Wikipedia
avwiki
https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
first-letter
Медиа
Хъулухъалъулаб
БахӀс
ГӀахьалчи
ГӀахьалчиясул бахӀс
Википедия
Википедиялъул бахӀс
Файл
Файлалъул бахӀс
MediaWiki
MediaWiki-ялъул бахӀс
Халип
Халипалъул бахӀс
Кумек
Кумекалъул бахӀс
Категория
Категориялъул бахӀс
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
ЦӀунтӀа мухъ
0
9657
97523
92432
2026-06-09T04:59:29Z
InternetArchiveBot
12052
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
97523
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Russian district
|en_name=ЦӀунтӀа мухъ
|ru_name= Цунтинский район
|image_map={{Russia district OSM map}}
|map_caption=ЦӀунтӀа мухъалъул локация
|image_view=Шаитли, Цунтинский район. Конец зимы 2016 года. Вид на Богосский хребет..jpg
|image_caption=
|coordinates = {{Коорд|42|12|N|45|58|E|type:adm2nd_region:RU|display=inline,title}}
|image_flag
|flag_caption
|image_coa=ГЕРБ ЦУНТИНСКОГО РАЙОНА.png
|coa_caption
|anthem
|anthem_ref
|holiday
|holiday_ref
|federal_subject={{DAG}}
|federal_subject_ref=<ref name="RDagestan_admlaw" />
|adm_data_as_of=Декембер 2013
|adm_ctr_type=''[[village#Russia|selo]]''
|adm_ctr_name=[[ЦӀунтӀа (росу)|ЦӀунтӀа]]
|adm_ctr_ref=<ref name="RDagestan_admlaw" /><ref name="tsunta"/>
|selsoviet_type1=росдал совет
|no_of_selsoviets_type1=12
|no_of_rural_localities=55
|counts_ref=<ref name="OKATO2" />
|mun_data_as_of=Октобер 2012
|mun_formation1=ЦӀунтӀа муниципалаб мухъ
|mun_formation1_ref=<ref name="RDagestan_mun" />
|mun_formation1_no_of_urban_settlements=0
|mun_formation1_no_of_rural_settlements=13
|mun_formation1_counts_ref=<ref name="RDagestan_mun" />
|mun_formation1_leader_title =
|mun_formation1_leader_title_ref
|mun_formation1_leader_name
|mun_formation1_leader_name_ref
|mun_formation1_representative_body
|mun_formation1_representative_body_ref
|area_of_what
|area_as_of
|area_km2=1327
|area_km2_ref=<ref name="about"/>
|pop_2010census=18282
|urban_pop_2010census=0%
|rural_pop_2010census=100%
|pop_2010_census_ref=<ref name="2010Census" />
|pop_latest
|pop_latest_date
|pop_latest_ref
|established_date
|established_date_ref
|website=http://www.cunta.ru
|website_ref
|date=Новембер 2009
}}
'''ЦӀунтӀа мухъ''' — административияб<ref name="RDagestan_admlaw">Law #16</ref> ва муниципалаб<ref name="RDagestan_mun">Law #6</ref> мухъ ([[район]]), [[Дагъистан|Дагъистаналъул Республикалъул]] [[Дагъистаналъул административияб рикьи|кӀикъоялда цо мухъалъул]] цояб. Эб буго республикалъул бакътӀерхьудехун. Мухъалъул гӀатӀилъи букго 1,327 км².<ref name="about">{{cite web|title=General Information|url=http://www.cunta.ru/content/cuntinskiy-rayon|publisher=Tsuntinsky District|language=russian|access-date=Январ 20, 2017}}</ref> Элъул [[административияб центер]] буго [[ЦӀунтӀа (росу)|ЦӀунтӀа]] росу.<ref name="RDagestan_admlaw" /><ref name="tsunta"/> [[Россиялъул ценз (2010)|2010 Цензалда рекъон]], мухъалда ругел чагӀазул тӀолаб къадар букӀана 18,282, гьеб мехалда мухъалъул букӀараб центер [[Кидеро]] ругел чагӀаз кколаан 4.1% кинабниги рикӀкӀа́даса.<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref>
== Демография ==
{{ Население | Цунтинский район |Регион = Дагъистан}}
{{ Население | Цунтинский район |д|Регион = Дагъистан}}
== Референсал ==
{{Reflist}}
==КъватӀисел линкал==
* [http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon «ЦІунтІа мухъ» муниципалитеталъул сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012233210/http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon |date=2014-10-12 }}
* [http://www.cunta.ru/ ММ «ЦІунтІа мухъалъул» официалияб сайт]
{{dagestan-geo-stub}}
{{ЦӀунтӀа мухъ|state=collapsed}}
{{Дагъистан|state=collapsed}}
[[Категория:ЦӀунтӀа мухъ]]
[[Категория:Дагъистаналъул мухъал]]
* [http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon «ЦІунтІа мухъ» муниципалитеталъул сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012233210/http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon |date=2014-10-12 }}
* [http://www.cunta.ru/ ММ «ЦІунтІа мухъалъул» официалияб сайт]
fvxrhznyq2si1b4gi5ew9invzav5vau
Хасавхъала мухъ
0
9869
97522
89263
2026-06-09T04:26:58Z
InternetArchiveBot
12052
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
97522
wikitext
text/x-wiki
{{Административияб цвел
| цІар = Хасавхъала мухъ
| герб = Герб Хасавюртского района.png
| Байрахъ =
| Гербалъул гІеблъи =
| Байрахъалъул гІеблъи =
| Гербалда гъоркьхъвай =
| Байрахъалда гъоркьхъвай =
| пачалихъ = {{RUS}}
| статус = {{s|[[муниципалияб мухъ]]}}
| гъорлӀе_уна = {{байрахъ|Дагъистан}} [[Дагъистан]]
| гъорлӀе_бачуна = {{s|42 муниципалияб<br/> гІуцІи}}
| тахшагьар = [[Хасавхъала]] шагьар
| ГІуцІи =
| Биххи =
| Къо-моцІ = [[1929]]
| бетІер = Салавов Жамбулат Шапиевич
| БетІерасул цІар = Мухъалъул бетІер
| БетІер2 =
| БетІерасул цІар2 =
| ГІЖП =
| ГІЖП сон =
| ГІЖП рахъалъ бакІ =
| ГІЖП халкъалъул цо чиясе =
| ГІЖП халкъалъул цо чиясул рахъалъ бакІ =
| мацІ =
| мацІал = [[авар мацӀ|авар]] [[ГІурус мацI|гІурус]], [[лъарагI мацI|лъарагI]], [[чачан мацI|чачан]]
| халкъ = {{ Халкъалъул къадар | Хасавюртовский район | т |Регион = Дагъистан}}
| халкъ_сон = {{ Халкъалъул къадар | Хасавюртовский район | с |Регион = Дагъистан}}
| Халкъалдаса процент =
| Халкъалъул рахъалъ бакІ = 1
| Гъунки = 99
| Гъункиялъул рахъалъ бакІ =
| гӀатӀилъи = 1425,0
| Ракьалъул рахъалъ бакІ =
| Бищун тІадегІанаб борхалъи =
| Гьоркьохъеб борхалъи =
| Бищун гІодобегІанаб борхалъи =
| Миллияб гІуцІи = [[магІарулал]], [[лъарагІал]], [[чачанал]], [[даргинал]], [[лезгинал]]
| Динияб гІуцІи =Ислам
| Карта = Khasavyurtovsky district locator map.png
| Картаялъул размер =
| Административияб цолъиялъул карта =
| Картаялъул размер ае =
| СагІтилРачел = {{MSK+0}}
| Аббревиатура =
| ISO =
| Цифровой идентификатор =
| Идентификаторалъул тайпа =
| Цифровой идентификатор2 =
| Идентификаторалъул тайпа2 =
| Цифровой идентификатор3 =
| Идентификаторалъул тайпа3 =
| FIPS =
| Телефоналъул код =
| Почалъул индексал =
| Интернет-домен =
| Автомобилазул номеразул код = 05
| Сайт =
| Commonsалда категория = Khasavyurtovsky District
| ХІужаби =
}}
'''Хасавю́рт мухъ''' (яги Салахъ мухъ) — административиябгун-ракьалъулаб цолъи ва [[муниципалияб гІуцІи]] [[Дагъистан|Дагъистан Жумгьурияталда]] жиб бугеб.
[[Административияб центр]] — шагьар [[Хасавюрт]] (Салахъ), жиб [[МахІачхъала]]ялдаса 82 км бакътІерхьудехун кколеб.
== Ракьхъвай ==
Мухъ буго Дагъистаналъул северияб рахъалда, гьелъ гІурхъи цо гьабула [[Бабаюрт мухъ]]алъулгун севералдасан, [[Чачан|Чачан Жумгьурияталъул]] [[Гудермес мухъ]]алъулгун бакътІерхьудасан, [[Гъизилюрт мухъ]]алъулгун бакъбаккудасан, на юго-западе с [[ЦІиябтумазул мухъ]]алъулгун къиблаябгун-бакътІерхьудасан ва [[НахъбакІ мухъ]]алъулгун къиблаяб рахъалдасан. Мухъалъул ракьалъ тІубанго сверун жанибе бачуна мухъалда гъорлъе инчІого, жибго жиндаго чІараб [[Хасавюрт]] шагьаралъул муниципалияб гІуцІиялъул ракьал.
Ракьазул къадар бахуна — 1423,6 км².
== Тарих ==
== Халкъалъул къадар ==
{{ Халкъалъул къадар | Хасавюртовский район | Регион = Дагъистан}}
;Миллияб гІуцІи
1939 соналъ тІобитІараб хъалкъазул хъвай-хъвагІаялъул баяназда рекъон, Хасавюрт мухъалда гІумру гьабун рукІарал миллатаздаса бищун цІикІкІараллъун рукІана [[чачанал]], гьезда хадур [[лъарагІал]] ва [[гІурусал]]<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/xasavyurt39.html ХАСАВЬЮРТОВСКИЙ РАЙОН (1939 г.)]</ref>.
Гьаниб гъоркьехун кьун руго 2010 соналъ тІоритІарал ТІолгороссиялъул халкъазул хъвай-хъвагІаялъул баяназда рекъон Хасавбрт мухъалда гІумру гьабулел миллатазул баянал ([[Хасавюрт]] шагьарги малъичІого):<ref>{{Cite web |title=Перепись 2010 года. Дагстат. Том 3 |url=http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |access-date=2015-12-24 |archive-date=2017-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011191513/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |url-status=хвараб }}</ref>
{|class="standard sortable"
|-
!Миллат
!къадар, <br />чи
!Кинабниги халкъалдаса<br />бутІа, %
|-
|[[магІарулал]]
| align="right" | 44 360
| align="right" | 31,41 %
|-
|[[лъарагІал]]
| align="right" | 43 321
| align="right" | 30,67 %
|-
|[[чачанал]]
| align="right" | 36 391
| align="right" | 25,77 %
|-
|[[даргинал]]
| align="right" | 4 613
| align="right" | 3,39 %
|-
|[[лезгиял]]
| align="right" | 10475
| align="right" | 9,29 %
|-
|[[гІурусал]]
| align="right" | 343
| align="right" | 0,24 %
|-
|[[лакал]]
| align="right" | 322
| align="right" | 0,23 %
|-
|цогидал
| align="right" | 543
| align="right" | 0,38 %
|-
|миллат бихьизабичІел
| align="right" | 864
| align="right" | 0,61 %
|-
|кинниги
| align="right" | 141 232
| align="right" | 100,00 %
|}
== Административияб бикьи ==
Мухъалда гъорлъе уна 42 [[муниципалияб гІуцІи]] (цо чанго гІумру гьабулеб бакІ бугеб муниципалияб гІуцІиялда, кьариял хІарпаздалъун рихьизарун руго, гьеб гІуцІиялъул административияб центр)<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»]</ref>:
# росу [[Ажимажагатюрт]]
# [[Росдал бо «Адилотар»]] (росаби '''[[Адильотар]]''', [[Кадиротар]] ва [[Тутлар]])
# росу [[Акбулатюрт]]
# росу [[Аксай]]
# [[Росдал бо «Байрамаул»]] (росаби'''[[Байрамаул]]''', [[Шулкевич]] ва [[Генжеаул]])
# росу [[Бамматюрт]]
# росу [[Баташюрт]]
# [[Росдал бо «Батаюрт»]] (росаби'''[[Батаюрт]]''' ва [[Умашаул]])
# росу [[Борагангечув]]
# росу [[Дзержинское]]
# [[Росдал бо «Казмааул»]] (росаби '''[[Казмааул]]''', [[Умаротар]])
# росу [[Кандаураул]]
# [[Росдал бо «Карланюрт»]] (росаби '''[[Карланюрт]]''', маххулнухлул [[станция Байрам]])
# [[Росдал бо «Кокрекский»]] (росу '''[[Кокрек]]''', маххулнухлул [[станция Карланюрт]])
# [[Росдал бо «Костекский»]] (росаби '''[[Костек]]''', [[Пятилетка]] ва [[Лаклакюрт]])
# росу [[Къуруш (Хасавюрт мухъ)|Къуруш]]
# [[Росдал бо «Могилевское»]] (росаби '''[[Могилевское]]''' ва [[Петраковское]])
# росу [[Моксоб]]
# росу [[Муцалаул]]
# росу [[ЦІияб Костек]]
# росу [[ЦІияб-Гъагъалъ]]
# [[Росдал бо «Новосельское»]] (росаби'''[[Новосельское]]''' ва [[Кемсиюрт]])
# росу [[ЦІияб Сасикь]]
# росу [[Нурадилово]]
# [[Росдал бо «Октябрьское»]] (росаби '''[[Октябрьское (Хасавюрт мухъ)|Октябрьское]]''' ва [[Гребенской Мост]])
# [[Росдал бо «ГІусманюрт»]] (росаби '''[[ГІусманюрт]]''' ва [[Симсир (Дагъистан)|Симсир]])
# росу [[Первомайское (Хасавюрт мухъ)|Первомайское]]
# [[Росдал бо «Покровское»]] (росаби '''[[Покровское (Дагъистан)|Покровское]]''' ва [[ГІабдурашид-Отар]])
# росу [[Садовое (Дагъистан)|Садовое]]
# росу [[Сивухъ (Хасавюрт мухъ)|Сивухъ]]
# росу [[Советское (Хасавюрт мухъ)|Советское]]
# росу [[Солнечное (Дагъистан)|Солнечное]]
# росу [[Сулевкент]]
# [[Росдал бо «Темираул»]] (росаби '''[[Темираул]]''' ва [[Гоксув]])
# росу [[Теречное]]
# росу [[Тукита (Хасавюрт мухъ)|Тукита]]
# росу [[Тотурбийкала]]
# росу [[Хамавюрт]]
# росу [[ЦІияб-ИчичІали]]
# росу [[Чагаротар]]
# росу [[Шагада]]
# росу [[Эндирей]]
== Экономика ==
Хасавюрт мухъалда гІезабула мугьазул культура, лващал ва пихъал. Хьихьула чІегІерхІайван ва гІиялъежал. ЦебетІураб буго мухъалда цІибил гІезаби ва гІанкІаби хьихьи.
[[Хасавюрт]] шагьаралда руго батІи-батІиял заводалгун фабрикаби.
== ХІужаби ==
{{хІужаби}}
== Ссылкабии ==
{{Навигация
|Тема = Дагъистан
|Портал = Дагъистан
|Викихарбал =
|Проект =
}}
* [http://dagmo.ru/hasavyurtovskiy-rayon Дагъистан Жумгьурияталъул муниципалитетал: МГІ "Хасавюрт мухъ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085042/http://dagmo.ru/hasavyurtovskiy-rayon |date=2014-10-16 }}
* [http://prd.e-dag.ru/map/5/ Дагъистан Жумгьурияталъул Президентасул расмияб сайт: Хасавюрт мухъ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114137/http://prd.e-dag.ru/map/5/ |date=2016-03-04 }}
{{Дагъистан}}
[[Категория:Хасавюрт мухъ| ]]
bdj7sn9qxmeq9egjyq12eluwsqf8sxq
Египеталъул мацӀ
0
12312
97521
92860
2026-06-09T00:59:20Z
InternetArchiveBot
12052
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
97521
wikitext
text/x-wiki
{{МацІазул карточка
| name = Египеталъул мацІ
| altname =
| nativename = {{center|<hiero>r:Z1-n-km-m-t:O49</hiero>}} ''r n km.t''<ref name="Erman">[[Адолф Эрман]]; [[Гьерманн Грапоу]], ''Wörterbuch der ägyptischen Sprache'', Akademie-Verlag, Berlin, 1926–1961. {{ISBN|3050022647}}.</ref><br>ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ ([[Копт мацІ|Копт]])
| image = Papyrus Ebers.png
| imagesize = 250
| imagecaption = [[Эберсил папирус]]
| pronunciation = {{IPA|ˈraʔ n̩ˈku.mat}}
| ethnicity = [[НекІсияб Египет|НекІсиял египтянал]],
[[Коптал]]
| speakers = [[Къагьир|Къагьиралда]] ругел нусго-кІинусго чи<ref name="Coptic language's last survivors">{{cite web |url=https://wwww.dailynewssegypt.com/2005/12/10/coptic-languages-last-survivors/ |url-status=хвараб |title=Coptic language's last survivors |accessdate=2020-04-16 |archive-date=2020-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220113524/https://wwww.dailynewssegypt.com/2005/12/10/coptic-languages-last-survivors/ }}</ref>
| region = Жиндир заманалда НекІсияб Египет ва Нубиялъул цо бутІа; (хасго Нубиялъул пачахІлъиялъул заманалда);<ref name=":01">{{cite web|url=http://www.ancientsudan.org/writing_03_old_nubian_%26_arabic.htm|title=Ancient Sudan~ Nubia: Writing: The Basic Languages of Christian Nubia: Greek, Coptic, Old Nubian, and Arabic|website=www.ancientsudan.org|accessdate=2017-03-09|archive-date=2009-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090105185615/http://ancientsudan.org/writing_03_old_nubian_%26_arabic.htm|url-status=хвараб}}</ref> гьанже цохІо Къагьиралъул цо-цо бутІабазда <ref name="Coptic language's last survivors"/> ва [[ТІасияб Египет|ТІасияб Египеталъул]] чанго рослуъ<ref>https://www.egypttoday.com/Article/4/16207/Coptic-Ancient-language-still-spoken-today</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://smass.co.uk/coptic-language |access-date=2020-07-05 |archive-date=2020-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705140920/https://smass.co.uk/coptic-language |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.tellerreport.com/news/2019-09-09---%22zinnia%22----the-last-village-speaks-the-language-of-the-people-of-ancient-egypt-.HkZ-spq7IB.html |access-date=2020-07-05 |archive-date=2020-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200706203827/https://www.tellerreport.com/news/2019-09-09---%22zinnia%22----the-last-village-speaks-the-language-of-the-people-of-ancient-egypt-.HkZ-spq7IB.html |url-status=dead }}</ref>
| era = Н. Щ. VI азарсонил ахир — XIX гІасру ([[Копт мацІ]] хвейгун); жеги хІалтІизабула литургияб мацІ хІисабалда Копт килисаялда, мацІалда кІалъала кІиго копт хъизан<ref name="Coptic language's last survivors" />
| revived = МацІ цІигьабиялъе хІал бихьизе байбихьун буго XIX гІасруялдаса<ref>http://www.stshenouda.com/coptlang/copthist.htm#Coptic19</ref>
| familycolor = Afro-Asiatic
| dia1 = ТІасияб?<ref name="a2">{{Harvcoltxt|Allen|2000|p=2}}</ref><ref name="l8">{{Harvcoltxt|Loprieno|1995|p=8}}</ref> {{extinct}}
| dia2 = Гъоркьияб?<ref name="a2">{{Harvcoltxt|Allen|2000|p=2}}</ref><ref name="l8">{{Harvcoltxt|Loprieno|1995|p=8}}</ref> {{extinct}}
| dia3 = [[Копт мацІал#Диалектал|Копт диалектал]] {{extinct}}
| script = [[Египеталъул гьиероглифа |гьиероглифал]], [[курсив гьиероглифал]], [[гьиератика]], [[Демотика (египеталъулаб)|демотика]] ва [[Копт алипба|Копт]] (хадусеб заманалда, цо-цо, [[гІараб хъвай-хъвагІи]] хІукуматалъулаб тармажаялда ва [[латин хъвай-хъвагІи]] гІелмияб транслитерациялдаги чанго къамусалдаги<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.um.es/cepoat/egipcio/wp-content/uploads/egyptianhierogly.pdf |access-date=2020-07-05 |archive-date=2017-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212031453/http://www.um.es/cepoat/egipcio/wp-content/uploads/egyptianhierogly.pdf |url-status=dead }}</ref>)
| iso2 = egy
| iso3 = egy
| iso3comment = (also [[iso639-3:cop|cop]] for [[Coptic language|Coptic]])
| lingua = 11-AAA-a
| map =
| mapcaption =
| iso2comment = (also {{ISO 639-2|cop}} for [[Coptic language|Coptic]])
| glotto = egyp1246
| glottorefname = Egyptian (Ancient)
}}
'''Египеталъул мацІ''' ({{Lang-egy|r n km.t}}, {{ХГЬА|ˈraʔ n̩ˈku.mat|Египеталъул гьоркьохъеб мацІалъул абулеб къагІида}})<ref name="Erman" /><ref name="l7" /> ккола [[НекIсияб Египет|НекIсияб Египеталъул]] мацІлъун, жибги Афроазиялъул мацІазул хъизаналъул гІаркьеллъун кколеб. Заманалъул рахъалъ жибги цІакъ гІемераб мехалъ хІалтІизабураб, Египеталъул Басрияб мацІалъул этапалдаса байбихьун ([[4-б азарсон нилъер заманалде щвелалде|4-б аз. н. з. щ.]], [[Египеталъул Басрияб ханлъи]]), шумер мацІгун цадахъ тІоцебе хъвай-хъвагІи хІалтІизабизе байбихьарабги мацІ ккола Египеталъул мацІ. Гьелъул тІоцересел хъвай-хъвагІиязул заман чІезабун буго 2690 с. н. щ., ва гьеб хІужжаялъ Египеталъул мацІ чІезабула дунялалъул бищун цебесею хъвай-хъвагІи бугеб мацІлъун, шумер мацІгун цадахъ.<ref>{{Harvcoltxt|Allen|2013|p=2}}</ref>
Египеталъул мацІалъул [[Классиякияб мацІ|классикаияб этаплъун]] рикІкІуна [[Египеталъул гьоркьохъеб мацІ|гьоркьохъеб мацІ]], жибги рахьдал мацІлъун лъугьараб [[Египеталъул Гьоркьохъеб ханлъиялъул]] заманалда ва Румазул заманалде щвезегІан адабияталъул мацІлъун букІараб. Классикияб античносталъул заманалде Египтяназул гаргадулеб мацІ сверана [[Демотик (Египеталъул) мацІ |демотикияб мацІалде]], гьелдаса хадуб [[Коптазул тарих|насранияб диналъул заманалде]] [[Копт мацI|копт мацIалде]]. Гаргадилеб мацІ хІисабалда копт мацІ хІалтІизаби лъугІана XVII-б гІасруялде, амма литургиялъул ва диналъул мацІ хІисабалда гьеб хІалтІизабула жакъа къоялъги коптазул Православияб килисаялъ.<ref name=extinct>The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to James Edward Quibell, "When did Coptic become extinct?" in ''Zeitschrift für ägyptische Sprache und Altertumskunde'', 39 (1901), p. 87.</ref><ref name="Daily Star Egypt">[https://web.archive.org/web/20110721071828/http://www.dailystaregypt.com/article.aspx?ArticleID=106 "Coptic language's last survivors". ''Daily Star Egypt'', December 10, 2005 (archived)]</ref>
Египеталъул мацІалъул гІелмияб цІех-рех гьабула лингвистикияб [[Египтология|египтологиялъ]].
==Классификация==
==Тарих==
===Басрияб Египеталъул===
===Гьоркьохъеб Египеталъул===
===Египеталъул хадусеб===
===Демотик ва копт мацІал===
==МацІалъул свералаби==
==Хъвай-хъвагІиялъул системаби==
==Фонология==
==Морфология==
==Синтаксис==
==Ирс==
==Балагье гьединго==
== ХІужжаби ==
=== Комментариял ===
{{хІужаби|group="~"}}
=== Иццал ===
{{хІужаби|2}}
== Литература ==
''Обзорал:''
* ''Коростовцев М. А.'' Египетский язык. М., 1961.
* ''Коростовцев М. А.'' [http://www.egyptology.ru/lang.htm#Korostovtsev Введение в египетскую филологию. М., 1963.]
* ''Loprieno A.'' Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction. Cambridge, 1995.
''Синтаксисалда хурхарал хІалтІаби:''
* ''Четверухин А. С.'' Древнейшее афразийское именное предложение. 2007.
=== Аслиял грамматикаби ===
''Египеталъул гьоркьохъеб мацІ'':
* ''[[Гардинер, Алан Хендерсон|Gardiner A.H.]]'' [[Египетская грамматика: введение в изучение иероглифов|Egyptian Grammar. Being an Introduction to the Study of Hieroglyphs]]. Oxford, 3nd ed., 1957.
* ''Петровский Н. С.'' [http://www.egyptology.ru/petrovskij.htm#Petrovskij1 Египетский язык. Л. 1958.]
* ''Graefe E.'' Mittelägyptische Grammatik für Anfänger. 5th ed. Wiesbaden, 1997.
* ''Allen J. P.'' Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs. Cambridge, 3nd ed., 2014.
* ''Malaise M., Winand J.'' Grammaire raisonnée de l'égyptien classique. Liege, 1999.
''ЦІияб Египеталъул мацІ'':
* ''Korostovtsev M.'' Grammaire du néo-égyptien. M., 1973.
* ''Černý J., Groll S. I.'' A Late Egyptian Grammar. 4th ed. Rome, 1993.
* ''Junge F.'' Einführung in die Grammatik des Neuägyptischen. Wiesbaden, 2.Aufl., 1999.
''Хадусеб Египеталъул гьоркьохъеб мацІ'':
* ''Jansen-Winkeln K.'' Spätmittelägyptische Grammatik der Texte der 3.Zwischenzeit. AAT, 1996.
''Птолемеязул мацІ'':
* ''Kurth D.'' Einführung ins Ptolemäische. Eine Grammatik mit Zeichenliste und Uebungsstücken, Teil 1-2, Hützel, 2008-9
''Демотикияб мацІ'':
* ''Lexa F.'' Grammaire démotique. Vol. I—VII. Praha, 1947-51.
* ''Johnson J. H.'' — Thus Wrote 'Onchsheshonqy. An Introductory Grammar of Demotic. 2nd ed. Chicago, 1991.
=== Къамусал ===
''ГІаммал:''
* [http://www.egyptology.ru/lang.htm#Woerterbuch Erman, A.; Grapow, H. Wörterbuch der aegyptischen Sprache. Bd. I—V. Berlin, 1926—1931.]
* Hannig, R. Großes Handwörterbuch Ägyptisch-Deutsch. Mainz, 1995.
* Takács, G. Etymological Dictionary of Egyptian. Bd. I—III (издание продолжается). Leiden—Köln, 1999—2007.
* [http://aaew2.bbaw.de/tla/ Thesaurus Linguae Aegyptiae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110409224816/http://aaew2.bbaw.de/tla/ |date=2011-04-09 }}
''МацІалъул цебетІеялъул батІа-батІаго ругел стадиязда рекъон:''
* Erichsen, W. Demotisches Glossar, Kopenhagen, 1954.
* Kahl, J.; Bretschneider, M.; Kneißler, B. Frühägyptisches Wörterbuch. Bd. 1—3 (от {{lang-egy2|ȝ}} до {{lang-egy2|ḥ}}, издание продолжается). Wiesbaden, 2002—2004.
* Hannig, R. Ägyptisches Wörterbuch I: Altes Reich und Erste Zwischenzeit. Mainz am Rhein, 2003 (Hannig-Lexica, 4).
* Faulkner, R. O. A Concise Dictionary of Middle Egyptian. Oxford, 1962.
* Hannig, R. Ägyptisches Wörterbuch II: Mittleres Reich und Zweite Zwischenzeit. Mainz am Rhein, 2006 (Hannig-Lexica, 5).
* Lesko, L. H., Lesko, B. S. A Dictionary of Late Egyptian. 2nd ed. Vol. I—II. Providence, 2002—2004.
* Wilson, P. A Ptolemaic Lexicon. A Lexicographical Study of the Texts in the Temple of Edfu. OLA 78, 1997.
* [http://oi.uchicago.edu/OI/DEPT/PUB/SRC/CDD/CDD.html Johnson, J. H. The Demotic Dictionary. Chicago, 2001.]
=== Хрестоматиял ===
* Sethe K. Ägyptische Lesestücke. Leipzig, 1924.
* Лурье И. М. Хрестоматия египетских иератических текстов. Л., 1947.
* Матье М. Э. Хрестоматия египетских иероглифических текстов. Л., 1948.
=== БатІияб ===
* [http://ru-egypt.com/library/ernshtedt_egipetskie_zaimstvovanija Ернштедт П. В. Египетские заимствования в греческом языке]
* Ботанцов Д. В., Ботанцов И. В. Основы древнеегипетского языка. М., 2013 (6-ое изд. — 2019). ''~ первый русскоязычный учебник, ориентированный на непрофессионалов''
==МугъчІваял ва иццал==
83esxb1w8hh7x602a7j9ooih9vjm3ak
Халип:Potd/2026-06-16
10
22190
97524
2026-06-09T06:57:06Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Kirchberg an der Jagst - Altstadt - Ansicht von NO mit Jagstbrücke (1).jpg»
97524
wikitext
text/x-wiki
Kirchberg an der Jagst - Altstadt - Ansicht von NO mit Jagstbrücke (1).jpg
ovcvmcjxn3jpohzyb5s5uty0jldzdnl
Халип:Potd/2026-06-17
10
22191
97525
2026-06-09T06:57:37Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Weapons Instructor Course.jpg»
97525
wikitext
text/x-wiki
Weapons Instructor Course.jpg
rei8oxxfovc4g4eplutpadh7wipfwuo
Халип:Potd/2026-06-18
10
22192
97526
2026-06-09T06:58:02Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Red-headed weaver (Anaplectes rubriceps leuconotus) male.jpg»
97526
wikitext
text/x-wiki
Red-headed weaver (Anaplectes rubriceps leuconotus) male.jpg
qkdi2kodla1hefr2okd5661og4mi4wv
Халип:Potd/2026-06-19
10
22193
97527
2026-06-09T06:58:26Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0147.jpg»
97527
wikitext
text/x-wiki
Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0147.jpg
5x9c2np2v03b4mlxba29grdze7y95ca
Халип:Potd/2026-06-20
10
22194
97528
2026-06-09T06:59:31Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Geranium sanguineum, 27-06-2024. (actm.).jpg»
97528
wikitext
text/x-wiki
Geranium sanguineum, 27-06-2024. (actm.).jpg
f257adulo3ceiqj8uskihdrsqdaiilx
Халип:Potd/2026-06-21
10
22195
97529
2026-06-09T06:59:57Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg»
97529
wikitext
text/x-wiki
Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg
4737u2tguj15sgi2zbv923uevo79nnk
Халип:Potd/2026-06-22
10
22196
97530
2026-06-09T07:00:29Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Yellow-eyed Babbler in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg»
97530
wikitext
text/x-wiki
Yellow-eyed Babbler in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg
8jdo1ulwr0eqbpi5xhf5edsxeq5cwsz
Халип:Potd/2026-06-23
10
22197
97531
2026-06-09T07:00:50Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Gazelles of Sunset.jpg»
97531
wikitext
text/x-wiki
Gazelles of Sunset.jpg
pdcs1rakexcwqj2fxx2pany9zwrtaaw
Халип:Potd/2026-06-24
10
22198
97532
2026-06-09T07:01:14Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Messier 24 (infrared, red, green).jpg»
97532
wikitext
text/x-wiki
Messier 24 (infrared, red, green).jpg
qh7fomgqs6yvwqxccdz38xtitj2a945
Халип:Potd/2026-06-25
10
22199
97533
2026-06-09T07:02:11Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Genex Tower 19.jpg»
97533
wikitext
text/x-wiki
Genex Tower 19.jpg
e0w143qawdz0ec52pziozeoqp5x3sny
Халип:Potd/2026-06-26
10
22200
97534
2026-06-09T07:07:01Z
Soul Train
3177
Новая страница: «018 Giant otter eating a fish in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg»
97534
wikitext
text/x-wiki
018 Giant otter eating a fish in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg
ca6pgdcvbzxuhujt4fnl1jkdcjjg5pd
Халип:Potd/2026-06-27
10
22201
97535
2026-06-09T07:07:28Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Dombay, Dzhuguturlyuchat massif and glacier, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg»
97535
wikitext
text/x-wiki
Dombay, Dzhuguturlyuchat massif and glacier, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg
bj0kotithuut9b8ycr8zoiyd0kvq6a2
Халип:Potd/2026-06-28
10
22202
97536
2026-06-09T07:07:50Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg»
97536
wikitext
text/x-wiki
Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg
8f8chlzlxw95n2pdzqi31wiwufjbmkh
Халип:Potd/2026-06-29
10
22203
97537
2026-06-09T07:08:11Z
Soul Train
3177
Новая страница: «TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png»
97537
wikitext
text/x-wiki
TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png
scsccrq9bb4bu10ruue6funincr5wf5
Халип:Potd/2026-06-30
10
22204
97538
2026-06-09T07:08:38Z
Soul Train
3177
Новая страница: «Séeberger, Petites musiciennes de rue - CMN.jpg»
97538
wikitext
text/x-wiki
Séeberger, Petites musiciennes de rue - CMN.jpg
qxok32cj2ohmpu3p0ex1j8g6uekapm0
Халип:Potd/2026-06
10
22205
97539
2026-06-09T07:10:11Z
Soul Train
3177
Новая страница: «<includeonly>{{Potd/Month|Year=2026|Month=06}}</includeonly><noinclude>{{Potd/2026-06}}[[Категория:Шаблонал:Къойил сурат|{{PAGENAME}}]]</noinclude>»
97539
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Potd/Month|Year=2026|Month=06}}</includeonly><noinclude>{{Potd/2026-06}}[[Категория:Шаблонал:Къойил сурат|{{PAGENAME}}]]</noinclude>
84uye3pr4hujt84s1cyja7xxr69cseo