Wikipedia avwiki https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Медиа Хъулухъалъулаб БахӀс ГӀахьалчи ГӀахьалчиясул бахӀс Википедия Википедиялъул бахӀс Файл Файлалъул бахӀс MediaWiki MediaWiki-ялъул бахӀс Халип Халипалъул бахӀс Кумек Кумекалъул бахӀс Категория Категориялъул бахӀс TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk ЦӀунтӀа мухъ 0 9657 97523 92432 2026-06-09T04:59:29Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 97523 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian district |en_name=ЦӀунтӀа мухъ |ru_name= Цунтинский район |image_map={{Russia district OSM map}} |map_caption=ЦӀунтӀа мухъалъул локация |image_view=Шаитли, Цунтинский район. Конец зимы 2016 года. Вид на Богосский хребет..jpg |image_caption= |coordinates = {{Коорд|42|12|N|45|58|E|type:adm2nd_region:RU|display=inline,title}} |image_flag |flag_caption |image_coa=ГЕРБ ЦУНТИНСКОГО РАЙОНА.png |coa_caption |anthem |anthem_ref |holiday |holiday_ref |federal_subject={{DAG}} |federal_subject_ref=<ref name="RDagestan_admlaw" /> |adm_data_as_of=Декембер 2013 |adm_ctr_type=''[[village#Russia|selo]]'' |adm_ctr_name=[[ЦӀунтӀа (росу)|ЦӀунтӀа]] |adm_ctr_ref=<ref name="RDagestan_admlaw" /><ref name="tsunta"/> |selsoviet_type1=росдал совет |no_of_selsoviets_type1=12 |no_of_rural_localities=55 |counts_ref=<ref name="OKATO2" /> |mun_data_as_of=Октобер 2012 |mun_formation1=ЦӀунтӀа муниципалаб мухъ |mun_formation1_ref=<ref name="RDagestan_mun" /> |mun_formation1_no_of_urban_settlements=0 |mun_formation1_no_of_rural_settlements=13 |mun_formation1_counts_ref=<ref name="RDagestan_mun" /> |mun_formation1_leader_title = |mun_formation1_leader_title_ref |mun_formation1_leader_name |mun_formation1_leader_name_ref |mun_formation1_representative_body |mun_formation1_representative_body_ref |area_of_what |area_as_of |area_km2=1327 |area_km2_ref=<ref name="about"/> |pop_2010census=18282 |urban_pop_2010census=0% |rural_pop_2010census=100% |pop_2010_census_ref=<ref name="2010Census" /> |pop_latest |pop_latest_date |pop_latest_ref |established_date |established_date_ref |website=http://www.cunta.ru |website_ref |date=Новембер 2009 }} '''ЦӀунтӀа мухъ''' — административияб<ref name="RDagestan_admlaw">Law #16</ref> ва муниципалаб<ref name="RDagestan_mun">Law #6</ref> мухъ ([[район]]), [[Дагъистан|Дагъистаналъул Республикалъул]] [[Дагъистаналъул административияб рикьи|кӀикъоялда цо мухъалъул]] цояб. Эб буго республикалъул бакътӀерхьудехун. Мухъалъул гӀатӀилъи букго 1,327 км².<ref name="about">{{cite web|title=General Information|url=http://www.cunta.ru/content/cuntinskiy-rayon|publisher=Tsuntinsky District|language=russian|access-date=Январ 20, 2017}}</ref> Элъул [[административияб центер]] буго [[ЦӀунтӀа (росу)|ЦӀунтӀа]] росу.<ref name="RDagestan_admlaw" /><ref name="tsunta"/> [[Россиялъул ценз (2010)|2010 Цензалда рекъон]], мухъалда ругел чагӀазул тӀолаб къадар букӀана&nbsp;18,282, гьеб мехалда мухъалъул букӀараб центер [[Кидеро]] ругел чагӀаз кколаан 4.1% кинабниги рикӀкӀа́даса.<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> == Демография == {{ Население | Цунтинский район |Регион = Дагъистан}} {{ Население | Цунтинский район |д|Регион = Дагъистан}} == Референсал == {{Reflist}} ==КъватӀисел линкал== * [http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon «ЦІунтІа мухъ» муниципалитеталъул сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012233210/http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon |date=2014-10-12 }} * [http://www.cunta.ru/ ММ «ЦІунтІа мухъалъул» официалияб сайт] {{dagestan-geo-stub}} {{ЦӀунтӀа мухъ|state=collapsed}} {{Дагъистан|state=collapsed}} [[Категория:ЦӀунтӀа мухъ]] [[Категория:Дагъистаналъул мухъал]] * [http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon «ЦІунтІа мухъ» муниципалитеталъул сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012233210/http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon |date=2014-10-12 }} * [http://www.cunta.ru/ ММ «ЦІунтІа мухъалъул» официалияб сайт] fvxrhznyq2si1b4gi5ew9invzav5vau Хасавхъала мухъ 0 9869 97522 89263 2026-06-09T04:26:58Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 97522 wikitext text/x-wiki {{Административияб цвел | цІар = Хасавхъала мухъ | герб = Герб Хасавюртского района.png | Байрахъ = | Гербалъул гІеблъи = | Байрахъалъул гІеблъи = | Гербалда гъоркьхъвай = | Байрахъалда гъоркьхъвай = | пачалихъ = {{RUS}} | статус = {{s|[[муниципалияб мухъ]]}} | гъорлӀе_уна = {{байрахъ|Дагъистан}} [[Дагъистан]] | гъорлӀе_бачуна = {{s|42 муниципалияб<br/> гІуцІи}} | тахшагьар = [[Хасавхъала]] шагьар | ГІуцІи = | Биххи = | Къо-моцІ = [[1929]] | бетІер = Салавов Жамбулат Шапиевич | БетІерасул цІар = Мухъалъул бетІер | БетІер2 = | БетІерасул цІар2 = | ГІЖП = | ГІЖП сон = | ГІЖП рахъалъ бакІ = | ГІЖП халкъалъул цо чиясе = | ГІЖП халкъалъул цо чиясул рахъалъ бакІ = | мацІ = | мацІал = [[авар мацӀ|авар]] [[ГІурус мацI|гІурус]], [[лъарагI мацI|лъарагI]], [[чачан мацI|чачан]] | халкъ = {{ Халкъалъул къадар | Хасавюртовский район | т |Регион = Дагъистан}} | халкъ_сон = {{ Халкъалъул къадар | Хасавюртовский район | с |Регион = Дагъистан}} | Халкъалдаса процент = | Халкъалъул рахъалъ бакІ = 1 | Гъунки = 99 | Гъункиялъул рахъалъ бакІ = | гӀатӀилъи = 1425,0 | Ракьалъул рахъалъ бакІ = | Бищун тІадегІанаб борхалъи = | Гьоркьохъеб борхалъи = | Бищун гІодобегІанаб борхалъи = | Миллияб гІуцІи = [[магІарулал]], [[лъарагІал]], [[чачанал]], [[даргинал]], [[лезгинал]] | Динияб гІуцІи =Ислам | Карта = Khasavyurtovsky district locator map.png | Картаялъул размер = | Административияб цолъиялъул карта = | Картаялъул размер ае = | СагІтилРачел = {{MSK+0}} | Аббревиатура = | ISO = | Цифровой идентификатор = | Идентификаторалъул тайпа = | Цифровой идентификатор2 = | Идентификаторалъул тайпа2 = | Цифровой идентификатор3 = | Идентификаторалъул тайпа3 = | FIPS = | Телефоналъул код = | Почалъул индексал = | Интернет-домен = | Автомобилазул номеразул код = 05 | Сайт = | Commonsалда категория = Khasavyurtovsky District | ХІужаби = }} '''Хасавю́рт мухъ''' (яги Салахъ мухъ) — административиябгун-ракьалъулаб цолъи ва [[муниципалияб гІуцІи]] [[Дагъистан|Дагъистан Жумгьурияталда]] жиб бугеб. [[Административияб центр]] — шагьар [[Хасавюрт]] (Салахъ), жиб [[МахІачхъала]]ялдаса 82 км бакътІерхьудехун кколеб. == Ракьхъвай == Мухъ буго Дагъистаналъул северияб рахъалда, гьелъ гІурхъи цо гьабула [[Бабаюрт мухъ]]алъулгун севералдасан, [[Чачан|Чачан Жумгьурияталъул]] [[Гудермес мухъ]]алъулгун бакътІерхьудасан, [[Гъизилюрт мухъ]]алъулгун бакъбаккудасан, на юго-западе с [[ЦІиябтумазул мухъ]]алъулгун къиблаябгун-бакътІерхьудасан ва [[НахъбакІ мухъ]]алъулгун къиблаяб рахъалдасан. Мухъалъул ракьалъ тІубанго сверун жанибе бачуна мухъалда гъорлъе инчІого, жибго жиндаго чІараб [[Хасавюрт]] шагьаралъул муниципалияб гІуцІиялъул ракьал. Ракьазул къадар бахуна — 1423,6 км². == Тарих == == Халкъалъул къадар == {{ Халкъалъул къадар | Хасавюртовский район | Регион = Дагъистан}} ;Миллияб гІуцІи 1939 соналъ тІобитІараб хъалкъазул хъвай-хъвагІаялъул баяназда рекъон, Хасавюрт мухъалда гІумру гьабун рукІарал миллатаздаса бищун цІикІкІараллъун рукІана [[чачанал]], гьезда хадур [[лъарагІал]] ва [[гІурусал]]<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/xasavyurt39.html ХАСАВЬЮРТОВСКИЙ РАЙОН (1939 г.)]</ref>. Гьаниб гъоркьехун кьун руго 2010 соналъ тІоритІарал ТІолгороссиялъул халкъазул хъвай-хъвагІаялъул баяназда рекъон Хасавбрт мухъалда гІумру гьабулел миллатазул баянал ([[Хасавюрт]] шагьарги малъичІого):<ref>{{Cite web |title=Перепись 2010 года. Дагстат. Том 3 |url=http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |access-date=2015-12-24 |archive-date=2017-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011191513/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |url-status=хвараб }}</ref> {|class="standard sortable" |- !Миллат !къадар, <br />чи !Кинабниги халкъалдаса<br />бутІа, % |- |[[магІарулал]] | align="right" | 44 360 | align="right" | 31,41 % |- |[[лъарагІал]] | align="right" | 43 321 | align="right" | 30,67 % |- |[[чачанал]] | align="right" | 36 391 | align="right" | 25,77 % |- |[[даргинал]] | align="right" | 4 613 | align="right" | 3,39 % |- |[[лезгиял]] | align="right" | 10475 | align="right" | 9,29 % |- |[[гІурусал]] | align="right" | 343 | align="right" | 0,24 % |- |[[лакал]] | align="right" | 322 | align="right" | 0,23 % |- |цогидал | align="right" | 543 | align="right" | 0,38 % |- |миллат бихьизабичІел | align="right" | 864 | align="right" | 0,61 % |- |кинниги | align="right" | 141 232 | align="right" | 100,00 % |} == Административияб бикьи == Мухъалда гъорлъе уна 42 [[муниципалияб гІуцІи]] (цо чанго гІумру гьабулеб бакІ бугеб муниципалияб гІуцІиялда, кьариял хІарпаздалъун рихьизарун руго, гьеб гІуцІиялъул административияб центр)<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»]</ref>: # росу [[Ажимажагатюрт]] # [[Росдал бо «Адилотар»]] (росаби '''[[Адильотар]]''', [[Кадиротар]] ва [[Тутлар]]) # росу [[Акбулатюрт]] # росу [[Аксай]] # [[Росдал бо «Байрамаул»]] (росаби'''[[Байрамаул]]''', [[Шулкевич]] ва [[Генжеаул]]) # росу [[Бамматюрт]] # росу [[Баташюрт]] # [[Росдал бо «Батаюрт»]] (росаби'''[[Батаюрт]]''' ва [[Умашаул]]) # росу [[Борагангечув]] # росу [[Дзержинское]] # [[Росдал бо «Казмааул»]] (росаби '''[[Казмааул]]''', [[Умаротар]]) # росу [[Кандаураул]] # [[Росдал бо «Карланюрт»]] (росаби '''[[Карланюрт]]''', маххулнухлул [[станция Байрам]]) # [[Росдал бо «Кокрекский»]] (росу '''[[Кокрек]]''', маххулнухлул [[станция Карланюрт]]) # [[Росдал бо «Костекский»]] (росаби '''[[Костек]]''', [[Пятилетка]] ва [[Лаклакюрт]]) # росу [[Къуруш (Хасавюрт мухъ)|Къуруш]] # [[Росдал бо «Могилевское»]] (росаби '''[[Могилевское]]''' ва [[Петраковское]]) # росу [[Моксоб]] # росу [[Муцалаул]] # росу [[ЦІияб Костек]] # росу [[ЦІияб-Гъагъалъ]] # [[Росдал бо «Новосельское»]] (росаби'''[[Новосельское]]''' ва [[Кемсиюрт]]) # росу [[ЦІияб Сасикь]] # росу [[Нурадилово]] # [[Росдал бо «Октябрьское»]] (росаби '''[[Октябрьское (Хасавюрт мухъ)|Октябрьское]]''' ва [[Гребенской Мост]]) # [[Росдал бо «ГІусманюрт»]] (росаби '''[[ГІусманюрт]]''' ва [[Симсир (Дагъистан)|Симсир]]) # росу [[Первомайское (Хасавюрт мухъ)|Первомайское]] # [[Росдал бо «Покровское»]] (росаби '''[[Покровское (Дагъистан)|Покровское]]''' ва [[ГІабдурашид-Отар]]) # росу [[Садовое (Дагъистан)|Садовое]] # росу [[Сивухъ (Хасавюрт мухъ)|Сивухъ]] # росу [[Советское (Хасавюрт мухъ)|Советское]] # росу [[Солнечное (Дагъистан)|Солнечное]] # росу [[Сулевкент]] # [[Росдал бо «Темираул»]] (росаби '''[[Темираул]]''' ва [[Гоксув]]) # росу [[Теречное]] # росу [[Тукита (Хасавюрт мухъ)|Тукита]] # росу [[Тотурбийкала]] # росу [[Хамавюрт]] # росу [[ЦІияб-ИчичІали]] # росу [[Чагаротар]] # росу [[Шагада]] # росу [[Эндирей]] == Экономика == Хасавюрт мухъалда гІезабула мугьазул культура, лващал ва пихъал. Хьихьула чІегІерхІайван ва гІиялъежал. ЦебетІураб буго мухъалда цІибил гІезаби ва гІанкІаби хьихьи. [[Хасавюрт]] шагьаралда руго батІи-батІиял заводалгун фабрикаби. == ХІужаби == {{хІужаби}} == Ссылкабии == {{Навигация |Тема = Дагъистан |Портал = Дагъистан |Викихарбал = |Проект = }} * [http://dagmo.ru/hasavyurtovskiy-rayon Дагъистан Жумгьурияталъул муниципалитетал: МГІ "Хасавюрт мухъ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085042/http://dagmo.ru/hasavyurtovskiy-rayon |date=2014-10-16 }} * [http://prd.e-dag.ru/map/5/ Дагъистан Жумгьурияталъул Президентасул расмияб сайт: Хасавюрт мухъ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114137/http://prd.e-dag.ru/map/5/ |date=2016-03-04 }} {{Дагъистан}} [[Категория:Хасавюрт мухъ| ]] bdj7sn9qxmeq9egjyq12eluwsqf8sxq Египеталъул мацӀ 0 12312 97521 92860 2026-06-09T00:59:20Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 97521 wikitext text/x-wiki {{МацІазул карточка | name = Египеталъул мацІ | altname = | nativename = {{center|<hiero>r:Z1-n-km-m-t:O49</hiero>}} ''r n km.t''<ref name="Erman">[[Адолф Эрман]]; [[Гьерманн Грапоу]], ''Wörterbuch der ägyptischen Sprache'', Akademie-Verlag, Berlin, 1926–1961. {{ISBN|3050022647}}.</ref><br>ϯⲙⲉⲧⲣⲉⲙⲛ̀ⲭⲏⲙⲓ ([[Копт мацІ|Копт]]) | image = Papyrus Ebers.png | imagesize = 250 | imagecaption = [[Эберсил папирус]] | pronunciation = {{IPA|ˈraʔ n̩ˈku.mat}} | ethnicity = [[НекІсияб Египет|НекІсиял египтянал]], [[Коптал]] | speakers = [[Къагьир|Къагьиралда]] ругел нусго-кІинусго чи<ref name="Coptic language's last survivors">{{cite web |url=https://wwww.dailynewssegypt.com/2005/12/10/coptic-languages-last-survivors/ |url-status=хвараб |title=Coptic language's last survivors |accessdate=2020-04-16 |archive-date=2020-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220113524/https://wwww.dailynewssegypt.com/2005/12/10/coptic-languages-last-survivors/ }}</ref> | region = Жиндир заманалда НекІсияб Египет ва Нубиялъул цо бутІа; (хасго Нубиялъул пачахІлъиялъул заманалда);<ref name=":01">{{cite web|url=http://www.ancientsudan.org/writing_03_old_nubian_%26_arabic.htm|title=Ancient Sudan~ Nubia: Writing: The Basic Languages of Christian Nubia: Greek, Coptic, Old Nubian, and Arabic|website=www.ancientsudan.org|accessdate=2017-03-09|archive-date=2009-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090105185615/http://ancientsudan.org/writing_03_old_nubian_%26_arabic.htm|url-status=хвараб}}</ref> гьанже цохІо Къагьиралъул цо-цо бутІабазда <ref name="Coptic language's last survivors"/> ва [[ТІасияб Египет|ТІасияб Египеталъул]] чанго рослуъ<ref>https://www.egypttoday.com/Article/4/16207/Coptic-Ancient-language-still-spoken-today</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://smass.co.uk/coptic-language |access-date=2020-07-05 |archive-date=2020-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705140920/https://smass.co.uk/coptic-language |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.tellerreport.com/news/2019-09-09---%22zinnia%22----the-last-village-speaks-the-language-of-the-people-of-ancient-egypt-.HkZ-spq7IB.html |access-date=2020-07-05 |archive-date=2020-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200706203827/https://www.tellerreport.com/news/2019-09-09---%22zinnia%22----the-last-village-speaks-the-language-of-the-people-of-ancient-egypt-.HkZ-spq7IB.html |url-status=dead }}</ref> | era = Н. Щ. VI азарсонил ахир — XIX гІасру ([[Копт мацІ]] хвейгун); жеги хІалтІизабула литургияб мацІ хІисабалда Копт килисаялда, мацІалда кІалъала кІиго копт хъизан<ref name="Coptic language's last survivors" /> | revived = МацІ цІигьабиялъе хІал бихьизе байбихьун буго XIX гІасруялдаса<ref>http://www.stshenouda.com/coptlang/copthist.htm#Coptic19</ref> | familycolor = Afro-Asiatic | dia1 = ТІасияб?<ref name="a2">{{Harvcoltxt|Allen|2000|p=2}}</ref><ref name="l8">{{Harvcoltxt|Loprieno|1995|p=8}}</ref> {{extinct}} | dia2 = Гъоркьияб?<ref name="a2">{{Harvcoltxt|Allen|2000|p=2}}</ref><ref name="l8">{{Harvcoltxt|Loprieno|1995|p=8}}</ref> {{extinct}} | dia3 = [[Копт мацІал#Диалектал|Копт диалектал]] {{extinct}} | script = [[Египеталъул гьиероглифа |гьиероглифал]], [[курсив гьиероглифал]], [[гьиератика]], [[Демотика (египеталъулаб)|демотика]] ва [[Копт алипба|Копт]] (хадусеб заманалда, цо-цо, [[гІараб хъвай-хъвагІи]] хІукуматалъулаб тармажаялда ва [[латин хъвай-хъвагІи]] гІелмияб транслитерациялдаги чанго къамусалдаги<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.um.es/cepoat/egipcio/wp-content/uploads/egyptianhierogly.pdf |access-date=2020-07-05 |archive-date=2017-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171212031453/http://www.um.es/cepoat/egipcio/wp-content/uploads/egyptianhierogly.pdf |url-status=dead }}</ref>) | iso2 = egy | iso3 = egy | iso3comment = (also [[iso639-3:cop|cop]] for [[Coptic language|Coptic]]) | lingua = 11-AAA-a | map = | mapcaption = | iso2comment = (also {{ISO 639-2|cop}} for [[Coptic language|Coptic]]) | glotto = egyp1246 | glottorefname = Egyptian (Ancient) }} '''Египеталъул мацІ''' ({{Lang-egy|r n km.t}}, {{ХГЬА|ˈraʔ n̩ˈku.mat|Египеталъул гьоркьохъеб мацІалъул абулеб къагІида}})<ref name="Erman" /><ref name="l7" /> ккола [[НекIсияб Египет|НекIсияб Египеталъул]] мацІлъун, жибги Афроазиялъул мацІазул хъизаналъул гІаркьеллъун кколеб. Заманалъул рахъалъ жибги цІакъ гІемераб мехалъ хІалтІизабураб, Египеталъул Басрияб мацІалъул этапалдаса байбихьун ([[4-б азарсон нилъер заманалде щвелалде|4-б аз. н. з. щ.]], [[Египеталъул Басрияб ханлъи]]), шумер мацІгун цадахъ тІоцебе хъвай-хъвагІи хІалтІизабизе байбихьарабги мацІ ккола Египеталъул мацІ. Гьелъул тІоцересел хъвай-хъвагІиязул заман чІезабун буго 2690 с. н. щ., ва гьеб хІужжаялъ Египеталъул мацІ чІезабула дунялалъул бищун цебесею хъвай-хъвагІи бугеб мацІлъун, шумер мацІгун цадахъ.<ref>{{Harvcoltxt|Allen|2013|p=2}}</ref> Египеталъул мацІалъул [[Классиякияб мацІ|классикаияб этаплъун]] рикІкІуна [[Египеталъул гьоркьохъеб мацІ|гьоркьохъеб мацІ]], жибги рахьдал мацІлъун лъугьараб [[Египеталъул Гьоркьохъеб ханлъиялъул]] заманалда ва Румазул заманалде щвезегІан адабияталъул мацІлъун букІараб. Классикияб античносталъул заманалде Египтяназул гаргадулеб мацІ сверана [[Демотик (Египеталъул) мацІ |демотикияб мацІалде]], гьелдаса хадуб [[Коптазул тарих|насранияб диналъул заманалде]] [[Копт мацI|копт мацIалде]]. Гаргадилеб мацІ хІисабалда копт мацІ хІалтІизаби лъугІана XVII-б гІасруялде, амма литургиялъул ва диналъул мацІ хІисабалда гьеб хІалтІизабула жакъа къоялъги коптазул Православияб килисаялъ.<ref name=extinct>The language may have survived in isolated pockets in [[Upper Egypt]] as late as the 19th century, according to James Edward Quibell, "When did Coptic become extinct?" in ''Zeitschrift für ägyptische Sprache und Altertumskunde'', 39 (1901), p. 87.</ref><ref name="Daily Star Egypt">[https://web.archive.org/web/20110721071828/http://www.dailystaregypt.com/article.aspx?ArticleID=106 "Coptic language's last survivors". ''Daily Star Egypt'', December 10, 2005 (archived)]</ref> Египеталъул мацІалъул гІелмияб цІех-рех гьабула лингвистикияб [[Египтология|египтологиялъ]]. ==Классификация== ==Тарих== ===Басрияб Египеталъул=== ===Гьоркьохъеб Египеталъул=== ===Египеталъул хадусеб=== ===Демотик ва копт мацІал=== ==МацІалъул свералаби== ==Хъвай-хъвагІиялъул системаби== ==Фонология== ==Морфология== ==Синтаксис== ==Ирс== ==Балагье гьединго== == ХІужжаби == === Комментариял === {{хІужаби|group="~"}} === Иццал === {{хІужаби|2}} == Литература == ''Обзорал:'' * ''Коростовцев М. А.'' Египетский язык. М., 1961. * ''Коростовцев М. А.'' [http://www.egyptology.ru/lang.htm#Korostovtsev Введение в египетскую филологию. М., 1963.] * ''Loprieno A.'' Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction. Cambridge, 1995. ''Синтаксисалда хурхарал хІалтІаби:'' * ''Четверухин А. С.'' Древнейшее афразийское именное предложение. 2007. === Аслиял грамматикаби === ''Египеталъул гьоркьохъеб мацІ'': * ''[[Гардинер, Алан Хендерсон|Gardiner A.H.]]'' [[Египетская грамматика: введение в изучение иероглифов|Egyptian Grammar. Being an Introduction to the Study of Hieroglyphs]]. Oxford, 3nd ed., 1957. * ''Петровский Н. С.'' [http://www.egyptology.ru/petrovskij.htm#Petrovskij1 Египетский язык. Л. 1958.] * ''Graefe E.'' Mittelägyptische Grammatik für Anfänger. 5th ed. Wiesbaden, 1997. * ''Allen J. P.'' Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs. Cambridge, 3nd ed., 2014. * ''Malaise M., Winand J.'' Grammaire raisonnée de l'égyptien classique. Liege, 1999. ''ЦІияб Египеталъул мацІ'': * ''Korostovtsev M.'' Grammaire du néo-égyptien. M., 1973. * ''Černý J., Groll S. I.'' A Late Egyptian Grammar. 4th ed. Rome, 1993. * ''Junge F.'' Einführung in die Grammatik des Neuägyptischen. Wiesbaden, 2.Aufl., 1999. ''Хадусеб Египеталъул гьоркьохъеб мацІ'': * ''Jansen-Winkeln K.'' Spätmittelägyptische Grammatik der Texte der 3.Zwischenzeit. AAT, 1996. ''Птолемеязул мацІ'': * ''Kurth D.'' Einführung ins Ptolemäische. Eine Grammatik mit Zeichenliste und Uebungsstücken, Teil 1-2, Hützel, 2008-9 ''Демотикияб мацІ'': * ''Lexa F.'' Grammaire démotique. Vol. I—VII. Praha, 1947-51. * ''Johnson J. H.'' — Thus Wrote 'Onchsheshonqy. An Introductory Grammar of Demotic. 2nd ed. Chicago, 1991. === Къамусал === ''ГІаммал:'' * [http://www.egyptology.ru/lang.htm#Woerterbuch Erman, A.; Grapow, H. Wörterbuch der aegyptischen Sprache. Bd. I—V. Berlin, 1926—1931.] * Hannig, R. Großes Handwörterbuch Ägyptisch-Deutsch. Mainz, 1995. * Takács, G. Etymological Dictionary of Egyptian. Bd. I—III (издание продолжается). Leiden—Köln, 1999—2007. * [http://aaew2.bbaw.de/tla/ Thesaurus Linguae Aegyptiae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110409224816/http://aaew2.bbaw.de/tla/ |date=2011-04-09 }} ''МацІалъул цебетІеялъул батІа-батІаго ругел стадиязда рекъон:'' * Erichsen, W. Demotisches Glossar, Kopenhagen, 1954. * Kahl, J.; Bretschneider, M.; Kneißler, B. Frühägyptisches Wörterbuch. Bd. 1—3 (от {{lang-egy2|ȝ}} до {{lang-egy2|ḥ}}, издание продолжается). Wiesbaden, 2002—2004. * Hannig, R. Ägyptisches Wörterbuch I: Altes Reich und Erste Zwischenzeit. Mainz am Rhein, 2003 (Hannig-Lexica, 4). * Faulkner, R. O. A Concise Dictionary of Middle Egyptian. Oxford, 1962. * Hannig, R. Ägyptisches Wörterbuch II: Mittleres Reich und Zweite Zwischenzeit. Mainz am Rhein, 2006 (Hannig-Lexica, 5). * Lesko, L. H., Lesko, B. S. A Dictionary of Late Egyptian. 2nd ed. Vol. I—II. Providence, 2002—2004. * Wilson, P. A Ptolemaic Lexicon. A Lexicographical Study of the Texts in the Temple of Edfu. OLA 78, 1997. * [http://oi.uchicago.edu/OI/DEPT/PUB/SRC/CDD/CDD.html Johnson, J. H. The Demotic Dictionary. Chicago, 2001.] === Хрестоматиял === * Sethe K. Ägyptische Lesestücke. Leipzig, 1924. * Лурье И. М. Хрестоматия египетских иератических текстов. Л., 1947. * Матье М. Э. Хрестоматия египетских иероглифических текстов. Л., 1948. === БатІияб === * [http://ru-egypt.com/library/ernshtedt_egipetskie_zaimstvovanija Ернштедт П. В. Египетские заимствования в греческом языке] * Ботанцов Д. В., Ботанцов И. В. Основы древнеегипетского языка. М., 2013 (6-ое изд. — 2019). ''~ первый русскоязычный учебник, ориентированный на непрофессионалов'' ==МугъчІваял ва иццал== 83esxb1w8hh7x602a7j9ooih9vjm3ak Халип:Potd/2026-06-16 10 22190 97524 2026-06-09T06:57:06Z Soul Train 3177 Новая страница: «Kirchberg an der Jagst - Altstadt - Ansicht von NO mit Jagstbrücke (1).jpg» 97524 wikitext text/x-wiki Kirchberg an der Jagst - Altstadt - Ansicht von NO mit Jagstbrücke (1).jpg ovcvmcjxn3jpohzyb5s5uty0jldzdnl Халип:Potd/2026-06-17 10 22191 97525 2026-06-09T06:57:37Z Soul Train 3177 Новая страница: «Weapons Instructor Course.jpg» 97525 wikitext text/x-wiki Weapons Instructor Course.jpg rei8oxxfovc4g4eplutpadh7wipfwuo Халип:Potd/2026-06-18 10 22192 97526 2026-06-09T06:58:02Z Soul Train 3177 Новая страница: «Red-headed weaver (Anaplectes rubriceps leuconotus) male.jpg» 97526 wikitext text/x-wiki Red-headed weaver (Anaplectes rubriceps leuconotus) male.jpg qkdi2kodla1hefr2okd5661og4mi4wv Халип:Potd/2026-06-19 10 22193 97527 2026-06-09T06:58:26Z Soul Train 3177 Новая страница: «Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0147.jpg» 97527 wikitext text/x-wiki Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0147.jpg 5x9c2np2v03b4mlxba29grdze7y95ca Халип:Potd/2026-06-20 10 22194 97528 2026-06-09T06:59:31Z Soul Train 3177 Новая страница: «Geranium sanguineum, 27-06-2024. (actm.).jpg» 97528 wikitext text/x-wiki Geranium sanguineum, 27-06-2024. (actm.).jpg f257adulo3ceiqj8uskihdrsqdaiilx Халип:Potd/2026-06-21 10 22195 97529 2026-06-09T06:59:57Z Soul Train 3177 Новая страница: «Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg» 97529 wikitext text/x-wiki Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg 4737u2tguj15sgi2zbv923uevo79nnk Халип:Potd/2026-06-22 10 22196 97530 2026-06-09T07:00:29Z Soul Train 3177 Новая страница: «Yellow-eyed Babbler in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg» 97530 wikitext text/x-wiki Yellow-eyed Babbler in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg 8jdo1ulwr0eqbpi5xhf5edsxeq5cwsz Халип:Potd/2026-06-23 10 22197 97531 2026-06-09T07:00:50Z Soul Train 3177 Новая страница: «Gazelles of Sunset.jpg» 97531 wikitext text/x-wiki Gazelles of Sunset.jpg pdcs1rakexcwqj2fxx2pany9zwrtaaw Халип:Potd/2026-06-24 10 22198 97532 2026-06-09T07:01:14Z Soul Train 3177 Новая страница: «Messier 24 (infrared, red, green).jpg» 97532 wikitext text/x-wiki Messier 24 (infrared, red, green).jpg qh7fomgqs6yvwqxccdz38xtitj2a945 Халип:Potd/2026-06-25 10 22199 97533 2026-06-09T07:02:11Z Soul Train 3177 Новая страница: «Genex Tower 19.jpg» 97533 wikitext text/x-wiki Genex Tower 19.jpg e0w143qawdz0ec52pziozeoqp5x3sny Халип:Potd/2026-06-26 10 22200 97534 2026-06-09T07:07:01Z Soul Train 3177 Новая страница: «018 Giant otter eating a fish in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg» 97534 wikitext text/x-wiki 018 Giant otter eating a fish in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg ca6pgdcvbzxuhujt4fnl1jkdcjjg5pd Халип:Potd/2026-06-27 10 22201 97535 2026-06-09T07:07:28Z Soul Train 3177 Новая страница: «Dombay, Dzhuguturlyuchat massif and glacier, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg» 97535 wikitext text/x-wiki Dombay, Dzhuguturlyuchat massif and glacier, Caucasus Mountains, Karachay-Cherkessia.jpg bj0kotithuut9b8ycr8zoiyd0kvq6a2 Халип:Potd/2026-06-28 10 22202 97536 2026-06-09T07:07:50Z Soul Train 3177 Новая страница: «Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg» 97536 wikitext text/x-wiki Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg 8f8chlzlxw95n2pdzqi31wiwufjbmkh Халип:Potd/2026-06-29 10 22203 97537 2026-06-09T07:08:11Z Soul Train 3177 Новая страница: «TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png» 97537 wikitext text/x-wiki TriosePhosphateIsomerase Ribbon pastel photo.png scsccrq9bb4bu10ruue6funincr5wf5 Халип:Potd/2026-06-30 10 22204 97538 2026-06-09T07:08:38Z Soul Train 3177 Новая страница: «Séeberger, Petites musiciennes de rue - CMN.jpg» 97538 wikitext text/x-wiki Séeberger, Petites musiciennes de rue - CMN.jpg qxok32cj2ohmpu3p0ex1j8g6uekapm0 Халип:Potd/2026-06 10 22205 97539 2026-06-09T07:10:11Z Soul Train 3177 Новая страница: «<includeonly>{{Potd/Month|Year=2026|Month=06}}</includeonly><noinclude>{{Potd/2026-06}}[[Категория:Шаблонал:Къойил сурат|{{PAGENAME}}]]</noinclude>» 97539 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Potd/Month|Year=2026|Month=06}}</includeonly><noinclude>{{Potd/2026-06}}[[Категория:Шаблонал:Къойил сурат|{{PAGENAME}}]]</noinclude> 84uye3pr4hujt84s1cyja7xxr69cseo