Wikipedia avwiki https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Медиа Хъулухъалъулаб БахӀс ГӀахьалчи ГӀахьалчиясул бахӀс Википедия Википедиялъул бахӀс Файл Файлалъул бахӀс MediaWiki MediaWiki-ялъул бахӀс Халип Халипалъул бахӀс Кумек Кумекалъул бахӀс Категория Категориялъул бахӀс TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Армениял 0 2611 97950 97940 2026-09-02T01:52:41Z Łarčwakh 14852 /* */ 97950 wikitext text/x-wiki [[Файл:ArmenianDiaspora.png|thumb|right|200px]] '''ЦIамгIалал''' ялъуни '''эрмениял'''. Кавказ мугIрияталда гIумру гьабулеб [[миллат]]. Къадар 7&nbsp;миллионалде бахула. Гьездасан 3&nbsp;миллион [[ЦIамухъ]]&nbsp;(Эрменистан) хIукуматалда, хутIарал тIолабго дуниялалъул улкаязда тищ-тищун руго. <!--Categories--> <!--Interwikis--> [[Категория:Миллатал]] [[Категория:ЦIамухъ]] [[Категория:Гуржиялъул миллатал]] tr7aetugt3af8c4wjc6n8xk87jlzlun Норвегия 0 7896 97946 97190 2026-09-01T14:31:23Z Magnefl 4180 Haakon VIII 97946 wikitext text/x-wiki {{Пачалихъ |МагӀарул мацӀалъ цӀар = Норвегиялъул Ханлъи |Эбелаб мацӀалъ цӀар = {{lang-no|Kongeriket Norge}}<br />{{lang-nn|Kongeriket Noreg}}<!--<br />{{lang-se|Norgga gonagasriika}}--> |Родительный падеж = Норвегиялъул |Герб = Coat of arms of Norway.svg |lat_dir = N |lat_deg = 65 |lat_min = 50 |lat_sec = 0 |lon_dir = E |lon_deg = 13 |lon_min = 24 |lon_sec = 0 |region = NO |CoordScale = 5000000 |Байрахъ = Flag of Norway.svg |ШигӀар = |Гимналда цӀар = {{lang-no2|Ja, vi elsker dette landet}}<br />(У, нижее бокьула гьаб улка) |Аудио = Norway (National Anthem).ogg |ХӀукмуялъул низам = [[Конституциялъулаб монархия]] |Пачалихъалъулаб дин = [[Насранияб дин|Насранияб]] |Картаялда = Europe-Norway.svg |картаялда гъоркь хъвай-хъвагӀай = '''Норвегия ''' (бецІ-гІурччинаб):<br />— [[Европа]]ялда (гІурччинаб ва бецІ-цІахІилаб) |МацӀ = [[Норвегиялъул мацІ|норвегиялъул]]<br />([[букмол]] ва [[ЦІиябнорвегиялъул мацІ|цІиябнорвегиялъул]])<br />бакIалъул уровеналда — [[Саамиял мацІал|саамиял]]<ref name="Statistisk sentralbyrå">{{cite web|url=http://www.ssb.no/english/subjects/00/minifakta_en/ru/|title=Краткие сведения о Норвегии|author=|date=январь 2013|work=|publisher=Статистическое бюро Норвегии ({{lang-no2|Statistisk sentralbyrå}})|accessdate=2013-09-03|lang=|archiveurl=|archivedate=}}</ref> |ГӀуцӀцӀана = [[872 сон]]алъ |Истикълал щвараб къо-моцӀ= [[7 июнь|7 июналъ]] [[1905 сон|1905]] (батIа тIей лъазабуна)<br />[[26 октябрь|26 октябралъ]] [[1905 сон|1905]] (батIа тIураблъун рикIкIана) |БатӀа тӀуна = [[Швециялъулгун-норвегиялъул цолъи]]ялдаса |Тахшагьар = [[Осло]] |ЧӀахӀиял шагьарал = [[Осло]], [[Берген]], [[Тронхейм]], [[Ставангер]] |БутӀрузул хъулухъал = [[Норвегиялъул ханзабазул сияхІ|Хан]]<br />[[Норвегиялъул премьер-министразул сияхІ|Премьер-министр]] |БутӀрул = [[Haakon VIII]]<br /> [[:en:Jonas Gahr Støre|Jonas Gahr Støre]] ([[:en:Arbeiderpartiet|Ap]]) (2021–) |Ракьалъул рахъалъ тартиб= 67 |Ракь = 385 207<ref name="kart">{{Cite web|url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|title=Arealstatistics for Norway 2020|publisher=Kartverket, mapping directory for Norway|year=2019|date=2019-12-20|accessdate=2020-03-09|language=no|archive-date=2019-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|url-status=хвараб}}</ref> |Лъел бутӀа = 6 |Этнохороним = норвегав, норвегай, норвегал |Халкъалъул къадаралъул рахъалъ тартиб = 120 |Халкъалъул къадар = {{цІикІкІен}} 5 627 400<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> |Халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабураб сон = 2026 |Халкъалъул гъунки = 14.6 |ВЖП (БСП) = {{nts|335.3}} млрд. |ВЖП (БСП) рикӀкӀараб сон = 2010 |ВЖП (БСП) ялъул рахъалъ тартиб = 47 |Халкъалъул цо чиясе ВЖП (БСП) = {{nts|59600}} |ВВП (номинал) = |Год расчёта ВВП (номинал) = |Место по ВВП (номинал) = |ВВП (номинал) на душу населения = |ИПГӀИ = {{increase}} 0,949<ref>[http://hdr.undp.org/en/content/table-1-human-development-index-and-its-components Human Development Index and its components]</ref> |ИПГӀИ рикӀкӀараб сон = 2015 |ИПГӀИялъул рахъалъ тартиб = 1 |ИПГӀИялъул уровен = <span style="color:#090;">цІакъ цІикІкІараб</span> |Авиакомпания = |ГӀарац = [[норвегиялъул крона]] ('''NOK''', код 578) |Домен = [[.no]] |ISO = |Телефоналъул код = 47 |СагӀтил рачел = }} '''Норве́гиялъул Ханлъи''', '''Норве́гия''' ({{lang-nb|Kongeriket Norge}}, {{lang-nn|Kongeriket Noreg}}) — [[Шималияб Европа]]ялъул пачалихъ, [[Скандинавияб бащадаб чІинкІиллъи]]ялъул бакътIерхьул рахъалдехун ва Скандинавияб бащадаб чІинкІиллъиялда аскIор ругел рикIкIен гIемерал гIисинал чIинкIиллъабазда ва гьединго [[Шпицберген]] архипелагалда, [[Шималияб ЦІорол океан]]алда ругел [[Ян-Майен]] ва [[Цидул(чІинкІиллъи, Норвегия)|Цидул]] чIинкIиллъабазде щун жиндир ракь гIатIидаб пачалихъ. Норвегиялъ гIорхъалаби гIахьал гьарула лъабго пачалихъалъулгун: [[Швеция]]лъулгун — бакъбаккудасан, [[Финляндия]]лъулгун ва [[Россия]]лъулгун — шималиябгун-бакъбаккул рахъаздасан. Пачалихъалада сверун руго [[Баренцево ралъад]] — шималиябгун-бакъбаккул рахъалда, [[Норвегиялъул ралъад]] — бакътIерхьуда ва [[Шималияб ралъад]] — жанубиябгун-бакътIерхьул рахъалда. Пачалихъалъул цIар бачIараб буго [[скандинавиял мацІал|цебескандинавияб]] ''Norðrvegr'' — абураб рагIиялдасан, жиндир магIна кколеб «шималияб рахъалдехун нух» - абураб. ХӀукмуялъул низам — [[конституциялъулаб монархия]], пачалихъияб гIуцIцIиялъул низам — [[Цолъараб пачалихъ|цолъараб]]. Хан — [[Харальд V]], премьер-министр — [[Солберг, Эрна|Эрна Солберг]]. Норвегия бикьула 11 [[фюльке]]ялде (губерниязде), официалиял гурел 5 аслиял икълимазда жал данделъулел. <ref name="kartverket">{{Cite web |title=Frå 1. januar 2020 er det 356 kommunar og 11 fylke i Noreg. |url=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Norges-grenser/Kommune-og-fylkesgrenser/ |access-date=2020-02-13 |archive-date=2020-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205195528/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Norges-grenser/Kommune-og-fylkesgrenser/ |url-status=хвараб }}</ref> <!-- [[File:Nye_fylker_-_regjeringen.no_ISO_3166-2.svg|thumb|left|300px|губерниязде (фюльке) 2020]] {| class="wikitable sortable" width=40% !# !губерниязде (фюльке) 2020 !Administrative center |- | align=left|3||[[File:Oslo_komm.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Oslo_komm.svg|alt=|tlo|27x27px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[File:Rogaland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Rogaland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|27x27px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[File:Møre_og_Romsdal_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:M%C3%B8re_og_Romsdal_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|27x27px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[File:Nordland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Nordland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|30||[[File:Viken_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Viken_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Viken]]||[[Oslo]], [[Drammen]], [[Sarpsborg]] |- | align=left|34||[[File:Innlandet_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Innlandet_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]], [[Lillehammer]] |- | align=left|38||[[File:Vestfold_og_Telemark_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Vestfold_og_Telemark_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|26x26px]] [[Vestfold og Telemark]]||[[Skien]], [[Tønsberg]] |- | align=left|42||[[File:Agder_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Agder_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]], [[Arendal]] |- | align=left|46||[[File:Vestland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Vestland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|27x27px]] [[Vestland]]||[[Bergen]], [[Leikanger]] |- | align=left|50||[[File:Trøndelag_våpen.png|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Tr%C3%B8ndelag_v%C3%A5pen.png|tlo|31x31px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|54||[[File:Coat_of_arms_of_Finnmark_county_and_Troms_county.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Coat_of_arms_of_Finnmark_county_and_Troms_county.svg|alt=|tlo|40x40px]] [[Troms og Finnmark]]||[[Tromsø]], [[Vadsø]] |}<br /><br /> --> Столица Норвегиялъул тахшагьар ва хIукуматалъул резиденция — [[Осло]]. <center><gallery > Файл:Vippetangen2.jpg|Осло Файл:Glacier svartisen engabreen.JPG|ЦІоролмегІер Свартисен Файл:Sognefjord, Norway.jpg|Хасало Согнефьорд Файл:Hurrungane, 1990.jpg|Хуринган мугІрул Файл:Mixed_Picea_(Spruce)_forest_from_Vestfold_county_in_Norway.jpg|Forest Файл:Norway National House.JPG|Норвегиялъул миллияб рукъ Файл:Statfjord A.JPG|Норвегиялъул нарт бахъулеб платформа Statfjord </gallery></center> == ХIужаби == {{хIужаби}} [[Категория:Норвегия]] {{Европа}} 35uind1conoc43vo5nmzuvmsnhqm6rp ПиргӀавназул сияхӀ 0 12669 97948 94467 2026-09-02T00:33:59Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 97948 wikitext text/x-wiki {| style="{{float right}}; border-collapse: collapse; text-align:center; width:32%" | style="border-top: 1px solid DarkGray; border-right: 1px solid DarkGray; border-left: 1px solid DarkGray" |'''Бищун машгьурал «Маликзабазул сияхІал»''' |- | style="border-bottom: 1px solid DarkGray; border-top: 1px solid DarkGray; height:6px" | |- style="height:370px" | style="border-right: 1px solid DarkGray; border-left: 1px solid DarkGray" |[[Файл:Pietra_di_Palermo_(geroglifici)_1.jpg|315x315пкс]]<br /><small>[[Палермалъул гамачІ|«Палермалъул гамачІ»]], гІ. ш.. [[XXV гІасру н. з. щ.|XXV гІ. н. з. щ.]]<br />([[Палермо]], музей «Antonio Salinas»).</small> |- | style="border-bottom: 1px solid DarkGray" | |- style="height:231px" | style="border-right: 1px solid DarkGray; border-left: 1px solid DarkGray" |[[Файл:Karnak_King_List_Drawing.png|350x350пкс]]<br /><small>[[Ах-мену|«Карнакалъул сияхІ»]], Ипет-Исут магІбад ([[Карнак]]), гІ ш. [[XV гІасру н. з. щ.|XV гІ. н. з. щ.]]<br />([[Париж]], [[Лувр|Лувр музей]]).</small> |- | style="border-bottom: 1px solid DarkGray" | |- style="height:316px" | style="border-right: 1px solid DarkGray; border-left: 1px solid DarkGray" |[[Файл:Abydos_Königsliste_02.JPG|350x350пкс]]<br /><small>[[Абидосалъул сияхІ|«Абидосалъул сияхІ 2»]], [[Сети I#Абидусалъул хІарам|Сетил I хІарам]] ([[Абидус]]), гІ. ш.. XIII гІ. н. щ.<br />([[Египет|ЕГІЖ]], Аль-ГІараб-аль-Мафдуна росдада аскІор монументал).</small> |- | style="border-bottom: 1px solid DarkGray" | |- style="height:191px" | style="border-right: 1px solid DarkGray; border-left: 1px solid DarkGray" |[[Файл:FragmentaryKingsListFromAbydosTempleOfRamessesII-BritishMuseum-August19-08.jpg|350x350пкс]]<br /><small>[[Абидосалъул сияхІ (Рамзес КІудияв)|«Абидосалъул сияхІ 1»]], [[Абидос#Египеталъул цІияб мамлакат| Рамсеса ТІадегІанасесул хІарам]] ([[Абидос]]), гІ. ш. [[XIII гІасру н. щ.|XIII гІ. н. щ.]]<br />([[Лондон]], [[Британиялъул музей]]).</small> |- | style="border-bottom: 1px solid DarkGray" | |- style="height:135px" | style="border-right: 1px solid DarkGray; border-left: 1px solid DarkGray" |[[Файл:SaqqaraKingList.png|356x356пкс]]<br /><small>[[Саккаралъул сияхІ|«Саккаралъул сияхІ 2»]], архитектор Тунарил хоб-рухъ, гІ. ш. XIII гІ. н. щ.<br />([[Къагьир]], [[Къагьаралъул Египеталъул музей]]).</small> |- | style="border-bottom: 1px solid DarkGray" | |- style="height:150px" | style="border-right: 1px solid DarkGray; border-left: 1px solid DarkGray" |[[Файл:TurinKingList.png|350x350пкс]]<br /><small>[[Туриналъул ханзабазул папирус|«Туриналъул папирус»]], гІ. ш. [[XII гІасру н. щ.|XII гІ. н. щ.]]<br />([[Турин]], [[Египеталъул музей (Турин)|Туриналъул Египеталъул музей]]).</small> |- | style="border-bottom: 1px solid DarkGray" | |- | style="border-right: 1px solid DarkGray; border-left: 1px solid DarkGray; border-bottom: 1px solid DarkGray" |[[Файл:Aegyptiaca.gif|350x350пкс]]<br /><small>[[Манефон|Манефонаил]] «Египтиака» , [[III гІасру н. щ.|III гІ. н. щ.]]<br />(тест тІибитІиялъул схема).</small> |} '''ПиргІаназул сияхІ''' — [[НекІсияб Египет|НекІсияб Египеталъул]] жидеда гІадаталда рекъон «[[ПиргІавн|'''пиргІавналилан''']]» абулел бутІрузул сияхІ. ПиргІавн абураб титул хІалтІизабула маликзабазе, жал Нармерица [[ТІасияб Египет|ТІасиябги]] [[Гъоркьияб Египет|Гъоркьиябги Египет]] цолъизабун хадур рукІарал. ПиргІавн абураб титул буго хадуб баккараб, жалго египтяназ гьеб хІалтІизабулеб букІинчІо, гьез Египеталъул хІакимзабазда абулаан ''нисут-бити'' абун (''nswt-bjtj'') ва хІалтІизабулаан щуго титулалдаса гІуцІараб цІар. Гьанир кьун руго пиргІавназул бищун машгьурал ва лъалел цІарал (гьединго Гьиероглифаздалъунги). СияхІалъул байбихьуда руго [[Египеталъул наслабазда цебе заман|наслабазде цебесеб заманалъул]] (нилъеде щвелалде IV азарсонил ахир) хІакимзаби, жал рукІараблъи жакъа къоялде [[Египтология|египтологиялда]] лъалеб. Гьединго сияхІалда рихьизарун руго Птолемейилазул наслуялъул маликзабиги, жидеца пиргІавн титул хІалтІизабулел рукІарал. Гьединго буго бутІа [[НекІсияб Египеталъул дин|некІсияб Египеталъул диналда]] ва мифологилда рекъон Египеталъул тІоцересел хІакимзабилъун рикІкІунел илагьзабазул. '''''ЦІарал хъваялъул суал'''''. СияхІалда пиргІавназул цІарал кьун руго жидер автораз бищун гІадатияб къагІидаялда цІарал рехслолел иццазда рекъон, ай, «школалъул»-ян абулеб къагІидаялъ цІалулеб хІалалда. Гьеб хурхараб буго щивав пиргІавнасул оригиналиял цІаразул чанго батІияб вариант букІиналда ва гьел цІаразул транскрипция жиб заман бахъанагІан цебетІолеб ва цІигьабулеб теориялда букІиналда. Египеталъул мацІалъул фонетикаялъул гІелмияб цІех-рех цІакъго лъикІ гьабун гьечІо, гьелда тІад гьарурал гІелмиял хІалтІабиги аслуялде росун гІалимзабазаде жеги кІолеб гьечІо [[Египеталъул мацІ|Египеталъул мацІалъул]] фонетикияб гІуцІи лъазабизе. Гьелъ цо-цо цІаразда хІаракаби лъеялъул (вокализация гьаби) чанго батІияб къагІида лъугьуна. '''Хронологиялъул суал'''. Гьаб сияхІалда рихьизарурал къо-моцІал руго гІага-шагарго ругел, гьелъ, бищун церегІанал пиргІавназул маликлъиялъул заманалъул къо-моцІалъул битІун букІиналъул хІужжаби рукІуна загІипаллун. ГІемерисел гІелмияб цІех-рех гьабулел египтологчагІазул руго жидерго хасал пикраби батІи-батІиял пиргІавназул маликлъиялъул заманаялъул ва тарихиял периодазул гІурхъабазда хурхарал. Аслияб къагІидаялъ, гьанир ругел къо-моцІазе аслулъун босун буго гІадалъун лъугьараб НекІсияб Египеталъул хронология<ref>{{Cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt//|title=Digital Egypt for Universities|website=www.ucl.ac.uk|access-date=2019-02-12}}</ref>, жиндие аслулъун Египеталъул Археологиялъул Петрил Музеялъ гІуцІараб Egypt for Universities баяназул база бугеб. Цогидал иццазда рихьизарун ругел къо-моцІал кьун руго ратІаго. Гьанжесеб хронологиялъул система камилаб гьечІо, гьелда жаниб дандчІвала 150 соналъулги заманалъулъ данде ккунгутІиги, амма гъалатІазул къадар сон бахъанагІан дагьлъулеб буго. Жакъа къоялъ египтологчагІаз хІалтІизабула «данде кквеялъул» къагІидаялъул датировкаби: «тартибияб» яги археологиял артефактал, жидер стилалъухъ, материалалъухъ ва рухъа-хъваялъул гъатазда ругел хІалазухъ балагун, хасаб къагІидаялъ цоцада хадур-цере тартибалда лъун гьабулеб датировка. Гьединго хІалтІизабизе бегьула текстуалиял мугъчІваязул къагІидаби ялъуни гІелмиябгун техникияб датировкаялъул къагІида: [[Радиокарбонияб анализ|радиокарбонияб]] ва [[Термолюминесцентияб къо-моцІ чІчІезабиялъул къагІида|термолюминесцентияб]] анализал, [[дендрохронология]]. '''''НекІсиял пиргІавназул сияхІ'''''. НекІсиял египтяназ хІалтІизабулаан къо-моцІ чІезабиялъул система, жинда жаниб хасал къо-моцІазе пиргІавнас маликлъи гьабиялъул кІвар бугел лъугьа-бахъиназда ва саназда хурхен гьабулеб, гьезда абулаан «Маликлъиялъул санал»-илан, ва цІияв пиргІавн маликлъи гьабизе лъугьаравго, къо-моцІ чІчІезаби цІигьабулаан. Гьанже лъаларо, кидагойищ Египеталъул къаламчагІаз жидерго хъвай-хъвагІабазда хІалтІизабулеб букІарабали 365 къоялъул календар (ялъуни гьез хІалтІизабулеб букІин дагьаби халатаб бакъул сон), лъаларо пиргІавнас ва гьесул ирсилас къокъаб заманалда жаниб цадахъ маммаликлъи гьабулеб заман хъвайялъул практика (бичІчІулеб гьечІо, кин гьеб рикІкІунеб букІарабали ва гьеб заманалъе кІвар кьолеб букІин); жал мухІканго чІезарун бажарулел, астрономиял лъугьа-бахъинал хъвай бараб букІуна гьезда хадуб хал гьабулеб бакІалда, амма гьеб гьабураб бакІ ялъуни лъаларо ялъуни мухІкан гьабун бажаруларо. Гьелъ, жакъа къоялде щвезегІан данде гьарурун ругел халатал «Ханзабазул сияхІазул» бокьараб къ-моцІ букІине бегьула щакаблъун. Египтологазул аслияб суаллъун ва масъалалъун ккола гьел батІа-батІаго ругел сияхІал [[НекІсияб Египеталъул хронология|гьанжесеб хронологиялде]] гъорлъе рачин, [[НекІсияб Египеталъул тарих|НекІсияб Египеталъул тарихалъул]] лъугьа-бахъинал, тартибалда лъун, цойде гьаризе{{TOC limit|limit=3}}. == «Маликзабазул сияхІал» == ПиргІавназул гьанжесел сияхІазул кьучІалъе росун руго тарихиял сияхІал, жидеда гьоркьор НекІсиял Египеталъул сияхІалги ва гьединго хадусеб заманалъ гьарурал сияхІалги, Манефонил Эгиптиака гІадал ва цогидал, гьединго кьучІалъе росун руго археологиял хІужжабиги. НекІсиял сияхІалгун египтологчагІи хІалтІизе ккола цІодорго, щайгурелъул гьенир рукІине бегьула гъалтІал (гІемерисел сияхІазда рехсараб лъугьун букІуна гьел сияхІал гьабилалдего). КІудияб квалквал ккола гьел маликзабазул сияхІал бащдал хварал рукІиналъул. Машгьурал руго пиргІавназул некІсиял сияхІал хадур ругел: * [[Денил мугьуралъул суратал]] (тІоцебесеб наслу); ратана [[Ден (пиргІавн)|Денил хоб-рукъалда]] жанир. Гьенир рехсон руго [[Египеталъул тІоцебесеб наслу|Египеталъул тІоцебесеб наслуялъул]] киналго пиргІавнал гьезул Хор-цІаралда рекъон [[Нармер|Нармеридаса]] бахъараб [[Ден (пиргІавн)|Дениде]] щвезегІан. * [[Палермалъул гамачІ]] (VI-б наслу, гІ. ш. [[XXV гІасру н. щ.|XXV гІ. н. щ.]]); [[Базальт|базальталъул]] къоноялда тІад бикІун гьабураб сияхІ. Бек-бекун букІиналъ, тІубараб гьечІо. ЦІунун буго [[Палермо|Палермоялъул]] «Antonio Salinas» музеялда. * [[Джизаялъул маликзабазул сияхІ]] (анлъабилеб наслу); кедралъул цІулада ва гипсалда багІараб, чІегІераб ва гІурччинаб кьераз бахъараб сияхІ. * [[Шамалияб Саккараялдаса гамачІ|Саккараялъул сияхІ 1]] (VI-б наслу, гІ. ш. [[XXIV гІасру н. щ.|XXIV]]—[[XXIII гІасру н. щ.|XXIII гІгІ. н. щ.]]) — бащдаб тІаса араб анлъабилеб наслуялъул пиргІавназул сияхІ, жиб Пепи I пиргІавнил лъади Анхесенпепил I базальталъул табуталъул тІалъелада хъвараб, * [[Карнакалъулаб маликзабазул сияхІ]] (18-б наслу, гІ.ш. [[XV гІасру н. щ.|XV гІ. н. щ.]]) — гачиганчІида гьабураб сияхІ, Ипет-Исут магІбад, [[Карнак]] (цІунун буго Лувралъул музеялда), * [[Абидусалъул сияхІ|Абидосалъул сияхІ 2]] (19-б наслу, гІ.ш. [[XIII гІасру н. щ.|XIII гІ. н. щ.]]) — гачиганчІида гьабураб сияхІ, Сетил I хІарам, [[Абидус]] ([[Египет]], Аль-ГІараба-аль-Мафдуна росдада аскІор ругел монументал). * [[Абидусалъул сияхІ (Рамсес КІудияв)|Абидусалъул сияхІ 1]] (анцІила ичІабилеб наслу, гІ.-ш. [[XIII гІасру н. щ.|XIII гІ. н. щ.]]) — гачиганчІида гьабураб сияхІ, [[Рамсес КІудияв|Рамсес КІудиясул]] магІбад ([[Лондон]], [[Британиялъул музей]]). * [[Саккараялъул сияхІ|Саккараялъул сияхІ 2]] (19-б наслу, гІ.ш. [[XIII гІасру н. щ.|XIII гІ. н. щ.]]) — гачиганчІида гьабураб сияхІ, рихьизарун гьечІо тІоцебесеб наслуялъул гІемерисел пиргІавнал. Архитектор Тунарил хоб-рукъ, [[Саккара]] ([[Къагьир]], [[Къагьиралъул Египеталъул музей]]), * Туриналъулаб маликзабазул папирус (19-б наслу, гІ.ш. [[XII гІасру н. щ.|XII гІ. н. щ.]]) — багІараб ва чІегІераб щакъиялъ папирусалда хъвараб сияхІ, некІсиял пиргІавназул сияхІазда гьоркьоб бищун камилаблъун ва цІубараблъун рикІкІунеб; бакІ-бакІалъа папирус хун буго (цІунун буго [[Туриналъул Египеталъул музей|Туриналъул Египеталъул музеялда]]), * [[Манефон|Манефонил]] Эгиптиака (греказул заман, [[III гІасру н. щ.|III гІ. н. щ.]]); жибго произведение цІунун хутІун гьечІо. Гьелъул лъалеб жо буго цо-цо антикияб заманалда ва гьоркьохъел гІасруялъул бабихьуда рукІарал автораз цитата гьабиялдалъун, авторал: [[Иосиф Флавий]] (1 гІасру), [[Секст Юлий Африкан]] (3 гІарсу), [[Евсевий Кесарияв]] (3-4 гІасраби), [[Иоанн Малала]] («Хронография», VI гІасру), [[Геогрий Синкелл]] (VIII/IX гІасраби) ==Тарихалда цебесеб заман== *5000–3000 сс. н. щ. ===Наслабазда цебесеб заман=== ====Гъоркьияб Египет==== {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="15%" | ЦІар ! width="15%" | Сурат ! width="20%" | мамлакат гьабураб хаман ! width="50%" | Комментариял |- | [[Хеджу-Хор]] | <center>[[File:Hedju.png|100px]]</center> | — | <center>ГІ.-ш. 3200 н. щ.</center> |- | [[Ни-Хор]] | <center>[[File:Serekhs Ny Hor.jpg|100px]]</center> | — | <center>ГІ.-ш. 3200–3175 н. щ.</center> |- | [[Секиу]] / Сека | <center>[[File:Palermo stone predynastic series.jpg|100px]]</center> | Лъала гІицІго Палермалъул ганчІидасан<ref>Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen''. Albatros, Düsseldorf 2002, {{ISBN|3-491-96053-3}}, p. 259.</ref> | <center>?</center> |- | [[Хайу]] | <center>[[File:Palermo stone predynastic series.jpg|100px]]</center> | Лъала гІицІго Палермалъул ганчІидасан<ref>Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen''. Albatros, Düsseldorf 2002, {{ISBN|3-491-96053-3}}, p. 139.</ref> | <center>?</center> |- | [[Тиу (пиргІавн)|Тиу]] / Tейеу | <center>[[File:Palermo stone predynastic series.jpg|100px]]</center> | Лъала гІицІго Палермалъул ганчІидасан<ref>Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen''. Albatros, Düsseldorf 2002, {{ISBN|3-491-96053-3}}, p. 199.</ref> | <center>?</center> |- | [[Теш]] / Tийеш | <center>[[File:Palermo stone predynastic series.jpg|100px]]</center> | Лъала гІицІго Палермалъул ганчІидасан<ref>Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen''. Albatros, Düsseldorf 2002, {{ISBN|3-491-96053-3}}, p. 138.</ref> | <center>?</center> |- | [[Негьеб]] | <center>[[File:Palermo stone predynastic series.jpg|100px]]</center> | Лъала гІицІго Палермалъул ганчІидасан<ref>Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen''. Albatros, Düsseldorf 2002, {{ISBN|3-491-96053-3}}, p. 181.</ref> | <center>?</center> |- | [[Уазнер]] | <center>[[File:Palermo stone predynastic series.jpg|100px]]</center> | Лъала гІицІго Палермалъул ганчІидасан<ref>Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen''. Albatros, Düsseldorf 2002, {{ISBN|3-491-96053-3}}, p. 311.</ref> | <center>Ruled around or earlier than 3100 BC</center> |- | {{Буссинабун гьечІо|Nat-Hor|de|Hat Hor|es|Horus Hat}} | <center>[[File:Serekhs-Hat Hor.jpg|100px]]</center> | — | <center>ГІ.-ш. 3100 н. щ.</center> |- | [[Мех]] | <center>[[File:Palermo stone predynastic series.jpg|100px]]</center> | Лъала гІицІго Палермалъул ганчІидасан<ref name="Thomas Schneider 2002, p. 137">Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen''. Albatros, Düsseldorf 2002, {{ISBN|3-491-96053-3}}, p. 137.</ref> | <center>?</center> |- | (destroyed) | <center>[[File:Palermo stone predynastic series.jpg|100px]]</center> | Лъала гІицІго Палермалъул ганчІидасан<ref name="Thomas Schneider 2002, p. 137"/> | <center>?</center> |- | [[КІирекъараб Лачен]] | <center>[[File:Serech Double-Falcon.png|100px]]</center> | Батизе бегьулеб жа буго, гьединго [[ТІасияб Египет|ТІасияб Египеталъеги]] нухмалъи гьаби | <center>[[Naqada III]]<br /><small>([[32nd century BC]])</small></center> |- | [[Уаш (пиргІавн)|Уаш]] | <center>{{Css Image Crop|Image = EB1911 Egypt - Early Art - King Narmer, Slate Palette.jpg|bSize = 200|cWidth = 100|cHeight = 100|oTop = 100|oLeft = 100}}</center> | Лъала гІицІго Нармерил палеткаялдаса<ref>Felde, Rolf: Gottheiten, Pharaonen und Beamte im alten Ägypten, Norderstedt 2017, S. 125.</ref> | <center>[[Naqada III]]<br /><small>([[31st century BC]])</small></center> |} === ТІасияб Египет === ==== [[Файл:HekaNemesNechacha PioMs.svg|50px]] [[00 наслу]] ==== * периодал: [[Герзей маданият|Накъада]] IIc/d1,2 и [[0 наслу (НекІсияб Египет)|Накъада]] IIIa1,2 ('''300 соналдаса дагь''') — Ф. Раффаэледа рекъон<ref name="R">{{cite web | author = | authorlink = | datepublished = | url = http://xoomer.virgilio.it/francescoraf/index.htm | title = «Late Predynastic and Early dynastic Egypt» | format = | work = | publisher = | accessdate = | lang = | description = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191125015930/http://xoomer.virgilio.it/francescoraf/index.htm | archivedate = 2019-11-25 | url-status = хвараб }}</ref> Гьанир рихьизарун руго наслабазде цебесеб заманалъул ТІасияб Египеталъул ханзаби, жидер заман Накъада III периодалъул ахиралде кколеб, гьединго, цо-цо мехалъ, официалияб гуреб къагІидаялъ, хІалтІизабула 00 наслу абураб рагІи. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="15%" | ЦІар ! width="15%" | Сурат ! width="20%" | мамлакат гьабураб заман ! width="50%" | Комментариял |- | Джазил | <center>&mdash;</center> | &mdash; | <center>[[Накъада III]] |- | {{Тгь5|Finger Snail||de|Fingerschnecke}} | <center>&mdash;</center> | Биценазулъ вугев ТІасиб Египеталъул тІоцевесев хан, жив нилъеде щвелалде 3200 соналъ хварав. | <center>[[Накъада III]]</center> |- | [[ЧчугІа (пиргІавн)|ЧчугІа]] <ref>[https://books.google.de/books?id=CsB4DwAAQBAJ&pg=PA159&lpg=PA159&dq=Michael+H%C3%B6veler-M%C3%BCller:+Zu+den+fr%C3%BChzeitlichen+K%C3%B6nigen+%E2%80%9EFingerschnecke%E2%80%9C+und+%E2%80%9EFisch%E2%80%9C+aus+dem+Grab+U-j+in+Umm+el-Qaab.+In:+Studien+zu+Alt%C3%A4gyptischen+Kultur&source=bl&ots=XeTX9_ybiG&sig=ACfU3U13E0AoFPeOrp_KB70Aux8KYG0R_w&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwjz47Ciro7gAhUQMewKHRriCCwQ6AEwAnoECAQQAQ#v=onepage&q=Michael%20H%C3%B6veler-M%C3%BCller%3A%20Zu%20den%20fr%C3%BChzeitlichen%20K%C3%B6nigen%20%E2%80%9EFingerschnecke%E2%80%9C%20und%20%E2%80%9EFisch%E2%80%9C%20aus%20dem%20Grab%20U-j%20in%20Umm%20el-Qaab.%20In%3A%20Studien%20zu%20Alt%C3%A4gyptischen%20Kultur&f=false|Studien zur Altägyptischen Kultur, Band 37]</ref> | <center>&mdash;</center> | &mdash; | <center>[[Накъада III]]</center> |- | [[Пен-Абу]]<ref>Ludwig David Morenz: Bild-Buchstaben und symbolische Zeichen. Die Herausbildung der Schrift der hohen Kultur Altägyptens (= Orbis Biblicus et Orientalis 205). Fribourg 2004, {{ISBN|3-7278-1486-1}}, p. 91.</ref> | <center>[[File:Pen-abu.png|100px]]</center> | &mdash; | <center>[[Накъада III]]</center> |- | Анимал<ref name="Jan Assmann">[https://books.google.de/books?id=diglBAAAQBAJ&pg=PA59&lpg=PA59&dq=Fingerschnecke+pharao&source=bl&ots=11g1ihlrEh&sig=ACfU3U0sGbT1WdtXirENn72-jKvthCWW_g&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwjS_byz8o_gAhWN2qQKHbwgBWsQ6AEwBXoECAkQAQ#v=onepage&q=Fingerschnecke%20pharao&f=false Zur Aktualität von Jan Assmann: Einleitung in sein Werk]</ref> | <center>&mdash;</center> | &mdash; | <center>[[Накъада III]]</center> |- | Сторк<ref>[http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-9248184.html]</ref><ref>[http://www.nefershapiland.de/pharaonenliste%201.htm]</ref> | <center>&mdash;</center> | &mdash; | <center>[[Накъада III]]</center> |- | Каниде<ref name="Jan Assmann"/> | <center>&mdash;</center> | &mdash; | <center>[[Накъада III]]</center> |- | Бугъа | <center>&mdash;</center> | &mdash; | <center>[[Накъада III]]</center> |- | [[Селк I]] | <center>&mdash;</center> | &mdash; | <center>[[Накъада III]]</center> |} == Цебесеб мамлакат == {{Аслияб макъала|Египеталъул Цебесеб мамлакат}} Заман: '''3150–2686 н. щ.''', гъорлъе бачуна I ва II Наслаби. Цо-цо египтологаз, гьанжесел НекІсияб Египеталъул хронологиялъул хІалтІабазулъ (мисалалъе, Э. Хорнунгица, Р. Крауссица ва Д. Уорбертоница), Цебесеб мамлакатялде гъорлъе бачуна III Наслуги. Гьеб хурхараб буго Цебесеб ва Басрияб мамлакат батІа гьабулеб заманалъул къотІел цІакъ шартІияб букІиналда. Гьаб сияхІалда, билъараб гІадаталда рекъон, III Наслу бачун буго Басрияб мамлакатялде гъорлъе. '''Цебесеб Маликлъиялъул цогидаб хронология:''' * гІ.-ш. 3000–2778 н. щ. ('''гІ.-ш. 222 сон''') — по Э. Бикерману * гІ.-ш. 3032/2982–2707/2657 н. щ. ('''гІ.-ш. 325 сон''') — по Ю. фон Бекерату * гІ.-ш. 2900–2544+25 н. щ. ('''гІ.-ш. 356 сон''') — по Э. Хорнунгу, Р. Крауссу и Д. Уорбертону (включают III династию) === [[Египеталъул тІоцебесеб Наслу|I Наслу]]=== Маликлъиялъул заман: гІага-шагарго '''3150–2890 н. щ.''' '''I Наслуялъул цогидаб хронология:''' * гІ.-ш. 3000–? н. щ. (?) — Э. Бикерманида рекъон. * гІ.-ш. 3032/2982–2853/2803 н. щ. ('''гІ.-ш. 179 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон * гІ.-ш. 2900–2730+25 н. щ. ('''гІ.-ш. 170 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Гьиероглифаздалъун цІар ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Нармер]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=[[File:Nar-Wels.png|x22px]]<hiero>U23</hiero>}} |<center>[[File:NarmerPalette-CloseUpOfNarmer-ROM.png|100px]]</center> |<center>гІ.-ш. 3100 н. щ.</center> | РикІкІуна Нармер ва Менес цого чи вугин ва гьес кІиябго Египет цолъизабунин. |- | [[Хор-Аха|Хор-Аха Тети]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>D34</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>t:t-i</hiero>}} | <center>[[File:GlazedFiaenceVesselFragmentNameOfAha-BritishMuseum-August21-08.jpg|100px]]</center> | <center>гІ.-ш. 3050 н. щ.</center> | |- | [[Джер|Джер Ити]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>:M37</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} <hiero>V10A-M17-X1-U33-V11A</hiero> | <center>[[File:Djer stela retouched.jpg|100px]]</center> | <center>54 сон<ref>Wolfgang Helck: ''Untersuchungen zur Thinitenzeit'' (= ''Ägyptologische Abhandlungen (ÄA)'', Vol. 45). Harrassowitz, Wiesbaden 1987, {{ISBN|3-447-02677-4}}, p. 124.</ref></center> |Гьесул цІар ва титул буго Палермалъул ганчІида. Гьесул хоб-рукъ хадусеб заманалда рикІкІунаан биценазулъ бугеб Усирил хоб-рукълъун. |- | [[Джет|Джет Ита]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>M13-I10</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} <hiero><-M17-X1-G1-></hiero> | <center>[[File:Egypte louvre 290.jpg|100px]]</center> |<center>10 сон<ref name="helck">[[Wolfgang Helck]]: ''Untersuchungen zur Thinitenzeit (Agyptologische Abhandlungen)'', {{ISBN|3-447-02677-4}}, O. Harrassowitz (1987), p. 124</ref></center> | |- | [[Ден|Den]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>D46:n</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} <hiero><-N24:N24-></hiero> | <center>[[File:Den label.jpg|100px]]</center> | <center>42 сон<ref name="helck"/></center> | ТІоцевесев кІиябго Египеталъул таж тІад лъун жиндир сурат бихьизабурав ва тІубарат «нисут-бити» цІар бугев пиргІавн. |- | [[Аджиб]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>V27:F34</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G5:O38-G5:O38-U6-N42:p</hiero>}} | <center>[[File:Anedjib Closeup.jpg|100px]]</center> | <center>10 сон</center> | |- | [[Семерхет]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>S29*U23-F32</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>M23:t-L2:t-G16-A21A</hiero>}} | <center>[[File:PotterySherdWithNameOfSemerkhet-PetrieMuseum-August21-08.jpg|100px]]</center> | <center>8½ сон<ref name="helck"/></center> | |- | [[Къаа]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>X7:D36</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>M23:t-L2:t-G16-T22*D20:N35</hiero>}} | <center>[[File:CroppedStelaOfQaa.JPG|100px]]</center> | <center>34 сон</center> | |- | [[Синеферка]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>s-nfr-kA</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} | <center>[[File:Sneferka.png|100px]]</center> | <center>гІ.-ш. 2900 н. щ.</center> | ЦІакъ къокъаб Маликлъиялъул заман, хронологияб тартиб лъарало. |- | [[Хор-Ба]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>G38</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} | <center>[[File:BirdFraegment.png|100px]]</center> | <center>гІ.-ш. 2900 н. ш.</center> | ЦІакъ къокъаб Маликлъиялъул заман, хронологияб тартиб лъарало. |} ===[[Файл:HekaNemesNechacha PioMs.svg|50px]] [[Египеталъул кІиабилеб Наслу|II Наслу]]=== Маликлъиялъул заман: 2890–2686 н. щ. '''II Наслуялъул цогидаб хронология:''' * ?—гІ.-ш. 2778 н. щ. (?) — по Э. Бикерманида рекъон. * гІ.-ш. 2853/2803—2707/2657 н. щ. (гІ.-ш. 146 сон) — по Ю. фон Бекератида рекъон. * гІ.-ш. 2730—2593+25 н. щ. (гІ.-ш.137 сон) — по Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Гьиероглифаздалъун цІар ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[ХІотепсехемуи]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>R4-S42-S42</hiero>}} <hiero>M23:X1-L2:X1-G16-R4</hiero> | <center>[[File:Hotepsekhemwy.jpg|100px]]</center> | <center>15 сон</center> | |- | [[Ранеб|Хор-ранеб]]<ref>Dietrich Wildung: ''Die Rolle ägyptischer Könige im Bewußtsein ihrer Nachwelt. Teil I. Posthume Quellen über die Könige der ersten vier Dynastien.'' In: ''Münchener Ägyptologische Studien'', vol. 17. [[Deutscher Kunstverlag]], Munich/Berlin 1969, p. 31–33.</ref> | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>N5:V30</hiero>}} <hiero>M23:X1-L2:X1-G16-N5:V30</hiero> | <center>[[File:Nebra Hotepsekhemwy vase.png|100px]]</center> | <center>14 сон</center> | |- | [[Нинечер]]<ref>Wilkinson (1999) p. 79</ref> | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>R8-n</hiero>}} <hiero>V10A-W10A-E11-R8-N35-V11A</hiero> | <center>[[File:Nynetjer 2.jpg|100px]]</center> | <center>43–45 сон</center> | |- | [[Венег|Венег-небти]]<ref>Wilkinson (1999) pp. 87–88</ref> | {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>M23:X1-L2:X1-G16</hiero>}} | <center>[[File:Weneg.png|100px]]</center> | <center>ГІ.-ш. 2740 н. щ.</center> | |- | [[Сенеди]]<ref>Pascal Vernus, Jean Yoyotte, ''The Book of the Pharaohs'', Cornell University Press 2003, p.27</ref> | <hiero>M23:X1-L2:X1-s-n:d</hiero><br>{{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>s-n:d-i</hiero>}} | <center>[[File:Abydos KL 02-05 n13.jpg|110px]]</center> | <center>47 сон</center> | |- | [[Сет-Перибсен]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>O1:F34-S29-n</hiero>||prefix=[[File:Seth-gehend.png|x48px]]}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>M23:X1-L2:X1-G16-O1:F34-S29-n</hiero>}} | <center>[[File:Peribsen.jpg|100px]]</center> | <center>ГІ.-ш. 2890–2686 н. щ.</center> | |- | [[Сехемиб-ПеренмагІат]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>S29-S42-F34</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>M23:t-L2:t-S29-S42-F34</hiero>}} | <center>[[File:CalciteVesselFragmentNameOfSekhemibPerenmmat-BritishMuseum-August21-08 retouched.jpg|100px]]</center> | <center>ГІ. ш. 2720 н. щ.</center> | |- | [[НеферкарагІ I]] | <hiero>V10A-N5-F35-D28-V11A</hiero> | <center>[[File:Abydos KL 03-05 n19.jpg|100px]]</center> | <center>25сон ([[Манефон]]ида рекъон)</center> | |- | [[Неферкасокар]] | <hiero>V10A-O34:k:r-F35-D28-V11A</hiero> | <center>[[File:Neferkasokar-inscription.png|100px]]</center> | <center>8 сон</center> | |- | [[Худжефа I]] | <hiero>V10A-V28-I10:I9-G1-G41:G37-V11A-G7</hiero> | <center>[[File:Hudjefasaqqara.png|100px]]</center> | <center>11 сон ([[Туриналъул сияхІ]]алда рекъон)</center> | |- | [[Хасехемуи]]<ref>[http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/kingkhasekhem.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722233553/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/kingkhasekhem.html |date=2013-07-22 }} King Khasekhem</ref><ref>[http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/kingkhasekhemwy.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212102453/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/kingkhasekhemwy.html |date=2009-02-12 }} King Khasekhemwy</ref> | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>N28-sxm-sxm</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} | <center>[[File:Khasekhem oxford2.jpg|100px]]</center> | <center>18 сон</center> | |} == Басрияб мамлакат == Заман: 2686–2181 н. щ., гъорлъе бачуна III, IV, V, VI Наслаби. '''Басрияб Маликлъиялъул цогидаб хронология:''' * 2778–2220 н. щ. ('''558 сон''') — Бикерманида рекъон * гІ.-ш. 2707/2657–2170/2120 н. щ. ('''гІ.-ш. 423 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон * гІ.-ш. 2543–2120<sup>+25</sup> н. щ. ('''гІ.-ш. 423 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. === Лъабабилеб Наслу === Маликлъиялъул заман: 2686–2613 н. щ. '''III Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 2778–2723 н. щ. ('''55 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * гІ.-ш. 2707/2657–2639/2589 н. щ. ('''гІ.-ш. 68 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * гІ.-ш. 2592–2544<sup>+25</sup> н. щ. ('''гІ.-ш. 48 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Гьиероглифаздалъун цІар ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Джосер]]<ref>Toby Wilkinson, Early Dynastic Egypt, Routledge, 1999, pp.83 & 95</ref><ref>Toby Wilkinson, Royal Annals of Ancient Egypt, pp.79 & 258</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>G16-R8-D21:F32:S12</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G8</hiero>}} | <center>[[File:Djoser.jpg|100px]]</center> | <center>18 яги 28 сон, гІ.-ш. 2670 н. щ.</center> |<small>Джосерил заманалда Египеталда бана тІоцебесеб пирамида: хІакахараб Джосерил пирамида, архитектор — ИмхІотеп.</small> |- | [[Сехемхет]] (Тети I)<ref>Clayton (1994) p.32</ref> | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>S29-S42-F32</hiero>|prefix=<hiero>G5</hiero>}} <hiero><-t:t-i-></hiero> | <center>[[File:Sekhemkhet.png|100px]]</center> | <center>2649–2643 н. щ.</center> | |- | [[Санахт]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>V18-N35:M3</hiero>|prefix=<hiero>G5</hiero>}} | <center>[[File:ReliefFragmentOfPharaohSanakht-BritishMuseum-August21-08.jpg|100px]]</center> | <center>ГІ.-ш. 2650 н. щ.</center> | |- | [[Хаба]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>N28-G29</hiero>|prefix=<hiero>G5</hiero>}} <hiero><-O34-I10-S29-></hiero> | <center>[[File:KhabaCloseUp.jpg|100px]]</center> | <center>2643–2637 н. </center> | |- | [[ХІуни]]<ref>Clayton (1994) p.42</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>M23-X1:N35-V28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>V28-A24-N35:Z4:D40</hiero>}} | <center>[[File:Huni-StatueHead BrooklynMuseum.png|100px]]</center> | <center>2637–2613 н. щ.</center> | |} === Ункъабилеб Наслу === Маликлъиялъул заман: 2613–2498 н. щ. '''IV Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 2723–2563 н. щ. ('''160 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * гІ.-ш. 2639/2589–2504/2454 н. щ. ('''гІ.-ш. 135 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * гІ.-ш. 2543–2436<sup>+25</sup> н. щ. ('''гІ.-ш.107 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Гьиероглифаздалъун цІар ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Сенефру]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>V30:U5-X1</hiero>|prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>S29-F35-D21-G43</hiero>}} | <center> [[File:Snofru Eg Mus Kairo 2002.png|100px]] </center> | <center>2613–2589 н. щ.</center> |<small>Жиндир Маликлъиялъул 48 соналда жаниб бана Медумалда бугеб пирамида, гьетІараб ва багІараб пирамидаби. Цо-цо гІалимзабаз рикІкІуна гьев БагІараб пирамидалъув вукъун вукІун вугилан. НекІсиял Египеталъул документазда Сенефру рехсон вуго лъикІав ва квербиччарав пиргІавн хІисабалда</small><ref>Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen''. Albatros, Düsseldorf 2002, {{ISBN|3-491-96053-3}}, S. 278–279.</ref>. |- | [[Хуфу]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>Aa24-G43</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>Aa1-G43-I9-G43</hiero>}} | <center>[[File:Khufu CEM.jpg|100px]]</center> | <center>2589–2566 н. щ. </center> |<small>Бана Джизаялда бугеб КІудияб пирамида. НекІсияб Египеталъул иццазда Хуфу рехсон вуго лъикІав ва квербиччарав пиргІавн хІисабалда. Вескарил папирусалда Хуфу вуго бетІерав геройлъун.</small> |- | [[Джедефра]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>L1</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-R11-f</hiero>}} | <center>[[File:Djedefre-head.jpg|100px]] </center> | <center>2566–2558 н. щ. </center> |<small>Цо-цо гІалимзабаз рикІкІуна гьес КІудияб Сфинкс банилан. Гьес гьединго бана Абу-Равашалда пирамида, жиндир хутІелал румаз материалазде биччараб.</small> |- | [[Хафра]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>F12-F34</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-N28-f</hiero>}} | <center>[[File:Khafre statue.jpg|100px]]</center> | <center>2558–2532 н. щ.</center> |<small>Бана Джизаялда бугеб кІиабилеб кІудияб пирамида. Цо-цо гІалимзабаз рикІкІуна КІудияб Сфинксги гьес банилан.</small> |- | |[[Бихерис|Бака/Бауфра]] | <hiero>V10A-N5-G29-D28-V11A</hiero><br ><hiero>V10A-E10-D28-Z1-V11A</hiero> | <center>[[File:Vue-grande-excavation.jpg|100px]]</center> | <center>ГІ.-ш. 2570 н. ш.</center> |<small>Ватизе бегьула Ал-Арйаналда буггеб бан лъугІичІибе Шималияб пирамидаялъу бетІергьанлъун.</small> |- | [[Минкаура]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>D28-D52:F32</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5:Y5-D28*D28:D28</hiero>}} | <center>[[File:MenkauraAndQueen-CloseUpOfKingsFace MuseumOfFineArtsBoston.png|100px]]</center> | <center>2532–2503 н. щ.</center> |<small>Бана Джизаялда бугеб лъабабилеб ва бищун гьитІинаб пирамида.</small> |- | [[Шепсескаф]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>A50-F32</hiero>||prefix=<hiero>G5</hiero>}} {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>A50-S29-S29-D28:I9</hiero>}} | <center>[[File:Abydos KL 04-06 n25.jpg|100px]]</center> | <center>2503–2498 н. щ.</center> |<small>Ал-ФиргІавн мастабаялъул бетІергьан.</small> |- | [[Тамфтис]]/ДжедефптахІ<ref name="Hayes">{{книга|автор=Hayes William C. |заглавие= The Scepter of Egypt |seite=53—54, 180}}</ref> | <hiero>V10A-HASH-HASH-HASH-V11A</hiero> <hiero>HASH-HASH-HASH-G7-HASH-M4-X1:N33-Z1-Z1</hiero><ref>[[Alan H. Gardiner]]: ''The royal canon of Turin.'' Griffith Institute, Oxford (UK) 1997, {{ISBN|0-900416-48-3}}, p. 16; table II.</ref> | <center>—</center> | <center>ГІ.-ш. 2500 н. щ.</center> |<small>Манефонида рекъон, гьев ккола IV наслуялъул ахирисев пиргІавн, амма гьелъие цониги археологияб далил гьечІо.</small> |} === Щуабилеб Наслу === Маликлъиялъул заман: 2498–2345 н. щ. '''V Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 2563–2423 н. щ. ('''140 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * гІ.-ш. 2504/2454–2347/2297 н. щ. ('''гІ.-ш. 157 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * гІ.-ш. 2435–2306<sup>+25</sup> н. щ. ('''гІ.-ш. 129 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Гьиероглифаздалъун цІар ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Усиркаф]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>D4-U1-Aa11:t</hiero>}} {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>S29-F12-D28-I9</hiero>}} | <center>[[File:Userkaf.jpg|100px]] </center> | <center>2498–2491 н. щ.</center> |<small>Вукъун вуго [[Усиркафил пирамида|Сакъараялда бугеб пирамидаялда]] жанив. Бана тІоцебесеб бакъул килиса Абусиралда.</small> |- | [[СахІура]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>V30-N28-G43</hiero>}} {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-D62-G43</hiero>}} | <center>[[File:Egypt sahura and god.jpg|100px]]</center> | <center> 2490–2477 н. щ. </center> |<small>Ханзабазул некрополь гьабуна Абусиралда ва гьенибго бана жиндирго пирамида.</small> |- | [[НефериркарагІ Какаи]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-r:D4-F35-D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>kA kA i</hiero>}} | <center>[[File:Neferirkare Kakai 2.png|100px]]</center> | <center>2477&ndash;2467 BC </center> |<small>СахІурал вас, гьавураб мехалъ букІараб цІар — Ранефер.</small> |- | [[НеферефрагІ|Неферефра Иси]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-F35-I9:r</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-O34-i</hiero>}} | <center>[[File:Raneferef.jpg|100px]]</center> | <center>2460–2458 н. щ. </center> |<small>Нефериркарал вас.</small> |- | [[Шепсескара|Шепсескара Нечерусир]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-A51-S29-S29-D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>R8-G43-F12-S29-D21</hiero>}} | <center>[[File:Shepseskare Cylinder Seal.png|100px]]</center> | <center>Чанго моцІ </center> |<small>Неферефрадаса хадуб мамлакат гьабун бегьула (цо чанго моцІалъ). СахІурал вас ватизе бегьула</small><ref>[[Miroslav Verner]] (2000): ''Who was Shepseskara, and when did he reign?'', in: Miroslav Bárta, Jaromír Krejčí (editors): ''Abusir and Saqqara in the Year 2000'', Academy of Sciences of the Czech Republic, Oriental Institute, Prague, {{ISBN|80-85425-39-4}}, p. 581&ndash;602, [http://egyptologie.ff.cuni.cz/pdf/AS%202000_mensi.pdf available online] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201084444/http://egyptologie.ff.cuni.cz/pdf/AS%202000_mensi.pdf |date=2011-02-01 }}.</ref>. |- | [[Ниусирра Ини]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:n-F12*s:D21</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>K1:n-M17</hiero>}} | <center>[[File:Niuserre BrooklynMuseum.png|100px]]</center> | <center>2445–2422 н. щ. </center> |<small>Неферефрал вац.</small> |- | [[Менкаухор Икау]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>G5-Y5-D28:D28-D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G5-i-D28-w</hiero>}} | <center>[[File:Menkauhor CG 40.jpg|100px]]</center> | <center>2422–2414 н .щ. </center> |<small>Ахирисев пиргІавн, жинца Абусиралда бакъул килиса барав.</small> |- | [[Джедкара Исеси]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-R11-D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>M17-O34:O34-M17</hiero>}} | <center> [[File:DjedkareIsesi-GoldCylanderSeal MuseumOfFineArtsBoston.png|100px]]</center> | <center>2414–2375 н. щ. </center> |<small>Египеталъул администрациялъе гьаруна комплексиял реформаби. Жиндир наслуялъул бищун цІикІкІараб Маликлъиялъул заман бугев пиргІавн (35 соналдаса тІаде).</small> |- | [[Унас]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>M13-N19</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G39-N5-E34:N35-M17-S29</hiero>}} | <center> [[File:Unas stelae.jpg|100px]]</center> | <center>2375–2345 н. щ. </center> |<small>[[Унасил пирамида]] буго жинда жаниб бищун церегосел [[Пирамидазул текстал|Пирамидазул текстазул]] экземпляр бугеб пирамида.</small> |} === Анлъабилеб Наслу === Маликлъиялъул заман: 2345–2181 н. щ. '''VI Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 2423–2263 н. щ. ('''160 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * гІ.-ш. 2347/2297–2216/2166 н. щ. ('''гІ.-ш. 131 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * гІ.-ш. 2305–2150<sup>+25</sup> н. щ. ('''гІ.-ш. 155 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Гьиероглифаздалъун цІар ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Тети]] | {{ПиргІавн/Серех|ХІорус=<hiero>s-Htp:t*p-tA:tA</hiero> }} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>t:t-i</hiero>}} | <center>[[File:Teti-SistrumInscribedWithName MetropolitanMuseum.png|100px]]</center> | <center>2345–2333 н. щ.</center> | |- | [[Усиркара]] | {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-wsr-s-kA</hiero>}} | <center>[[File:Abydos KL 06-02 n35.jpg|100px]]</center> | <center>2333–2332 н. щ.</center> | |- | [[Мерира Пепи I]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-U6-M17-M17</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>Q3:Q3-M17-M17</hiero>}} | <center>[[File:Kneeling statue of Pepy I.jpg|100px]]</center> | <center>2332–2283 н. щ. </center> | |- | [[Меренра Немтиемсаф I]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>G7A-m-V17-f</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>ra-mr-r:n</hiero>}} | <center>[[File:Hidden treasures 09.jpg|100px]]</center> | <center>2283–2278 н. щ.</center> | |- | [[Неферкара Пепи II]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-nfr-kA</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>p:p-i-i</hiero>}} | <center>[[File:AnkhnesmeryreII-and-Son-PepiII-SideView BrooklynMuseum.png|100px]]</center> | <center>2278–2184 BC</center> |<small>БукІине бегьулеб жо буго, гьес 94 соналъ мамлакат гьаби, жиб дунялалъул тарихалда жаниб бищун цІикІкІараб мамлакат гьабиялъул заман кколеб.</small> |- | [[Неферка]] | <hiero><-ra-nfr-kA-></hiero> | <center>&mdash;</center> | <center>2200–2199 н. щ.</center> |<small>мамлакат гьабуна Пепида II цадахъ, ватизе бегьула гьесул васлъун ва цадахъ мамлакат бачуневлъун.</small> |- | [[Меренра Немтиемсаф I]]<ref>Dodson & Hilton (2004) p.73</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-mr-n:G42-m-V16:f:</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G7A-m-V18-f</hiero>}} | <center>[[File:Abydos KL 06-06 n39.jpg|100px]]</center> | <center>1 сон ва 1 моцІ, гІ.-ш. 2184 н. щ.</center> |<small>ГІемераб мехалъ мамлакат гьабичІев пиргІавн, Пепил II вас.</small> |- | [[Нечеркара СиптахІ]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-R8-D28</hiero>}} | <center>[[File:Abydos KL 07-01 n40.jpg|100px]]</center> | <center>2184–2181 н. щ.</center> |<small>Идентификация гьабула Нечеркарагун. Нейтикъерти СиптахІидасан байбихьана Нитокрис ханшаялъул биценал, жал Геродотица ва Манефоница рехсарал</small><ref>Ryholt & Bardrum (2000) pp.87–100.</ref>. <small>Цо-цояз рикІкІуна цо гьабураб 7 ва 8 Наслабазул тІоцевесев пиргІавнлъун.</small> |} == ТІоцебесеб хиси ккараб заман == === Анкьабилеб ва микьабилеб Наслаби (цадахъ) === === ИчІабилеб Наслу === === АнцІабилеб Наслу === === АнцІила цоабилеб Наслу === == Гьоркьохъеб мамлакат == {{Аслияб макъала|Египеталъул Гьоркьохъеб мамлакат}} Заман: '''2060–1802 н. щ.''', гъорлъе бачун XI ва XII Наслаби '''Гьоркьохъеб Маликлъиялъул цогидаб хронология:''' * 2160–1785 н. щ. ('''375 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * гІ.-ш. 2119–1794/93 н. щ. ('''гІ.-ш. 325/326 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * гІ.-ш. 1980+16–1760 н. щ. ('''гІ.-ш. 220 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. === [[Файл:HekaNemesNechacha PioMs.svg|50px]] [[Египеталъул анцІила цоабилеб Наслу|XI Наслу]] (Египет цолъизабун хадуб) === {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[МентухІотеп II|Небгьапетра МентухІотеп II]]<ref>[[Labib Habachi]]: ''King Nebhepetre Menthuhotep: his monuments, place in history, deification and unusual representations in form of gods'', in: ''Annales du Service des Antiquités de l'Égypte'' 19 (1963), pp. 16–52</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:nb-P8</hiero> }} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>mn:n-T-w-Htp:t*p</hiero>}} | <center>[[File:Mentuhotep Closeup.jpg|100px]]</center> | <center>2060–2010 н. щ. </center> |<small>ТІолабго Египеталда тІад мамлакат щвана 2015 н. щ. соналъ Египет цо гьабун хадуб, гьелдалъун байбихьана Гьоркьохъеб мамлакат, МентухІотеп I лъугьана гьелъул тІоцевесев пиргІавнлъун.</small> |- | [[MентухІотеп III|Санхкара МентухІотеп III]]<ref>[[Wolfram Grajetzki]] (2006) pp. 23–25</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-s-S34-D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>mn:n:T-w-Htp:t*p</hiero>}} | <center>[[File:Mentuhotep-OsirideStatue-CloseUp MuseumOfFineArtsBoston.png|100px]]</center> | <center>2010–1998 н. щ.</center> |<small>Нухмалъи гьабуна тІоцебесеб Египеталъ Пунталде гьабураб экспедициялъе.</small> |- | [[МентухІотеп IV|Небтауира МентухІотеп IV]]<ref>[[Wolfram Grajetzki]] (2006) pp. 25–26</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:nb-N16:N16</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>mn:n:T-w-Htp:t*p</hiero>}} | <center>[[File:Relief Mentuhotep IV Lepsius.jpg|100px]]</center> | <center>1997–1991 н. щ.</center> |<small>Лъаларев пиргІавн. Гьесул цІарал гьечІо хадусел ханзабазул сияхІазда, хоб-рукъ лъаларо.</small> |} === [[Файл:HekaNemesNechacha PioMs.svg|50px]] [[Египеталъул анцІила кІиабилеб Наслу|XII Наслу]] === Маликлъиялъул заман: 1991–1802 н. щ. '''XII Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 2000–1785 н. щ.. ('''215 сон''') — Э. Бикерманида рекъон * 1976–1794/93 н. щ. ('''182/183 сон''') — Ю. фон Бекератмда рекъон. * 1939+16–1760 н. щ. ('''гІ.-ш. 179 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Аменемхат I|Сехетепибра Аменемхат I]]<ref>[http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk//chronology/amenemhatI.html] Amenemhat I</ref><ref>[[Wolfram Grajetzki]] (2006) pp. 28–35</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-s-R4:t*p-ib</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-m-HAt:t</hiero>}} | <center>[[File:Amenhet.jpg|100px]]</center> | <center>1991–1962 н. щ.</center> | |- | [[Сенусрет I|Хеперкара Сенусрет I]]<ref>Murnane (1977) p.2</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-xpr-kA</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>F12-s-D21:t-z:n</hiero>}} | <center>[[File:Ägyptisches Museum Leipzig 104.jpg|100px]]</center> | <center>1971–1926 н. щ.</center> | |- | [[Аменемхат II|Нубкаура Аменемхат II]]<ref>Murnane (1977) p.7</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:S12 D28*D28:D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-m-HAt:t</hiero>}} | <center>[[File:Louvre sphinx.jpg|100px]]</center> | <center>1929–1895 н. щ.</center> | |- | [[Сенусрет II|Хахеперра Сенусрет II]]<ref>Murnane (1977) p.9</ref> (Sesostris II) | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-N28-L1</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>F12-S29-D21:X1-O34:N35</hiero>}} | <center>[[File:Statue Senusret II Lille.jpg|100px]]</center> | <center>1897–1878 н. щ.</center> | |- | [[Сенусрет III|Хакаура Сенусрет III]]<ref>Josef Wegner, ''The Nature and Chronology of the Senwosret III&ndash;Amenemhat III Regnal Succession: Some Considerations based on new evidence from the Mortuary Temple of Senwosret III at Abydos'', JNES 55, Vol.4, (1996), pp.251</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-N28-D28*D28:D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>F12-s-D21:t-z:n</hiero>}} | <center>[[File:GD-EG-Louxor-116.JPG|100px]]</center> | <center>1878–1860 BC </center> | Гьоркьохъеб Маликлъиялъул бищун кутакав пиргІавн. |- | [[Аменемхат III|Нимаатра Аменемхат III]]<ref>[[Wolfram Grajetzki]] (2006) pp. 56–61</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:n-U2-N17:t</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-m-HAt:t</hiero>}} | <center>[[File:Amenemhet III, basalto, seconda metà del XIX sec. ac. 02.JPG|100px]]</center> | <center>1860–1815 н. щ.</center> | |- | [[Аменемхат IV|Маатхерура Аменемхат IV]]<ref>{{cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/amenemhatIV.html|title=Amenemhat IV Maakherure (1807/06-1798/97 BC)|last=|first=|date=|work=Digital Egypt for Universities|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002052/http://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt//chronology/amenemhatIV.html|archive-date=2018-12-26|access-date=|url-status=dead}}</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-U5:a-xrw-w</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-m-HAt:t</hiero>}} | <center>[[File:AmmenemesIV(Front)-BritishMuseum-August19-08.jpg|100px]]</center> | <center>1815–1807 н. щ.</center> | |- | [[Собекнеферу|Собеккара Собекнеферу]]<ref>Grajetzki (2006) pp. 61–63</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен= <hiero>ra-I4-kA</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>I3-nfr-nfr-nfr</hiero>}} | <center>[[File:Statue, E 27135 (0320O7 01).jpg|100px]]</center> | <center>1807–1802 н. щ. </center> |<small>ТІоцеесей жинца мамлакат гьабурай чІужугІадан</small> |} == КІиабилеб хиси ккараб заман == === АнцІила ункъабилеб Наслу === === АнцІила щуабилеб Наслу === === АнцІила анлъабилеб Наслу === === АнцІила анкьабилеб Наслу === == ЦІияб мамлакат == {{Аслияб макъала|Египеталъул ЦІияб мамлакат}} Заман: '''1550–1077 н. щ.'''. Гъорлъе бачуна XVIII, XIX ва XX Наслаби '''ЦІияб Маликлъиялъул хъцогидаб хронология:''' * 1580–1085 н. щ. ('''гІ.-ш. 500 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * 1550–1070/1069 н. щ. ('''гІ.-ш. 480 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * гІ.-ш. 1539–1077 н. щ. ('''гІ.-ш. 460 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон === [[Файл:HekaNemesNechacha PioMs.svg|50px]] [[Египеталъул анцІила микьабилеб Наслу|XVIII Наслу]] === Маликлъиялъул заман: 1550–1292 н. щ. '''XVIII Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 1580–1314 н. щ. ('''гІ.-ш. 265 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * 1550–1292 н. щ. ('''гІ.-ш. 260 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * гІ.-ш. 1539–1292  н. щ. ('''гІ.-ш. 250 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. * 1576–1317 н. щ. ('''259 сон''') — Артур Вейгаллида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[АхІмос I|Небпехтира АхІмос I]], АхІмос I | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:nb-F9:t*t:</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>iaH-ms-s</hiero>}} | <center>[[File:AhmoseI-StatueHead MetropolitanMuseum.png|100px]]</center> |ГІ. ш. '''1550–1525''' н. щ.<center><small>Гьесул мамлакатялде лъугьиналъул заманалъул радиокарбониял къо-моцІазул диапазон буго 1570-1544 н. щ., гьезкл гьоркьохъеб — 1557 н. щ</small>.<ref name=":0">Christopher Bronk Ramsey et al., [https://dx.doi.org/10.1126/science.1189395 Radiocarbon-Based Chronology for Dynastic Egypt], ''Science'' 18 June 2010: Vol. 328. no. 5985, pp. 1554–1557.</ref></center> | <small>Таа II Секененрал вас ва Камосил вац, жинца Гъоркьияб Египет эркен гьабурав.</small> |- | [[АменхІатеп I|Джесеркара АменхІотеп I]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-D45-D28</hiero> }} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-R4:t*p</hiero>}} | <center>[[File:Statua cultuale di Amenhotep I ATG 1766.TIF|100px]]</center> | <center>1541–1520 н. щ.</center> |<small>АхІмосил I вас</small> |- | [[Тутмос I|Аахеперкара Тутмос I]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5:O29-L1-D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G26-F31-S29</hiero>}} | <center>[[File:ColossalSandstoneHeadOfThutmoseI-BritishMuseum-August19-08.jpg|100px]]</center> | <center>1520–1492 н. щ.</center> |<small>Тутмосил эмен щив вукІаравали мухІканго лъалеб гьечІо, батизе бегьулеб жо буго, гьесул эмен [[АменхІотеп I]] вукІин. Гьесул эбел [[Сенсенеб]] абураб цІаралда гъоркь лъала. Тутмосица жиндир Маликлъиялъул заманаялда Египеталъул ракь гІатІид гьабуна.</small> |- | [[Тутмос II|АахеперэнраТутмос II]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5:O29-L1-N35</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G26-F31-S29</hiero>}} | <center>[[File:Stone block with relief at Karnak Temple Thutmosis II.jpg|frameless|100px]]</center> |<center>1492–1479 BC</center> |<small>Тутмосил I ва Мутнофретил вас, ккола АменхІотепил I ясалъул васлъун.</small> |- | [[Хатшепсут|''Мааткара Хатшепсут'']] ♀ | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-mAat-kA</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-W9*t:F4-:t-A51</hiero>}} | <center>[[File:Hatshepsut.jpg|100px]]</center> | <center>1479–1458 н. щ.</center> | |- | [[Тутмос III ТІадегІанав|Менхеперра Тутмос III]], Тутмос ТІадегІанав | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен= <hiero>ra-mn-xpr</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G26-ms-nfr-xpr</hiero>}} | <center>[[File:TuthmosisIII-2.JPG|100px]]</center> | <center>1458–1425 н. щ. (33 сон)</center> | |- | [[АменхІатеп II|Аахеперура АменхІотеп II]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен= <hiero>N5:O29-L1:Z2s</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-R4:t*p-HqA-iwn</hiero>}} | <center>[[File:Amenophis II-E 10896-IMG 0085-gradient.jpg|100px]]</center> | <center>1425–1400 н. ш. (25 сон)</center> | |- | [[Тутмос IV|Менхеперура Тутмос IV]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:mn-xpr-Z2</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>G26-ms-s</hiero>}} | <center>[[File:Louvre Museum (7465530452).jpg|100px]]</center> | <center>1400–1390 н. щ. (10 сон)</center> | |- | [[АменхІатеп III|Небмаатра АменхІотеп III]] Гучав хан | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-mAat-nb</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-R4-HqA-R19</hiero>}} | <center>[[File:Amenhotep iii british museum.jpg|100px]]</center> | <center>1390–1352 BC (38 сон)</center> | |- | Неферхеперура-ваэнра АменхІотеп IV/[[Ахенатен]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-nfr-xpr-Z3-ra:wa:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-t:n:ra-G25-x:n</hiero>}} | <center>[[File:GD-EG-Caire-Musée061.JPG|100px]]</center> | <center>1352–1336 н. щ.</center> | |- | [[Сменхкара|Анххеперура Сменкхара]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-anx-xpr-Z2</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-s-mnx-D28-D45-L1:Z2</hiero>}} | <center>[[File:Spaziergang im Garten Amarna Berlin.jpg|120x120px]]</center> | <center>1335–1334 ш. щ.</center> | |- | [[Нефернефруатен|Анххеперура-мери-Неферхеперура]]/[[Нефернефруатен]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-anx-xpr-Z3A</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-t:n:N5-nfr-nfr-nfr-nfr</hiero>}} | <center>[[File:UnfinishedStele-NefertitiPouringWineIntoAkhenatensCup.png|center|100px]]</center> | <center>1334–1332 н. щ. (2 сон)</center> | |- | Небхеперура Тутанхатен/[[Тутанхамун]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-xpr-Z2:nb</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>i-mn:n-t-w-t-anx-S38-O28-M26</hiero>}} | <center>[[File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg|100px]]</center> | <center>1332–1324 н. щ.</center> | |- | [[Ай (пиргІавн)|Хеперхеперура Ай]] (II) | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-L1-L1-Z3-D4:Aa11:t</hiero> }} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>nTr-i-t:f-i-A2-i-i</hiero>}} | <center>[[File:Opening of the Mouth - Tutankhamun and Aja-2.jpg|100px]]</center> | <center>1324–1320 н. щ.</center> | |- | [[Хоремхеб|Джесерхеперура-сетепенра Мери-Амон-Хоремхеб]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:Dsr-xpr:Z2-ra-stp:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>M17-Y5:N35-U6-G5-S3-Aa15:W3</hiero>}} | <center>[[File:StatueOfHoremhebAndTheGodHorus-DetailOfHoremheb01 KunsthistorischesMuseum Nov13-10.jpg|100px]]</center> | <center>1320–1292 н. щ.</center> | |} === [[Файл:HekaNemesNechacha PioMs.svg|50px]] [[Египеталъул анцІила ичІабилеб Наслу|XIX Наслу]] === Маликлъиялъул заман: 1292–1186 н. щ. '''XIX Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 1314–1200 н. щ. ('''г.-шІ. 115 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * 1292–1186/1185 н. щ. ('''г.-шІ. 105 сон)''' — Ю. фон Бекератида рекъон. * 1292–1191 н. щ. ('''г.-шІ.. 100 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Рамсес I|Менпехтира Рамсес I]]<ref name=":1">{{cite web|title=Ramesses I Menpehtire|work=Digital Egypt|publisher=University College London|year=2001|accessdate=2007-09-29|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/ramsesi.html|archive-date=2009-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090411161338/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/ramsesi.html|url-status=dead}}</ref> |{{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:mn-F9:t*t</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>p:t-H-C7-i-i-mr-i*i:n</hiero>}} |<center>[[File:StatueHeadOfParamessu-TitledFrontalView-RamessesI MuseumOfFineArtsBoston.png|100px]]</center> |<center>1292–1290 н. щ.</center> |<small>Лъимал рукІинчІого, Хоремхебица жиндирго ирсилавлъун тарав.</small> |- | [[Сети I|МенмагІатра Сети I]] |{{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-mAat-mn</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>p:t-H-C7-i-i-mr-i*i:n</hiero>}} |<center>[[File:SetiI-KneelingStatueOfferingToOsiris-CloseUp MetropolitanMuseum.png|100px]]</center> |<center>1290–1279 н. щ.</center> | |- | [[Рамсес КІудияв|УсирмагІатрагІ-сетепенрагІ Рамсес Мериамон II]] КІудияв | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero> ra-wsr-mAat-ra*stp:n- </hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero> i-mn:n:N36-ra:Z1-ms-s-sw </hiero>}} | <center>[[File:RamsesIIEgypt.jpg|100px]]</center> | <center>1279–1213 н. щ.</center> | |- |[[МернептахІ|Баненра МернептахІ]]<ref>{{cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/merenptah.html|title=King Merenptah|work=Digital Egypt|publisher=University College London|year=2001|accessdate=2007-09-29}}</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-E11:n-N36:nTr*nTr*nTr</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>H6-X1:D42-U4-D2:Z1-R4:X1*Q3-V28-Q3:X1-U6:N35</hiero>}} | <center>[[File:Merenptah Louxor-HeadAndShoulders-BackgroundKnockedOut.png|100px]]</center> | <center>1213–1203 н. щ.</center> | <small>[[Рамсес ТІадегІанав|Рамсес ТІадегІанасесул]] анцІила лъабабилев вас</small> |- | [[Аменемсес|Менмира-сетепенра Аменемсес]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:Y5-W19-i-ra:U21:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>C12-ms-s-s-S38-N29-S40</hiero>}} | <center>[[File:Amenmesse-StatueHead MetropolitanMuseum.png|100px]]</center> | <center>1203–1200 н. щ.</center> | |- | [[Сети II|УсирхеперурагІ Сети II]]<ref>{{cite web|title=Sety II|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/setyii.html|accessdate=2007-10-27|work=Digital Egypt|publisher=University College London|year=2001|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002057/http://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt//chronology/setyii.html|url-status=dead}}</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-wsr-xpr:Z2-ra:stp:n</hiero> }} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>p:t-V28-U6-C7-i-i-n</hiero>}} | <center>[[File:Turin statue of Seti II.jpg|100px]]</center> | <center>1203–1197 н. щ.</center> |<small>МернептахІил вас. Жинцаго мамлакат гьабилалде Аменемсесилгун данде чІей букІун батизе бегьула</small> |- |[[СиптахІ|Секхаенра/Ахенра МеренптахІ СиптахІ]]<ref>{{cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/siptah.html|title=Siptah Sekhaenre/Akhenre|accessdate=2007-10-27|work=Digital Egypt|publisher=University College London|year=2001|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002058/http://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt//chronology/siptah.html|url-status=dead}}</ref> |{{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-s-xa:n N36-i-mn:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>C2-F31-z:z-H8:Z1-p:t-H</hiero>}} | <center>[[File:Siptah.jpg|100px]]</center> | <center>1197–1191 н. щ.</center> | |- | ''[[Таусрет|Сатра-меренамун Таусрет]]'' ♀ | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>H8:t-C2\-C12-mr-i-i</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>X1-G1-F12-S29-D21:D40-B7</hiero>}} | <center>[[File:Twosret.jpg|100px]]</center> | <center>1191–1190 н. щ.</center> | |} ===[[Файл:HekaNemesNechacha PioMs.svg|50px]] [[Египеталъул анцІила ичІабилеб Наслу|XIX Наслу]] (Рамессидал)=== Маликлъиялъул заман: '''1190–1077 н. щ.''' '''XX Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 1200–1085 н. щ. ('''гІ.-ш. 115 сон''') — Э. Бикерманида рекъон * 1186/1185–1070/1069 н. щ. ('''гІ.-ш. 116 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * 1190–1077 н. щ. ('''гІ.-ш.113 сон''') — Э. Хорнунгида Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Сетнахт|Усирхаура Сетнахт]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-wsr-N28:Z2-N5-U21:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-C12-C7-D40:N36-r:r</hiero>}} | <center>[[File:Sethnakht closeup Lepsius.png|100px]]</center> | <center>1190–1186 н. щ.</center> | <small>Цебесеб наслуялъул лъабго ахирисел пиргІавназул гІагарав кколаро. Сетнахт ватизе бегьула Рамсес ТІадегІанасул наслуялъул чилъун.</small> |- | [[Рамсес III|Усирмаатра-мериамун Рамсес III]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-wsr-mAat-N36-i-mn:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>C1-ms-z:z-HqA-q-iwn</hiero>}} | <center>[[File:KhonsuTemple-Karnak-RamessesIII-2.jpg|100px]]</center> | <center>1186–1155 н. щ.</center> | |- | [[Рамсес IV|Усирмаатра/ХІикъамаатра-сетепенамун Рамсес IV]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-F12-H6-C12-U21-S3</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>U6\-C12\-C2-F31-O34:O34-N5-S38-C10</hiero>}} | <center>[[File:M-Ramses IV.jpg|100px]]</center> | <center>1155–1149 н. щ.</center> | <small>Рамсесил III вас.</small> |- | [[Рамсес V|Усирмаатра-сехеперенра Рамсес V]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-wsr-C10-s-L1-N5-n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-C2-C12-N36:f-s-F31-M23</hiero>}} | <center>[[File:Ramses V mummy head.png|100px]]</center> | <center>1149–1145 н. щ.</center> | <small>Рамсесил IV вас.</small> |- | [[Рамсес VI|Небмаатра-мериамун Рамсес VI]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5 C12 C10 N36:V30</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-C12-F31-O34:O34-R8-S38-O28</hiero>}} | <center>[[File:RamassesVIFragmentarySarcophagusHead-BritishMuseum-August19-08.jpg|frameless|100px]]</center> | <center>1145–1137 н. щ.</center> | <small>Рамсесил III вас. Рамсесил IV вац ва Рамсесил V имгІал.</small> |- | [[Рамсес VII|Усирмаатра-сетепенра-мериамун Рамсес VII]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-F12-C12-N5-U21:N35-U6</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-C12-F31-O34:O34-M17-X1-R8-S38-O28</hiero>}} | <center>[[File:Tomb KV1 Ramesses VII Lepsius.jpg|frameless|100px]]</center> | <center>1137–1130 н. щ.</center> | <small>Рамсесил VI вас.</small> |- | [[Рамсес VIII|Усирмаатра-ахенамун Рамсес VIII]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>wsr-C10-C12-G25-Aa1:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N5-C7-C12-N36-F31-s-M23</hiero>}} | <center>[[File:SFEC-MEDINETHABU-Sethiherkhepeshef II.jpg|100px]]</center> | <center>1130–1129н. щ.</center> |<small>Жиндир хІакъалъулъ щибниги лъаларев пиргІавн, жинца мамлакат лъагІел гІанасеб заманалъ гьабурав. Гьесул идентификация гьабула [[Рамсес III|Рамсесил III]] вас Сетихерхепешеф II принцгун. [[Рамсес IV|Рамсесил IV]] ва [[Рамсес VI|Рамсесил VI]] вац. [[Рамсес V|Рамсесил V]] ва [[Рамсес VII|Рамсесил VII]] имгІал. XX Наслуялъул цо вугев пиргІавн, жиндир хоб-рухъ жеги батичІев.</small> |- | [[Рамсес IX|Неферкара-сетепенра Рамсес IX]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>C2-nfr-D28-N5-U19:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N28-C2-R19-C12-N36-M23-F31-s-r:r</hiero>}} | <center>[[File:Ramesses9.jpg|frameless|100px]]</center> | <center>1129–1111 н. щ.</center> | Ватизе бегьула Рамсесил III вас Монтухехопшефил васлъун. Рамсесил V и Рамсесил VII вацгІал . |- | [[Рамсес X|Хепермаатра-сетепенптахІ Рамсес X]]<ref>Grimal (1992) p.291</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-L1-C10-N5-U21:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>C2-F31-C12-O34:O34:N36-M17-Y5:N35:I9</hiero>}} | <center>[[File:RamsesXCrop.jpg|frameless|100px]]</center> | <center>1111–1107 н. щ.</center> | Гьесул хІакъалъулъ гІемераб жо лъаларо, гьесулМаликлъиялъул заман 3 соналдаса 10 соналде щвезегІан. Гьев лъил щивали ва вачІараб бакІ лъаларо. |- | [[Рамсес XI|Менмаатра-сетепенптахІ Рамсес XI]]<ref>{{cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/ramsesxi.html|title=Ramesses XI Menmaatre-setpenptah|accessdate=2007-10-28|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002053/http://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt//chronology/ramsesxi.html|url-status=dead}}</ref> | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5:Y5-C10-U21:N35-Q3:X1-V28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>O34:O34-F31-C2-N28:R19-C12-U6-D21:D21-S38-R8-O28</hiero>}} | <center>[[File:Temple Khonsu Ramesses XI Lepsius.jpg|100px]]</center> | <center>1107–1077 н. щ.</center> |Ватизе бегьула Рамсесмл X васлъун. Гьесул Маликлъиялъул ахирисеб бащалъуда, ТІасияб Египеталда бетІерлъи гьаби кодобе босула Амунил кІудияв кагІин Херихорица. Гъоркьияб Египеталда Рамсес XI хисун вачІуна Симендес. |} == Лъабабилеб хиси ккараб заман == == Хадусеб период == Заман: гІ.-ш. 664-332, гъорлъе рачуна XXVI, XXVII, XXVIII, XXIX, XXX, XXXI Наслаби '''Хадусеб периодалъул цогидаб хронология:''' 664–343 н. щ. (321 сон, XXXI Наслу гьечІого) — Э. Бикерманида рекъон. 664–336/335 н. щ. (328/329 сон) — Ю. фон Бекератида рекъон. ок. 722–332 н. щ. (гІ.-ш. 390 сон, включает XXV<ref name="III i.p." group="сн."/>— XXX Наслаби ва 2-б Персазул период<ref group="сн."> Ю. фон Бекератиде данде ккун, Э. Хорнунгил, Р. Крауссил ва Д. Уорбертонил хронологиялда рекъон XXXI Наслуялде абулеб буго 2-б Персазул период абун.</ref>) — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. ===XXVI Наслу=== Маликлъиялъул заман: 664–525 н.щ.<ref>{{cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/lateperiodkings.html|title=Late Period Kings|accessdate=2007-10-27|archive-date=2009-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090402205415/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/lateperiodkings.html|url-status=dead}}</ref> '''XXVI Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 664–525 н. щ. ('''139 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * 664–525 н. щ. ('''139 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * 664–525 н. щ.. ('''139 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Tefnakht II]] | — | <center>[[File:MenibraScarabKS2670.png|100 px]]</center> | <center>685–678 н. щ.</center> |<small>Ватизе бегьула XXV Наслуялъул ирсилавлъун.</small> |- | [[Некауба]] | — | <center>&mdash;</center> | <center>678–672 н. щ.</center> |<small>Манефоница рехсон вуго Нехепсос цІаралда гъоркь, амма гьев вукІин щакаб буго.</small> |- | [[Некау I|Менхеперра Некау I (Нехо I)]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra:mn-xpr</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>n:kA-w</hiero>}} | <center>[[File:Necho I Horus.png|100px]]</center> | <center>672–664 н. щ.</center> |<small>Псамтикил эмен. ЧІвана н. щ. 664 соналъ кушитал тІаде кІанцІараб заманалад.</small> |- | colspan="5" |Некаул I вас ва ирсилав Псамтикица I Египет цолъизабуна, ва гьев, гІемерисеб, рикІкІуна XXVI Наслуялъул кьучІ лъуравлъун. |- | [[Псамтик I|УахІибра Псамтик I (Псамметихус I)]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-wAH-ib</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>p*s-m-T:k</hiero>}} | <center>[[File:Psammetique Ier TPabasa.jpg|100px]]</center> | <center>664–610 н. щ.</center> |<small>Египет цолъизабуна.Некаул I вас ва Некау II эмен.</small> |- | [[Неху II|Уехемибра Неху (Нехо II)]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-wHm-ib</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>n:E1-w</hiero>}} | <center>[[File:Necho-KnellingStatue BrooklynMuseum.png|100px]]</center> | <center>610–595 н. щ.</center> |<small>Псамтикил I вас, Псамтикил II эмен.</small> |- | [[Псамтик II|Неферибра Псамтик II (Псаметихус II)]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-nfr-ib</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>p*s-m-T:k</hiero>}} | <center>[[File:Sphinx Psammetique II 1104.jpg|100px]]</center> | <center>595–589 н. щ.</center> |<small>Нехул II вас ва Априял эмен.</small> |- | [[УахІибра|Хааибра УахІибра (Априес)]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-H-a:a-ib</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>ra-wAH-ib</hiero>}} | <center>[[File:Apries.jpg|100px]]</center> | <center>589–570 н. щ.</center> |<small>Псамтикил II вас.</small> |- | [[АхІмос II|Хнумибра АхІмос II (Амасис II)]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-W9-m-ib</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>N12-ms-R24-zA</hiero>}} | <center>[[File:Farao Amasis.JPG|100px]]</center> | <center>570–526 н. щ.</center> | |- |[[Псамтик III|Анхаенра Псамтик III (Псамметихус III)]] |{{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>ra-anx-kA:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>p-s-m-T:k</hiero>}} |<center>[[File:Psamtik III.jpg|100px]]</center> |<center>526–525 н. щ.</center> |<small>АхІмосил II вас. мамлакат гьабуна гІ.-ш. бащадаб лъагІелалъ персал тІаде кІанцІилалде цебе, чІвана персаз.</small> |} === XXVII Наслу === {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |} === XXVIII Наслу === {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |} === XXIX Наслу === {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |} ===[[Файл:HekaNemesNechacha PioMs.svg|50px]] [[Египеталъул лъеберабилеб Наслу|XXX Наслу]]=== Маликлъиялъул заман: 380–343 н. щ. '''XXX Наслуялъул цогидаб хронология:''' * 380–343 н. щ.. ('''37 сон''') — Э. Бикерманида рекъон. * 380–342 н. щ. ('''38 сон''') — Ю. фон Бекератида рекъон. * 380–343 н. щ. ('''37 сон''') — Э. Хорнунгида, Р. Крауссида ва Д. Уорбертонида рекъон. {| class="wikitable" width="100%" |- ! width="20%" | ЦІар ! width="20%" | Картуш ! width="15%" | Сурат ! width="15%" | Маликлъиялъул заман ! width="20%" | Коментариял |- | [[Нехтнебеф I|Хеперкара Нехтнебеф (Нектанеб I)]] |{{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5-L1-D28</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>n:M3-Aa1*t:D40-V30:f</hiero>}} |<center>[[File:NectaneboI.jpg|100px]]</center> | <center>379–361 н. щ.</center> | |- | [[Джедхор|Иримаатенра Джедхор]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>N5:D6-U4-t:D36:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен=<hiero>W25-N1:A40-I10:D2*Z1-U21:n</hiero>}} |<center>[[File:Fragment of a faience saucer inscribed with the name of King Teos (Djedhor). 30th Dynasty. From the Palace of Apries at Memphis, Egypt. The Petrie Museum of Egyptian Archaeology, London.jpg|100px]]</center> |<center>361–359 н. щ.</center> | |- | [[Нахтхорхеб|Сенеджемибра Нахтхорхебут (Нектанеб II)]] | {{ПиргІавн/Преномен|Преномен=<hiero>C1\-C9-s-nDm-ib:Z1-U21:n</hiero>}} {{ПиргІавн/Номен|Номен= <hiero>C9-mr-D40-G5-W4-t:O49</hiero>}} | <center>[[File:Head of Nectanebo II-MBA Lyon H1701-IMG 0204.jpg|100px]]</center> | <center>359–342н. щ.</center> | |} == Эллинияб заман == == Рималъул заман == == Балагье гьединго == == Библиография == ==ХІужжаби== {{ХІужаби|30em}} <references /> == КъватІисел линкал == * [http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/index.htm Egyptian Royal Genealogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407043434/http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/index.htm |date=2009-04-07 }} * [https://web.archive.org/web/20020106070609/http://www.egyptologyonline.com/manetho.htm Manetho and the King Lists] Review of different primary king lists * [http://www.narmer.pl/dyn/00en.htm Chronology Table - 0 Dynasty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250224065530/http://narmer.pl/dyn/00en.htm |date=2025-02-24 }}&[https://web.archive.org/web/20070630005736/http://www.narmer.pl/main/chr_his_en.htm History Period, by Dariusz Sitek] Multi-pages of list of pharaohs in different king lists, without the god kings, in Egyptian hieroglyphs and English * [http://www.phouka.com/pharaoh/egypt/history/00kinglists.html Egyptian Journey 2003: History: King Lists] Hyperlink texts of the Manetho, Abydos & Turin king lists, without the god-kings * [http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/Welcome.html Digital Egypt for Universities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414225912/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/welcome.html |date=2009-04-14 }} * [http://www.ancientnile.co.uk/pharaohs-women.php List of all female Pharaohs] e2vicc5wllybpf0mu9awx2vkjb6lon8 Абидусалъул сияхӀ 0 12861 97947 85808 2026-09-01T23:58:06Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 97947 wikitext text/x-wiki {{Цоги магІнаби|Абидосалъул сияхІ (магІнаби)}} {{Ханзабазул сияхІ |цӀар = Абидосалъул сияхІ |сурат = Abydos Königsliste 02.JPG |гІеблъи = 300px |сураталда гъоркьхъвай = СияхІалъул байбихьуда бугеб сурат. Рихьизарун руго Сети I ва гьесул вас Рамсес, жидеца ПтахІ-Сокар-Усирие 75 умумузул цІаралдаса къурбанал гьарулел |гьабураб заман = [[XIII гІасру н. щ.|XIII гІ. н. щ.]] |наслу = [[Египеталъул анцІила ичІабилеб Наслу|XIX Наслу]] |цІаразул къадар = 76 цІар |тІоцебесеб цІар = {{Hiero/картуш|<hiero>Y5:N35-M17</hiero>}} <br> Мени (''[[Менес]]'') |ахирисеб цІар = {{Hiero/картуш|<hiero>ra-C10-Y5</hiero>}} <br> Менмаатра (''[[Сети I]]'') |батараб бакІ = I Сетил хІарам, [[Абидус]] |батарав чи = Огюст Мариет |цІунун буго = |Викигъамас = Abydos King List }} '''Абидосалъул сияхІ''' — [[НекIсияб Египет|НекІсияб Египеталъул]] [[пиргІавназул сияхІ]], жиб [[Абидус|Абидусалда]] [[Сети I|I Сетил]] хІарамалъул къадада бекІкІун гьабураб. СияхІалда буго 76 пиргІавнасул картушалда жаниб хъвараб цІар, [[Менес]]идаса бахъараб I Сетиде щвезегІан. СияхІ батан Мариетида. Гьелдаса цебе батараб ва дагьабги квеш цІунун хутІараб гьединабго [[Рамсес ТІадегІанав|Рамсесил]] хІарамалдаса [[Абидосалъул сияхІ (Рамсес ТІадегІанав)|сияхІалде]] данде ккун, гьаб сияхІалда абула «цІияб Абидоссалъул таблица» абун (la nouvelle table d’Abydos). == Сипат-сурат== Ункъго цойги ханзабазул сияхІалда цадахъ ([[Палермоялъул гІамачІ]], [[Карнакалъул сияхІ]], [[Саккараялъул сияхІ]], [[Туриналъул ханзабазулаб папирус|Туриналъул ханзабазул сияхІ]]) Абидусалъул сияхІ ккола пиргІавназул ханлъиялъул тартиб чІезабиялъе цІакъ кІвар бугеб иццлъун. СияхІ буго I Сетил Абидусалда бугеб хІарамалъул ханзабазул галереялъул жанахІалъул жанубияб къадада. Гьелъул байбихбуда вуго вахъун [[Сети I]] ва гьесул вас ва ирсилав [[Рамсес ТІадегІанав|Рамсес]]. {{Панорама|Abydos Königsliste stitched 1.jpg|870px|Абидосалъул сияхІалъул тІубараб сурат}} ПиргІавназул ханлъиялъул тартиб, хасго [[Египеталъул басрияб ханлъи|Басрияб ханлъиялъул]] пиргІавназул, бихьизаби гуребги, сияхІалда рехсон руго [[Египеталъул анкьабилеб Наслу|VII]] ва [[Египеталъул микьабилеб Наслу|VIII]] наслабазул гІемерисел пиргІавназул цІарал, ва гьелъ сияхІалъул кІудияб кІвар буго. СияхІалда гьечІо I ва II хиси ккараб заманалъул пиргІавназул ва гиксосазул цІарал. ГьечІо гьединго [[Египеталъул анцІила микьабилеб Наслу|XVIII наслуялъул]] хадусев 5 пиргІавнасул цІар: * [[ХІатшепсут]] (Мааткара) — [[Тутмос III ТІадегІанав|III Тутмосил]] регент, жинца хвезегІан ханлъи гьабурай, гьелъул цІар хъвачІолъиялъе гІилла батизе бегьула гьелъул цІарал III Тутмосица жиндир заманалда тІагІинарула рукІин. * [[Ахенатен]] (Неферхеперура) — гьесул цІар сияхІалда гьечІолъиялъе гІилла буго гьев, египтяназул диналдаса инкар гьабиялъ, бидгІачилъун лъазави ва нагІана кьун тей. * [[Сменхкара]] (Анх-хеперура) * [[Тутанхамун]] (Небхеперура) * [[Ай (пиргІавн)|Ай]] (Хеперхеперура) Ахирисев лъабго пиргІавнасул цІар гьечІолъиялъул гІилла буго гел гьединго [[Амарнаялъул период|Амарнаялъул периодалда]] ва Ахенатенида хурхарал рукІин ва бидгІачагІи хІисабалда нагІана кьун тарал рукІин. == СияхІалъул гІуцІи == СияхІ гІуцІун буго лъабго кьералъ, щибалда 38 картуш бугеб. КІиго тІасияб кьералда. КІиго тІасияб кьералда руго пиргІавназул цІарал, щибабсул цо-цо, жал ханлъи гьабиялъул тартибалда рекъон, сияхІалъул тІасияб мухъалъул квегІидаса байбихьун ругел. [[Image:AbydosKinglistDrawing.png|700px|centre|thumb|Абидосалъул сияхІалъул картушазул сурат.]] === I Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray; |+ [[Image:Abydos Koenigsliste 1-8.jpg|thumb|mini|center|600px|1–8 картушал]] |- !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- |style="text-align:center;" | 1 |{{Hiero/картуш|<hiero>Y5:N35-M17</hiero>}} |Мени (Mn.j) |[[Менес]] |- |style="text-align:center;" | 2 |{{Hiero/картуш|<hiero>t:t-M17</hiero>}} |Тети (Ttj). ''Гьабго цІар буго Туриналъул сияхІалдаги.'' |[[ХІор-АхІа]] |- |style="text-align:center;" | 3 |{{Hiero/картуш|<hiero>M17-t-M17</hiero>}} |Ити (Jtj)<ref name="Schneider">Thomas Schneider: ''Lexikon der Pharaonen.'' Zürch 1994.</ref>. ''Гьабго цІар буго Туриналъул сияхІалдаги.'' |[[Джер]] |- |style="text-align:center;" | 4 |{{Hiero/картуш|<hiero>M17-t-G1</hiero>}} |Ита (Jtȝ). ''Туриналъул сияхІалда — Итуй.'' |[[Уаджи]], Джет |- |style="text-align:center;" | 5 |{{Hiero/картуш|<hiero>N24:N24</hiero>}} |Сепати (Spȝt.j). ''Туриналъул сияхІалда — Къененти.'' |[[Ден]], Семти, Удиму<ref name="Stadelmann">[[Rainer Stadelmann]]: ''Die ägyptischen Pyramiden. Vom Ziegelbau zum Weltwunder'' (= ''[[Kulturgeschichte der Antiken Welt]].'' Band 30). 3., aktualisierte und erweiterte Auflage. Philipp von Zabern, Mainz 1997, ISBN 3-8053-1142-7.</ref> |- |style="text-align:center;" | 6 |{{Hiero/картуш|<hiero>U7:r-N42-p</hiero>}} |Мерибиап (Mr-bjȝ-p). ''Туриналъул сияхІалда — Мерибиапен.'' |[[Анеджиб]], Аджиб |- |style="text-align:center;" | 7 |{{Hiero/картуш|<hiero>A21A</hiero>}} |Семсу (Iry?/Smsw?). ''Туриналъул сияхІалда — Семсем.'' |[[Семерхет]] |- |style="text-align:center;" | 8 |{{Hiero/картуш|<hiero>q-b-H</hiero>}} |КъибехІ(у) (Qbḥ). ''Гьабго цІар буго Туриналъул сияхІалдаги.'' |[[КъагІ]] |} === II Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+ [[Файл:Abydos Koenigsliste 9-14.jpg|thumb|mini|center|600px|9–14 картуш]] |- !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" | 9 | {{Hiero/картуш|<hiero>b-U28-w-P11</hiero>}} | Беджау (Bḏȝ.w). ''Туриналъул сияхІалда — Баунечер.'' |[[ХІотепсехемуи]], |- | style="text-align:center;" | 10 | {{Hiero/картуш|<hiero>D28-D52:D52:D52</hiero>}} | Какау (Kȝ-kȝ.w). ''Гьабго цІар буго Туриналъул сияхІалдаги.'' |[[Небра]], Ранеб<ref name="Stadelmann" />, ''Kechoôs'' |- | style="text-align:center;" | 11 | {{Hiero/картуш|<hiero>W10A-E11-R8-N35</hiero>}} | Банечер (Bȝ-nṯr). ''Гьабго цІар буго Туриналъул сияхІалдаги.'' |[[Нинечер]], ''Binothris'' |- | style="text-align:center;" | 12 | {{Hiero/картуш|<hiero>M13-n-s</hiero>}} | Ваджнес (Wȝḏns). ''Туриналъул сияхІалда цІар хун буго.'' |[[Венег]], ''Ougotlas'' |- | style="text-align:center;" | 13 | {{Hiero/картуш|<hiero>s-n:d-i</hiero>}} |[[Сенеди]] (Snd.j). ''Туриналъул сияхІалда — Сенедж'' |Сенедж |- | style="text-align:center;" | 14 | {{Hiero/картуш|<hiero>U28*U28 D1 i*i</hiero>}} | Джаджаи (Ḏȝḏȝj). ''Туриналъул сияхІалда — Бабти'' |[[Хасехемуи]], ''Sesochris'' |- | colspan="4" |''Абидусалъул сияхІалда гьечІо II Наслуялъул ахиралъул цо-цо пиргІавнал, жидеда гьоркьоб къец букІун батизе бегьулел.'' |} <br /> === III Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 15-19.jpg|thumb|mini|center|450px|15–19 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |15 | {{Hiero/картуш|<hiero>V30-D28-Z1</hiero>}} |[[Небка]] (Nb-kȝ). ''Гьабго цІар буго Туриналъул сияхІалдаги.'' |[[Санахт]], ''Necherophes'' |- | style="text-align:center;" |16 | {{Hiero/картуш|<hiero>HASH-D45-V17</hiero>}} |Джосер-Са (...-ḏsr-sȝ)<ref>{{Комментария|СияхІалда бугеб цІаралъул тІоцебесеб иероглиф цІализе бажарулареб хІалалъ тІаса ун буго}}</ref>. ''Туриналъул сияхІалда — Джосер'' |[[Джосер]], ХІор-нечери-хет ''Tosorthos'' |- | style="text-align:center;" |17 | {{Hiero/картуш|<hiero>t:t-M17</hiero>}} |Тети (Ttj). ''Туриналъул сияхІалда — Джосер-ти'' |[[Сехемхет]], ''Tyreis'' |- | style="text-align:center;" |18 | {{Hiero/картуш|<hiero>O34-I10-S29</hiero>}} |Седжес (Sḏṣ). ''Туриналъул сияхІалда — ХІуджефа.'' |[[Хаба]], ХІуджефа II, ''Sephuris'' |- | style="text-align:center;" |19 | {{Hiero/картуш|<hiero>nfr-kA-ra</hiero>}} |Неферкара (Nfr-kȝ Rˁ). ''Туриналъул сияхІалда — ХІуни.'' |[[ХІуни]], ''Mesochris'' |- | colspan="4" |<small>'''''Седжес''' абулеб рагІи ккола НекІсияб Египеталъул къаламчагІаз цІар лъаларев пиргІавнасул бакІалда тІокІцІар хІисабалда хъвалеб букІараб рагІи, жиндир магІнаги "гьечІев", "гьоркьов тарав" абураб. Гьебго хІисабалда цогидал Туриналъул ва Саккараялъул сияхІазда хІалтІизабун буго ХІуджифа абураб рагІи.''</small> |} === IV Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 20-25.jpg|thumb|mini|center|500px|20–25 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |20 | {{Hiero/картуш|<hiero>s-nfr-w</hiero>}} |[[Снеферу]] (Snfr-wj). ''Туриналъул сияхІалда — Сенефер'' |''Sôris'' |- | style="text-align:center;" |21 | {{Hiero/картуш|<hiero>Aa1:f-w</hiero>}} |[[Хуфу]] (Ḫ(w)j.f w(j)). ''Туриналъул сияхІалда цІар гьечІо.'' |''Хеопс'' |- | style="text-align:center;" |22 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-Dd-f</hiero>}} |[[Джедефра]] (Ḏd.f Rˁ). ''Туриналъул сияхІалда цІар гьечІо.'' |Раджедеф, ''Ratoises'' |- | style="text-align:center;" |23 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:N28-a:f</hiero>}} |[[Хафра]] (Ḫʿj-f-Rʿ). ''Туриналъул сияхІалда бащдаб цІар гурони гьечІо.'' |Хауфра, ''Chephren'' |- | style="text-align:center;" |24 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-Y5:n-kA:Z2</hiero>}} |[[Менкаура]] (Mn-kȝ.w-Rˁ). ''Туриналъул сияхІалда цІар гьечІо.'' |''Mykerinos'' |- | style="text-align:center;" |25 | {{Hiero/картуш|<hiero>A50-O34:O34-kA:f</hiero>}} |[[Шепсескаф]] (Špṣṣ-kȝ.f). ''Туриналъул сияхІалда цІар гьечІо.'' |''Serberchêres'' |} === V Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 26-33.jpg|thumb|mini|center|600px|26–33 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |26 | {{Hiero/картуш|<hiero>wsr-s-kA:f</hiero>}} |[[Усиркаф]] (Wsr-kȝ-f). ''Туриналъул сияхІалда цІаралъул бащдаб тІагІараб буго.'' |Усиркара |- | style="text-align:center;" |27 |{{Hiero/картуш|<hiero>ra-D62-w</hiero>}} |[[СахІура]] (Sȝḥ w Rˁ). Туриналъул сияхІалда букІараб цІар тІагІун буго. |Небхау |- | style="text-align:center;" |28 |{{Hiero/картуш|<hiero>kA-kA-i</hiero>}} |Какаи (Kȝ-kȝ-j) |[[Нефериркара Какаи]], ''Nephercheres'' (Νεφερχέρης) |- | style="text-align:center;" |29 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-nfr-f</hiero>}} |Ранефереф (Неферефра) (Nfr.f Rˁ) |[[Неферефра]], ''Cheres'' |- | style="text-align:center;" |30 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:n-F12*s:D21</hiero>}} |Ниусирра (N.wsr Rˁ) |[[Ниусирра Ини]] |- | style="text-align:center;" |31 | {{Hiero/картуш|<hiero>G5-mn-kA:kA-kA</hiero>}} |МинкаухІор (Mn-kȝw-Ḥr) |[[МинкаухІор Каиу]], ''Mencheres'' |- | style="text-align:center;" |32 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-Dd-kA</hiero>}} |Джедкара (Ḏd-kȝ-Rˁ). ''Туриналъул сияхІалда — Джед.'' |[[Джедкара Исеси]], ''Tancheres'' |- | style="text-align:center;" |33 |{{Hiero/картуш|<hiero>wn:n-i-s</hiero>}} |Унис (Wnjs). ''Гьабго цІар буго Туриналъул сияхІалдаги.'' |[[Унас]], ХІор-ваджи-тави, ''Onnos'' |- | colspan="4" |''28-б номералдаса хадув гьечІо пиргІавн Шепескара'' |} === VI Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 34-39.jpg|thumb|mini|center|484px|34–39 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |34 | {{Hiero/картуш|<hiero>t:t-i</hiero>}} |[[Тети]] (Ttj) |Тети II, СихІотеп-тауи |- | style="text-align:center;" |35 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-wsr-s-kA</hiero>}} |Усиркара (Wsr-kȝ-Rˁ) | |- | style="text-align:center;" |36 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-U7:r-i-i</hiero>}} |Мерира (Mry Rˁ) |[[Пипи I]], Мери-тауи |- | style="text-align:center;" |37 |{{Hiero/картуш|<hiero>ra-U6-r:n</hiero>}} |Меринра (Mry.n-Rˁ) |[[Немтиемсаф Меринра I]] |- | style="text-align:center;" |38 |{{Hiero/картуш|<hiero>ra-nfr-kA</hiero>}} |Неферкара (Nfr-kȝ-Rˁ) |[[Пипи II]], ''Phiops II.'' |- | style="text-align:center;" |39 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-U7:n-G42-m-V16:f:</hiero>}} |Меринра Саемсаф (Mr-n-Rˁ-Nmti-m-sȝ.f) |[[Немтиемсаф Меринра II]] |- | colspan="4" |''Лъеберал ичІабилеб картушалдаса байбихьула кІиабилеб кьер. ТІоцебесеб хиси ккараб заманалъул VII наслуялъул цониги пиргІавн рехсон гьечІо сияхІалда.'' |} === VIII Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 40-47.jpg|thumb|mini|center|700px|40–47 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |40 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-R8-kA</hiero>}} | [[Нечеркара СиптахІ]] (Nṯr-kȝ-Rˁ) | |- | style="text-align:center;" |41 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-mn:n-kA</hiero>}} | Менкара (Mn kȝ Rˁ) | |- | style="text-align:center;" |42 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-nfr-kA</hiero>}} | Неферкара (Nfr-kȝ-Rˁ) | [[Неферкара II]] |- | style="text-align:center;" |43 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-nfr-D28-V30-D58-i-i</hiero>}} | [[Неферкара Неби]] (Nfr-kȝ-rˁ nbjj) | |- | style="text-align:center;" |44 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-R11-D28-U4-A33</hiero>}} | [[Джедкара Шемаи]] (Ḏd kȝ rˁ šm3j) | |- | style="text-align:center;" |45 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-nfr-D28:Aa1-n:d-G43-D56</hiero>}} | [[Неферкара Хенду]] (Nfr kȝ rˁ ḫndw) | |- | style="text-align:center;" |46 | {{Hiero/картуш|<hiero>G5-U7-D21:n</hiero>}} | [[МеринхІор]] (Mr n Ḥr) | |- | style="text-align:center;" |47 | {{Hiero/картуш|<hiero>O34-nfr-D28</hiero>}} | Синеферка (S.nfr kȝ) | [[Неферками]] |} {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 48-56.jpg|thumb|mini|center|700px|48–56 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |48 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-n:kA</hiero>}} | [[Никара]] (N-kȝ-rˁ) | |- | style="text-align:center;" |49 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-nfr-D28:X1-r:D21-E23</hiero>}} | [[Неферкара Тереру]] (Nfr kȝ rˁ tr(r)rw) | |- | style="text-align:center;" |50 | {{Hiero/картуш|<hiero>G5-nfr-D28</hiero>}} | [[НеферкахІор]] (Nfr-kȝ-Ḥr) | |- | style="text-align:center;" |51 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-nfr-D28-Q3:Q3-i-i-S29-n:D58</hiero>}} | [[Неферкара Пеписенеб]] (Nfr-kȝ-Rˁ pjpj snb) | |- | style="text-align:center;" |52 | {{Hiero/картуш|<hiero>O34:D28-F35-D36:n-W24-G43</hiero>}} | Синеферка Ану (Snfr-kȝ ˁnw) |[[Неферками Ану]] |- | style="text-align:center;" |53 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-A28-D28:Z2</hiero>}} | Къакаура (Qȝj-kȝw-Rˁ) | [[Къакара Иби]] |- | style="text-align:center;" |54 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-nfr-D28:Z2</hiero>}} | Неферкаура (Nfr kȝ.w Rˁ) | [[Неферкаура II]] |- | style="text-align:center;" |55 | {{Hiero/картуш|<hiero>G5-nfr-D28:Z2</hiero>}} | [[НеферкаухІор]] (Nfr-kȝ.w Ḥr) | |- | style="text-align:center;" |56 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-nfr-ir:D28</hiero>}} | [[Неферирикара]] (Nfr-jrj kȝ Rˁ) | |} === XI–XII Наслаби === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 57-61.jpg|thumb|mini|center|452px|57–61 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |57 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5:V30-P8</hiero>}} | НебхІапетра (Nb-ḥȝpt-Rˁ) | [[МентухІотеп II]] |- | style="text-align:center;" |58 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-s-S34-D28</hiero>}} | Санхкара (S.ˁnḫ-kȝ-Rˁ | [[МентухІотеп III]] |- | style="text-align:center;" |59 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-s-R4:t*p-ib</hiero>}} | СихІотепибра (S. ḥtp-jb-Rˁ) | [[АменемхІат I]], ''Amenemes'' |- | style="text-align:center;" |60 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-xpr-kA</hiero>}} | Хеперкара (Ḫpr-kȝ-Rˁ) | [[Сенусрет I]], ''Sesonchosis'' |- | style="text-align:center;" |61 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5:S12-D28*D28:D28</hiero>}} | Небкаура (Nbw-kȝw-Rˁ) | [[АменемхІат II]] |} {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 62-65.jpg|thumb|mini|center|300px|62–65 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |62 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5-N28-L1</hiero>}} | Хахеперра (Ḫˁ-ḫpr-Rˁ) | [[Сенусрет II]] |- | style="text-align:center;" |63 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-N28-D28*D28:D28</hiero>}} | Хаикаура (Ḫˁj-kȝw-Rˁ) |[[Сенусрет III]] |- | style="text-align:center;" |64 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:n-U5-a:t</hiero>}} |Нимаатра (Nj-mˁȝt-Rˁ) | [[АменемхІат III]], ''Ammenemes,'' ''Lamares'' |- | style="text-align:center;" |65 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-U5:a-xrw-w</hiero>}} | Маахерура (Mȝˁ-ḫrw-Rˁ) | [[АменемхІат IV]], ''Ammenemes'' |} === XVIII Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 66-74.jpg|thumb|mini|center|740px|66–74 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |66 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:nb-F9:t*t:</hiero>}} | НебпехІтира (Nb-pḥtj-Rˁ) | [[АхІмос I]], ''Amosis'' |- | style="text-align:center;" |67 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-D45-kA</hiero>}} | Джесеркара (Ḏsr-kȝ-Rˁ) | [[АменхІотеп I]], ''Amenopis'' |- | style="text-align:center;" |68 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:O29-xpr-kA</hiero>}} | ГІахеперкара (ˁȝ-ḫpr-kȝ-Rˁ) | [[Тутмос I]] |- | style="text-align:center;" |69 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:O29-xpr-n</hiero>}} | ГІахеперинраа (ˁȝ-ḫpr-n-Rˁ) | [[Тутмос II]] |- | style="text-align:center;" |70 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:mn-xpr</hiero>}} | Менхеперра (Mn-ḫpr-Rˁ) |[[Тутмос III ТІадегІанав]] |- | style="text-align:center;" |71 | {{Hiero/картуш|<hiero>N5:O29-L1-Z2s</hiero>}} |ГІахеперура (ˁȝ-ḫprw-Rˁ) |[[АменхІотеп II]], ''Amenopis II'' |- | style="text-align:center;" |72 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:mn-xpr-Z2s</hiero>}} |Менхеперура (Mn-ḫprw-Rˁ) |[[Тутмос IV]] |- | style="text-align:center;" |73 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-mAat-nb</hiero>}} |Небмаатра (Nb-Mȝˁt-Rˁ) |[[АменхІотеп III]], ''Amenopis III'' |- | style="text-align:center;" |74 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:Dsr-xpr:Z2-ra-stp:n</hiero>}} |Джесерхеперура-Сетепенра (Ḏsr-ḫprw-Rˁ-stp-n-Rˁ) |[[ХІоремхІеб]] |} === XIX Наслу === {| class="wikitable" style="width: 100%; border: 2px solid gray;" |+[[Файл:Abydos Koenigsliste 75-76.jpg|thumb|mini|center|150px|75–76 картушал]] !width="5%" style="background-color: #ffe39b" |№ !width="20%" style="background-color: #ffe39b" |Картуш !width="30%" style="background-color: #ffe39b" |СияхІалда бугеб цІар (транслитерация) !width="40%" style="background-color: #ffe39b" |Цойги цІар/''грек мацІалда цІар'' |- | style="text-align:center;" |75 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra:mn-F9:t*t:</hiero>}} |МенпехІтира (Mn-pḥtj-Rˁ) |[[Рамсес I]], ''Menophres'' |- | style="text-align:center;" |76 | {{Hiero/картуш|<hiero>ra-mAat-mn</hiero>}} |Менмаатра (Mn-Mȝˁt-Rˁ) |[[Сети I]], ''Sethos'' |} === СияхІалъул ахир === Картушазул 3-б кьер буго сияхІалъул графикияб ахир. Гьеб фризалда руго цохІо I Сетил кІиябго цІаралъул (жиндирго ва тах цІаралъул) картушал: [[File:Abydos Koenigsliste Fries.jpg|thumb|center|400px|СияхІалъул ахир]] == ХІужжаби== {{ХІужаби}} ==КъватІисел линкал== *[http://www.narmer.pl/indexen.htm Abydos Table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516065027/http://www.narmer.pl/indexen.htm |date=2012-05-16 }} *[http://www.phouka.com/pharaoh/egypt/history/KLAbydos.html Abydos King List] {{НекІсияб Египеталъул ханзабазул сияхІал}} [[Категория:НекІсияб Египет]] [[Категория:НекІсияб Египеталъул ханзабазул сияхІал]] 57ysmzb9ri0sr0dk5bdbul2qp7w6vge Рембрандт 0 18689 97949 97083 2026-09-02T00:36:04Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 97949 wikitext text/x-wiki '''Рембрандт Гьарменсон ван Рейн''' ({{lang-nl|Rembrandt Harmenszoon van Rijn}}, {{IPA-nl|ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)ˌsoːɱ vɑn ˈrɛin|pron|Rembrandtvanrijn.ogg}}; 15 юл 1606 — 4 октобер 1669), яги гьединго '''Рембрандт''' гӀадинги лъалев — [[Гьолланд Меседилаб гӀасру]]дал суратчи, [[гравюрагьан]] ва [[Сурат бахъи|вахъарухъан]]. Новаторияв ва хӀалтӀи гӀемерав [[Херал мастерал|мастер]] лъабго [[Гьунарлъул медиадул сияхӀ|медиалда]],<ref>Ралагье: Рембрандтил [[Рембрандтил суратазул сияхӀ|суратазул]], [[Рембрандтил гравюрабазул сияхӀ|гравюрабазул]] сияхӀ.</ref> гьев гӀемерисеб рикӀкӀуна бищун кӀудияв визуал артистлъун гьунарлъиялъул тарихалда ва бищун кӀвар бугевлъун Гьолландиялъул гьунарлъиялъул тарихалда.<ref name="Gombrich, p. 420">Gombrich, p. 420.</ref> Рембрантица бахъана гӀаммаб къагӀидаялъ лъабнусиде гӀагарун шаклу, лъабнусго гравюра ва кӀиазарго сурат. == ГӀумру ва лъайщвей == [[Файл:Rembrandt_-_Rembrandt_and_Saskia_in_the_Scene_of_the_Prodigal_Son_-_Google_Art_Project.jpg|мини|[[Къосарав вас борделалда|''Къосарав вас борделалда'']], авто-портрет Саския ван Уйленбурггун (гӀ-ш. 1635)]] [[Файл:Rembrandt_van_Rijn_-_Saskia_van_Uylenburgh,_the_Wife_of_the_Artist_-_Google_Art_Project.jpg|мини|Рембрандтица бахъараб Саския ван Уйленбургил сурат (гӀ-ш. 1635)]] Рембрандт Гьарменсон ва Рейн гьавуна 1606 соналъул 15 юлалъ [[Лейден|Лейденалда]], Гьолланд Республикаялда, гьанжесел Нидерландазда. Гьев вукӀана ичӀабилеб лъимер Гьармен Герритсон ва Рейние ва Нилтген Виллемсдохьтер ват Зуйтброкие гьавурав.<ref>Bull, et al., p. 28.</ref> Гьесул хъизан букӀана гӀезегӀан ресалда бугеб; гьесул эмен вукӀана гьабигьан ва эбел йикӀана вежарухъанасул яс. Дин ккола Рембрандтил хӀалтӀабазул централияб тема, ва гьев гӀумру гьабун вукӀарав диналъ цӀураб периодалъ гьесул динияб гӀуиру гьабула интересаблъун. Гьесул эбел йикӀана католикай, эмен вукӀана гьолланд реформациялъул килисаялъул хадувчилъун. Гьесул хӀалтӀабалӀ гъваридаб христианияб божел загьирлъулеб букӀаниги, гьечӀо кинаб букӀаниги нугӀлъи Рембрандт цониги килисалъул формалияв хадувчилъун вукӀиналъе. <!-- [[Гьендрик Виллем ван Лон]]ица рикӀкӀунаан гьев [[меннонит]]лъун вукӀун ватизе бегьулилан.<ref>{{cite book|author=Hendrik Willem van Loon|title=R. v. R.: the Life and Times of Rembrandt van Rijn|publisher=Horace Liveright|year=1930}}</ref>--> Гьесул лъималазул щугоязе баптизация гьабуна гьолланд реформациялъулаб килисаялда, Амстердамалда: ункъгоял Ауд Керкалда (басрияб килиса) ва цояв, Тит, Зуйдеркеркалда (жанубияб килиса).<ref>{{Cite web|date=3 Април 2014|title=Doopregisters, Zoek|url=http://stadsarchief.amsterdam.nl/archieven/archiefbank/indexen/doopregisters/zoek/query.nl.pl?i1=1&v1=rembr*&a1=r*ijn&i2=1&x=19&z=b|access-date=7 Април 2014|publisher=Stadsarchief.amsterdam.nl|language=nl}}{{Dead link|date=Юл 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Лъимерлъуда гьев хьвадулаан латин школалде. 13 сонил гӀужалда гьев цӀализе восана Лейденалъул университеталде, ва мехцоясул баяназда рекъон, гьесул кӀудияб цӀай букӀана сурат бахъиялде; кватӀичӀого гьев вахъана Лейденалъул тарихалъулав суратчи [[Якоб ван Сваненбург|Якоб ван Сваненбургил]] цӀалдохъанлъун, ва гьевгун вукӀана лъабго соналъ.<ref name="Houbraken">[https://web.archive.org/web/20120527043045/http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0129.htm Rembrandt biography] in ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) by [[Arnold Houbraken]], courtesy of the [[Digital library for Dutch literature]]</ref> Амстердамалда Питер Ластманида цеве къокъабго, амма кӀвар бугеб анлӀго моцӀил цӀалудаса хадуб Рембрандт чанго моцӀица вукӀана Якоб Пайнасихъ, цинги хадуб гьес рагьана жиндирго устархана; Симон ван Левеницани абулаан, Йорис ва Шутеница Рембрандтие Амстердамалда дарсал кьолаанилан.<ref name="Houbraken" /><ref>[https://books.google.com/books?id=le9GAAAAcAAJ&pg=PA189 Joris van Schooten as teacher of Rembrandt and Lievens] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226043135/https://books.google.com/books?id=le9GAAAAcAAJ&pg=PA189|date=26 Декембер 2016}} in Simon van Leeuwen's ''Korte besgryving van het Lugdunum Batavorum nu Leyden'', Leiden, 1672</ref> Сурат бахъиялъул махщел борхизабиялъе Италиялде сапар бухьунел рукӀараж жиндир мехцоязде данде ккун, Рембрандт гӀумруялъго Гьолланд Республика тун къватӀиве инчӀо.<ref>[https://www.nationalgallery.org.uk/artists/rembrandt Rembrandt biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220010238/https://www.nationalgallery.org.uk/artists/rembrandt|date=20 Декембер 2016}}, nationalgallery.org.uk</ref><ref>Erhardt, Michelle A., and Amy M. Morris. 2012. [https://books.google.com/books?id=MQAzAQAAQBAJ&pg=PA252&dq= ''Mary Magdalene, Iconographic Studies from the Middle Ages to the Baroque''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200308073203/https://books.google.com/books?id=MQAzAQAAQBAJ&pg=PA252&dq=|date=8 Март 2020}}. Boston : Brill. p. 252. {{ISBN|978-90-04-23195-5}}.</ref> == Карйера == 1624 яги 1625 соналъ Рембрандтица рагьана жиндирго студия Лейденалда, гьенивго хӀалтӀулев вукӀана гьесул гьул во коллега [[Жан Ливенс]]. 1627 соналъ Рембрандтица байбихьана цӀалдохъаби росизе, гьездаго гъорлӀе ккана 1628 соналъ Жеррит Довги.<ref>Slive has a comprehensive biography, pp. 55ff.</ref> 1629 соналъ Рембрандтиде тӀадеккана пачалихъчи Константин Гьюйгенс,<!--, [[Недерландал|гьолланд]] математикачи ва физикчи [[Кристиан Гьюйгенс]]ил эмен,--> жинца Рембрандтие Гьаагалъул махӀкаматалдаса кӀвар бугеб комиссионал тӀалаб гьарурав. Гьел хурхеназул хӀасилалда, принц [[Фредерик Гьендрик|Фредерик Гьендрикица]] 1646 соналъ-лъагӀан росулаан Рембрандтил суратал.<ref>Slive, pp. 60, 65</ref> ==Суратал== ===Авто-портретал=== <gallery> File:Self-portrait_(1628-1629),_by_Rembrandt.jpg|''ГӀолохъанав Рембрандт'' (гӀ-ш. 1628) гьесие 22 сон бугеб гӀуж. [[Rijksmuseum]] File:Rembrandt van Rijn 184.jpg|''[[Авто-портрет горжет ретӀун]]'' (гӀ-ш. 1629), [[Germanisches Nationalmuseum]], [[Нюремберг]] File:Selfportrait_(Rembrandt_Harmensz._van_Rijn)_-_Nationalmuseum_-_22374.tif|''Авто-портрет'' (1630), [[Nationalmuseum]], [[Стокгьолм]] File:Rembrandt - Self-Portrait with Velvet Beret - Google Art Project.jpg|''Авто-портерт къатӀипадул беретгун ва мантиягун'' (1634) </gallery> == МугъчӀваял == {{Reflist|refs= }} ==КъватӀисел регӀелал== * [http://www.nationalgallery.org.uk/artists/rembrandt A biography of the artist Rembrandt Harmensz. van Rijn from the National Gallery, London] * [http://www.pubhist.com/person/1/rembrandt Works and literature on Rembrandt from Pubhist.com] * [http://www.rembrandtcatalogue.net The Drawings of Rembrandt: a revision of Otto Benesch's catalogue raisonné by Martin Royalton-Kisch (in progress)] * [http://www.rembrandthuis.nl/ Rembrandt's house in Amsterdam] Site of the Rembrandt House Museum in Amsterdam, with images of many of his etchings * {{Art UK bio}} * {{Internet Archive author}} * [http://colourlex.com/project/resources-rembrandt/ Rembrandt van Rijn, General Resources] * [https://garyschwartzarthistorian.wordpress.com|2015/09/19/341-the-transparent-connoisseur-3-the-30-million-pound-question/ The transparent connoisseur 3: the 30 million pound question]{{Хвараб регӀел|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by Gary Schwartz * [http://www.moreeuw.com/histoire-art/rembrandt-biographie.htm Рембрандт]{{Хвараб регӀел|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rembrandtdatabase.org/ The Rembrandt Database] research data on the paintings, including the full contents of the first volumes of ''A Corpus of Rembrandt Paintings'' by the Rembrandt Research Project * [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSFUBA02:000015245:pdf Die Urkunden über Rembrandt] by C. Hofstede de Groot (1906). [[Category:Рембрандт| ]] [[Category:1606 соналъ гьарурал]] [[Category:1669 соналъ хварал]] j9dcyxltluovmx9idu9hqmyfv76fn1e