volume=4 |issue=3 |year=2011 |pages=233–234 |doi=10.1093/jhs/hir034}}</ref> চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, এই পৰিৱৰ্তনসমূহ [[বৰ্মন ৰাজবংশ]]ৰ সময়ৰ পৰা, বিশেষকৈ পঞ্চম–অষ্টম শতিকাত, কামৰূপৰ সামাজিক ব্যৱস্থাত দেখা গৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=356}}</ref> আৰ্বানে কামৰূপৰ বৰ্মনসকলৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ আহোমসকললৈকে অসমৰ বহু ৰাজবংশৰ স্থানীয় বা অনা-ভাৰত-আৰ্য পটভূমি আৰু তেওঁলোকৰ ক্ৰমাগত সংস্কৃতায়নৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Urban |first=Hugh B. |title=The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam |journal=The Journal of Hindu Studies |volume=4 |issue=3 |year=2011 |page=234 |doi=10.1093/jhs/hir034}}</ref> ৰাজবংশসমূহে ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ অধীনস্থ সমাজৰ বিভিন্ন গোটেও এই প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। অৱশ্যে ইয়াৰ ফলত স্থানীয় ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–357}}</ref> ====একশৰণ নামধৰ্ম আৰু সামাজিক স্থানান্তৰ==== ষোড়শ শতিকাত একশৰণ নামধৰ্ম আৰু সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ প্ৰসাৰে জনজাতীয় পৰিচয়ৰ পৰা বৰ্ণভিত্তিক সামাজিক পৰিচয়লৈ স্থানান্তৰৰ এটা নতুন পথ মুকলি কৰিছিল। বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকে সত্ৰত গুৰুৰ পৰা শৰণ বা দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি ক্ৰমে নিজৰ কিছুমান পুৰণি আচাৰ-অনুষ্ঠান পৰিত্যাগ কৰিছিল আৰু নতুন ধৰ্মীয় তথা সামাজিক ৰীতি-নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই বৰ্ণনা কৰা এটা সামাজিক স্থানান্তৰৰ আৰ্হিত দীক্ষা গ্ৰহণৰ পিছতো মদ্যপানৰ অভ্যাস বজাই ৰখা ব্যক্তিক ''মদাহী'' বুলি কোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আৰু শেষত [[কলিতা]] পৰিচয় লাভ কৰিব পাৰিছিল। এই ধাৰাবাহিকতাত [[ব্ৰাহ্মণ]]সকলক অধিক উচ্চ সামাজিক স্থানত গণ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=358}}</ref> সত্ৰসমূহৰ বহু ধৰ্মগুৰু ব্ৰাহ্মণ গোস্বামী আছিল যদিও কিছুমান গোস্বামী পৰিয়াল পূৰ্বতে কায়স্থ আছিল। আনহাতে কিছুমান কায়স্থ সত্ৰাধিকাৰৰ পূৰ্বপুৰুষ জনজাতীয় বা সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা গোটৰ সদস্য আছিল। শৰ্মাই এই প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে চুতীয়া, বৰাহী, মৰাণ, দেউৰী আৰু কছাৰীসকলৰ একাংশ ক্ৰমে সংস্কৃতায়িত অসমীয়া কৃষিজীৱী সমাজৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। বিশেষকৈ উজনি অসম আৰু কিছু পৰিমাণে মধ্য অসমত এই প্ৰক্ৰিয়া দৃশ্যমান আছিল। অৱশ্যে এই জনগোষ্ঠীসমূহে নিজৰ পূৰ্বৰ সকলো আচাৰ-অনুষ্ঠান পৰিত্যাগ কৰা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=359}}</ref> কিছুমান কায়স্থ সত্ৰাধিকাৰৰ পূৰ্বপুৰুষ মৰাণ, কৈৱৰ্ত, চণ্ডাল আৰু তাঁতী সম্প্ৰদায়ৰ লোক আছিল বুলিও উল্লেখ পোৱা যায়। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, শংকৰদেৱে মুছলমান, কৈৱৰ্ত, নগা আৰু গাৰো সম্প্ৰদায়ৰ লোককো ধৰ্মীয় গুৰুৰ দায়িত্ব প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |year=1984 |page=177}}</ref> ==স্বাধীনতা-উত্তৰ কালত অসমীয়া জাতি== ইংৰাজসকল অসমৰ পৰা যোৱাৰ পাচত অসমতো বহুতো পৰিৱৰ্তন ঘটিল। প্ৰতিটো প্ৰধান পাৰ্বত্য গোষ্ঠীয়ে অসমৰ পৰা আঁতৰি গৈ নিজৰ নিজৰ সুকীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। লগে লগে অসমীয়া জাতিৰ প্ৰসাৰতাটো ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ পৰিল। অসম বুলি থাকিলগৈ পাতল জনবসতিৰে মিকিৰ পাহাৰ (বৰ্তমানৰ কাৰ্বি আংলং)আৰু উত্তৰ কাছাৰ অঞ্চল, কাছাৰ জিলা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাকে বুজায়। অসমৰ কোনো এটা [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] মানুহে অসমীয়া জাতিৰ মানুহ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-২৬-২৯ (১)</ref> ==অসমীয়া জাতিত ভাঙোন== মূলতঃ ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ পাচৰ সময়ছোৱাৰ পৰাই অসমীয়া জাতিৰ ৰাজহাড়স্বৰূপ জনগোষ্ঠীসমূহৰৰ মাজত বিভিন্ন ধৰণৰ অসন্তুষ্টিয়ে গা কৰি উঠিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে অসমীয়া জাতি ৰূপে নিজৰ পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি নিজস্ব স্বকীয় জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় দিবলৈ আগ্ৰহী হৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু কিছুমান সুবিধাবাদী ৰাজনীতিবিদৰ কাৰুকাৰ্যই এইক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পৰিমাণে উদগণি জগাই আহিছে। অৱশ্যে অসমৰ কেইবাজনো ৰাজনৈতিক নেতাই কৰা অদূৰদৰ্শী আৰু অপৰিপক্ব সিদ্ধান্তসমূহেও এই ভাঙোনত অৰিহনা যোগাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==উৎস প্ৰসংগ== #Baruah, Sanjib (1994). "'Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism". Modern Asian Studies. 28 (3): 649–671. doi:[[doi:10.1017/S0026749X00011896|10.1017/S0026749X00011896]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/313047 313047]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144065698 144065698]. #Cantile, Audrey (1984). The Assamese. Curzon Press. #Deka, Harekrishna (2005). "The Assamese Mind: contours of a landscape". India International Centre Quarterly. 32 (2/3): 189–202. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/23006027 23006027]. #Grierson, G A, ed. (1903). [https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463#page/1/mode/1up Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family Eastern Group]. Vol. V. #Guha, Amalendu (December 1983), [https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)"] (PDF), Social Scientist, 11 (12): 3–34, doi:10.2307/3516963, JSTOR 3516963 #Guha, Amalendu (1984). "Nationalism: Pan-Indian and Regional in a Historical Perspective". Social Scientist. 12 (2): 42–65. doi:[[doi:10.2307/3517093|10.2307/3517093]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3517093 3517093]. #Misra, Udayon (1999). "Immigration and Identity Transformation in Assam". Economic and Political Weekly. 34 (21): 1264–1271. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/4407987 4407987]. #Sharma, Chandan Kumar (2009). "Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity". In Medhi, B.K (ed.). Tribes of North-East India: Issues and Challenges. Delhi: Omsons Publications. pp. 354–366. #Urban, Hugh B. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/270529066 "The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam"]. The Journal of Hindu Studies. 4 (3): 231–247. doi:[[doi:10.1093/jhs/hir034|10.1093/jhs/hir034]]. ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] 906zpstmrtetr5fl93ijhttogp20r2k 646496 646495 2026-10-22T11:40:48Z KhiLanTzi 23530 /* */ এটা অনিৰপেক্ষ সম্পাদনাৰ বাবে আঁতৰোৱা তথ্য পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছে 646496 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = অসমীয়া জাতি |native_name = অসমীয়া {{unicode|Assamese}} |population = ১৩,২৬৮,৪৮৪ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>{{cite web|url=http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |title=Archived copy |accessdate=2016-05-17 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609213014/http://www.ciil-lisindia.net/Assamese/Assa_demo.html |archivedate=2016-06-09 |df= }}</ref> |region1 = {{flag|India}} |pop1 = ১৩,১৩৩,২৩৭ (২০০১ জণগণনামতে)<ref>https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160907221310/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/less-than-50-per-cent-assamese-speakers-in-assam/article1175679.ece |date=2016-09-07 }} Less than 50 per cent Assamese speakers in Assam, The Hindu, January 9, 2008.</ref> |ref1 = |region2 = {{flag|Bangladesh}} |pop2 = ২২,৪৫৬ (২০০১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref2 = |region3 = {{flag|Bhutan}} |pop3 = ৫৪,২৬৮ (২০১১){{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} |ref3 = |region4 = |pop4 = |ref4 = |region5 = |pop5 = |ref5 = |region6 = |pop6 = |ref6 = |region7 = |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |region9 = |pop9 = |ref9 = |region10 = |pop10 = |ref10 = |languages = [[File:Assamese Bengali letter A (red).png|15px]] [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (''<small>[[কামৰূপী উপভাষা|কামৰূপী]], [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[দেৱান উপভাষা|দেৱান]], [[নলবৰীয়া উপভাষা|নলবৰীয়া]] আদি উপভাষা</small>'') |religions = ''সংখ্যাগুৰু:'' [[File:Om.svg|17px]] [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] (প্ৰধানকৈ''[[File:Sankaradeva.jpg|17px]][[একশৰণ নাম ধৰ্ম]]) [[অসমৰ জনজাতীয় ধৰ্ম]]: • [[ফুৰালুঙ ধৰ্ম]] •[[File:Flag of Donyi-Polo.svg|17px]] [[ডনি পল]] •[[File:Bathouism flag.svg|17px]] [[বাথৌ ধৰ্ম]] •তিৱা জনজাতীয় ধৰ্ম ''অন্যান্য:''[[File:Allah-green.svg|17px]] [[ইছলাম]] • [[File:Christianity Symbol.svg|17px]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] • [[File:Khanda.svg|17px]] [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]]<ref>{{cite web |last1=Mar 14 |first1=Yudhvir Rana / TNN / |title=Mission roots brings Assamese Sikhs to Punjab {{!}} India News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mission-roots-brings-Assamese-Sikhs-to-Punjab/articleshow/4262528.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref> |related = [[চীনা-তিব্বতীয়]] ([[বড়ো-কছাৰী]], [[টানি জাতি]], [[কাৰ্বি]]), [[টাই জাতি]], [[আৰ্য-ভাৰতীয়]], অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক |footnotes = }} '''অসমীয়া জাতি''' হৈছে প্ৰধানকৈ [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক সামাজিক-জাতিগত আৰু ভাষিক সম্প্ৰদায়।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |page=190}}</ref> এই পৰিচয় ঐতিহাসিকভাৱে বিভিন্ন ভাষিক আৰু জাতিগত জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক একীভূতকৰণৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ গঠনত অষ্ট্ৰ'এছিয়াটিক, চীনা-তিব্বতীয়, ভাৰত-আৰ্য আৰু টাই ভাষা-পৰিয়ালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীসমূহে ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে এই ঐতিহাসিক একীভূতকৰণক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=354–366}}</ref> [[চ্যু-কা-ফা|চাওলুং চ্যু-কা-ফাক]] অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref>[https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/kamrup-metropolitan/asom-divas-2022-celebrated-in-assam/assam20221202133253239239671 Asom Divas 2022 : অসমীয়া জাতিৰ পিতৃপুৰুষ চুকাফাক ৰাজ্যজুৰি স্মৰণ]</ref> ''অসমীয়া জাতি'' আৰু ''অসমৰ বাসিন্দাসকল'' সম্পূৰ্ণ সমাৰ্থক ধাৰণা নহয়। ''অসমৰ বাসিন্দা'' বুলিলে ৰাজ্যখনত বসবাস কৰা সকলো ভাষিক আৰু জাতিগত সম্প্ৰদায়ৰ লোকক বুজোৱা হয়; আনহাতে ''অসমীয়া জাতি'' বুলিলে ঐতিহাসিকভাৱে বিকশিত হোৱা এক উমৈহতীয়া ভাষিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক বুজোৱা হয়। এই পৰিচয়ৰ সৈতে প্ৰধানকৈ অসমীয়া ভাষাৰ সম্পৰ্ক থাকিলেও ইয়াক কেৱল এটা বংশগত জনগোষ্ঠীৰ মাজত সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। অৱশ্যে অসমৰ বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় সমাজত ''অসমীয়া'' পৰিচয়ৰ পৰিসৰ আৰু সংজ্ঞাক লৈ ঐতিহাসিক আৰু ৰাজনৈতিক মতভেদ আছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |publisher=Duke University Press |year=2004 |isbn=9780822386162}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয়ৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ হৈছে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]। ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ ভাষাভিত্তিক লোকপিয়ল অনুসৰি, দেশখনত অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা আছিল ১,৫৩,১১,৩৫১ গৰাকী। ইয়াৰে ১,৫০,৯৭,২৫৭ গৰাকী অসমত বাস কৰিছিল, যি ৰাজ্যখনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪৮.৩৮ শতাংশ।<ref>{{cite web |title=Abstract of Speakers' Strength of Languages and the Mother Tongues – 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf}}</ref> এই পৰিসংখ্যা অসমীয়া ভাষীৰ সংখ্যা; ইয়াক অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ধাৰী সকলো লোকৰ সুনিৰ্দিষ্ট জনসংখ্যা হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। ==নাম== ইংৰাজী ''Assamese'' শব্দটো ''Assam'' নামৰ পৰা গঠিত, য'ত ''-ese'' প্ৰত্যয়টোৱে কোনো অঞ্চলৰ ভাষা বা বাসিন্দাক বুজায়। ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসন আৰু ভাষাতাত্ত্বিক সাহিত্যত এই শব্দটো অসমীয়া ভাষা আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীক বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Grierson |editor-first=G. A. |title=Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family, Eastern Group |volume=V |year=1903 |page=393 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463}}</ref> প্ৰথম অৱস্থাত অসম বা আছাম শব্দটো [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু ইয়াৰ বাসিন্দাসকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পাছলৈ আহোম ৰাজ্যই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ এক বৃহৎ অংশ জয় কৰাৰ পাছত এই শব্দটো প্ৰচলন বৃদ্ধি পায়। অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰত্যয় - ীয়া লগ লাগি পাছলৈ অসম ৰাজ্যৰ বাসিন্দা সকলক অসমীয়া বুলি জনা যায়। ইংৰাজীৰ ''Assamese'' শব্দটো ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক সময়ত আৰম্ভ হৈছিল।<ref>Grierson 1903:393</ref> ব্ৰিটিছ সকলৰ Assamese (এছেমিজৰ) বৰ্ণনা অনুযায়ী অসমীয়াসকলে বৰ্তমানৰ অসমীয়া ভাষা (উল্লেখ অনুসৰি বঙালী ভাষাৰ সৈতে মিল থকা এটা ভাষা) কৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজত ইণ্ড-চীনা জনগোষ্ঠীৰ মিশ্ৰণ আছে বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>"...speak a language very similar to Bengali, but have a large mixture of Indo-Chinese blood..." {{Cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |publisher=|location=London |date=1875 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/ |language=en |access-date=2026-07-04 |page=19}}</ref> ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত ''Assamese'' শব্দটো ভাষাভাষীৰ লগতে অঞ্চলটোৰ জনসমষ্টিক বুজাবলৈও ব্যৱহৃত হৈছিল। হেনৰি ৱাটাৰফিল্ডে ১৮৭৫ চনৰ এখন লোকপিয়ল-সম্পৰ্কীয় স্মাৰকত অসমীয়া ভাষাৰ সৈতে বঙালীৰ সাদৃশ্য আৰু স্থানীয় জনসমষ্টিৰ মিশ্ৰিত উৎসৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Waterfield |first=Henry |title=Memorandum on the Census of British India of 1871–72 |location=London |year=1875 |page=19 |url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/memorandum-on-the-census-of-british-india-of-1871-72/}}</ref> ==সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়== অসমীয়া জাতিৰ সংজ্ঞা ঐতিহাসিকভাৱে পৰিৱৰ্তনশীল আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে বিতৰ্কিত। অসম এখন বহুভাষিক আৰু বহুজনগোষ্ঠীয় ৰাজ্য হোৱা বাবে সকলো বাসিন্দাকে একেটা জাতিগত বা ভাষিক পৰিচয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ১৯৮৫ চনৰ [[অসম চুক্তি]]ৰ ষষ্ঠ দফা ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত ''অসমীয়া লোক''ৰ সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰাটো এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হৈ পৰিছে। এই দফাত অসমীয়া লোকসকলৰ সাংস্কৃতিক, সামাজিক আৰু ভাষিক পৰিচয় তথা ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে সাংবিধানিক, আইনগত আৰু প্ৰশাসনিক সুৰক্ষা প্ৰদানৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite news |title=Assamese People definition rocks Assembly |work=The Hindu |date=1 April 2015 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assamese-people-definition-rocks-assembly/article7055297.ece}}</ref> ২০০০ চনৰ ১০ এপ্ৰিলত [[সদৌ অসম ছাত্ৰ সন্থা]]ই ১৯৫১ চনৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী]]ত নাম থকা ব্যক্তি আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলক অসমীয়া হিচাপে গণ্য কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। অৱশ্যে এইটো সংগঠনটোৰ প্ৰস্তাৱিত সংজ্ঞা আছিল, সৰ্বজনস্বীকৃত বা চূড়ান্ত আইনগত সংজ্ঞা নহয়।<ref>{{cite news |last=Hussain |first=Wasbir |title=Of Natives and Aliens |work=The Hindu |date=24 April 2000 |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/of-natives-and-aliens/article28013077.ece}}</ref> সমাজবিজ্ঞানীসকলে অসমীয়া জাতিগত পৰিচয়ক বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত হোৱা ঐতিহাসিক একীভূতকৰণ আৰু ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=355}}</ref> ==অসমীয়া জাতি গঠনৰ ইতিহাস== অসমীয়া জাতিগত আৰু ভাষিক পৰিচয় কোনো এখন নিৰ্দিষ্ট ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা বা একক সামৰিক সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা নাছিল। ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছিল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বিভিন্ন জনজাতীয় আৰু অজনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত দীৰ্ঘদিন ধৰি চলা সামাজিক, ভাষিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় আদান-প্ৰদানৰ মাজেৰে। আঞ্চলিক ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠা, স্থায়ী কৃষিৰ সম্প্ৰসাৰণ, আন্তঃবিবাহ, হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ বিস্তাৰ আৰু উমৈহতীয়া কথিত ভাষাৰ বিকাশে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীক ক্ৰমে এক বৃহত্তৰ সমাজৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছিল। সমাজবিজ্ঞানী চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই এই প্ৰক্ৰিয়াক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'') হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে, য'ত জনজাতীয় আৰু অজনজাতীয় উভয় গোটেই অসমীয়া সমাজ গঠনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–356}}</ref> অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ বিকাশ ঔপনিৱেশিক যুগ আৰু আহোম ৰাজদৰবাৰত ভাষাটোৰ গ্ৰহণৰ বহু আগতেই আৰম্ভ হৈছিল। চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাত [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[হেম সৰস্বতী]] আৰু [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]]ই সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। আনহাতে, মধ্য অসমৰ কছাৰী শাসক মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[মাধৱ কন্দলী]]য়ে ''ৰামায়ণ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মতে, এই সাহিত্যই তেতিয়ালৈকে অসমীয়া ভাষা এক শক্তিশালী সাহিত্যিক মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=A History of Indian Literature: Modern Assamese Literature |year=1976 |pages=45–50}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে [[আহোম ৰাজ্য]],[[কমতা ৰাজ্য|কমতা]], [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহেও এই প্ৰক্ৰিয়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰে কিছুমান অঞ্চল আহোম শাসনৰ স্থায়ী অধীনলৈ অহা নাছিল যদিও তাত অসমীয়া বা সম্পৰ্কিত আঞ্চলিক ভাষাৰূপৰ প্ৰচলন আছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বহু জনগোষ্ঠীয়ে অসমীয়াক মাতৃভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–359}}</ref> হৰেকৃষ্ণ ডেকাৰ মতে, বৰ্তমানৰ অসমীয়া নামটো প্ৰচলিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ভাষা আৰু সাহিত্যই এক উমৈহতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিচয় গঢ়াত ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Deka |first=Harekrishna |title=The Assamese Mind: Contours of a Landscape |journal=India International Centre Quarterly |volume=32 |issue=2/3 |year=2005 |pages=189–202}}</ref> ===অসমীয়া ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ প্ৰাৰম্ভিক ভিত্তি=== অসমীয়া ভাষিক আৰু সাহিত্যিক পৰিচয়ৰ প্ৰাৰম্ভিক ভিত্তি মধ্যযুগৰ প্ৰথমাৰ্ধতে গঢ় লৈ উঠিছিল। চতুৰ্দশ শতিকালৈকে [[অসমীয়া ভাষা]] বিভিন্ন আঞ্চলিক ৰাজ্যৰ ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত সাহিত্য ৰচনাৰ এটা মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হৈছিল। [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]] আৰু আন কবিসকলে সাহিত্য ৰচনা কৰিছিল। আনহাতে মধ্য অসমৰ এজন [[কছাৰী ৰাজ্য|কছাৰী]] শাসক মহামাণিক্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[মাধৱ কন্দলী]]য়ে ''ৰামায়ণ'' অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰিছিল। সাহিত্যৰ ইতিহাসবিদ সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মাৰ মতে, চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰা সংৰক্ষিত এই সাহিত্যিক নিদৰ্শনসমূহে সেই সময়লৈকে অসমীয়া ভাষা সাহিত্যিক প্ৰকাশৰ এটা শক্তিশালী মাধ্যম হিচাপে বিকশিত হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। সেয়েহে আহোম ৰাজদৰবাৰত অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰাৰ বহু আগৰ পৰাই কমতা আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত এক আঞ্চলিক সাহিত্যিক সংস্কৃতি গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=A History of Indian Literature: Modern Assamese Literature |publisher=Harrassowitz |year=1976 |pages=45–50}}</ref> একেসময়তে পূব অসমতো সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় একীভূতকৰণৰ এটা সমান্তৰাল প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল। উজনি অসমত আহোমসকলৰ ৰাজনৈতিক প্ৰাধান্য প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পূৰ্বেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰসমূহৰ পৰা দূৰত অৱস্থিত হ'লেও আহোমসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বেই চুতীয়া ৰাজ্যত হিন্দুকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=357}}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে চুতীয়া সমাজত এটা স্তৰবিভক্ত হিন্দু সামাজিক ব্যৱস্থা গঢ় লৈ উঠিছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহ অনুসৰি, সেই সময়ত চুতীয়া ৰাজ্যত [[ব্ৰাহ্মণ]], কায়স্থ, [[কলিতা]] আৰু দৈৱজ্ঞ বা গণক আদি সামাজিক গোটৰ উপস্থিতি আছিল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers |location=New Delhi |year=1985 |page=230}}</ref><ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnabi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |year=2002 |page=21}}</ref> ষোড়শ শতিকাৰ [[একশৰণ নামধৰ্ম]] আন্দোলনৰ পূৰ্বেও পূব অসমত বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ উপস্থিতি আছিল। চতুৰ্দশ-পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া তাম্ৰশাসনসমূহত বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ আৰু বাসুদেৱৰ ভক্ত হিচাপে পৰিচিত ভূমিদান গ্ৰহীতাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই তথ্যসমূহে চুতীয়া ৰাজদৰবাৰ আৰু গ্ৰাম্য সমাজত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=51–56 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> পৰৱৰ্তী বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাসমূহতো [[শদিয়া]] আৰু কুণ্ডিলক বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ হিচাপে স্মৰণ কৰা হৈছে। ঘাৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰাত চুতীয়া ৰাজপৃষ্ঠপোষকতাত শদিয়াত বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন আৰু স্থানীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ বিৱৰণ পোৱা যায়।{{efn|ঘাৰমৰা সত্ৰৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, দুজন চুতীয়া ৰাজকুমাৰে নবদ্বীপত অধ্যয়ন কৰাৰ সময়ত কনৌজৰ শংকৰ্ষণ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। দেশলৈ উভতি অহাৰ পিছত জ্যেষ্ঠ ৰাজকুমাৰজনে শংকৰ্ষণ আৰু কেইবাটাও বৃত্তিজীৱী পৰিয়ালক শদিয়ালৈ আনি ঘাৰমৰা নদীৰ পাৰত এটা বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল। প্ৰতিষ্ঠানটোক ভূমি, সেৱক আৰু বিষ্ণুৰ প্ৰতিমা দান কৰা হৈছিল। শংকৰ্ষণৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে পাঁচ পুৰুষলৈকে শদিয়াত থাকি চুতীয়া, দেউৰী, মিৰি আৰু আবৰসকলৰ মাজত ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পিছত প্ৰতিষ্ঠানটো স্থানান্তৰিত হয় বুলি এই পৰম্পৰাত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Himadri |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Gharmora Satra and Its Archive |journal=Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry |volume=12 |issue=8 |year=2021 |pages=8018–8019}}</ref>}} কুণ্ডিলৰ সৈতে বদলা পদ্ম আতা আৰু বংশীগোপাল দেৱৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ সম্পৰ্কৰ উল্লেখো বৈষ্ণৱ বংশাৱলীমূলক সাহিত্যত পোৱা যায়।{{efn|বদলা পদ্ম আতাৰ পূৰ্বপুৰুষসকল কুণ্ডিল বা কুণ্ডিলনগৰত বাস কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৰ এটা শাখা নাৰায়ণপুৰ অঞ্চললৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=গুৰু চৰিত কথা |publisher=Lawyers Book Stall |year=1999 |page=373 |language=as}}</ref><ref>{{cite book |last=Dev Goswami |first=Narayan Chandra |title=Satriya Sanskritir Swarnarekha: Mahapurush Sri Sri Badula Padma Ata |publisher=Lawyers Book Stall |year=1984 |page=810}}</ref> ৰামানন্দ দ্বিজৰ ''শ্ৰীশ্ৰী বংশীগোপাল দেৱৰ চৰিত্ৰ''ত বংশীগোপাল দেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ হৰিবৰক ''কুণ্ডিল গোষ্ঠী''ৰ লোক হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor1-last=Barua |editor1-first=Birinchi Kumar |editor2-last=Neog |editor2-first=Maheswar |title=Harivara Vipra's Babrubahnar Yuddha and Tamradhwajar Yuddha |publisher=Gauhati University |year=1960}}</ref>}} আনহাতে ''আদি চৰিত'' আৰু ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত''ত কুণ্ডিলৰ পৰা বাসুদেৱৰ প্ৰতিমা অনাৰ বিৱৰণ আছে।{{efn|''আদি চৰিত''ত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ে কুণ্ডিলনগৰ ভ্ৰমণ কৰি তাৰ পৰা বাসুদেৱৰ এটা প্ৰতিমা লৈ অহাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=আদি চৰিত বা লক্ষ্মীপুৰৰ আদিম বুৰঞ্জী |author=মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত |publisher=ভাৰতচন্দ্ৰ দাস |location=গুৱাহাটী |year=1928 |page=91 |url=https://as.wikisource.org/wiki/পৃষ্ঠা:আদিচৰিত.djvu/৯১ |language=as}}</ref> ''শ্ৰীঠাকুৰ চৰিত'' অনুসৰি, [[জয়ধ্বজ সিংহ]]ই পৰৱৰ্তী সময়ত কুণ্ডিলৰ পৰা আন এটা বাসুদেৱ প্ৰতিমা আনি দামোদৰ ঠাকুৰৰ নৰুৱা সত্ৰত স্থাপন কৰাইছিল। এই সত্ৰখন বৰ্তমান ঢকুৱাখনাৰ [[বাসুদেৱ থান]] নামেৰে পৰিচিত।<ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—in Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |pages=2–3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf}}</ref>}} এই তথ্যসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যত ব্ৰাহ্মণ্য, বৈষ্ণৱ আৰু স্থানীয় জনজাতীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সহাৱস্থানৰ কথা সূচায়। ইতিহাসবিদ ৰমেশ বুঢ়াগোহাঁয়েও পৰৱৰ্তী বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি গঠনত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত চুতীয়াসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি আৰু তেওঁলোকৰ দক্ষ শিল্পী, কাৰিকৰ তথা প্ৰশাসনিক বিষয়াসকলৰ সংযোজনে পৰৱৰ্তী বৃহত্তৰ অসমীয়া ৰাজ্য গঠনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Buragohain |first=Ramesh |title=State Formation in Early Mediaeval Assam: A Case Study of the Chutiya State |url=http://dspace.nehu.ac.in/jspui/bitstream/1/10199/1/State%20formation%20%28R%20Buragohain%29.pdf |date=2013 |page=122 |quote=They greatly contributed to the emerging political system of the time. With the pace of assimilations and acculturations under the hegemony of the Ahoms, they, in fact provided the much needed base for the birth of a greater broad-based Assamese state after the Ahoms in course of time. |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232253/http://dspace.nehu.ac.in/jspui/bitstream/1/10199/1/State%20formation%20(R%20Buragohain).pdf |archive-date=16 September 2020 |url-status=live}}</ref> সেয়েহে আহোমসকলৰ ৰাজনৈতিক উত্থানৰ পূৰ্বেই চুতীয়া আৰু কমতা ৰাজ্যত অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য আৰু ধৰ্মীয় বিকাশৰ বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল, যিসমূহে পৰৱৰ্তী অসমীয়া সমাজ গঠনত ভূমিকা পালন কৰিছিল। ===বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভূমিকা=== ষোড়শ শতিকাৰ পৰা [[একশৰণ নামধৰ্ম]]ই ইতিমধ্যে বিকশিত হৈ থকা অসমীয়া ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিসৰক এক বৃহত্তৰ প্ৰতিষ্ঠানগত ভিত্তি প্ৰদান কৰে। [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]], [[মাধৱদেৱ]] আৰু তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ অসমীয়া আৰু [[ব্ৰজাৱলী ভাষা|ব্ৰজাৱলী]] ভাষাত ৰচিত সাহিত্যৰ লগতে [[সত্ৰ]] আৰু [[নামঘৰ]]সমূহে উমৈহতীয়া উপাসনা, সাহিত্যচৰ্চা, সংগীত, নাট্যপ্ৰদৰ্শন আৰু সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰ গঢ়ি তুলিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনে অসমীয়া জাতিগত পৰিচয় গঠনৰ ইতিপূৰ্বে আৰম্ভ হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক অধিক শক্তিশালী আৰু সুসংহত কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=357–359}}</ref> পৰৱৰ্তী আহোম ৰজাসকলে এই ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পৃষ্ঠপোষকতা কৰিলেও সত্ৰ আৰু নামঘৰসমূহ মূলত আহোম ৰাজ্যই সৃষ্টি কৰা প্ৰতিষ্ঠান নাছিল। বৈষ্ণৱ ধৰ্মগুৰু আৰু তেওঁলোকৰ শিষ্যসকলৰ কাৰ্যকলাপৰ মাজেৰে এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সামাজিক ভিত্তি গঢ় লৈ উঠিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাজপৃষ্ঠপোষকতা বৃদ্ধি পায়। সপ্তদশ শতিকালৈকে আহোম আৰু কোচ উভয় ৰাজ্যই বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিস্তৃত জনসমৰ্থনক নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। সত্ৰসমূহে ৰাজন্যবৰ্গৰ পৰা ভূমি, জনশক্তি আৰু অন্যান্য সম্পদৰ অনুদান লাভ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=359}}</ref> ===আহোম শাসনকালত সামূহিক পৰিচয়ৰ সুসংহতকৰণ=== অসমীয়া সামূহিক পৰিচয়ৰ ৰাজনৈতিক সুসংহতকৰণত [[আহোম ৰাজ্য]]ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ উদয়ন মিশ্ৰৰ মতে, ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বংগৰ মুছলমান শাসকসকলৰ সৈতে হোৱা সংঘাতৰ সময়ত বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোক আহোম শাসনৰ অধীনত উমৈহতীয়া শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে সংগঠিত হোৱাৰ ফলত এক বৃহত্তৰ অসমীয়া ৰাজনৈতিক পৰিচয় গঢ় লোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, [[চুহুংমুং]]ৰ (১৪৯৭–১৫৩৯) শাসনকালত আহোম ৰাজ্যই আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাৰ লগতে পশ্চিমৰ কমতা আৰু কামৰূপ অঞ্চললৈ সামৰিক অভিযান চলাইছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> এই ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ (১৬০৩–১৬৪১) শাসনকাল আৰু পৰৱৰ্তী আহোম–মোগল সংঘাতসমূহৰ সময়ত অধিক শক্তিশালী হয়। ১৬৭১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[শৰাইঘাটৰ যুদ্ধ]] এই সংঘাতসমূহৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ঘটনা আছিল। মিশ্ৰৰ মতে, বংগ আৰু মোগল অধিকৃত অঞ্চলৰ পৰা অসমলৈ অহা মুছলমান সৈনিক, শিল্পী আৰু বৃত্তিজীৱীসকলৰ একাংশও আহোম ৰাজ্যৰ সমাজ আৰু প্ৰশাসনৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। তেওঁলোকে মোগল সম্প্ৰসাৰণ প্ৰতিহত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> একেসময়তে আহোম ৰাজদৰবাৰ আৰু প্ৰশাসনত [[আহোম ভাষা]]ৰ সৈতে অসমীয়া ভাষাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পায়। ইতিহাসবিদ অমলেন্দু গুহৰ মতে, আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ছোৱাত অসমীয়া ভাষাই প্ৰথমে আহোম ভাষাৰ সৈতে সহাৱস্থান কৰিছিল আৰু ক্ৰমে ৰাজদৰবাৰ তথা প্ৰশাসনত আহোম ভাষাৰ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |page=9 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963}}</ref> এইদৰে আহোম ৰাজ্যই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন ভাষিক, ধৰ্মীয় আৰু জাতিগত গোটক এক অধিক সংহত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ আনিছিল। একশৰণ নামধৰ্মৰ প্ৰসাৰ আৰু আহোম ৰজাসকলৰ হিন্দুধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পৃষ্ঠপোষকতাৰ ফলত সপ্তদশ–অষ্টাদশ শতিকাত বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ একাংশই হিন্দুধৰ্মৰ বিভিন্ন ধাৰা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |page=1264 |jstor=4407987}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে অসমীয়া সমাজত হিন্দুধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি গ্ৰহণ কৰা বিভিন্ন জনগোষ্ঠী, বৰ্ণহিন্দু সম্প্ৰদায়, সমতলৰ জনজাতীয় গোট আৰু অসমীয়া মুছলমানসকল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই প্ৰাক্-ঔপনিৱেশিক বিকাশৰ মাজেৰে এটা সামূহিক ভাষিক আৰু সাংস্কৃতিক সমাজ গঢ় লৈ উঠিছিল। অৱশ্যে আধুনিক ৰাজনৈতিক অৰ্থত অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ বিকাশ ঘটিছিল ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ ঔপনিৱেশিক পৰিস্থিতিত। এই জাতীয়তাবাদৰ প্ৰধান ভৌগোলিক কেন্দ্ৰ আছিল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা।<ref>{{cite journal |last=Misra |first=Udayon |title=Immigration and Identity Transformation in Assam |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=21 |year=1999 |pages=1264–1265 |jstor=4407987}}</ref><ref>{{cite journal |last=Baruah |first=Sanjib |title='Ethnic' Conflict as State–Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism |journal=Modern Asian Studies |volume=28 |issue=3 |year=1994 |pages=649–671 |jstor=313047}}</ref> ===জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা=== অসমীয়া সমাজৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত হোৱা সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় পৰিৱৰ্তনক ''জনজাতি–জাতি ধাৰাবাহিকতা'' (''tribe–caste continuum'')ৰ মাধ্যমেৰে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ দুটা উল্লেখযোগ্য দিশ আছিল ৰাজ্য গঠনৰ সৈতে জড়িত সংস্কৃতায়ন আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত একশৰণ নামধৰ্মৰ জৰিয়তে হোৱা সামাজিক স্থানান্তৰ। ====সামাজিক পৰিৱৰ্তন==== ভাৰত-আৰ্য ভাষী আৰু ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ অসমলৈ বিস্তাৰৰ লগে লগে সংস্কৃতায়ন (''Sanskritisation'') আৰু স্থানীয়কৰণ বা দেশীয়কৰণ (''Deshification'')ৰ প্ৰক্ৰিয়া চলি আছিল। প্ৰথম প্ৰক্ৰিয়াত স্থানীয় জনগোষ্ঠী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাসমূহে ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ কিছু উপাদান গ্ৰহণ কৰিছিল। আনহাতে দ্বিতীয় প্ৰক্ৰিয়াত স্থানীয় বিশ্বাস, দেৱ-দেৱী আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানে ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় সংস্কৃতিকো প্ৰভাৱিত কৰিছিল। হিউ বি. আৰ্বানে এই দুই প্ৰক্ৰিয়াক পৰস্পৰ সম্পৰ্কিত ৰূপত আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Urban |first=Hugh B. |title=The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam |journal=The Journal of Hindu Studies |volume=4 |issue=3 |year=2011 |pages=233–234 |doi=10.1093/jhs/hir034}}</ref> চন্দন কুমাৰ শৰ্মাৰ মতে, এই পৰিৱৰ্তনসমূহ [[বৰ্মন ৰাজবংশ]]ৰ সময়ৰ পৰা, বিশেষকৈ পঞ্চম–অষ্টম শতিকাত, কামৰূপৰ সামাজিক ব্যৱস্থাত দেখা গৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=356}}</ref> আৰ্বানে কামৰূপৰ বৰ্মনসকলৰ পৰা অষ্টাদশ শতিকাৰ আহোমসকললৈকে অসমৰ বহু ৰাজবংশৰ স্থানীয় বা অনা-ভাৰত-আৰ্য পটভূমি আৰু তেওঁলোকৰ ক্ৰমাগত সংস্কৃতায়নৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite journal |last=Urban |first=Hugh B. |title=The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam |journal=The Journal of Hindu Studies |volume=4 |issue=3 |year=2011 |page=234 |doi=10.1093/jhs/hir034}}</ref> ৰাজবংশসমূহে ব্ৰাহ্মণ্য ধৰ্মীয় পৰম্পৰা গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ অধীনস্থ সমাজৰ বিভিন্ন গোটেও এই প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। অৱশ্যে ইয়াৰ ফলত স্থানীয় ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |pages=355–357}}</ref> ====একশৰণ নামধৰ্ম আৰু সামাজিক স্থানান্তৰ==== ষোড়শ শতিকাত একশৰণ নামধৰ্ম আৰু সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ প্ৰসাৰে জনজাতীয় পৰিচয়ৰ পৰা বৰ্ণভিত্তিক সামাজিক পৰিচয়লৈ স্থানান্তৰৰ এটা নতুন পথ মুকলি কৰিছিল। বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকে সত্ৰত গুৰুৰ পৰা শৰণ বা দীক্ষা গ্ৰহণ কৰি ক্ৰমে নিজৰ কিছুমান পুৰণি আচাৰ-অনুষ্ঠান পৰিত্যাগ কৰিছিল আৰু নতুন ধৰ্মীয় তথা সামাজিক ৰীতি-নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। চন্দন কুমাৰ শৰ্মাই বৰ্ণনা কৰা এটা সামাজিক স্থানান্তৰৰ আৰ্হিত দীক্ষা গ্ৰহণৰ পিছতো মদ্যপানৰ অভ্যাস বজাই ৰখা ব্যক্তিক ''মদাহী'' বুলি কোৱা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ শৰণীয়া বা সৰু কোচ, কোচ, বৰকোচ, সৰুকেওট, বৰকেওট আৰু শেষত [[কলিতা]] পৰিচয় লাভ কৰিব পাৰিছিল। এই ধাৰাবাহিকতাত [[ব্ৰাহ্মণ]]সকলক অধিক উচ্চ সামাজিক স্থানত গণ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=358}}</ref> সত্ৰসমূহৰ বহু ধৰ্মগুৰু ব্ৰাহ্মণ গোস্বামী আছিল যদিও কিছুমান গোস্বামী পৰিয়াল পূৰ্বতে কায়স্থ আছিল। আনহাতে কিছুমান কায়স্থ সত্ৰাধিকাৰৰ পূৰ্বপুৰুষ জনজাতীয় বা সামাজিকভাৱে নিম্ন স্থানত গণ্য হোৱা গোটৰ সদস্য আছিল। শৰ্মাই এই প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে চুতীয়া, বৰাহী, মৰাণ, দেউৰী আৰু কছাৰীসকলৰ একাংশ ক্ৰমে সংস্কৃতায়িত অসমীয়া কৃষিজীৱী সমাজৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। বিশেষকৈ উজনি অসম আৰু কিছু পৰিমাণে মধ্য অসমত এই প্ৰক্ৰিয়া দৃশ্যমান আছিল। অৱশ্যে এই জনগোষ্ঠীসমূহে নিজৰ পূৰ্বৰ সকলো আচাৰ-অনুষ্ঠান পৰিত্যাগ কৰা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Chandan Kumar |chapter=Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity |title=Tribes of North-East India: Issues and Challenges |editor-last=Medhi |editor-first=B. K. |publisher=Omsons Publications |location=Delhi |year=2009 |page=359}}</ref> কিছুমান কায়স্থ সত্ৰাধিকাৰৰ পূৰ্বপুৰুষ মৰাণ, কৈৱৰ্ত, চণ্ডাল আৰু তাঁতী সম্প্ৰদায়ৰ লোক আছিল বুলিও উল্লেখ পোৱা যায়। নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰে কেণ্টলীৰ মতে, শংকৰদেৱে মুছলমান, কৈৱৰ্ত, নগা আৰু গাৰো সম্প্ৰদায়ৰ লোককো ধৰ্মীয় গুৰুৰ দায়িত্ব প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |year=1984 |page=177}}</ref> ==স্বাধীনতা-উত্তৰ কালত অসমীয়া জাতি== ইংৰাজসকল অসমৰ পৰা যোৱাৰ পাচত অসমতো বহুতো পৰিৱৰ্তন ঘটিল। প্ৰতিটো প্ৰধান পাৰ্বত্য গোষ্ঠীয়ে অসমৰ পৰা আঁতৰি গৈ নিজৰ নিজৰ সুকীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। লগে লগে অসমীয়া জাতিৰ প্ৰসাৰতাটো ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰভাৱ পৰিল। অসম বুলি থাকিলগৈ পাতল জনবসতিৰে মিকিৰ পাহাৰ (বৰ্তমানৰ কাৰ্বি আংলং)আৰু উত্তৰ কাছাৰ অঞ্চল, কাছাৰ জিলা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক উপত্যকাকে বুজায়। অসমৰ কোনো এটা [[খিলঞ্জীয়া লোক|খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]] মানুহে অসমীয়া জাতিৰ মানুহ। <ref> অসম অভিধান, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা, বনলতা,২০০১,পৃষ্ঠা-২৬-২৯ (১)</ref> ==অসমীয়া জাতিত ভাঙোন== মূলতঃ ছবছৰীয়া অসম আন্দোলনৰ পাচৰ সময়ছোৱাৰ পৰাই অসমীয়া জাতিৰ ৰাজহাড়স্বৰূপ জনগোষ্ঠীসমূহৰৰ মাজত বিভিন্ন ধৰণৰ অসন্তুষ্টিয়ে গা কৰি উঠিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে অসমীয়া জাতি ৰূপে নিজৰ পৰিচয় পৰিত্যাগ কৰি নিজস্ব স্বকীয় জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় দিবলৈ আগ্ৰহী হৈ উঠিছে। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক অনগ্ৰসৰতা আৰু কিছুমান সুবিধাবাদী ৰাজনীতিবিদৰ কাৰুকাৰ্যই এইক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পৰিমাণে উদগণি জগাই আহিছে। অৱশ্যে অসমৰ কেইবাজনো ৰাজনৈতিক নেতাই কৰা অদূৰদৰ্শী আৰু অপৰিপক্ব সিদ্ধান্তসমূহেও এই ভাঙোনত অৰিহনা যোগাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==উৎস প্ৰসংগ== #Baruah, Sanjib (1994). "'Ethnic' Conflict as State—Society Struggle: The Poetics and Politics of Assamese Micro-Nationalism". Modern Asian Studies. 28 (3): 649–671. doi:[[doi:10.1017/S0026749X00011896|10.1017/S0026749X00011896]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/313047 313047]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:144065698 144065698]. #Cantile, Audrey (1984). The Assamese. Curzon Press. #Deka, Harekrishna (2005). "The Assamese Mind: contours of a landscape". India International Centre Quarterly. 32 (2/3): 189–202. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/23006027 23006027]. #Grierson, G A, ed. (1903). [https://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=5-1&pages=463#page/1/mode/1up Linguistic Survey of India: Indo-Aryan Family Eastern Group]. Vol. V. #Guha, Amalendu (December 1983), [https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/bitstream/123456789/3259/1/OP_64_The_ahom_political_system.pdf "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)"] (PDF), Social Scientist, 11 (12): 3–34, doi:10.2307/3516963, JSTOR 3516963 #Guha, Amalendu (1984). "Nationalism: Pan-Indian and Regional in a Historical Perspective". Social Scientist. 12 (2): 42–65. doi:[[doi:10.2307/3517093|10.2307/3517093]]. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3517093 3517093]. #Misra, Udayon (1999). "Immigration and Identity Transformation in Assam". Economic and Political Weekly. 34 (21): 1264–1271. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/4407987 4407987]. #Sharma, Chandan Kumar (2009). "Tribe Caste Continuum and the Formation of Assamese Identity". In Medhi, B.K (ed.). Tribes of North-East India: Issues and Challenges. Delhi: Omsons Publications. pp. 354–366. #Urban, Hugh B. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/270529066 "The Womb of Tantra: Goddesses, Tribals, and Kings in Assam"]. The Journal of Hindu Studies. 4 (3): 231–247. doi:[[doi:10.1093/jhs/hir034|10.1093/jhs/hir034]]. ==বাহ্যিক সংযোগ== [[শ্ৰেণী:অসম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সামাজিক সম্প্ৰদায়সমূহ]] lnxul8o4ai1zkz5b8had1dgc41csvfp 0 39679 646430 253230 2026-10-21T14:45:19Z Dipankar Das 36094 646430 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} '''নৱৰাত্ৰি''' [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ এক উৎসৱ, প্ৰধানতঃ শক্তি উপাসনাৰ লগত জড়িত। নৱৰাত্ৰিক সাধাৰণতে [[দুৰ্গা পূজা]] নামেৰে জনা যায়। বসন্ত কালত হোৱা নৱৰাত্ৰিক বাসন্তী পূজা আৰু শৰৎ কালত হোৱা ভাগক শাৰদীয় পূজা নামেৰে জনা যায়। নৱৰাত্ৰি শৰৎ আৰু বসন্ত কালৰ শুক্লা প্ৰতিপদ তিথিত আৰম্ভ হৈ নৱমীত সমাপন হয় আৰু দশমী তিথিত দেৱীৰ বিৰ্সজন হয়, ৯ দিনত ভগৱতী [[দুৰ্গা দেৱী]]ৰ ৯টা অৱতাৰৰ পূজা কৰা হয় আৰু চণ্ডী পাঠ কৰা হয়। নৱৰাত্ৰিৰ ভিন্ন ভিন্ন আখ্যান আৰু বিভিন্ন পূজা বিধি [[মাৰ্কণ্ডেয় পূৰাণ]], [[ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত পূৰাণ]], [[দেৱী ভাগৱত]], [[কালিকা পুৰাণ]] আদি প্ৰাচীন পুথিত পোৱা যায়। {{হিন্দু ধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] {{পোখালি (উৎসৱ)}} pi0jsru5mn6b6gvo1pmq6yv04ob71yp 0 44159 646484 610878 2026-10-22T08:22:13Z Ananya Taye 28065 added cited content 646484 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানৰ ওচৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref>}} গোলাপচন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা ''Ahom Buranji'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, ১৫২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুং বিশ্বনাথৰ সলা অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ পুনৰ বিশ্বনাথলৈ আহি ৰাউতা-তেমনীত থকা কনচেং আৰু অন্যান্য বিষয়াসকলক উভতি আহিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত থাওমুং কটক আৰু থাওমুং মুংক্লাঙক ভৰালী নদী পাৰ হৈ অভিযান চলাবলৈ পঠোৱা হয়। তেওঁলোকে কিছু লোকক বন্দী কৰি ৰজাৰ ওচৰলৈ আনে। পৰৱৰ্তী সময়ত থাওমুং কটকক নাৰায়ণপুৰৰ শাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |pages=61–62}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী |page=21}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=62}}</ref> স্থানীয় পৰম্পৰাত বিশ্বনাথৰ পশ্চিম অংশত স্বাধীন ভূঞা শাসকৰ উপস্থিতিৰ উল্লেখ পোৱা যায়। কিছুমান ইতিহাসবিদে দিকাৰাই আৰু ঘিলাধাৰী নদীক চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> অৱশ্যে এই পৰম্পৰাসমূহৰ অন্যতম উৎস ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক নিৰ্ভৰযোগ্যতাক গৱেষকসকলে প্ৰশ্ন কৰিছে। সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা আৰু ডিম্বেশ্বৰ নেওগে গ্ৰন্থখনক মাধৱদেৱৰ প্ৰামাণিক ৰচনা বুলি গ্ৰহণ কৰা নাই।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |publisher=Sahitya Akademi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰ পৰা বাৰভূঞাসকলৰ স্বাধীন শাসনৰ স্পষ্ট বিৱৰণ পোৱা নাযায়; তেওঁলোকক পশ্চিমৰ ৰাউতা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা আনি পুনৰ্বসতি কৰোৱাৰ কথাহে উল্লেখ আছে। [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মোগল সংঘাত আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ=== আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] 8pd9yqesfge83uw2c8mumrhe16t62d0 646485 646484 2026-10-22T08:41:10Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া–আহোম সংঘাত */ 646485 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref>}} গোলাপচন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা ''Ahom Buranji'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, ১৫২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুং বিশ্বনাথৰ সলা অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ পুনৰ বিশ্বনাথলৈ আহি ৰাউতা-তেমনীত থকা কনচেং আৰু অন্যান্য বিষয়াসকলক উভতি আহিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত থাওমুং কটক আৰু থাওমুং মুংক্লাঙক ভৰালী নদী পাৰ হৈ অভিযান চলাবলৈ পঠোৱা হয়। তেওঁলোকে কিছু লোকক বন্দী কৰি ৰজাৰ ওচৰলৈ আনে। পৰৱৰ্তী সময়ত থাওমুং কটকক নাৰায়ণপুৰৰ শাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |pages=61–62}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী |page=21}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=62}}</ref> স্থানীয় পৰম্পৰাত বিশ্বনাথৰ পশ্চিম অংশত স্বাধীন ভূঞা শাসকৰ উপস্থিতিৰ উল্লেখ পোৱা যায়। কিছুমান ইতিহাসবিদে দিকাৰাই আৰু ঘিলাধাৰী নদীক চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> অৱশ্যে এই পৰম্পৰাসমূহৰ অন্যতম উৎস ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক নিৰ্ভৰযোগ্যতাক গৱেষকসকলে প্ৰশ্ন কৰিছে। সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা আৰু ডিম্বেশ্বৰ নেওগে গ্ৰন্থখনক মাধৱদেৱৰ প্ৰামাণিক ৰচনা বুলি গ্ৰহণ কৰা নাই।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |publisher=Sahitya Akademi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰ পৰা বাৰভূঞাসকলৰ স্বাধীন শাসনৰ স্পষ্ট বিৱৰণ পোৱা নাযায়; তেওঁলোকক পশ্চিমৰ ৰাউতা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা আনি পুনৰ্বসতি কৰোৱাৰ কথাহে উল্লেখ আছে। [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মোগল সংঘাত আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ=== আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] cfosr5i2rhp5t9b6ufz0n7ws0h2pojr 646486 646485 2026-10-22T09:00:50Z Ananya Taye 28065 /* আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি */ 646486 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে বিশ্বনাথ জিলাৰ পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref>}} গোলাপচন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা ''Ahom Buranji'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, ১৫২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুং বিশ্বনাথৰ সলা অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ পুনৰ বিশ্বনাথলৈ আহি ৰাউতা-তেমনীত থকা কনচেং আৰু অন্যান্য বিষয়াসকলক উভতি আহিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত থাওমুং কটক আৰু থাওমুং মুংক্লাঙক ভৰালী নদী পাৰ হৈ অভিযান চলাবলৈ পঠোৱা হয়। তেওঁলোকে কিছু লোকক বন্দী কৰি ৰজাৰ ওচৰলৈ আনে। পৰৱৰ্তী সময়ত থাওমুং কটকক নাৰায়ণপুৰৰ শাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |pages=61–62}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী |page=21}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=62}}</ref> স্থানীয় কিছুমান পৰম্পৰাই জিলাখনৰ পশ্চিম অংশক স্বাধীন ভূঞা মুখীয়ালৰ সৈতে জড়িত কৰে। অৱশ্যে এই পৰম্পৰাসমূহৰ মূল উৎস ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক নিৰ্ভৰযোগ্যতাক গৱেষকসকলে প্ৰশ্ন কৰিছে।<ref>Maheswar Neog states that the Adi-cwita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote="the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis."|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref> কিছুমান ইতিহাসবিদে দিকাৰাই আৰু ঘিলাধাৰী নদীক চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰ পৰা বাৰভূঞাসকলৰ স্বাধীন শাসনৰ স্পষ্ট বিৱৰণ পোৱা নাযায় আৰু তাৰ পৰিৱৰ্তে ৰৌটা-দৰং অঞ্চলৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা এই অঞ্চললৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ কথাহে উল্লেখ আছে। [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মোগল সংঘাত আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ=== আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] mmz7ti4isokuts8nntz066bl0yp97z2 646487 646486 2026-10-22T09:17:36Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 646487 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে বিশ্বনাথ জিলাৰ পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰৌতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref>}} গোলাপচন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা ''Ahom Buranji'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, ১৫২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চুহুংমুং বিশ্বনাথৰ সলা অঞ্চলত উপস্থিত হৈছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ পুনৰ বিশ্বনাথলৈ আহি ৰাউতা-তেমনীত থকা কনচেং আৰু অন্যান্য বিষয়াসকলক উভতি আহিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত থাওমুং কটক আৰু থাওমুং মুংক্লাঙক ভৰালী নদী পাৰ হৈ অভিযান চলাবলৈ পঠোৱা হয়। তেওঁলোকে কিছু লোকক বন্দী কৰি ৰজাৰ ওচৰলৈ আনে। পৰৱৰ্তী সময়ত থাওমুং কটকক নাৰায়ণপুৰৰ শাসনৰ দায়িত্ব দিয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |pages=61–62}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী |page=21}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=62}}</ref> স্থানীয় কিছুমান পৰম্পৰাই জিলা খনৰ পশ্চিম অংশক স্বাধীন ভূঞা শাসনৰ সৈতে জড়িত কৰে। কিন্তু এই পৰম্পৰা সমূহৰ মূল উৎস ''আদি চৰিত'' নামৰ গ্ৰন্থখনক ইতিহাসৰ গৱেষক সকলে নিৰ্ভৰযোগ্য বুলি গ্ৰহণ নকৰে।<ref>Maheswar Neog states that the Adi-charita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote="the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis."|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref> কিছু ইতিহাসবিদে দিকাৰাই আৰু ঘিলাধাৰী নদীক চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে, আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰে পৰা বাৰভূঞাসকলৰ শাসন থকাৰ কোনো উল্লেখ নাই; বৰঞ্চ তেওঁলোকক ৰৌতা-তেমনী অঞ্চলৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰাহে ইয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ কথাহে পোৱা যায়। ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মোগল সংঘাত আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ=== আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] r7v0l2thmscxu67tzm64181y37n1h2v 646488 646487 2026-10-22T09:22:08Z Ananya Taye 28065 /* আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি */ 646488 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে বিশ্বনাথ জিলাৰ পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰৌতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' পৃ.১৬ ৰ মতে ৰৌটাত বড়ো-ভূঞাসকলক দমন কৰিছিল সুহুংমুঙে। অঞ্চলটোৰ জনসাধাৰণক বড়ো-ভূঞাৰ নেতৃত্বত ৰাখি ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হয়।}}<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly, proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref> স্থানীয় কিছুমান পৰম্পৰাই জিলা খনৰ পশ্চিম অংশক স্বাধীন ভূঞা শাসনৰ সৈতে জড়িত কৰে। কিন্তু এই পৰম্পৰা সমূহৰ মূল উৎস ''আদি চৰিত'' নামৰ গ্ৰন্থখনক ইতিহাসৰ গৱেষক সকলে নিৰ্ভৰযোগ্য বুলি গ্ৰহণ নকৰে।<ref>Maheswar Neog states that the Adi-charita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote="the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis."|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref> কিছু ইতিহাসবিদে দিকাৰাই<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref> আৰু ঘিলাধাৰী নদীক<ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰে পৰা বাৰভূঞাসকলৰ শাসন থকাৰ কোনো উল্লেখ নাই; বৰঞ্চ তেওঁলোকক ৰৌতা-তেমনী অঞ্চলৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰাহে ইয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ কথাহে পোৱা যায়। ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মোগল সংঘাত আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ=== আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] oxbmnyri58qhylvrz7kvtdonn2n6opj 646489 646488 2026-10-22T09:23:53Z Ananya Taye 28065 /* আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি */ 646489 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে বিশ্বনাথ জিলাৰ পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰৌতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' পৃ.১৬ ৰ মতে ৰৌটাত বড়ো-ভূঞাসকলক দমন কৰিছিল সুহুংমুঙে। অঞ্চলটোৰ জনসাধাৰণক বড়ো-ভূঞাৰ নেতৃত্বত ৰাখি ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হয়।}}<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly, proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref> স্থানীয় কিছুমান পৰম্পৰাই জিলা খনৰ পশ্চিম অংশক স্বাধীন ভূঞা শাসনৰ সৈতে জড়িত কৰে। কিন্তু এই পৰম্পৰা সমূহৰ মূল উৎস ''আদি চৰিত'' নামৰ গ্ৰন্থখনক ইতিহাসৰ গৱেষক সকলে নিৰ্ভৰযোগ্য বুলি গ্ৰহণ নকৰে।<ref>Maheswar Neog states that the Adi-charita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote="the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis."|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref> কিছু ইতিহাসবিদে দিকাৰাই<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref> আৰু ঘিলাধাৰী নদীক<ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰে পৰা বাৰভূঞাসকলৰ শাসন থকাৰ কোনো উল্লেখ নাই; বৰঞ্চ তেওঁলোকক ৰৌতা-তেমনী অঞ্চলৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰাহে ইয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মোগল সংঘাত আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ=== আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱা বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] ovjh1m5isn5h239o0255mmiwvug5cdm 646490 646489 2026-10-22T09:28:54Z Ananya Taye 28065 /* আহোম–মোগল সংঘাত আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ */ 646490 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে বিশ্বনাথ জিলাৰ পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰৌতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' পৃ.১৬ ৰ মতে ৰৌটাত বড়ো-ভূঞাসকলক দমন কৰিছিল সুহুংমুঙে। অঞ্চলটোৰ জনসাধাৰণক বড়ো-ভূঞাৰ নেতৃত্বত ৰাখি ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হয়।}}<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly, proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref> স্থানীয় কিছুমান পৰম্পৰাই জিলা খনৰ পশ্চিম অংশক স্বাধীন ভূঞা শাসনৰ সৈতে জড়িত কৰে। কিন্তু এই পৰম্পৰা সমূহৰ মূল উৎস ''আদি চৰিত'' নামৰ গ্ৰন্থখনক ইতিহাসৰ গৱেষক সকলে নিৰ্ভৰযোগ্য বুলি গ্ৰহণ নকৰে।<ref>Maheswar Neog states that the Adi-charita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote="the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis."|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref> কিছু ইতিহাসবিদে দিকাৰাই<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref> আৰু ঘিলাধাৰী নদীক<ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰে পৰা বাৰভূঞাসকলৰ শাসন থকাৰ কোনো উল্লেখ নাই; বৰঞ্চ তেওঁলোকক ৰৌতা-তেমনী অঞ্চলৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰাহে ইয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মোগল সংঘাত আৰু ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ=== আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱাই নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] qhudggigvscl2kqqdacegc66twaqmtw 646491 646490 2026-10-22T09:30:57Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 646491 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে বিশ্বনাথ জিলাৰ পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰৌতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' পৃ.১৬ ৰ মতে ৰৌটাত বড়ো-ভূঞাসকলক দমন কৰিছিল সুহুংমুঙে। অঞ্চলটোৰ জনসাধাৰণক বড়ো-ভূঞাৰ নেতৃত্বত ৰাখি ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হয়।}}<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly, proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref> স্থানীয় কিছুমান পৰম্পৰাই জিলা খনৰ পশ্চিম অংশক স্বাধীন ভূঞা শাসনৰ সৈতে জড়িত কৰে। কিন্তু এই পৰম্পৰা সমূহৰ মূল উৎস ''আদি চৰিত'' নামৰ গ্ৰন্থখনক ইতিহাসৰ গৱেষক সকলে নিৰ্ভৰযোগ্য বুলি গ্ৰহণ নকৰে।<ref>Maheswar Neog states that the Adi-charita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote="the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis."|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref> কিছু ইতিহাসবিদে দিকাৰাই<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref> আৰু ঘিলাধাৰী নদীক<ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰে পৰা বাৰভূঞাসকলৰ শাসন থকাৰ কোনো উল্লেখ নাই; বৰঞ্চ তেওঁলোকক ৰৌতা-তেমনী অঞ্চলৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰাহে ইয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মুছলমান সংঘাত=== চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱাই নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] ad3qbau674wdnlvxershcva2fj8tvxf 646492 646491 2026-10-22T09:33:12Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 646492 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =বিশ্বনাথ জিলা<br> Biswanath district | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = জিলা | image_skyline = Holy Biswanath (2).JPG | image_alt = | image_caption = বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ | nickname = | image_map = Biswanath in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = বিশ্বনাথ জিলা | established_date = ২০১৫ | founder = | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 1100 | elevation_footnotes = | elevation_m = 48 | population_total = 5,80,000 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = স্বীকৃত | demographics1_title1 = ভাষা | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 784 XXX | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বিশ্বনাথ জিলা''' (IPA: ˌbɪswəˈnɑːθ ˈtʃɑːrɪˌælɪ) অসমৰ উত্তৰ-পাৰৰ এখন জিলা। ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]] ডাঙৰীয়াই বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>http://www.dnaindia.com/india/report-cm-tarun-gogoi-announces-5-new-districts-in-assam-on-independence-day-2114724</ref><ref>http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html</ref> [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[বিশ্বনাথ]] মহকুমাৰ বেছি ভাগ অংশ আৰু [[গহপুৰ]]ৰ কিছু অংশৰে বিশ্বনাথ জিলা গঠন কৰা হ’ল। ইয়াৰ উত্তৰে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] দক্ষিণে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ|ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]] আৰু [[গোলাঘাট জিলা]], পূবে [[লখিমপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[শোণিতপুৰ জিলা]] অৱস্থিত। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই হৈছে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]]। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল যদিও ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে ইয়াৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ==ইতিহাস== ===বিশ্বনাথ নাম আৰু তীৰ্থক্ষেত্ৰ=== বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ পুৰণি নাম আছিল ''সলা'' বা ''শলা''। পৰৱৰ্তী সময়ত অঞ্চলটো নদুৱাৰ নামেৰেও পৰিচিত হয়। বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চল ঐতিহাসিক নদুৱাৰৰ পূব অংশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰাচীন শৈৱ তীৰ্থক্ষেত্ৰ [[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]]ৰ নামৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ বিশ্বনাথ নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ধৰা হয়। ''বিশ্বনাথ'' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বিশ্বৰ অধিপতি বা শিৱ। এই তীৰ্থস্থানক ''গুপ্তকাশী'' বুলিও জনা যায়। স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি, কুমুদ আৰু কৌস্তভ নামৰ দুজন মুনিৰ শাপৰ সৈতে গুপ্তকাশী নামৰ উৎপত্তি জড়িত।<ref>তৰুণ দাস, ''বিশ্বনাথৰ ইতিহাস''।</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্য আৰু প্ৰাচীন দুৰ্গসমূহ=== বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ জিলাৰ অধিকাংশ অঞ্চল ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগলৈকে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি বিভিন্ন ইতিহাসবিদে মত প্ৰকাশ কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্তই চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা ভৰালী নদী লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে। এন. এন. আচাৰ্য আৰু জে-ইউন শ্বিনেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম সীমা বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত হোৱাৰ মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |page=28}}</ref><ref>{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas: Genealogical Claims and Political Process in Pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=52–53 |doi=10.1177/0019464619894134}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগংগ নদী লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। তেওঁ [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নাৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ ৰামঘাট-বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং-দিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহক এই অনুমানৰ সমৰ্থনত উল্লেখ কৰিছে। বিশ্বনাথ জিলা আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চল চুতীয়া যুগৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ আৰু স্থাপত্যগত সম্পৰ্কৰ কথাও ইতিহাসবিদসকলে আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271}}</ref> গগৈয়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[ইটানগৰ]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21}}</ref> প্ৰতাপগড় এই অঞ্চলৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য প্ৰাচীন দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বিৱৰণত বুৰৈ নদীৰ দুৰ্গত পোৱা ইটাৰ আকাৰ আৰু গঠনৰ সৈতে বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপগড়ৰ ইটা আৰু অন্যান্য নিৰ্মাণাৱশেষৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |year=1904 |page=258 |url=https://archive.org/details/journalofasiatic731calc/page/258/mode/2up}}</ref> বিশ্বনাথৰ উত্তৰে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]কো চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি আলোচনা কৰা হৈছে। ===চুতীয়া–আহোম সংঘাত=== {{main|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথৰ দক্ষিণে অৱস্থিত ঐতিহাসিক ''দিহিংমুখ'' অঞ্চলটো চুতীয়া আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল আছিল। সেই সময়ত [[দিহিং নদী]]ৰ গতিপথ বৰ্তমানতকৈ অধিক পশ্চিমমুখী আছিল আৰু নদীখন [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি বৈ ইয়াৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙাৰ]] ওচৰৰ ''মহুৰা''<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.}}</ref> অথবা ''লাখৌ'' নামৰ{{efn|গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=132-133}}</ref>}} স্থানত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰত]] মিলিত হৈছিল।{{efn|ঐতিহাসিক দিহিং নদীৰ গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ীদিহিং নদীৰ গতিপথৰ সৈতে একে নাছিল। এডৱাৰ্ড গেইটে মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত পুৰণি দিহিংমুখৰ অৱস্থিতিৰ উল্লেখ কৰিছে। দিহিং নদীৰ গতিপথৰ পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে ৰশ্মিৰেখা ভূঞায়ো আলোচনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=133}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |year=2023 |page=532 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf}}</ref> }} বুৰঞ্জীসমূহত দিহিং নদীক উত্তৰৰ চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=অসম বুৰঞ্জী |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |page=9}}</ref><ref>{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom |year=1985 |page=28}}</ref> ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিখৌমুখত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোমসকলে দিহিংমুখলৈ আগবাঢ়ি ''মুংখ্ৰাং'' নামৰ এটা সীমান্ত দুৰ্গ স্থাপন কৰে। ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুঙক হত্যা কৰে আৰু অঞ্চলটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনত আহোমসকলে পুনৰ অভিযান চলাই হেৰুওৱা অঞ্চল দখল কৰাৰ লগতে সীমান্ত অধিক পূবলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |page=57}}</ref><ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |publisher=Assam Book Depot |location=Calcutta |year=1968 |page=62}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |edition=2nd |year=1926 |page=87}}</ref> [[চিত্ৰ:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|বিশ্বনাথ জিলাৰ ওপৰ বালিজানত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰ, গোমচি আৰু নক্সাপৰ্বতৰ স্থাপত্যৰ সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰা হৈছে।]] ===আহোম প্ৰশাসন আৰু বাৰভূঞাসকলৰ পুনৰ্বসতি=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নতুনকৈ অধিকাৰ কৰা অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰম্ভ কৰে। ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ কনচেং ধনুধৰীয়া গোহাঁইক অঞ্চলটোৰ শাসনৰ বাবে ''ভটিয়লীয়া গোহাঁই'' বা ''নামনিয়াল সন্দিকৈ'' হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। পিছত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পূৰ্বৰ ''বৰপাত্ৰ'' পদবীৰ অনুকৰণত তেওঁক ''বৰপাত্ৰ গোহাঁই'' (চাও-চেং-লুং) উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। একেসময়তে চেংপেম ধনুধৰীয়া গোহাঁইক ''থাওমুং কটক'' হিচাপে নিযুক্তি দি লখিমপুৰৰ ফুলবাৰীত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom Buranji |page=61}}</ref> আহোম শাসনকালত বিশ্বনাথ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক গুৰুত্বৰ লগতে এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ হিচাপেও বিকশিত হৈছিল। আহোম ৰজাসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰ, শিৱনাথ মঠ আৰু বৰদৌল আদি ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাণ বা উন্নয়ন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |pages=66–67 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলে বিশ্বনাথ জিলাৰ পশ্চিমলৈ অভিযান চলাই; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰালী নদী পাৰ হৈ ৰৌতা-তেমনীৰ (মধ্য অসম) বাৰভূঞাসকলক দমন কৰে। এই ভূঞাসকলৰ মূল অধিকাৰক্ষেত্ৰ বৰ্তমানৰ দৰং আৰু নগাঁও অঞ্চলত আছিল। বুৰঞ্জী অনুসৰি, চুহুংমুঙে তেওঁলোকৰ একাংশক উত্তৰকূলৰ বিভিন্ন স্থানত, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ আৰু লখিমপুৰ অঞ্চলত পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰায়।{{efn|''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী'' (পৃষ্ঠা ২৭) অনুসৰি, ৰাউতা-তেমনীৰ বাৰজন ভূঞা আছিল উতাই, তমাই, ৰায়, সাকাই, কৌশিক, উজীৰ, লস্কৰ, চমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভাট আৰু ভকত। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত চাৰিজনকৈ উপভূঞা আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। লাচম কলিতা ভূঞাৰ পৰিয়ালক লখিমপুৰৰ বাহবাৰীত, এজনক ঢকুৱাখনাৰ সোণাৰী নদীৰ পাৰত আৰু আন এজনক পাহাৰীয়া অঞ্চলত সংস্থাপন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |page=27}}</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' পৃ.১৬ ৰ মতে ৰৌটাত বড়ো-ভূঞাসকলক দমন কৰিছিল সুহুংমুঙে। অঞ্চলটোৰ জনসাধাৰণক বড়ো-ভূঞাৰ নেতৃত্বত ৰাখি ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানত পুনৰ বসতি স্থাপন কৰা হয়।}}<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly, proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref> স্থানীয় কিছুমান পৰম্পৰাই জিলা খনৰ পশ্চিম অংশক স্বাধীন ভূঞা শাসনৰ সৈতে জড়িত কৰে। কিন্তু এই পৰম্পৰা সমূহৰ মূল উৎস ''আদি চৰিত'' নামৰ গ্ৰন্থখনক ইতিহাসৰ গৱেষক সকলে নিৰ্ভৰযোগ্য বুলি গ্ৰহণ নকৰে।<ref>Maheswar Neog states that the Adi-charita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote="the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis."|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |year=1947 |pages=72, 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref> কিছু ইতিহাসবিদে দিকাৰাই<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1986 |page=193}}</ref> আৰু ঘিলাধাৰী নদীক<ref>{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |publisher=Motilal Banarsidass |year=1980 |page=66}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্য আৰু ভূঞাসকলৰ সম্ভাব্য সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ বিপৰীতে, আহোম বুৰঞ্জীসমূহত এই অঞ্চলত পূৰ্বৰে পৰা বাৰভূঞাসকলৰ শাসন থকাৰ কোনো উল্লেখ নাই; বৰঞ্চ তেওঁলোকক ৰৌতা-তেমনী অঞ্চলৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰাহে ইয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ কথা পোৱা যায়। ===কোচ–আহোম সংঘাত=== ষোড়শ শতিকাত বিশ্বনাথ অঞ্চল [[কোচ ৰাজ্য]] আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে। নিৰ্মল কুমাৰ বসুৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, ১৫৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[চিলাৰায়]]ৰ নেতৃত্বত কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰেৰে পূবলৈ আগবাঢ়ি দিকাৰাই নদীৰ ওচৰত আহোম সেনাৰ সৈতে সংঘৰ্ষত লিপ্ত হয়। এই সংঘাতত আহোমসকল পৰাস্ত হৈ পিছুৱাই যায়। তাৰ পিছত কলিয়াবৰ আৰু সলা অঞ্চলত পুনৰ সংঘৰ্ষ ঘটে আৰু কোচ সেনা নাৰায়ণপুৰ অভিমুখে অগ্ৰসৰ হয়।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |year=1970 |page=27}}</ref> নিত্যানন্দ গগৈয়ে মধ্যযুগীয় দিকাৰাই নদীক বৰ্তমানৰ শোণিতপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ নদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বুৰঞ্জীত উল্লেখিত উত্তৰ পাৰৰ ''সলা'' বা ''শলা'' বৰ্তমানৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক কেন্দ্ৰ আছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers |location=Guwahati |year=2016}}</ref> কোচসকলে পিছত [[নাৰায়ণপুৰ]]ত এটা দুৰ্গ স্থাপন কৰে। কিন্তু ১৫৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[চুক্লেনমুং]]য়ে পিছলাত তেওঁলোকৰ যোগাযোগ ব্যৱস্থা বিচ্ছিন্ন কৰাত কোচ সেনাই পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ১৫৬২–৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত কোচসকলে পুনৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। এই অভিযানত বাৰভূঞা আৰু আন কিছুমান স্থানীয় শাসকে [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ সেনাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে অথবা তেওঁৰ পক্ষত যোগ দিয়ে। কোচ সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পূবলৈ অগ্ৰসৰ হৈ আহোম ৰাজধানী [[গড়গাঁও]] অধিকাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=D. |title=History of the Koch Kingdom, c. 1515–1615 |publisher=Mittal Publications |location=Delhi |year=1989 |pages=58–64}}</ref> ===আহোম–মুছলমান সংঘাত=== চুহুংমুঙৰ শাসনকালত বংগৰ পৰা অহা মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সেনাক আহোমসকলে বুৰৈ নদীলৈকে পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰোৱাই নদীখনৰ মুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি ফুলবাৰীত সেনা মোতায়েন কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=91 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/A_History_of_Assam_by_E._A._Gait.pdf}}</ref> সপ্তদশ শতিকাত আহোম–মোগল সংঘাতৰ সময়ত ভৰালী নদী পুনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমান্ত অঞ্চল হৈ পৰে। ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে ভৰালী নদীৰ পাৰত আবু বকৰৰ নেতৃত্বাধীন মোগল সেনাক পৰাস্ত কৰে। এই সংঘাতৰ সৈতে ১৬১৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চামধৰা শিলালিপিও সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |title=The Ahom-Mughal Conflict: A Brief Introduction |publisher=Vivekananda International Foundation |page=40 |url=https://www.vifindia.org/sites/default/files/The-Ahom-Mughal-Conflict.pdf}}</ref> পিছত মীৰজুমলাৰ আক্ৰমণৰ অন্তত ১৬৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ঘিলাঝাৰীঘাটৰ সন্ধি অনুসৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে ভৰালী নদীৰ পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ মোগল সম্ৰাটক এৰি দিবলগীয়া হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1906 |page=139}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন আৰু আধুনিক জিলা=== ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে বিশ্বনাথ কিছু বছৰলৈ নদুৱাৰ বা বিশ্বনাথ জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ আছিল। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এই অঞ্চল [[দৰং জিলা]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ব্ৰিটিছ শাসনকালত [[বিশ্বনাথ ঘাট]] উত্তৰ অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ষ্টীমাৰ ঘাট আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বি. চি. এলেনৰ ১৯০৫ চনৰ দৰং জিলাৰ গেজেটিয়াৰতো বিশ্বনাথক ষ্টীমাৰ বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Final Master Plan for Biswanath Chariali |work=The Assam Gazette Extraordinary |publisher=Government of Assam |date=15 February 2002 |page=1043 |url=https://tcp.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/dtcp_medhassu_in_oid_4/this_comm/biswanath_chariali_final_master_plan_2021.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Volume V: Darrang |publisher=Pioneer Press |location=Allahabad |year=1905 |page=177 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07339}}</ref> ২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পৰা পৃথক কৰি বিশ্বনাথ জিলা গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ অংশ হিচাপে জিলাখন পুনৰ শোণিতপুৰৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়। অৱশ্যে ২০২৩ চনৰ ২৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে বিশ্বনাথৰ পৃথক জিলা মৰ্যাদা পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam: Four districts to re-merge with existing districts |work=The Assam Tribune |date=31 December 2022 |url=https://assamtribune.com/assam/assam-four-districts-to-re-merge-with-existing-districts-1455186}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam Cabinet decides to 'create' 4 districts |work=The Hindu |date=25 August 2023 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-cabinet-decides-to-create-4-districts/article67235407.ece}}</ref> ==শৈক্ষিক অনুষ্ঠান== * বিশ্বনাথ মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয় * বিশ্বনাথ কলেজ অৱ এডুকেশ্বন,বিশ্বনাথ * চাৰিদুৱাৰ মহাবিদ্যালয়,গহপুৰ * বিশ্বনাথ কৃষি মহাবিদ্যালয় * বেহালী স্নাতক মহাবিদ্যালয়,বেহালী * চতিয়া মহাবিদ্যালয়,চতিয়া * জিলা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * বিশ্বনাথ চাৰিআলি চৰকাৰী আই টি আই মহাবিদ্যালয় * চৰকাৰী ঔদ্যোগিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ * জ্ঞান উদয় পেৰামেডিকেল নাৰ্চিং প্ৰতিষ্ঠান,বিশ্বনাথ চাৰিআলি * ডাফ্নে জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * অৰিয়েণ্ট ফ্লাৱাৰ জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * তৰুণ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য মেম’ৰিয়েল জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) * আনন্দ ৰাম বৰুৱা জুনিয়ৰ কলেজ (উ.মা.) ==প্ৰশাসন== * সদৰ ঠাই : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] * মহকুমাৰ সংখ্যা : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * ৰাজহ চক্ৰ : বিশ্বনাথ চাৰিআলি, গহপুৰ, হেলেম * পুলিচ ষ্টেচন : গহপুৰ, হেলেম, বিহালী, জিনজিয়া, বিশ্বনাথ চাৰিআলি, চতিয়া * চহৰৰ নাম : [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]], [[গহপুৰ]] * পৌৰসভাৰ সংখ্যা : ১ * নগৰ সমিতিৰ সংখ্যা : ১ ==লগতে চাওক== *[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] *[[বিশ্বনাথ ঘাট]] ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] 0n8c1t4jjr8ig7v1avgng8ix0tspxn0 0 51512 646429 629647 2026-10-21T14:41:16Z ~2026-56118-90 52426 /* ৰাজনীতি */ 646429 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ৰহা | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = নগৰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]]ত ৰহা অৱস্থান | latd = 26.24 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 92.52 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[নগাঁও জিলা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ৰহা''' [[নগাঁও জিলা]]ৰ এখন সৰু অথচ ব্যস্ত চহৰ । সকলো ধৰ্মৰ লোকেই এই চহৰত মিলা-প্ৰীতিৰে বাস কৰে । ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ কাষতেই অৱস্থিত এই চহৰখন। [[File:College of Fisheries, Raha.jpg|thumb|ৰহাত অৱস্থিত মীন মহাবিদ্যালয়।]] কলং আৰু [[কপিলী নদী|কপিলী নদী]] ৰহাৰ কাষেৰে বৈ গৈছে। অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ প্ৰথমখন মীন মহাবিদ্যালয় ৰহাত অৱস্থিত। ==শিক্ষা== ===বিদ্যালয়=== #ৰহা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় #ৰহা বালিকা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় #ৰহা আদৰ্শ শিশু বিকাশ কেন্দ্ৰ #শংকৰদেৱ শিশু বিদ্যা নিকেতন #প্ৰাঞ্জল মে'মৰিয়েল একাডমি #চেণ্ট বেচিল্ট একাডমি, চাপৰমুখ #ৰিজনেঞ্চ বিদ্যাপীঠ #ভৱানী দাস সোৱৰণীঁ ৰহা জাতীয় বিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়=== #[[ৰহা মহাবিদ্যালয়]] #মীন মহাবিদ্যালয় ==ৰাজনীতি== ৰহা, নগাঁও লোকসভাৰ এক অংশ। বৰ্তমান ৰহা বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক শশীকান্ত দাস। তেওঁ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ সদস্য। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== *[[গোপীনাথ বৰদলৈ]]: স্বাধীন অসমৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী (মূখ্যমন্ত্ৰী) আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সক্ৰিয় কৰ্মী।<ref>http://www.assaminfo.com/famous-people/20/lokapriya-gopinath-bordoloi.htm</ref> ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰত তেখেত মহাত্মা গান্ধীৰ অহিংসা নীতিৰ সমৰ্থক আছিল। অসম আৰু অসমীয়াৰ প্ৰতি তেখেতৰ অৱদানৰ বাবে তেতিয়াৰ অসমৰ ৰাজ্যপাল জয়ৰাম দাস দৌলতৰামে তেখেতক "লোকপ্ৰিয়" উপাধিৰে বিভূষিত কৰিছিল। ১৯৯৯ চনত লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈক সেই সময়ৰ [[অটল বিহাৰী বাজপেয়ী]] নেতৃত্বাধীন ভাৰত চৰকাৰে মৰণোত্তৰ ভাৱে দেশৰ সৰ্ব্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[ভাৰত-ৰত্ন]] উপাধি প্ৰদান কৰে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:নগাঁও জিলা]] bfstdd2lb1545gp7ikxajdagpx2ywiy 0 53945 646431 549280 2026-10-21T14:47:29Z Dipankar Das 36094 646431 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = বিজয়া দশমী |image = Navratri Navaratri festival preparations and performance arts collage.jpg |caption = বিজয়া দশমীয়ে অঞ্চলভেদে অশুভৰ ওপৰত [[দুৰ্গা]] বা [[ৰাম]]ৰ বিজয়ক উদযাপন কৰে<ref name="Fuller2004p108">{{cite book|first=Christopher John|last=Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108 |year=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-69112-04-85|pages=108–109}}</ref> |nickname = দশহেৰা, দশেৰা, [[নৱৰাত্ৰি]], দশিনি |observedby = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্মালম্বী]] |date = আহিন (ছেপ্টেম্বৰ বা অক্টোবৰ) |celebrations = [[দুৰ্গা পূজা]] আৰু [[ৰামলীলা]]ৰ অন্তিম দিন সূচায় |type = Hindu |longtype = ধাৰ্মিক, সাংস্কৃতিক |significance = অশুভৰ ওপৰত শুভৰ বিজয় উদযাপন কৰে }} '''বিজয়া দশমী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[নৱৰাত্ৰি]]ৰ শেষত উদযাপন কৰা এক মুখ্য হিন্দু উৎসৱ। ইয়াক '''দশেৰা''', '''দুশেৰা''' আদি নামেৰেও জনা যায়। হিন্দু চান্দ্ৰ-সৌৰ কেলেণ্ডাৰৰ ৭ম মাহ আশ্বিন ([[আহিন]]) মাহৰ দশম দিনটোত পালন কৰা হয়, ই সাধাৰণতে [[গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী]]ৰ ছেপ্টেম্বৰ আৰু অক্টোবৰ মাহত পৰে।{{sfn | Encyclopedia Britannica | 2015}}{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=212–213, 468–469}}{{sfn | Encyclopedia Britannica Dussehra | 2015}} [[দুৰ্গা পূজা]]ৰ শেষৰ দিনটোক বিজয়া দশমী বোলা হয়। এই দিনা মহিলাসকলে [[সেন্দূৰ]] খেলে আৰু মা [[দুৰ্গা]]ক বিসৰ্জন দিয়া হয়। ষষ্ঠীৰ বেদীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা দেৱী দুৰ্গাক বিজয়া দশমীৰ দিনা বিসৰ্জন দিয়া হয়। বিজয়া দশমী বিভিন্ন কাৰণত পালন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বিভিন্ন ধৰণেৰে পালন কৰা হয়। দক্ষিণ, পূব, উত্তৰ-পূব, আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ কিছুমান ৰাজ্যত, বিজয়া দশমীয়ে মহিষ দানৱ [[মহিশাসুৰ]]ৰ ওপৰত দেৱী দুৰ্গাৰ বিজয়ক ধৰ্মৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু সুৰক্ষিত কৰাক স্মৰণ কৰি দুৰ্গা পূজাৰ সমাপ্তিৰ কথা ঘোষণা কৰে। উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম ৰাজ্যসমূহত এই উৎসৱক দুশ্বেৰা (লগতে দশেৰা, দশহেৰা) বুলি কয়। এই অঞ্চলবোৰত, ইয়াৰ দ্বাৰা ৰামলীলাৰ সমাপ্তি কৰা হয় আৰু ৰাৱণৰ ওপৰত ঈশ্বৰ ৰামৰ বিজয়ৰ কথা স্মৰণ কৰে। একে উপলক্ষ্যত, অৰ্জুনে অকলে ভীষ্ম, দ্ৰোণ, অশ্বত্থামা, কৰ্ণ আৰু কৃপাচাৰ্য্যকে ধৰি সকলো কুৰু যুদ্ধাসহ ১০,০০,০০০ৰো অধিক সৈন্যক পৰাস্ত কৰি অশুভ শক্তিৰ (অধৰ্ম) ওপৰত শুভৰ (ধৰ্ম) বিজয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ ডাঙি ধৰাৰ কথা স্মৰণ কৰে। ==তথ্যসংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{হিন্দু ধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:দুৰ্গা পূজা]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ]] {{পোখালি (উৎসৱ)}} bq26r2akoaao4mbu3h5j45z8uln9mxv 646465 646431 2026-10-22T03:44:18Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646465 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = বিজয়া দশমী |image = Navratri Navaratri festival preparations and performance arts collage.jpg |caption = বিজয়া দশমীয়ে অঞ্চলভেদে অশুভৰ ওপৰত [[দুৰ্গা]] বা [[ৰাম]]ৰ বিজয়ক উদ্‌যাপন কৰে<ref name="Fuller2004p108">{{cite book|first=Christopher John|last=Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108 |year=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-69112-04-85|pages=108–109}}</ref> |nickname = দশহেৰা, দশেৰা, [[নৱৰাত্ৰি]], দশিনি |observedby = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্মালম্বী]] |date = আহিন (ছেপ্টেম্বৰ বা অক্টোবৰ) |celebrations = [[দুৰ্গা পূজা]] আৰু [[ৰামলীলা]]ৰ অন্তিম দিন সূচায় |type = Hindu |longtype = ধাৰ্মিক, সাংস্কৃতিক |significance = অশুভৰ ওপৰত শুভৰ বিজয় উদ্‌যাপন কৰে }} '''বিজয়া দশমী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[নৱৰাত্ৰি]]ৰ শেষত উদ্‌যাপন কৰা এক মুখ্য হিন্দু উৎসৱ। ইয়াক '''দশেৰা''', '''দুশেৰা''' আদি নামেৰেও জনা যায়। হিন্দু চান্দ্ৰ-সৌৰ কেলেণ্ডাৰৰ ৭ম মাহ আশ্বিন ([[আহিন]]) মাহৰ দশম দিনটোত পালন কৰা হয়, ই সাধাৰণতে [[গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী]]ৰ ছেপ্টেম্বৰ আৰু অক্টোবৰ মাহত পৰে।{{sfn | Encyclopedia Britannica | 2015}}{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=212–213, 468–469}}{{sfn | Encyclopedia Britannica Dussehra | 2015}} [[দুৰ্গা পূজা]]ৰ শেষৰ দিনটোক বিজয়া দশমী বোলা হয়। এই দিনা মহিলাসকলে [[সেন্দূৰ]] খেলে আৰু মা [[দুৰ্গা]]ক বিসৰ্জন দিয়া হয়। ষষ্ঠীৰ বেদীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা দেৱী দুৰ্গাক বিজয়া দশমীৰদিনা বিসৰ্জন দিয়া হয়। বিজয়া দশমী বিভিন্ন কাৰণত পালন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বিভিন্ন ধৰণেৰে পালন কৰা হয়। দক্ষিণ, পূব, উত্তৰ-পূব, আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ কিছুমান ৰাজ্যত, বিজয়া দশমীয়ে মহিষ দানৱ [[মহিশাসুৰ]]ৰ ওপৰত দেৱী দুৰ্গাৰ বিজয়ক ধৰ্মৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু সুৰক্ষিত কৰাক স্মৰণ কৰি দুৰ্গা পূজাৰ সমাপ্তিৰ কথা ঘোষণা কৰে। উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম ৰাজ্যসমূহত এই উৎসৱক দুশ্বেৰা (লগতে দশেৰা, দশহেৰা) বুলি কয়। এই অঞ্চলবোৰত, ইয়াৰদ্বাৰা ৰামলীলাৰ সমাপ্তি কৰা হয় আৰু ৰাৱণৰ ওপৰত ঈশ্বৰ ৰামৰ বিজয়ৰ কথা স্মৰণ কৰে। একে উপলক্ষ্য্যত, অৰ্জুনে অকলে ভীষ্ম, দ্ৰোণ, অশ্বত্থামা, কৰ্ণ আৰু কৃপাচাৰ্য্যকে ধৰি সকলো কুৰু যুদ্ধাসহ ১০,০০,০০০ৰো অধিক সৈন্যক পৰাস্ত কৰি অশুভ শক্তিৰ (অধৰ্ম) ওপৰত শুভৰ (ধৰ্ম) বিজয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ দাঙি ধৰাৰ কথা স্মৰণ কৰে। == ইতিহাস == === ৰাৱণ দহন === [[ৰাৱণ]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰাটো বিজয়াদশমীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰম্পৰা। ইয়াৰ জৰিয়তে [[ৰাম|ভগৱান ৰাম]]ৰ হাতত ৰাৱণৰ পৰাজয় অথবা অশুভ শক্তিৰ ওপৰত শুভ শক্তিৰ বিজয়ক প্ৰতিফলিত কৰা হয়। সাধাৰণতে নৱৰাত্ৰিৰ দশম দিনা এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ৰামায়ণ মহাকাব্যৰ আধাৰত পৰিৱেশন কৰা ৰামলীলাৰ সামৰণি পৰে।<ref>{{Cite book |last=Sarkar |first=Bihani |url=https://www.jstor.org/stable/jj.31732134 |title=Heroic Shāktism: The Cult of Durgā in Ancient Indian Kingship |date=2017 |publisher=The British Academy |isbn=978-0-19-726610-6}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.jstor.org/stable/jj.18255099 |title=Nine Nights of the Goddess: The Navarātri Festival in South Asia |date=2018 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-1-4384-7069-6 |doi=10.2307/jj.18255099}}</ref> ৰাৱণ দহন পৰম্পৰাৰ ঐতিহাসিক উৎপত্তি সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্য উপলব্ধ নহয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই প্ৰথাৰ সংগঠিত উদ্‌যাপনৰ আৰম্ভণি ১৯৪৮ চনত [[ৰাঁচী]]ত হৈছিল। সেই সময়ত ভাৰত বিভাজনৰ ফলত [[পাকিস্তান]]ৰপৰা স্থানচ্যুত হোৱা পৰিয়ালসমূহে ৰাৱণৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰি এই অনুষ্ঠান পালন কৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে এই অনুষ্ঠান এক বৃহৎ উৎসবলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। বৰ্তমানেও ভাৰতৰ বহু অঞ্চলত দশেৰা উৎসৱৰ অংশ হিচাপে ৰাৱণ দহন পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Sewell |first=Robert |last2=Nunes |first2=Fernão |last3=Paes |first3=Domingos |title=A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/3310/pg3310.html |access-date=2026-10-20 |website=Gutenberg |language=en}}</ref> ==তথ্যসংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{হিন্দু ধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:দুৰ্গা পূজা]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ]] {{পোখালি (উৎসৱ)}} 52oelkdnrx0f0am4hrtb43czc931ktb 646466 646465 2026-10-22T03:49:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ইতিহাস */ 646466 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = বিজয়া দশমী |image = Navratri Navaratri festival preparations and performance arts collage.jpg |caption = বিজয়া দশমীয়ে অঞ্চলভেদে অশুভৰ ওপৰত [[দুৰ্গা]] বা [[ৰাম]]ৰ বিজয়ক উদ্‌যাপন কৰে<ref name="Fuller2004p108">{{cite book|first=Christopher John|last=Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108 |year=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-69112-04-85|pages=108–109}}</ref> |nickname = দশহেৰা, দশেৰা, [[নৱৰাত্ৰি]], দশিনি |observedby = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্মালম্বী]] |date = আহিন (ছেপ্টেম্বৰ বা অক্টোবৰ) |celebrations = [[দুৰ্গা পূজা]] আৰু [[ৰামলীলা]]ৰ অন্তিম দিন সূচায় |type = Hindu |longtype = ধাৰ্মিক, সাংস্কৃতিক |significance = অশুভৰ ওপৰত শুভৰ বিজয় উদ্‌যাপন কৰে }} '''বিজয়া দশমী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[নৱৰাত্ৰি]]ৰ শেষত উদ্‌যাপন কৰা এক মুখ্য হিন্দু উৎসৱ। ইয়াক '''দশেৰা''', '''দুশেৰা''' আদি নামেৰেও জনা যায়। হিন্দু চান্দ্ৰ-সৌৰ কেলেণ্ডাৰৰ ৭ম মাহ আশ্বিন ([[আহিন]]) মাহৰ দশম দিনটোত পালন কৰা হয়, ই সাধাৰণতে [[গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী]]ৰ ছেপ্টেম্বৰ আৰু অক্টোবৰ মাহত পৰে।{{sfn | Encyclopedia Britannica | 2015}}{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=212–213, 468–469}}{{sfn | Encyclopedia Britannica Dussehra | 2015}} [[দুৰ্গা পূজা]]ৰ শেষৰ দিনটোক বিজয়া দশমী বোলা হয়। এই দিনা মহিলাসকলে [[সেন্দূৰ]] খেলে আৰু মা [[দুৰ্গা]]ক বিসৰ্জন দিয়া হয়। ষষ্ঠীৰ বেদীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা দেৱী দুৰ্গাক বিজয়া দশমীৰদিনা বিসৰ্জন দিয়া হয়। বিজয়া দশমী বিভিন্ন কাৰণত পালন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বিভিন্ন ধৰণেৰে পালন কৰা হয়। দক্ষিণ, পূব, উত্তৰ-পূব, আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ কিছুমান ৰাজ্যত, বিজয়া দশমীয়ে মহিষ দানৱ [[মহিশাসুৰ]]ৰ ওপৰত দেৱী দুৰ্গাৰ বিজয়ক ধৰ্মৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু সুৰক্ষিত কৰাক স্মৰণ কৰি দুৰ্গা পূজাৰ সমাপ্তিৰ কথা ঘোষণা কৰে। উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম ৰাজ্যসমূহত এই উৎসৱক দুশ্বেৰা (লগতে দশেৰা, দশহেৰা) বুলি কয়। এই অঞ্চলবোৰত, ইয়াৰদ্বাৰা ৰামলীলাৰ সমাপ্তি কৰা হয় আৰু ৰাৱণৰ ওপৰত ঈশ্বৰ ৰামৰ বিজয়ৰ কথা স্মৰণ কৰে। একে উপলক্ষ্য্যত, অৰ্জুনে অকলে ভীষ্ম, দ্ৰোণ, অশ্বত্থামা, কৰ্ণ আৰু কৃপাচাৰ্য্যকে ধৰি সকলো কুৰু যুদ্ধাসহ ১০,০০,০০০ৰো অধিক সৈন্যক পৰাস্ত কৰি অশুভ শক্তিৰ (অধৰ্ম) ওপৰত শুভৰ (ধৰ্ম) বিজয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ দাঙি ধৰাৰ কথা স্মৰণ কৰে। == ইতিহাস == === ৰাৱণ দহন === [[ৰাৱণ]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰাটো বিজয়াদশমীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰম্পৰা। ইয়াৰ জৰিয়তে [[ৰাম|ভগৱান ৰাম]]ৰ হাতত ৰাৱণৰ পৰাজয় অথবা অশুভ শক্তিৰ ওপৰত শুভ শক্তিৰ বিজয়ক প্ৰতিফলিত কৰা হয়। সাধাৰণতে নৱৰাত্ৰিৰ দশম দিনা এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ৰামায়ণ মহাকাব্যৰ আধাৰত পৰিৱেশন কৰা ৰামলীলাৰ সামৰণি পৰে।<ref>{{Cite book |last=Sarkar |first=Bihani |url=https://www.jstor.org/stable/jj.31732134 |title=Heroic Shāktism: The Cult of Durgā in Ancient Indian Kingship |date=2017 |publisher=The British Academy |isbn=978-0-19-726610-6}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.jstor.org/stable/jj.18255099 |title=Nine Nights of the Goddess: The Navarātri Festival in South Asia |date=2018 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-1-4384-7069-6 |doi=10.2307/jj.18255099}}</ref> ৰাৱণ দহন পৰম্পৰাৰ ঐতিহাসিক উৎপত্তি সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্য উপলব্ধ নহয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই প্ৰথাৰ সংগঠিত উদ্‌যাপনৰ আৰম্ভণি ১৯৪৮ চনত [[ৰাঁচী]]ত হৈছিল। সেই সময়ত ভাৰত বিভাজনৰ ফলত [[পাকিস্তান]]ৰপৰা স্থানচ্যুত হোৱা পৰিয়ালসমূহে ৰাৱণৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰি এই অনুষ্ঠান পালন কৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে এই অনুষ্ঠান এক বৃহৎ উৎসবলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। বৰ্তমানেও ভাৰতৰ বহু অঞ্চলত দশেৰা উৎসৱৰ অংশ হিচাপে ৰাৱণ দহন পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Sewell |first=Robert |last2=Nunes |first2=Fernão |last3=Paes |first3=Domingos |title=A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/3310/pg3310.html |access-date=2026-10-20 |website=Gutenberg |language=en}}</ref> == আঞ্চলিক ভিন্নতা == === উত্তৰ ভাৰত === [[File:Fête de Dusshera.jpg|thumb|left|ৰাৱণৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰি দশেৰা উদ্‌যাপন কৰা হয়।]] উত্তৰ ভাৰতৰ অধিকাংশ অঞ্চলত বিজয়াদশমী ভগৱান [[ৰাম]]ৰ সন্মানত উদ্‌যাপন কৰা হয়। বহু ঠাইত উৎসৱৰ আগৰ নটা দিন ধৰি ৰামৰ কাহিনীৰ আধাৰত ''ৰামলীলা'' নামৰ নাট্যাভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই প্ৰদৰ্শনী [[তুলসীদাস]]ৰ দ্বাৰা ৰচিত হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ ''ৰামচৰিতমানস''ৰ আধাৰত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{sfn|Lochtefeld|2002|p=558-559}} সন্ধিয়া ৰাৱণ, [[কুম্ভকৰ্ণ]] আৰু [[মেঘনাদ]] নামৰ অসুৰকেইটাৰ প্ৰতিমূৰ্তিও নিৰ্মাণ কৰি জুইত দাহ কৰা হয়।{{sfn|Encyclopedia Britannica Dussehra|2015}} বাৰাণসীৰ দৰে আন কিছুমান চহৰত শিল্পীসকলে এমাহ ধৰি প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৰাইজৰ সন্মুখত মুক্তভাৱে সমগ্ৰ কাহিনীটো নাট্যৰূপত পৰিৱেশন কৰে।{{sfn|Lochtefeld|2002|pp=212–213}} [[File:Colour lithograph depicting a Ravan Davan event during Dussehra celebrations in Minto Park, Lahore, by Achille Beltrame, 1923.jpg|thumb|১৯২৩ চনত আচিল বেলট্ৰামে অংকন কৰা লাহোৰৰ মিন্টো পাৰ্কত দশেৰা উদ্‌যাপনৰ সময়ত ৰাৱণ দহন অনুষ্ঠানৰ এখন ৰঙীন লিথ'গ্ৰাফ।]] দশেৰা উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা এই নাট্যকলাৰ পৰম্পৰাক ২০০৮ চনত [[ইউনেস্কো]] (ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা)-ই মানৱতাৰ ''অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য''ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name=unescodussehra>[http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/ramlila-the-traditional-performance-of-the-ramayana-00110 Ramlila, the traditional performance of the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131032510/http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/ramlila-the-traditional-performance-of-the-ramayana-00110 |date=31 January 2017 }}, UNESCO</ref> উত্তৰ ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত দশেৰা উপলক্ষে এই উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। বিশেষকৈ ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় চহৰ যেনে অযোধ্যা, বাৰাণসী, [[বৃন্দাবন]], আলমোৰা, সতনা আৰু বিহাৰৰ মধুবনীত ইয়াৰ বিশেষ প্ৰচলন আছে।<ref name=unescodussehra/> এই উৎসৱ আৰু গুণ-দোষৰ সংঘাত প্ৰতিফলিত কৰা নাট্যাভিনয়ৰ আয়োজন শ শ সৰু গাঁও আৰু চহৰৰ স্থানীয় সম্প্ৰদায়সমূহে কৰে। ইয়াত বিভিন্ন সামাজিক, লিংগ আৰু অৰ্থনৈতিক পটভূমিৰ লোকসকলে দৰ্শক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। ভাৰতৰ বহু অঞ্চলত দৰ্শক আৰু গাঁওবাসীয়েও স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে অনুষ্ঠানত অংশ লয়। তেওঁলোকে শিল্পীসকলক সহায় কৰাৰ লগতে মঞ্চ নিৰ্মাণ, ৰূপসজ্জা, প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰস্তুত আৰু পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰাতো সহযোগিতা আগবঢ়ায়।<ref name=unescodussehra/> দশেৰাৰ নিশা এই নাট্যকলাৰ সামৰণি পৰে। সেই সময়ত ৰাৱণ আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰি ভগৱান ৰামৰ বিজয় উদ্‌যাপন কৰা হয়।{{sfn|Jones|Ryan|2006|pp=308–309}} ==তথ্যসংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{হিন্দু ধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:দুৰ্গা পূজা]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ]] {{পোখালি (উৎসৱ)}} la0xzd84jdwtragfmzj3y28o6qfw075 646467 646466 2026-10-22T03:53:42Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* উত্তৰ ভাৰত */ 646467 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = বিজয়া দশমী |image = Navratri Navaratri festival preparations and performance arts collage.jpg |caption = বিজয়া দশমীয়ে অঞ্চলভেদে অশুভৰ ওপৰত [[দুৰ্গা]] বা [[ৰাম]]ৰ বিজয়ক উদ্‌যাপন কৰে<ref name="Fuller2004p108">{{cite book|first=Christopher John|last=Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108 |year=2004|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-69112-04-85|pages=108–109}}</ref> |nickname = দশহেৰা, দশেৰা, [[নৱৰাত্ৰি]], দশিনি |observedby = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্মালম্বী]] |date = আহিন (ছেপ্টেম্বৰ বা অক্টোবৰ) |celebrations = [[দুৰ্গা পূজা]] আৰু [[ৰামলীলা]]ৰ অন্তিম দিন সূচায় |type = Hindu |longtype = ধাৰ্মিক, সাংস্কৃতিক |significance = অশুভৰ ওপৰত শুভৰ বিজয় উদ্‌যাপন কৰে }} '''বিজয়া দশমী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[নৱৰাত্ৰি]]ৰ শেষত উদ্‌যাপন কৰা এক মুখ্য হিন্দু উৎসৱ। ইয়াক '''দশেৰা''', '''দুশেৰা''' আদি নামেৰেও জনা যায়। হিন্দু চান্দ্ৰ-সৌৰ কেলেণ্ডাৰৰ ৭ম মাহ আশ্বিন ([[আহিন]]) মাহৰ দশম দিনটোত পালন কৰা হয়, ই সাধাৰণতে [[গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী]]ৰ ছেপ্টেম্বৰ আৰু অক্টোবৰ মাহত পৰে।{{sfn | Encyclopedia Britannica | 2015}}{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|pp=212–213, 468–469}}{{sfn | Encyclopedia Britannica Dussehra | 2015}} [[দুৰ্গা পূজা]]ৰ শেষৰ দিনটোক বিজয়া দশমী বোলা হয়। এই দিনা মহিলাসকলে [[সেন্দূৰ]] খেলে আৰু মা [[দুৰ্গা]]ক বিসৰ্জন দিয়া হয়। ষষ্ঠীৰ বেদীত প্ৰতিষ্ঠা কৰা দেৱী দুৰ্গাক বিজয়া দশমীৰদিনা বিসৰ্জন দিয়া হয়। বিজয়া দশমী বিভিন্ন কাৰণত পালন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বিভিন্ন ধৰণেৰে পালন কৰা হয়। দক্ষিণ, পূব, উত্তৰ-পূব, আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ কিছুমান ৰাজ্যত, বিজয়া দশমীয়ে মহিষ দানৱ [[মহিশাসুৰ]]ৰ ওপৰত দেৱী দুৰ্গাৰ বিজয়ক ধৰ্মৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু সুৰক্ষিত কৰাক স্মৰণ কৰি দুৰ্গা পূজাৰ সমাপ্তিৰ কথা ঘোষণা কৰে। উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম ৰাজ্যসমূহত এই উৎসৱক দুশ্বেৰা (লগতে দশেৰা, দশহেৰা) বুলি কয়। এই অঞ্চলবোৰত, ইয়াৰদ্বাৰা ৰামলীলাৰ সমাপ্তি কৰা হয় আৰু ৰাৱণৰ ওপৰত ঈশ্বৰ ৰামৰ বিজয়ৰ কথা স্মৰণ কৰে। একে উপলক্ষ্য্যত, অৰ্জুনে অকলে ভীষ্ম, দ্ৰোণ, অশ্বত্থামা, কৰ্ণ আৰু কৃপাচাৰ্য্যকে ধৰি সকলো কুৰু যুদ্ধাসহ ১০,০০,০০০ৰো অধিক সৈন্যক পৰাস্ত কৰি অশুভ শক্তিৰ (অধৰ্ম) ওপৰত শুভৰ (ধৰ্ম) বিজয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদাহৰণ দাঙি ধৰাৰ কথা স্মৰণ কৰে। == ইতিহাস == === ৰাৱণ দহন === [[ৰাৱণ]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰাটো বিজয়াদশমীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰম্পৰা। ইয়াৰ জৰিয়তে [[ৰাম|ভগৱান ৰাম]]ৰ হাতত ৰাৱণৰ পৰাজয় অথবা অশুভ শক্তিৰ ওপৰত শুভ শক্তিৰ বিজয়ক প্ৰতিফলিত কৰা হয়। সাধাৰণতে নৱৰাত্ৰিৰ দশম দিনা এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ৰামায়ণ মহাকাব্যৰ আধাৰত পৰিৱেশন কৰা ৰামলীলাৰ সামৰণি পৰে।<ref>{{Cite book |last=Sarkar |first=Bihani |url=https://www.jstor.org/stable/jj.31732134 |title=Heroic Shāktism: The Cult of Durgā in Ancient Indian Kingship |date=2017 |publisher=The British Academy |isbn=978-0-19-726610-6}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.jstor.org/stable/jj.18255099 |title=Nine Nights of the Goddess: The Navarātri Festival in South Asia |date=2018 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-1-4384-7069-6 |doi=10.2307/jj.18255099}}</ref> ৰাৱণ দহন পৰম্পৰাৰ ঐতিহাসিক উৎপত্তি সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্য উপলব্ধ নহয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই প্ৰথাৰ সংগঠিত উদ্‌যাপনৰ আৰম্ভণি ১৯৪৮ চনত [[ৰাঁচী]]ত হৈছিল। সেই সময়ত ভাৰত বিভাজনৰ ফলত [[পাকিস্তান]]ৰপৰা স্থানচ্যুত হোৱা পৰিয়ালসমূহে ৰাৱণৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰি এই অনুষ্ঠান পালন কৰিছিল। সময়ৰ লগে লগে এই অনুষ্ঠান এক বৃহৎ উৎসবলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। বৰ্তমানেও ভাৰতৰ বহু অঞ্চলত দশেৰা উৎসৱৰ অংশ হিচাপে ৰাৱণ দহন পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Sewell |first=Robert |last2=Nunes |first2=Fernão |last3=Paes |first3=Domingos |title=A Forgotten Empire (Vijayanagar): A Contribution to the History of India |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/3310/pg3310.html |access-date=2026-10-20 |website=Gutenberg |language=en}}</ref> == আঞ্চলিক ভিন্নতা == === উত্তৰ ভাৰত === [[File:Fête de Dusshera.jpg|thumb|left|ৰাৱণৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰি দশেৰা উদ্‌যাপন কৰা হয়।]] উত্তৰ ভাৰতৰ অধিকাংশ অঞ্চলত বিজয়াদশমী ভগৱান [[ৰাম]]ৰ সন্মানত উদ্‌যাপন কৰা হয়। বহু ঠাইত উৎসৱৰ আগৰ নটা দিন ধৰি ৰামৰ কাহিনীৰ আধাৰত ''ৰামলীলা'' নামৰ নাট্যাভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। এই প্ৰদৰ্শনী [[তুলসীদাস]]ৰ দ্বাৰা ৰচিত হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ ''ৰামচৰিতমানস''ৰ আধাৰত পৰিৱেশন কৰা হয়।{{sfn|Lochtefeld|2002|p=558-559}} সন্ধিয়া ৰাৱণ, [[কুম্ভকৰ্ণ]] আৰু [[মেঘনাদ]] নামৰ অসুৰকেইটাৰ প্ৰতিমূৰ্তিও নিৰ্মাণ কৰি জুইত দাহ কৰা হয়।{{sfn|Encyclopedia Britannica Dussehra|2015}} বাৰাণসীৰ দৰে আন কিছুমান চহৰত শিল্পীসকলে এমাহ ধৰি প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৰাইজৰ সন্মুখত মুক্তভাৱে সমগ্ৰ কাহিনীটো নাট্যৰূপত পৰিৱেশন কৰে।{{sfn|Lochtefeld|2002|pp=212–213}} [[File:Colour lithograph depicting a Ravan Davan event during Dussehra celebrations in Minto Park, Lahore, by Achille Beltrame, 1923.jpg|thumb|১৯২৩ চনত আচিল বেলট্ৰামে অংকন কৰা লাহোৰৰ মিন্টো পাৰ্কত দশেৰা উদ্‌যাপনৰ সময়ত ৰাৱণ দহন অনুষ্ঠানৰ এখন ৰঙীন লিথ'গ্ৰাফ।]] দশেৰা উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা এই নাট্যকলাৰ পৰম্পৰাক ২০০৮ চনত [[ইউনেস্কো]] (ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা)-ই মানৱতাৰ ''অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য''ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref name=unescodussehra>[http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/ramlila-the-traditional-performance-of-the-ramayana-00110 Ramlila, the traditional performance of the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131032510/http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/ramlila-the-traditional-performance-of-the-ramayana-00110 |date=31 January 2017 }}, UNESCO</ref> উত্তৰ ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত দশেৰা উপলক্ষে এই উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। বিশেষকৈ ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু ধৰ্মীয় চহৰ যেনে অযোধ্যা, বাৰাণসী, [[বৃন্দাবন]], আলমোৰা, সতনা আৰু বিহাৰৰ মধুবনীত ইয়াৰ বিশেষ প্ৰচলন আছে।<ref name=unescodussehra/> এই উৎসৱ আৰু গুণ-দোষৰ সংঘাত প্ৰতিফলিত কৰা নাট্যাভিনয়ৰ আয়োজন শ শ সৰু গাঁও আৰু চহৰৰ স্থানীয় সম্প্ৰদায়সমূহে কৰে। ইয়াত সমাজৰ সকলো স্তৰৰ লোকে আৰু ধনী-দুখীয়া নিৰ্বিশেষে দৰ্শক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। ভাৰতৰ বহু অঞ্চলত দৰ্শক আৰু গাঁওবাসীয়েও স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে অনুষ্ঠানত অংশ লয়। তেওঁলোকে শিল্পীসকলক সহায় কৰাৰ লগতে মঞ্চ নিৰ্মাণ, ৰূপসজ্জা, প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰস্তুত আৰু পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰাতো সহযোগিতা আগবঢ়ায়।<ref name=unescodussehra/> দশেৰাৰ নিশা এই নাট্যকলাৰ সামৰণি পৰে। সেই সময়ত ৰাৱণ আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি দহন কৰি ভগৱান ৰামৰ বিজয় উদ্‌যাপন কৰা হয়।{{sfn|Jones|Ryan|2006|pp=308–309}} ==তথ্যসংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{হিন্দু ধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ|state=collapsed}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:দুৰ্গা পূজা]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ উৎসৱ]] {{পোখালি (উৎসৱ)}} dhl7otn9i902l5ygsxectfy87w0zhsp 0 59000 646464 510855 2026-10-22T02:01:41Z ~2026-56450-89 52431 /* অভিনয় শিল্পী */ 646464 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ঘৰ সংসাৰ <br />Ghar Sonsar | image = | image size = | alt = | caption = | director = [[শিৱ প্ৰসাদ ঠাকুৰ]] | producer = আৰ বি মেহতা, <br /> এন পি এন নায়াৰ | writer = শিৱ প্ৰসাদ ঠাকুৰ | screenplay = [[মুনিন বৰুৱা]] | story = | based on = | narrator = | starring = [[বিজয় শঙ্কৰ]] <br />[[বিজু ফুকন]]<br /> [[বিদ্যা ৰাও (অভিনেত্ৰী)|বিদ্যা ৰাও]] | music = বসন্ত-মাণিক | choreography = | cinematography = দীন দয়াল ৰাজৌৰীয়া | editing = ৰাস বিহাৰী সিনহা | studio = | distributor = আৰ. বি. ফিল্মছ | released = ১৯৮৩ | runtime = ১৭২ মিনিট | country = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | language = [[অসমীয়া]] | budget = | gross = }} '''ঘৰ সংসাৰ''' ১৯৮৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন পাৰিবাৰিক অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ। শিৱ প্ৰসাদ ঠাকুৰ আছিল ছবিখনৰ পৰিচালক আৰু প্ৰযোজক আছিল আৰ বি মেহতা আৰু এন পি এন নায়াৰ। ছবিখনে বাণিজ্যিক ভাৱে যথেষ্ট সফলতা লাভ‌ কৰিছিল।<ref name>{{cite web|url= http://www.boxofficeassam.com/movie/ghar-sangsar/|title= Ghar Sangsar|publisher= Box Office Assam|accessdate= ১৮ এপ্ৰিল, ২০২০|archivedate= 2020-01-11|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200111125152/http://www.boxofficeassam.com/movie/ghar-sangsar/|deadurl= yes}}</ref> ==কাহিনী== ==অভিনয় শিল্পী== * [[বিজয় শঙ্কৰ]] * [[বিজু ফুকন]] * [[বিদ্যা ৰাও (অভিনেত্ৰী)|বিদ্যা ৰাও]] * [[নিপন গোস্বামী]] * [[হেমন্ত দত্ত]] * [[অৰুণ বেজবৰুৱা]] ==সংগীত== ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল বসন্ত-মাণিকে। {| class="wikitable" width=70% |- ! ক্ৰমিক নং ! গীতৰ শীৰ্ষক ! গীতিকাৰ ! কণ্ঠ |- | ১ || নাহৰ ফুলে || বসন্ত বৰদলৈ ||[[সমৰ হাজৰিকা]], নমিতা গোস্বামী |- | ২ || তোমাৰ কপালতে || বসন্ত বৰদলৈ || সমৰ হাজৰিকা, মালবিকা বৰা |- | ৩ || জীৱনৰ ৰংবোৰ || বসন্ত বৰদলৈ || সমৰ হাজৰিকা, মালবিকা বৰা |- | ৪ || গাঁৱলৈ তই আহিলি || বসন্ত বৰদলৈ || সমৰ হাজৰিকা, অৰুণ দাস |- | ৫ || বহুতকে বহু দিও || বসন্ত বৰদলৈ|| নমিতা গোস্বামী, ইনা মুখাৰ্জী |}<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/album/ghar-sonsar_99932|title=Ghar Sonsar|publisher=saregama.com|accessdate=২৬ এপ্ৰিল ২০২০}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{Reflist}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৮০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:১৯৮৩ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]] 9lf0asyq17yxlkl2dgxatkzy5fze3bc 0 62788 646470 532209 2026-10-22T04:40:46Z Ajijul Islam Emon 43317 /* */ 646470 wikitext text/x-wiki {{Infobox YouTube personality | name = ধ্ৰুৱ ৰাথী | logo = | image = Dhruv Rathee.jpg | birth_name = | birth_date = | birth_place = | occupation = [[ইউটিউবাৰ]]<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/culture/year-comedians-took-politics-seriously|title=The Year Indian Comedians Took Politics Seriously|website=The Wire}}</ref> | religion = হিন্দু নাস্তিকতা, হিন্দু<ref name=freepress/> | channels = [https://www.youtube.com/c/dhruvrathee Dhruv Rathee] <br>[https://www.youtube.com/channel/UCjNgqJ_FMLntYVzq7daw1TQ Dhruv Rathee Vlogs] | subscribers = Dhruv Rathee: ৩৩.২ মিলিয়ন<br> Dhruv Rathee Vlogs: ৩.৬ মিলিয়ন | website = {{url|https://dhruvrathee.com}} | pseudonym = | channel_name = | genre = | silver_button = yes | gold_button = yes | location = জাৰ্মানী | Girlfriend = }} '''ধ্ৰুৱ ৰাথী''' ({{lang-en|Dhruv Rathee}}) হৈছে এগৰাকী ভাৰতীয় ইউটিউবাৰ আৰু ছ'ছিয়েল মিডিয়াৰ সমাজকৰ্মী।<ref>{{Cite web|title='Fake news' friend arrested|url=https://www.telegraphindia.com/india/39-fake-news-39-friend-arrested/cid/1340345|access-date=2020-07-08|website=www.telegraphindia.com}}</ref> তেওঁ ৰাজনৈতিক ভাষ্যকাৰ হিচাপে জনাজাত।<ref>{{cite news|date=26 May 2019|title=Poulami Nag to Dhruv Rathee: The YouTubers India subscribes to|language=en|work=The Indian Express|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/fun-facts-and-you-youtubers-bhuvan-bam-bb-ki-vines-dhruv-rathee-ramit-verma-poulami-nag-5744397/|accessdate=9 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|date=2019-03-28|title=#BBCRiverStories: बिहार की राजनीति में कितनी अहम है जाति?|language=hi|work=BBC News हिंदी|url=https://www.bbc.com/hindi/india-47730613|access-date=2020-07-08}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-06-19|title=WATCH: Popular YouTuber breaks down Delhi political standoff between Arvind Kejriwal and L-G Anil Baijal - Politics News, Firstpost|url=https://www.firstpost.com/politics/watch-popular-youtuber-breaks-down-delhi-political-standoff-between-arvind-kejriwal-and-l-g-anil-baijal-4540331.html|access-date=2020-07-08|website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gauri Lankesh's Final Editorial: 'In the Age of False News'|url=https://thewire.in/communalism/gauri-lankesh-final-editorial-fake-news|access-date=2020-07-08|website=The Wire}}</ref> ==শিক্ষা== ধ্ৰুৱ ৰাথীয়ে [[হাৰিয়ানা]]ৰ পৰা নিজৰ স্কুলীয়া শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ জাৰ্মানীৰ পৰা [[যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিকী]]ত স্নাতক ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। জাৰ্মানীৰ পৰা তেওঁ পুনৰ-নৱীকৰণৰ শক্তিতো স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে।<ref name="DW">{{cite news |last=Krishnan |first=Murali |title=Space for media freedom rapidly shrinking in India: Dhruv Rathee |url=https://www.dw.com/en/space-for-media-freedom-rapidly-shrinking-in-india-dhruv-rathee/a-49232009 |accessdate=26 July 2020 |work=[[Deutsche Welle]] |date=17 June 2019 |archiveurl=https://archive.ph/20200626145502/https://www.dw.com/en/space-for-media-freedom-rapidly-shrinking-in-india-dhruv-rathee/a-49232009 |archivedate=26 June 2020 |url-status=live |deadurl=no }}</ref><ref name=freepress>{{cite web |title=From 'practising Hindu atheist' to 'All Lives Matter': Who exactly is Dhruv Rathee? |url=https://www.freepressjournal.in/india/from-practising-hindu-atheist-to-all-lives-matter-who-exactly-is-dhruv-rathee |website=Free Press Journal |language=en|accessdate=9 June 2020}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ২০১৪ চনত ধ্ৰৱ ৰাথীয়ে নিজৰ চেনেলত এটা মিউজিক ভিডিঅ' মুকলি কৰে। ভিডিঅ'টোৰ নাম আছিল-''"BJP Exposed: Lies Behind The Bullshit"''(। ) এই ভিডিঅ'টো তেওঁ [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]ৰ চৰকাৰক উদ্দেশ্যি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ২০১৬ চনত ৰাথীয়ে অনলাইনত নিজৰ স্থিতি দৃশ্যমান কৰি তোলে। সেই সময়ত অজয় ছেহৰাৱট নামৰ ইউ টিউবাৰজনে [[অৰবিন্দ কেজৰিৱাল]]ৰ "দুৰ্বল প্ৰশাসন-ব্যৱস্থাৰ" বিৰুদ্ধে মন্তব্য কৰিছিল। ৰাথীয়ে কৈছিল যে- "যেতিয়া অজয় ছেহৰাৱটৰ ভিডিঅ'টোত থকা তথ্যসমূহৰ সত্যতা নিৰ্ণয় নকৰাকৈ বহুতো মানুহে ভিডিঅ'টো শ্বেয়াৰ কৰিছিল, তেতিয়া মই প্ৰকৃত অনুসন্ধানৰ জৰিয়তে সত্যক সমুখলৈ অনাৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰিছিলোঁ। " (<small>When I saw people sharing Ajay Sehrawat’s videos without checking the facts, I realised the need to present actual research in front of them so that they understand the truth."</small> ৰাথীয়ে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰশাসনযন্ত্ৰটোক উদ্দেশ্যি নিজৰ সমালোচনা অব্যাহত ৰাখে, কিন্তু কেজৰিৱালৰ চৰকাৰৰ কৰ্মব্যৱস্থাক স্বীকৃতি দিয়ে।<ref name=scroll/> ২০১৬ চনৰ উৰী আক্ৰমণ, ২০১৬ চনৰ ভাৰতীয় বিমুদ্ৰাকৰণ আদিকে ধৰি একাধিক ৰাজনৈতিক বিষয়ত ৰাথীয়ে তথ্যনিৰ্ভৰ ভিডিঅ' ধাৰাবাহিকভাৱে নিজৰ চেনেলত মুক্তি দি থাকে। "ফেক নিউজ"ক কটাক্ষ কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ ''পি নিউজ'' নামৰ আন এটা ব্যংগধৰ্মী অনুষ্ঠানো আৰম্ভ কৰে। এই অনুষ্ঠানত তেওঁ বিজেপি আৰু হিন্দুত্ববাদী ৰাজনীতিক সমালোচনা কৰে। তেওঁ ''দ্য ধ্ৰুৱ ৰাথী শ্বো'' নামৰ আন এটা চিৰিজ আৰম্ভ কৰে, য'ত তেওঁ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিশ্লেষণাত্মক সমালোচনা আগবঢ়াই যায়।<ref name=scroll>{{cite web |last1=Ghosh |first1=Devarsi |title=Meet Dhruv Rathee, the 23-year-old YouTuber whose videos are infuriating Modi’s admirers |url=https://scroll.in/magazine/878470/meet-dhruv-rathee-the-23-year-old-youtuber-who-is-fighting-the-right-wing-one-video-at-a-time |website=Scroll.in|accessdate=9 June 2020}}</ref> ২০১৭ চনৰ পৰা তেওঁ ''দ্য প্ৰিণ্ট''ত মন্তব্যনিৰ্ভৰ স্তম্ভ লিখি আহিছে।<ref>{{cite web |title=Dhruv Rathee, Author at ThePrint |url=https://theprint.in/author/dhruv-rathee/ |website=ThePrint |accessdate=9 June 2020}}</ref> ==ভাষ্য== ২০২০ চনৰ মাৰ্চ মাহত, ৰাথীয়ে দাবী তোলে যে, মোদীয়ে আদানী গ্ৰুপক ১,৭০,০০০ হেক্টৰ ঘন অৰণ্যৰ মাটি বিক্ৰী কৰিছে।<ref>{{cite web |last1=Halarnkar |first1=Samar |title=In an ancient land, a forest’s impending destruction threatens India’s future |url=https://scroll.in/article/917537/in-an-ancient-land-a-forests-impending-destruction-threatens-indias-future |website=Scroll.in|accessdate=9 June 2020}}</ref> ২০২০ চনৰ জুন মাহৰ এটা ভিডিঅ'ত ৰাথীয়ে "ব্লেক লাউভছ মেটাৰ" আন্দোলনটোক পক্ষপাতিত্বমূলক বুলি আখ্যা দিয়ে আৰু এই আন্দোলনে কৃষ্ণাংগসকলক অগ্ৰাধিকাৰ দিছে বুলি মন্তব্য কৰে। তেওঁ এই আন্দোলনটোক নাৰীবাদী আন্দোলনৰ লগত তুলনা কৰে।<ref>{{cite news |title=Slammed for saying 'All Lives Matter', Dhruv Rathee compares 'liberals to BJP supporters' |url=https://www.freepressjournal.in/india/slammed-for-saying-all-lives-matter-dhruv-rathee-compares-liberals-to-bjp-supporters |work=Free Press Journal |language=en|accessdate=9 June 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1=Gupta |first1=Dyuti |title=Dhruv Rathee And The Privileged's Perspective on Black Lives |url=https://www.shethepeople.tv/top-stories/opinion/dhruv-rathee-and-the-privilegeds-perspective-on-black-lives/ |website=SheThePeople TV |accessdate=9 June 2020 |date=8 June 2020 |archivedate=9 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200609093046/https://www.shethepeople.tv/top-stories/opinion/dhruv-rathee-and-the-privilegeds-perspective-on-black-lives/ |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ইউটিউবাৰ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:নাস্তিকতাবাদী]] 7tli2vui3jbyc8m0uhsv35qsuqh5cac 0 66098 646483 259228 2026-10-22T07:29:01Z EmausBot 1983 [[দূবৰি বন]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 646483 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[দূবৰি বন]] r1vvdp2eu5vdyub9k7rgoqc2gpio64q 0 99732 646452 645713 2026-10-21T18:28:10Z Pranamikaadhikary 27435 /* দূৰ্গ অঞ্চলত আৱিষ্কৃত স্থান */ 646452 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site | name = মহাস্থানগড় | alternate_name =পুণ্ড্ৰনগৰ, [[পুণ্ড্ৰবৰ্ধন]] | image = BD Mahasthangarh1.JPG | alt = | caption = মহাস্থান প্ৰত্নতাত্ত্বিকস্থানৰ একাংশ, বগুড়া | map_type = Bangladesh | coordinates = | location = মহাস্থানগড়, বগুড়া জিলা, ৰাজশাহী বিভাগ, বাংলাদেশ | region = | type = সাংস্কৃতিক | part_of = | length = | width = | area = | height = | builder = | material = | built = খ্ৰীষ্টীয় ৪ৰ্থ শতক | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ১৫শ শতক | epochs = <!-- actually displays as "Periods" --> | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = }} '''মহাস্থানগড়''' ({{lang-en|Mahasthangarh}}) [[বাংলাদেশ]]ৰ এক অন্যতম প্ৰাচীন ঐতিহাসিক স্থান। এই প্ৰসিদ্ধ নগৰখন ইতিহাসত [[পুণ্ড্ৰবৰ্ধন]] বা পুণ্ড্ৰনগৰ নামেও পৰিচিত আছিল।<ref>Hossain, Md. Mosharraf, ''Mahasthan: Anecdote to History'', 2006, Preface, Dibyaprakash, 38/2 ka Bangla Bazar, Dhaka, ISBN 984 483</ref><ref name = "Brochure">Brochure: ''Mahasthan – the earliest city-site of Bangladesh'', published by the Department of Archaeology, Ministry of Cultural Affairs, Government of the People’s Republic of Bangladesh, 2003</ref><ref name="Majumdar 1971, p. 10">Majumdar, Dr. R.C., ''History of Ancient Bengal'', First published 1971, Reprint 2005, p. 10, Tulshi Prakashani, Kolkata, {{আইএসবিএন|81-89118-01-3}}.</ref> এটা সময়ত মহাস্থানগড় বাংলাদেশৰ ৰাজধানী আছিল। যীশু খ্ৰীষ্টৰ জন্মৰো আগতেই অৰ্থাৎ প্ৰায় আঢ়ৈ হাজাৰ বছৰ পূৰ্বেই যে ইয়াত সভ্য জনপদ গঢ়ি উঠিছিল, প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভাৱে এই কথাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। ২০১৬ চনত এই ঠাইক চাৰ্কৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। প্ৰাচীৰবেষ্টিত এই নগৰৰ ভিতৰত আছে বিভিন্ন সময়ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন। বহু শতাব্দী পৰ্যন্ত এই ঠাই মৌৰ্য, গুপ্ত, পাল, সেন আদি শাসকবৰ্গৰ প্ৰাদেশিক ৰাজধানী আৰু পৰবৰ্তীকালত হিন্দু সামন্ত ৰজাসকলৰ ৰাজধানী আছিল। তৃতীয় খ্ৰীষ্ট পূৰ্বৰ পৰা পঞ্চদশ খ্ৰীষ্টাব্দ পৰ্যন্ত অসংখ্য হিন্দু ৰাজা আৰু অন্যান্য ধৰ্মৰ ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। মহাস্থানগড়ৰ অৱস্থান বগুড়া জিলাৰ শিৱগঞ্জ উপজিলাত।<ref name="Majumdar 1971, p. 10"/> বগুড়া চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কি.মি. উত্তৰে কৰতোৱা নদীৰ পশ্চিম তীৰলৈ গ’লে এই চহৰৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখা যায়। ১৯৩১ চনত আৱিষ্কৃত হোৱা ব্ৰাহ্মী লিপিত প্ৰাকৃতত ছয়টা শাৰীত লিখা চূণশিলৰ ফলিত পোৱা ভূমিদান লিপিত লিপিৱদ্ধ মহাস্থানগড়ৰ তাৰিখমতে ই খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ৷ <ref>Brochure: Mahasthan – the earliest city-site of Bangladesh, published by the Department of Archaeology, Ministry of Cultural Affairs, Government of the People’s Republic of Bangladesh, 2003</ref><ref>Hossain, Md. Mosharraf, pp. 56–60.</ref> মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যত ই এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ আছিল্ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব অষ্টম শতিকালৈ এই দুৰ্গম অঞ্চলটো ব্যৱহাৰ হৈ আছিল৷<ref name = "Brochure"/> ==ব্যুৎপত্তি== [[File:Buddha sculpture in Mahasthangarh.jpg|right|thumb|বুদ্ধ ভাস্কৰ্য]] “মহাস্থান’’ মানে উৎকৃষ্ট বা পৱিত্ৰতা থকা ঠাই আৰু গড় মানে নিৰ্দিষ্ট পৰিসীমাৰে আৱৰা ঠাই। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ সংস্কৃত গ্ৰন্থ বল্লালচৰিতত প্ৰথমে মহাস্থানৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। পৰিস্থিতিগতভাৱে দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাত স্থান দিয়া অজ্ঞাত লেখকৰ এখন গ্ৰন্থ “কৰতোয়া মহাত্ম্যতো’’ ইয়াৰ উল্লেখ আছে। একেখন গ্ৰন্থতে একে ঠাইৰ অৰ্থ আৰু দুটা নামো উল্লেখ কৰা হৈছে; পুণ্ড্ৰাক্ষেত্ৰ, পুন্দ্ৰৰ ভূমি, আৰু পুন্দ্ৰাগৰা বা পুন্দ্ৰৰ নগৰ। ১৬৮৫ চনত প্ৰশাসনিক নিৰ্দেশত এই স্থানক মস্তাংগৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল, যিটো সংস্কৃত আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ মিশ্ৰণ যাৰ অৰ্থ আছিল, এজন সজ ব্যক্তিৰ দুৰ্গম স্থান। পৰৱৰ্তী আৱিষ্কাৰসমূহে নিশ্চিত কৰিছে যে, পূৰ্বৰ নামটো পুন্দ্ৰনগৰা বা পৌন্দ্ৰবৰ্ধনপুৰা আছিল, আৰু বৰ্তমানৰ মহাস্থানগড় নামটো পিছত উৎপত্তি হৈছিল৷<ref name = "Hossain 2">Hossain, Md. Mosharraf, pp. 16–19</ref> ==ভৌগলিক পৰিচয়== বগুড়া-ৰংপুৰ ঘাইপথত বগুড়াৰ পৰা ১১ কিলোমিটাৰ উত্তৰে (৬.৮ মাইল) পুন্দ্ৰবৰ্ধনৰ প্ৰাচীন ৰাজধানী মহাস্থানগড় (পুন্দ্ৰনগৰ), আৰু ইয়াৰ পৰা এটা উপপথ (দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ পূব দিশেৰে দুৰ্গৰ কাষে কাষে ১.৫ কিলোমিটাৰ) জাহাজঘাট আৰু মিউজিয়ামৰ দিশেৰে গৈছে।<ref name="Hossain 1">Hossain, Md. Mosharraf, pp. 14–15.</ref> ঢাকাৰ পৰা বগুড়ালৈ বাছ উপলভ্য আৰু যমুনা নদী পাৰ হৈ বঙ্গবন্ধু যমুনা দলং হৈ যাত্ৰাৰ বাবে চাৰে-চাৰি ঘণ্টা সময় লাগে। বগুড়াৰ পৰা মহাস্থানগড়লৈ বাছৰ ব্যৱস্থা আছে। স্থানীয় চলাচলৰ বাবে ৰিক্সা পোৱা যায়। ঢাকা/ বগুড়াত ভাৰা গাড়ীও পোৱা যায়। বগুড়াত থকাৰ সুব্যৱস্থা আছে।<ref name = "Lonelyplanet">Mc Adam, Marika, ''Bangladesh'', Lonely Planet</ref> ভাড়া গাড়ীৰে যাত্ৰা কৰিলে একেদিনা ঢাকালৈ উভতি যাব পাৰি, যদিহে কোনোবাই নওগাঁও জিলাৰ পাহাৰপুৰত থকা ''সোমাপুৰা মহাবিহাৰ'' আৰু অন্যান্য ঠাই ভ্ৰমণ কৰাৰ পৰিকল্পনা নাৰাখে, বা বিশদ অধ্যয়নত লিপ্ত নহয়। অনুমান কৰা হৈছে যে, এই অঞ্চলত চহৰ নিৰ্মাণৰ বাবে স্থান নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল কাৰণ ই বাংলাদেশৰ অন্যতম উচ্চভূমি অঞ্চল। এই অঞ্চলৰ ভূমি সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৬ মিটাৰ (১১৮ ফুট) উচ্চতাত থকাৰ বিপৰীতে বাংলাদেশৰ ৰাজধানী ঢাকা সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৬ মিটাৰ (২০ ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত। এই ঠাইখন বাচি লোৱাৰ আন এটা কাৰণ আছিল কাৰাতোৱাৰ অৱস্থান আৰু আকাৰ, যিটো শেহতীয়াকৈ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ তুলনাত গংগাতকৈ তিনিগুণ বহল আছিল।<ref name=wondermondo>{{cite web |url=http://www.wondermondo.com/Countries/As/Bangladesh/Rajshahi/Mahasthangarh.htm |title=Mahasthangarh |publisher=Wondermondo |access-date=2023-11-09 |archivedate=2018-06-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180629050420/http://www.wondermondo.com/Countries/As/Bangladesh/Rajshahi/Mahasthangarh.htm |deadurl=yes }}</ref> বৃহৎ পৰিমাণৰ জলজ অঞ্চলৰ ভিতৰত অলপ ওখ ''বাৰিন্দ ট্ৰেক্ট'' (বৰ্তমান বাংলাদেশৰ ৰাজশাহী অঞ্চল)ৰ<ref name="ব">{{cite book | title=আকাডেমী বিদ্যাৰ্থী বাংলা অভিধান | publisher=পশ্চিমবংগ বাংলা একাডেমী | year=২০১০ | pages=৫৬৯ | isbn=81-86908-96-X}}</ref> ৰঙা মাটিত মহাস্থানগড় নগৰ অৱস্থিত। চাৰিওফালৰ অঞ্চলৰ পৰা ১৫ৰ পৰা ২৫ মিটাৰ উচ্চতাই ইয়াক তুলনামূলকভাৱে বানপানীমুক্ত ভৌগলিক ঠাই হিচাপে চিহ্ণিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=Sifatul Quader |year=2012 |chapter=Mahasthangarh, Physical Setup |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mahasthangarh,_Physical_Setup |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> ==উদ্ধাৰ== [[File:মহাস্থানগড় (34).jpg|thumb|বিহংগম দৃষ্টিৰে মহাস্থানগড়]] মহাস্থানগড়ৰ ধ্বংসাৱশেষ আৱিষ্কাৰ আৰু চিনাক্তকৰণত কেইবাজনো ব্যক্তিয়ে অৰিহণা যোগাইছিল। ১৮০৮ চনত ফ্ৰান্সিছ ''বুকানান হেমিল্টনে'' প্ৰথমে মহাস্থানগড়ৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰি ভ্ৰমণ কৰে, তাৰ পিছত ''চি.জে.অ’ডনেল'', ''ই.ভি.ৱেষ্টমেকট'' আৰু ''বেভেৰিজে'' এই স্থানলৈ গৈছিল। ''আলেকজেণ্ডাৰ কানিংহামে'' প্ৰথমে এই স্থানক পুন্দ্ৰবৰ্ধনৰ ৰাজধানী বুলি চিনাক্ত কৰিছিল। ১৮৭৯ চনত তেওঁ এই স্থান ভ্ৰমণ কৰে।<ref name = "Hossain 2"/> ২০০৪ চনৰ ১৯ এপ্ৰিলত “দ্য ডেইলী ষ্টাৰে’’ প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি স্থানীয় লোকে সেই ঠাইৰ পৰা ইটা আৰু মূল্যৱান সামগ্ৰী লুটপাত কৰি নি আছে। চৰকাৰী নিয়মক আওকাণ কৰি তেওঁলোকে সেই স্থানত বাসগৃহও নিৰ্মাণ কৰিছে৷<ref>{{Cite news |last=Ali |first=Anwar |last2=Rahman |first2=Hasibur |title=Plunderers destroy Mahasthan Garh |url=http://archive.thedailystar.net/2004/04/19/d4041901044.htm |access-date=2021-04-18 |work=The Daily Star |archivedate=2021-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418111355/http://archive.thedailystar.net/2004/04/19/d4041901044.htm |deadurl=yes }}</ref> ==দুৰ্গ== [[File:মহাস্থানগড় (11).jpg|thumb|মহাস্থানগড়ৰৰ প্ৰৱেশ পথ]] [[File:Narapatir Dhap, Vasu Bihar.jpg|thumb|নৰপতিৰ ঢাপ (বসু বিহাৰ)]] প্ৰাচীন চহৰখনৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত অৱস্থিত দুৰ্গটোৰ পৰিকল্পনা আছিল আয়তাকাৰ, ই উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ প্ৰায় ১.৫২৩ কিলোমিটাৰ (০.৯৪৬ মাইল) দীঘল, আৰু পূৱৰ পৰা পশ্চিমলৈ ১.৩৭১ কিলোমিটাৰ (০.৮৫২ মাইল); ইয়াৰ চাৰিওকাষে ওখ আৰু বহল বহল প্ৰাচীৰ আছিল। দুৰ্গৰ মাটিৰ আয়তন প্ৰায় ১৮৫ হেক্টৰ।<ref name=wondermondo/> এসময়ত শক্তিশালী কিন্তু বৰ্তমান সৰু হৈ পৰা কৰতোৱা নৈ ইয়াৰ পূব দিশেৰে বৈ গৈছে।<ref name="Brochure"/> ১৯২০ চনত খনন আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত দুৰ্গৰ ভিতৰৰ অংশ চাৰিওফালৰ অঞ্চলতকৈ ৪ মিটাৰতকৈও অধিক ওখ আছিল আৰু ইয়াত কেইবাটাও টিলাসদৃশ মাটিৰ ঢিপ আছিল। প্ৰাচীৰটো দেখাত জংঘলেৰে আবৃত বোকাময় প্ৰাচীৰ যেন লাগিছিল আৰু কেবাঠাইতো প্ৰাচীৰসমূহ বলপূৰ্বক খোলা আছিল। এই প্ৰাচীৰখন চাৰিওফালৰ অঞ্চলতকৈ ১১–১৩ মিটাৰ (৩৬–৪৩ ফুট) ওখ আছিল। ইয়াৰ দক্ষিণ-পূব কোণত এটা ''মাজাৰ'' (পৱিত্ৰ সমাধি) আছিল। পৰৱৰ্তীসময়ৰ এটা মছজিদো(১৭১৮–১৯ চনত নিৰ্মিত) তাত আছিল।<ref name="Hossain 2"/> বৰ্তমান দুৰ্গসমূহৰ ভিতৰত কেইবাটাও টিলা আৰু গাঁথনিগত অৱশিষ্ট আছে। ইয়াৰে কেইটামান মন কৰিবলগীয়া হ’ল: জিয়াত কুণ্ডা (যিটোৰ কিংবদন্তি অনুসৰি জীৱনীদায়ক শক্তি আছে), মানকালিৰ ধাপ (মানকালীৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান), পৰশুৰামৰ বাসগৃহ (পৰশুৰাম নামৰ ৰজাৰ ৰাজপ্ৰসাদ), বৈৰাগীৰ ভিটা (এগৰাকী মহিলা সন্যাসী), খোদাৰ পাত্থৰ ভিটা (ঈশ্বৰে প্ৰদান কৰা শিলৰ ঠাই), আৰু মুনীৰ ঘোন (এটা দুৰ্গ)। বিভিন্ন স্থানত কিছুমান দুৱাৰ আছে: উত্তৰ-পূব কোণত কটা দুৱাৰ (উত্তৰত), দোৰাব শ্বাহ টোৰণ (পূবে), বুৰীৰ ফাটক (দক্ষিণত), আৰু তামৰা দৰৱাজা (পশ্চিমে)<ref name="Brochure"/> জাহাজঘাটলৈ নামি যোৱা উৰণীয়া চিৰি (পিছৰ সংযোজন) আছে। জাহাজঘাটৰ অলপ ওপৰেৰে আৰু কৰতোৱাৰ পাৰত ''গোবিন্দ ভিটা'' (গোবিন্দৰ উৎসৰ্গিত মন্দিৰ) অৱস্থিত। ইয়াৰ সম্মুখত ছাইট মিউজিয়াম, য’ত কিছুমান প্ৰতিনিধিত্বমূলক তথ্য প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ কাষতে এটা জিৰণি ঘৰ।​ ==দূৰ্গ অঞ্চলত আৱিষ্কৃত স্থান== * [[গকুল মেধ]], বগুড়া, দুৰ্গম অঞ্চলৰ উপৰিও ৯ কিলোমিটাৰ ব্যাসাৰ্ধৰ এলেকা এটাত প্ৰায় এশটা টিলা বিস্তৃত হৈ আছে। ===খনন কৰা টিলা:<ref name = "Brochure"/>=== *দুৰ্গৰ উত্তৰ-পূব কোণৰ ওচৰৰ মন্দিৰ গোৱিন্দ ভিটা *খুলনাৰ ঢাপ, দুৰ্গৰ পৰা ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰত থকা এটা মন্দিৰ *খুলনাৰ ঢাপৰ পৰা ৪০০ মিটাৰ দক্ষিণে থকা মংগলকোট মন্দিৰ *গোদাইবাৰী ঢাপ, খুলনাৰ ঢাপৰ পৰা ১ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে থকা এটা মন্দিৰ *দুৰ্গৰ পৰা ৪ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে থকা এটা মঠ তোতাৰাম পণ্ডিতৰ ঢাপ *নৰপতিৰ ঢাপ (বসু বিহাৰ), তোতাৰাম পণ্ডিতৰ ঢাপৰ পৰা ১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমে থকা এটা মঠৰ দল (হিয়েউন ছাংয়ে) উল্লেখ কৰা পো-ছি-পো বিহাৰ আছিল বুলি কোৱা হয়) *[[গকুল মেধ]] (লখিন্দৰৰ থকা ঘৰ), দুৰ্গৰ পৰা ৩ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে থকা এটা মন্দিৰ *[[গকুল মেধ]]ৰ পৰা ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবে থকা এটা মন্দিৰ শ্বকন্দৰ ঢাপ ===খনন নকৰা প্ৰধান টিলা:<ref name = "Brochure"/>=== {{div col|2}} *শিলাদেবীৰ ঘাট *চুনোৰু দিঘী ঢাপ *কৈবলকি ঢাপ *জুৰাইন্টালা *পৰশুৰামৰ শোভাৱতী *বলাই ঢাপ *প্ৰাচীৰ ঢিপ *কাঞ্চিৰ হৰি ঢিপ *লোহোনাৰ ঢাপ *খুজাৰ ঢাপ *দোচতিনা ঢাপ *ধোনিকৰ ঢাপ *মণ্ডিৰিৰ ডৰগাহ *বিষমৰ্দনা ঢাপ *মালিনাৰ ঢাপ *মালপুকুৰিয়া ঢাপ *যোগীৰ ঢাপ *পদ্মাৱতীৰ ঢাপ *কানাই ঢাপ *দুলু মাঝিৰ ভিঠা *পদ্মা দেৱীৰ ভিঠা *ৰাস্তালা ঢাপ *শশীতলা ঢাপ *ধানবন্দৰ ঢাপ *চাঁদৰ ঢাপ *সিন্দিনাথ ঢাপ *শালীবহন ৰাজাৰ কছাৰীবাৰী ঢিপ *কাচেৰ এঞ্জিনা *মংগোলনাথেৰ ঢাপ *ছৌতোটেংৰা/ বাবৰ ঢাপ/ কেথাৰ ঢাপ {{div col end}} ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] 2o9x54oz4nmu3awzly79rig6fefogy6 0 125962 646439 574775 2026-10-21T16:17:15Z Dipankar Das 36094 646439 wikitext text/x-wiki {{distinguish|কুশ}} {{Infobox royalty | name = কুশ | image = | successor = [[কুশনাভ]] | predecessor = | father = | issue = * [[কুশম্ভ]] * [[কুশনাভ]] * অথুৰ্থাৰাজ * [[Khecchar Vasu|ৱাসু]] | dynasty = [[Amavasu Dynasty|অমাৱসু]] }} '''কুশ''' হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ এজন চন্দ্ৰবংশী ৰজা। তেওঁৰ কুশনাভ(যি পিছলৈ ৰাজৰ্ষি কুশনাভ হৈছিল)ৰ পিতৃ।<ref>{{cite book|title=Medieval Indian literature: an anthology, Volume 3|url=https://books.google.com/books?id=9sljAAAAMAAJ|page=224|author=Ayyappappanikkar|publisher=Sahitya Akademi|accessdate=19 March 2019|date=1 January 1999}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ]] {{Hindu-myth-stub}} bpzs91011rhko5i6mci089nqg7on5ar 0 126482 646441 546379 2026-10-21T16:20:54Z Dipankar Das 36094 646441 wikitext text/x-wiki '''প্ৰথম নাক্কিৰাৰ''' (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০) আছিল সংগম যুগৰ কবি, যিয়ে নেতুনালভাটাইকে ধৰি সংকলন ৰচনা কৰিছিল।{{sfn|Zvelebil|1973}} তেওঁ থিৰুৱল্লুৱ মালাইৰ ৭ নং পদো লিখিছিল।{{sfn| Vedanayagam |2017|pp=44–45}} ==উৎস== *{{cite book |first=Kamil |last=Zvelebil |title=The Smile of Murugan: On Tamil Literature of South India |url=https://books.google.com/books?id=degUAAAAIAAJ&pg=PA155 |year=1973 |publisher=BRILL |isbn=90-04-03591-5 }} *{{cite book | last = Vedanayagam | first = Rama | title =Tiruvalluva Maalai: Moolamum Eliya Urai Vilakkamum | publisher = Manimekalai Prasuram | edition = 1 | date = 2017 | location = Chennai| language = ta }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কবি]] [[শ্ৰেণী:সংগম সাহিত্য]] {{পোখালি}} idiu513bs3ehk8phlngtuw7a9qbghml 0 127438 646432 553386 2026-10-21T15:42:03Z Dipankar Das 36094 646432 wikitext text/x-wiki '''গন্ধবংশ''' (আক্ষৰিক অৰ্থত সাহিত্যৰ ইতিহাস; কুলাগন্ধবংশও) হৈছে নন্দপান্নাৰ ১৭ শতিকাৰ পালি সাহিত্যৰ এটা খণ্ড য'ত বাৰ্মা আৰু চিলনৰ উত্তৰ-কেননিক পালি সাহিত্যৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ==উৎস== *Norman, K. R. (1983). ''A History of Indian Literature vol. VII: Pali Literature'' (J. Gonda, Ed.). Otto Harrassowitz. pp.&nbsp; 180–81 [[শ্ৰেণী:গ্ৰন্থ]] [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ ধৰ্মগ্ৰন্থ]] {{Buddhism-stub}} 8wxrc5fzr0l5iamm6ivk6shmykdeltc 0 127974 646440 568882 2026-10-21T16:20:09Z Dipankar Das 36094 646440 wikitext text/x-wiki '''গুণধৰ্ম''' বা ''গুণদৰ্মাক''ৰ নাম [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ মধ্য জাভাত থকা নৱম শতিকাৰ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্মৃতিসৌধ [[বৰোবুদুৰ]]ৰ<ref>{{Cite web |url=http://www.borobudur.tv/survey_1.htm#Architectural%20Traditions |title=Mark Long, "Architectural Survey of Borobudur's Summit" |access-date=2008-08-20 |archive-date=2011-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129112250/http://www.borobudur.tv/survey_1.htm#Architectural%20Traditions |url-status=dead |archivedate=2011-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111129112250/http://www.borobudur.tv/survey_1.htm#Architectural%20Traditions |deadurl=yes }}</ref>স্থপতিবিদ হিচাপে দাবী কৰা হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়াৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:স্থপতিবিদ]] {{পোখালি}} p27dlvhqcuc81wl9ljthe7m2kmuutip 0 130609 646461 616820 2026-10-21T18:41:08Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:ৰাজশাহী]] using [[WP:HC|HotCat]] 646461 wikitext text/x-wiki [[File:Halud Vihara, Archaeological site of 8th - 9th century - panoramio.jpg|thumb|হলুদ বিহাৰৰ অৱশষ্ট]] [[File:Halud Vihar 1.jpg|thumb|হলুদ বিহাৰৰ চিৰি]] [[বাংলাদেশ]]ৰ নাওগাঁও জিলাৰ পাহাপুৰত বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ [[সোমপুৰ মহাবিহাৰ|সোমাপূৰা মহাবিহাৰ]]ৰপৰা ১৪.৫ কিলোমিটাৰ (৯.০ মাইল) দক্ষিণে '''হলুদ বিহাৰ''' অৱস্থিত। এই স্থানৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে "পূব-পশ্চিম দিশত ৬৫ মিটাৰ (২১৩ ফুট) আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত ৪০ মিটাৰ (১৩০ ফুট) বিস্তৃত এটা বৃহৎ টিলা।" ইয়াৰ উচ্চতা ১০ মিটাৰ (৩৩ ফুট)।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1211/ Halud Vihara], UNESCO World Heritage Centre</ref><ref name="Rangan"/> টিলাটোৰ ওপৰত এটা ইটাৰ গঠন আৱিষ্কৃত হৈছে যিটো যেন এটা বৃহৎ হলৰ অৱশিষ্ট। টিলাটোৰ পূব ঢালত চিৰিৰ এটা উৰণ খনন কৰা হৈছে।<ref name="Rangan"/> ইটাৰ গঠনৰ আন টিলা আৰু অৱশিষ্ট আছে। ঠাইখনৰপৰা কিছুমান ভাস্কৰ্য আঁতৰোৱা হৈছে; স্থানীয় বাসিন্দাসকলে পুনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে ইটা আঁতৰাই নিয়াৰ বাবেও যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ই হলুদ বিহাৰা গাঁৱত অৱস্থিত, যাক স্থানীয়ভাৱে দ্বীপগঞ্জ বুলিও কোৱা হয়।<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Nazimuddin Ahmed |chapter=Halud Vihara |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Halud_Vihara |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}}</ref> খননৰপৰা দেখা যায় যে, ই আছিল একে সময়ৰ সোমাপূৰা মহাবিহাৰ আৰু দিনাজপুৰ জিলাৰ নবাবগঞ্জ উপজিলাৰ সীতাকোট বিহাৰলৈকে প্ৰাচীন মধ্যযুগীয় বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্থান।<ref name=Banglapedia/><ref name=Banglapedia2>{{citation |author=SS Mostafizur Rahman |chapter=Sitakot Vihara |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}}</ref> ==ইতিহাস== বিভিন্ন সময়ত কেইবাজনো পুৰাতত্ত্ববিদ আৰু সংগঠনে হলুদ বিহাৰ ভ্ৰমণ কৰি অঞ্চলটোৰ বিষয়ে যথেষ্ট তথ্য আগবঢ়াইছে। ১৯৩০ বা ১৯৩১ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ববিদ জি.চি. দত্তই ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত এই স্থান পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনত তেওঁ উল্লেখ কৰে যে সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ জোখ পূবৰপৰা পশ্চিমলৈ ৬৪.৫ মিটাৰ আৰু উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ ৪০.৫ মিটাৰ, আৰু ঠাইখনৰ উচ্চতা চাৰিওফালৰ ভূমিৰপৰা প্ৰায় ১০.৫ মিটাৰ। এই সময়ছোৱাত গাঁওখনৰ এটা স্থানত প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতাৰ গণেশৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিমূৰ্তি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই মূৰ্তিটো অষ্টম বা নৱম শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=প্ৰত্নতত্ত্ব অধিদপ্তৰ |url=https://www.archaeology.gov.bd/site/page/ee467b34-a077-4fe4-be7a-400713fdab3d/%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109014226/http://www.archaeology.gov.bd/site/page/ee467b34-a077-4fe4-be7a-400713fdab3d/%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |archive-date=2022-11-09 |access-date=2025-04-11 |website=www.archaeology.gov.bd |language=en |url-status=live }}</ref> প্ৰত্নতত্ত্ববিদ কাজী মহম্মদ মেছেৰে ৰাজশ্বাহীৰ ইতিহাস শীৰ্ষক গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে ১৯৬৩ চনত হলুদ বিহাৰৰ টিলাৰপৰা বুদ্ধৰ ক’লা শিলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলক, আৰু কিছুমান প্ৰাচীন মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ হৈছিল। বাংলাদেশ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ১৯৭৪ চনত এই স্থানৰ তদন্তৰ বাবে প্ৰাক্তন অধীক্ষক হাৰুণ-অৰ-ৰছিদক পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনত তেওঁ এই অঞ্চলত প্ৰাচীন সভ্যতাৰ বিভিন্ন অৱশিষ্ট দেখা পোৱাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে, য'ত টেৰাকোটাৰ ফলক আৰু শিলৰ ভাস্কৰ্যও আছিল।<ref>{{Cite web |date=2020-02-19 |title=হলুদ বিহাৰ এখন ধ্বংসেৰ দ্বাৰপ্ৰান্তে {{!}} |url=https://www.bd-pratidin.com/last-page/2020/02/19/503370 |access-date=2025-04-11 |website=[[bd-pratidin.com]] |language=bn |archivedate=2025-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250411095506/https://www.bd-pratidin.com/last-page/2020/02/19/503370 |deadurl=yes }}</ref> পিছলৈ ১৯৭৬ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই স্থানক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰে আৰু ১৯৮৪ আৰু ১৯৯৩ চনত দুটা খনন কৰে।<ref>{{Cite web |title=বিলুপ্তিৰ পথে ইতিহাস ও ঐতিহ্যেৰ নিদৰ্শন নওগাঁৰ হলুদ বিহাৰ |url=https://dbcnews.tv/articles/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%A5%E0%A7%87-%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8-%E0%A6%93-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%A8-%E0%A6%A8%E0%A6%93%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |access-date=2025-04-11 |website=[[dbcnews.tv]] |language=en}}</ref> ==বিশ্ব ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদা== এই ঠাইখন ১৯৯৯ চনৰ ১৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ আংশিক তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name=unesco/><ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=From ‘zamindar bari’ to Buddhist ‘vihar’, exploring heritage beyond Paharpur in Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/from-zamindar-bari-to-buddhist-vihar-more-exploring-heritage-beyond-paharpur-in-bangladesh/cid/2034799 |access-date=23 July 2024 |agency=My Kolkata |publisher=The Telegraph |date=19 July 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] lz23xpe1fhnurrx00gsj63jgu593ct8 646462 646461 2026-10-21T18:41:19Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] using [[WP:HC|HotCat]] 646462 wikitext text/x-wiki [[File:Halud Vihara, Archaeological site of 8th - 9th century - panoramio.jpg|thumb|হলুদ বিহাৰৰ অৱশষ্ট]] [[File:Halud Vihar 1.jpg|thumb|হলুদ বিহাৰৰ চিৰি]] [[বাংলাদেশ]]ৰ নাওগাঁও জিলাৰ পাহাপুৰত বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ [[সোমপুৰ মহাবিহাৰ|সোমাপূৰা মহাবিহাৰ]]ৰপৰা ১৪.৫ কিলোমিটাৰ (৯.০ মাইল) দক্ষিণে '''হলুদ বিহাৰ''' অৱস্থিত। এই স্থানৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে "পূব-পশ্চিম দিশত ৬৫ মিটাৰ (২১৩ ফুট) আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত ৪০ মিটাৰ (১৩০ ফুট) বিস্তৃত এটা বৃহৎ টিলা।" ইয়াৰ উচ্চতা ১০ মিটাৰ (৩৩ ফুট)।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1211/ Halud Vihara], UNESCO World Heritage Centre</ref><ref name="Rangan"/> টিলাটোৰ ওপৰত এটা ইটাৰ গঠন আৱিষ্কৃত হৈছে যিটো যেন এটা বৃহৎ হলৰ অৱশিষ্ট। টিলাটোৰ পূব ঢালত চিৰিৰ এটা উৰণ খনন কৰা হৈছে।<ref name="Rangan"/> ইটাৰ গঠনৰ আন টিলা আৰু অৱশিষ্ট আছে। ঠাইখনৰপৰা কিছুমান ভাস্কৰ্য আঁতৰোৱা হৈছে; স্থানীয় বাসিন্দাসকলে পুনৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে ইটা আঁতৰাই নিয়াৰ বাবেও যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ই হলুদ বিহাৰা গাঁৱত অৱস্থিত, যাক স্থানীয়ভাৱে দ্বীপগঞ্জ বুলিও কোৱা হয়।<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Nazimuddin Ahmed |chapter=Halud Vihara |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Halud_Vihara |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}}</ref> খননৰপৰা দেখা যায় যে, ই আছিল একে সময়ৰ সোমাপূৰা মহাবিহাৰ আৰু দিনাজপুৰ জিলাৰ নবাবগঞ্জ উপজিলাৰ সীতাকোট বিহাৰলৈকে প্ৰাচীন মধ্যযুগীয় বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্থান।<ref name=Banglapedia/><ref name=Banglapedia2>{{citation |author=SS Mostafizur Rahman |chapter=Sitakot Vihara |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}}</ref> ==ইতিহাস== বিভিন্ন সময়ত কেইবাজনো পুৰাতত্ত্ববিদ আৰু সংগঠনে হলুদ বিহাৰ ভ্ৰমণ কৰি অঞ্চলটোৰ বিষয়ে যথেষ্ট তথ্য আগবঢ়াইছে। ১৯৩০ বা ১৯৩১ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ববিদ জি.চি. দত্তই ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ অধীনত এই স্থান পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনত তেওঁ উল্লেখ কৰে যে সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ জোখ পূবৰপৰা পশ্চিমলৈ ৬৪.৫ মিটাৰ আৰু উত্তৰৰপৰা দক্ষিণলৈ ৪০.৫ মিটাৰ, আৰু ঠাইখনৰ উচ্চতা চাৰিওফালৰ ভূমিৰপৰা প্ৰায় ১০.৫ মিটাৰ। এই সময়ছোৱাত গাঁওখনৰ এটা স্থানত প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতাৰ গণেশৰ ব্ৰঞ্জৰ প্ৰতিমূৰ্তি আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই মূৰ্তিটো অষ্টম বা নৱম শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=প্ৰত্নতত্ত্ব অধিদপ্তৰ |url=https://www.archaeology.gov.bd/site/page/ee467b34-a077-4fe4-be7a-400713fdab3d/%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109014226/http://www.archaeology.gov.bd/site/page/ee467b34-a077-4fe4-be7a-400713fdab3d/%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |archive-date=2022-11-09 |access-date=2025-04-11 |website=www.archaeology.gov.bd |language=en |url-status=live }}</ref> প্ৰত্নতত্ত্ববিদ কাজী মহম্মদ মেছেৰে ৰাজশ্বাহীৰ ইতিহাস শীৰ্ষক গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে ১৯৬৩ চনত হলুদ বিহাৰৰ টিলাৰপৰা বুদ্ধৰ ক’লা শিলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলক, আৰু কিছুমান প্ৰাচীন মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ হৈছিল। বাংলাদেশ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ১৯৭৪ চনত এই স্থানৰ তদন্তৰ বাবে প্ৰাক্তন অধীক্ষক হাৰুণ-অৰ-ৰছিদক পঠিয়াইছিল। তেওঁৰ প্ৰতিৱেদনত তেওঁ এই অঞ্চলত প্ৰাচীন সভ্যতাৰ বিভিন্ন অৱশিষ্ট দেখা পোৱাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে, য'ত টেৰাকোটাৰ ফলক আৰু শিলৰ ভাস্কৰ্যও আছিল।<ref>{{Cite web |date=2020-02-19 |title=হলুদ বিহাৰ এখন ধ্বংসেৰ দ্বাৰপ্ৰান্তে {{!}} |url=https://www.bd-pratidin.com/last-page/2020/02/19/503370 |access-date=2025-04-11 |website=[[bd-pratidin.com]] |language=bn |archivedate=2025-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250411095506/https://www.bd-pratidin.com/last-page/2020/02/19/503370 |deadurl=yes }}</ref> পিছলৈ ১৯৭৬ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই স্থানক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰে আৰু ১৯৮৪ আৰু ১৯৯৩ চনত দুটা খনন কৰে।<ref>{{Cite web |title=বিলুপ্তিৰ পথে ইতিহাস ও ঐতিহ্যেৰ নিদৰ্শন নওগাঁৰ হলুদ বিহাৰ |url=https://dbcnews.tv/articles/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%A5%E0%A7%87-%E0%A6%87%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B8-%E0%A6%93-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%A8-%E0%A6%A8%E0%A6%93%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%81%E0%A6%A6-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0 |access-date=2025-04-11 |website=[[dbcnews.tv]] |language=en}}</ref> ==বিশ্ব ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদা== এই ঠাইখন ১৯৯৯ চনৰ ১৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ আংশিক তালিকাত সাংস্কৃতিক শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name=unesco/><ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=From ‘zamindar bari’ to Buddhist ‘vihar’, exploring heritage beyond Paharpur in Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/from-zamindar-bari-to-buddhist-vihar-more-exploring-heritage-beyond-paharpur-in-bangladesh/cid/2034799 |access-date=23 July 2024 |agency=My Kolkata |publisher=The Telegraph |date=19 July 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] 4058n58b1xgh69ug6h5ivanlwgs1dkg 0 137507 646479 613407 2026-10-22T07:28:21Z EmausBot 1983 [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 646479 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ]] qc9oflwuzy9vyng8zqta4jb61fxa2ai 0 140373 646415 2026-10-21T13:50:32Z Pranamikaadhikary 27435 নতুন পৃষ্ঠা: '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ (বাংলা ভাষাত মাস খাৰাম মসজিদ)[1] বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ[2]... 646415 wikitext text/x-wiki '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ (বাংলা ভাষাত মাস খাৰাম মসজিদ)[1] বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ[2] চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।[a] ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।[3][4] ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰ পৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।[4] ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।[4] মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) বেৰৰ ডাঠ।[2] ==তথ্যসূত্ৰ== hhucg9x3d5y0pxq45rag954g35r9yvz 646416 646415 2026-10-21T14:18:28Z Pranamikaadhikary 27435 646416 wikitext text/x-wiki '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ[1] বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ[2] চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।[a] ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।[3][4] ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰ পৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।[4] ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।[4] মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।[2] ==তথ্যসূত্ৰ== dcs71dweokd51w0d319ff7qpjqq1ri9 646417 646416 2026-10-21T14:20:59Z Pranamikaadhikary 27435 646417 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = Chatmohar Shahi Mosque | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = File:চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ[1] বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ[2] চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।[a] ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।[3][4] ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰ পৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।[4] ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।[4] মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।[2] ==তথ্যসূত্ৰ== t61evzjn2jp58ya5mt10b6fm4mmi9xg 646418 646417 2026-10-21T14:21:17Z Pranamikaadhikary 27435 646418 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = Chatmohar Shahi Mosque | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ[1] বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ[2] চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।[a] ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।[3][4] ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰ পৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।[4] ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।[4] মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।[2] ==তথ্যসূত্ৰ== 17n68f6ry0daymsrhtafde8rsmv92lz 646419 646418 2026-10-21T14:21:45Z Pranamikaadhikary 27435 646419 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ[1] বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ[2] চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।[a] ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।[3][4] ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰ পৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।[4] ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।[4] মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।[2] ==তথ্যসূত্ৰ== q06uoo85q6158qvgzx2ywy0aht8ujkz 646420 646419 2026-10-21T14:24:51Z Pranamikaadhikary 27435 646420 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহর মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলের সাক্ষী চাটমোহরের শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজের সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰ পৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> ==তথ্যসূত্ৰ== lu3px9jlionc08y1hg6k64xz0ukbl91 646422 646420 2026-10-21T14:25:13Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646422 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহর মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলের সাক্ষী চাটমোহরের শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজের সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰ পৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> ==তথ্যসূত্ৰ== ltlmafr9z9kuotsqq0q2n2zwkkjcjvt 646423 646422 2026-10-21T14:25:25Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646423 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহর মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলের সাক্ষী চাটমোহরের শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজের সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰপৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> ==তথ্যসূত্ৰ== lhvdbp82hnbrvexp26191sefslyoory 646424 646423 2026-10-21T14:25:46Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646424 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহৰ শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহৰ মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰপৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলেৰ সাক্ষী চাটমোহৰেৰ শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজেৰ সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰপৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> ==তথ্যসূত্ৰ== 88znl2bbvzob7n9iqi7r4ift8n4ve1e 646425 646424 2026-10-21T14:26:07Z Pranamikaadhikary 27435 646425 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহৰ মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰপৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলেৰ সাক্ষী চাটমোহৰেৰ শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজেৰ সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰপৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> ==তথ্যসূত্ৰ== 1c88vsda9iwv7qy0ojhjmnkduiyry90 646426 646425 2026-10-21T14:26:50Z Pranamikaadhikary 27435 /* তথ্যসূত্ৰ */ 646426 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহৰ মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰপৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলেৰ সাক্ষী চাটমোহৰেৰ শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজেৰ সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰপৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> <references group="টোকা"/> ==তথ্যসূত্ৰ== kqbhembc09si838pvvgsr5bzoo8le6g 646427 646426 2026-10-21T14:27:10Z Pranamikaadhikary 27435 /* স্থাপত্য */ 646427 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহৰ মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰপৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলেৰ সাক্ষী চাটমোহৰেৰ শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজেৰ সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰপৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্যসূত্ৰ== 6z4ovgdk23km3e0c0py8dhtp94aisx1 646428 646427 2026-10-21T14:28:02Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]]; +[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] using [[WP:HC|HotCat]] 646428 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহৰ মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰপৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলেৰ সাক্ষী চাটমোহৰেৰ শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজেৰ সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰপৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] m95c0558zc9olmnuvxx338unffgaxd3 646443 646428 2026-10-21T18:12:17Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:ৰাজশাহী]] using [[WP:HC|HotCat]] 646443 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = চাটমোহৰ শাহী মছজিদ | native_name = চাটমোহৰ মছজিদ | image = চাটমোহর শাহী মসজিদ (১).jpg | image_upright = 1.2 | religious_affiliation = [[ইছলাম]] | location = [[চাটমোহৰ উপজিলা|চাটমোহৰ]], [[পাবনা জিলা]], [[বাংলাদেশ]] | caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_size = 220px | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|24.227529|N|89.291132|E|region:BD|display=inline,title}} | funded_by = [[মাচুম খান কাবুলী]] | established = {{start date and age|1582}} | architecture_type = [[মছজিদ স্থাপত্য]] | architecture_style = [[Bengal Sultanate#Mosque architecture|Bengal Sultanate]] [[Mughal Architecture|Mughal]] | founded_by = Khan Muhammad bin Tuwi Khan Qaqshal | length = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | height_max = {{convert|45|ft|m|abbr=on}} | dome_quantity = ৩ | materials = ইটা | inscriptions = ১ | width = {{convert|22.5|ft|m|abbr=on}} | interior_area = {{convert|1012.5|ft2|m2|abbr=on}} | administration = [[Department of Archaeology (Bangladesh)|Department of Archeology]] | functional_status = সক্ৰিয় }} '''চাটমোহৰ মছজিদ''' যাক মাছুম খানৰ মছজিদ<ref>{{Cite web |title=চাটমোহৰ মসজিদ |url=https://chatmohar.pabna.gov.bd/bn/site/top_banner/0KG8-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F%E0%A6%AE%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A7%80-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6 |access-date=2025-06-10 |website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন}}</ref> বুলিও জনা যায়, পবনা জিলাৰ চাটমোহৰ উপাজিলাৰ চাটমোহৰ বজাৰত অৱস্থিত ১৬ শতিকাৰ মোগল মছজিদ। ১৫৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ<ref name="bdpedia">{{Cite Banglapedia|last=Bari|first=MA|article=Chatmohar Mosque|article-url=Chatmohar_Mosque}}</ref> চনত মাছুম খান কাবুলীৰ অধীনত খান মহম্মদ বিন তুৱী খান কাকছালে এই মছজিদটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।{{Efn|Abul Fath Muhammad Ma'sum Khan}} ১৯৮০ চনত ইয়াক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ধ্বংসাৱশেষৰপৰা মেৰামতি কৰিছিল আৰু এতিয়া ই এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref>{{Cite web |last=জনকণ্ঠ |first=দৈনিক |title=সুলতানী মোঘল আমলেৰ সাক্ষী চাটমোহৰেৰ শাহী মসজিদ |url=https://www.dailyjanakantha.com/feature/news/822027 |access-date=2025-06-23 |website=দৈনিক জনকণ্ঠ {{!}}{{!}} Daily Janakantha |language=bn}}</ref><ref name="tribune">{{Cite news |date=2021-05-13 |title=তিন গম্বুজেৰ সূচনা হয়েছিল যে মসজিদ থেকে |url=https://www.banglatribune.com/others/religion/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181540/https://www.banglatribune.com/amp/680573/%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%B9%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF%E0%A6%B2-%E0%A6%AF%E0%A7%87-%E0%A6%AE%E0%A6%B8%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%A6-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87 |archive-date=2021-07-09 |access-date=2025-06-10 |work=Bangla Tribune |language=bn}}</ref> ==ইতিহাস== ১৫৮২ চনত (হিজৰী ৯৮৯) নিৰ্মিত এই মছজিদটো বংগৰ শ্বেৰপুৰৰ খেৰুৱা মছজিদৰ কাষে কাষে বংগৰ অন্যতম প্ৰাচীন জীৱিত মোগল কীৰ্তিচিহ্ন। বৰ্তমান বৰেন্দ্ৰ গৱেষণা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত পাৰ্চী শিলালিপিত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে যে এই মছজিদটো মাছুম খান কাবুলীয়ে নিৰ্দেশ দিছিল, যিয়ে মোগলৰপৰা স্বাধীনতা গ্ৰহণ কৰি চাটমোহৰক ৰাজধানী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৮০ চনত বাংলাদেশৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে গম্বুজৰ লগতে ছাদখন ভাঙি গৈছিল। পিছলৈ মছজিদটো পুনৰ সংস্কাৰ কৰি সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="tribune" /> ==স্থাপত্য== বগড়াৰ খেৰুৱা মছজিদৰ দৰে সৰু পাতল জালিৰ ইটাৰে নিৰ্মিত চাটমোহৰ শ্বাহী মছজিদৰ ভিতৰৰ অংশ ৪৫ বাই ২২.৫ মিটাৰ (১৪৮ বাই ৭৪ ফুট) আৰু ৪৫ ফুট (১৪ মিটাৰ) উচ্চতা।<ref name="tribune" /> মছজিদটোৰ বাহিৰৰ অংশ ১৮.১৪ বাই ৮.২৩ মিটাৰ (৫৯.৫ বাই ২৭.০ ফুট) আৰু বেৰবোৰ ১.৯৮ মিটাৰ (৬.৫ ফুট) ডাঠ।<ref name="bdpedia" /> ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] ehk0cqyg841ed8id1ajfzqfho4uiyrs 14 140374 646433 2026-10-21T15:54:22Z Dipankar Das 36094 + 646433 wikitext text/x-wiki {{WPSS-cat}} {{Stub category | article=[[Buddhism]] | newstub=Buddhism-stub | category=Buddhism}} [[শ্ৰেণী:পোখালি (ধৰ্ম)]] ggvpzc5qwqzotc7x8cj84l5zmtl0xls 10 140375 646434 2026-10-21T15:56:00Z Dipankar Das 36094 নতুন পৃষ্ঠা: {{Cmbox |type = notice |image = [[File:Wiki letter s.svg|40px]] |style = text-align:center; |text = This category is for {{{category type|}}} [[Wikipedia:Stub|stub articles]] relating to {{{article}}}. You can help by expanding them. {{#if:{{{WikiProject|}}} |Please see [[Wikipedia:WikiProject {{{WikiProject}}}]]. }}{{#if:{{{newstub|}}} |<br />To add an article to this category, use {{tlx|{{{newstub}}}}} instead of {{tlx|stub}}. |{{category handle... 646434 wikitext text/x-wiki {{Cmbox |type = notice |image = [[File:Wiki letter s.svg|40px]] |style = text-align:center; |text = This category is for {{{category type|}}} [[Wikipedia:Stub|stub articles]] relating to {{{article}}}. You can help by expanding them. {{#if:{{{WikiProject|}}} |Please see [[Wikipedia:WikiProject {{{WikiProject}}}]]. }}{{#if:{{{newstub|}}} |<br />To add an article to this category, use {{tlx|{{{newstub}}}}} instead of {{tlx|stub}}. |{{category handler |category=[[Category:Stub categories needing attention|S{{PAGENAME}}]] }} }} }}{{#if: {{{message|}}} |<!-- the whitespace here is needed. Please don't remove it --> {{{message|}}} {{category handler |category=[[Category:Stub categories with message parameter|{{PAGENAME}}]]<!-- -->}} }}{{category handler |category={{#if:{{{category|}}} |[[Category:{{{category}}}|Σ{{PAGENAME}}]] |[[Category:Stub categories needing attention|P{{PAGENAME}}]] }}[[Category:Stub categories]] }}{{#ifexpr:{{PAGESINCATEGORY:{{PAGENAME}}|R}} < 50 |{{category handler |category=[[Category:Stub categories needing attention|U{{PAGENAME}}]] }} }}{{#ifexpr:{{PAGESINCATEGORY:{{PAGENAME}}|R}} > 800 |{{category handler |category=[[Category:Stub categories needing attention|O{{PAGENAME}}]] }} }}{{Automatic category TOC}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}} </noinclude> p95e5a5nk476mvo0jzfd6vb66wb6o4z 10 140376 646435 2026-10-21T15:56:42Z Dipankar Das 36094 + 646435 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE. --> {{high-use|15376}} {{#ifeq:{{{regional|no}}}|yes|The {{tlx|regional stub category}} template operates identically to {{tlx|stub category}} except that it also categorises the page into {{cl|Stubs by region}}.}} __FORCETOC__ ==Usage== <nowiki>{{</nowiki>{{#ifeq:{{{regional|no}}}|yes|Regional stub category|Stub category}} |article= |newstub= |category= |category type= |WikiProject= |message= <nowiki>}}</nowiki> For example: <nowiki>{{</nowiki>{{#ifeq:{{{regional|no}}}|yes|Regional stub category|Stub category}} |article=<nowiki>people in Japanese [[football (soccer)]], including football players, managers, coaches, etc.</nowiki> |newstub=Japan-footy-bio-stub |category=Japanese footballers |message= <nowiki>}}</nowiki> will show: {{Stub category|article=people in Japanese [[football (soccer)]], including football players, managers, coaches, etc.|newstub=Japan-footy-bio-stub}}<!-- Removed cat so it doesn't show in it --> The {{para|category type}} parameter inserts additional text between the phrases "This category is for" and "[[Wikipedia:Stub|stub articles]] relating to ...", so using {{para|category type|biographical}} will give "This category is for biographical [[Wikipedia:Stub|stub articles]] relating to ...". === Optional parameters === ==== WikiProject ==== {{para|WikiProject}} links to a relevant WikiProject page. For example: <nowiki>{{</nowiki>{{#ifeq:{{{regional|no}}}|yes|Regional stub category|Stub category}} |article=<nowiki>[[Massachusetts]]</nowiki> |newstub=Massachusetts-stub |category=Massachusetts |category type=biographical |WikiProject=Massachusetts <nowiki>}}</nowiki> will show: {{stub category|article=[[Massachusetts]]|newstub=Massachusetts-stub |category type=biographical |WikiProject=Massachusetts}} ==== message ==== {{para|message}} adds a message displayed below the main output of the template, but above the table of contents (TOC) which will be automatically generated by {{tl|Automatic category TOC}} if the category contains enough pages. This ensures that the message doesn't get tangled up in the TOC. <nowiki>{{</nowiki>{{#ifeq:{{{regional|no}}}|yes|Regional stub category|Stub category}} |article=<nowiki>people in Japanese [[football (soccer)]], including football players, managers, coaches, etc.</nowiki> |newstub=Japan-footy-bio-stub |category=Japanese footballers |message=This category is only people involved in [[association football]] (soccer). Please do NOT use this stub tag for players of other types of football, e.g. [[Gaelic football]], [[Australian rules football]], [[rugby union]]. <nowiki>}}</nowiki> ===Tracking categories=== Certain cases of incorrect usage are tracked: *the {{para|newstub}} parameter is blank or absent; *the {{para|category}} parameter is blank or absent. See [[:Category:Stub categories needing attention]] (population: {{PAGESINCATEGORY:Stub categories needing attention}}) Usage of the {{param|message}} parameter is also tracked.<br />See [[:Category:Stub categories with message parameter]] (population: {{PAGESINCATEGORY:Stub categories with message parameter}}) <small>{{Purge|''Purge this page to update the totals''}}</small> ==== Fixing P-type categories ==== These are categories that lack a 'primary category' that is not a stub category. To fix this, add the primary category to the "category" parameter in the template; this will place the category into the newly specified parent category and remove the category from the "P" subsection in the "Stub categories needing attention" category. Simply adding the new category to the existing list of categories will properly categorize the category, but it will not remove the category from the "attention" category. ==TemplateData== <templatedata> { "params": { "article": { "label": "Topic", "description": "What the stub category is about", "example": "statisticians from the United States", "type": "content", "required": true }, "newstub": { "label": "Stub template", "description": "Name of the stub template that adds stubs to this stub category", "example": "US-statistician-stub", "type": "wiki-template-name", "required": true }, "category": { "label": "Category", "description": "The name of a category to add the stub category to (without the \"Category:\" prefix)", "example": "American statisticians", "type": "string", "suggested": true }, "category type": { "label": "Category type", "description": "Goes between \"This category is for\" and \"stub articles\" if present", "example": "biographical", "type": "content" }, "WikiProject": { "label": "WikiProject", "description": "A relevant WikiProject for people who maintain articles in this stub category", "example": "Mathematics", "type": "string" }, "message": { "label": "Message", "description": "An explanatory message to be displayed. May contain wikitext formatting.", "type": "content", "example": "This category is only about human beings" } }, "description": "For stub categories" } </templatedata> ==See also== {{other category-header templates}} <includeonly>{{Sandbox other||<!-- ++++ PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS BELOW THIS LINE, THANK YOU. --> {{#ifeq:{{{regional|no}}}|yes|| [[Category:Stub categories| {{PAGENAME}}]] [[Category:Category namespace templates]] [[Category:WikiProject Stub sorting templates]] [[ro:Format:CiotCat]] }}}}</includeonly> rcpv17u3cdpmoa9346smigk6du4ewmr 10 140377 646436 2026-10-21T15:57:42Z Dipankar Das 36094 + 646436 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- # TOC, depending on category size # <= 100 pages → no TOC # 101–1200 pages → {{Category TOC}} # > 1200 pages → {{Large category TOC}} -->{{Category other|<!-- ####################################################################### #### This is a category page, so generate a TOC if needed. #### #### #### #### Use a sub-template [[Template:Automatic category TOC/core]], #### #### so that we never have more than one call to the #### #### [[WP:EXPENSIVE]] function {{PAGESINCATEGORY}} #### ####################################################################### -->{{Automatic category TOC/core<!-- -->|pagecount={{PAGESINCATEGORY:{{#invoke:HTMLDecode | HTMLDecode | text={{PAGENAME}} }}|R}}<!-- -->|align = {{{align|}}}<!-- -->|top = {{{top|}}}<!-- -->|numerals = {{{numerals|}}}<!-- -->|uppercase = {{{uppercase|}}}<!-- -->|lowercase = {{{lowercase|}}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->{{Template other<!-- -->|<!-- ####################################################################### #### This page is a template, so categorise it #### #### in [[Category:Templates using Automatic category TOC]] ... #### #### #### #### ... unless it is a /doc, /testcases or /sandbox #### #### #### #### There is no point categorising every sub-page of the #### #### same template #### ####################################################################### -->{{#if: {{Str endswith|{{PAGENAME}}|/doc}}{{Str endswith|{{PAGENAME}}|/testcases}}{{Str endswith|{{PAGENAME}}|/sandbox}}<!-- -->|<!-- ### Don't categorise /doc, /testcases or /sandbox pages -->|<!-- ### Not a /doc, /testcases or /sandbox page, so categorise it -->[[Category:Templates using Automatic category TOC]]<!-- -->}}<!-- -->}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} [[Category:Wikipedia Automatic category TOC]] </noinclude> fu28obs3bcc3b5jr8a9o17mhaah7p58 10 140378 646437 2026-10-21T15:58:28Z Dipankar Das 36094 + 646437 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{lua|Module:HTMLDecode}} {{tsh|CatAutoTOC}} Adds a Table of Contents (TOC) to a category page if the category's size warrants it. The size thresholds are: # <= 100 pages → no TOC # 101–1200 pages → {{tl|Category TOC}} # > 1200 pages → {{tl|Large category TOC}} ==Usage== <syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Automatic category TOC}}</syntaxhighlight> On category pages, {{tl|Automatic category TOC}} can be placed wherever you want the TOC to be displayed. On a category header template, it is best placed outside any {{tag|includeonly}} tags, so that the template is categorised as using this template. === Parameters === No parameters are needed. However, the parameters available to {{tl|Category TOC}} may be supplied, and if {{t|Automatic category TOC}} calls {{tl|Category TOC}}, those parameters will be passed on to {{tl|Category TOC}}. So, for example, <syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Automatic category TOC|align=center}}</syntaxhighlight> will: # Have no effect if no TOC is generated # Align to the center if {{tl|Category TOC}} is used # Have no effect if {{tl|Large category TOC}} is used, because {{tl|Large category TOC}} accepts no parameters == Tracking == <div style="display:block; float:right">{{Automatic category TOC stats}}</div> Each page using this template is categorised in one of three tracking categories: * {{clc|Automatic category TOC generates no TOC}} * {{clc|Automatic category TOC generates standard Category TOC}} * {{clc|Automatic category TOC generates Large category TOC}} Templates which transclude {{tl|Automatic category TOC}} are categorised in * {{clc|Templates using Automatic category TOC}} ... but only if the transclusion is outside any {{tag|noinclude}} tags. == Bugs == {{tracked|T221795}} This template uses the [[Help:Magic words|magic word]] <code><nowiki>{{PAGESINCATEGORY}}</nowiki></code> to count the number of pages in the category. Due to caching, the results are occasionally inaccurate. == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "align": { "description": "Aligns {{Category TOC}} to either the left or center, depending on the value.", "type": "line", "suggestedvalues": [ "left", "center" ] }, "top": { "description": "If true, displays a link to the \"top\" of the table of contents.", "type": "boolean" }, "numerals": { "description": "Specifies how numbers are included. \"group\" (default) generates one link for 0–9. \"separate\" generates one link per number. \"no\" hides numbers entirely. ", "type": "line", "suggestedvalues": [ "group", "separate", "no" ] }, "uppercase": { "description": "Specifies how uppercase letters are included. \"yes\" (default) generates generates one link per letter. \"group\" generates one link for all of A–Z. \"no\" hides uppercase letters entirely. ", "type": "line", "suggestedvalues": [ "yes", "group", "no" ] }, "lowercase": { "description": "Specifies how lowercase letters are included. \"no\" (default) hides lowercase letters entirely. \"yes\" generates generates one link per letter. \"group\" generates one link for all of a–z. ", "type": "line", "suggestedvalues": [ "yes", "no", "group" ] } }, "format": "inline", "description": "Automatically displays the appropriate category table of contents depending on the size of a category. It takes a handful of parameters, but they only affect the display if {{Category TOC}} is the appropriate category TOC." } </templatedata> == See also == {{Category TOC see also}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Category header templates]] [[Category:Wikipedia category table of contents templates]] [[Category:Wikipedia Automatic category TOC]] }}</includeonly> mqiaatj25uv2aqk8uyozpphn1dg9q37 10 140379 646438 2026-10-21T16:04:27Z Dipankar Das 36094 + 646438 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifexpr:{{{pagecount|0}}} > 1200 |{{Large category TOC |Automatic category TOC = yes }} |{{#ifexpr:{{{pagecount|0}}} > 100 |{{Category TOC |Automatic category TOC = yes |align = {{#if:{{{align|}}}|{{{align}}}|left}} |top = {{#if:{{{top|}}}|{{{top}}}|yes}} |numerals = {{#if:{{{numerals|}}}|{{{numerals}}}|group}} |uppercase = {{#if:{{{uppercase|}}}|{{{uppercase}}}|yes}} |lowercase = {{#if:{{{lowercase|}}}|{{{lowercase}}}|no}} }} |[[Category:Automatic category TOC generates no TOC]] }} }}{{clear}}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Template:{{ROOTPAGENAME}}/doc}} </noinclude> ocy2yeifeancofg1if4fqtdmu2iqq37 14 140380 646442 2026-10-21T16:26:16Z Dipankar Das 36094 + 646442 wikitext text/x-wiki {{WPSS-cat}} {{Stub category | article=[[Hinduism]] | newstub=Hinduism-stub| category=Hinduism}} [[শ্ৰেণী:পোখালি (ধৰ্ম)]] outznlcwbh9u2bs9xrj3xop4ft8y7xv 0 140381 646444 2026-10-21T18:17:20Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646444 wikitext text/x-wiki বাংলাদেশৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপাজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ '''দোল-মন্দিৰ''' নামেৰেও পৰিচিত। ই পুথিয়া বজাৰ এলেকাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এটা শিলালিপিত এই মন্দিৰটো ১৭৭৮ চনত ভূবনেন্দ্ৰ নাৰায়ণ, পঞ্চ অনি ৰাজে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে।[1][2] এই মন্দিৰটো পুথিয়া চহৰত অৱস্থিত যি ৰাজশাহী চহৰৰপৰা পথৰদ্বাৰা ৩২ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত; [1] চহৰখন ৰেলৰ সংযোগ আছে আৰু ই ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত।[3] ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== মন্দিৰটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, প্ৰতিটো ফালৰ জোখ ৬৯.৭৫ ফুট (২১.২৬ মিটাৰ)।[2] ইটাৰ শিলৰ শিল্পৰে নিৰ্মিত চাৰিমহলীয়া অট্টালিকা। প্ৰতিটো মহলাতে িটোৰ পিছত সিটোৰ আকাৰ সমানুপাতিকভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু ওপৰৰ মহলাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিটো ভাৰতৰ ফাতেহপুৰ ছিক্ৰী বা মাণ্ডৱীৰ পঞ্চমহলৰ দৰেই। মন্দিৰৰ চাৰিটা মহলাৰ প্ৰতিটো মহলাৰ সম্মুখভাগ ধাৰাবাহিকভাৱে তোৰণেৰে নিৰ্মিত। ওপৰৰ মহলাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কোঠাটোৰ মুকুটত এটা ৰিবযুক্ত গম্বুজ থাকে যিটোত এটা শিখৰ বা কলছা লগোৱা হয়। বাহ্যিক আৰু ভিতৰৰ বেৰৰ পৃষ্ঠভাগ কেৱল প্লাষ্টাৰ কৰা হয়।[1] rx3ubarnagvw11csl6kg10hviunc72l 646445 646444 2026-10-21T18:18:18Z Pranamikaadhikary 27435 646445 wikitext text/x-wiki [[File:Dol Temple, Puthia PRG 8354.jpg|thumb|right|চাৰি মহলীয়া দোল-মন্দিৰ]] [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপাজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ '''দোল-মন্দিৰ''' নামেৰেও পৰিচিত। ই পুথিয়া বজাৰ এলেকাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এটা শিলালিপিত এই মন্দিৰটো ১৭৭৮ চনত ভূবনেন্দ্ৰ নাৰায়ণ, পঞ্চ অনি ৰাজে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে।[1][2] এই মন্দিৰটো পুথিয়া চহৰত অৱস্থিত যি ৰাজশাহী চহৰৰপৰা পথৰদ্বাৰা ৩২ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত; [1] চহৰখন ৰেলৰ সংযোগ আছে আৰু ই ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত।[3] ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== মন্দিৰটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, প্ৰতিটো ফালৰ জোখ ৬৯.৭৫ ফুট (২১.২৬ মিটাৰ)।[2] ইটাৰ শিলৰ শিল্পৰে নিৰ্মিত চাৰিমহলীয়া অট্টালিকা। প্ৰতিটো মহলাতে িটোৰ পিছত সিটোৰ আকাৰ সমানুপাতিকভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু ওপৰৰ মহলাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিটো ভাৰতৰ ফাতেহপুৰ ছিক্ৰী বা মাণ্ডৱীৰ পঞ্চমহলৰ দৰেই। মন্দিৰৰ চাৰিটা মহলাৰ প্ৰতিটো মহলাৰ সম্মুখভাগ ধাৰাবাহিকভাৱে তোৰণেৰে নিৰ্মিত। ওপৰৰ মহলাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কোঠাটোৰ মুকুটত এটা ৰিবযুক্ত গম্বুজ থাকে যিটোত এটা শিখৰ বা কলছা লগোৱা হয়। বাহ্যিক আৰু ভিতৰৰ বেৰৰ পৃষ্ঠভাগ কেৱল প্লাষ্টাৰ কৰা হয়।[1] bo86a13wkmfncrlntqr91eu81giw43p 646446 646445 2026-10-21T18:20:16Z Pranamikaadhikary 27435 646446 wikitext text/x-wiki [[File:Dol Temple, Puthia PRG 8354.jpg|thumb|right|চাৰি মহলীয়া দোল-মন্দিৰ]] [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপাজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ '''দোল-মন্দিৰ''' নামেৰেও পৰিচিত। ই পুথিয়া বজাৰ এলেকাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এটা শিলালিপিত এই মন্দিৰটো ১৭৭৮ চনত ভূবনেন্দ্ৰ নাৰায়ণ, পঞ্চ অনি ৰাজে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=Mahmamuda>{{cite web |author=Alam, Mahmamuda |url=http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |title=Puthia temple complex: Developing tourism through architecture |publisher=[[BRAC University]] |page=31 |access-date=12 May 2015 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022221430/http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Puthia>{{Cite web|url= http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|title= Puthia Rajbari|work= Bara Ahnik Mandir|accessdate= 11 May 2015|publisher= Rajshahi University Web Page|archive-date= 18 May 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150518100540/http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|url-status= dead}}</ref> এই মন্দিৰটো পুথিয়া চহৰত অৱস্থিত যি ৰাজশাহী চহৰৰপৰা পথৰদ্বাৰা ৩২ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত; [1] চহৰখনত ৰেলৰ সংযোগ আছে আৰু ই ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত।<ref name="LeungMeggitt2009">{{cite book|author1=Mikey Leung|author2=Belinda Meggitt|title=Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=TT2z_1ajY4AC&pg=PA301|year=2009|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-293-4|page=301}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== মন্দিৰটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, প্ৰতিটো ফালৰ জোখ ৬৯.৭৫ ফুট (২১.২৬ মিটাৰ)।<ref name=Puthia/> ইটাৰ শিলৰ শিল্পৰে নিৰ্মিত চাৰিমহলীয়া অট্টালিকা। প্ৰতিটো মহলাতে ইটোৰ পিছত সিটোৰ আকাৰ সমানুপাতিকভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু ওপৰৰ মহলাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিটো ভাৰতৰ ফাতেহপুৰ ছিক্ৰী বা মাণ্ডৱীৰ পঞ্চমহলৰ দৰেই। মন্দিৰৰ চাৰিটা মহলাৰ প্ৰতিটো মহলাৰ সম্মুখভাগ ধাৰাবাহিকভাৱে তোৰণেৰে নিৰ্মিত। ওপৰৰ মহলাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কোঠাটোৰ মুকুটত এটা ৰিবযুক্ত গম্বুজ থাকে যিটোত এটা শিখৰ বা কলছা লগোৱা হয়। বাহ্যিক আৰু ভিতৰৰ বেৰৰ পৃষ্ঠভাগ কেৱল প্লাষ্টাৰ কৰা হয়।<ref name=Mahmamuda/> pk6qc35eear28qfwbafdglpamj30i3l 646447 646446 2026-10-21T18:20:34Z Pranamikaadhikary 27435 646447 wikitext text/x-wiki [[File:Dol Temple, Puthia PRG 8354.jpg|thumb|right|চাৰি মহলীয়া দোল-মন্দিৰ]] [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপাজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ '''দোল-মন্দিৰ''' নামেৰেও পৰিচিত। ই পুথিয়া বজাৰ এলেকাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এটা শিলালিপিত এই মন্দিৰটো ১৭৭৮ চনত ভূবনেন্দ্ৰ নাৰায়ণ, পঞ্চ অনি ৰাজে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=Mahmamuda>{{cite web |author=Alam, Mahmamuda |url=http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |title=Puthia temple complex: Developing tourism through architecture |publisher=[[BRAC University]] |page=31 |access-date=12 May 2015 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022221430/http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Puthia>{{Cite web|url= http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|title= Puthia Rajbari|work= Bara Ahnik Mandir|accessdate= 11 May 2015|publisher= Rajshahi University Web Page|archive-date= 18 May 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150518100540/http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|url-status= dead}}</ref> এই মন্দিৰটো পুথিয়া চহৰত অৱস্থিত যি ৰাজশাহী চহৰৰপৰা পথৰদ্বাৰা ৩২ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত; [1] চহৰখনত ৰেলৰ সংযোগ আছে আৰু ই ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত।<ref name="LeungMeggitt2009">{{cite book|author1=Mikey Leung|author2=Belinda Meggitt|title=Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=TT2z_1ajY4AC&pg=PA301|year=2009|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-293-4|page=301}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== মন্দিৰটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, প্ৰতিটো ফালৰ জোখ ৬৯.৭৫ ফুট (২১.২৬ মিটাৰ)।<ref name=Puthia/> ইটাৰ শিলৰ শিল্পৰে নিৰ্মিত চাৰিমহলীয়া অট্টালিকা। প্ৰতিটো মহলাতে ইটোৰ পিছত সিটোৰ আকাৰ সমানুপাতিকভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু ওপৰৰ মহলাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিটো ভাৰতৰ ফাতেহপুৰ ছিক্ৰী বা মাণ্ডৱীৰ পঞ্চমহলৰ দৰেই। মন্দিৰৰ চাৰিটা মহলাৰ প্ৰতিটো মহলাৰ সম্মুখভাগ ধাৰাবাহিকভাৱে তোৰণেৰে নিৰ্মিত। ওপৰৰ মহলাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কোঠাটোৰ মুকুটত এটা ৰিবযুক্ত গম্বুজ থাকে যিটোত এটা শিখৰ বা কলছা লগোৱা হয়। বাহ্যিক আৰু ভিতৰৰ বেৰৰ পৃষ্ঠভাগ কেৱল প্লাষ্টাৰ কৰা হয়।<ref name=Mahmamuda/> ==তথ্যসূত্ৰ== fhxlckla9qn1dw4w661hyb3zs5jnqln 646448 646447 2026-10-21T18:21:59Z Pranamikaadhikary 27435 /* বৈশিষ্ট্যসমূহ */ 646448 wikitext text/x-wiki [[File:Dol Temple, Puthia PRG 8354.jpg|thumb|right|চাৰি মহলীয়া দোল-মন্দিৰ]] [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপাজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ '''দোল-মন্দিৰ''' নামেৰেও পৰিচিত। ই পুথিয়া বজাৰ এলেকাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এটা শিলালিপিত এই মন্দিৰটো ১৭৭৮ চনত ভূবনেন্দ্ৰ নাৰায়ণ, পঞ্চ অনি ৰাজে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=Mahmamuda>{{cite web |author=Alam, Mahmamuda |url=http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |title=Puthia temple complex: Developing tourism through architecture |publisher=[[BRAC University]] |page=31 |access-date=12 May 2015 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022221430/http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Puthia>{{Cite web|url= http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|title= Puthia Rajbari|work= Bara Ahnik Mandir|accessdate= 11 May 2015|publisher= Rajshahi University Web Page|archive-date= 18 May 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150518100540/http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|url-status= dead}}</ref> এই মন্দিৰটো পুথিয়া চহৰত অৱস্থিত যি ৰাজশাহী চহৰৰপৰা পথৰদ্বাৰা ৩২ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত; [1] চহৰখনত ৰেলৰ সংযোগ আছে আৰু ই ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত।<ref name="LeungMeggitt2009">{{cite book|author1=Mikey Leung|author2=Belinda Meggitt|title=Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=TT2z_1ajY4AC&pg=PA301|year=2009|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-293-4|page=301}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== মন্দিৰটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, প্ৰতিটো ফালৰ জোখ ৬৯.৭৫ ফুট (২১.২৬ মিটাৰ)।<ref name=Puthia/> ইটাৰ শিলৰ শিল্পৰে নিৰ্মিত চাৰিমহলীয়া অট্টালিকা। প্ৰতিটো মহলাতে ইটোৰ পিছত সিটোৰ আকাৰ সমানুপাতিকভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু ওপৰৰ মহলাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিটো [[ভাৰত]]ৰ [[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]] বা মাণ্ডৱীৰ [[পঞ্চমহল]]ৰ দৰেই। মন্দিৰৰ চাৰিটা মহলাৰ প্ৰতিটো মহলাৰ সম্মুখভাগ ধাৰাবাহিকভাৱে তোৰণেৰে নিৰ্মিত। ওপৰৰ মহলাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কোঠাটোৰ মুকুটত এটা ৰিবযুক্ত গম্বুজ থাকে যিটোত এটা শিখৰ বা কলছা লগোৱা হয়। বাহ্যিক আৰু ভিতৰৰ বেৰৰ পৃষ্ঠভাগ কেৱল প্লাষ্টাৰ কৰা হয়।<ref name=Mahmamuda/> ==তথ্যসূত্ৰ== b7p51egypdan03xpczr640zzprpieaq 646449 646448 2026-10-21T18:23:31Z Pranamikaadhikary 27435 /* বৈশিষ্ট্যসমূহ */ 646449 wikitext text/x-wiki [[File:Dol Temple, Puthia PRG 8354.jpg|thumb|right|চাৰি মহলীয়া দোল-মন্দিৰ]] [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপাজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ '''দোল-মন্দিৰ''' নামেৰেও পৰিচিত। ই পুথিয়া বজাৰ এলেকাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এটা শিলালিপিত এই মন্দিৰটো ১৭৭৮ চনত ভূবনেন্দ্ৰ নাৰায়ণ, পঞ্চ অনি ৰাজে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=Mahmamuda>{{cite web |author=Alam, Mahmamuda |url=http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |title=Puthia temple complex: Developing tourism through architecture |publisher=[[BRAC University]] |page=31 |access-date=12 May 2015 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022221430/http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Puthia>{{Cite web|url= http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|title= Puthia Rajbari|work= Bara Ahnik Mandir|accessdate= 11 May 2015|publisher= Rajshahi University Web Page|archive-date= 18 May 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150518100540/http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|url-status= dead}}</ref> এই মন্দিৰটো পুথিয়া চহৰত অৱস্থিত যি ৰাজশাহী চহৰৰপৰা পথৰদ্বাৰা ৩২ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত; [1] চহৰখনত ৰেলৰ সংযোগ আছে আৰু ই ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত।<ref name="LeungMeggitt2009">{{cite book|author1=Mikey Leung|author2=Belinda Meggitt|title=Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=TT2z_1ajY4AC&pg=PA301|year=2009|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-293-4|page=301}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== মন্দিৰটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, প্ৰতিটো ফালৰ জোখ ৬৯.৭৫ ফুট (২১.২৬ মিটাৰ)।<ref name=Puthia/> ইটাৰ শিলৰ শিল্পৰে নিৰ্মিত চাৰিমহলীয়া অট্টালিকা। প্ৰতিটো মহলাতে ইটোৰ পিছত সিটোৰ আকাৰ সমানুপাতিকভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু ওপৰৰ মহলাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিটো [[ভাৰত]]ৰ [[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]] বা মাণ্ডৱীৰ [[পঞ্চমহল]]ৰ দৰেই। মন্দিৰৰ চাৰিটা মহলাৰ প্ৰতিটো মহলাৰ সম্মুখভাগ ধাৰাবাহিকভাৱে তোৰণেৰে নিৰ্মিত। ওপৰৰ মহলাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কোঠাটোৰ মধ্যভাগত এটা ধেনুভিৰীয়া গম্বুজ থাকে যিটোত এটা শিখৰ বা কলচী লগোৱা হয়। বাহ্যিক আৰু ভিতৰৰ বেৰৰ পৃষ্ঠভাগ কেৱল প্লাষ্টাৰ কৰা হয়।<ref name=Mahmamuda/> ==তথ্যসূত্ৰ== bppqk3deuuqz74mq1mk9z8ng1y8u9kk 646450 646449 2026-10-21T18:24:11Z Pranamikaadhikary 27435 646450 wikitext text/x-wiki [[File:Dol Temple, Puthia PRG 8354.jpg|thumb|right|চাৰি মহলীয়া দোল-মন্দিৰ]] [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপাজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ '''দোল-মন্দিৰ''' নামেৰেও পৰিচিত। ই পুথিয়া বজাৰ এলেকাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এটা শিলালিপিত এই মন্দিৰটো ১৭৭৮ চনত ভূবনেন্দ্ৰ নাৰায়ণ, পঞ্চ অনি ৰাজে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=Mahmamuda>{{cite web |author=Alam, Mahmamuda |url=http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |title=Puthia temple complex: Developing tourism through architecture |publisher=[[BRAC University]] |page=31 |access-date=12 May 2015 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022221430/http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Puthia>{{Cite web|url= http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|title= Puthia Rajbari|work= Bara Ahnik Mandir|accessdate= 11 May 2015|publisher= Rajshahi University Web Page|archive-date= 18 May 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150518100540/http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|url-status= dead}}</ref> এই মন্দিৰটো পুথিয়া চহৰত অৱস্থিত যি ৰাজশাহী চহৰৰপৰা পথৰদ্বাৰা ৩২ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত;<ref name=Mahmamuda/> চহৰখনত ৰেলৰ সংযোগ আছে আৰু ই ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত।<ref name="LeungMeggitt2009">{{cite book|author1=Mikey Leung|author2=Belinda Meggitt|title=Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=TT2z_1ajY4AC&pg=PA301|year=2009|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-293-4|page=301}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== মন্দিৰটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, প্ৰতিটো ফালৰ জোখ ৬৯.৭৫ ফুট (২১.২৬ মিটাৰ)।<ref name=Puthia/> ইটাৰ শিলৰ শিল্পৰে নিৰ্মিত চাৰিমহলীয়া অট্টালিকা। প্ৰতিটো মহলাতে ইটোৰ পিছত সিটোৰ আকাৰ সমানুপাতিকভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু ওপৰৰ মহলাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিটো [[ভাৰত]]ৰ [[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]] বা মাণ্ডৱীৰ [[পঞ্চমহল]]ৰ দৰেই। মন্দিৰৰ চাৰিটা মহলাৰ প্ৰতিটো মহলাৰ সম্মুখভাগ ধাৰাবাহিকভাৱে তোৰণেৰে নিৰ্মিত। ওপৰৰ মহলাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কোঠাটোৰ মধ্যভাগত এটা ধেনুভিৰীয়া গম্বুজ থাকে যিটোত এটা শিখৰ বা কলচী লগোৱা হয়। বাহ্যিক আৰু ভিতৰৰ বেৰৰ পৃষ্ঠভাগ কেৱল প্লাষ্টাৰ কৰা হয়।<ref name=Mahmamuda/> ==তথ্যসূত্ৰ== ltkp6fzrobngislej234rzlco8z9b6x 646451 646450 2026-10-21T18:24:49Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]]; +[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]; +[[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] using [[WP:HC|HotCat]] 646451 wikitext text/x-wiki [[File:Dol Temple, Puthia PRG 8354.jpg|thumb|right|চাৰি মহলীয়া দোল-মন্দিৰ]] [[বাংলাদেশ]]ৰ ৰাজশাহী সংমণ্ডলৰ পুথিয়া উপাজিলাৰ [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]]ৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ '''দোল-মন্দিৰ''' নামেৰেও পৰিচিত। ই পুথিয়া বজাৰ এলেকাৰ ভিতৰত অৱস্থিত। এটা শিলালিপিত এই মন্দিৰটো ১৭৭৮ চনত ভূবনেন্দ্ৰ নাৰায়ণ, পঞ্চ অনি ৰাজে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হৈছে।<ref name=Mahmamuda>{{cite web |author=Alam, Mahmamuda |url=http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |title=Puthia temple complex: Developing tourism through architecture |publisher=[[BRAC University]] |page=31 |access-date=12 May 2015 |archive-date=22 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022221430/http://dspace.bracu.ac.bd/bitstream/handle/10361/2984/07108018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=Puthia>{{Cite web|url= http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|title= Puthia Rajbari|work= Bara Ahnik Mandir|accessdate= 11 May 2015|publisher= Rajshahi University Web Page|archive-date= 18 May 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150518100540/http://dept.ru.ac.bd/ihc/Mostafiz/Puthia.htm|url-status= dead}}</ref> এই মন্দিৰটো পুথিয়া চহৰত অৱস্থিত যি ৰাজশাহী চহৰৰপৰা পথৰদ্বাৰা ৩২ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত;<ref name=Mahmamuda/> চহৰখনত ৰেলৰ সংযোগ আছে আৰু ই ঢাকা ৰাজশাহী ঘাইপথত।<ref name="LeungMeggitt2009">{{cite book|author1=Mikey Leung|author2=Belinda Meggitt|title=Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=TT2z_1ajY4AC&pg=PA301|year=2009|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-293-4|page=301}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== মন্দিৰটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, প্ৰতিটো ফালৰ জোখ ৬৯.৭৫ ফুট (২১.২৬ মিটাৰ)।<ref name=Puthia/> ইটাৰ শিলৰ শিল্পৰে নিৰ্মিত চাৰিমহলীয়া অট্টালিকা। প্ৰতিটো মহলাতে ইটোৰ পিছত সিটোৰ আকাৰ সমানুপাতিকভাৱে হ্ৰাস পায় আৰু ওপৰৰ মহলাটো বৰ্গক্ষেত্ৰৰ পৰিকল্পনা অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিটো [[ভাৰত]]ৰ [[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]] বা মাণ্ডৱীৰ [[পঞ্চমহল]]ৰ দৰেই। মন্দিৰৰ চাৰিটা মহলাৰ প্ৰতিটো মহলাৰ সম্মুখভাগ ধাৰাবাহিকভাৱে তোৰণেৰে নিৰ্মিত। ওপৰৰ মহলাৰ বৰ্গক্ষেত্ৰৰ কোঠাটোৰ মধ্যভাগত এটা ধেনুভিৰীয়া গম্বুজ থাকে যিটোত এটা শিখৰ বা কলচী লগোৱা হয়। বাহ্যিক আৰু ভিতৰৰ বেৰৰ পৃষ্ঠভাগ কেৱল প্লাষ্টাৰ কৰা হয়।<ref name=Mahmamuda/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] 0s0ijjisz4tzkquq1remjigx0a55vwh 0 140382 646453 2026-10-21T18:31:00Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646453 wikitext text/x-wiki '''গকুল মেধ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[মহাস্থানগড়]]ৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত বগড়াৰ সদৰ উপজিলাৰ গোকুল গাঁৱত খনন কৰা টিলা। স্থানীয় বাংলা লোককথাত ইয়াক পুৰণি বাংলা বেলাডৰ নায়ক বেউলা আৰু লক্ষীন্দাৰৰ কইনা কক্ষ বুলি জনা যায়। এই টিলাটোৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰপৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ মন্দিৰ বা স্তুপৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৯৩৪-৩৬ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ এন জি মজুমদাৰে এই স্থান খনন কৰিছিল। খননত টেৰেচযুক্ত চেলুলাৰ শৈলীৰ নিৰ্মাণত নিৰ্মিত এটা স্তুপৰ ভিত্তি দেখা গ’ল। ভিত্তিটোত ১৭২টা টানকৈ পেক কৰা অন্ধ আয়তাকাৰ কোষ থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহুভুজী মন্দিৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত সজোৱা হয়। এই স্থানত গুপ্ত যুগৰ শেষৰফালে কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলকৰ লগতে সেনা যুগৰ পিছত সংযোজন কৰা এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মন্দিৰ আছে। খননৰ সময়ত মন্দিৰটোৰ মাজত এটা শিলৰ ফলক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল, য’ত কেন্দ্ৰত এটা ডাঙৰ ডিপ্ৰেছক আগুৰি থকা বাৰটা অগভীৰ বিষাদ আছিল, য’ত ৰিলিফত শুই থকা ম’হৰ আকৃতি থকা এটা সৰু সোণৰ পাত আছিল। ইয়াৰপৰা কোনো এটা সময়ত এই মন্দিৰটো শিৱ মন্দিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথা বুজা যায়।[1] jth9l0h2qt9xuzyhenpsykummnu8v7w 646454 646453 2026-10-21T18:34:35Z Pranamikaadhikary 27435 646454 wikitext text/x-wiki '''গকুল মেধ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[মহাস্থানগড়]]ৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত বগড়াৰ সদৰ উপজিলাৰ গোকুল গাঁৱত খনন কৰা টিলা। স্থানীয় বাংলা লোককথাত ইয়াক পুৰণি বাংলা বেলাডৰ নায়িকা [[বেউলা]] আৰু লক্ষীন্দাৰৰ কইনা কক্ষ বুলি জনা যায়। এই টিলাটোৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰপৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ মন্দিৰ বা স্তুপৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৯৩৪-৩৬ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ [[এন জি মজুমদাৰ|এন জি মজুমদাৰে]] এই স্থান খনন কৰিছিল। খননত টেৰেচযুক্ত চেলুলাৰ শৈলীৰ নিৰ্মাণত নিৰ্মিত এটা [[স্তুপ]]ৰ ভিত্তি দেখা গ’ল। ভিত্তিটোত ১৭২টা টানকৈ পেক কৰা অন্ধ আয়তাকাৰ কোষ থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহুভুজী মন্দিৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত সজোৱা হয়। এই স্থানত [[গুপ্ত যুগ]]ৰ শেষৰফালে কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলকৰ লগতে [[সেনা বংশ|সেন যুগ]]ৰ পিছত সংযোজন কৰা এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মন্দিৰ আছে। খননৰ সময়ত মন্দিৰটোৰ মাজত এটা শিলৰ ফলক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল, য’ত কেন্দ্ৰত এটা ডাঙৰ খাদক আগুৰি থকা বাৰটা অগভীৰ খাদ আছিল, য’ত চিত্ৰিত কৰা আছিল শুই থকা ম’হৰ আকৃতি থকা এটা সৰু সোণৰ পাত আছিল। ইয়াৰপৰা কোনো এটা সময়ত এই মন্দিৰটো শিৱ মন্দিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথা বুজা যায়।[1] 4mumcyn0mtlibpglsf2ygi50t7sr8u9 646455 646454 2026-10-21T18:34:59Z Pranamikaadhikary 27435 646455 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = Gokul Medh | native_name = গোকুল মেধ | native_name_lang = Bengali | image = House of behula.jpg | image_size = 250px | caption = Gokul Medh or Lakshindar Medh | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = BD-E-03-111 | designation1_criteria = | designation1_type = Archaeological | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = [[Bangladesh]] | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[Bogra]], Bangladesh | elevation = | built = Between 7th and 11th century AD | architect = | architecture = [[Gupta Empire|Gupta]], [[Pala Empire|Pala]] | pushpin_map = Bangladesh Rajshahi division#Bangladesh | pushpin_caption = Gokul Medh is in [[Bogra]], Bangladesh | coordinates = {{coord|24.9363|89.3364|region:BD_type:landmark|display=inline,title}} }} '''গকুল মেধ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[মহাস্থানগড়]]ৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত বগড়াৰ সদৰ উপজিলাৰ গোকুল গাঁৱত খনন কৰা টিলা। স্থানীয় বাংলা লোককথাত ইয়াক পুৰণি বাংলা বেলাডৰ নায়িকা [[বেউলা]] আৰু লক্ষীন্দাৰৰ কইনা কক্ষ বুলি জনা যায়। এই টিলাটোৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰপৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ মন্দিৰ বা স্তুপৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৯৩৪-৩৬ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ [[এন জি মজুমদাৰ|এন জি মজুমদাৰে]] এই স্থান খনন কৰিছিল। খননত টেৰেচযুক্ত চেলুলাৰ শৈলীৰ নিৰ্মাণত নিৰ্মিত এটা [[স্তুপ]]ৰ ভিত্তি দেখা গ’ল। ভিত্তিটোত ১৭২টা টানকৈ পেক কৰা অন্ধ আয়তাকাৰ কোষ থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহুভুজী মন্দিৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত সজোৱা হয়। এই স্থানত [[গুপ্ত যুগ]]ৰ শেষৰফালে কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলকৰ লগতে [[সেনা বংশ|সেন যুগ]]ৰ পিছত সংযোজন কৰা এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মন্দিৰ আছে। খননৰ সময়ত মন্দিৰটোৰ মাজত এটা শিলৰ ফলক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল, য’ত কেন্দ্ৰত এটা ডাঙৰ খাদক আগুৰি থকা বাৰটা অগভীৰ খাদ আছিল, য’ত চিত্ৰিত কৰা আছিল শুই থকা ম’হৰ আকৃতি থকা এটা সৰু সোণৰ পাত আছিল। ইয়াৰপৰা কোনো এটা সময়ত এই মন্দিৰটো শিৱ মন্দিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথা বুজা যায়।[1] njq12pd622pinszd79ajgd5zews8wmp 646456 646455 2026-10-21T18:36:59Z Pranamikaadhikary 27435 646456 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = গকুল মেধ | native_name = গোকুল মেধ | native_name_lang = Bengali | image = House of behula.jpg | image_size = 250px | caption = গকুল মেধ বা লক্ষীন্দাৰ মেধ | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = BD-E-03-111 | designation1_criteria = | designation1_type = Archaeological | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = [[Bangladesh]] | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[Bogra]], Bangladesh | elevation = | built = Between 7th and 11th century AD | architect = | architecture = [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য|গুপ্ত]], [[পাল সম্ৰাজ্য|পাল]] | pushpin_map = Bangladesh Rajshahi division#Bangladesh | pushpin_caption = বগ্ৰা, বাংলাদেশত গকুল মেধ | coordinates = {{coord|24.9363|89.3364|region:BD_type:landmark|display=inline,title}} }} '''গকুল মেধ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[মহাস্থানগড়]]ৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত বগড়াৰ সদৰ উপজিলাৰ গোকুল গাঁৱত খনন কৰা টিলা। স্থানীয় বাংলা লোককথাত ইয়াক পুৰণি বাংলা বেলাডৰ নায়িকা [[বেউলা]] আৰু লক্ষীন্দাৰৰ কইনা কক্ষ বুলি জনা যায়। এই টিলাটোৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰপৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ মন্দিৰ বা স্তুপৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল।[1] ==ইতিহাস== ১৯৩৪-৩৬ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ [[এন জি মজুমদাৰ|এন জি মজুমদাৰে]] এই স্থান খনন কৰিছিল। খননত টেৰেচযুক্ত চেলুলাৰ শৈলীৰ নিৰ্মাণত নিৰ্মিত এটা [[স্তুপ]]ৰ ভিত্তি দেখা গ’ল। ভিত্তিটোত ১৭২টা টানকৈ পেক কৰা অন্ধ আয়তাকাৰ কোষ থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহুভুজী মন্দিৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত সজোৱা হয়। এই স্থানত [[গুপ্ত যুগ]]ৰ শেষৰফালে কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলকৰ লগতে [[সেনা বংশ|সেন যুগ]]ৰ পিছত সংযোজন কৰা এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মন্দিৰ আছে। খননৰ সময়ত মন্দিৰটোৰ মাজত এটা শিলৰ ফলক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল, য’ত কেন্দ্ৰত এটা ডাঙৰ খাদক আগুৰি থকা বাৰটা অগভীৰ খাদ আছিল, য’ত চিত্ৰিত কৰা আছিল শুই থকা ম’হৰ আকৃতি থকা এটা সৰু সোণৰ পাত আছিল। ইয়াৰপৰা কোনো এটা সময়ত এই মন্দিৰটো শিৱ মন্দিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথা বুজা যায়।[1] d2y3elogb4naydaui3hoivej6okgidc 646457 646456 2026-10-21T18:37:54Z Pranamikaadhikary 27435 646457 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = গকুল মেধ | native_name = গোকুল মেধ | native_name_lang = Bengali | image = House of behula.jpg | image_size = 250px | caption = গকুল মেধ বা লক্ষীন্দাৰ মেধ | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = BD-E-03-111 | designation1_criteria = | designation1_type = Archaeological | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = [[Bangladesh]] | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[Bogra]], Bangladesh | elevation = | built = Between 7th and 11th century AD | architect = | architecture = [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য|গুপ্ত]], [[পাল সম্ৰাজ্য|পাল]] | pushpin_map = Bangladesh Rajshahi division#Bangladesh | pushpin_caption = বগ্ৰা, বাংলাদেশত গকুল মেধ | coordinates = {{coord|24.9363|89.3364|region:BD_type:landmark|display=inline,title}} }} '''গকুল মেধ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[মহাস্থানগড়]]ৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত বগড়াৰ সদৰ উপজিলাৰ গোকুল গাঁৱত খনন কৰা টিলা। স্থানীয় বাংলা লোককথাত ইয়াক পুৰণি বাংলা বেলাডৰ নায়িকা [[বেউলা]] আৰু লক্ষীন্দাৰৰ কইনা কক্ষ বুলি জনা যায়। এই টিলাটোৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰপৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ মন্দিৰ বা স্তুপৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Gokul Medh - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Gokul_Medh |access-date=2022-03-27 |website=en.banglapedia.org |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩৪-৩৬ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ [[এন জি মজুমদাৰ|এন জি মজুমদাৰে]] এই স্থান খনন কৰিছিল। খননত টেৰেচযুক্ত চেলুলাৰ শৈলীৰ নিৰ্মাণত নিৰ্মিত এটা [[স্তুপ]]ৰ ভিত্তি দেখা গ’ল। ভিত্তিটোত ১৭২টা টানকৈ পেক কৰা অন্ধ আয়তাকাৰ কোষ থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহুভুজী মন্দিৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত সজোৱা হয়। এই স্থানত [[গুপ্ত যুগ]]ৰ শেষৰফালে কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলকৰ লগতে [[সেনা বংশ|সেন যুগ]]ৰ পিছত সংযোজন কৰা এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মন্দিৰ আছে। খননৰ সময়ত মন্দিৰটোৰ মাজত এটা শিলৰ ফলক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল, য’ত কেন্দ্ৰত এটা ডাঙৰ খাদক আগুৰি থকা বাৰটা অগভীৰ খাদ আছিল, য’ত চিত্ৰিত কৰা আছিল শুই থকা ম’হৰ আকৃতি থকা এটা সৰু সোণৰ পাত আছিল। ইয়াৰপৰা কোনো এটা সময়ত এই মন্দিৰটো শিৱ মন্দিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথা বুজা যায়।<ref name=":0" /> 4tj5bra895dvy4irjj8fzxm24g1x441 646458 646457 2026-10-21T18:38:35Z Pranamikaadhikary 27435 /* ইতিহাস */ 646458 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = গকুল মেধ | native_name = গোকুল মেধ | native_name_lang = Bengali | image = House of behula.jpg | image_size = 250px | caption = গকুল মেধ বা লক্ষীন্দাৰ মেধ | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = BD-E-03-111 | designation1_criteria = | designation1_type = Archaeological | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = [[Bangladesh]] | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[Bogra]], Bangladesh | elevation = | built = Between 7th and 11th century AD | architect = | architecture = [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য|গুপ্ত]], [[পাল সম্ৰাজ্য|পাল]] | pushpin_map = Bangladesh Rajshahi division#Bangladesh | pushpin_caption = বগ্ৰা, বাংলাদেশত গকুল মেধ | coordinates = {{coord|24.9363|89.3364|region:BD_type:landmark|display=inline,title}} }} '''গকুল মেধ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[মহাস্থানগড়]]ৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত বগড়াৰ সদৰ উপজিলাৰ গোকুল গাঁৱত খনন কৰা টিলা। স্থানীয় বাংলা লোককথাত ইয়াক পুৰণি বাংলা বেলাডৰ নায়িকা [[বেউলা]] আৰু লক্ষীন্দাৰৰ কইনা কক্ষ বুলি জনা যায়। এই টিলাটোৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰপৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ মন্দিৰ বা স্তুপৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Gokul Medh - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Gokul_Medh |access-date=2022-03-27 |website=en.banglapedia.org |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩৪-৩৬ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ [[এন জি মজুমদাৰ|এন জি মজুমদাৰে]] এই স্থান খনন কৰিছিল। খননত টেৰেচযুক্ত চেলুলাৰ শৈলীৰ নিৰ্মাণত নিৰ্মিত এটা [[স্তুপ]]ৰ ভিত্তি দেখা গ’ল। ভিত্তিটোত ১৭২টা টানকৈ পেক কৰা অন্ধ আয়তাকাৰ কোষ থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহুভুজী মন্দিৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত সজোৱা হয়। এই স্থানত [[গুপ্ত যুগ]]ৰ শেষৰফালে কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলকৰ লগতে [[সেনা বংশ|সেন যুগ]]ৰ পিছত সংযোজন কৰা এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মন্দিৰ আছে। খননৰ সময়ত মন্দিৰটোৰ মাজত এটা শিলৰ ফলক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল, য’ত কেন্দ্ৰত এটা ডাঙৰ খাদক আগুৰি থকা বাৰটা অগভীৰ খাদ আছিল, য’ত চিত্ৰিত কৰা আছিল শুই থকা ম’হৰ আকৃতি থকা এটা সৰু সোণৰ পাত আছিল। ইয়াৰপৰা কোনো এটা সময়ত এই মন্দিৰটো শিৱ মন্দিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথা বুজা যায়।<ref name=":0" /> ==চিত্ৰ-ভাণ্ডাৰ== ==তথ্যসূত্ৰ== i1098bs5q2y82i63zw9k2btkq1uucof 646459 646458 2026-10-21T18:38:57Z Pranamikaadhikary 27435 /* চিত্ৰ-ভাণ্ডাৰ */ 646459 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = গকুল মেধ | native_name = গোকুল মেধ | native_name_lang = Bengali | image = House of behula.jpg | image_size = 250px | caption = গকুল মেধ বা লক্ষীন্দাৰ মেধ | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = BD-E-03-111 | designation1_criteria = | designation1_type = Archaeological | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = [[Bangladesh]] | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[Bogra]], Bangladesh | elevation = | built = Between 7th and 11th century AD | architect = | architecture = [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য|গুপ্ত]], [[পাল সম্ৰাজ্য|পাল]] | pushpin_map = Bangladesh Rajshahi division#Bangladesh | pushpin_caption = বগ্ৰা, বাংলাদেশত গকুল মেধ | coordinates = {{coord|24.9363|89.3364|region:BD_type:landmark|display=inline,title}} }} '''গকুল মেধ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[মহাস্থানগড়]]ৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত বগড়াৰ সদৰ উপজিলাৰ গোকুল গাঁৱত খনন কৰা টিলা। স্থানীয় বাংলা লোককথাত ইয়াক পুৰণি বাংলা বেলাডৰ নায়িকা [[বেউলা]] আৰু লক্ষীন্দাৰৰ কইনা কক্ষ বুলি জনা যায়। এই টিলাটোৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰপৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ মন্দিৰ বা স্তুপৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Gokul Medh - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Gokul_Medh |access-date=2022-03-27 |website=en.banglapedia.org |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩৪-৩৬ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ [[এন জি মজুমদাৰ|এন জি মজুমদাৰে]] এই স্থান খনন কৰিছিল। খননত টেৰেচযুক্ত চেলুলাৰ শৈলীৰ নিৰ্মাণত নিৰ্মিত এটা [[স্তুপ]]ৰ ভিত্তি দেখা গ’ল। ভিত্তিটোত ১৭২টা টানকৈ পেক কৰা অন্ধ আয়তাকাৰ কোষ থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহুভুজী মন্দিৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত সজোৱা হয়। এই স্থানত [[গুপ্ত যুগ]]ৰ শেষৰফালে কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলকৰ লগতে [[সেনা বংশ|সেন যুগ]]ৰ পিছত সংযোজন কৰা এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মন্দিৰ আছে। খননৰ সময়ত মন্দিৰটোৰ মাজত এটা শিলৰ ফলক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল, য’ত কেন্দ্ৰত এটা ডাঙৰ খাদক আগুৰি থকা বাৰটা অগভীৰ খাদ আছিল, য’ত চিত্ৰিত কৰা আছিল শুই থকা ম’হৰ আকৃতি থকা এটা সৰু সোণৰ পাত আছিল। ইয়াৰপৰা কোনো এটা সময়ত এই মন্দিৰটো শিৱ মন্দিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথা বুজা যায়।<ref name=":0" /> ==চিত্ৰ-ভাণ্ডাৰ== <gallery class="center"> Image: GOKUL MEDH (Behula Lakshindarer Basar Ghar).jpg Image: Gokul Medh, Bogra, September 2016 10.jpg </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== ogkbxaap99wvho73xe3qa4mnhw99yr1 646460 646459 2026-10-21T18:39:59Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]; +[[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]]; +[[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] using [[WP:HC|HotCat]] 646460 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = গকুল মেধ | native_name = গোকুল মেধ | native_name_lang = Bengali | image = House of behula.jpg | image_size = 250px | caption = গকুল মেধ বা লক্ষীন্দাৰ মেধ | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = BD-E-03-111 | designation1_criteria = | designation1_type = Archaeological | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = [[Bangladesh]] | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[Bogra]], Bangladesh | elevation = | built = Between 7th and 11th century AD | architect = | architecture = [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য|গুপ্ত]], [[পাল সম্ৰাজ্য|পাল]] | pushpin_map = Bangladesh Rajshahi division#Bangladesh | pushpin_caption = বগ্ৰা, বাংলাদেশত গকুল মেধ | coordinates = {{coord|24.9363|89.3364|region:BD_type:landmark|display=inline,title}} }} '''গকুল মেধ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[মহাস্থানগড়]]ৰপৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত বগড়াৰ সদৰ উপজিলাৰ গোকুল গাঁৱত খনন কৰা টিলা। স্থানীয় বাংলা লোককথাত ইয়াক পুৰণি বাংলা বেলাডৰ নায়িকা [[বেউলা]] আৰু লক্ষীন্দাৰৰ কইনা কক্ষ বুলি জনা যায়। এই টিলাটোৱে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰপৰা নিৰ্মিত বৌদ্ধ মন্দিৰ বা স্তুপৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Gokul Medh - Banglapedia |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Gokul_Medh |access-date=2022-03-27 |website=en.banglapedia.org |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩৪-৩৬ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ [[এন জি মজুমদাৰ|এন জি মজুমদাৰে]] এই স্থান খনন কৰিছিল। খননত টেৰেচযুক্ত চেলুলাৰ শৈলীৰ নিৰ্মাণত নিৰ্মিত এটা [[স্তুপ]]ৰ ভিত্তি দেখা গ’ল। ভিত্তিটোত ১৭২টা টানকৈ পেক কৰা অন্ধ আয়তাকাৰ কোষ থাকে আৰু ইয়াৰ ওপৰত বহুভুজী মন্দিৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত সজোৱা হয়। এই স্থানত [[গুপ্ত যুগ]]ৰ শেষৰফালে কেইবাখনো টেৰাকোটা ফলকৰ লগতে [[সেনা বংশ|সেন যুগ]]ৰ পিছত সংযোজন কৰা এটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ মন্দিৰ আছে। খননৰ সময়ত মন্দিৰটোৰ মাজত এটা শিলৰ ফলক আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল, য’ত কেন্দ্ৰত এটা ডাঙৰ খাদক আগুৰি থকা বাৰটা অগভীৰ খাদ আছিল, য’ত চিত্ৰিত কৰা আছিল শুই থকা ম’হৰ আকৃতি থকা এটা সৰু সোণৰ পাত আছিল। ইয়াৰপৰা কোনো এটা সময়ত এই মন্দিৰটো শিৱ মন্দিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথা বুজা যায়।<ref name=":0" /> ==চিত্ৰ-ভাণ্ডাৰ== <gallery class="center"> Image: GOKUL MEDH (Behula Lakshindarer Basar Ghar).jpg Image: Gokul Medh, Bogra, September 2016 10.jpg </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] fmeiyvlu6vj6vgl8wuzww0rdcoxmy2z 0 140383 646472 2026-10-22T06:54:30Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646472 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ | image = Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg | caption = গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ লাওখোলা (২০০১) | pushpin_map = Rwanda | pushpin_caption = ৰুৱাণ্ডাৰ ভিতৰত অৱস্থান | established = {{Start date|df=yes|1995|04|21}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | part_of = ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থানসমূহ | criteria = সাংস্কৃতিক: vi | ID = 1586-002 | year = 2023 | coordinates = {{coord|-2.455528|29.567722}} }} }} '''মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ ({{lang-en|Murambi Genocide Memorial Centre}})''' তথা ''মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয়'' নামেৰে জনাজাত, দক্ষিণ ৰুৱাণ্ডাৰ মুৰাম্বি চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা সংগ্ৰহালয়। == বিৱৰণ == এই স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাক স্মৰণ কৰিবলৈ স্থাপন কৰা দেশখনৰ ছটা প্ৰধান স্মাৰক কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম। আন কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে কিগালি স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নটাৰামা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নিয়ামাটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, [[Bisesero Genocide Memorial Centre|বিছেছেৰো স্মাৰক কেন্দ্ৰ]] আৰু [[Nyarubuye massacre|নিয়াৰুবুয়ে গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থান]]।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, ২ মাৰ্চ ২০১৫ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> [[Image:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|thumb|left|গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ (২০০১)]] [[Image:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|thumb|left|গণহত্যাত নিহত লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ। ]] ১৯৯৪ চনৰ ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ সময়ত এই স্থানতে এক ভয়ংকৰ [[Wiktionary:massacre|গণহত্যাকাণ্ড]] সংঘটিত হৈছিল। হত্যাকাণ্ড আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত অঞ্চলটোৰ [[Tutsi|টুট্সি]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এখন স্থানীয় গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু বিচপ আৰু মেয়ৰে তেওঁলোকক ফান্দত পেলাই কাৰিকৰী বিদ্যালয়খনলৈ যাবলৈ প্ৰৰোচিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল যে তাত [[France|ফ্ৰান্স]]ৰ সৈন্যই তেওঁলোকক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব।<ref name="archive" /> ১৯৯৪ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত প্ৰায় ৬৫,০০০ টুট্সি লোক বিদ্যালয়খনলৈ আহিছিল। তেওঁলোক তাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক কোনো পানী বা খাদ্য যোগান ধৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁলোকক ইমান দুৰ্বল কৰি তোলা, যাতে তেওঁলোকে প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰে। কেইদিনমান শিল ব্যৱহাৰ কৰি আত্মৰক্ষা কৰাৰ পাছত ২১ এপ্ৰিলত টুট্সিসকল পৰাস্ত হয়। ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকল সেই স্থানৰপৰা আঁতৰি যায় আৰু [[Hutu|হুটু]] জনগোষ্ঠীৰ [[Interahamwe|ইণ্টেৰাহামৱে]] মিলিচিয়াই বিদ্যালয়খনত আক্ৰমণ কৰে। বিদ্যালয়খনত প্ৰায় ২০,০০০ টুট্সি লোকক হত্যা কৰা হৈছিল। পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা লোকসকলৰ প্ৰায় সকলোৱেই পাছদিনা ওচৰৰ এখন গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে নিহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Numbers (HRW Report - Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999) |url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-04.htm |access-date=2022-03-31 |website=www.hrw.org}}</ref> চৰকাৰে উল্লেখ কৰা প্ৰায় ৫০,০০০ লোকৰ মৃত্যুৰ সংখ্যাটো উদ্ধাৰ কৰা মৃতদেহৰ সংখ্যাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। এতিয়াও খন্দা নোহোৱা কবৰ আৰু সমাধিস্থ নকৰা মৃতদেহসমূহৰ কথা বিবেচনা কৰিলেও এই দাবীৰ সমৰ্থনত পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নাই।<ref>{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |access-date=2022-04-04 |website=maps.cga.harvard.edu}}</ref> স্মাৰক কেন্দ্ৰটোৰ এজন নিৰ্দেশকৰ মতে, ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকলে বৃহৎ যন্ত্ৰ-পাতি ব্যৱহাৰ কৰি কেইবাটাও ডাঙৰ গাঁত খান্দিছিল, য’ত হাজাৰ হাজাৰ মৃতদেহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ঘটনাটো লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গণকবৰসমূহৰ ওপৰত এখন ভলীবল খেলপথাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে{{citation needed|date=November 2021}}। বৰ্তমান প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহৰ ভিতৰত শিশু আৰু কেঁচুৱাৰ মৃতদেহো আছে। মুৰাম্বিৰ গণহত্যাকাণ্ডত মাত্ৰ ৩৪ জন লোকহে জীৱিত অৱস্থাত ৰক্ষা পৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=archive/> স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ১৯৯৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই স্থানত ৫০,০০০টা কবৰ আছে।<ref name=archive>[http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Murambi_Memorial Murambi Memorial], GenocideArchiveRwanda.org, ৩ মাৰ্চ ২০১৬ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> বিদ্যালয়খনৰ ভৱনটো বৰ্তমান এখন [[genocide|গণহত্যা]]-সম্পৰ্কীয় [[museum|সংগ্ৰহালয়]] হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত ১৯৯৪ চনত গিকোংগোৰো প্ৰদেশত নিহত হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ কংকাল আৰু [[Mummy|মমি সদৃশভাৱে সংৰক্ষিত মৃতদেহ]] প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|last1=Grill|first1=Bartholomäus|title=Prison of the Past: A Reporter Revisits His 'Shameful' Coverage of Rwanda|url=http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|newspaper=Spiegel Online|date=April 4, 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427142603/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|archivedate=April 27, 2015}} ক্ৰিষ্টোফাৰ ছুলতানে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। মূল লেখাটো জাৰ্মান ভাষাত ২০১৪ চনৰ ৩১ মাৰ্চত ১৪/২০১৪ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। [http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠা] ([https://web.archive.org/web/20150924152038/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠাৰ সংৰক্ষিত প্ৰতিলিপি])</ref> ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ স্মাৰকসমূহৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নত [[Timothy Longman|টিমোথি লংমেনে]] যুক্তি আগবঢ়াইছে যে মুৰাম্বিত প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহ সেই স্থানতে নিহত লোকসকলৰ বুলি দেখুওৱা হ’লেও, প্ৰকৃততে সেইবোৰ ওচৰ-পাজৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা মুৰাম্বিলৈ অনা হৈছিল। মুৰাম্বিত নিহত লোকসকলক ১৯৯৬ চনত সেই স্থানতে থকা গণকবৰত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>Longman, Timothy. ''Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda''. New York: Cambridge University Press, 2017, পৃষ্ঠা ৬–৭।</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090203160912/http://www.museum.gov.rw/2_museums/murambi/genocide_memorial/pages_html/page_intro.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট] *[https://web.archive.org/web/20080123130843/http://www.crazymalc.co.nz/06Nov/25Nov/25Nov.htm মেলকম ট্ৰেভেনাৰ মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয় ভ্ৰমণৰ বিৱৰণ] nrlk38tpsbcjll490p0urs8sfzxmq70 646473 646472 2026-10-22T07:00:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646473 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ | image = Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg | caption = গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ লাওখোলা (২০০১) | established = {{Start date|df=yes|1995|04|21}} }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | part_of = ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থানসমূহ | criteria = সাংস্কৃতিক: vi | ID = 1586-002 | year = 2023 | coordinates = {{coord|-2.455528|29.567722}} }} '''মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ ({{lang-en|Murambi Genocide Memorial Centre}})''' তথা ''মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয়'' নামেৰে জনাজাত, দক্ষিণ ৰুৱাণ্ডাৰ মুৰাম্বি চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা সংগ্ৰহালয়। == বিৱৰণ == এই স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাক স্মৰণ কৰিবলৈ স্থাপন কৰা দেশখনৰ ছটা প্ৰধান স্মাৰক কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম। আন কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে কিগালি স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নটাৰামা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নিয়ামাটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, [[Bisesero Genocide Memorial Centre|বিছেছেৰো স্মাৰক কেন্দ্ৰ]] আৰু [[Nyarubuye massacre|নিয়াৰুবুয়ে গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থান]]।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, ২ মাৰ্চ ২০১৫ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> [[Image:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|thumb|left|গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ (২০০১)]] [[Image:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|thumb|left|গণহত্যাত নিহত লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ। ]] ১৯৯৪ চনৰ ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ সময়ত এই স্থানতে এক ভয়ংকৰ [[Wiktionary:massacre|গণহত্যাকাণ্ড]] সংঘটিত হৈছিল। হত্যাকাণ্ড আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত অঞ্চলটোৰ [[Tutsi|টুট্সি]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এখন স্থানীয় গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু বিচপ আৰু মেয়ৰে তেওঁলোকক ফান্দত পেলাই কাৰিকৰী বিদ্যালয়খনলৈ যাবলৈ প্ৰৰোচিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল যে তাত [[France|ফ্ৰান্স]]ৰ সৈন্যই তেওঁলোকক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব।<ref name="archive" /> ১৯৯৪ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত প্ৰায় ৬৫,০০০ টুট্সি লোক বিদ্যালয়খনলৈ আহিছিল। তেওঁলোক তাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক কোনো পানী বা খাদ্য যোগান ধৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁলোকক ইমান দুৰ্বল কৰি তোলা, যাতে তেওঁলোকে প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰে। কেইদিনমান শিল ব্যৱহাৰ কৰি আত্মৰক্ষা কৰাৰ পাছত ২১ এপ্ৰিলত টুট্সিসকল পৰাস্ত হয়। ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকল সেই স্থানৰপৰা আঁতৰি যায় আৰু [[Hutu|হুটু]] জনগোষ্ঠীৰ [[Interahamwe|ইণ্টেৰাহামৱে]] মিলিচিয়াই বিদ্যালয়খনত আক্ৰমণ কৰে। বিদ্যালয়খনত প্ৰায় ২০,০০০ টুট্সি লোকক হত্যা কৰা হৈছিল। পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা লোকসকলৰ প্ৰায় সকলোৱেই পাছদিনা ওচৰৰ এখন গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে নিহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Numbers (HRW Report - Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999) |url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-04.htm |access-date=2022-03-31 |website=www.hrw.org}}</ref> চৰকাৰে উল্লেখ কৰা প্ৰায় ৫০,০০০ লোকৰ মৃত্যুৰ সংখ্যাটো উদ্ধাৰ কৰা মৃতদেহৰ সংখ্যাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। এতিয়াও খন্দা নোহোৱা কবৰ আৰু সমাধিস্থ নকৰা মৃতদেহসমূহৰ কথা বিবেচনা কৰিলেও এই দাবীৰ সমৰ্থনত পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নাই।<ref>{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |access-date=2022-04-04 |website=maps.cga.harvard.edu}}</ref> স্মাৰক কেন্দ্ৰটোৰ এজন নিৰ্দেশকৰ মতে, ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকলে বৃহৎ যন্ত্ৰ-পাতি ব্যৱহাৰ কৰি কেইবাটাও ডাঙৰ গাঁত খান্দিছিল, য’ত হাজাৰ হাজাৰ মৃতদেহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ঘটনাটো লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গণকবৰসমূহৰ ওপৰত এখন ভলীবল খেলপথাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে{{citation needed|date=November 2021}}। বৰ্তমান প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহৰ ভিতৰত শিশু আৰু কেঁচুৱাৰ মৃতদেহো আছে। মুৰাম্বিৰ গণহত্যাকাণ্ডত মাত্ৰ ৩৪ জন লোকহে জীৱিত অৱস্থাত ৰক্ষা পৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=archive/> স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ১৯৯৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই স্থানত ৫০,০০০টা কবৰ আছে।<ref name=archive>[http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Murambi_Memorial Murambi Memorial], GenocideArchiveRwanda.org, ৩ মাৰ্চ ২০১৬ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> বিদ্যালয়খনৰ ভৱনটো বৰ্তমান এখন [[genocide|গণহত্যা]]-সম্পৰ্কীয় [[museum|সংগ্ৰহালয়]] হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত ১৯৯৪ চনত গিকোংগোৰো প্ৰদেশত নিহত হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ কংকাল আৰু [[Mummy|মমি সদৃশভাৱে সংৰক্ষিত মৃতদেহ]] প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|last1=Grill|first1=Bartholomäus|title=Prison of the Past: A Reporter Revisits His 'Shameful' Coverage of Rwanda|url=http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|newspaper=Spiegel Online|date=April 4, 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427142603/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|archivedate=April 27, 2015}} ক্ৰিষ্টোফাৰ ছুলতানে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। মূল লেখাটো জাৰ্মান ভাষাত ২০১৪ চনৰ ৩১ মাৰ্চত ১৪/২০১৪ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। [http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠা] ([https://web.archive.org/web/20150924152038/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠাৰ সংৰক্ষিত প্ৰতিলিপি])</ref> ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ স্মাৰকসমূহৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নত [[Timothy Longman|টিমোথি লংমেনে]] যুক্তি আগবঢ়াইছে যে মুৰাম্বিত প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহ সেই স্থানতে নিহত লোকসকলৰ বুলি দেখুওৱা হ’লেও, প্ৰকৃততে সেইবোৰ ওচৰ-পাজৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা মুৰাম্বিলৈ অনা হৈছিল। মুৰাম্বিত নিহত লোকসকলক ১৯৯৬ চনত সেই স্থানতে থকা গণকবৰত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>Longman, Timothy. ''Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda''. New York: Cambridge University Press, 2017, পৃষ্ঠা ৬–৭।</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090203160912/http://www.museum.gov.rw/2_museums/murambi/genocide_memorial/pages_html/page_intro.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট] *[https://web.archive.org/web/20080123130843/http://www.crazymalc.co.nz/06Nov/25Nov/25Nov.htm মেলকম ট্ৰেভেনাৰ মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয় ভ্ৰমণৰ বিৱৰণ] 9176ybivptdr2aoix7j7k3cp27dui60 646474 646473 2026-10-22T07:01:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:আফ্ৰিকা]] using [[WP:HC|HotCat]] 646474 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ | image = Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg | caption = গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ লাওখোলা (২০০১) | established = {{Start date|df=yes|1995|04|21}} }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | part_of = ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থানসমূহ | criteria = সাংস্কৃতিক: vi | ID = 1586-002 | year = 2023 | coordinates = {{coord|-2.455528|29.567722}} }} '''মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ ({{lang-en|Murambi Genocide Memorial Centre}})''' তথা ''মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয়'' নামেৰে জনাজাত, দক্ষিণ ৰুৱাণ্ডাৰ মুৰাম্বি চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা সংগ্ৰহালয়। == বিৱৰণ == এই স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাক স্মৰণ কৰিবলৈ স্থাপন কৰা দেশখনৰ ছটা প্ৰধান স্মাৰক কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম। আন কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে কিগালি স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নটাৰামা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নিয়ামাটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, [[Bisesero Genocide Memorial Centre|বিছেছেৰো স্মাৰক কেন্দ্ৰ]] আৰু [[Nyarubuye massacre|নিয়াৰুবুয়ে গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থান]]।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, ২ মাৰ্চ ২০১৫ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> [[Image:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|thumb|left|গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ (২০০১)]] [[Image:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|thumb|left|গণহত্যাত নিহত লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ। ]] ১৯৯৪ চনৰ ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ সময়ত এই স্থানতে এক ভয়ংকৰ [[Wiktionary:massacre|গণহত্যাকাণ্ড]] সংঘটিত হৈছিল। হত্যাকাণ্ড আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত অঞ্চলটোৰ [[Tutsi|টুট্সি]] জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এখন স্থানীয় গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু বিচপ আৰু মেয়ৰে তেওঁলোকক ফান্দত পেলাই কাৰিকৰী বিদ্যালয়খনলৈ যাবলৈ প্ৰৰোচিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল যে তাত [[France|ফ্ৰান্স]]ৰ সৈন্যই তেওঁলোকক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব।<ref name="archive" /> ১৯৯৪ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত প্ৰায় ৬৫,০০০ টুট্সি লোক বিদ্যালয়খনলৈ আহিছিল। তেওঁলোক তাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক কোনো পানী বা খাদ্য যোগান ধৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁলোকক ইমান দুৰ্বল কৰি তোলা, যাতে তেওঁলোকে প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰে। কেইদিনমান শিল ব্যৱহাৰ কৰি আত্মৰক্ষা কৰাৰ পাছত ২১ এপ্ৰিলত টুট্সিসকল পৰাস্ত হয়। ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকল সেই স্থানৰপৰা আঁতৰি যায় আৰু [[Hutu|হুটু]] জনগোষ্ঠীৰ [[Interahamwe|ইণ্টেৰাহামৱে]] মিলিচিয়াই বিদ্যালয়খনত আক্ৰমণ কৰে। বিদ্যালয়খনত প্ৰায় ২০,০০০ টুট্সি লোকক হত্যা কৰা হৈছিল। পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা লোকসকলৰ প্ৰায় সকলোৱেই পাছদিনা ওচৰৰ এখন গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে নিহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Numbers (HRW Report - Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999) |url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-04.htm |access-date=2022-03-31 |website=www.hrw.org}}</ref> চৰকাৰে উল্লেখ কৰা প্ৰায় ৫০,০০০ লোকৰ মৃত্যুৰ সংখ্যাটো উদ্ধাৰ কৰা মৃতদেহৰ সংখ্যাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। এতিয়াও খন্দা নোহোৱা কবৰ আৰু সমাধিস্থ নকৰা মৃতদেহসমূহৰ কথা বিবেচনা কৰিলেও এই দাবীৰ সমৰ্থনত পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নাই।<ref>{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |access-date=2022-04-04 |website=maps.cga.harvard.edu}}</ref> স্মাৰক কেন্দ্ৰটোৰ এজন নিৰ্দেশকৰ মতে, ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকলে বৃহৎ যন্ত্ৰ-পাতি ব্যৱহাৰ কৰি কেইবাটাও ডাঙৰ গাঁত খান্দিছিল, য’ত হাজাৰ হাজাৰ মৃতদেহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ঘটনাটো লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গণকবৰসমূহৰ ওপৰত এখন ভলীবল খেলপথাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে{{citation needed|date=November 2021}}। বৰ্তমান প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহৰ ভিতৰত শিশু আৰু কেঁচুৱাৰ মৃতদেহো আছে। মুৰাম্বিৰ গণহত্যাকাণ্ডত মাত্ৰ ৩৪ জন লোকহে জীৱিত অৱস্থাত ৰক্ষা পৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=archive/> স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ১৯৯৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই স্থানত ৫০,০০০টা কবৰ আছে।<ref name=archive>[http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Murambi_Memorial Murambi Memorial], GenocideArchiveRwanda.org, ৩ মাৰ্চ ২০১৬ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> বিদ্যালয়খনৰ ভৱনটো বৰ্তমান এখন [[genocide|গণহত্যা]]-সম্পৰ্কীয় [[museum|সংগ্ৰহালয়]] হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত ১৯৯৪ চনত গিকোংগোৰো প্ৰদেশত নিহত হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ কংকাল আৰু [[Mummy|মমি সদৃশভাৱে সংৰক্ষিত মৃতদেহ]] প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|last1=Grill|first1=Bartholomäus|title=Prison of the Past: A Reporter Revisits His 'Shameful' Coverage of Rwanda|url=http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|newspaper=Spiegel Online|date=April 4, 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427142603/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|archivedate=April 27, 2015}} ক্ৰিষ্টোফাৰ ছুলতানে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। মূল লেখাটো জাৰ্মান ভাষাত ২০১৪ চনৰ ৩১ মাৰ্চত ১৪/২০১৪ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। [http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠা] ([https://web.archive.org/web/20150924152038/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠাৰ সংৰক্ষিত প্ৰতিলিপি])</ref> ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ স্মাৰকসমূহৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নত [[Timothy Longman|টিমোথি লংমেনে]] যুক্তি আগবঢ়াইছে যে মুৰাম্বিত প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহ সেই স্থানতে নিহত লোকসকলৰ বুলি দেখুওৱা হ’লেও, প্ৰকৃততে সেইবোৰ ওচৰ-পাজৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা মুৰাম্বিলৈ অনা হৈছিল। মুৰাম্বিত নিহত লোকসকলক ১৯৯৬ চনত সেই স্থানতে থকা গণকবৰত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>Longman, Timothy. ''Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda''. New York: Cambridge University Press, 2017, পৃষ্ঠা ৬–৭।</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090203160912/http://www.museum.gov.rw/2_museums/murambi/genocide_memorial/pages_html/page_intro.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট] *[https://web.archive.org/web/20080123130843/http://www.crazymalc.co.nz/06Nov/25Nov/25Nov.htm মেলকম ট্ৰেভেনাৰ মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয় ভ্ৰমণৰ বিৱৰণ] [[শ্ৰেণী:আফ্ৰিকা]] acudghhuicf5a5wv9kefb8rsmyvivfb 646475 646474 2026-10-22T07:05:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646475 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ | image = Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg | caption = গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ লাওখোলা (২০০১) | established = {{Start date|df=yes|1995|04|21}} }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | part_of = ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থানসমূহ | criteria = সাংস্কৃতিক: vi | ID = 1586-002 | year = 2023 | coordinates = {{coord|-2.455528|29.567722}} }} '''মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ ({{lang-en|Murambi Genocide Memorial Centre}})''' তথা ''মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয়'' নামেৰে জনাজাত, দক্ষিণ ৰুৱাণ্ডাৰ মুৰাম্বি চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা সংগ্ৰহালয়। == বিৱৰণ == এই স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাক স্মৰণ কৰিবলৈ স্থাপন কৰা দেশখনৰ ছটা প্ৰধান স্মাৰক কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম। আন কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে কিগালি স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নটাৰামা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নিয়ামাটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, [[Bisesero Genocide Memorial Centre|বিছেছেৰো স্মাৰক কেন্দ্ৰ]] আৰু [[Nyarubuye massacre|নিয়াৰুবুয়ে গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থান]]।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, ২ মাৰ্চ ২০১৫ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> [[Image:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|thumb|left|গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ (২০০১)]] [[Image:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|thumb|left|গণহত্যাত নিহত লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ। ]] ১৯৯৪ চনৰ ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ সময়ত এই স্থানতে এক ভয়ংকৰ গণহত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল। হত্যাকাণ্ড আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত অঞ্চলটোৰ টুটসি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এটা স্থানীয় গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু বিচপ আৰু মেয়ৰে তেওঁলোকক ফান্দত পেলাই কাৰিকৰী বিদ্যালয়খনলৈ যাবলৈ প্ৰৰোচিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল যে তাত [[ফ্ৰান্স]]ৰ সৈন্যই তেওঁলোকক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব।<ref name="archive" /> ১৯৯৪ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত প্ৰায় ৬৫,০০০ টুটসি লোক বিদ্যালয়খনলৈ আহিছিল। তেওঁলোক তাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক কোনো পানী বা খাদ্য যোগান ধৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁলোকক ইমান দুৰ্বল কৰি তোলা, যাতে তেওঁলোকে প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰে। কেইদিনমান শিল ব্যৱহাৰ কৰি আত্মৰক্ষা কৰাৰ পাছত ২১ এপ্ৰিলত টুটসিসকল পৰাস্ত হয়। ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকল সেই স্থানৰপৰা আঁতৰি যায় আৰু হুটু জনগোষ্ঠীৰ ইণ্টেৰাহামৱে মিলিচিয়াই বিদ্যালয়খনত আক্ৰমণ কৰে। বিদ্যালয়খনত প্ৰায় ২০,০০০ টুটসি লোকক হত্যা কৰা হৈছিল। পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা লোকসকলৰ প্ৰায় সকলোৱেই পাছদিনা ওচৰৰ এখন গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে নিহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Numbers (HRW Report - Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999) |url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-04.htm |access-date=2022-03-31 |website=www.hrw.org}}</ref> চৰকাৰে উল্লেখ কৰা প্ৰায় ৫০,০০০ লোকৰ মৃত্যুৰ সংখ্যাটো উদ্ধাৰ কৰা মৃতদেহৰ সংখ্যাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। এতিয়াও খন্দা নোহোৱা কবৰ আৰু সমাধিস্থ নকৰা মৃতদেহসমূহৰ কথা বিবেচনা কৰিলেও এই দাবীৰ সমৰ্থনত পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নাই।<ref>{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |access-date=2022-04-04 |website=maps.cga.harvard.edu}}</ref> স্মাৰক কেন্দ্ৰটোৰ এজন নিৰ্দেশকৰ মতে, ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকলে বৃহৎ যন্ত্ৰ-পাতি ব্যৱহাৰ কৰি কেইবাটাও ডাঙৰ গাঁত খান্দিছিল, য’ত হাজাৰ হাজাৰ মৃতদেহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ঘটনাটো লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গণকবৰসমূহৰ ওপৰত এখন ভলীবল খেলপথাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে{{citation needed|date=November 2021}}। বৰ্তমান প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহৰ ভিতৰত শিশু আৰু কেঁচুৱাৰ মৃতদেহো আছে। মুৰাম্বিৰ গণহত্যাকাণ্ডত মাত্ৰ ৩৪ জন লোকহে জীৱিত অৱস্থাত ৰক্ষা পৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=archive/> স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ১৯৯৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই স্থানত ৫০,০০০টা কবৰ আছে।<ref name=archive>[http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Murambi_Memorial Murambi Memorial], GenocideArchiveRwanda.org, ৩ মাৰ্চ ২০১৬ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> বিদ্যালয়খনৰ ভৱনটো বৰ্তমান এটা গণহত্যা সম্পৰ্কীয় সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত ১৯৯৪ চনত গিকোংগোৰো প্ৰদেশত নিহত হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ কংকাল আৰু মমি সদৃশভাৱে সংৰক্ষিত মৃতদেহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|last1=Grill|first1=Bartholomäus|title=Prison of the Past: A Reporter Revisits His 'Shameful' Coverage of Rwanda|url=http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|newspaper=Spiegel Online|date=April 4, 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427142603/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|archivedate=April 27, 2015}} ক্ৰিষ্টোফাৰ ছুলতানে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। মূল লেখাটো জাৰ্মান ভাষাত ২০১৪ চনৰ ৩১ মাৰ্চত ১৪/২০১৪ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। [http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠা] ([https://web.archive.org/web/20150924152038/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠাৰ সংৰক্ষিত প্ৰতিলিপি])</ref> ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ স্মাৰকসমূহৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নত টিমোথি লংমেনে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে মুৰাম্বিত প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহ সেই স্থানতে নিহত লোকসকলৰ বুলি দেখুওৱা হ’লেও, প্ৰকৃততে সেইবোৰ ওচৰ-পাজৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা মুৰাম্বিলৈ অনা হৈছিল। মুৰাম্বিত নিহত লোকসকলক ১৯৯৬ চনত সেই স্থানতে থকা গণকবৰত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>Longman, Timothy. ''Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda''. New York: Cambridge University Press, 2017, পৃষ্ঠা ৬–৭।</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090203160912/http://www.museum.gov.rw/2_museums/murambi/genocide_memorial/pages_html/page_intro.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট] *[https://web.archive.org/web/20080123130843/http://www.crazymalc.co.nz/06Nov/25Nov/25Nov.htm মেলকম ট্ৰেভেনাৰ মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয় ভ্ৰমণৰ বিৱৰণ] [[শ্ৰেণী:আফ্ৰিকা]] 5m57t8hwcrlrc8g5l81udo85a539yg3 646476 646475 2026-10-22T07:06:48Z নৰুনা বৰুৱা 44897 646476 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ | image = Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg | caption = গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ লাওখোলা (২০০১) | established = {{Start date|df=yes|1995|04|21}} }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | part_of = ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থানসমূহ | criteria = সাংস্কৃতিক: vi | ID = 1586-002 | year = 2023 | coordinates = {{coord|-2.455528|29.567722}} }} '''মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ ({{lang-en|Murambi Genocide Memorial Centre}})''' তথা ''মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয়'' নামেৰে জনাজাত, দক্ষিণ ৰুৱাণ্ডাৰ মুৰাম্বি চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা সংগ্ৰহালয়। == বিৱৰণ == এই স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাক স্মৰণ কৰিবলৈ স্থাপন কৰা দেশখনৰ ছটা প্ৰধান স্মাৰক কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম। আন কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে কিগালি স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নটাৰামা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নিয়ামাটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, বিছেছেৰো স্মাৰক কেন্দ্ৰ আৰু নিয়াৰুবুয়ে গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থান।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, ২ মাৰ্চ ২০১৫ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> [[Image:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|thumb|left|গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ (২০০১)]] [[Image:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|thumb|left|গণহত্যাত নিহত লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ। ]] ১৯৯৪ চনৰ ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ সময়ত এই স্থানতে এক ভয়ংকৰ গণহত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল। হত্যাকাণ্ড আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত অঞ্চলটোৰ টুটসি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এটা স্থানীয় গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু বিচপ আৰু মেয়ৰে তেওঁলোকক ফান্দত পেলাই কাৰিকৰী বিদ্যালয়খনলৈ যাবলৈ প্ৰৰোচিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল যে তাত [[ফ্ৰান্স]]ৰ সৈন্যই তেওঁলোকক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব।<ref name="archive" /> ১৯৯৪ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত প্ৰায় ৬৫,০০০ টুটসি লোক বিদ্যালয়খনলৈ আহিছিল। তেওঁলোক তাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক কোনো পানী বা খাদ্য যোগান ধৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁলোকক ইমান দুৰ্বল কৰি তোলা, যাতে তেওঁলোকে প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰে। কেইদিনমান শিল ব্যৱহাৰ কৰি আত্মৰক্ষা কৰাৰ পাছত ২১ এপ্ৰিলত টুটসিসকল পৰাস্ত হয়। ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকল সেই স্থানৰপৰা আঁতৰি যায় আৰু হুটু জনগোষ্ঠীৰ ইণ্টেৰাহামৱে মিলিচিয়াই বিদ্যালয়খনত আক্ৰমণ কৰে। বিদ্যালয়খনত প্ৰায় ২০,০০০ টুটসি লোকক হত্যা কৰা হৈছিল। পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা লোকসকলৰ প্ৰায় সকলোৱেই পাছদিনা ওচৰৰ এখন গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে নিহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Numbers (HRW Report - Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999) |url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-04.htm |access-date=2022-03-31 |website=www.hrw.org}}</ref> চৰকাৰে উল্লেখ কৰা প্ৰায় ৫০,০০০ লোকৰ মৃত্যুৰ সংখ্যাটো উদ্ধাৰ কৰা মৃতদেহৰ সংখ্যাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। এতিয়াও খন্দা নোহোৱা কবৰ আৰু সমাধিস্থ নকৰা মৃতদেহসমূহৰ কথা বিবেচনা কৰিলেও এই দাবীৰ সমৰ্থনত পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নাই।<ref>{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |access-date=2022-04-04 |website=maps.cga.harvard.edu}}</ref> স্মাৰক কেন্দ্ৰটোৰ এজন নিৰ্দেশকৰ মতে, ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকলে বৃহৎ যন্ত্ৰ-পাতি ব্যৱহাৰ কৰি কেইবাটাও ডাঙৰ গাঁত খান্দিছিল, য’ত হাজাৰ হাজাৰ মৃতদেহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ঘটনাটো লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গণকবৰসমূহৰ ওপৰত এখন ভলীবল খেলপথাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে{{citation needed|date=November 2021}}। বৰ্তমান প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহৰ ভিতৰত শিশু আৰু কেঁচুৱাৰ মৃতদেহো আছে। মুৰাম্বিৰ গণহত্যাকাণ্ডত মাত্ৰ ৩৪ জন লোকহে জীৱিত অৱস্থাত ৰক্ষা পৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=archive/> স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ১৯৯৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই স্থানত ৫০,০০০টা কবৰ আছে।<ref name=archive>[http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Murambi_Memorial Murambi Memorial], GenocideArchiveRwanda.org, ৩ মাৰ্চ ২০১৬ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> বিদ্যালয়খনৰ ভৱনটো বৰ্তমান এটা গণহত্যা সম্পৰ্কীয় সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত ১৯৯৪ চনত গিকোংগোৰো প্ৰদেশত নিহত হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ কংকাল আৰু মমি সদৃশভাৱে সংৰক্ষিত মৃতদেহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|last1=Grill|first1=Bartholomäus|title=Prison of the Past: A Reporter Revisits His 'Shameful' Coverage of Rwanda|url=http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|newspaper=Spiegel Online|date=April 4, 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427142603/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|archivedate=April 27, 2015}} ক্ৰিষ্টোফাৰ ছুলতানে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। মূল লেখাটো জাৰ্মান ভাষাত ২০১৪ চনৰ ৩১ মাৰ্চত ১৪/২০১৪ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। [http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠা] ([https://web.archive.org/web/20150924152038/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠাৰ সংৰক্ষিত প্ৰতিলিপি])</ref> ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ স্মাৰকসমূহৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নত টিমোথি লংমেনে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে মুৰাম্বিত প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহ সেই স্থানতে নিহত লোকসকলৰ বুলি দেখুওৱা হ’লেও, প্ৰকৃততে সেইবোৰ ওচৰ-পাজৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা মুৰাম্বিলৈ অনা হৈছিল। মুৰাম্বিত নিহত লোকসকলক ১৯৯৬ চনত সেই স্থানতে থকা গণকবৰত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>Longman, Timothy. ''Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda''. New York: Cambridge University Press, 2017, পৃষ্ঠা ৬–৭।</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090203160912/http://www.museum.gov.rw/2_museums/murambi/genocide_memorial/pages_html/page_intro.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট] *[https://web.archive.org/web/20080123130843/http://www.crazymalc.co.nz/06Nov/25Nov/25Nov.htm মেলকম ট্ৰেভেনাৰ মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয় ভ্ৰমণৰ বিৱৰণ] [[শ্ৰেণী:আফ্ৰিকা]] ler4p3tt8qimdcnl8rs3jtdwuxlpfz7 646477 646476 2026-10-22T07:09:00Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 646477 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ | image = Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg | caption = গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ লাওখোলা (২০০১) | established = {{Start date|df=yes|1995|04|21}} }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | part_of = ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থানসমূহ | criteria = সাংস্কৃতিক: vi | ID = 1586-002 | year = 2023 | coordinates = {{coord|-2.455528|29.567722}} }} '''মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ ({{lang-en|Murambi Genocide Memorial Centre}})''' তথা ''মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয়'' নামেৰে জনাজাত, দক্ষিণ ৰুৱাণ্ডাৰ মুৰাম্বি চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ। == বিৱৰণ == এই স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাক স্মৰণ কৰিবলৈ স্থাপন কৰা দেশখনৰ ছটা প্ৰধান স্মাৰক কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম। আন কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে কিগালি স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নটাৰামা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নিয়ামাটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, বিছেছেৰো স্মাৰক কেন্দ্ৰ আৰু নিয়াৰুবুয়ে গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থান।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, ২ মাৰ্চ ২০১৫ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> [[Image:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|thumb|left|গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ (২০০১)]] [[Image:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|thumb|left|গণহত্যাত নিহত লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ। ]] ১৯৯৪ চনৰ ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ সময়ত এই স্থানতে এক ভয়ংকৰ গণহত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল। হত্যাকাণ্ড আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত অঞ্চলটোৰ টুটসি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এটা স্থানীয় গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু বিচপ আৰু মেয়ৰে তেওঁলোকক ফান্দত পেলাই কাৰিকৰী বিদ্যালয়খনলৈ যাবলৈ প্ৰৰোচিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল যে তাত [[ফ্ৰান্স]]ৰ সৈন্যই তেওঁলোকক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব।<ref name="archive" /> ১৯৯৪ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত প্ৰায় ৬৫,০০০ টুটসি লোক বিদ্যালয়খনলৈ আহিছিল। তেওঁলোক তাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক কোনো পানী বা খাদ্য যোগান ধৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁলোকক ইমান দুৰ্বল কৰি তোলা, যাতে তেওঁলোকে প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰে। কেইদিনমান শিল ব্যৱহাৰ কৰি আত্মৰক্ষা কৰাৰ পাছত ২১ এপ্ৰিলত টুটসিসকল পৰাস্ত হয়। ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকল সেই স্থানৰপৰা আঁতৰি যায় আৰু হুটু জনগোষ্ঠীৰ ইণ্টেৰাহামৱে মিলিচিয়াই বিদ্যালয়খনত আক্ৰমণ কৰে। বিদ্যালয়খনত প্ৰায় ২০,০০০ টুটসি লোকক হত্যা কৰা হৈছিল। পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা লোকসকলৰ প্ৰায় সকলোৱেই পাছদিনা ওচৰৰ এখন গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে নিহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Numbers (HRW Report - Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999) |url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-04.htm |access-date=2022-03-31 |website=www.hrw.org}}</ref> চৰকাৰে উল্লেখ কৰা প্ৰায় ৫০,০০০ লোকৰ মৃত্যুৰ সংখ্যাটো উদ্ধাৰ কৰা মৃতদেহৰ সংখ্যাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। এতিয়াও খন্দা নোহোৱা কবৰ আৰু সমাধিস্থ নকৰা মৃতদেহসমূহৰ কথা বিবেচনা কৰিলেও এই দাবীৰ সমৰ্থনত পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নাই।<ref>{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |access-date=2022-04-04 |website=maps.cga.harvard.edu}}</ref> স্মাৰক কেন্দ্ৰটোৰ এজন নিৰ্দেশকৰ মতে, ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকলে বৃহৎ যন্ত্ৰ-পাতি ব্যৱহাৰ কৰি কেইবাটাও ডাঙৰ গাঁত খান্দিছিল, য’ত হাজাৰ হাজাৰ মৃতদেহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ঘটনাটো লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গণকবৰসমূহৰ ওপৰত এখন ভলীবল খেলপথাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে{{citation needed|date=November 2021}}। বৰ্তমান প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহৰ ভিতৰত শিশু আৰু কেঁচুৱাৰ মৃতদেহো আছে। মুৰাম্বিৰ গণহত্যাকাণ্ডত মাত্ৰ ৩৪ জন লোকহে জীৱিত অৱস্থাত ৰক্ষা পৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=archive/> স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ১৯৯৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই স্থানত ৫০,০০০টা কবৰ আছে।<ref name=archive>[http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Murambi_Memorial Murambi Memorial], GenocideArchiveRwanda.org, ৩ মাৰ্চ ২০১৬ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> বিদ্যালয়খনৰ ভৱনটো বৰ্তমান এটা গণহত্যা সম্পৰ্কীয় সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত ১৯৯৪ চনত গিকোংগোৰো প্ৰদেশত নিহত হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ কংকাল আৰু মমি সদৃশভাৱে সংৰক্ষিত মৃতদেহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|last1=Grill|first1=Bartholomäus|title=Prison of the Past: A Reporter Revisits His 'Shameful' Coverage of Rwanda|url=http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|newspaper=Spiegel Online|date=April 4, 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427142603/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|archivedate=April 27, 2015}} ক্ৰিষ্টোফাৰ ছুলতানে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। মূল লেখাটো জাৰ্মান ভাষাত ২০১৪ চনৰ ৩১ মাৰ্চত ১৪/২০১৪ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। [http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠা] ([https://web.archive.org/web/20150924152038/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠাৰ সংৰক্ষিত প্ৰতিলিপি])</ref> ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ স্মাৰকসমূহৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নত টিমোথি লংমেনে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে মুৰাম্বিত প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহ সেই স্থানতে নিহত লোকসকলৰ বুলি দেখুওৱা হ’লেও, প্ৰকৃততে সেইবোৰ ওচৰ-পাজৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা মুৰাম্বিলৈ অনা হৈছিল। মুৰাম্বিত নিহত লোকসকলক ১৯৯৬ চনত সেই স্থানতে থকা গণকবৰত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>Longman, Timothy. ''Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda''. New York: Cambridge University Press, 2017, পৃষ্ঠা ৬–৭।</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090203160912/http://www.museum.gov.rw/2_museums/murambi/genocide_memorial/pages_html/page_intro.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট] *[https://web.archive.org/web/20080123130843/http://www.crazymalc.co.nz/06Nov/25Nov/25Nov.htm মেলকম ট্ৰেভেনাৰ মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয় ভ্ৰমণৰ বিৱৰণ] [[শ্ৰেণী:আফ্ৰিকা]] 5fj4unrx8tedtuyzxkjbpbdx6rr6o8l 646478 646477 2026-10-22T07:09:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* বিৱৰণ */ 646478 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ | image = Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg | caption = গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ লাওখোলা (২০০১) | established = {{Start date|df=yes|1995|04|21}} }} {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | part_of = ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুট্সি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থানসমূহ | criteria = সাংস্কৃতিক: vi | ID = 1586-002 | year = 2023 | coordinates = {{coord|-2.455528|29.567722}} }} '''মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ ({{lang-en|Murambi Genocide Memorial Centre}})''' তথা ''মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয়'' নামেৰে জনাজাত, দক্ষিণ ৰুৱাণ্ডাৰ মুৰাম্বি চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ। == বিৱৰণ == এই স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ৰুৱাণ্ডাত ১৯৯৪ চনত টুটসি জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে সংঘটিত গণহত্যাক স্মৰণ কৰিবলৈ স্থাপন কৰা দেশখনৰ ছটা প্ৰধান স্মাৰক কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম। আন কেন্দ্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছে কিগালি স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নটাৰামা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, নিয়ামাটা স্মাৰক কেন্দ্ৰ, বিছেছেৰো স্মাৰক কেন্দ্ৰ আৰু নিয়াৰুবুয়ে গণহত্যাৰ স্মাৰক স্থান।<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5753/ Sites mémoriaux du génocide : Nyamata, Murambi, Bisesero et Gisozi], UNESCO, ২ মাৰ্চ ২০১৫ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> [[Image:Mummified victims of the Rwandan genocide (1994) at Murambi Technical School.gif|thumb|left|গণহত্যাৰ বলি হোৱা লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ (২০০১)]] [[Image:Genocide_Victims_Rwanda_Photo_by_Sascha_Grabow.jpg|thumb|left|গণহত্যাত নিহত লোকসকলৰ মমি সদৃশ সংৰক্ষিত মৃতদেহ। ]] ১৯৯৪ চনৰ ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ সময়ত এই স্থানতে এক ভয়ংকৰ গণহত্যাকাণ্ড সংঘটিত হৈছিল। হত্যাকাণ্ড আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত অঞ্চলটোৰ টুটসি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এটা স্থানীয় গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু বিচপ আৰু মেয়ৰে তেওঁলোকক ফান্দত পেলাই কাৰিকৰী বিদ্যালয়খনলৈ যাবলৈ প্ৰৰোচিত কৰিছিল। তেওঁলোকে দাবী কৰিছিল যে তাত [[ফ্ৰান্স]]ৰ সৈন্যই তেওঁলোকক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব।<ref name="archive" /> ১৯৯৪ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত প্ৰায় ৬৫,০০০ টুটসি লোক বিদ্যালয়খনলৈ আহিছিল। তেওঁলোক তাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত তেওঁলোকক কোনো পানী বা খাদ্য যোগান ধৰা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁলোকক ইমান দুৰ্বল কৰি তোলা, যাতে তেওঁলোকে প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰে। কেইদিনমান শিল ব্যৱহাৰ কৰি আত্মৰক্ষা কৰাৰ পাছত ২১ এপ্ৰিলত টুটসিসকল পৰাস্ত হয়। ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকল সেই স্থানৰপৰা আঁতৰি যায় আৰু হুটু জনগোষ্ঠীৰ ইণ্টেৰাহামৱে মিলিচিয়াই বিদ্যালয়খনত আক্ৰমণ কৰে। বিদ্যালয়খনত প্ৰায় ২০,০০০ টুটসি লোকক হত্যা কৰা হৈছিল। পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা লোকসকলৰ প্ৰায় সকলোৱেই পাছদিনা ওচৰৰ এখন গীৰ্জাত আশ্ৰয় ল’বলৈ চেষ্টা কৰোঁতে নিহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Numbers (HRW Report - Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999) |url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno1-3-04.htm |access-date=2022-03-31 |website=www.hrw.org}}</ref> চৰকাৰে উল্লেখ কৰা প্ৰায় ৫০,০০০ লোকৰ মৃত্যুৰ সংখ্যাটো উদ্ধাৰ কৰা মৃতদেহৰ সংখ্যাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। এতিয়াও খন্দা নোহোৱা কবৰ আৰু সমাধিস্থ নকৰা মৃতদেহসমূহৰ কথা বিবেচনা কৰিলেও এই দাবীৰ সমৰ্থনত পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ নাই।<ref>{{Cite web |title=Through A Glass Darkly |url=http://maps.cga.harvard.edu/rwanda/murambi.html |access-date=2022-04-04 |website=maps.cga.harvard.edu}}</ref> স্মাৰক কেন্দ্ৰটোৰ এজন নিৰ্দেশকৰ মতে, ফ্ৰান্সৰ সৈন্যসকলে বৃহৎ যন্ত্ৰ-পাতি ব্যৱহাৰ কৰি কেইবাটাও ডাঙৰ গাঁত খান্দিছিল, য’ত হাজাৰ হাজাৰ মৃতদেহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ঘটনাটো লুকুৱাই ৰাখিবলৈ গণকবৰসমূহৰ ওপৰত এখন ভলীবল খেলপথাৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি তেওঁ উল্লেখ কৰে{{citation needed|date=November 2021}}। বৰ্তমান প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহৰ ভিতৰত শিশু আৰু কেঁচুৱাৰ মৃতদেহো আছে। মুৰাম্বিৰ গণহত্যাকাণ্ডত মাত্ৰ ৩৪ জন লোকহে জীৱিত অৱস্থাত ৰক্ষা পৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=archive/> স্মাৰক কেন্দ্ৰটো ১৯৯৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। এই স্থানত ৫০,০০০টা কবৰ আছে।<ref name=archive>[http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Murambi_Memorial Murambi Memorial], GenocideArchiveRwanda.org, ৩ মাৰ্চ ২০১৬ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে</ref> বিদ্যালয়খনৰ ভৱনটো বৰ্তমান এটা গণহত্যা সম্পৰ্কীয় সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াত ১৯৯৪ চনত গিকোংগোৰো প্ৰদেশত নিহত হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ কংকাল আৰু মমি সদৃশভাৱে সংৰক্ষিত মৃতদেহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|last1=Grill|first1=Bartholomäus|title=Prison of the Past: A Reporter Revisits His 'Shameful' Coverage of Rwanda|url=http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|newspaper=Spiegel Online|date=April 4, 2014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427142603/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335.html|archivedate=April 27, 2015}} ক্ৰিষ্টোফাৰ ছুলতানে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। মূল লেখাটো জাৰ্মান ভাষাত ২০১৪ চনৰ ৩১ মাৰ্চত ১৪/২০১৪ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হৈছিল। [http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠা] ([https://web.archive.org/web/20150924152038/http://www.spiegel.de/international/world/a-reporter-looks-back-at-his-shameful-coverage-of-rwanda-a-962335-2.html দ্বিতীয় পৃষ্ঠাৰ সংৰক্ষিত প্ৰতিলিপি])</ref> ৰুৱাণ্ডাৰ গণহত্যাৰ স্মাৰকসমূহৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নত টিমোথি লংমেনে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে মুৰাম্বিত প্ৰদৰ্শিত মৃতদেহসমূহ সেই স্থানতে নিহত লোকসকলৰ বুলি দেখুওৱা হ’লেও, প্ৰকৃততে সেইবোৰ ওচৰ-পাজৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা মুৰাম্বিলৈ অনা হৈছিল। মুৰাম্বিত নিহত লোকসকলক ১৯৯৬ চনত সেই স্থানতে থকা গণকবৰত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref>Longman, Timothy. ''Memory and Justice in Post-Genocide Rwanda''. New York: Cambridge University Press, 2017, পৃষ্ঠা ৬–৭।</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090203160912/http://www.museum.gov.rw/2_museums/murambi/genocide_memorial/pages_html/page_intro.htm চৰকাৰী ৱেবছাইট] *[https://web.archive.org/web/20080123130843/http://www.crazymalc.co.nz/06Nov/25Nov/25Nov.htm মেলকম ট্ৰেভেনাৰ মুৰাম্বি কাৰিকৰী বিদ্যালয় ভ্ৰমণৰ বিৱৰণ] [[শ্ৰেণী:আফ্ৰিকা]] f5wsdmpfez9g67y6euxu1ziifr2mm1z 1 140384 646497 2026-10-22T11:44:33Z HulkNorris 52382 /* English version */ নতুন অনুচ্ছেদ 646497 wikitext text/x-wiki == English version == Please change to possibly living to 2004 deaths! [[সদস্য:HulkNorris|HulkNorris]] ([[সদস্য বাৰ্তা:HulkNorris|বাৰ্তা]]) 11:44, 22 October 2026 (ইউ.টি.চি.) rxhklwld7nuug3c32ixh3yq7u19w7ns