Wikipedia
avwiki
https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Медиа
Хъулухъалъулаб
БахӀс
ГӀахьалчи
ГӀахьалчиясул бахӀс
Википедия
Википедиялъул бахӀс
Файл
Файлалъул бахӀс
MediaWiki
MediaWiki-ялъул бахӀс
Халип
Халипалъул бахӀс
Кумек
Кумекалъул бахӀс
Категория
Категориялъул бахӀс
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
30 май
0
1693
101883
99042
2026-09-09T15:01:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101883
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''30-абилеб май''' — [[Григорианияб каленьдар]]алда лъагӀалил 150-абилеб къо (високосныял сонаца 151-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 215 къо.
== Байрамал ==
* СШАялда, рагъда хварал ракӀалдещвеялъул къо.
* Фиджалда Рату Сир Лала Сукунал къо.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[1416]] — [[Иероним Пражский]] вухӀана.
* [[1431]] — [[Руанаялда]] [[Жанна д’Арк]] юхӀана.
* [[1498]] — [[Христофор Колумбил]] лъабабилеб экспедициялъул байбихьи.
* [[1805]] — [[Новочеркасск]] гуцӀцӀана.
* [[1814]] — [[Наполеон]] [[Эльба]] чӀинкӀиллъиялда туснахъ гьавуна.
* [[1871]] — [[Парижалъулаб коммуна]] биххана.
* [[1941]] — [[Германия]]лъ [[Крит]] ккуна.
* [[1942]] — Ингилисазул авиациялъ [[Кёльналде]] бомбаби рехана.
* [[1971]] — «[[Маринер-9]]» Марсалдехун битӀана.
* [[1982]] — [[Эспания]] [[НАТО]]ялъул бутӀалъун лӀугьана.
* [[2003]] — «Конкордалъул» ахирисеб боржи.
== Гьаруна ==
* [[1220]] — [[Александр Невский]], князь, [[Юрий Долгорукиясул]] правнук ва [[Всеволод Большое Гнездоясул]] внук (хв. 1263).
* [[1265]] — [[Данте Алигьери]] (Dante Alighieri), италиязул шагӀир (хв. 1321).
* [[1609]] — [[Даниелюс Клейнас]], литваязул тӀоцебесеб грамматикаялъул автор (хв. 1666).
* [[1672]] — [[Пётр I]], гурусазул пача (хв. 1725).
* [[1814]] — [[Михаил Александрович Бакунин]], гӀурусазул гӀакъилчи, революционер, анархист (хв. 1876).
* [[1841]] — [[Константин Константинович Абаза]], гӀурусазул рагъул тарихчи ва хъвадарухъан (хв. 1905).
* [[1862]] — [[Константин Михайлович Фофанов]], гӀурусазул шагӀир(хв. 1911).
* [[1853]] — [[Винсент Ван Гог]] (Vincent Willem van Gogh), художник (хв. 1890).
* [[1934]] — [[Алексей Леонов]], космонавт.
== Хвана ==
* [[1431]] — Жанна д’Арк (Jeanne d’Arc), Франциялъул халкъияй бахӀарчӀужу ва католиказул святая (гьаю. 1412).
* [[1593]] — Кристофер Марло (Christopher Marlowe, ингилисазул шагӀир, тилмач ва драматург (гьав. 1564).
* [[1640]] — Питер Пауль Рубенс (Peter Paul Rubens, фламандазул художник (гьав. 1577).
* [[1744]] — Александр Поп (Alexander Pope), ингилисазул шагӀир (гьав. 1688).
* [[1770]] — Франсуа Буше (François Boucher), французазул художник (гьав. 1703).
* [[1778]] — Вольтер (Voltaire, унгояб фамилия Аруэ), французазул философ ва хъвадарухъан (гьав. 1694).
* [[1861]] — Михаил Дмитриевич Горчаков, князь, гӀурусазул военачальник (гьав. 1793).
* [[1911]] — Константин Михайлович Фофанов, гӀурусазул шагӀир (гьав. 1862).
* [[1912]] — Уилбер Райт (Wilbur Wright), американазул изобретатель, авиаконструктор, воржарухъан, кӀиго вацазул, тӀоцересел роржарухъабазул, кӀудияв (гьав. 1867).
* [[1917]] — Юлюс Янонис (Julius Janonis), литваязул шагӀир ва революционер; Царское Селоялда живго жинцаго чӀвана (гьав. 1896).
* [[1918]] — Георгий Валентинович Плеханов, гӀурусазул ва международнияб социалистикияб движениялъул гӀахьалчи (гьав. 1856).
* [[1925]] — Артур Мёллер Ван Ден Брук (Arthur Moeller van den Bruck), немцазул тарихчи, критик. 1923абилеб соналъ гьес хъвана тӀехь «Третья империя» («Третий рейх»), гьелъул цӀар нацистаз босана жидерго хӀукуматалъе цӀарлъун (гьав. 1876).
* [[1926]] — Владимир Андреевич Стеклов (гьав. 1863), гӀурусазул математик ва механик.Петербургалъул Академия наукалъул академик.
* [[1952]] — Альберт Ласкер (Albert David Lasker), американазул филантроп, жакъасеб рекламаялъул эмен (гьав. 1880).
* [[1960]] — Борис Леонидович Пастернак, гӀурусазул шагӀир ва хъвадарухъан, 1958абилеб соналъ литературияб Нобелил премиялъул лауреат (гьав. 1890).
* [[1966]] — Вяйнё Валдемар Аалтонен (Wäinö Aaltonen), финазул скульптор (гьав. 1894).
* [[1992]] — Борис Дмитриевич Дуленков, советазул киноялъул художник (гьав. 1918).
[[Категория:Май]]
gk9y1sv5tc3e5x2atcsy4ogmvmxufww
1416 сон
0
1695
101519
98140
2026-09-09T14:01:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101519
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1416}}
{{Сон байбихьи|1416}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30 май]] — [[Иероним Пражский]] вухӀана.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
[[Категория:XV гӀасру]]
4ht2nt0qd7b4phmdak4oesefutviweq
2003 сон
0
1696
101726
100919
2026-09-09T14:35:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101726
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2003}}
{{alsonumber|2003}}
'''2003''' ('''кӀиазаралда лъабабилеб''') сон — григорианияб календаралъул арбагӀ къоялъ байбихьараб сон. Гьеб ккола нилӀер рикӀкӀеналъул 2003 сон, лъабабилеб азарсоналъул 3 сон, XXI гӀасруялъул 3 сон, XXI гӀасруялъул кӀиабилеб анцӀсоналъул 3-леб сон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2003| ]]
evvyd2obms518x8w04t6yk5ujq2uogc
1982 сон
0
1697
101680
99027
2026-09-09T14:27:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101680
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1982}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30 май]] — [[Эспания]] [[НАТО]]ялъул бутӀалъун лӀугьана.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
dxk4wbtvciapgzrz0w0nv597a3jqek6
1971
0
1698
101670
98300
2026-09-09T14:26:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101670
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30 май]] — «[[Маринер-9]]» Марсалдехун битӀана.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
r3xthi3nxz16bq1pwpxvhn09k2iv8s3
1942
0
1699
101642
73598
2026-09-09T14:21:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101642
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30 май]] — Ингилисазул [[авиация]]лъ [[Кёльн]]алде бомбаби рехана.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
54hqkzbwsz7ljar3n7nstge85ddqxvx
1941 сон
0
1700
101641
98272
2026-09-09T14:21:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101641
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1941}}
{{Цогидал магӀнаби|1941 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1941}}
{{ГІасруялъе навигация|20}}
{{Сон байбихьи|1941}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30 май]] — [[Германия]]лъ [[Крит]] бахъана.
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1941 сон}}
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1941]]
tvrex46nikal7iu80dd75orpt7bj4oa
1871 сон
0
1701
101582
100917
2026-09-09T14:11:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101582
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1871|1872|1873|1874|1875|1876|1877|1878|1879|1880|1881|1882|1883|1884|1885|1886|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[18 январ]]алъ — [[Паранг-прус рагъ 1870—1871|Паранг-прус рагъда]] [[Франция|французал]] къун хадур [[Париж]]алда аскӀоб [[Версал кӀалгӀа]]ялда [[Герман империя|Герман империя]] гӀуцӀиялъул хӀакъалъулӀ лъазаби.
* [[28 январ]]алъ — [[Париж]]алъул капитуляция.
* [[Италия цолъи|Италиялъул цолъи]] тӀубазаби.
* [[30 май]] — [[Парижалъулаб коммуна]] биххана.
== Гьаруна ==
* [[10 июл]] — [[Пруст, Марсел]], француз [[хъвадарухъан]] (ха. [[1922 сон|1922]]).
* [[16 июл]] — [[Булгаков, НикӀалайил Сергей]], гӀурус философ, теолог, экономист, священник (хв. [[1944 сон|1944]]).
== Хвана ==
* [[7 сентября]] — [[Мегьмед Амин ГӀали-паша]], [[ГӀусманияб империя|ГӀусманияб империялъул]] [[кӀудияв вазир]]
== Гь. балагье ==
{{Навигация
|Тема = 1871 год
|Викимактаб = Категория:Документы 1871 года
}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:XIX гӀасру]]
02j9j1i7bgbn2mkq8ro0o1jeuys9md8
1814
0
1702
101574
98878
2026-09-09T14:10:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101574
wikitext
text/x-wiki
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30абилеб маялъ]] — Наполеон Эльба чӏинкӏиллъиялда туснахъ гьавуна.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
[[Категория:XIX гӏасру]]
etdpaubli730jex4hjzc1zd476grnkn
1805
0
1703
101573
98877
2026-09-09T14:10:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101573
wikitext
text/x-wiki
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30 май]] — [[Новочеркасск]] гуцӏцӏана.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
[[Категория:XIX гӏасру]]
tokpsxusbnodje1jz2xkwrgks69h7l4
1498
0
1704
101522
98876
2026-09-09T14:01:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101522
wikitext
text/x-wiki
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30 май]] — Христофор Колумбил лъабабилеб экспедициялъул байбихьи.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
[[Категория:XV гӏасру]]
fh47bkrgii8xijtpt17am860xzuz0s4
1431
0
1705
101520
98875
2026-09-09T14:01:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101520
wikitext
text/x-wiki
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[30 май]] — Руанаялда Жанна д’Арк юхӏана.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
[[Категория:XV гӏасру]]
rmyhbm8bz2ilg8js7ka29kusz3soqth
1 июн
0
1706
101716
99029
2026-09-09T14:33:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101716
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''1-абилеб июн''' — [[Григорианияб календарь|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 152-абилеб къо (високосниял сонаца 153-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 213 къо.
== Байрамал ==
* Лъимал цӀуниялъул халкъаздагоркьосеб къо.
* Россииялъул Шималалияб флоталъул къо.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[193]] — Румалъул император Марк Дидий Север Юлиан чӀвана жиндирго кӀалгӀаялда.
* [[1792]] — [[Кентукки]] лӀугьана СШАялъул 15-абилеб штатлъун.
* [[1796]] — [[Теннесси]] лӀугьана СШАялъул 16-абилеб штатлъун.
* [[1938]] — Суперменил комикс къватибе биччана.
== Гьаруна ==
* [[1180]] — [[Беренгария]], [[Кастилия]]лъул бика.
* [[1780]] — [[Карл Клаузевиц]], немцазул генерал ва рагъул теоретик.
* [[1796]] — [[Сади Карно]], французазул физик.
* [[1804]] — [[Глинка, Иванил Михаил]], гӀурусазул композитор.
* [[1812]] — [[Срезневский, Иванил Измаил]], филолог-славист.
* [[1844]] — [[Василий Поленов]] (хв. 1927), гӀурусазул машгьурав художник.
* [[1902]] — [[Гайдай,Михаилил Зоя]] (хв. 1965), украиназул кочӀохъан (сопрано), [[СССР]]алъул халкъияй артистка.
* [[1920]] — [[Давид Самойлов]], гӀурусазул шагӀир.
* [[1926]] — [[Мерилин Монро]], американазул актриса.
* [[1928]] — [[Добровольский, Тимофеил Георгий]], космонавт.
* [[1935]] — [[Норман Фостер]] (хв. 2004), машгьурав архитектор.
* [[1950]] — [[Манаков, Михаилил Геннадий]], космонавт.
== Хвана ==
* [[1389]] — [[Донской, Иванил Дмитрий]], [[Москва]]ялъул ва [[Владимир]]алъул князь(19-абилеб маялъ баср.къагӀ).
* [[1434]] — [[Владислав Ягелло]] ([[Ягайло]]), [[Польша]]ялъул пача, литваялъул князь.
* [[1890]] — [[Камило Кастело Бранко]], португалиязул прозаик, шагӀир, драматург ва критик.
* [[1943]] — [[Лесли Ховард]] (ингил. ''Leslie Howard'') (гь. [[1893]]), ингилисазул киноактёр.
* [[1946]] — генерал [[Ион Антонеску]], 1940—1944 гг. [[Румыния]]лъул диктатор (трибуналалъул хӀукмуялда рекъон чӀвана).
* [[1952]] — [[Джон Дьюи]], американазул философ, психолог ва педагог.
* [[1954]] — [[Мартин Андерсен-Нексе]], даниязул хъвадарухъан.
* [[1983]] — [[Анна Зегерс]], немцазул хъвадарухъан.
* [[1984]] — [[Люлька, Михаилил Архип]], академик, авиадвигателазул конструктор.
== Ишараби ==
МоцӀрол тӀоцебесеб кӀиго къоялъ цӀад балеб бугони — сахго моцӀ ракъдалаб букӀине буго.
[[Категория:Июн]]
qxbhzzth0a57krpuab0dorzu5ogoc3d
2 июн
0
1711
101869
98500
2026-09-09T14:59:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101869
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
2-абилеб июнь — Григорианияб каленьдаралда лъагалил 153-абилеб къо (високосныял сонаца 154-абилеб). Лъагел сверизе хутула 212 къо.
== Байрамал ==
* Республикаялъул къо (Италия, 1946)
* Болгария, Ботевасул къо.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* 1946 — Италиялда референдумалъул хӀасилалда рекъон республика гуцӀцӀана.
* 1953 — Великобританиялъул бика, Елизавета IIабилелъул коронация.
* 1955 — СССРалъги Югославиялъги 1948абилеб соналъ хвезарун рукӀарал дипломатикиял бухьенал цӀигьари.
* 1955 — Байконур гуцӀцӀараб къо.
* 1962 — Новочеркасскалда багьаби рорхиялде данде гьабураб демонстрациялъул гӀахьалчаги чӀвай.
* 1979 — Рималъул Папа Иоанн Павел IIабилесул тӀоцебесеб Польшаялде вачӀиналъул байбихьи.
* 1996 — Санкт-Петербургалъул губернаторлъун вищана Владимир Яковлев.
== Гьаруна ==
* 1740 — маркиз де Сад, французазул хъвадарухъан.
* 1755 — Иван Акимович Акимов (ум. 1814), гӀурусазул живописец, классицизмалъул вакил.
* 1840 — Томас Харди, ингилисазул хъвадарухъан.
* 1913 — Алексей Фёдорович Богомолов, советиязул радиотехник.
* 1920 — Марсель Райх-Раницкий (Marcel Reich-Ranicki), немцазул публицист ва литературияв критик.
* 1930 — Чарльз Конрад (ум. 1999), американазул астронавт, моцӀалда тӀаде рещтӀаразул лъабабилев.
== Хвана ==
* 1872 — Александр Фёдорович Жохов (род. 1840), гӀурусазул хъвадарухъан-публицист.
* 1882 — Джузеппе Гарибальди, Италиялъул халкъияв бахӀарчи.
* 1919 — Леонид Георгиевич Яковлев (род. 1858), гӀурусазул кочӀохъан.
* 1970 — Валерия Анатольевна Герасимова (род. 1903), хъвадарухъан.
* 1987 — Андрес Сеговиа, испаниязул гитарист.
* 2000 — Святослав Фёдоров, офтальмолог.
* 2000 — Михаил Абрамович Швейцер, кинорежиссёр («Воскресение», «Золотой телёнок»).
[[Категория:Июн]]
t6bebfxupk1yzjg4griaps816fqze5h
1900 сон
0
1720
101603
98231
2026-09-09T14:15:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101603
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1896|1897|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
{{alsonumber|1900}}
{{Сон байбихьи|1900}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1900]]
96xuqjqh632k7srg6z59eaaumvqgo75
1901
0
1722
101604
98232
2026-09-09T14:15:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101604
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1897|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1905|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1901]]
pfe4exwiicmaczddg0h53le4xv7c069
1902
0
1724
101605
98233
2026-09-09T14:15:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101605
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1905|1906|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
* [[1абилеб июнь]] — Зоя Михайловна Гайдай (хв. [[1965]]), украиназул кочӀохъан (сопрано), [[СССР]]алъул народнияй артистка.
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1902]]
63mstq7yltx8blgbf6idpq6yptatlbg
1903
0
1726
101606
98234
2026-09-09T14:15:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101606
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1905|1906|1907|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1903]]
jx5maqyie331fdwctf0rb3bc5it6evq
1904
0
1728
101607
98235
2026-09-09T14:15:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101607
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1900|1901|1902|1903|1904|1905|1906|1907|1908|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1904]]
r3kvf1p4cg88gk1g994ce3dwdntcns5
1905
0
1730
101608
98236
2026-09-09T14:15:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101608
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1901|1902|1903|1904|1905|1906|1907|1908|1909|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1905]]
j27eqo8u65wwzha7wm72k5f8lm5wyie
1906 сон
0
1732
101609
98237
2026-09-09T14:16:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101609
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1902|1903|1904|1905|1906|1907|1908|1909|1910|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1906]]
eke3m8myqw0ai04rr4fba56an74hq0a
1907
0
1734
101610
98238
2026-09-09T14:16:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101610
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1903|1904|1905|1906|1907|1908|1909|1910|1911|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1907]]
gb9rn7ecy0ilrchjw05v8o49z158rm3
1909
0
1736
101612
98240
2026-09-09T14:16:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101612
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1905|1906|1907|1908|1909|1910|1911|1912|1913|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1909]]
[[Категория:XX гӀасру]]
g8swq42vc4bvceod8ri7zkwormonjp0
1910
0
1743
101613
98241
2026-09-09T14:16:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101613
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1906|1907|1908|1909|1910|1911|1912|1913|1914|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1910]]
87q8jh7tcl9wa38m0ebue4iutv3wkdg
1911
0
1745
101614
98242
2026-09-09T14:16:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101614
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1907|1908|1909|1910|1911|1912|1913|1914|1915|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1911]]
dwo4x0xoxtjefbmxlmmp719rhx4u46t
1912
0
1747
101615
98243
2026-09-09T14:17:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101615
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1908|1909|1910|1911|1912|1913|1914|1915|1916|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1912]]
rnw08blyp5fohreuzv442ibqk0fn3ho
1913
0
1749
101616
98244
2026-09-09T14:17:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101616
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1909|1910|1911|1912|1913|1914|1915|1916|1917|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1913]]
hn3nkqq7f4d977py7rwkob5bcllzjf1
1915
0
1752
101618
98246
2026-09-09T14:17:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101618
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1911|1912|1913|1914|1915|1916|1917|1918|1919|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1915]]
5idmsmisft6cj899h7sxv002q8sujr5
1916
0
1754
101619
98247
2026-09-09T14:17:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101619
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1912|1913|1914|1915|1916|1917|1918|1919|1920|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
* {{ДатаРождения}}
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1916]]
6pfcvwb857mn9mscd49c2vbxggopno5
1917
0
1756
101620
98248
2026-09-09T14:17:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101620
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1913|1914|1915|1916|1917|1918|1919|1920|1921|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
* [[23абилеб]] февраль — [[Россиялда]] [[Февралалъулаб хӀуригат]].
* [[3абилеб апрель]] - В.И.[[Ленин]] эмиграциялдаса Петроградалде нахъвуссин.
* [[15абилеб октябрь]] — [[ТӀоцебесеб дунялалъул рагъ]]: Венсаналда, [[Парижалъул]] ракьанда, [[Германиялъул]] [[шпионин]] абун чӀвана голландиялъул кьурдухъан [[Мата Хари]].
* [[6-7абилеб ноябрь]] — [[Россиялда]] [[КӀудияб Октябралъулаб социалистикияб хӀуригат]].
* [[6абилеб декабрь]] — Финляндиялъул парламенталъ хӀукму гьабуна Россиялдаса ратӀалъизе.
== Гьаруна ==
*
См. также: Категория:Родившиеся в 1917
* [[25абилеб январь]] — [[Пригожин, Илья Романович,]] бельгиязул учёный, химиялдасан [[1977абилеб]] соналъул [[Нобелил премиялъул]] лауреатпо.
* [[14абилеб март]] — [[Королёв, Николай Фёдорович,]] спортсмен (боксёр).
* [[22абилеб апрель]] — [[Ивет Шовире]], французазул балерина.
* [[29абилеб май]] — [[Кеннеди, Джон Фицджеральд,]] СШАялъул 35-абилев президент.
* [[16 декабрь]] — сэр [[Артур Кларк]], [[ингилисазул хъвадарухъан.]]
== Хвана ==
* См. также: Категория:Умершие в 1917
* [[14абилеб апрель]] — Людовик Лазарь Заменгоф, [[эсперанто]] гуцӀцӀарав чи.
* [[25абилеб май]] — Максим Богданович, белорусазул шагӀир (гьав. 1891).
* [[30абилеб май]] — Юлюс Янонис, литваязул шагӀир ва хӀуригатчи; Царское Селоялда живго жинцаго чӀвана (гьав. 1896).
2x5i6xu7ql5klote9mnc1dkxcgr2o97
1918
0
1758
101621
98249
2026-09-09T14:18:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101621
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1914|1915|1916|1917|1918|1919|1920|1921|1922|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1918]]
riig87lzoh994shzyabxb2macq3e19m
1919
0
1760
101622
98250
2026-09-09T14:18:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101622
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1915|1916|1917|1918|1919|1920|1921|1922|1923|1880|1890|1900|1910|1920|1930|1940|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1919]]
m6jc5dtuulc2dchx8qpwmxpq0oy1gr6
1920
0
1762
101623
98251
2026-09-09T14:18:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101623
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1916|1917|1918|1919|1920|1921|1922|1923|1924|1890|1900|1910|1920|1930|1940|1950|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1920]]
b4wcnj9mvsm3mq5ojjswkrf3vhwgurh
1921
0
1770
101624
98252
2026-09-09T14:18:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101624
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1917|1918|1919|1920|1921|1922|1923|1924|1925|1890|1900|1910|1920|1930|1940|1950|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1921]]
760iwgv9sjtz3yy2nqcz80odmac2qph
1922
0
1772
101625
98253
2026-09-09T14:18:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101625
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1918|1919|1920|1921|1922|1923|1924|1925|1926|1890|1900|1910|1920|1930|1940|1950|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1922]]
pe4fv33a3cgz4ji9a9dtb2mkwbjeihi
1923 сон
0
1774
101626
98254
2026-09-09T14:18:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101626
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1919|1920|1921|1922|1923|1924|1925|1926|1927|1890|1900|1910|1920|1930|1940|1950|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
{{сон байбихьи|1923}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1923]]
kzgnldxnihn0k0g6jh9h08wtn2ybp4e
1924 сон
0
1776
101627
98255
2026-09-09T14:19:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101627
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1920|1921|1922|1923|1924|1925|1926|1927|1928|1890|1900|1910|1920|1930|1940|1950|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
* В.И.Ленин.
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1924]]
j8fdselg08by3mhdmr1ync4oit4gnx3
1925 сон
0
1778
101628
98256
2026-09-09T14:19:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101628
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1925}}
{{Цогидал магӀнаби|1925 (магӀнаби)}}
{{Сон/Навигация|1925}}
{{ГӀасру/Навигация|20}}
{{Сон/Цогидал календарал|1925}}
{{Сон/Байбихьи|1925}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
iasajyi9ah13rum1ze8t2kcx3fbf9hc
1927
0
1782
101629
98258
2026-09-09T14:19:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101629
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1923|1924|1925|1926|1927|1928|1929|1930|1931|1890|1900|1910|1920|1930|1940|1950|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1927]]
d6hmvt4kcrdshkdzzd0ks8yw8hu2vbk
1928
0
1784
101630
98259
2026-09-09T14:19:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101630
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1924|1925|1926|1927|1928|1929|1930|1931|1932|1890|1900|1910|1920|1930|1940|1950|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1928]]
3cpyoz8pew0p3k75f4bnpcc9zlq8syj
1931
0
1790
101631
98262
2026-09-09T14:19:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101631
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1927|1928|1929|1930|1931|1932|1933|1934|1935|1900|1910|1920|1930|1940|1950|1960|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1931]]
2sjvgw4u9lsbc4gvz0peio3drtdh6ep
1932
0
1792
101632
98263
2026-09-09T14:19:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101632
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1928|1929|1930|1931|1932|1933|1934|1935|1936|1900|1910|1920|1930|1940|1950|1960|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1932]]
t3ojth562dk7w2qy12kw0wazwxlzixo
1933
0
1794
101633
98264
2026-09-09T14:20:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101633
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1929|1930|1931|1932|1933|1934|1935|1936|1937|1900|1910|1920|1930|1940|1950|1960|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1933]]
dqffs9gp2jf6l85sec8a138c0gziucd
1934
0
1796
101634
98265
2026-09-09T14:20:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101634
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1930|1931|1932|1933|1934|1935|1936|1937|1938|1900|1910|1920|1930|1940|1950|1960|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1934]]
pfgixly3gcijqgkyvrnrwoujuin1hlv
1935 сон
0
1798
101635
98266
2026-09-09T14:20:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101635
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1931|1932|1933|1934|1935|1936|1937|1938|1939|1900|1910|1920|1930|1940|1950|1960|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1935]]
f38d8q4ogabgd4pzf5p5ibxsz9j6njy
1936
0
1800
101636
98267
2026-09-09T14:20:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101636
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1932|1933|1934|1935|1936|1937|1938|1939|1940|1900|1910|1920|1930|1940|1950|1960|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
[[Рамазанов МухӀамад|Рамазанов, МухӀаммад Рамазанович]] (1936—2008) – [[Дагъистан|дагъистаналъул]] хъвадарухъан. Асаразул мацӀ — [[ГӀурус мацӀ|гӀурус]].
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1936]]
s1j1apzygnkobxztrgju3wr0jqlu5p4
1937
0
1802
101637
98268
2026-09-09T14:20:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101637
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1933|1934|1935|1936|1937|1938|1939|1940|1941|1900|1910|1920|1930|1940|1950|1960|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1937]]
joxuvn2q16r1mog06yc28v9b6u9i4gv
1938
0
1804
101638
98269
2026-09-09T14:20:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101638
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1934|1935|1936|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1900|1910|1920|1930|1940|1950|1960|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1938]]
bvbvh529ldo2vek5x1z1u2c221jge1i
1939 сон
0
1806
101639
98270
2026-09-09T14:21:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101639
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1939}}
{{Цогидал магӀнаби|1939 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1939}}
{{ГІасруялъе навигация|20}}
{{Сон байбихьи|1939}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1939]]
iu1vmpx15frun0ffdzk0zi9hdd1dvy9
1940
0
1808
101640
98271
2026-09-09T14:21:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101640
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1936|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1910|1920|1930|1940|1950|1960|1970|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1940]]
qcbock2by2intak6d0t1fvgeag0kw4d
1943
0
1812
101643
98273
2026-09-09T14:21:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101643
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1910|1920|1930|1940|1950|1960|1970|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1943]]
bj1ao219iguydzwver6xsohhzox5yk9
1944
0
1814
101644
98274
2026-09-09T14:21:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101644
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1948|1910|1920|1930|1940|1950|1960|1970|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1944]]
13kvw12eytylfefab7nt2755ync01r6
1945
0
1816
101645
98275
2026-09-09T14:22:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101645
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1948|1949|1910|1920|1930|1940|1950|1960|1970|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
'''1945''' - високоснияб гуреб сон, грегориан календаралда рекъон байбихьула итни къоялдаса.
==ЛӀугьа-бахъинал==
* Гьеб соналъул 9 маялъ Советияб ва Американияб армияз бахъана фашистазул [[Германия]]лъул тахшагьар [[Берлин]].
== Гьаруна ==
* 31 июлалъ - Леонид Якубович, "Поле чудес" программаялъул ведущий.
* Брюс Ли - киноактёр.
== Хвана ==
* 12 апрел- Фпанклин Рузвельт, Америкаялъул президент (1933-1945).
* 28 апрел - Бенито Мусоллини, фашистияб партиялъул бетӀер.
* 30 апрел - Адольф Гитлер, фюрер.
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1945]]
azwghwthigho3o91js796qjy68191dk
1946 сон
0
1818
101646
98276
2026-09-09T14:22:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101646
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1948|1949|1950|1910|1920|1930|1940|1950|1960|1970|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1946]]
25p8doieju53suszfhgn2i1d3pesbxa
1947 сон
0
1820
101647
98277
2026-09-09T14:22:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101647
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1943|1944|1945|1946|1947|1948|1949|1950|1951|1910|1920|1930|1940|1950|1960|1970|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1947]]
omntcwuf5iebxcik2nv98vhrfph6p8u
1948
0
1822
101648
98278
2026-09-09T14:22:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101648
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1944|1945|1946|1947|1948|1949|1950|1951|1952|1910|1920|1930|1940|1950|1960|1970|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1948]]
46ska1vuk1a22369wdghb1r4ne84qzb
1949
0
1824
101649
98279
2026-09-09T14:22:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101649
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1945|1946|1947|1948|1949|1950|1951|1952|1953|1910|1920|1930|1940|1950|1960|1970|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1949]]
g613twbue4v8guuyqlym1j8zhes20j3
1950 сон
0
1826
101650
98280
2026-09-09T14:22:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101650
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1946|1947|1948|1949|1950|1951|1952|1953|1954|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1950]]
i439q4za39zpfro3szqe1tec0cg32qg
1951 сон
0
1828
101651
98281
2026-09-09T14:23:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101651
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1947|1948|1949|1950|1951|1952|1953|1954|1955|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1951]]
3ppdktxrh9r0nt0tec8xup3v75fvsav
1952
0
1830
101652
98282
2026-09-09T14:23:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101652
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1948|1949|1950|1951|1952|1953|1954|1955|1956|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1952]]
cesf1506s9u58m10ckwyfkyj96kr4ko
1953
0
1832
101653
98283
2026-09-09T14:23:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101653
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1949|1950|1951|1952|1953|1954|1955|1956|1957|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
3rig7i28nngtikyh8tkgn8ew03ydsk0
1954 сон
0
1834
101654
98284
2026-09-09T14:23:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101654
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1950|1951|1952|1953|1954|1955|1956|1957|1958|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1954]]
psmqq8xj0rqulmwu3l4b7gzkt2vkuwo
1955
0
1836
101655
98285
2026-09-09T14:23:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101655
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1951|1952|1953|1954|1955|1956|1957|1958|1959|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1955]]
5o3or3nxpg1rc3aaexfvrxpv69k8x2t
1956
0
1838
101656
98286
2026-09-09T14:23:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101656
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1952|1953|1954|1955|1956|1957|1958|1959|1960|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1956]]
8fkgze31l58ro1gy2jxhevyyv5mzec1
1957
0
1840
101657
98287
2026-09-09T14:24:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101657
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1953|1954|1955|1956|1957|1958|1959|1960|1961|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1957]]
jahzy72412oi7dp9fpeuyacx89dlr0c
1958
0
1842
101658
98288
2026-09-09T14:24:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101658
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1954|1955|1956|1957|1958|1959|1960|1961|1962|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1958]]
iwiscjmcmg3t845575gwr7afausyk33
1959
0
1844
101659
98289
2026-09-09T14:24:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101659
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1955|1956|1957|1958|1959|1960|1961|1962|1963|1920|1930|1940|1950|1960|1970|1980|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1959]]
sze0hrvqfoe123eer9ayerse7n6z454
1960 сон
0
1846
101660
98290
2026-09-09T14:24:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101660
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1956|1957|1958|1959|1960|1961|1962|1963|1964|1930|1940|1950|1960|1970|1980|1990|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1960]]
qocyh6z7wiz0rru0xelvp3ak2duc8jc
1962 сон
0
1850
101661
98291
2026-09-09T14:24:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101661
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1958|1959|1960|1961|1962|1963|1964|1965|1966|1930|1940|1950|1960|1970|1980|1990|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1962]]
hnzqfeyv61srdhquixy8qd3u8lmdmgx
1963 сон
0
1852
101662
98292
2026-09-09T14:24:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101662
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1959|1960|1961|1962|1963|1964|1965|1966|1967|1930|1940|1950|1960|1970|1980|1990|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1963]]
t38ow99m7fq7e5jy0cxhjhl25i3opff
1964 сон
0
1854
101663
98293
2026-09-09T14:25:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101663
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1960|1961|1962|1963|1964|1965|1966|1967|1968|1930|1940|1950|1960|1970|1980|1990|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1964]]
ec16b7y4zchvhee7yimrj50wijycx3x
1965
0
1856
101664
98294
2026-09-09T14:25:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101664
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1961|1962|1963|1964|1965|1966|1967|1968|1969|1930|1940|1950|1960|1970|1980|1990|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1965]]
nhb5n6s3hqu7fh1bqau6r0wdfmeeclq
1966
0
1858
101665
98295
2026-09-09T14:25:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101665
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1962|1963|1964|1965|1966|1967|1968|1969|1970|1930|1940|1950|1960|1970|1980|1990|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1966]]
ibaso1hytgy51nsc87q87t6oa98xs4k
1967 сон
0
1860
101666
98296
2026-09-09T14:25:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101666
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1967}}
{{Цогидал магӀнаби|1967 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1967}}
{{ГІасруялъе навигация|20}}
{{Сон байбихьи|1967}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
* [[ГъазимухӀамадов, АмирхӀамзал ИсмагӀил|ИсмагӀил ГъазимухӀамадов]] — хъвадарухъан, тарихчи.
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1967]]
e11m3bozphfuwpz4pifi6567q7jo76s
1968
0
1862
101667
98297
2026-09-09T14:25:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101667
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1964|1965|1966|1967|1968|1969|1970|1971|1972|1930|1940|1950|1960|1970|1980|1990|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1968]]
goqe43rfl2lt6cbzmj2429jbshxpk1w
1969
0
1864
101668
98298
2026-09-09T14:25:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101668
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1965|1966|1967|1968|1969|1970|1971|1972|1973|1930|1940|1950|1960|1970|1980|1990|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1969]]
ic5u5i16s1nuozoql1nrn7x0jujyx3h
1970
0
1866
101669
98299
2026-09-09T14:26:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101669
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1966|1967|1968|1969|1970|1971|1972|1973|1974|1940|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1970]]
g6tl5vxma3pxgkpb6al3t4qcmam28i8
1973
0
1871
101671
98301
2026-09-09T14:26:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101671
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1969|1970|1971|1972|1973|1974|1975|1976|1977|1940|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1973]]
fp5bg4suuntgovccks6hdwfl1fzjmjc
1974
0
1873
101672
98302
2026-09-09T14:26:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101672
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1970|1971|1972|1973|1974|1975|1976|1977|1978|1940|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1974]]
bebr5klpyrxoeqawsx7xdbauvndsg12
1975
0
1875
101673
98303
2026-09-09T14:26:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101673
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1971|1972|1973|1974|1975|1976|1977|1978|1979|1940|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1975]]
gvg3jp1mbkq3zup8iwha606j0fs5xoc
1976
0
1877
101674
98304
2026-09-09T14:26:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101674
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1972|1973|1974|1975|1976|1977|1978|1979|1980|1940|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1976]]
9ku9qxx87o7m5txx2xfxiak7rkwgibm
1977 сон
0
1879
101675
98305
2026-09-09T14:27:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101675
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1973|1974|1975|1976|1977|1978|1979|1980|1981|1940|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
{{Сон байбихьи|1977}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1977]]
snohb6pz5i4x0z7tb5l6v2t9w29bm3v
1978
0
1881
101676
98306
2026-09-09T14:27:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101676
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1974|1975|1976|1977|1978|1979|1980|1981|1982|1940|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1978]]
mz01p2g7wamfnf6hc6vxbbi88t5cxhi
1979 сон
0
1883
101677
98307
2026-09-09T14:27:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101677
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1975|1976|1977|1978|1979|1980|1981|1982|1983|1940|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1979]]
p9by8g3ntqwu2lp0uxt6se9e5c1qspt
1980 сон
0
1885
101678
98308
2026-09-09T14:27:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101678
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1976|1977|1978|1979|1980|1981|1982|1983|1984|1950|1960|1970|1980|1990|2000|2010|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1980]]
f3h38iwrbpwsya42mh9vb6umupgba85
1981 сон
0
1887
101679
98309
2026-09-09T14:27:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101679
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1977|1978|1979|1980|1981|1982|1983|1984|1985|1950|1960|1970|1980|1990|2000|2010|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1981]]
4cbcc93j9vopzx4dvyooaxs6q6g0hgq
1985 сон
0
1894
101683
98313
2026-09-09T14:28:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101683
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1981|1982|1983|1984|1985|1986|1987|1988|1989|1950|1960|1970|1980|1990|2000|2010|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1985]]
tf2sp49blvy88cxul4rvir9q9lvrbxo
1986 сон
0
1896
101684
98314
2026-09-09T14:28:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101684
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1982|1983|1984|1985|1986|1987|1988|1989|1990|1950|1960|1970|1980|1990|2000|2010|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1986]]
blrpuk9lqw3ipgsoh5x6sk7vvl5qpsp
1987 сон
0
1898
101685
98315
2026-09-09T14:28:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101685
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1983|1984|1985|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1950|1960|1970|1980|1990|2000|2010|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1987]]
3k13t8zkpcxwplxoqbt2gfbp1mv9xx2
1988 сон
0
1900
101686
98316
2026-09-09T14:28:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101686
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1984|1985|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1950|1960|1970|1980|1990|2000|2010|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1988]]
kfa6982f7da1y4vpyezn1rrarlmdvnt
1989 сон
0
1902
101687
98317
2026-09-09T14:29:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101687
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1985|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1950|1960|1970|1980|1990|2000|2010|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1989]]
oh2c7i14wrjtwy0djzualjrgmnpxhhc
1990 сон
0
1904
101688
98318
2026-09-09T14:29:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101688
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1986|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1994|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1990]]
6x006v43iz0mj6mz794supkd886dm08
1991
0
1906
101689
98319
2026-09-09T14:29:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101689
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1994|1995|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1991]]
1ivh5ixrdv48trlooeb3h98i0cc4z9d
1992
0
1908
101690
98320
2026-09-09T14:29:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101690
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1994|1995|1996|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
[[Категория:1992]]
ie46haaenbbyv94zp2dywnc735p8ok8
1993 сон
0
1910
101691
98321
2026-09-09T14:29:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101691
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1989|1990|1991|1992|1993|1994|1995|1996|1997|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1993]]
11y0zgc1xyoqtsiqpatrjp18kjjeif7
1994 сон
0
1912
101692
98322
2026-09-09T14:29:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101692
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1990|1991|1992|1993|1994|1995|1996|1997|1998|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1994]]
nbcmvwq5lykuelqxgglqk9zy7ck2fl2
1995 сон
0
1914
101693
98323
2026-09-09T14:30:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101693
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1991|1992|1993|1994|1995|1996|1997|1998|1999|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1995]]
qx0rd4jy99injgpl9zi7k4oqq56memg
1996 сон
0
1916
101694
98324
2026-09-09T14:30:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101694
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1992|1993|1994|1995|1996|1997|1998|1999|2000|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1996]]
9jin8kt66ep7b5ieh4h9r54ictwd2hs
1997 сон
0
1918
101695
98325
2026-09-09T14:30:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101695
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1993|1994|1995|1996|1997|1998|1999|2000|2001|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
Dit artikel is niet wiki-proof.
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1997]]
rkhgwxf9ic9ifqrrw56tg7qh5t5f0ja
1998 сон
0
1920
101696
98326
2026-09-09T14:30:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101696
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1994|1995|1996|1997|1998|1999|2000|2001|2002|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1998]]
deqhdth7e6t7dwxr0wrzursojbfn1e1
1999 сон
0
1922
101697
98327
2026-09-09T14:30:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101697
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1995|1996|1997|1998|1999|2000|2001|2002|2003|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1999]]
a5a48z7re8usny58ft2gd1b1q0r5md7
2000 сон
0
1924
101723
98353
2026-09-09T14:35:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101723
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1996|1997|1998|1999|2000|2001|2002|2003|2004|1970|1980|1990|2000|2010|2020|2030|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2000]]
dd6erymbcr7o78qr2j3nnkc73t1keqo
2001 сон
0
1926
101724
98354
2026-09-09T14:35:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101724
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1997|1998|1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005|1970|1980|1990|2000|2010|2020|2030|XX гӀасру|XXI гӀасру|XXII гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2001]]
pd05yjyhwy6dayggtdeu1kwl1mmo62r
2002 сон
0
1928
101725
98355
2026-09-09T14:35:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101725
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1998|1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005|2006|1970|1980|1990|2000|2010|2020|2030|XX гӀасру|XXI гӀасру|XXII гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2002]]
l62erhc94cis0qqp6hg5uyo40a6hhly
2004 сон
0
1931
101727
98357
2026-09-09T14:35:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101727
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2000|2001|2002|2003|2004|2005|2006|2007|2008|1970|1980|1990|2000|2010|2020|2030|XX гӀасру|XXI гӀасру|XXII гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2004]]
7c9gyafvogh1pbrjnka86uc13q1lh7a
2005 сон
0
1933
101728
100920
2026-09-09T14:35:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101728
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2005}}
{{alsonumber|2005}}
{{гьанжесел лӀугьа-бахъинал}}
'''2005''' ('''кӀиазаралда щуабилеб''') сон — григорианияб календаралъул щамат къоялъ байбихьараб сон. Гьеб ккола нилӀер рикӀкӀеналъул 2005 сон, лъабабилеб азарсоналъул 5 сон, XXI гӀасруялъул 5 сон, XXI гӀасруялъул кӀиабилеб анцӀсоналъул 5-леб сон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2005| ]]
k27qqim11vw76g0qvxs8jqzoxmp2h72
2006 сон
0
1935
101729
98359
2026-09-09T14:36:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101729
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2002|2003|2004|2005|2006|2007|2008|2009|2010|1970|1980|1990|2000|2010|2020|2030|XX гӀасру|XXI гӀасру|XXII гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2006]]
fp01b8zlqewk12an7kj7cuoz96f327f
2007 сон
0
1937
101730
98360
2026-09-09T14:36:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101730
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2003|2004|2005|2006|2007|2008|2009|2010|2011|1970|1980|1990|2000|2010|2020|2030|XX гӀасру|XXI гӀасру|XXII гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2007]]
fjrgiobalg1416n0dgquzgw22ny767c
2008 сон
0
1939
101731
98361
2026-09-09T14:36:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101731
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2004|2005|2006|2007|2008|2009|2010|2011|2012|1970|1980|1990|2000|2010|2020|2030|XX гӀасру|XXI гӀасру|XXII гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2008]]
fqsjy4w7wi0d75g7q7nw1fswsv6fc6k
2009 сон
0
1941
101732
98362
2026-09-09T14:36:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101732
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2005|2006|2007|2008|2009|2010|2011|2012|2013|1970|1980|1990|2000|2010|2020|2030|XX гӀасру|XXI гӀасру|XXII гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2009]]
k2o34sb8mqqa6uyloy64l245jur5ped
ЦӀахурал
0
2767
102041
100742
2026-09-09T15:28:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102041
wikitext
text/x-wiki
[[Файл:Caucasus-ethnic tsachoeren.png|left|250px|border]]
[[Файл:Dagestan etniciteit.png|thumb|right|300px|Дагъистаналъул этникияб карта.<br />1-жубараб, 2-[[МагӀарулал]], 3-[[Даргиял]], 4-[[Лезгиял]], 5-[[Тумал]], 6-[[Табасаранал]], 7-[[Агъулал]], 8-[[Газалал]], 9-'''[[Хъалтагъал]]''', 10-[[ЛъарагӀал]], 11-[[Нугъаял]], 12-[[Падарал]], 13-[[ГӀурусал]]]]
'''Хъалтагъал''' ялъуни '''ЦӀахурал''' ({{мацI+tkr|Йыхбы}}, {{мацI+lez|ЧӀабыр}}) — [[Кавказ]]алда бугеб [[миллат]]. Къадар — {{чи|25|азарго}}. [[Азарбижан]]алда — 18 азарго ва [[Дагъистан]]алде — {{чи|7|азарго}}. ЛӀугьа-бахъин хъалтагъазул буго Азарбижаналъул [[Кор|Кор гӀурул]] [[Мингечаур|Мингечаур шагьарлъул]] бакъдал рахъалдаса.
== Линкал ==
* [http://www.azerb.com/az-tsakhur.html azerb.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202160128/http://www.azerb.com/az-tsakhur.html |date=2008-12-02 }}
* [http://www.narodru.ru/peoples1291.html narodru.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081231192342/http://www.narodru.ru/peoples1291.html |date=2008-12-31 }}
<!--Categories-->
[[Категория:Миллатал]]
[[Категория:Дагъистаналъул халкъал]]
[[Категория:Азарбижан]]
[[Категория:Дагъистан]]
{{ТIинчI}}
<!--Interwikis-->
1eulf7kumyka01i1rcr3nef9wsqbrwu
1914
0
3367
101617
98245
2026-09-09T14:17:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101617
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
rmabfa34qjxhvvyk3rsqgru8z6hskge
1908 сон
0
3368
101611
98239
2026-09-09T14:16:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101611
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1908}}
{{Цогидал магӀнаби|1908 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1908}}
{{ГІасруялъе навигация|20}}
{{Сон байбихьи|1908}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
{{БутІа хІадури}}
== Гьарурал ==
''Ралагье гьединго: [[:Категория:1908 соналъ гьарурал]]''
* [[22 январь]] — [[Ландау, Лев Давидович|Лев Давидович Ландау]], [[СССР|советияв]] [[физик]], [[СССРалъул ГӀА]]ялъул [[академик]], [[Физикаялъул Нобелил премия|физикаялъул Нобелил премиялъул]] лауреат ([[1962 сон|1962]]) (хв. [[1968 сон|1968]]).
* [[17 февраль]] — [[Фрид, Эмилия Лазаревна|Эмилия Фрид]], [[Музыковедение|музыковед]] ва [[Педагогика|педагог]] (хв. [[1984 сон|1984]]).
== Хварал ==
''Ралагье гьединго: [[:Категория:1908 соналъ хварал]]''
* [[22 январь]] — [[Леваль, Жюль Луи|Жюль Луи Леваль]], француз [[генерал]], рагъул теоретик ва хъвадарухъан<ref>{{БРЭ|Леваль}}</ref> (гь. [[1823 сон|1823]]).
* [[1 февраль]] — [[Карлуш I]], ахирисев [[Португалия]]лъул хан (гь. [[1863 сон|1863]]).
* [[10 февраль]] — [[Камиль, Мустафа|Мустафа Камиль]], [[Египет]]алъул сиясатчи, [[Ватан (партия)|Ватан]] абураб партия гӀуцӀарав чи (гь.[[1874 сон|1874]])
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1908 сон}}
== МугъчӀваял ==
{{Reflist}}
{{rq|sources}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
{{DEFAULTSORT:1908}}
[[Категория:1908| ]]
[[Категория:XX гӀасру]]
ht30wfft3pm2a4xra9jlond2lm1g5o8
МухӀаррам
0
3655
102025
101267
2026-09-09T15:25:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102025
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''МухӀа́ррам''' ({{lang-ar|محرّم}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] тӀоцебесеб моцӀ, [[Къуръан]]алда жаниб жодор хӀакъалъулӀ бицун бугел ункъалго [[Кьукъарал моцӀал|гьукъарал моцӀазул]] цояб:
{{Къуръан/Аят
|ХІакълъунго, Аллагьасда аскIоб моцIазул къадар – анцIила кIиго буго. Гьаб хIукму ЛавхIулмахIфузалда хъван буго, Аллагьас зобал-ракьал рижараб мехалъго. Гьездаса ункъго моцI буго - (жодолъ рагъ гьабизе) гьукъарал.Гьаб исламияб дин битIараб дин буго. Нужеца нужерго напсазе зулму гьабуге гьал моцIазда жаниб (гIассилъаби ва хIарамал жал гьарун). Нужеца мушриказда данде рагъ бай киналго цадахъ лӀугьун, гьез нужедаги гьедин рагъ балеб бугелъул. Нужедаги лъай хIакълъунго Аллагь - Жинкьа хIинкъаралгун вукIин.
|9|36
|таржама=ГІабдурахІим
|аслу=إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ۚ ذَٰلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ۚ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ ۚ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ}}
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 1 къо ===
* Гьижрияб [[Исламияб ЦӀияб сон|цӀияб сон]]
* {{comment|687 гь.с.|12 февралалъ 1288 с.}} — гьавуна СултӀан ГӀусманил вас [[Орхан I|Орхан Гъази]]
* {{comment|1270 гь.с.|3 октябралъ 1853 с.}} — ГӀусманияб империялъ Россиялъулгун рагъ лъазабуна, тарихалда [[Крымалъул рагъ]] - абун жиб машгьурлъараб
* {{comment|1318 гь.с.|30 апрелалъ 1900 с.}} — ГӀусманиязул султӀан [[ГӀабдул-ХӀамид II]] буюрухъ кьуна [[ХӀижаз]]алде маххул нух баян
* {{comment|1425 гь.с.|21 февралалъ 2004 с.}} — хвана гӀиракъалъул тарихчи, шагӀир ва хатӀчи Валид ал-ГӀазами
<!-- === 2 къо ===
=== 3 къо ===
=== 4 къо ===
=== 5 къо ===
=== 6 къо ===
=== 7 къо ===
=== 8 къо ===
=== 9 къо ===-->
=== 10 къо (ГӀашураъ) ===
Гьеб къоялъ гьавуна [[Адам]] ва [[Ибрагьим]] аварагзаби.
* Аллагьас [[Муса]] аварагги ГӀизраилил лъималги хвасар гьаруна Мисриялъул ПиргӀавнидаса
* {{comment|61 гь.с.|12 октябралъ 680 с.}} — чӀвана [[МухӀаммад|МухӀаммад аварагасул ]] {{сав}} ясалъул вас [[ХӀусен ибн ГӀали|ГӀалил вас ХӀусен]].
<!-- === 11 къо ===
=== 12 къо ===
=== 13 къо ===
=== 14 къо ===-->
=== 15 къо ===
* {{comment|1297 гь.с.|28 декабралъ 1879 с.}} — гьавуна [[Багьауддин Накъшбанд]]
=== 16 къо ===
* [[Байтул Макъдис]] лъазабуна бусурбабазул тӀоцебесеб [[Къибла]]лъун.
=== 17 къо ===
* ХӀабашаялъул хан Абрагьатил [[АсхӀабул Фил|аскарал]] рачӀана [[КагӀба]] биххизабизе [[Макка]]ялде
=== 18 къо ===
* {{comment|419 гь.с.|22 февраля 1028 с.}} — гьавун шафигӀил мазгьабалъул, ашгӀариясул ракӀчӀеялъул гӀалимчи [[ГӀабул-МагӀали ал-Жувайни]]
<!-- === 19 къо ===
=== 20 къо ===
=== 21 къо ===
=== 22 къо ===
=== 23 къо ===
=== 24 къо ===-->
=== 25 къо ===
<!-- === 26 къо ===
=== 27 къо ===
=== 28 къо ===
=== 29 къо ===
=== 30 къо ===-->
== Ссылкаби ==
* {{ИЭС+2007|586}}
* {{cite web|url=http://askimam.ru/news/mesjac_mukharram/2009-12-13-67|title=Месяц Мухаррам|author=Такы Усмани|publisher=AskImam.ru|accessdate=2013-12-05|ref=AskImam.ru|archive-date=2013-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221181656/http://askimam.ru/news/mesjac_mukharram/2009-12-13-67|url-status=хвараб}}
* {{cite web|url=http://goodbasis.com/istoriya/data.htm|title=Перевод дат|publisher=goodbasis.com|accessdate=2013-12-05}}
* [http://www.islamhouse.com/p/261061 Достоинства мухаррама]
[[Категория:Гьукъарал моцӀал]]
== ХӀужаби ==
<references/>
[[Категория:Исламияб календарь]]
h6xgnlgq1odel5diow74tdg3c9b6o4g
2011 сон
0
3932
101734
100922
2026-09-09T14:36:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101734
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2011}}
{{alsonumber|2011}}
{{гьанжесел лӀугьа-бахъинал}}
'''2011''' ('''кӀиазаралда анцӀила цоабилеб''') сон — григорианияб календаралъул щамат къоялъ байбихьараб сон. Гьеб ккола нилӀер рикӀкӀеналъул 2011 сон, лъабабилеб азарсоналъул 11 сон, XXI гӀасруялъул 11 сон, XXI гӀасруялъул кӀиабилеб анцӀсоналъул 1-еб сон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2011| ]]
7gp1nn4wry5rt6pbk2qvhslosyg1rnm
Гвангвара
0
4495
102014
99393
2026-09-09T15:23:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102014
wikitext
text/x-wiki
[[File:Primate skull series with legend.png|thumb|right|260px|<span style="color:grey;">Гвангвара</span>]]
[[Файл:Reconstrução facial - crânio - Cáceres-MT.stl|мини|Гвангвара 3D]]
'''Гвангвáра''' ({{Lang-la|cranium}}) ккола гьодимухъ бугел рухӀчӀаголъабазул ва гӀадамасул бетӀералъул рокьол бутӀа, жинца бетӀерги цӀунулеб, гьелъул тамахал текстусалги кколеб.
==ЛӀугьин==
==Функциял==
==ГӀуцӀи==
==Гвангвараялъул цӀубай==
===ГӀадалнахалъул гвангвара===
==ГӀадамасул гвангвара==
{{Аслияб макъала|ГІадамасул гвангвара}}
===Гвангварадул куц-мухъ===
===Гвангвара маданияталда===
==Балгье гьединго==
==Баянал==
==МугъчӀваял==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:ГӀадамасул лага-черх]]
phpq974oddwb498f0b9lcddc161n1zp
2012 сон
0
5132
101735
100923
2026-09-09T14:37:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101735
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2012}}
{{alsonumber|2012}}
{{гьанжесел лӀугьа-бахъинал}}
'''2012''' ('''кӀиазаралда анцӀила кӀиабилеб''') сон — григорианияб календаралъул гьатӀан къоялъ байбихьараб сон. Гьеб ккола нилӀер рикӀкӀеналъул 2012 сон, лъабабилеб азарсоналъул 12 сон, XXI гӀасруялъул 12 сон, XXI гӀасруялъул кӀиабилеб анцӀсоналъул 2-леб сон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2012| ]]
d84317y6sbtduccc6kd4i41jt3kxiuh
1 сентябрь
0
5209
101720
98350
2026-09-09T14:34:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101720
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''1-себ сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 244-абилеб къо (високоснияб соналъ — 245-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 121 къо.
== Байрамал ==
* {{Флагификация|Россия}}
{{Флагификация|Украина}} — [[Лъаялъул къо]].
* {{Флагификация|Словакия}} — [[Конституциялъул къо]].
* {{Флагификация|Узбекистан}} — [[Эркенлъиялъул къо]].
* ЦӀалул къо (Лъаялъул къо)
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== XIX гӀасруялда цебе ===
* [[5509 год до н. э.]] — [[Константинопольская эра]] от «сотворения мира».
* [[1482]] — Войска [[Крымское ханство|Крымского хана]] [[Менгли I Герай|Менгли Гирея]] захватили и разрушили [[Киев]].
* [[1581]] — [[Ермак Тимофеевич|Ермак]] собрал отряд из 840 человек для завоевания [[Сибирь|Сибири]].
* [[1612]] — Первый день [[Московская битва (1612)|Московской битвы]] между войсками [[Второе народное ополчение|Второго народного ополчения]] и польско-литовской армией великого гетмана литовского [[Ходкевич, Ян Кароль|Ходкевича]].
* [[1712 год|1712]] — [[Иезуиты|Миссионер]] Франсуа Ксавье д’Антреколь, находясь в Китае, отправил во Францию письмо, раскрывающее секрет изготовления [[Китайский фарфор|китайского фарфора]]. Так [[Европа]] получила технологию производства [[фарфор]]а.
* [[1714]] — В [[Санкт-Петербург|Петербурге]] заработала созданная по распоряжению [[Пётр I|Петра I]] первая в России государственная публичная библиотека, ныне — [[Библиотека Российской академии наук]].
=== [[XIX гӀасру]] ===
* [[1804]] — Немецкий астроном [[Хардинг, Карл Людвиг|Карл Хардинг]] открыл третий астероид [[3 Юнона|Юнону]].
* [[1827]] — В России введён запрет принимать крестьян в высшие и средние учебные заведения.
* [[1858]] — Первый [[трансатлантический телеграфный кабель]] вышел из строя после менее чем месячной эксплуатации.
* [[1859]]
** Произведён первый [[Пульман (вагон)|пульмановский]] [[спальный вагон]].
** Астроном Ричард Каррингтон обнаруживает солнечные [[Протуберанец|протуберанцы]].
* [[1867]] — введены новые принципы военного судоустройства и судопроизводства, с этого дня ведёт свой отсчёт история [[Военная прокуратура|Военной Прокуратуры]].
* [[1870]] — [[Франко-прусская война]]: [[Франция|Французская]] армия разгромлена в сражении под [[Седан (город)|Седаном]], император [[Наполеон III]] взят в плен.
* [[1887]] — [[Берлинер, Эмиль|Эмиль Берлинер]] получает патент за изобретение [[Грампластинка|граммофонной пластинки]].
* [[1897]] — В [[Бостон]]е открылось [[метро]].
* [[1900]] — Открытие [[Павелецкий вокзал Москвы|Павелецкого вокзала]] в [[Москва|Москве]].
=== [[XX гӀасру]] ===
* [[1902 сон киноялда|1902]] — во [[Франция|Франции]] на экраны вышел первый в мире научно-фантастический фильм «[[Путешествие на Луну (фильм, 1902)|Путешествие на Луну]]» режиссёра [[Мельес, Жорж|Жоржа Мельеса]].
* [[1906]] — В [[Вильно]] вышла «[[Наша доля]]» — первая легальная газета на белорусском языке.
* [[1910 сон|1910]] — В [[Сан-Паулу]] образован футбольный клуб «[[Коринтианс]]».
* [[1919]] — Открылась первая в мире Государственная киношкола, ныне известная как [[ВГИК|Всероссийский государственный институт кинематографии им. А. С. Герасимова]].
* [[1920]] — [[Франция]] провозгласила создание государства [[Ливан]] со столицей в [[Бейрут]]е.
* [[1923]] — [[Великое землетрясение Канто]].
* [[1928]] — [[Албания]] провозглашена королевством.
* [[1932]] — Началась [[Колумбийско-перуанская_война_(1932—1933)|Перуано-колумбийская война]]
* [[1938]] — В «[[Правда (газета)|Правде]]» впервые опубликован лозунг «[[За Родину, за Сталина!|За Родину! За Сталина!]]».
* [[1939]]
** Началась [[Вторая мировая война]].
** Началась оборона [[Вестерплатте]].
** Опубликована первая статья о [[Чёрная дыра|чёрных дырах]].
* [[1950]] — [[Западный Берлин]] принял конституцию.
* [[1951]] — В [[Лондон]]е открылся первый в мире [[супермаркет]].
* [[1953]] — В Москве на [[Ленинские горы|Ленинских горах]] открыто высотное здание [[Московский государственный университет|МГУ]].
* [[1964]]
** В [[Киев]]е открыт первый на Украине широкоформатный кинотеатр.
** Впервые на телеэкране появилась передача «[[Спокойной ночи, малыши!]]».
* [[1969]] — Военный переворот в [[Ливия|Ливии]] (Революция аль-Фатех), который привёл к власти [[Каддафи, Муаммар|Муаммара Каддафи]].
* [[1970]] — В [[Нью-Йорк]]е открыт первый в мире компьютерный турнир по шахматам.
* [[1971]] — [[Катар]] провозгласил себя независимым государством.
* [[1973]] — террорист [[Террористический акт в Мавзолее Ленина|подорвал взрывное устройство]] в [[Мавзолей Ленина|Мавзолее Ленина]]. Саркофаг не пострадал, террорист и двое посетителей погибли.
* [[1977]] — Утверждён новый текст [[гимн]]а [[СССР]], в котором были заменены слова о [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Сталине]].
* [[1983]] — [[Инцидент с южнокорейским Боингом (1983)|Сбит южнокорейский пассажирский самолёт рейса КАЛ007]].
* [[1985]] — Американско-французская экспедиция на глубине около 4 000 м обнаружила обломки затонувшего после столкновения с айсбергом в [[1912 год]]у лайнера «[[Титаник]]».
* [[1991]] — Провозглашён суверенитет [[Узбекистан]]а.
* [[1997]] — Обнаруживаются неизвестные ранее субатомные частицы — «экзотические мезоны».
* [[2000]] — [[Вице-президент]] [[США]] [[Гор, Альберт|Эл Гор]] и премьер-министр России [[Касьянов, Михаил Михайлович|Михаил Касьянов]] подписали Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Соединенных Штатов Америки об утилизации плутония, заявленного как плутоний, не являющийся более необходимым для целей обороны, обращению с ним и сотрудничеству в этой области (подписано 29 августа 2000 года в Москве и 1 сентября 2000 года в Вашингтоне).
=== [[XXI гӀасру]] ===
* [[2001]] — На [[Украина|Украине]] вступил в силу новый [[Уголовный кодекс]], в котором высшая мера наказания заменена пожизненным заключением.
* [[2002]] — Руководство холдинга [[Всероссийская государственная телевизионная и радиовещательная компания|ВГТРК]] сменило название телеканала РТР на [[Россия-1|телеканал «Россия»]].
* [[2004]] — [[Захват школы в Беслане]] ([[Северная Осетия]]).
* [[2006]] — [[Катастрофа Ту-154 в Мешхеде (2006)|катастрофа Ту-154 в Мешхеде]] ([[Иран]]). Погибли 28 человек.
* [[2012]] — В [[Россия|России]] вступил в силу [[Федеральный закон «О защите детей от информации, причиняющей вред их здоровью и развитию»|«Закон об информации»]]
== Гьаруна ==
=== [[XIX гӀасру]] ===
* [[1823]] — [[Шпаковский Александр Ильич|Александр Ильич Шпаковский]] (ум. [[1881]]), русский электротехник, изобретатель в области фотографии, электрического освещения и теплотехники.
* [[1848]] — [[Форель, Огюст Анри|Огюст Анри Форель]] (ум. [[1931]]), швейцарский невропатолог, психиатр, энтомолог и общественный деятель, автор мирового бестселлера «Половой вопрос», известен исследованиями по анатомии, физиологии, клинике заболеваний центральной нервной системы.
* [[1854]] — [[Гумпердинк, Энгельберт|Энгельберт Гумпердинк]] (ум. [[1921]]), немецкий композитор и дирижёр, его имя в 1960-е взял своим псевдонимом популярный английский певец [[Энгельберт Хампердинк|Арнольд Дорси]].
* [[1855]] (или [[1856]]) — [[Анненский, Иннокентий Фёдорович|Иннокентий Анненский]] (ум. [[1909]]), русский поэт, драматург, критик, переводчик.
* [[1875]] — [[Берроуз, Эдгар Райс|Эдгар Берроуз]] (ум. [[1950]]), американский писатель, автор романов о [[Тарзан]]е.
* [[1877]] — [[Астон, Фрэнсис Уильям|Френсис Астон]] (ум. [[1945]]), английский физик, химик, лауреат [[Нобелевская премия по химии|Нобелевской премии по химии]] [[1922 год]]а.
* [[1886]] — [[Амарал, Тарсила ду|Тарсила ду Амарал]] (ум. [[1973]]), бразильская художница.
* [[1887]] — [[Сандрар, Блез|Блез Сандрар]] (настоящее имя Фредерик-Луи Созе) (ум. [[1961]]), французский писатель.
* [[1896]] — [[Бхактиведанта Свами Прабхупада]] (ум. [[1977]]), индийский религиозный деятель и писатель, основавший в [[1965 год]]у [[Международное общество сознания Кришны]], более известное как движение [[Харе Кришна]].
* [[1898]] — [[Миллер, Мэрилин|Мэрилин Миллер]] ({{langi|en|Marilyn Miller}} — {{langi|en|Mary Ellen Reynolds}}) (ум. [[1936]]), американская танцовщица и актриса, её имя в качестве составной части своего актёрского псевдонима взяла [[Монро, Мэрилин|Мэрилин Монро]] ({{langi|en|Marilyn Monroe}}).
* [[1900]] — [[Вилкомирский, Казимеж|Казимеж Вилкомирский]], (ум. [[1995]]) польский композитор, дирижёр, виолончелист.
=== [[XX гӀасру]] ===
* [[1905]] — [[Абакелия, Тамара Григорьевна|Тамара Григорьевна Абакелия]] (ум. [[1953]]), [[Грузия|грузинская]] художница.
* [[1906]] — [[Балагер, Хоакин|Хоакин Балагер]] (ум. [[2002]]), доминиканский поэт, историк, президент [[Доминиканская Республика|Доминиканской Республики]] ([[1960]]—[[1962]], [[1966]]—[[1978]], [[1986]]—[[1996]] гг.).
* [[1922]] — [[Гассман, Витторио|Витторио Гассман]] (ум. [[2000]]), [[Италия|итальянский]] актёр.
* [[1925]] — [[Глаубер, Рой|Рой Глаубер]], американский физик, лауреат Нобелевской премии по физике 2005 года.
* [[1929]] — [[Фролов, Иван Тимофеевич (философ)|Иван Тимофеевич Фролов]] (ум. [[1999]]), философ, академик, создатель и директор Института человека РАН.
* [[1936]] — [[Легасов, Валерий Алексеевич|Валерий Алексеевич Легасов]] (ум. [[1988]]), химик-неорганик, академик, первый заместитель директора Института атомной энергии им. И. В. Курчатова.
* [[1945]] — [[Мустафа Балел]], турецкий писатель, драматург, переводчик.
* [[1947]] — [[Гибб, Барри|Барри Гибб]], [[рок-музыка]]нт, участник группы «[[Bee Gees]]».
* [[1957]] — [[Эстефан, Глория|Глория Эстефан]], американская певица кубинского происхождения.
* [[1958 год в театре|1958]] — [[Гармаш, Сергей Леонидович|Сергей Гармаш]], актёр театра и кино («Бесы», «Солдат Иван Чонкин»).
* [[1971]]
** [[Пчелов, Евгений Владимирович|Евгений Пчелов]], русский историк.
** [[Бачинский, Геннадий Николаевич|Геннадий Бачинский]] (ум. [[2008]]), радио- и телеведущий.
* [[1973]] — [[Сергей Бобунец]], лидер группы [[Смысловые Галлюцинации]].
* [[1974]] — [[Ренарс Кауперс]], вокалист латвийской группы Brainstorm.
* [[1988]] — [[Максим Локтионов]], русский актёр.
* [[1989]] — [[Том Каулитц]], [[Билл Каулитц]] — близнецы, музыканты, основатели молодёжной музыкальной группы [[Tokio Hotel|«Tokio Hotel»]]
* [[1993]] — [[Илона Митресей]], французская поп-певица
== Хвана ==
* [[1678 сон|1678]] — [[Брейгель, Ян (Младший)|Ян Брейгель Младший]] (род. [[1601 год|1601]]), нидерландский (фламандский) художник, представитель [[Южные Нидерланды|южнонидерландской]] ([[фламандцы|фламандской]]) династии художников [[Брейгель|Брейгелей]], внук [[Брейгель, Питер Старший|Брейгеля Мужицкого]].
* [[1715]] — [[Людовик XIV (король Франции)|Людовик XIV]] (р. [[1638]]), король [[Франция|Франции]] ([[1643]]—[[1715]] гг.).
* [[1723]] — [[Кантемир, Дмитрий Константинович|Дмитрий Кантемир]] (р. [[1673]]), молдавский и российский государственный деятель и учёный.
* [[1729]] — [[Стил, Ричард|Ричард Стил]] (р. [[1672]]), английский писатель, журналист.
* [[1830]] — [[Пушкин, Василий Львович|Василий Львович Пушкин]] (р. [[1770]]), поэт, дядя [[Пушкин, Александр Сергеевич|А. С. Пушкина]] («Опасный сосед», «Капитан Храбров»).
* [[1836]] — [[Додашвили, Соломон Иванович|Соломон Иванович Додашвили]] (р. [[1805]]), грузинский просветитель, писатель и общественный деятель, известный в России под фамилией Додаев-Магарский.
* [[1885]] — [[Эггер, Эмиль|Эмиль Эггер]] ({{langi|fr|Émile Egger}}) (р. [[1813]]), французский филолог и историк.
* [[1906 год в театре|1906]] — [[Джакоза, Джузеппе|Джузеппе Джакоза]] (р. [[1847]]), итальянский драматург.
* [[1910]] — [[Зайцев, Александр Михайлович|Александр Михайлович Зайцев]] (р. [[1841]]), русский химик-органик, ученик [[Бутлеров, Александр Михайлович|Бутлерова]].
* [[1953]] — [[Тибо, Жак|Жак Тибо]] (р. [[1880]]), французский скрипач-виртуоз.
* [[1962]] − [[Ли, Флоренс|Флоренс Ли]] (р.1858), американская актриса немого кино.
* [[1970]] — [[Мориак, Франсуа|Франсуа Мориак]] (р. [[1885]]), [[Франция|французский]] [[писатель]] и [[поэт]], [[Нобелевская премия по литературе|лауреат Нобелевской премии]] [[1952 год]]а («Подросток былых времён», «Пустыня любви»).
* [[1981]] — [[Шпеер, Альберт|Альберт Шпеер]] (р. [[1905]]), архитектор, один из главных нацистских преступников [[Третий рейх|фашистской Германии]].
* [[1982]]
** [[Соболев, Владимир Степанович|Владимир Степанович Соболев]] (р. [[1908]]), выдающийся геолог, академик, специалист по общей минералогии, теоретической петрологии, процессам металлообразования.
** [[Карри, Хаскелл|Хаскелл Карри]] (р. [[1900]]), американский математик и логик.
== Ишараби ==
* День Андрея Стратилата и Феклы.
* На Феклу копай свеклу.
* Южный ветер обещает хороший урожай овса.
* Стратилатов день приспел — овёс поспел<ref>{{cite web|date=28 августа 2008|url=http://www.rg.ru/2008/08/28/primety.html|title=Приметы|publisher=[[Российская газета]]|accessdate=2010-09-02}}</ref>.
* Стратилат-тепляк,- под этим подразумевают тёплый ветер, обыкновенно в этот день дующий.
* Тепляк держится, ушедшему лету вослед кланяется.
* Батюшка юг напустил ветер на овёс.
== ХӀужаби ==
{{ХӀужаби|2}}
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
gcvjtw8f389b0mfh03tlrj3ybct9yg8
Гендерил Парсахъ
0
6406
102015
99395
2026-09-09T15:23:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102015
wikitext
text/x-wiki
{{МегІер
|ЦІар = Гендерил Парсахъ
|Халкъияб цІар =
|Сурат =
|Гъоркьхъвай =
|Координатал = 42/40/N/47/10/E
|CoordScale =
|Кьурабазул низам =
|ЛӀугьараб заман =
|Площадь =
|Халатлъи = 65
|ГІеблъи =
|Бищун борхатаб тІогь =
|Борхатлъи = 2338
|Пачалихъ = Россия
|Икълим = Дагъистан
}}
[[File:View_of_Gimry_Ridge_from_Shchugi.jpg|220x124px|thumb|right|alt=Парсахъ|Парсахъ бихьулеб къагӀида Щугъисан]]
'''Генде́рил Па́рсахъ''', яги '''Па́рсахъ''' (гендерил къагӀида: '''Гьа́рсахъ''') ккола [[Шималияб Кавказ]]алда бугеб щоб, административияб къагӀидаялъ [[Дагъистан]]алда кколеб.
Гьеб щобида гъоркьан буго [[Шурагьиб]] ва [[Генуб]] росу хурхинабулеб [[Гендерил машинабазул тунел]].
==Этимология==
БачӀун буго «парс» [pars:] «лабалаб кьуру» (диал. ''пара́с''; ''парси́''; ''пас'' ги гь. ц.) абураб рагӀудасан. Гендерица, киналго централияб диалекталда гарулел чагӀазго гӀадин, «гьарс»-ин абула, гьенисан ''Гьа́рсахъ'', -хъ-локативалъул квекудалъун. Гьесел ккола: «лабалал кьурабазухъ, яги кьурабазукь».
== Иццал ==
[[Категория:Дагъистаналъул мугӀрул]]
{{хІужаби}}
6b9lxri4vpv4gsw7jiofthfbessvcmm
2013 сон
0
6454
101736
100924
2026-09-09T14:37:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101736
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2013}}
{{alsonumber|2013}}
{{гьанжесел лӀугьа-бахъинал}}
'''2013''' ('''кӀиазаралда анцӀила лъабабилеб''') сон — григорианияб календаралъул талат къоялъ байбихьараб сон. Гьеб ккола нилӀер рикӀкӀеналъул 2013 сон, лъабабилеб азарсоналъул 13 сон, XXI гӀасруялъул 13 сон, XXI гӀасруялъул кӀиабилеб анцӀсоналъул 3-леб сон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2013| ]]
94722ghvo1psb8dmtl8j4hwnx27xup0
2014 сон
0
6455
101737
98367
2026-09-09T14:37:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101737
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2014}}
{{alsonumber|2014}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2011| ]]
7uu761j8mul7xjj9w8rn4bb7z6pt73v
2016 сон
0
6457
101738
100926
2026-09-09T14:37:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101738
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2016}}
{{alsonumber|2016}}
{{гьанжесел лӀугьа-бахъинал}}
'''2016''' ('''кӀиазаралда анцӀила анлъабилеб''') сон — григорианияб календаралъул рузман къоялъ байбихьараб сон. Гьеб ккола нилӀер рикӀкӀеналъул 2016 сон, лъабабилеб азарсоналъул 16 сон, XXI гӀасруялъул 16 сон, XXI гӀасруялъул кӀиабилеб анцӀсоналъул 6-леб сон.
[[Россия|Россиялда]] гьеб сон лъазабун буго Россиялъул киноялъул сонлъун. <ref>{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/40098|title=Указ Президента Российской Федерации от 07.10.2015 г. № 503 «О проведении в Российской Федерации Года российского кино»|date=2015-10-07|publisher=Президент России. Официальный сайт|description=Документы|accessdate=2015-11-01}}</ref>
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2016| ]]
p3wewwjj0q4xjrmmi8ojxs78z1pl10g
2017 сон
0
6458
101740
98371
2026-09-09T14:37:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101740
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2017}}
{{alsonumber|2017}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2017| ]]
owlgcyvnfp0tn4i9niucb4pj6lin2bw
2018 сон
0
6459
101741
98372
2026-09-09T14:38:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101741
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2018}}
{{alsonumber|2018}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2018| ]]
1yhqx8skyv0tv427g9ua3tj7gbrauxc
2019 сон
0
6460
101742
98373
2026-09-09T14:38:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101742
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2019}}
{{alsonumber|2019}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2019| ]]
h658ldcsthdxku5mcn72ks5w0h1nfuq
2020 сон
0
6461
101743
98374
2026-09-09T14:38:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101743
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2020}}
{{alsonumber|2020}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2020| ]]
cherqrivhd7e5p7816wvdwucuyt5dq6
14 март
0
6998
101532
98154
2026-09-09T14:03:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101532
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''14-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 73-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 74-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 292 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
mv29t8dwtyixhpv8qnhavuccviovshh
Indonesia AirAsia компаниялъул 8501 рейс
0
7420
101990
99100
2026-09-09T15:19:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101990
wikitext
text/x-wiki
{{Авиакатастрофа
|ЦӀар = Indonesia AirAsia 8501 рейс
|Сурат = QZ850 боржиналъул нух.png
|Сураталда цӀар = QZ850 рейсалъул боржиналъул схема
|Къо-моцӀ = [[2014 сон|2014 соналъул]] [[28 декабр]]алъ
|Заман =
|Хасият = ТӀагӀин
|Сабаб =
|БакӀ = {{байрахъ|Индонезия}} [[Ява ралъад]]
|Координатал =
|Гьавадул гамил сурат = PK-AXC.jpg
|Гьавадул гамил сураталда цӀар = ТӀагӀиналде 8 цебе бахъараб сурат
|Тайпа = [[Airbus A320-200|Airbus A320-216]]
|Самолёталда цӀар =
|Авиакомпания = {{байрахъ|Индонезия}} {{тгь4|Indonesia AirAsia||}}
|Боржараб бакӀ = {{байрахъ|Индонезия}} [[Джуанда (аэропорт)|аэропорт Джуанда]], [[Сурабая]], [[Индонезия]]
|Нухда чӀолеб бакӀал =
|Боржунеб рахъ = {{байрахъ|Сингапур}} [[Чанги (аэропорт)|аэропорт Чанги]], [[Сингапур]]
|Рейс = QZ8501/AWQ8501
|Борталъул номер = [[:commons:Category:PK-AXC (aircraft)|PK-AXC]]
|КъватІибе биччараб къо-моцІ = [[2008 сон|2008 соналъул]] [[25 сентябр]]алъ <small>(тІоцебесеб роржен гьабуна)</small>
|РекІарал = 155
|Экипаж = 7
|ХваралӀ =
|nocat = 1
}}
'''Indonesia AirAsia 8501 рейс''' — {{тгь4|Indonesia AirAsia||}} авиакомпаниялъул низамалда гьабулеб, [[Сурабая]]—[[Сингапур]] маршруталъул гӀадамал раччулеб рейс. [[2014 сон|2014 соналъул]] [[28 декабр]]алъул шамат сордояъ гьеб рейс гьабулеб букӀараб самолет [[Airbus A320-200|Airbus A320-216]] тӀагӀана [[Джуанда (аэропорт)|Джуанда аэропорталдаса]] боржаралдаса хадуб. Гьелда тӀад рукӀана 155 рекӀаравги 7 экипажалъулавги<ref>{{cite web |datepublished=28.12.2014|url=http://www.interfax.ru/world/415838 |title=Потеряна связь с пассажирским рейсом AirAsia Индонезия — Сингапур |publisher=Интерфакс |accessdate=2014-12-28}}</ref>.
Самолет къватӀибе бахъана Джуанда аэропорталдаса 5:35 бакӀалъул заманалда (UTC+7) ва гьеб рещтӀине кколаан 8:30 [[SST]] (UTC+8). БакӀалъул заманалда рекъон 07:24 (SST) самолеталъулгун бухьен тӀагӀана. Гьеб заманаялда гьеб букӀана [[Ява ралъад]]алда тӀад [[Калимантан]]алдаги [[Ява]]ялдаги гьоркьоб.
== Самолёт ==
Airbus A320-216 заводалъул номер 3648 гъоркь, тӀоцебесеб роржин гьабуна [[2008 сон|2008 соналъул]] [[25 сентябр]]алъ ва заводалъ хӀалбихьиял гьарулебгӀанаб заманаялъ гьеб букӀана [[Самолетазул хъвай-хъвагӀай|хъвай-хъвагӀаялъул номер]] {{s|F-WWBZ}} гъоркь. Гьелъул кӀиябго къватӀибехунисеб [[Турбовентиляторияб двигатель|турбовентиляториял двигателал]] рукӀана [[CFM International CFM56|CFM International CFM56-5B6/3]] моделалъул, ва салоналъул [[пассажирал жанире унеб къадар]] — 180 бакӀ эконом-классалъул (конфигурация Y180)<ref>{{cite web|url=http://www.planespotters.net/Production_List/Airbus/A320/3648,PK-AXC-Indonesia-AirAsia.php|title=PK-AXC Indonesia AirAsia Airbus A320-216 - cn 3648|publisher=Planespotters.net|lang=en|accessdate=2014-12-28|archive-date=2014-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230205120/http://www.planespotters.net/Production_List/Airbus/A320/3648,PK-AXC-Indonesia-AirAsia.php|url-status=хвараб}}</ref>. 2008 соналъул [[16 октябр]]алда авиалайнер лӀугьана индонезиялъул авиакомпаниялде {{тгь4|Indonesia AirAsia||}}, цӀияб хъвай-хъвагӀаялдаса хадуб — {{s|[[:commons:Category:PK-AXC (aircraft)|PK-AXC]]}} номерги щвана.<ref>{{cite web|url=http://ru.onespotter.com/aircraft/id/18678/PK-AXC|title=PK-AXC Airbus A320-216, заводской 3648, двигатели CFM56-5B6, собран в 2008|publisher=OneSpotter|lang=ru|accessdate=2014-12-28|archive-date=2014-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228140813/http://ru.onespotter.com/aircraft/id/18678/PK-AXC|url-status=хвараб}}</ref>. Кинабниги самолёталъ гьабураб хӀалтӀи бахана 23 азарго сагӀтиде ва 13,6 азарго къотӀел «боржин-гӀодобчӀей»<ref name="ASN">{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20141228-0|title=ASN Aircraft accident Airbus A320-216 PK-AXC Java Sea|publisher=[[Aviation Safety Network]]|lang=en|accessdate=2014-12-28}}</ref>.
== ЛӀугьа-бахъиналъул рикӀкӀин ==
{| class="standard" style="float:right"
|+Борталда рукӀаразул ватӀанчилъи<ref>[[Facebook]] аккаунталда авиакомпаниялъул лъазабиялда рекъон, 2014 соналъул 28 декабралъ 6:54 (GMT+8) бачӀараб. </ref>
|- style="background:#ccf;"
!|Пачалихъ|||Пассажирал|||Экипаж|||Кинниги
|- style="vertical-align:top;"
|{{GBR}}||1||0||1
|- style="vertical-align:top;"
|{{IDN}}||149||6||155
|- style="vertical-align:top;"
|{{MYS}}||1||0||1
|- style="vertical-align:top;"
|{{KOR}}||3||0||3
|- style="vertical-align:top;"
|{{SGP}}||1||0||1
|- style="vertical-align:top;"
|{{FRA}}||0||1||1
|- style="vertical-align:top;"
|'''ХӀасил'''||'''155'''||'''7'''||'''162'''
|}
Самолёталъ роржен гьабизе кколеб букӀана [[Сурабая]] — [[Сингапур]] — [[Семаранг]] — [[Сингапур]] — [[Сурабая]] маршруталда. Щибаб этапалъул рейсазда данде кколел номерал рукӀана AMQ8501, AMQ663, AMQ662 ва AMQ8502. 8501 рейс боржине кколаан планалда рекъон [[Джуанда (аэропорт)|Джуанда аэропорталдаса]] (Сурабая) [[27 декабр]]алъул къаси сагӀат 22:20 [[ТӀолабго дунялалъул данде ккезабураб заман|UTC]], ва рещтӀине кколаан [[28 декабр]]алъул къаси сагӀат 00:30 UTC [[Чанги (аэропорт)|Чанги аэропорталда]] ([[Сингапур]])<ref name="Полёт">Баянал кьун руго [[:Файл:AirAsia flight QZ 8501 dispath.jpg|роржиналъул тӀадкъаязда рекъон.]]</ref>. Къаси сагӀат 22:35 UTC (05:35 бакӀалъул заманалда рекъон), ай расписаниялдаса 15 минуталъ кватӀун, 155 пассажиргун (138 чӀахӀиял, 16 гӀиссинал ва 1 лъимер) ва 7 экипажгун, къватӀибе бахъана 8501 рейс Джуанда аэропорталъул 10 чӀолоялдаса, цинги квегӀиса свериги гьабун гьелъ ккуна 329° курс, [[Ява ралъад|Ява ралъдалъехун]] балагьун<ref name="ASN" />.
СагӀат 22:54 самолёт бахана 320 [[Рорженалъул даража|рорженалъул уровеналде]] (9,8 км) ва дагьабго свери гьабуна квегӀисехун, 319° курсги ккун. Цинги 10 минуталдасан цоги нухалъ квегӀисехун свери гьабуна, гьелъул хӀасилалда курс хисана 310°. 23:12 (06:12 бакӀалъул заман) экипажалъ бухьен гьабуна [[Джакарта]]ялда бугеб гьаваялъул багъа-бачариялъул бетӀерлъи гьабулеб централъулгун ва бицана пиригун бугеб чвахун цӀадалдаса лӀутун сверун унаго рорженалъул маршруталдаса квегӀисехун сверараллъи. Гьединго гьез изну тӀалаб гьабуна 380 рорженалъул уровеналде (11,6 км) рахине изну. самолеталъулгун ахирисеб радиохурхен букӀана сагӀат 23:16 минут араб мехалда. СагӀат 23:18 UTC (06:18 бакӀалъул заман) 8501 рейс тӀагӀана индонезиялъул гьаваялъул багъа-бачариялъул бетӀерлъи гьабулеб хъулухъалъул радиолокаторазул экраналдаса, ва 23:24 итнут араб мехалда экипажалъулгун тӀубанго бухьен тӀагӀана. [[Flightradar24]] сайталъул баяназда рекъон, 8501 рейс гьеб заманалда букӀана [[Ява ралъад|Ява ралъдада]] тӀад 320 рорженалъул уровеналда, кутакалда гучаб пиригун чвахун цӀад бугеб бакӀалдас аскӀоб. Самолеталдасан ракьалде къварилъи ккеялъул кинабгӀаги сигнал бачӀинчӀо<ref name="ASN" /><ref name="CNN 1242">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2014/12/27/world/asia/airasia-missing-plane/|title=AirAsia Flight QZ 8501 with 162 on board goes missing on way to Singapore|author=Jethro Mullen|date=2014-12-28|publisher=[[CNN]]|lang=en|accessdate=2014-12-28}}</ref>.
Баяназда рекъон, {{къо-моцІ|28|12|2014|1}} щвезегӀан самолет бугеб бакӀ яги гьелъул хутӀелал ругеб бакӀ чӀезабун гьечӀо.
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
{{Авиациялъул лӀугьа-бахъинал 2014}}
o15ovu0pogabvgkdar4u6jzmn2fphlk
«Charlie Hebdo» казияталъул редакциялда кьвагьдей
0
7481
102007
100937
2026-09-09T15:22:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102007
wikitext
text/x-wiki
{{coord|48.859246|N|2.370258|E|region:FR_type:landmark|display=title}}
{{ХӀинкъикьеялъулаб гьужум
|ЦӀар = «Charlie Hebdo» казияталъул басмаялда кьвагьдей
|ДагӀба-рагӀи =
|Сурат = Charlie-Hebdo-2015-1.JPG
|Сураталъул размер = 300px
|Гъоркьхъвай = <small>Полициялъул автомобилал лӀугьа-бахъин ккараб бакӀалда аскӀоб, 7 январ 2015 сон.</small>
|Гьужум гьабураб куц = кьвагьдей
|Гьужум гьабураб бакӀ = {{ПачБайрахъ|Паранг}}, [[Париж]], [[Парижалъул XI округ|XI округ]]
|Координатал =
|Гьужумалъул ишан = «Charlie Hebdo» казияталъул басма
|Къо-моцӀ = [[2015 сон]]алъул [[7 январ]]
|Заман = 11:30 ([[UTC+1]])
|Асирзабазул къадар =
|Асирзаби =
|Хварал = 12
|Лъукъарал = 11
|ХӀинкъикьолезул къадар = 3
|ХӀинкъикьолел = СагӀид Куаши<br />Шериф Куаши<br />ХӀамид Мурад
|ЧӀвадарухъабазул къадар=
|ЧӀвадарухъаби =
|Гьужум гӀуцӀарал = {{ПачБайрахъ|Ал-КъагӀида}}
|Жодода шаклъи ккарал =
|Ярагъ = [[Калашниковасул автомат]], [[гранатомет]]
}}
'''«Charlie Hebdo» казияталъул редакциялда кьвагьдей''' — ккола [[Париж]]алда [[2015 сон]]алъул [[7 январ]]алъ франсиялъул анкьилаб сатираялъулаб «[[Charlie Hebdo]]» казияталъул редакциялде, щалали лъалареца гьабураб гьужум<ref name="тасс1" >{{cite web|url=http://tass.ru/proisshestviya/1686607|title=СМИ: число жертв нападения на редакцию Charlie Hebdo в Париже увеличилось до 11|publisher=[[ТАСС]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref><ref name="интерфакс1" >{{cite web|url=http://www.interfax.ru/world/416910|title=11 человек погибли в результате стрельбы в редакции журнала Charlie Hebdo в Париже|publisher=[[Интерфакс]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>. Кьавагьа-гӀанхъиялъул хӀасилалда хвана 12 чи, лӀукъана 11. Цереккун кьурал баяназда рекъон, гьужум гьабун буго «[[Ал-КъагӀида]]» гӀуцӀиялъул мужагьидаз.<ref>[http://russian.rt.com/article/68056 СМИ: Ответственность за теракт в Париже взяли на себя члены группировки «Аль-Каида»]</ref>
== Лугьа-бахъин ккараб куц ==
БакӀалъул заманаялъул 11:30 араб мехалда лъабго щалали лъаларев вачӀун вуго чӀегӀераб кьералъул «[[Citroën]]» маркаялъул автомобилалда рекӀун «[[Такбир|Аллагьу Акбар]]» абун ахӀулаго<ref name="риа-трансляция"/> цинги гьел редакциялда жанире кӀанцӀун руго ва гьениб кьвагьдон руго [[Калашниковасул автомат]]алдасан ва [[гранатомёт]]алдасан, хадуб байбихьун буго лӀугьа-бахъин ккаралъуре рачӀарал полициялъулаздаги гьев лъабасдагоги гьоркьоб цоцаде кьвагьдей<ref name="lenta" >{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2015/01/07/gunman/|title=Десять человек погибли при стрельбе в офисе французского сатирического журнала|publisher=[[Lenta.ru]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>. Гьужум гьабурал лӀутун рорчӀун руго «[[Renault Clio]]» маркаялъул автомобилалдаги рекӀун<ref name="мк-трансляция" />, лъалеб гьечӀо гьел араб рахъ<ref name="lenta" />.
Гьеб лахӀзаталда редакциялда букӀун буго данделъи. Медицинаялъул идараялда хӀалтӀулес журналистазе кьураб баяналда рекъон, гьужум гьабураз цин чӀван вуго тӀоцебесеб тӀалаялда вукӀарав цояв, хадуб гьел рахун руго кӀиабилеб тӀалаялде ва гьениб басмаханаялда рукӀарал редакциялъул хӀалтӀухъабазда бассаризабун буго<ref name="мк-трансляция" >{{cite web|url=http://www.mk.ru/politics/2015/01/07/islamisty-ig-rasstrelyali-10-chelovek-v-ofise-francuzskogo-zhurnala-sharli-ebdo.html|title=Бойня в офисе Charlie Hebdo: МВД Франции заявило о трех террористах; убит акционер журнала. Онлайн-трансляция|publisher=[[Московский комсомолец]]|author=Остап Жуков, Ирина Ринаева|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
Гьужумалъул хӀасилалда хун вуго 12 чи<ref name="figaro"/>, гьездаса кӀиго полициялъул хӀалтӀухъан — гьеб заманаялъ гьенире рачӀарал; гьединго анкьгояв лъукъунги вуго<ref name="тасс1" />. ГӀаммаб куцалда зиян лӀугьаразул къадар 20 чиясде бахун буго<ref name="риа-трансляция" />.
== Хварал ва лӀукъарал ==
Гьужумалъул хӀасилалда хвана 12 чи<ref name="figaro"/>, гьезда гьоркьор ккана, лӀугьа-бахъин ккаралъуре хӀалтӀулаб машинаялда рачӀарал кӀиго полициялъулавги, Фрэнк Бринсолэро ва АхӀмад Мерабе.<ref name="мед">https://meduza.io/feature/2015/01/07/charli-eto-ya</ref>
Зияналде ккана 11 чи, гьездаса ункъгояв вуго захӀматаб хӀалалда<ref name="риа5" >{{cite web|url=http://ria.ru/world/20150107/1041723653.html|title=Прокурор Парижа сообщил об 11 пострадавших в результате теракта|publisher=[[РИА Новости]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>. Цебе лъазабун букӀана, зиян ккаразул къадар 20 чиясдасаги цӀикӀкӀун бугоян<ref name="риа-трансляция" />.
ЧӀваразда гьоркьор ккана — «Charlie Hebdo» журналалъул бетӀерав редактор ва карикатурачи [[Шарбоннье, Стефан|Стефан Шарбоннье]]. «[[The Daily Telegraph]]» казияталъ бицухъе, Шарбонье вукӀун вуго «[[Ал-КъагӀида]]ялъул» «чӀегӀераб сияхӀалда». Ал-КъагӀидаялъул рагъухъабаз гьесда хадуб чан ккун букӀана, МухӀаммад аварагасде {{сав}} гьес карикатура бахъи сабаблъун<ref name="lenta" />.
Гьединго чӀвана машгьурал карикатурачагӀи {{тгь3|Кабю, Жан|Жан Кабю|en|Cabu}}, {{тгь3|Волинский, Жорж|Жорж Волинский|en|Georges Wolinski}}, {{тгь3|Вельяк, Бернар|Бернар Вельяк|en|Tignous}} ва журналист {{тгь3|Марис, Бернар|Бернар Марис||Bernard Maris}}<ref name="lenta" />.<ref name="мед" />
<gallery mode="packed" heights="180px">
Image:CABU_AOUT_2012.jpg|{{тгь3|Кабю, Жан|Жан Кабю|en|Cabu}}
Image:2011-11-02_Incendie_à_Charlie_Hebdo_-_Charb_-_06.jpg|{{тгь3|Шарбоннье, Стефан|Стефан Шарбоннье|en|Charb}}
Image:Tignous_20080318_Salon_du_livre_1.jpg|{{тгь3|Вельяк, Бернар|Бернар Вельяк|en|Tignous}}
Image:Salon_du_livre_de_Paris_2011_-_Georges_Wolinski_-_007.JPG|{{тгь3|Волинский, Жорж|Жорж Волинский|en|Georges Wolinski}}
</gallery>
== Гьужум гьабурал ==
[[Файл:Photo identitie-Said Kouachi.JPG|thumb|гьужум гьабуравин жинда шаклъи бугев СагӀид Куашил сурат]]
Франсиялъул жанисел ишазул министр {{тгь3|Казнёв, Бернар|Бернар Казнёвасул|en|Bernard Cazeneuve}} лъазабиялда рекъон, гьужум гьабун буго лъабгояс<ref name="рбк">{{cite web|url=http://top.rbc.ru/society/07/01/2015/54ad497a9a794717e2edb58c|title=Французские власти назвали число участников теракта в Париже|publisher=[[РБК]]|author=Елизавета Фохт|language=ru|date=2015-01-07}}</ref><ref name="мк-трансляция" />, полициялъ абулеб буго жеги ункъабилевги вукӀун ватулаян - машинаялда жанив, гьел лӀутун рачӀинегӀан чӀарав шофер абун<ref name="тасс-террористы" >{{cite web|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1686807|title=СМИ: в нападении на редакцию Charlie Hebdo могли участвовать четыре человека|publisher=[[ТАСС]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>
БритӀаниялъул «[[The Telegraph]]» казияталъ лӀугьа-бахъин бихьарав, 33 сон барав Седрик Ле Бешел рагӀабазда бан кьурал баяназда рекъон, гьужум гьабилалда цебе хӀинкъикьолез къотӀносан унезда абун букӀун буго, информалатазда бице жал [[Ал-КъагӀида]]ялъул мужагьидзаби ругоян. Гьединго, Ле Бешел рагӀабазда рекъон, гьужум гьабуразда букӀун буго чӀегӀераб, рагъул стилалъул ретӀел ва тӀадхурал маскабиги лъурал капюшоналги; цо хӀинкъикьолесухъ букӀун буго гранатомёт<ref name="рг">{{cite web|url=http://www.rg.ru/2015/01/07/boeviki-site.html|title=Теракт в Париже совершили боевики "Аль-Каиды"|publisher=[[Российская газета]]|author=Максим Макарычев|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
Хадубккун хӀинкъикьолезул цӀарал лъана: «Est Republicain» абулеб зарбоялда бахъулеб идараялъул рагӀабазда рекъон, гьев лъабавго вуго — Франсиялъул ватӀанчагӀи-гӀарабаллъун. Гьелги руго кӀиго вац Шериф ва СагӀид Куаши, ва гьединго ХӀамид Мурад<ref name="тасс-террористы"/>. франсиялъул поициялъ шаклъи ккаразул суратал къватӀахъ чӀван руго<ref>{{cite web
|author=
|authorlink=
|datepublished=
|url=http://mignews.com.ua/sobitiya/inworld/4520794.html
|title=Полицейские опубликовали фото подозреваемых в нападении на Charlie Hebdo. ФОТО
|format=
|work=
|publisher=mignews.com.ua
|accessdate=2015-1-8
|lang=
|description=
|archive-date=2015-01-11
|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111041633/http://mignews.com.ua/sobitiya/inworld/4520794.html
|url-status=хвараб
}}</ref>.
7 январалъул къаси в полицейский города Шарлевиль-Мезьер шагьаралъул полициялъул комиссариаталде живго вачӀана, гьужумалда гӀахбаллъиялъулӀ жинда шаклъи бугев 18-сон барав Мурад ХӀамид. Гьесул классцоязул рагӀабазда рекъон, къалъул гӀужалда гьев лицеялда вукӀун вуго, ва полициялде вачӀун вуго жинда хадуб цӀех-рех бугин полициялъулин абун Интернеталда бихьидал<ref name="хамид мурад">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2015/01/08/detained/|title=Во Франции задержаны несколько подозреваемых в совершении теракта в Charlie Hebdo|publisher=[[Lenta.ru]]|author=|language=ru|date=2015-01-08}}</ref>.
== Байбихьи ==
{{main|Charlie Hebdo}}
Сатирияб казият «Charlie Hebdo»ялъе кьучӀ лъуна [[1969 сон]]алъ. Гьеб журналалъ чанго нухалъ бахъун къватӀибе биччан букӀана [[ислам]]алде ва хассгьабун [[МухӀаммад|МухӀаммад аварагасде]] {{сав}} карикатура. Ахирисеб гьединаб басмаялда тӀибитӀизабилъун ккана 2012 соналъул сентябр моцӀалда, «[[Бусурбабазул гӀайиб гьечӀеблъи]]» абураб филмалъул рахъ ккун редакция кӀалъай ва гьеб филмалда хадуб гӀарабазул ва бусурбабазул пачалихъазда [[АЦШ дипломатияб ишазул минабазде гьужумал гьари(2012)|Америкаялъул дипломатияб ишазул минабазде гьарурал гьужумал]] какиги.<ref>{{cite web|url=http://www.bfmtv.com/societe/charlie-hebdo-publie-pages-interieures-caricatures-mahomet-338598.html|title=Charlie Hebdo publie des caricatures de Mahomet|publisher=BMFTV|language=fr|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150110012037/http://www.bfmtv.com/societe/charlie-hebdo-publie-pages-interieures-caricatures-mahomet-338598.html|archivedate=2015-01-10|access-date=2015-01-07|url-status=хвараб}}</ref><ref name="риа-трансляция" >{{cite web|url=http://ria.ru/world/20150107/1041692655.html|title=Стрельба в редакции журнала Charlie Hebdo в Париже. Онлайн-репортаж|publisher=[[РИА Новости]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
Гьаб гьужумалда цебеги казияталъул редакциялде чанго нухалъ гьужум гьабун букӀана. 2011 соналъул ноябралда "Шарли Эбдоялъул" редакциялде рехун рукӀана жаниб кьвагьулеб лӀамалъи букӀарал шушби
== Реакция ==
{{байрахъ|Франсия}} [[Франсиялъул президент]] [[Олланд, Франсуа|Франсуа Олландица]] хитӀаб гьабуна, жинда жаниб ишара гьабураб, щибго щаклъи букӀунгутӀиялда, ккараб такъсирияб иш хӀинкъи кьей букӀиналда. ''«ЦогӀаги вахӀшияб ишалда кӀоларо прессаялъул эркенлъи къатӀинабизе. Нилъ — цо пачалихъ, жинда ккаралъе жаваб кьун ва цолъун бажарулеб»'', — абун лъазабуна гьес<ref name="figaro" >{{cite web|url=http://www.lefigaro.fr/actualite-france/2015/01/07/01016-20150107LIVWWW00152-en-direct-Charlie-Hebdo-Paris-fusillade.php|title=Le siège de Charlie Hebdo attaqué par des hommes armés|publisher=[[Le Figaro]]|language=fr|date=2015-01-07}}</ref><ref name="lenta1" >{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2015/01/07/hollande/|title=Олланд назвал нападение на Charlie Hebdo терактом|publisher=[[Lenta.ru]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>. Гьединго Олланд живгоги вачӀана лӀугьа-бахъин ккараб бакӀалде<ref name="gazeta" >{{cite web|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2015/01/07/n_6806877.shtml|title=Олланд назвал нападение на офис французского журнала терактом|publisher=[[Газета.ru]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref><ref name="риа1" >{{cite web|url=http://ria.ru/world/20150107/1041686174.html|title=Олланд отправится на место перестрелки в редакции журнала в Париже|publisher=[[РИА Новости]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
[[Франсиялъул премьер-министр]] [[Вальс, Мануэль|Мануэль Вальс]]ица лъазабуна, ''«киналниги ресал хӀалтӀизаризе руго гьел чагӀи щалан лъазабизе, гьеб гьабизе ургъаразда хадуб хал кквезе ва гьел тамихӀалде рачине»-ян''<ref name="риа3" >{{cite web|url=http://ria.ru/world/20150107/1041690600.html#ixzz3O8l9nPmc|title=При стрельбе в редакции журнала в Париже погибли 12 человек|publisher=[[РИА Новости]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
7 январалъул къаси [[Республикаялъул Майдан (Париж)|парижалъул Республикаялъул Майданалда]] байбихьана рикӀкӀен гӀемераб манифестация, чӀваразул ва лъукаразул гӀагарлъиялъул рахъги ккун. Манифестация гӀуцӀаразул рагӀабазда рекъон, гьелда гӀахьаллъи гьабулеб буго 10 азарго чияс. ГӀемерисеца рорхун рукӀана чӀегӀералда тӀад хъахӀалъ «Дун — Шарли» - ян хъварал кагътал ({{lang-fr|Je suis Charlie}}). Гьелдаго релъарал манифестациял байбихьана Франсиялъул цоги шагьараздаги, гьездаса руго — [[Бордо]], [[Лион]], [[Марсель]], [[Тулуза]], [[Нант]] ва цогидалги<ref name="риа4" >{{cite web|url=http://ria.ru/world/20150107/1041722362.html|title=Манифестации после атаки на редакцию Charlie Hebdo проходят во Франции|publisher=[[РИА Новости]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref><ref name="lenta3" >{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2015/01/07/demonstrations/|title=Тысячи французов вышли на митинги в знак протеста против теракта в Париже|publisher=[[Lenta.ru]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
Гьебго къоялъ тӀолабго франсиялда лъазабуна лъабго къойил зигара бай<ref name="рг-траур" >{{cite web|url=http://www.rg.ru/2015/01/07/traur-anons.html.|title=Во Франции объявили траур в связи с терактом в редакции Charlie Hebdo|publisher=[[Российская газета]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
<gallery mode="packed">
Image:Place de la République, 18h50, une foule silencieuse.jpg|[[Республикаялъул Майдан (Париж)|Парижалъул Республикаялъул Майданалда]] манифестация.
Image:Rassemblement de soutien à Charlie Hebdo - 7 janvier 2015 - Bordeaux 04.JPG|[[Бордо]]ялда демонстрация.
Image:Je suis Charlie Strasbourg 7 janvier 2015.jpg|[[Страсбург]]алда демонстрациялъул гӀахьалчи «Дун — Шарли» абураб плакатгун.
</gallery>
=== Цоги пачалихъал ===
{{байрахъ|Азарбижан}} [[Азарбижаналъул президент]] [[Илгьам ГӀалиев]]ас [[Франсуа Олланд]]ихъе кагъат битӀана :
{{цитата байбихьи}}ЛӀугьараб балахьалда хурхун, дирго ва азарбижаналъул халкъалъул цӀаралда загьир гьабулеб буго дуе, хваразул ва лӀукъаразул хъизамазе, кинабго Франсиялъул халкъалъеги гъваридаб зигара, гьарула лӀукъаразе хехаб сахлъи<ref>[http://ru.president.az/articles/14004 Президенту Французской Республики Его превосходительству господину Франсуа Олланду]</ref>.
{{цитата лъугІи}}
{{байрахъ|Аргентина}} [[Аргентина|Аргентинаялъул]] пачалихъалъ лӀугьараб теракталда вахӀшиябин цӀар лъуна<ref name="тасс-реакция" />.
{{байрахъ|Бельгия}} [[Бельгия|Бельгиялда]] гӀадамал ракӀарана Франсиялъул вакиллъиялда цере, ккаралда рекъонгутӀи загьир гьабизе<ref name="rtbf">{{cite web|url=http://www.rtbf.be/info/medias/detail_charlie-hebdo-des-rassemblements-d-hommage-en-belgique-et-ailleurs?id=8728850|title=Charlie Hebdo: des rassemblements d'hommage en Belgique et ailleurs|publisher=RTBF Info|author=|language=fr|date=2015-01-07}}</ref>.
{{байрахъ|Болгария}} [[Болгариялъул президент]] [[Плевнелиев, Росен|Росен Плевнелиевас]] зигарудул кагъат битӀана Франсиялъул бетӀерасухъе.
Болгариялъул хӀукуматалъул бетӀер [[Борисов, Бойко|Бойко Борисовас]] гьал рагӀаби абуна лӀугьаралда тӀасан:
{{цитата байбихьи}}Гьаб бидулаб, хӀинкъикьеялъул ишалъ нижер ццим бахъинабуна зулмуялдалъун инсанасул гӀумру тӀагӀинабиялда ва рагӀул эркенлъи зиян гьабиялда. Нижеца загьир гьабулеб буго, гьаб нилъее ва тӀолабго Европаялъе захӀматаб заманаялъ ниж Франсиялъул халкъгун рукӀин. Ниж къваридал руго зиян ккаразул гӀагарал-гӀунтӀаралгун. Гьаб хинкъикьей битӀараблъун рикӀкӀине бегьизабулеб щибго гьечӀо.{{цитата лъугІи}}
{{байрахъ|Ватикан}} [[Римазул Папа]] [[Франциск (римазул папа)|Францискица]] кутакалда какана ''«вахӀшияб куцалда гӀадамал чӀвай»''<ref name="тасс-реакция" />.
{{байрахъ|КІудабритІания}} [[КӀудабритӀаниялъул премьер-министр]] [[Кэмерон, Дэвид|Дэвид Кэмероница]] ккараб лӀугьа-бахъин какун абуна: ''«Парижалда ккараб чӀвай-хъвей буго нахъечӀвараблъун. Нижеца квер чӀвала франсиялъул халкъалда, хӀинкъикьеялда данде ва информациялъул алатал цӀунун гьез гьабулеб рагъулӀ»'', — абун, гьес хъвана жиндирго «[[Твиттер]]алда»<ref name="риа2" >{{cite web|url=http://ria.ru/world/20150107/1041689298.html|title=Премьер Великобритании Кэмерон осудил теракт в Париже|publisher=[[РИА Новости]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
[[Файл:Cologne_rally_in_support_of_the_victims_of_the_2015_Charlie_Hebdo_shooting_2015-01-07-(2322).jpg|thumb|right|200px|[[Je suis Charlie]]. Митинг перед [[Кёльнская ратуша|мэрией]] в [[Кёльн]]е.]]
{{байрахъ|Алмания}} [[Алманиялъул федералияв канцлер|Алманиялъул федералияй канцлер]] [[Меркель, Ангела|Ангела Меркелица]] франсиялъул бетӀерлъиялъухъе зигара бан телеграмма битӀана<ref name="тасс-реакция">{{cite web|url=http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1686691|title=Международная реакция на теракт в редакции парижского журнала Charlie Hebdo|publisher=[[ТАСС]]|author=Роман Подервянский|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>:
{{цитата байбихьи}}Франсиялда ккараб гьаб рокьукъаб теракт кколаро гӀицго франсиялъул ватӀанчагӀазде ва Франсиялъул жанисеб хӀинкъибукӀунгутӀиялде гьабураб. Гьеб гьужум буго кинанго ритӀухъ гьабизе бегьулареб, рагӀул ва прессаялъул эркенлъиялде гьабураб.{{цитата лъугІи}}
{{байрахъ|Гуржи}} [[Гуржиялъул къватӀисел ишазул министерство|Гуржиялъул МИДалъ]] зигара бан, къварилъи загьир гьабуна гьужумалъул хӀасилалда хваразул ва зарал ккаразул гӀагарал-гӀунтӀаразе. ''«Гьаб, рагӀул эркенлъиялде данде гьабураб вахӀшияб ишалъ, цоги нухалъ бихьизабулеб буго, кигӀан хӀинкъикбей цӀикӀкӀараб бугеб радикалияй пикраби ва цадахъ лӀугьун халкъалдагьоркьосел жамгӀиятаз кӀвар кьезе кколеблъи, бищун жиб квешаб - хӀинкъикьеялде»'', — ян бачӀана МИДалдасан<ref>{{cite web|url=http://www.szona.org/mid-gruzii-soboleznuet-semyam-pogibshih-pri-atake-na-redaktsiyu-charlie-hebdo/|title=МИД Грузии соболезнует семьям погибших при атаке на редакцию Charlie Hebdo|publisher=Свободная зона|author=|language=ru|date=2015-01-08}}</ref>.
{{байрахъ|Россия}} [[Россия Федерациялъул президент|Россиялъул президент]] [[Путин, Владимирил Владимир|Владимир Путиница]] какана хӀинкъи кьей кинаб гьеб бугониги ва гьес гъваридаб зигара бай загьир гьабуна хваразул гӀагароъиялде ва киналниги парижалъулазде ва тӀолабго [[франсия]]лъул халкъалде<ref name="тасс-реакция"/><ref name="rt" >{{cite web|url=http://russian.rt.com/article/68042|title=В Кремле решительно осудили теракт в Париже|publisher=[[RT]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
{{байрахъ|АЦШ}} [[АЦШ президент]] [[Барак Обама]] «цӀакъ кутакал рагӀабаздалъун» какана гьабураб гьужум. [[ХъахӀаб рукъ]]алъул пресс-секретарь Джош Эрнестица лъазабуна, Америкаялъул Цолъарал Штатал хӀадур ругин Франсиялда цадахъ лӀугьун, гӀайибиял хъирщиялъе кумек гьабизеян<ref name="интерфакс-обама">{{cite web|url=http://www.interfax.ru/world/416922|title=США заявили о готовности помочь в расследовании теракта в Париже|publisher=[[Интерфакс]]|author=|language=ru|date=2015-01-07}}</ref>.
=== Халкъаздагьоркьосел организациял ===
[[Файл:Je suis Charlie.jpg|thumb|right|250px|Je suis Charlie ({{lang-av|Шарли — дун вуго}}). «[[Твиттер]]» хӀалтӀизабулез, жалго казияталде гьужум гьабиялда данде рукӀин загьир гьабизе хӀалтӀизабулеб логоти.]]
{{байрахъ|ЦМГІ}} [[ЦМГӀялъул бетӀерав секретарь]] [[Пан Ги Мун]]ица абуна, казияталлъул редакциялде гьабураб гьужум кколин демократиялде ва рагӀул эркенлъиялде гьабураб гьужуман. [[Цолъарал Миллатазул ГӀуцӀцӀи]]ялъул бетӀераб минаялда журналистазда цеве вахъараб бакӀалда гьес зарал ккаразул гӀагарлъиялда ва тӀолабго Франсиялъул халкъалда зигара бай загьир гьабуна.<ref name="тасс-реакция" />.
{{байрахъ|НАТО}} [[НАТОялъул бетӀерав секретарь]] [[Столтенберг, Йенс|Йенс Столтенберг]]ица лӀугьа-бахъиналде абуна, гьеб бугин «прессаялъул эркенлъиялде гьабураб ццим бахъинабулеб гьужум» - абун<ref name="тасс-реакция" />.
== ХӀужаби ==
{{хӀужаби|2}}
{{commonscat-inline|2015 Charlie Hebdo magazine shooting}}
[[Категория:Франсиялда гьарурал хӀинкъикьеялъул ишал]]
[[Категория:7 январалъул лӀугьа-бахъинал]]
[[Категория:2015 соналъул январ]]
[[Категория:2015 соналъул хӀинкъикьеялъул ишал]]
[[Категория:Википедия:Жакъа тӀаса бищараб макъала]]
2il154gn35le7neb8h7fbiptr380u20
Сафар
0
7692
102033
101317
2026-09-09T15:26:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102033
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''Сафар''' ({{lang-ar|صفر}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] кӀиабилеб мрцӀ. [[2008]] соналъ гьеб байбихьана 8 февралалъ, лӀугӀана 8 марталъ.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 1 къо ===
=== 2 къо ===
=== 3 къо ===
=== 4 къо ===
=== 5 къо ===
=== 6 къо ===
=== 7 къо ===
{{comment|691 гь.с.|29 январалъ 1292 соналъул}} — гьавуна кӀудияв гӀалимчи [[Ибн Къаййим ал-Жаузия]]<ref>{{cite web|url=http://www.islamhouse.com/152888/ru/ru/articles/Биография_Ибн_Кайима_аль-Джаузийя |title=Биография Ибн Кайима аль-Джаузийя|author=Абу Абдурахман Дагестани|publisher=IslamHouse.com|accessdate=2013-11-23}}</ref>
=== 8 къо ===
=== 9 къо ===
=== 10 къо ===
=== 11 къо ===
=== 12 къо ===
=== 13 къо ===
=== 14 къо ===
=== 15 къо ===
=== 16 къо ===
=== 17 къо ===
=== 18 къо ===
=== 19 къо ===
=== 20 къо ===
=== 21 къо ===
* 702 соналъ — хвана [[Ибну Дакъикъ ал-ГӀид]]<ref>{{cite web|url=http://assalam.ru/content/story/3255|title=Человек, которым гордится Египет|last=Дациев|first=Абубакр |publisher=assalam.ru|accessdate=2014-08-24}}</ref>.
=== 22 къо ===
=== 23 къо ===
=== 24 къо ===
=== 25 къо ===
=== 26 къо ===
=== 27 къо ===
=== 28 къо ===
=== 29 къо ===
=== 30 къо ===
== Ссылкаби ==
* [http://askimam.ru/news/sueverija_i_mesjac_safar/2011-01-28-110 Суеверия и месяц Сафар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114092341/http://askimam.ru/news/sueverija_i_mesjac_safar/2011-01-28-110 |date=2012-01-14 }}
== ХӀужаби ==
<references/>
[[Категория:Исламияб календарь]]
luwvgcuri2i3lpkrzpbw092f0q58agz
РабигӀул-Аввал
0
7693
102028
100260
2026-09-09T15:25:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102028
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''РабигӀул-Авваль''' ({{lang-ar|صفر}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] лъабабилеб моцӀ. Гьаб моцӀалъ гьавуна халкъазул бищун хирияв [[МухӀаммад]] авараг {{сав}}.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 1 къо ===
=== 2 къо ===
=== 3 къо ===
=== 4 къо ===
=== 5 къо ===
=== 6 къо ===
=== 7 къо ===
* {{comment|691 гь.с.|29 январалъ 1292 соналъул}} — гьавуна кӀудияв гӀалимчи [[Ибн Къаййим ал-Жаузия]]<ref>{{cite web|url=http://www.islamhouse.com/152888/ru/ru/articles/Биография_Ибн_Кайима_аль-Джаузийя |title=Биография Ибн Кайима аль-Джаузийя|author=Абу Абдурахман Дагестани|publisher=IslamHouse.com|accessdate=2013-11-23}}</ref><!--
=== 8 къо ===
=== 9 къо ===
=== 10 къо ===
=== 11 къо ===
=== 12 къо ===
=== 13 къо ===-->
=== 14 къо ===
* {{comment|179 гь.с.|10 июналъ 795 с.}} — хвана [[маликил мазгьаб]] гӀуцӀцӀарав, [[Малик ибн Анас]]<ref>{{cite web|url=http://askimam.ru/dir/uchenye_alimy/imam_malik/1-1-0-5|title=Имам Малик|publisher=Аскимам.ру|accessdate=2013-12-19|archive-date=2013-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221095535/http://askimam.ru/dir/uchenye_alimy/imam_malik/1-1-0-5|url-status=хвараб}}</ref>
<!-- === 15 къо ===
=== 16 къо ===
=== 17 къо ===
=== 18 къо ===
=== 19 къо ===
=== 20 къо ===
=== 21 къо ===
* 702 соналъ — хвана [[Ибну Дакъикъ ал-ГӀид]]<ref>{{cite web|url=http://assalam.ru/content/story/3255|title=Человек, которым гордится Египет|last=Дациев|first=Абубакр |publisher=assalam.ru|accessdate=2014-08-24}}</ref>.
=== 22 къо ===
=== 23 къо ===
=== 24 къо ===
=== 25 къо ===
=== 26 къо ===
=== 27 къо ===
=== 28 къо ===
=== 29 къо ===
=== 30 къо ===
== Ссылкаби ==
* {{cite web|url=http://askimam.ru/news/2009-02-22-3|title=Месяц Раби-уль-Авваль|author=Сухайл Тармахомед|date=2009-02-22|publisher=Askimam.ru|accessdate=2013-12-19|archive-date=2014-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140913021726/http://askimam.ru/news/2009-02-22-3|url-status=хвараб}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Исламияб календарь]]
937gugjzzy1wiktgi0vhtx76ubyl557
РабигӀу Ссани
0
7694
102027
101291
2026-09-09T15:25:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102027
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''РабигӀу Ссани''' ({{lang-ar|ربيع الثاني}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] ункъабилеб моцӀ.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 1 къо ===
* 11 гь.с. ([[27 июн]]алъ [[632 сон]]алъул) — Усама ибн Зайдил бетӀерлъиялда гъоркь бусурбабазул аскар къватӀибе бахъана ГӀарабазул бащадаб чӀинкӀиллъиялъул шималияб рахъалде, рималъулазул тӀадкӀанцӀиялдаса Халифаталъул гӀорхъаби цӀунизе.
* 1046 гь.с. ([[2 сентябр]]алъ [[1636 сон]]алъул) персаца бергьенлъи босана гӀусманиязда тӀад «Мегьран» абулеб бакӀалда ккараб рагъулӀ.
=== 19 къо ===
* 583 гь.с. ([[4 июл]]алъ [[1187 сон]]алъул) — [[ХӀитӀтӀиналда гъазават]] гьабуна.
=== 20 къо ===
=== 21 къо ===
* 702 соналъ — хвана [[Ибну Дакъикъ ал-ГӀид]]<ref>{{cite web|url=http://assalam.ru/content/story/3255|title=Человек, которым гордится Египет|last=Дациев|first=Абубакр |publisher=assalam.ru|accessdate=2014-08-24}}</ref>.
== Ссылкаби ==
* [http://goodbasis.com/istoriya/data.htm Перевод дат] goodbasis.com
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Исламияб календарь]]
6tp2vdo1wpopj4svcvm0jnmyf5lizh4
Жумада Уля
0
7695
102020
99702
2026-09-09T15:24:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102020
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''Жумада Уля''' ({{lang-ar|جمادى الأولى}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] щуабилеб моцӀ.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 5 къо ===
* [[Зайнаб бинт ГӀали|ГӀалил яс Зайнаб]] гьаюна.
=== 19 къо ===
* {{comment|911 гь.с.|17 октябралъ 1505 соналъул}} — хвана кӀудияв исламалъул гӀалимчи [[ас-СуютӀи|Жжалалуддин ас-СуютӀи]]<ref>{{cite web|url=http://da1avat.ru/archives/726|title=Имам Джалаладдин ас-Суюти|date=2013-07-30|publisher=da1avat.ru|accessdate=2013-11-24|ref=Биография|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004946/http://da1avat.ru/archives/726|url-status=dead}}</ref>
== Ссылкаби ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Исламияб календарь]]
kqakbyi206utfy1ic8uj587g27y4yaa
Жумада Ссани
0
7696
102019
101124
2026-09-09T15:24:22Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102019
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''Жумада Ссани''' ({{lang-ar|جمادى الثاني}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] анлъабилеб моцӀ.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 10 къо ===
* {{comment|36 гь.с.|5 декабралъ 656 с.}} — [[Варанидул къеркьей|варанидул къеркьей]] лӀугӀана.
=== 21 къо ===
* {{comment|733 гь.с.|16 марталъ 1333 с.}} — хвана шафигӀил мазгьабалъул гӀалимчи [[Бадруддин ибн ЖамагӀа]]<ref>طبقات الشافعية لابن قاضي شُهْبَة: 2/370</ref>
=== 22 къо ===
* {{comment|634 гь.с.|23 августалъ 634 с.}} — хвана тӀоцевесев халиф [[Абу Бакр]] р.гӀ.
== Ссылкаби ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Исламияб календарь]]
1chq85mu1fq1gp71l6vvl6ecw4sctmo
Ражаб
0
7697
102029
100265
2026-09-09T15:26:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102029
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''Ражаб''' ({{lang-ar|رجب}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] анкьабилеб моцӀ.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 11 къо ===
* {{comment|571 гь.с.|25 январалъ 1176 соналъул}} — хвана исламалъул тарихчи [[Ибну ГӀасакир]]а<ref>{{cite web|url=http://islamdag.ru/lichnosti/10186|title=Ибн Асакир – учёный Ислама|last=Дациев|first=Абубакр|date=2012-06-19|publisher=islamdag.ru|accessdate=2013-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130625043822/http://islamdag.ru/lichnosti/10186|archivedate=2013-06-25|url-status=хвараб}}</ref>.
=== 13 къо ===
* {{comment|751 гь.с.|16 сентябралъ 1350 соналъул}} — хвана кӀудтяв гӀалимчи [[Ибн Къаййим ал-Жаузия]]<ref>{{cite web|url=http://www.islamhouse.com/152888/ru/ru/articles/Биография_Ибн_Кайима_аль-Джаузийя |title=Биография Ибн Кайима аль-Джаузийя|author=Абу Абдурахман Дагестани|publisher=IslamHouse.com|accessdate=2013-11-23}}</ref>
=== 22 къо ===
== Ссылкаби ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Исламияб календарь]]
aibux1e1f762av4kg4ekxs7ivbglgeo
ШагӀбан
0
7698
102043
100835
2026-09-09T15:28:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102043
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''ШагӀба́н''' ({{lang-ar|شعبان}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] микьабилеб моцӀ.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 11 къо ===
=== 13 къо ===
=== 22 къо ===
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Исламияб календарь]]
431wkfrseu9b4s5u33arm2vms1zhj10
Рамазан
0
7699
102031
100273
2026-09-09T15:26:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102031
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''Рамазан''' ({{lang-ar|رمضان}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] ичӀабилеб моцӀ.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо (Ашура)|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 11 къо ===
=== 13 къо ===
=== 22 къо ===
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{Рамазан}}
{{islam-calend}}
{{Дин}}
[[Категория:Рамазан|*]]
[[Категория:Исламияб календарь]]
s2yditwnajn623sow0hd8si1u1ysmqi
Шаввал
0
7700
102042
100832
2026-09-09T15:28:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102042
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''Шаввал''' ({{lang-ar|شوال}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] анцӀабилеб моцӀ.
Шаввал моцӀалъул тӀоцебесеб лъабго къо ккола бусурбабазул байрамлъун, ай кӀалбиччанкъолъун. гьеб къоялъ сунаталдаса буго цоцаде зияратал гьари.
'''Шаввалалъул кӀал кквей''' — бусурбабаца Рамазаналъул кӀалалдаса хадуб Шаввал моцӀалъул анлъго къоялъ кӀал ккола, аварагасул {{сав}} сунаталда нахъ рилълъун.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 11 къо ===
=== 13 къо ===
=== 22 къо ===
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Шаввал|*]]
[[Категория:Исламияб календарь]]
1unk6t8ge07xd1q9dnrx4143wtq4t09
Зул-КъагӀда
0
7701
102021
99728
2026-09-09T15:24:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102021
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''Зул-КъагӀда''' ({{lang-ar|ذو القعدة}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] анцӀилацобилеб моцӀ.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
=== 3 къо ===
* {{comment|926 гь.с.|24 октябралъ 1520 соналъул}} — шафигӀил мазгьабалъул гӀалимчи [[Закария ал-Ансари]] хвана<ref>{{cite web|url=http://www.islam.ru/content/person/zakariyal_ansari|title=Закария аль-Ансари|last= Дациев|first=Абубакр |date=2011-10-03|publisher=islam.ru|accessdate=2014-02-24|ref=Дациев}}</ref>
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Зул-КъагӀда|*]]
[[Категория:Исламияб календарь]]
apwao0whuxy2jv77zf7thq9liph5em1
Зул-ХӀижжа
0
7702
102022
99729
2026-09-09T15:24:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102022
wikitext
text/x-wiki
{{Исламияб календарь}}
'''Зул-ХӀижжа''' ({{lang-ar|ذو الحجة}}) — [[Исламияб календарь|бусурбабазул календаралъул]] анцӀилакӀиабилеб моцӀ. Гьебги ккола ункъабго гьукъарал моцӀаздаса ([[ражаб]], зул-хӀижжа, [[Зул-КъагӀда|зул-къагӀда]], [[мухӀаррам]]) цояблъун. Бищун хириял къояллъун ккола гьаб моцӀалъул тӀоцебесеб анцӀабго къо.
__NOTOC__
{| border=0 class="toccolours plainlinks" |
|- valign=
! ЛӀугьа-бахъинал:
|'''[[#1 къо|1]] [[#2 къо|2]] [[#3 къо|3]] [[#4 къо|4]] [[#5 къо|5]] [[#6 къо|6]] [[#7 къо|7]] [[#8 къо|8]] [[#9 къо|9]] [[#10 къо|10]] [[#11 къо|11]] [[#12 къо|12]] [[#13 къо|13]] [[#14 къо|14]] [[#15 къо|15]] [[#16 къо|16]] [[#17 къо|17]] [[#18 къо|18]] [[#19 къо|19]] [[#20 къо|20]] [[#21 къо|21]] [[#22 къо|22]] [[#23 къо|23]] [[#24 къо|24]] [[#25 къо|25]] [[#26 къо|26]] [[#27 къо|27]] [[#28 къо|28]] [[#29 къо|29]] [[#30 къо|30]] [[#22 Баян|Баян]]'''
|}
* 11, 12 ва 13 къоял — [[Ташрикъалъул къоял]]
=== 9 къо ===
* [[ГӀарафат къо|ГӀарафат]] — [[хӀаж|хӀажизаби]] [[ГӀарафат (мегӀер)|ГӀрафат мегӀералде]] рахунеб къо.
=== 10 къо ===
* [[Къурбан къо]] — къурбан хъвеялъул байрам.
* {{comment|270 гь.с.|12 июналъ 884 соналъул}} — [[Абу ГӀиса ат-Тирмизи]]ясул [[хӀадис]]ал данде ракӀараб тӀехь [[ЖамигӀу ат-Тирмизи|ал-ЖамигӀ]] хъван бахъана.
=== 26 къо ===
* {{comment|23 гь.с.|3 ноябралъул 644 с.}} — бусурбабазул кӀиабилев халиф [[ГӀумар ибн ал-ХатӀтӀаб]] чӀван хвана<!--
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
[[Категория:Гьукъарал моцӀал]]
[[Категория:Зул-ХӀижжа|*]]
[[Категория:Исламияб календарь]]
o9z3tlnp0wqkszzua1nahgplxnwnd80
Туркал-гӀусманиял
0
7772
102037
101349
2026-09-09T15:27:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102037
wikitext
text/x-wiki
'''ГӀусманиял''' — [[ГӀусманиязул империя]]лъул аслияб халкъалде абулеб букӀараб цӀар (1299—1923 сс.). ЦӀар бачӀана ГӀусманиязул империялъул [[Осман I|тӀоцевесев султӀанасул]] цӀаралдасан.
== ЛӀугьин ==
[[XI гӀасру]]ялда [[Азия]]лъул гӀатӀидал ракьал, гьансежеб [[Турция]]лъул ва [[Туркменистан]]алъул ракьалгун цадахъ, [[Сельджукал|сельджуказул]] пачалихъалъул кверщаликье ккун рукӀана. Малик султӀанасул заманаялъ ([[1072]]—[[1092]]) туркал-сельджуказул ханлъиялъул гуч завалалде щун букӀана достигло своего апогея; Маликида хадур рачӀарал гьесул наслуялъул заманаялъ гьеб гучаб пачалихъ биххана ва цо букӀаралъул лӀугьана цо чанго гӀиссинал пачалихъал, хадуб ккун [[бейлик]]ал абураб цӀаралдалъун лъазе лӀугьарал.
[[XIII гӀасру]]ялда [[Эртогърул]]-беясул бетӀерлъиялда гъоркь букӀараб, туркменазул алахъаздаса къватӀибе ккезабураб тюрказул цо къавм — кайы — бачӀана БакътӀерхьул рахъалде ва чӀей гьабуна [[ГьитӀинаб Азия]]лда, ва гьениб гьез кумек гьабуна турказул бищун кӀудияб пачалихъ - [[Анадолалъул сельджуказул пачалихъ|Кониялъул султӀанаталъул]] султӀан — [[Кей-Кубад I|ГӀалауддин Кей-Кубадие]] [[Византия]]лъулгун гьес гьабулеб букӀараб рагъулӀ. Гьабураб кумекалъухъ баркалаялъул хӀисабалда ГӀалауддиница Эртогърулие кьуна [[Вифиния]] абулеб [[Анкара]]ялда ва [[Бурса]]ялда гьоркьоб бугеб бакалда ракь (гьел шагьаралги гьечӀого)...
== Балагье гьединго ==
* [[Туркал]]
* [[ГӀусманиязул империя]]
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
== Ссылкаби ==
* [http://www.humanities.edu.ru/db/msg/37731 Глоссарий. Турки — османы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110031128/http://www.humanities.edu.ru/db/msg/37731 |date=2007-11-10 }}
* [http://www.emc.komi.com/01/18/053.htm Турки-османы. История] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061022115254/http://www.emc.komi.com/01/18/053.htm |date=2006-10-22 }}
{{ethno-stub}}
{{ottoman-stub}}
[[Категория:Туркал]]
nu82uxq9b4671m1bugqyujfx3org3gt
1040 сон
0
8191
101467
98088
2026-09-09T13:52:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101467
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1948|1849|1950|1960|1970|1980|1990|2000|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
{{alsonumber|1040}}
[[Файл:Gaznaly-seljuk Dandanaqan.jpg|thumb|200px|[[Данданаканалда къеркьей]] 23—25 май 1040 соналъул]]
{{Соналъе навигация|1040}}
{{ГІасруялъе навигация|11}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
{{rq|sources}}
[[Категория:1923]]
[[Категория:1040 сон| ]]
kadyk1b0lkjjzbex61utaozgxhn1hxr
3 июн
0
8783
101901
98532
2026-09-09T15:04:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101901
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''3-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 154-абилеб къо (високосниял сонаца 155-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 213 къо
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
95erqxctrjkmetin0t572mbsps7ous1
4 июн
0
8784
101913
98544
2026-09-09T15:06:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101913
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''4-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 155-абилеб къо (високосниял сонаца 156-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 213 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
00dxbe5i10y2p7ylleyok3mx6yafgeb
5 июн
0
8785
101927
98558
2026-09-09T15:09:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101927
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''5-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 156-абилеб къо (високосниял сонаца 157-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 213 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
jot435ewey7ojefjzo4ha1tcylcbhbt
6 июн
0
8786
101939
98570
2026-09-09T15:11:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101939
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''6-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 157-абилеб къо (високосниял сонаца 158-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 209 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
q1ct64sr0g72s1xqpg4wxyjfnxjkqj2
7 июн
0
8787
101953
98584
2026-09-09T15:13:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101953
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''7-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 158-абилеб къо (високосниял сонаца 159-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 207 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
p829dg41ohw1ph4ivw2f29w68dpndc7
8 июн
0
8788
101966
98598
2026-09-09T15:15:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101966
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''8-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 159-абилеб къо (високосниял сонаца 160-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 206 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
ccv7xcq9i7uyy7tbjt9etubz9gqdaal
9 июн
0
8789
101980
98612
2026-09-09T15:17:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101980
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''9-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 160-абилеб къо (високосниял сонаца 161-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 205 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
ox7ug35caelfdcpnnzqfqhiccrjdxnh
10 июн
0
8790
101475
98096
2026-09-09T13:53:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101475
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''10-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 161-абилеб къо (високосниял сонаца 162-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 204 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
m6s8tztkdz0t1ffbyaogmeaepoplvk2
11 июн
0
8791
101487
98108
2026-09-09T13:55:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101487
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''11-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 162-абилеб къо (високосниял сонаца 163-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 203 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
0a23h7gd761o9gdh1fdcx78asu2xbyy
12 июнь
0
8792
101498
98119
2026-09-09T13:57:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101498
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''12-абилеб июнь''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 163-абилеб къо (високосниял сонаца 164-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 202 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июнь]]
kqx5cv91xckjo1nvo0eraap8fkvyv75
13 июн
0
8793
101512
98133
2026-09-09T13:59:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101512
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''13-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 164-абилеб къо (високосниял сонаца 165-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 201 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
9w6bqsq6ehunfy1wxb1hjowtqdhjcha
14 июн
0
8794
101530
98152
2026-09-09T14:02:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101530
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''14-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 165-абилеб къо (високосниял сонаца 166-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 200 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
997gjb176k67lo4xglgmkdalagye8p2
15 июн
0
8795
101540
98162
2026-09-09T14:04:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101540
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''15-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 166-абилеб къо (високоснияб соналъ — 167-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 199 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
r6l22ffqgiqrgeu5m4akkbuvibw04sw
16 июн
0
8796
101556
98178
2026-09-09T14:07:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101556
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''16-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 167-абилеб къо (високоснияб соналъ — 168-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 198 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
q76nsjd6t6df5ib2phbj42sflrg22jq
17 июн
0
8797
101568
98191
2026-09-09T14:09:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101568
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''17-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 168-абилеб къо (високоснияб соналъ — 169-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 197 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
[[Категория:Июн]]
ju5v6pzo2dwvf7uyrxzdsw0efcj34ll
18 июн
0
8798
101598
98226
2026-09-09T14:14:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101598
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''18-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 169-абилеб къо (високоснияб соналъ — 170-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 196 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
o84z6rr60gpwo8jbiupgxffciaql6tj
19 июн
0
8799
101705
98335
2026-09-09T14:32:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101705
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''19-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 170-абилеб къо (високоснияб соналъ — 171-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 195 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
sg31j3gq8aytdy1ia1e0zszcwdhqdzs
20 июн
0
8800
101752
98383
2026-09-09T14:39:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101752
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''20-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 171-абилеб къо (високоснияб соналъ — 172-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 194 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
opdib7sfgh1si4suhvevx7vb16gofsv
21 июн
0
8801
101764
98395
2026-09-09T14:41:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101764
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''21-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 172-абилеб къо (високоснияб соналъ — 173-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 193 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
62btwrn8m619gmnri1q85yt747li2gj
22 июн
0
8802
101776
98407
2026-09-09T14:43:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101776
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''22-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 173-абилеб къо (високоснияб соналъ — 174-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 192 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
d379f2z22t58e739nlp5s74bdyoyb4b
23 июн
0
8803
101787
98418
2026-09-09T14:45:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101787
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''23-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 174-абилеб къо (високоснияб соналъ — 175-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 191 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
afcysoadetraq790tsohcrml27mzt8f
24 июн
0
8804
101799
98430
2026-09-09T14:47:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101799
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''24-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 175-абилеб къо (високоснияб соналъ — 176-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 190 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
1ivuacc6kb6thlwsj4yx8tapz5fse9r
25 июн
0
8805
101811
98442
2026-09-09T14:49:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101811
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''25-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 176-абилеб къо (високоснияб соналъ — 177-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 189 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
pzqrr6m8wt0zfqvh0og4drlpdubtlrd
26 июн
0
8806
101823
98454
2026-09-09T14:51:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101823
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''26-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 177-абилеб къо (високоснияб соналъ — 178-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 188 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
dg8b17bv3d293cce6o9tyg1krlyayet
27 июн
0
8807
101835
98466
2026-09-09T14:53:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101835
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''27-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 178-абилеб къо (високоснияб соналъ — 179-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 187 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
1x91p9c2knb6ci2kjn78bf4uetav96l
28 июн
0
8808
101847
98478
2026-09-09T14:55:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101847
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''28-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 179-абилеб къо (високоснияб соналъ — 180-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 186 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
731gma90io5o5oakux1iguj22cqkim1
29 июн
0
8809
101858
98489
2026-09-09T14:57:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101858
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''29-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 180-абилеб къо (високоснияб соналъ — 181-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 185 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
mj4yee9c31pjigngtysejt0otwl9ps8
30 июн
0
8810
101882
98513
2026-09-09T15:01:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101882
wikitext
text/x-wiki
{{Июналъул календарь}}
'''30-абилеб июн''' — [[Григорианияб календар|Грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 181-абилеб къо (високоснияб соналъ — 182-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 184 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июн]]
o62n9qgeqmbwga0nxcdww6rr2artuny
12 январь
0
8812
101503
98124
2026-09-09T13:58:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101503
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''12-абилеб январь''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 12-абилеб къо . ЛъагӀел сверизе хутӀула 353 къо (високосниял сонаца 354 къо).
== Байрамал ==
* {{флагификация|Россия}}, [[Прокуратураялъул хӀалтӀухъанасул къо (Россия)|Прокуратураялъул хӀалтӀухъанасул къо]]
; [[Файл:P religion world.svg|30px]] '''Диниял'''
; [[Файл:Symbol of Orthodoxy.svg|12px]] '''[[Православие]]'''<ref>Mospat.Ru, Pravoslavie.Ru, Drevo-Info.Ru </ref>
[[Файл:Metropolitan Macarius.jpg|thumb|right|77px|Святител Макарий, митрополит Московский]]
: — Христос гьавиялдасан анкь.
: — '''вацӀадав [[Иосиф Обручник|Иосиф Обручникил]], [[Давид|Мукъадасав хан ва авараг Давидил]], ва ([[апостол от 70]]), [[Иаков, брат Господень]]''' ракӀалда щвей;
: — '''Святител [[Макарий (Москваялъул митрополит)|Макарий, Москваялъул митрополит]]''' (1563);
: — [[Анисия Солунская|Анисии Солунской]] (285—305) ракӀалда щвей;
: — [[Зотик Сиропитатель|Зотика]] пресвитерасул, сиропитателасул (IV) ракӀалда щвей;
; [[Файл:Christian cross.svg|12px]] '''[[Католицизм]]'''
: — [[Элред Ривоский|Элреда Ривоскиясул]] ракӀалда щвей;
: — [[Татиана Римская|Татьяны Римскиялъул]] ракӀалда щвей;
: — [[:en:Benedict Biscop|Бенедиктил]] ракӀалда щвей.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== XX гӀасру ===
* [[1945 сон|1945]] — [[Советияб Союзалъул Социялизмаялъул Республикаби|Совет Союзалъ]] байбихьана [[Машрикъалъул Европа|Машрикъалъул Европаялда]] [[Лъабабилеб Рейх|фашистазул Германиялде]] данде тӀубараб масштабалъул гьужум.
* [[1950 сон|1950]] — СССРалъ цӀидасан лъазабуна хиянатчилъиялъухъ, жасуслъиялъухъ ва диверсиялъухъ чӀвазе къотӀи.
* [[1991 сон|1991]] — [[Америкалъул Цолъарал Штатал|Цолъарал Штатазул]] Конгрессалъул кӀиябго палатаялъ ихтияр кьун буго президент [[Джордж Буш|Джордж Бушие]] [[Кувайт|Кувайталда]] [[ГӀиракъ|ГӀиракъалъул]] агрессия чӀезабизе къуват хӀалтӀизабизе.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
== Гь. балагье ==
{{Навигация
|Тема = 12 январь
|Викихарбал = 12 январь
}}
[[Категория:Январь]]
jq1kjnvwits208tqlluuj3njb7ymxpx
1 июль
0
8817
101715
98345
2026-09-09T14:33:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101715
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''1-себ июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 182-абилеб къо (високоснияб соналъ — 183-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 183 къо.
== Байрамал ==
* {{Флагификация|Болгария}}, ГӀолохъабазул гӀид.
* {{Флагификация|Турция}}, Ралъадгун-рагъулал къуватазул къо.
* {{Флагификация|Украина}}, Архитектураялъул къо.
* {{Флагификация|Россия}} — Реставраторасул къо<ref>{{Cite web|url=https://mus-col.com/events/20828/|title=События|website=mus-col.com|accessdate=2021-03-01|lang=ru|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118235329/https://mus-col.com/events/20828/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|title=В России отмечают День реставратора|website=kpfu.ru|accessdate=2021-03-01|lang=ru|archive-date=2021-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411093630/https://kpfu.ru/imoiv/v-rossii-otmechajut-den-restavratora-390781.html|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|title=Всероссийский День реставратора в Музее под открытым небом|date=2020-07-01|accessdate=2021-03-01|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182530/https://archaeology.nsc.ru/v-muzee-pod-otkrytym-nebom-otmetili-vserossijskij-den-restavratora/|deadlink=no}}</ref>.
* {{Флагификация|Бурунди}} — [[Истикълалалъул къо]].
* {{Флагификация|Канада}} — [[Канадаялъул къо]].
* {{Флагификация|Китай}} — [[Китаялъул коммунистияб партия]] гӀуцӀараб къо.
* {{Флагификация|Руанда}} — [[День независимости]].
* {{Флагификация|Суринам}} — Эркеназул къо ([[Кетикоти]]).
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
q32m6qdf97uui4rnbvvjo4kzitrjst7
2 июль
0
8818
101868
98499
2026-09-09T14:59:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101868
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''2-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 183-абилеб къо (високоснияб соналъ — 184-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 182 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
ngjel90m6837zz1oqjgpqocfoglmyn8
3 июль
0
8819
101900
98531
2026-09-09T15:04:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101900
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''3-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 184-абилеб къо (високоснияб соналъ — 185-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 181 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
fg78v78onbvxnph1hzjp5mc210h2kg6
4 июль
0
8820
101912
98543
2026-09-09T15:06:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101912
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''4-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 185-абилеб къо (високоснияб соналъ — 186-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 180 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
5j2kexdoypxy37krs1zx1kom3ipbb9h
5 июль
0
8823
101926
98557
2026-09-09T15:08:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101926
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''5-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 186-абилеб къо (високоснияб соналъ — 187-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 179 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
grvpwdllyu146jstwcr1i0q9jgecux4
6 июль
0
8824
101938
98569
2026-09-09T15:10:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101938
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''6-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 187-абилеб къо (високоснияб соналъ — 188-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 178 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
qyaudb8mtcxri24tdehirmgrdw7jn9g
7 июль
0
8825
101952
98583
2026-09-09T15:13:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101952
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''7-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 188-абилеб къо (високоснияб соналъ — 189-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 177 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
10f3ng9a2xo71iz3awaf51mchx9givm
8 июль
0
8826
101965
98597
2026-09-09T15:15:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101965
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''8-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 189-абилеб къо (високоснияб соналъ — 190-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 176 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
gxr7m1dnewd3sc9jjsldwz43nubi5nx
9 июль
0
8827
101979
98611
2026-09-09T15:17:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101979
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''9-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 190-абилеб къо (високоснияб соналъ — 191-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 175 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
tu87lciuw9pkkoy9mqm6vmu3md9rg4r
10 июль
0
8828
101474
98095
2026-09-09T13:53:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101474
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''10-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 191-абилеб къо (високоснияб соналъ — 192-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 174 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
1gvfqhtg1zkgi343snsgyrf8oqyjku8
11 июль
0
8829
101486
98107
2026-09-09T13:55:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101486
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''11-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 192-абилеб къо (високоснияб соналъ — 193-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 173 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
q17t4o8g858c01ibht635foqmz9e6jy
12 июль
0
8830
101497
98118
2026-09-09T13:57:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101497
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''12-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 193-абилеб къо (високоснияб соналъ - 194-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 172 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
cvkubmfl5o73gaq3txq2vjffudfc92l
13 июль
0
8831
101511
98132
2026-09-09T13:59:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101511
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''13-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 194-абилеб къо (високоснияб соналъ — 195-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 171 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
fznbyn6w5irhik6r1g567awv5ia368s
14 июль
0
8832
101529
98151
2026-09-09T14:02:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101529
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''14-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 195-абилеб къо (високоснияб соналъ — 196-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 170 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
0717ie2b5ge4i46wu28sij7zek6tdv2
15 июль
0
8833
101539
98161
2026-09-09T14:04:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101539
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''15-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 196-абилеб къо (високоснияб соналъ — 197-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 169 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
8h7xmstwaifjuc9adpunh9zzqstsd44
16 июль
0
8834
101555
98177
2026-09-09T14:07:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101555
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''16-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 197-абилеб къо (високоснияб соналъ — 198-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 168 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
6prutnul9ibgqtz4km1ne2f1tnex0xv
17 июль
0
8835
101567
98190
2026-09-09T14:09:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101567
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''17-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 198-абилеб къо (високоснияб соналъ — 199-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 167 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
h45291mu649b9m48enmlurj1ntgpy9q
18 июль
0
8836
101597
98225
2026-09-09T14:14:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101597
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''18-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 199-абилеб къо (високоснияб соналъ — 200-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 166 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
to1y47c36pkcxe2qbfo4vj7nvsdjcwn
19 июль
0
8837
101704
98334
2026-09-09T14:31:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101704
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''19-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 200-абилеб къо (високоснияб соналъ — 201-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 165 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
p3zs3oofd30w9emtfgfjx9onxnuhjkj
20 июль
0
8838
101751
98382
2026-09-09T14:39:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101751
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''20-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 201-абилеб къо (високоснияб соналъ — 202-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 164 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
fpiyw51sbqafup53k7kvmb9wl99mls8
21 июль
0
8839
101763
98394
2026-09-09T14:41:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101763
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''21-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 202-абилеб къо (високоснияб соналъ — 203-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 163 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
qd0951vniml7di7ztih567debet9nuc
22 июль
0
8840
101775
98406
2026-09-09T14:43:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101775
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''22-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 203-абилеб къо (високоснияб соналъ - 204-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 162 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
f12713k4s2duqkjlqnveg0jppsudktn
23 июль
0
8841
101786
98417
2026-09-09T14:45:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101786
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''23-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 204-абилеб къо (високоснияб соналъ - 205-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 161 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
mb5vhkrbndy5vidyj9u002pnsfe6078
24 июль
0
8842
101798
98429
2026-09-09T14:47:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101798
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''24-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 205-абилеб къо (високоснияб соналъ — 206-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 160 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
0zgb3a83by9vuri9mhi3pm20hvg5ioo
25 июль
0
8843
101810
98441
2026-09-09T14:49:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101810
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''25-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 206-абилеб къо (високоснияб соналъ — 207-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 159 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
o0u12rq9tcjrt60dfoe9ybleno6hzij
26 июль
0
8844
101822
98453
2026-09-09T14:51:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101822
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''26-абилеб июль''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 207-абилеб къо (високоснияб соналъ — 208-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 158 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июль]]
45mruwye4ivwimsm1e6k75ns5ix30z3
27 июль
0
8845
101834
98465
2026-09-09T14:53:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101834
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''27-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 208-абилеб къо (високоснияб соналъ — 209-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 157 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
awpp7ta8yfbwyige1u8w2pn3e9pteko
28 июль
0
8846
101846
98477
2026-09-09T14:55:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101846
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''28-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 209-абилеб къо (високоснияб соналъ — 210-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 156 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
e33i5zg1mspwpqw0zan6rcb3wvf0hgx
29 июль
0
8847
101857
98488
2026-09-09T14:57:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101857
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''29-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 210-абилеб къо (високоснияб соналъ — 211-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 155 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
ay7nmg8lktn3l894vtjfo5pktyozip4
30 июль
0
8848
101881
98512
2026-09-09T15:01:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101881
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''30-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 211-абилеб къо (високоснияб соналъ — 212-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 154 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
fmn3ho9spzwrovzpl5xlh2sk5bj08gm
31 июль
0
8849
101890
98521
2026-09-09T15:02:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101890
wikitext
text/x-wiki
{{Июлалъул календарь}}
'''31-абилеб июл''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 212-абилеб къо (високоснияб соналъ — 213-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 153 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Июл]]
3yne22g4tkotl7bq9p0ms8u3rwud8ak
1 август
0
8850
101713
98343
2026-09-09T14:33:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101713
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''1-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 213-абилеб къо (високоснияб соналъ — 214-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 152 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
ogxsgw925qj5tgxd2csnyoz1tmtt9kn
2 август
0
8851
101866
98497
2026-09-09T14:58:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101866
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''2-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 214-абилеб къо (високоснияб соналъ — 215-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 151 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
d73tlvw3o6oo8g54lnkc2g5irfehz0b
3 август
0
8852
101897
98528
2026-09-09T15:04:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101897
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''3-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 215-абилеб къо (високоснияб соналъ — 216-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 150 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
2lqy63jzfcv9ybp3kqeq0upfghlzs34
4 август
0
8853
101910
98541
2026-09-09T15:06:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101910
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''4-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 216-абилеб къо (високоснияб соналъ — 217-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 149 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
1n2x4w85ucestjgke9pwn9g8rt461d3
5 август
0
8854
101924
98555
2026-09-09T15:08:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101924
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''5-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 217-абилеб къо (високоснияб соналъ — 218-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 148 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
n6fj92yfob280ucvwzw1miwm0z47j7s
6 август
0
8855
101936
98567
2026-09-09T15:10:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101936
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''6-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 218-абилеб къо (високоснияб соналъ — 219-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 147 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
rmmsp3tjdvcxzl5ld3i0n2mkkx056i1
7 август
0
8856
101950
98581
2026-09-09T15:12:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101950
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''7-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 219-абилеб къо (високоснияб соналъ — 220-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 146 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
75j6e7qgvm5cfjjid1ujzx5rlzdf9zy
8 август
0
8857
101963
98594
2026-09-09T15:15:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101963
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''8-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 220-абилеб къо (високоснияб соналъ — 221-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 145 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
fjpbjnx2yf3j2qqxpqwysmmbv92zup9
9 август
0
8858
101977
98609
2026-09-09T15:17:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101977
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''9-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 221-абилеб къо (високоснияб соналъ - 222-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 144 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
p1e6rtrd8f57jww4tmzbefo84acn24v
10 август
0
8859
101472
98093
2026-09-09T13:53:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101472
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''10-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 222-абилеб къо (високоснияб соналъ — 223-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 143 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
4lvescbnxhai4xy7g4f7pp7tiqrczsz
11 август
0
8860
101483
98104
2026-09-09T13:55:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101483
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''11-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 223-абилеб къо (високоснияб соналъ — 224-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 142 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
foaxfoy4qpn9wj9fsbwsca9p3jz82tn
12 август
0
8861
101494
98115
2026-09-09T13:56:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101494
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''12-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 224-абилеб къо (високоснияб соналъ — 225-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 141 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
nzdgzwck78h7lqggc66791xn3mey190
13 август
0
8862
101508
98129
2026-09-09T13:59:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101508
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''13-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 225-абилеб къо (високоснияб соналъ — 226-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 140 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
axz9u93fb1mmd6fp047qs4qqwkqe7p4
14 август
0
8863
101527
98149
2026-09-09T14:02:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101527
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''14-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 226-абилеб къо (високоснияб соналъ — 227-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 139 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
otb7cryfqbxo5snoaqhqajjnsk3fh0k
15 август
0
8864
101537
98159
2026-09-09T14:04:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101537
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''15-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 227-абилеб къо (високоснияб соналъ — 228-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 138 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
3kdb2g78lgwffrv61mo0mezb05sdi0e
16 август
0
8865
101553
98175
2026-09-09T14:06:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101553
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''16-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 228-абилеб къо (високоснияб соналъ — 229-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 137 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
9mo2od2341zt6kdsrh0lcccv60lqj6y
17 август
0
8866
101565
98188
2026-09-09T14:08:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101565
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''17-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 229-абилеб къо (високоснияб соналъ — 230-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 136 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
4k0fg1u75676v6rwwu17ypuimsg09zw
18 август
0
8867
101595
98223
2026-09-09T14:13:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101595
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''18-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 230-абилеб къо (високоснияб соналъ — 231-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 135 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
qobk5sr95q3vl90l6iellkuq76y29ut
19 август
0
8868
101702
98332
2026-09-09T14:31:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101702
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''19-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 231-абилеб къо (високоснияб соналъ — 232-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 134 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
dzlroc0gn2f1jpfdwt1x2vqkczblp1l
20 август
0
8869
101749
98380
2026-09-09T14:39:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101749
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''20-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 232-абилеб къо (високоснияб соналъ — 233-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 133 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
gryvdrjmusg7q1b8q41yrc06g9j4emi
21 август
0
8870
101761
98392
2026-09-09T14:41:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101761
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''21-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 233-абилеб къо (високоснияб соналъ — 234-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 132 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
9ybsq472wdbjuoalzwsnzye6dh3jhny
22 август
0
8871
101773
98404
2026-09-09T14:43:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101773
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''22-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 234-абилеб къо (високоснияб соналъ — 235-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 131 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
789cqj019df546n89d180rlzj1xyn0s
23 август
0
8872
101784
98415
2026-09-09T14:45:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101784
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''23-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 235-абилеб къо (високоснияб соналъ — 236-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 130 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
kmjpvrpsjfzsuyrem7fuif2ct0l7esm
24 август
0
8873
101797
98428
2026-09-09T14:47:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101797
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''24-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 236-абилеб къо (високоснияб соналъ - 237-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 129 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
84xdgyi65v8amdso16q0v3hd3ad260i
25 август
0
8874
101807
98438
2026-09-09T14:49:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101807
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''25-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 237-абилеб къо (високоснияб соналъ — 238-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 128 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
1igmfv695o4ymdn8cwf72rs47h6dcfn
26 август
0
8875
101819
98450
2026-09-09T14:51:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101819
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''26-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 238-абилеб къо (високоснияб соналъ — 239-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 127 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
dojj0h0k25sm4gzbic1bit1kt6a1ep4
27 август
0
8876
101831
98462
2026-09-09T14:53:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101831
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''27-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 239-абилеб къо (високоснияб соналъ - 240-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 126 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
e97o50qrtsr0p5wful3mb8lgo5gc800
28 август
0
8877
101843
98474
2026-09-09T14:55:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101843
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''28-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 240-абилеб къо (високоснияб соналъ — 241-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 125 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
5p6v6gpwj938tdug4p057oenq2qjf2v
29 август
0
8878
101854
98485
2026-09-09T14:56:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101854
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''29-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 241-абилеб къо (високоснияб соналъ — 242-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 124 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
dc4tjoe788rol207tt2l543b3sk6k7b
30 август
0
8879
101878
98509
2026-09-09T15:00:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101878
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''30-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 242-абилеб къо (високоснияб соналъ — 243-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 123 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
a9vpujsljyqp7vo1pm17qx2ntws9m15
31 август
0
8880
101888
98519
2026-09-09T15:02:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101888
wikitext
text/x-wiki
{{Августалъул календарь}}
'''31-абилеб август''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 243-абилеб къо (високоснияб соналъ — 244-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 122 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Август]]
c25ace7vq1mmcbq8uhofvtvw746dx36
2 сентябр
0
8985
101873
98504
2026-09-09T15:00:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101873
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''2-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 245-абилеб къо (високоснияб соналъ — 246-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 120 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
6ekg7zea5n5srme4asaaunqu4kea1j7
3 сентябр
0
8986
101905
98536
2026-09-09T15:05:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101905
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''3-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 246-абилеб къо (високоснияб соналъ — 247-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 119 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
2l31u9wggvfjf3bem182entbwqgiabw
4 сентябр
0
8987
101918
98549
2026-09-09T15:07:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101918
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''4-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 247-абилеб къо (високоснияб соналъ — 248-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 118 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
cr6i87s1dbko0o1lbwoq6d90qouvvgb
5 сентябр
0
8988
101931
98562
2026-09-09T15:09:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101931
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''5-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 248-абилеб къо (високоснияб соналъ — 249-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 117 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
b8xqiy3ukxyqqtntbysnh9ymwjba4za
6 сентябр
0
8989
101944
98575
2026-09-09T15:11:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101944
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''6-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 249-абилеб къо (високоснияб соналъ — 250-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 116 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
rltoaa6ve6odf6xwf4l35hkfnlb8i21
7 сентябр
0
8990
101957
98588
2026-09-09T15:14:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101957
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''7-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 250-абилеб къо (високоснияб соналъ — 251-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 115 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
keeyno55gzt68csr1srpx8m4vmdeuv9
8 сентябр
0
8991
101970
98602
2026-09-09T15:16:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101970
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''8-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 251-абилеб къо (високоснияб соналъ - 252-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 114 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
4hfrqchl5woczyw8kxjw74plaebdqkr
9 сентябр
0
8992
101984
98616
2026-09-09T15:18:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101984
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''9-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 252-абилеб къо (високоснияб соналъ — 253-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 113 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
7mghnbeoz519shl7wn6hdbkl8f7jd9k
10 сентябрь
0
8993
101479
98100
2026-09-09T13:54:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101479
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''10-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 253-абилеб къо (високоснияб соналъ — 254-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 112 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
ewhfeqt2vesfti1drpks01raugm465t
11 сентябрь
0
8994
101491
98112
2026-09-09T13:56:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101491
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''11-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 254-абилеб къо (високоснияб соналъ — 255-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 111 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
kfus4pgmz533m3ujxfi60zpjv5fmlcj
12 сентябрь
0
8999
101502
98123
2026-09-09T13:58:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101502
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''12-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 255-абилеб къо (високоснияб соналъ — 256-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 110 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
30rvxwwy024ye1fg23oi3tf8mkqibnt
13 сентябрь
0
9000
101516
98137
2026-09-09T14:00:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101516
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''13-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 256-абилеб къо (високоснияб соналъ — 257-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 109 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
39969j7jnbo9sslb5f58g6f3ljl709j
14 сентябрь
0
9001
101534
98156
2026-09-09T14:03:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101534
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''14-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 257-абилеб къо (високоснияб соналъ — 258-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 108 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
ap1w6bc473xducshwmefnfs12zs5fzy
15 сентябрь
0
9002
101544
98166
2026-09-09T14:05:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101544
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''15-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 258-абилеб къо (високоснияб соналъ — 259-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 107 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
lve54ia2up0czusv8m16loq60a96tul
16 сентябрь
0
9003
101560
98182
2026-09-09T14:07:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101560
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''16-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 259-абилеб къо (високоснияб соналъ - 260-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 106 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
msgnt03h2abzfac88vh99s59n5ebw5a
17 сентябрь
0
9004
101572
98195
2026-09-09T14:09:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101572
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''17-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 260-абилеб къо (високоснияб соналъ — 261-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 105 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
rkz2hlchtp4tvdt8seyz4j7p1sd0feo
18 сентябрь
0
9005
101602
98230
2026-09-09T14:14:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101602
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''18-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 261-абилеб къо (високоснияб соналъ — 262-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 104 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
l8sk348t233zi5d1xlm7mjejgjgjiol
19 сентябрь
0
9006
101709
98339
2026-09-09T14:32:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101709
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''19-абилеб сентябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 262-абилеб къо (високоснияб соналъ — 263-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 103 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябрь]]
i4g01h9uz02q2o0tr1q4qh2z3zj68wf
20 сентябр
0
9007
101756
98387
2026-09-09T14:40:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101756
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''20-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 263-абилеб къо (високоснияб соналъ — 264-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 102 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== XX гӀасруялда цебе ===
* [[622 сон|622]] — [[МухӀаммад авараг]] ва цогидал мугьажирал [[Макка|Маккаялдаса]] [[Мадина|Мадинаялда]] гочи ([[гьижра]]).
* [[1066 сон|1066]] — [[Фулфордалда кьаби]].
* [[1187 сон|1187]] — [[СалахӀуддин]]ица [[хъанчидул чабхъенал|крестоносцазухъ]] бугеб [[Иерусалим]] сверухъ ккуна.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
ttj19kf8yru645fbqp0prfssapd32do
21 сентябр
0
9008
101767
98398
2026-09-09T14:42:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101767
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''21-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 264-абилеб къо (високоснияб соналъ — 265-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 101 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
obrbpkeaohi4y966l72nt6e6rb1e862
22 сентябр
0
9009
101780
98411
2026-09-09T14:44:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101780
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''22-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 265-абилеб къо (високоснияб соналъ - 266-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 100 къо. [[Хаслихъ]] къоял ращалъулеб кӀиго къоялдасан ([[23 Сентябр|23-абилебгун]]) цояб.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
j40u8jb8ynjubssv71hoirfwf9rhero
23 сентябр
0
9010
101791
98422
2026-09-09T14:46:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101791
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''23-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 266-абилеб къо (високоснияб соналъ - 267-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 99 къо. [[Хаслихъ]] къоял ращалъулеб кӀиго къоялдасан ([[22 Сентябр|22-абилебгун]]) цояб.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
lbm5hfuy90xfadsd4otsp56lw3l0kdd
24 сентябр
0
9011
101803
98434
2026-09-09T14:48:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101803
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''24-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 267-абилеб къо (високоснияб соналъ - 268-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 98 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
osquweebfoyy2nkcrx7a9h0xilvxeie
25 сентябр
0
9012
101815
98446
2026-09-09T14:50:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101815
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''25-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 268-абилеб къо (високоснияб соналъ - 269-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 97 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
oi60mav27nj660nss2oaakgh826hymd
26 сентябр
0
9013
101827
98458
2026-09-09T14:52:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101827
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''26-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 269-абилеб къо (високоснияб соналъ - 270-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 96 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
p4xvm548ibgnxubz40u6jcd9kgj2h5h
27 сентябр
0
9014
101839
98470
2026-09-09T14:54:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101839
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''27-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 270-абилеб къо (високоснияб соналъ - 271-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 95 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
7f8h8lbjs041m6eoz6axzq37t5dvjiq
28 сентябр
0
9015
101851
98482
2026-09-09T14:56:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101851
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''28-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 271-абилеб къо (високоснияб соналъ — 272-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 94 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
phw3mo764bons2cavtog91sd4xo881p
29 сентябрь
0
9016
101862
98493
2026-09-09T14:58:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101862
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''29-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 272-абилеб къо (високоснияб соналъ — 273-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 93 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
* [[ГъазимухӀамадов, АмирхӀамзал ИсмагӀил|ИсмагӀил ГъазимухӀамадов]] — хъвадарухъан, тарихчи.
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
oiz981a0zki5eqtozcmsjza296poiuy
30 сентябрь
0
9017
101886
98517
2026-09-09T15:02:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101886
wikitext
text/x-wiki
{{Сентябралъул календарь}}
'''30-абилеб сентябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 273-абилеб къо (високоснияб соналъ — 274-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 92 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Сентябр]]
ntr01s3o7tb5g6frr1ktdsprq83i28t
1 октябрь
0
9018
101719
98349
2026-09-09T14:34:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101719
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''1-себ октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 274-абилеб къо (високоснияб соналъ — 275-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 91 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
0sz4yxsotd9lo1eq86m8ud84so50k12
2 октябрь
0
9019
101872
98503
2026-09-09T14:59:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101872
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''2-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 275-абилеб къо (високоснияб соналъ — 276-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 90 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
okp2rbew5jfaqh0n81002k8odfl07pc
3 октябрь
0
9020
101904
98535
2026-09-09T15:05:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101904
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''3-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 276-абилеб къо (високоснияб соналъ — 277-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 89 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
nvvj8bgu421b41qsjsk41753r71lzde
4 октябрь
0
9021
101917
98548
2026-09-09T15:07:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101917
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''4-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 277-абилеб къо (високоснияб соналъ — 278-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 88 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
p7gby114xpni9exb2hel3d6g4ka777o
5 октябрь
0
9022
101930
98561
2026-09-09T15:09:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101930
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''4-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 278-абилеб къо (високоснияб соналъ — 279-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 87 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
98fetav9b09f2netzrd97earxefeweo
6 октябрь
0
9023
101943
98574
2026-09-09T15:11:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101943
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''6-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 279-абилеб къо (високоснияб соналъ — 280-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 86 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
tdt8gplyug8bii4y1en2prtgz6vizol
7 октябрь
0
9024
101956
98587
2026-09-09T15:13:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101956
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''7-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 280-абилеб къо (високоснияб соналъ — 281-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 85 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
s3jh6o6zt1r895p0ek0fr4evn163oeb
8 октябрь
0
9025
101969
98601
2026-09-09T15:16:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101969
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''8-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 281-абилеб къо (високоснияб соналъ — 282-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 84 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
ouvph9iyy689dnyk53rqsbalgu693kk
9 октябрь
0
9026
101983
98615
2026-09-09T15:18:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101983
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''9-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 282-абилеб къо (високоснияб соналъ — 283-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 83 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
18auhvc58btpeaq7q5x0myv27ase1w3
10 октябрь
0
9027
101478
98099
2026-09-09T13:54:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101478
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''10-абилеб октябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 283-абилеб къо (високоснияб соналъ - 284-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 82 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябрь]]
df2apo24n8z05txnz4sap73uqoebqkd
11 октябр
0
9028
101490
98111
2026-09-09T13:56:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101490
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''11-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 284-абилеб къо (високоснияб соналъ — 285-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 81 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
j32hp4q56ed2q8rml7qn6g9kgsogvvx
12 октябр
0
9029
101501
98122
2026-09-09T13:58:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101501
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''12-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 285-абилеб къо (високоснияб соналъ — 286-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 80 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
9hie2hg0ad0akmmcskuvi56pobzdf88
13 октябр
0
9030
101515
98136
2026-09-09T14:00:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101515
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''13-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 286-абилеб къо (високоснияб соналъ — 287-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 79 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
l72sbr7kgqqlpfx25gp1m5dkei2202n
14 октябр
0
9031
101533
98155
2026-09-09T14:03:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101533
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''14-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 287-абилеб къо (високоснияб соналъ — 288-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 78 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
17cnjx69l19u0h8gfx9aummj5ydjiiw
15 октябр
0
9032
101543
98165
2026-09-09T14:05:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101543
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''15-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 288-абилеб къо (високоснияб соналъ — 289-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 77 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
6q70193wmb1hz51nyh2qxib9eytpg8t
16 октябр
0
9033
101559
98181
2026-09-09T14:07:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101559
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''16-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 289-абилеб къо (високоснияб соналъ — 290-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 76 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
7c3rg4ld54hylo5ybjk3yrfeabd99tr
17 октябр
0
9034
101571
98194
2026-09-09T14:09:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101571
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''17-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 290-абилеб къо (високоснияб соналъ — 291-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 75 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
syrrykapnl53efc2wafxkgeg1a6hesk
18 октябр
0
9035
101601
98229
2026-09-09T14:14:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101601
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''18-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 291-абилеб къо (високоснияб соналъ — 292-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 74 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
fvbknthuc0dcq9yw9cy6bc3lwm0ml8k
19 октябр
0
9036
101708
98338
2026-09-09T14:32:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101708
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''19-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 292-абилеб къо (високоснияб соналъ — 293-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 73 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
qk5m5x6k56p3o6iui5ldwx5u2wmvsp7
20 октябр
0
9037
101755
98386
2026-09-09T14:40:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101755
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''20-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 293-абилеб къо (високоснияб соналъ — 294-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 72 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
ddj4g71dlt9fgokkylj7xtsjhsct6me
21 октябр
0
9038
101766
98397
2026-09-09T14:42:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101766
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''21-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 294-абилеб къо (високоснияб соналъ - 295-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 71 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
ovk9f03ap96kwjri50fr4qrpgni1nfb
22 октябр
0
9039
101779
98410
2026-09-09T14:44:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101779
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''22-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 295-абилеб къо (високоснияб соналъ — 296-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 70 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
ng02sh5yhyd4mwpsrsl1cyt5z2nd81g
23 октябр
0
9040
101790
98421
2026-09-09T14:46:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101790
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''23-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 296-абилеб къо (високоснияб соналъ — 297-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 69 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
18lrsw5hq0hhvkmzx0eg24exgku7g9l
24 октябр
0
9041
101802
98433
2026-09-09T14:48:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101802
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''24-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 297-абилеб къо (високоснияб соналъ — 298-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 68 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
o4b4qtnrxgx2gkvh0z41kovixn4b39y
25 октябр
0
9042
101814
98445
2026-09-09T14:50:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101814
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''25-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 298-абилеб къо (високоснияб соналъ — 299-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 67 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
28afa4ifdpvkfsv5yiguqn5uolx5sd5
26 октябр
0
9043
101826
98457
2026-09-09T14:52:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101826
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''26-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 299-абилеб къо (високоснияб соналъ — 300-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 66 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
dnkbr696gvjafloirutstrtvnrjrttp
27 октябр
0
9044
101838
98469
2026-09-09T14:54:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101838
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''27-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 300-абилеб къо (високоснияб соналъ — 301-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 65 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
soiv2ru4cmqxwdb7agu0vesyc1s5msb
28 октябр
0
9045
101850
98481
2026-09-09T14:56:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101850
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''28-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 301-абилеб къо (високоснияб соналъ — 302-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 64 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
6axg7twru0idxl4ymmx6xw3r09rz853
29 октябр
0
9046
101861
98492
2026-09-09T14:58:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101861
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''29-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 302-абилеб къо (високоснияб соналъ — 303-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 63 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
1riqlmf3pqv5mu4x4xi1e2dk1r4lql1
30 октябр
0
9047
101885
98516
2026-09-09T15:02:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101885
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''30-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 303-абилеб къо (високоснияб соналъ — 304-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 62 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
rnkfstmoiiuujntpzhl02pf6tz8ju8v
31 октябрь
0
9048
101893
98524
2026-09-09T15:03:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101893
wikitext
text/x-wiki
{{Октябралъул календарь}}
'''31-абилеб Октябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 304-абилеб къо (високоснияб соналъ - 305-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 61 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Октябр]]
l6g57sf730u4nt81rfbrjd4s6o8hx63
1 Ноябр
0
9053
101711
98341
2026-09-09T14:33:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101711
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''1-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 305-абилеб къо (високоснияб соналъ - 306-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 60 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
0qzppl1jof873ne39x75w3s1zz5c2sy
2 Ноябр
0
9054
101864
98495
2026-09-09T14:58:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101864
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''2-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 306-абилеб къо (високоснияб соналъ — 307-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 59 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
kipis49qyag4pm8kip0nida1r8v2pb4
3 Ноябр
0
9055
101895
98526
2026-09-09T15:03:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101895
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''3-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 307-абилеб къо (високоснияб соналъ — 308-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 58 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
t6z9iao01yif4y1xvwsnw5q771eid71
4 ноябрь
0
9056
101916
98547
2026-09-09T15:07:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101916
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''4-абилеб ноябрь''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 308-абилеб къо (високоснияб соналъ — 309-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 57 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябрь]]
7f95b8m125gfoh90hzml8fexpvm2hiv
5 Ноябр
0
9057
101922
98553
2026-09-09T15:08:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101922
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''5-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 309-абилеб къо (високоснияб соналъ — 310-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 56 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
1pab0nur7vq3c3etr0521k1gp8xg7dh
6 ноябрь
0
9058
101942
98573
2026-09-09T15:11:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101942
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''6-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 310-абилеб къо (високоснияб соналъ — 311-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 55 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
jqbkut3mw1tfuy6r321v9922783ed4t
7 Ноябр
0
9059
101948
98579
2026-09-09T15:12:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101948
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''7-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 311-абилеб къо (високоснияб соналъ — 312-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 54 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
6atm0z1qtyzgf3je56olqbsp0pscrbl
8 Ноябр
0
9060
101961
98592
2026-09-09T15:14:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101961
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''8-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 312-абилеб къо (високоснияб соналъ — 313-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 53 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
aa30guc0jdgai18rf7dendc3qwi0qdd
9 Ноябр
0
9061
101974
98606
2026-09-09T15:16:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101974
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''9-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 313-абилеб къо (високоснияб соналъ — 314-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 52 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
0sm9jcqgjqh75ycq1ulrth982l2gkbd
10 Ноябр
0
9062
101469
98090
2026-09-09T13:52:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101469
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''10-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 314-абилеб къо (високоснияб соналъ — 315-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 51 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
tjttxohxvxx0zndwog5lge145dh858w
11 Ноябр
0
9063
101480
98101
2026-09-09T13:54:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101480
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''11-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 315-абилеб къо (високоснияб соналъ — 316-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 50 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
a5u8ihqx60qcii4lgpahs7eldgj62xh
12 Ноябр
0
9064
101492
98113
2026-09-09T13:56:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101492
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''12-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 316-абилеб къо (високоснияб соналъ — 317-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 49 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
ev0cj34t5c0nbm6n4jec2klvcbxuon8
13 Ноябр
0
9065
101505
98126
2026-09-09T13:58:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101505
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''13-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 317-абилеб къо (високоснияб соналъ — 318-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 48 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
7cpw0ynf21byvqo1dkdnsjgyshx27p2
14 Ноябр
0
9066
101524
98146
2026-09-09T14:01:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101524
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''14-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 318-абилеб къо (високоснияб соналъ — 319-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 47 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
2bsnf27z08wvsaz34flviyv7nmffrnj
15 Ноябр
0
9067
101536
98158
2026-09-09T14:03:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101536
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''15-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 319-абилеб къо (високоснияб соналъ — 320-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 46 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
1t1yui9q0egvcz5sgmv0axr9tqehwlq
16 Ноябр
0
9068
101549
98171
2026-09-09T14:06:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101549
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''16-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 320-абилеб къо (високоснияб соналъ — 321-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 45 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Wikify-toolbutton.png
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
0kfw1ih83qv93kwnhkwww92g2u1utch
17 Ноябр
0
9069
101562
98185
2026-09-09T14:08:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101562
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''17-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 321-абилеб къо (високоснияб соналъ — 322-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 44 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
fiuonlwrqmig3u01k9xd47cycnl8ebf
18 Ноябр
0
9070
101592
98220
2026-09-09T14:13:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101592
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''18-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 322-абилеб къо (високоснияб соналъ — 323-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 43 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
n79xxsbcytz3t60bph4y1rfrbop75wj
19 Ноябр
0
9071
101699
98329
2026-09-09T14:31:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101699
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''19-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 323-абилеб къо (високоснияб соналъ — 324-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 42 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
g3vvjwqg2jc6ohxrhij1blt62szq2bx
20 Ноябр
0
9072
101746
98377
2026-09-09T14:38:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101746
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''20-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 324-абилеб къо (високоснияб соналъ — 325-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 41 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
n7cjz91egpwt360au9fvjwt8qdb1laj
21 Ноябр
0
9073
101759
98390
2026-09-09T14:41:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101759
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''21-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 325-абилеб къо (високоснияб соналъ - 326-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 40 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
8tacqzwj4z9se0q03rx7iugmdl7g1j7
22 Ноябр
0
9074
101770
98401
2026-09-09T14:42:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101770
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''22-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 326-абилеб къо (високоснияб соналъ — 327-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 39 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
lar6tmqxhteti9aenrjxa8u4kirwpzr
23 Ноябр
0
9075
101782
98413
2026-09-09T14:44:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101782
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''23-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 327-абилеб къо (високоснияб соналъ — 328-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 38 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
h1c5usiqg7f1jdtzj9qjr5rnwz75y5b
24 Ноябр
0
9076
101794
98425
2026-09-09T14:46:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101794
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''24-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 328-абилеб къо (високоснияб соналъ — 329-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 37 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
f2ht42enrwvt96rr8s9aajthch1a3co
25 Ноябр
0
9077
101804
98435
2026-09-09T14:48:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101804
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''25-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 329-абилеб къо (високоснияб соналъ — 330-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 36 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
bn733p1lxx943t2l3edqywukitn1edd
26 Ноябр
0
9078
101816
98447
2026-09-09T14:50:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101816
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''26-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 330-абилеб къо (високоснияб соналъ — 331-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 35 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
4sn7vlx5ylsqxh6ufd015kd0fv91cr7
27 Ноябр
0
9079
101828
98459
2026-09-09T14:52:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101828
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''27-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 331-абилеб къо (високоснияб соналъ — 332-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 34 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
o7xunx7jxtir9beibxuj8owz7zu4iz3
28 Ноябр
0
9080
101840
98471
2026-09-09T14:54:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101840
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''28-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 332-абилеб къо (високоснияб соналъ — 333-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 33 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
c58hsan8707lyvzu6ghflsc41kxzkl1
29 Ноябр
0
9081
101852
98483
2026-09-09T14:56:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101852
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''29-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 333-абилеб къо (високоснияб соналъ — 334-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 32 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
piqaior56fihk3eo64tv804gefpm3fq
30 Ноябр
0
9082
101876
98507
2026-09-09T15:00:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101876
wikitext
text/x-wiki
{{Ноябралъул календарь}}
'''30-абилеб Ноябр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 334-абилеб къо (високоснияб соналъ — 335-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 31 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Ноябр]]
1j57p4jkrwhfwl4ic53kcz22rh6jawy
1 Декабр
0
9083
101710
98340
2026-09-09T14:32:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101710
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''1-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 335-абилеб къо (високоснияб соналъ — 336-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 30 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
kc2rdbfti2nsoatfu3rqoejv99v9ggw
2 Декабр
0
9084
101863
98494
2026-09-09T14:58:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101863
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''2-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 336-абилеб къо (високоснияб соналъ — 337-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 29 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
tt531xzrifebujpzlohuwctrujcqkur
3 декабр
0
9085
101899
98530
2026-09-09T15:04:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101899
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''3-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 337-абилеб къо (високоснияб соналъ - 338-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 28 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
bg23cvfua8rw4ghnnnavn3b7b69wq38
4 Декабр
0
9086
101908
98539
2026-09-09T15:05:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101908
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''4-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 338-абилеб къо (високоснияб соналъ — 339-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 27 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
n300w1tvuxtyglg8at04wdfnuimdcgx
5 Декабр
0
9087
101921
98552
2026-09-09T15:08:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101921
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''5-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 339-абилеб къо (високоснияб соналъ - 340-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 26 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
ojqxwbxdugr1vv99ozqnmxazdbfcml4
6 Декабр
0
9088
101934
98565
2026-09-09T15:10:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101934
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''6-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 340-абилеб къо (високоснияб соналъ - 341-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 25 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
12z74nwszvaymagei6f5uwy1ladcu8b
7 Декабр
0
9089
101947
98578
2026-09-09T15:12:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101947
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''7-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 341-абилеб къо (високоснияб соналъ - 342-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 24 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
qdoasb4ymoskeo80nt4ha0w6fqijvmp
8 Декабр
0
9090
101960
98591
2026-09-09T15:14:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101960
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''8-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 342-абилеб къо (високоснияб соналъ - 343-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 23 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
5tzw9idtfsxdskmtmrejprnowdyjpvw
9 Декабр
0
9091
101973
98605
2026-09-09T15:16:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101973
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''9-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 343-абилеб къо (високоснияб соналъ — 344-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 22 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
b8fj3tsc9ejijlw3ktj9lrp45bi1x3j
10 Декабр
0
9092
101468
98089
2026-09-09T13:52:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101468
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''10-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 344-абилеб къо (високоснияб соналъ - 345-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 21 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
s2uvoyj6txc5l71sr6c90iqmt5nntpw
11 декабр
0
9093
101485
98106
2026-09-09T13:55:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101485
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''11-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 345-абилеб къо (високоснияб соналъ — 346-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 20 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
f1v359zpfpmnosndesavjrjfn9z5hqa
12 декабр
0
9094
101496
98117
2026-09-09T13:57:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101496
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''12-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 346-абилеб къо (високоснияб соналъ — 347-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 19 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
81hs7epg9yn6ntu7jro3hc0zt498nbw
13 декабр
0
9095
101510
98131
2026-09-09T13:59:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101510
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''13-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 347-абилеб къо (високоснияб соналъ — 348-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 18 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
cwfnn8yjds6bb2k69jr0b0kfe3ye1jv
14 Декабр
0
9096
101523
98145
2026-09-09T14:01:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101523
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''14-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 348-абилеб къо (високоснияб соналъ — 349-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 17 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
8ejcoyrv63fpsuc0ds1vb5700cs2tgc
15 Декабр
0
9097
101535
98157
2026-09-09T14:03:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101535
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''15-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 349-абилеб къо (високоснияб соналъ — 350-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 16 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
ekhuzqpceegjeg2iwt1lm9znzziid97
16 Декабр
0
9098
101548
98170
2026-09-09T14:05:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101548
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''16-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 350-абилеб къо (високоснияб соналъ — 351-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 15 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
p3pmkt03gkz1nc39hj9g8ftjbu1khqc
17 Декабр
0
9099
101561
98184
2026-09-09T14:08:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101561
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''17-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 351-абилеб къо (високоснияб соналъ — 352-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 14 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
mq1holpqvlx7ytsys6hhcxrklgfqaca
18 Декабр
0
9100
101591
98219
2026-09-09T14:13:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101591
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''18-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 352-абилеб къо (високоснияб соналъ — 353-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 13 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
sn9d4jwsbscl5x2075i6ghjiuny5w7a
19 Декабр
0
9101
101698
98328
2026-09-09T14:30:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101698
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''19-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 353-абилеб къо (високоснияб соналъ — 354-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 12 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
ixn0nf8dpl6jqdgn88tfmtqqf5208m2
20 Декабр
0
9102
101745
98376
2026-09-09T14:38:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101745
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''20-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 354-абилеб къо (високоснияб соналъ — 355-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 11 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
cxpe1kix6qv4q5wp2b2wtn5g0ghlx3x
21 Декабр
0
9103
101757
98388
2026-09-09T14:40:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101757
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''21-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 355-абилеб къо (високоснияб соналъ — 356-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 10 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
3rlm3301mcbki9lm8egwg9t3fkkhbof
22 Декабр
0
9104
101769
98400
2026-09-09T14:42:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101769
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''22-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 356-абилеб къо (високоснияб соналъ — 357-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 9 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
outznmhlvoqng0s95izfke8t3yaw0vz
23 Декабр
0
9105
101781
98412
2026-09-09T14:44:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101781
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''23-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 357-абилеб къо (високоснияб соналъ — 358-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 8 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
cbl3h2oxyz8yua1k8os8d2r8tqefdl5
24 Декабр
0
9106
101793
98424
2026-09-09T14:46:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101793
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''24-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 358-абилеб къо (високоснияб соналъ — 359-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 7 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
0shbb3ulxy5wah51e9znqieyzhmqx4g
25 декабр
0
9107
101809
98440
2026-09-09T14:49:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101809
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''25-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 359-абилеб къо (високоснияб соналъ — 360-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 6 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
59utukqcsbpklq1n6ntnvphtc3e8oau
26 декабр
0
9108
101821
98452
2026-09-09T14:51:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101821
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''26-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 360-абилеб къо (високоснияб соналъ — 361-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 5 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
pix32n88479v1cpo9f21z3u5vwvh0fo
27 декабр
0
9109
101833
98464
2026-09-09T14:53:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101833
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''27-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 361-абилеб къо (високоснияб соналъ — 362-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 4 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
9ne98g95ew2yrdd41umiarpbih1uq82
28 декабр
0
9110
101845
98476
2026-09-09T14:55:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101845
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''28-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 362-абилеб къо (високоснияб соналъ — 363-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 3 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
hz1xpjol2otivcjbi5bjpc6wp1uumd2
29 декабр
0
9111
101856
98487
2026-09-09T14:57:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101856
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''29-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 363-абилеб къо (високоснияб соналъ — 364-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 2 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
9ypg6wog46wik24sb573tfp3yls3w9n
30 декабр
0
9112
101880
98511
2026-09-09T15:01:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101880
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''30-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 364-абилеб къо (високоснияб соналъ — 365-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 1 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
4965lmnb6w8s8ec4h5bz1ymvkzhhmut
31 декабр
0
9113
101889
99071
2026-09-09T15:02:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101889
wikitext
text/x-wiki
{{Декабралъул календарь}}
'''31-абилеб Декабр''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 365-абилеб къо (високоснияб соналъ — 366-абилеб). ЛъагӀалил ахирисеб къо.
== Байрамал ==
* [[ЦӀияб соналъул цебесаб къо]].
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
* [[1935]] — [[Салман ибн ГӀабдул ГӀазиз Ал СагӀуд]], [[СагӀудиялъул ханзабазул сияхӀ|СагӀудиязул ГӀарабиялъул хан]], [[кӀиябго хӀарамалъул хъулухъчи]] ва [[СагӀудиял|Ал СагӀудазул]] наслоялъул бетӀер.
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Декабр]]
tb03piz3pndql1naxu2qkqgt3sbcufw
1 май
0
9119
101717
98347
2026-09-09T14:34:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101717
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''1-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 121-абилеб къо (високоснияб соналъ — 122-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 244 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
b5hq1j1hafj4h8a2ofbnsggk7h8qwsf
3 май
0
9121
101902
98533
2026-09-09T15:04:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101902
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''3-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 123-абилеб къо (високоснияб соналъ — 124-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 242 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
c35d1l30ijcjwinqo668hytgcr7o958
4 май
0
9122
101914
98545
2026-09-09T15:06:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101914
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''4-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 124-абилеб къо (високоснияб соналъ — 125-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 241 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
94983ghnarzbtbf3671uxenib99t38n
5 май
0
9123
101928
98559
2026-09-09T15:09:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101928
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''5-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 125-абилеб къо (високоснияб соналъ — 126-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 240 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
flhadxpyhih8cmozucujgmm8q7k60wv
6 май
0
9124
101940
98571
2026-09-09T15:11:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101940
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''6-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 126-абилеб къо (високоснияб соналъ - 127-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 239 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
gkvc2p4vc8pcq4u2nyz4dq0eby9fl7j
7 май
0
9125
101954
98585
2026-09-09T15:13:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101954
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''7-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 127-абилеб къо (високоснияб соналъ — 128-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 238 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
crnwptccklmwwu4okf7l5ia68xk5com
8 май
0
9126
101967
98599
2026-09-09T15:15:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101967
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''8-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 128-абилеб къо (високоснияб соналъ — 129-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 237 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
0p204ytlwavedvupwmva2z1bkuld8i6
9 май
0
9127
101981
98613
2026-09-09T15:18:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101981
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''9-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 129-абилеб къо (високоснияб соналъ — 130-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 236 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
155bx1qtov64as839jw1cugnume72b9
10 май
0
9128
101476
98097
2026-09-09T13:53:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101476
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''10-абилеб Май''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 130-абилеб къо (високоснияб соналъ — 131-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 235 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
pf3bz2aa93cbx04hdu8mmlow8i42puz
11 май
0
9129
101488
98109
2026-09-09T13:55:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101488
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''11-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 131-абилеб къо (високоснияб соналъ — 132-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 234 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
84hl8tvjbk9jk3aq0zqnphpyl937uce
12 май
0
9130
101499
98120
2026-09-09T13:57:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101499
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''12-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 132-абилеб къо (високоснияб соналъ — 133-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 233 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
p1opdu7s7a4ejp68knd97lao6na5bsh
13 май
0
9131
101513
98134
2026-09-09T14:00:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101513
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''13-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 133-абилеб къо (високоснияб соналъ — 134-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 232 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
fo3gg5n0zz9rcnbtmxvikwxvkpagquk
14 май
0
9132
101531
98153
2026-09-09T14:03:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101531
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''14-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 134-абилеб къо (високоснияб соналъ — 135-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 231 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
mjmrc2yuhqhbfh2fop1yivjs4t4gi25
15 май
0
9133
101541
98163
2026-09-09T14:04:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101541
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''15-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 135-абилеб къо (високоснияб соналъ — 136-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 230 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
4avl9bb6cjueriipkd197odjd1tex89
16 май
0
9134
101557
98179
2026-09-09T14:07:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101557
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''16-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 136-абилеб къо (високоснияб соналъ — 137-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 229 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
fnv891v8xt0hemnsdydzeao7byzyxqu
17 май
0
9135
101569
98192
2026-09-09T14:09:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101569
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''17-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 137-абилеб къо (високоснияб соналъ — 138-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 228 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
57cve308apbumrj85n67f90o3y05g6m
18 май
0
9136
101599
98227
2026-09-09T14:14:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101599
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''18-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 138-абилеб къо (високоснияб соналъ — 139-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 227 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
dfnqs8no6kjscj2oq1rgklxejpuy1sz
19 май
0
9137
101706
98336
2026-09-09T14:32:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101706
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''19-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 139-абилеб къо (високоснияб соналъ — 140-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 226 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
23i91jw3hdaimjc68drv5l7aiysbmtj
20 май
0
9138
101753
98384
2026-09-09T14:40:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101753
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''20-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 140-абилеб къо (високоснияб соналъ — 141-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 225 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
m17m7afztc0f8jjgttfs4zipic5g9cy
21 Май
0
9139
101758
99041
2026-09-09T14:40:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101758
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''21-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 141-абилеб къо (високоснияб соналъ — 142-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 224 къо.
== Байрамал ==
* [[Космосалъул]] международныяб къо
* ХӀалти гьечӀолъиялдаса цӀуниялъул къо
* [[Индия]], [[терроризмаялде]] дандечӀеялъул къо
* [[Канада]], Виктория бика гьаюраб къо
* [[Россия]], Тихоокеанский военно-морской флот гӀуцӀцӀараб къо
* [[Чили]], Военно-морской флоталъул къо
== РакӀалде щвеялъул къоял ==
* [[СПИДалдаса]] хварал ракӀалдещвеялъул къо.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[1091]] — Русалда тӀоцебесеб хъвай-хъваялда бугеб [[бакъ]]кквей.
* [[1499]] — Эспаньолаялъул (гьединаб цӀар кьуна [[Христофор Колумб]]ица жинцаго рагьараб [[Гаити]] чӀинкӀиллъиялъе) рагӀа-ракьан гьечӀел ихтияралгун бетӀерлъун адмираласул бакӀалда [[Франсиско Бовадилья]] (Francisco de Bobadilla) тана.
* [[1502]] — Португалиязда тӀад хӀалтӀулев вугев, [[Испания]]лъул мореплаватель [[Жуан да Нова]]ца (João da Nova Castella) рагьана [[Африка]]ялдаса 1950 километраялъ бакътӀерхьудехун чӀун бугеб «Святая Елена» чӀинкӀиллъи. ЧӀинкӀиллъиялъ ккун буго 122 га ракьалъул.
* [[1541]] — Северияб Америкаялъул бищун кӀудияб гӀор [[Миссисипиялде]] аскӀоре щварал европейцаллъун ккола [[Эрнандо Де Сото]]ясул (Hernando de Soto) бетӀерлъиялда гъоркь рукӀарал испаниял.
* [[1635]] — [[Франция]] лӀугьана [[Лъебергосонилаб рагъулъе]] (1618—1648 сс.)
* [[1712]] — [[Пётр Iас]] Россиялъул тахшагьар [[Москва]]ялдаса [[Петербург]]алде бахъана.
* [[1804]] — [[Париж]]алда рагьана Пер-Лашез халбал.
* [[1840]] — Новая Зеландия лӀугьана Британиялъул колониялъун.
* [[1842]] — [[Гоголь|Гоголил]] «Мёртвые душиялъул» тӀоцебесеб тӀехь къватӀибе биччана.
* [[1851]] — [[Австралия]]лда батана тӀоцебесеб месед.
* [[1859]] — [[Лондон]]алда Биг Бен сагӀат хӀалтӀизе биччана.
* [[1861]] — Югалъулаб Каролинаялъ СШАялдаса батӀалъизе хӀукму гьабуна.
* [[1864]] — [[Москва]]ялда рагьана [[Россия]]лда тӀоцебесеб [[зоологикияб сад]].
* [[1881]] — Америкаялъул Красный Кресталъе кьуч лъуна.
* [[1892]] — Киевалда биччана Россиялда тӀоцебесеб электрикияб [[трамвай]].
* [[1900]] — Россиялъ аннексировать гьабуна [[Манчжурия]].
* [[1904]] — Парижалда гуцӀцӀана ФИФА — футболалъул международнияб федерация.
* [[1916]] — Великобританиялда, дунялалда тӀоцебесеб нухалъ хӀалтӀизабуна [[роол]] заман.
* [[1918]] — [[Киев]]алда батӀи-батӀиял партиябазул вакилзабаз гӀуцӀцӀана Украинаялъул миллиябгун-пачалихъияб союз.
* [[1921]] — Украинаялда гӀуцӀцӀана Г. Петровскиясул бетӀерлъиялда гъоркь лъайгьечӀолъи тӀагӀинабиялъул комиссия.
* [[1921]] — РСФСРалдаги Грузиялъул ССРалдаги гьоркьоб хъвана союзалъулаб договор.
* [[1930]] — Москваялда Югославиялъул коммунистазул партиялъул бутӀрул жанир тӀамуна.
* [[1930]] — Москваялъулги Ленинградалъулги гӀадамаз карточкабаздалъун босулаан: хӀалтӀухъаби — 800 грамм чадил, 200 грамм гьанал (щибаб къоил), 3 килограмм крупаялъул, 600 грамм нахул, 1,5 килограмм чакаралъул, 10 хоно, 800 грамм селедкаялъул (щибаб моцӀалъ). Хъулухъчаги — 400 грамм чадил, 100 грамм гьанал (щибаб къоил), 1,5 килограмм крупаялъул, 300 грамм нахул, 1,5 килограмм чакаралъул, 10 хоно, 500 грамм селедкаялъул (щибаб моцӀалъ). Лъималазе чед, гьан, селедка ва крупа бихьизабун букӀинчӀо, гӀицӀго 400 грамм нахулги, 0,5 килограмм чакаралъулги ва 20 хоно щибаб моцӀалъ.
* [[1991]] — [[Алла Пугачева]] яхъана кӀудияй эбеллъун. [[Лондоналда]] [[Кристина Орбакайтеца]] гьавуна вас Никита.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
ctlswywv39xadaoo7nuq7dv01o13aez
22 май
0
9140
101777
98408
2026-09-09T14:44:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101777
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''22-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 142-абилеб къо (високоснияб соналъ — 143-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 223 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
obx97q89p7wd0kpva336ep4cmmojmnk
23 май
0
9141
101788
98419
2026-09-09T14:45:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101788
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''23-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 143-абилеб къо (високоснияб соналъ — 144-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 222 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
k9w86swtvxeowalpzo9qto8dwy89c59
24 май
0
9142
101800
98431
2026-09-09T14:47:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101800
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''24-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 144-абилеб къо (високоснияб соналъ — 145-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 221 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
mvyd5qr5cqrobsmg2m01ckm8nb9iruc
25 май
0
9143
101812
98443
2026-09-09T14:49:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101812
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''25-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|грегорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 145-абилеб къо (високоснияб соналъ — 146-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 220 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
5anpq0m3l9so50v5u3rj8dmr5anv5o1
26 май
0
9144
101824
98455
2026-09-09T14:51:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101824
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''26-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 146-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 147-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 219 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
dzsvsa9ofei5q4xtaokkcpotww74oa7
27 май
0
9146
101836
98467
2026-09-09T14:53:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101836
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''27-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 147-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 148-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 218 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
ofqmzrc511abi94cno5z9folgoycvm2
28 май
0
9147
101848
98479
2026-09-09T14:55:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101848
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''28-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 148-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 149-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 217 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
qz5cfuqs38nvrc43oxhr115u0a8uke2
29 май
0
9148
101859
98490
2026-09-09T14:57:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101859
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''29-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 149-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 150-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 216 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
cdh4cx4s424xlp55mqhqzf52p7pk3m2
31 май
0
9150
101891
98522
2026-09-09T15:03:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101891
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''31-абилеб Май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 151-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ - 152-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 214 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
1kzxth8cyv492s675szxzjol0pz29k0
1 январь
0
9151
101722
98352
2026-09-09T14:34:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101722
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''1-себ январь''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил тӀоцебесеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 364 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январь]]
214l41y7wzufz0xmjg2zxvy13761imi
2 январь
0
9152
101875
98506
2026-09-09T15:00:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101875
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''2-абилеб январь''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил кӀиабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 363 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 364 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январь]]
q0qkwiz8iyahv5vjyu8pmt6f7n7ij6x
3 январь
0
9153
101907
98538
2026-09-09T15:05:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101907
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''3-абилеб январь''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил лъабабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 362 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 363 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январь]]
09qex0zjbbz8sdxlzsrkdktmbojep1u
4 январь
0
9154
101920
98551
2026-09-09T15:07:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101920
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''4-абилеб январь''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил ункъабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 361 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 362 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январь]]
cerjx9o4in5qx4x09e8blkbkdauphd2
5 январь
0
9155
101933
98564
2026-09-09T15:10:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101933
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''5-абилеб январь''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил щуабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 360 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 361 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январь]]
tku54k8kewbb1xhg6z83u8mgcuse2ug
6 январь
0
9156
101946
98577
2026-09-09T15:12:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101946
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''6-абилеб январь''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил анлъабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 359 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 360 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январь]]
aip1f6hl3yzd6d75n9hd7s845c7vh6a
7 январь
0
9157
101959
98590
2026-09-09T15:14:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101959
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''7-абилеб январь''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил анкьабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 358 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 359 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январь]]
awhslhwdaa4advka8v0p0rkt6fc8vlx
8 январь
0
9158
101972
98604
2026-09-09T15:16:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101972
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''8-абилеб январь''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил микьабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 357 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 358 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январь]]
ghsekrrao4rew4sc9b017tatpg1l2cq
9 Январ
0
9159
101976
98608
2026-09-09T15:17:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101976
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''9-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил ичӀчӀабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 356 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 357 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
2zqkakso3tvskbg09oc1qnc1var1xo0
10 Январ
0
9160
101471
98092
2026-09-09T13:53:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101471
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''10-абилеб Январ''' — [[григорианияб календар]]алда лъагӀалил анцӀабилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 355 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 356 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
cugg8i4mizesb8a2vxipli6f0j8k88f
11 Январ
0
9161
101482
98103
2026-09-09T13:54:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101482
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''11-абилеб Январ''' — [[григорианияб календар]]алда лъагӀалил 11-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 354 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 355 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
aa612a7e8gk5ngt89k1n4iu9e9apewd
13 Январ
0
9162
101507
98128
2026-09-09T13:59:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101507
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''13-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 13-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 352 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 353 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
fpcg9yw6kl5qy6585lwm9bqwsb660r0
14 Январ
0
9163
101526
98148
2026-09-09T14:02:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101526
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''14-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 14-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 351 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 352 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
iklsmjwupewq0dt7d3fsnxf4qsvdmx4
15 январ
0
9164
101546
98168
2026-09-09T14:05:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101546
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''15-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 15-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 350 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 351 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
okuad3xfozrgz64x9c75h0temoj5jyz
16 Январ
0
9166
101552
98174
2026-09-09T14:06:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101552
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''16-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 16-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 349 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 350 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
7gjz8p3x34dpd4ews6v4eznrdvwvouc
17 Январ
0
9167
101564
98187
2026-09-09T14:08:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101564
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''17-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 17-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 348 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 349 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
f9ttwa0qff5i3ie7wocuhgo8kul5p2o
18 Январ
0
9168
101594
98222
2026-09-09T14:13:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101594
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''18-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 18-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 347 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 348 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
hbt2if05vyapxs45qbx0mh4szg5ixjb
19 Январ
0
9169
101701
98331
2026-09-09T14:31:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101701
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''19-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 19-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 346 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 347 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
tuve96swukosc052u5ndziqzqjwii71
20 Январ
0
9170
101748
98379
2026-09-09T14:39:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101748
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''20-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 20-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 345 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 346 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
gibo521n7921gg2tznzbs02y2tyx42g
21 январ
0
9171
101768
98399
2026-09-09T14:42:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101768
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''21-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 21-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 344 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 345 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
losr7jeoq8f2nuo0l4mtc1wzenz5ojh
22 Январ
0
9173
101772
98403
2026-09-09T14:43:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101772
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''22-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 22-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 343 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 344 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
fbavnd5qpvf78rposn552baaushpco0
23 Январ
0
9174
101783
98414
2026-09-09T14:45:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101783
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''23-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 23-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 342 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 343 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
kdcms98cm34qjf4w6h5wkc53s3e4tur
24 Январ
0
9175
101796
98427
2026-09-09T14:47:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101796
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''24-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 24-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 341 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 342 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
ds6u8ibi2txs4o9cdkr8m2jdyh3jcd9
25 Январ
0
9176
101806
98437
2026-09-09T14:48:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101806
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''25-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 25-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 340 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 341 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
hniu7mxhycfk7ixrabpxtzhi9mye8sk
26 Январ
0
9177
101818
98449
2026-09-09T14:50:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101818
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''26-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 26-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 339 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 340 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
dhw8v70ttr3bftq9owcknbe6yn4cylg
27 Январ
0
9178
101830
98461
2026-09-09T14:52:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101830
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''27-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 27-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 338 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 339 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
irdit7zkd9stakf4oehg5y439jokosl
28 Январ
0
9179
101842
98473
2026-09-09T14:54:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101842
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''28-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 28-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 337 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 338 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
161sqv7qa41108fpyb2nxednqvsh6cg
29 Январ
0
9180
101853
98484
2026-09-09T14:56:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101853
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''29-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 29-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 336 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 337 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
9vph4bq0m7y99vhznaw29z034lo37mg
30 Январ
0
9181
101877
98508
2026-09-09T15:00:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101877
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''30-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 30-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 335 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 336 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
fqm27v01c6kg0b8rvgkj17l8kq707ki
31 Январ
0
9182
101887
98518
2026-09-09T15:02:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101887
wikitext
text/x-wiki
{{Январалъул календарь}}
'''31-абилеб Январ''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 31-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 334 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 335 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Январ]]
46aahyicjxywasf6601czqwpbu3p5lr
1 Феврал
0
9186
101712
98342
2026-09-09T14:33:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101712
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''1-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 32-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 333 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 334 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
fn8qsawfk8cgwdmdcs584r2dwgpxpw7
2 Феврал
0
9187
101865
98496
2026-09-09T14:58:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101865
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''2-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 33-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 332 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 333 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
26cyi7p1io6778zm04nfdgl1fvahk0u
3 Феврал
0
9188
101896
98527
2026-09-09T15:03:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101896
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''3-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 34-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 331 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 332 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
7hf7f9hou3nzpw05o70ddgslyb6tkja
4 Феврал
0
9189
101909
98540
2026-09-09T15:06:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101909
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''4-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 35-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 330 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 331 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
086jv7m39oai6f2nddw2ry40hawomk7
5 Феврал
0
9190
101923
98554
2026-09-09T15:08:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101923
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''5-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 36-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 329 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 330 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
mqe0ryi15z8v8291psy794t2nn11q4h
6 Феврал
0
9191
101935
98566
2026-09-09T15:10:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101935
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''6-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 37-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 328 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 329 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
ne41q8afqeo4sucah8o2r5uj7o8nd26
7 Феврал
0
9192
101949
98580
2026-09-09T15:12:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101949
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''7-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 38-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 327 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 328 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
959am4mg4vdial9og7lo8cf66cf4ili
8 Феврал
0
9193
101962
98593
2026-09-09T15:14:52Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101962
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''8-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 39-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 326 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 327 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
01tj4s8ndoxbvj68aex8fpppgkyzm6s
9 Феврал
0
9194
101975
98607
2026-09-09T15:17:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101975
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''9-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 40-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 325 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 326 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
8xioixkk5lhd7l59w35j6r24bfk9u3r
10 Феврал
0
9195
101470
98091
2026-09-09T13:52:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101470
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''10-абилеб Феврал''' — [[григорианияб календар]]алда лъагӀалил 41-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 324 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 325 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
gbf9kx58nk24ayu547reh70igtluhki
11 Феврал
0
9196
101481
98102
2026-09-09T13:54:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101481
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''11-абилеб Феврал''' — [[григорианияб календар]]алда лъагӀалил 42-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 323 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 324 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
2tv0b8ihpee0yju1up2d5jnvif4c00j
12 Феврал
0
9197
101493
98114
2026-09-09T13:56:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101493
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''12-абилеб Феврал''' — [[григорианияб календар]]алда лъагӀалил 43-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 322 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 323 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
ca5jwkdg3edtcyj2tsxxgohew4yh0y2
13 Феврал
0
9198
101506
98127
2026-09-09T13:58:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101506
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''13-абилеб Феврал''' — [[григорианияб календар]]алда лъагӀалил 44-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 321 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 322 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
83pks4vw3lflmy3hql82djc3sr92oev
14 Феврал
0
9199
101525
98147
2026-09-09T14:02:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101525
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''14-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 45-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 320 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 321 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
fo26960gy6a0gnlyawk37c22oeaid9l
15 феврал
0
9200
101545
98167
2026-09-09T14:05:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101545
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''15-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 46-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 319 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 320 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
k298bzs0koxxvv00rrnzaxq7z7j0jb7
16 Феврал
0
9201
101550
98172
2026-09-09T14:06:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101550
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''16-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 47-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 318 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 319 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
6h5lfxd5z5f7358gl3vksf14iwe5ewi
17 Феврал
0
9202
101563
98186
2026-09-09T14:08:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101563
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''17-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 48-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 317 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 318 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
1shlcmo0xpn34mvnkivib3ctdfpfwpy
18 Феврал
0
9203
101593
98221
2026-09-09T14:13:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101593
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''18-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 49-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 316 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 317 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
5lbyoz5z5obmghasrpnnfalelegrv6q
19 Феврал
0
9205
101700
98330
2026-09-09T14:31:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101700
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''19-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 50-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 315 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 316 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
2926yxetdz9dzk924xrat0150bmaxi2
20 Феврал
0
9206
101747
98378
2026-09-09T14:39:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101747
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''20-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 51-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 314 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 315 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
ai5hj6xlir5o8h40tirw0bh54enb6mm
21 Феврал
0
9207
101760
98391
2026-09-09T14:41:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101760
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''21-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 52-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 313 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 314 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
oggdrz63wyuw7yftpuu0i5z0ck233i8
22 Феврал
0
9208
101771
98402
2026-09-09T14:43:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101771
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''22-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 53-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 312 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 313 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
p3ke2nn2hbatoi4ef3tue9t44avuka4
23 февраль
0
9209
101792
98423
2026-09-09T14:46:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101792
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''23-абилеб Февраль''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 54-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 311 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 312 къо).
== Байрамал ==
* {{Флагификация|Россия}}, {{Флагификация|Белоруссия}}, [[Хъиргъизия]], [[Тажикистан]] — ВатӀан цӀунулесул къо.
* {{Флагификация|Бруней}} — Эркенлъи швараб къо.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Февраль]]
s7o77k6l2fdxw55lfma7gu0kqeomtqh
24 Феврал
0
9210
101795
98426
2026-09-09T14:47:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101795
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''24-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 55-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 310 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 311 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
9she4s6doaigknz66lzvaqo9hynszz0
25 Феврал
0
9211
101805
98436
2026-09-09T14:48:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101805
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''25-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 56-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 309 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 310 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
2veee42zfnnk0won3fpsqu4leyj4mex
26 Феврал
0
9212
101817
98448
2026-09-09T14:50:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101817
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''26-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 57-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 308 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 309 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
4dlycjmelar2kc5ad7cb08qsdb9k26v
27 Феврал
0
9213
101829
98460
2026-09-09T14:52:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101829
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''27-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 58-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 307 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 308 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
1khq9nq4k3a67xt8nkl7jltbj1t7t8q
28 Феврал
0
9214
101841
98472
2026-09-09T14:54:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101841
wikitext
text/x-wiki
{{Февралалъул календарь}}
'''28-абилеб Феврал''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] лъагӀалил 59-абилеб къо. ЛъагӀел сверизе хутӀула 306 къо ([[високоснияб сон]]алъ — 307 къо).
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Феврал]]
0l5xqau234w97p6422w1c7w2s11iin3
1 март
0
9215
101718
98348
2026-09-09T14:34:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101718
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''1-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 60-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 61-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 305 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
the end </big>== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
p631z9xy5wvj4ulb4cpk3rj1bl9ms10
2 март
0
9216
101871
98502
2026-09-09T14:59:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101871
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''2-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 61-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 62-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 304 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
k52gk2a0y6piarxlb79lsuitemuwp53
3 март
0
9217
101903
98534
2026-09-09T15:05:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101903
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''3-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 62-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 63-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 303 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
0h1szik25wydqboist666qjkiv7fgcj
4 март
0
9218
101915
98546
2026-09-09T15:07:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101915
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''4-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 63-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 64-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 302 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
tr6fq0fhaqxmx7k01scmtb9vm2mlqvf
5 март
0
9219
101929
98560
2026-09-09T15:09:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101929
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''5-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 64-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 65-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 301 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
g5uf5q9npv290og7v0j6q11k3ua7ahi
6 март
0
9220
101941
98572
2026-09-09T15:11:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101941
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''6-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 65-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 66-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 300 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
nllgintv8lticz5xs2cysd9r0s07ewz
7 март
0
9221
101955
98586
2026-09-09T15:13:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101955
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''7-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 66-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 67-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 299 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
sjo4l0okce8lxyvm7iue13zesbovhyl
8 март
0
9222
101968
99043
2026-09-09T15:15:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101968
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''8-абилеб март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 67-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 68-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 298 къо.
== Байрамал ==
=== Халкъаздагьоркьосел ===
* {{Флагификация|Цолъарал Миллатазул ГӀуцӀи}} — [[Халкъаздагьоркьосеб руччабазул къо]].
=== [[Файл:P religion world.svg|30px]] Диниял ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* [[Иоанн Божий|Иоанн Божий]] (1550) ракӀалда щвей;
* [[Филемон (актёр)|Филемона-актёр]] (305) ракӀалда щвей.
=== Именинал ===
* Католикиял: [[Джон]], [[Урбан (имя)|Урбан]], Филемон.
* Православныял: [[Александр]], [[Алексей]], [[Антиох]], [[Антонин]], [[Дамиан]], Зевин, [[Иван]], [[Михаил]], [[Моисей (имя)|Моисей]], [[Николай]], [[Поликарп (имя)|Поликарп]], Полихроний, [[Сергей]]<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2015-03-08 Старый стиль, 23 февраля, Новый стиль 8 марта, воскресенье] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326110932/http://azbyka.ru/days/2015-03-08 |date=2015-03-26 }} // Православный церковный календарь</ref><ref name="prav_mir">[http://calendar.pravmir.ru/2015/3/8 8 марта 2015 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170906140247/http://calendar.pravmir.ru/2015/3/8 |date=2017-09-06 }} // [[Православие ва дуниял]], православный календарь, 2015 г.</ref>.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[1011 сон|1011]] — [[Фирдоуси]]ца жиндирго «[[Шахнаме]]» хъван лӀугӀинабуна.
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
== Гь. балагье ==
{{Навигация
| Тема = 8 март
| Викихарбал = 8 март
}}
{{Макъалабазул гъветӀ|8 март}}
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
aowt9xu2ko2mtrl4834iowolcbyek9y
9 март
0
9223
101982
98614
2026-09-09T15:18:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101982
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''9-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 68-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 69-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 297 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
00vq6vt12i9nh32nzajo4pewwjp4geq
10 март
0
9224
101477
98098
2026-09-09T13:54:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101477
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''10-абилеб Март''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 69-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 70-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 296 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
bzqp5as5pcnf9kj084234c8l5u5wnqa
11 март
0
9225
101489
99044
2026-09-09T13:56:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101489
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''11-абилеб Март''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 70-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 71-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 295 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
* 1425 н. щ. — [[Тутмос III ТӀадегӀанав|Тутмос III]], Египеталъул пиргӀавн ва рагъул цевехъан.
* [[222 сон|222]] — чӀвана Румалъул император [[Гелиогабал]] (гьавуна [[204 сон|204 соналъ]], императорлъиялъул заман: 218–222).
* [[1514 сон|1514]] — [[Донато Браманте]] (хӀакъикъияб цӀар ''Донато д’Анжело Ладзари''; гьавуна [[1444 сон|1444]]), италиязул архитектор.
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
2yikq3lna62esxi1dy3xeg1d2lqvb46
12 март
0
9226
101500
98121
2026-09-09T13:57:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101500
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''12-абилеб Март''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 71-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 72-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 294 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
bb16i1dayv96cds0fw04qijqfcudhna
13 март
0
9227
101514
98135
2026-09-09T14:00:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101514
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''13-абилеб Март''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 72-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 73-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 293 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
skp9gd1k2s159u0aeclr051zg5m5sg4
15 март
0
9229
101542
98164
2026-09-09T14:04:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101542
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''15-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 74-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 75-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 291 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
h6ccdaz9fwb878jmo1b2so6c0l6pp8q
16 март
0
9230
101558
98180
2026-09-09T14:07:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101558
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''16-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 75-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 76-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 290 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
tp0c866d99zvhe3cq26tf7rb0qoekbk
17 март
0
9231
101570
98193
2026-09-09T14:09:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101570
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''17-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 76-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 77-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 289 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
6lthup4cuqx3x79ku8qmtz1ahfrdcnl
18 март
0
9232
101600
98228
2026-09-09T14:14:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101600
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''18-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 77-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 78-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 288 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
5gpmkc5khuvg92u6mvqm4yyrzhlz6lz
19 март
0
9233
101707
98337
2026-09-09T14:32:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101707
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''19-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 78-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 79-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 287 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
ps3ch6qr6q5h1xf7j4shxt2qy3k91zc
20 март
0
9234
101754
98385
2026-09-09T14:40:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101754
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''20-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 79-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 80-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 286 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
hp0aufg3ayi76e7lz4u3l3leof87em2
21 март
0
9235
101765
98396
2026-09-09T14:42:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101765
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''21-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 80-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 81-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 285 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
1s50szck63dv1y867fcftt8cyuxa9db
22 март
0
9236
101778
98409
2026-09-09T14:44:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101778
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''22-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 81-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 82-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 284 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
a1ex19opkll64pes7bp2rv6cc6dtldq
23 март
0
9237
101789
98420
2026-09-09T14:46:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101789
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''23-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 82-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 83-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 283 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
851pm0yss3cw3d242sxcu9c4dzj40ip
24 март
0
9238
101801
98432
2026-09-09T14:48:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101801
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''24-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 83-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 84-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 282 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
hlkp4adgem2br1q5ga0zfm02sv1p5bf
25 март
0
9239
101813
98444
2026-09-09T14:50:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101813
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''25-абилеб март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 84-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 85-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 281 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
lbb8jaoezdiew4xxlw00by7m4j87zuk
26 март
0
9240
101825
98456
2026-09-09T14:52:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101825
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''26-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 85-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 86-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 280 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
r3kczm6iqtq5oj18twzkp4mbni796bh
27 март
0
9241
101837
98468
2026-09-09T14:54:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101837
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''27-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 86-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 87-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 279 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
[[Рамазанов МухӀамад|Рамазанов, МухӀаммад Рамазанович]] (1936—2008) – [[Дагъистан|дагъистаналъул]] хъвадарухъан. Асаразул мацӀ — [[ГӀурус мацӀ|гӀурус]].
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
5q3xhhfyhj7catde9am35f7imj85v4u
28 март
0
9242
101849
98480
2026-09-09T14:56:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101849
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''28-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 87-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 88-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 278 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
tjt7u3yibs12lzo83n4cn0v9khptq1b
29 март
0
9243
101860
98491
2026-09-09T14:57:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101860
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''29-абилеб Март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 88-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 89-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 277 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
lg4j3lsr5oqd57idpgfep0kqapim346
30 март
0
9244
101884
98515
2026-09-09T15:01:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101884
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''30-абилеб март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 89-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 90-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 276 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
outoo0plclmswxdp0t0t09z4971alo5
31 март
0
9245
101892
98523
2026-09-09T15:03:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101892
wikitext
text/x-wiki
{{Марталъул календарь}}
'''31-абилеб март''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 90-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 91-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 275 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Март]]
7dzs5erso0c1cedjo9fu5msnlti1202
1 апрель
0
9246
101714
98344
2026-09-09T14:33:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101714
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''1-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 91-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 92-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 274 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
iyzh07nzb44zy6z2k8iaic2g295spap
2 апрель
0
9247
101867
98498
2026-09-09T14:59:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101867
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''2-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 92-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 93-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 273 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
fpanvu8ds3b04zz49aeafp1t4l7isrz
3 апрель
0
9248
101898
98529
2026-09-09T15:04:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101898
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''3-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 93-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 94-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 272 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
5b5ydxx7k76bzka9c9qa9q3u6e3dafp
4 апрель
0
9249
101911
98542
2026-09-09T15:06:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101911
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''4-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 94-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 95-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 271 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
l939mj5hn7cezir5ng87q6bo9klnu4q
5 апрель
0
9250
101925
98556
2026-09-09T15:08:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101925
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''5-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 95-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 96-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 270 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
6933afglzyhxdemr6o0ean8ugqrn63h
6 апрель
0
9251
101937
98568
2026-09-09T15:10:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101937
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''6-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 96-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 97-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 269 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
bw1r01h29tmf32dy39n8wix2ivi4cbw
7 апрель
0
9252
101951
98582
2026-09-09T15:13:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101951
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''7-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 97-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 98-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 268 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
blwa789zlpsrywhhefbl4ymy3p595wu
8 апрель
0
9253
101964
98595
2026-09-09T15:15:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101964
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''8-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 98-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 99-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 267 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
0gh9tfifeh10d1hw6fddxgl525ozlnh
9 апрель
0
9254
101978
98610
2026-09-09T15:17:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101978
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''9-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 99-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 100-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 266 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
63jwwsdj3i8ftmp8yt2zbizcrhztztf
10 апрель
0
9255
101473
98094
2026-09-09T13:53:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101473
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''10-абилеб Апрел''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 100-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 101-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 265 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
o1w16og53afjjggme2jlrit49gp3p3m
11 апрель
0
9256
101484
98105
2026-09-09T13:55:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101484
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''11-абилеб Апрел''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 101-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 102-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 264 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
k047ylultto8x2zc5lb7v1tetwnjwhk
12 апрель
0
9257
101495
98116
2026-09-09T13:57:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101495
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''12-абилеб Апрел''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 102-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 103-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 263 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
i3pipzfzubk0nvklnlws11x8f6ke4tv
13 апрель
0
9258
101509
98130
2026-09-09T13:59:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101509
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''13-абилеб Апрел''' — [[григорианияб календар]]алда рекъон лъагӀалил 103-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 104-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 262 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
q8lb54e5oru232xkji0ete8keonk4z0
14 апрель
0
9263
101528
98150
2026-09-09T14:02:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101528
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''14-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 104-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 105-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 261 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
sozg37cw2wbml89xwji4tu0y6kuc2dg
15 апрель
0
9264
101538
98160
2026-09-09T14:04:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101538
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''15-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 105-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 106-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 260 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
m2r0o6e9p0fodryoys6ocilgbacz34l
16 апрель
0
9265
101554
98176
2026-09-09T14:06:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101554
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''16-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 106-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 107-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 259 къо.
== Байрамал ==
=== Именинал ===
* Православиял: [[Никита]], [[Мартин (цӀар)|Мартин]], [[Феодосия (цӀар)|Феодосия]].
* Католикиял: [[Ксения]], [[Мария (цӀар)|Мария]], [[Юлия]], [[Венедикт]], [[Альбина]].
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
=== XIX гӀасруялда цебе ===
* [[363 сон|363]] — [[У-ди (Лю Сун)|У-ди]] (хв. [[422]]), империялъе кьучӀ лъурав [[Лю Сун]], император Сун (420—422).
* [[1319 сон|1319]] — [[Иоанн II (Франциялъул король)|Иоанн II]] (хв. [[1364 сон|1364]]), Франциялъул король (1350—1364), [[Валуа]] династиялдаса.
* [[1495 сон|1495]] — [[Апиан, Петер|Петер Апиан]] (хв. [[1552 сон|1552]]), немцав астроном, математик ва картограф.
* [[1646 сон|1646]] — [[Ардуэн-Мансар, Жюль|Жюль Ардуэн-Мансар]] (хв. [[1708 сон|1708]]), француз архитектор.
* [[1660 сон|1660]] — [[Слоан, Ганс|Ганс Слоан]] (или ''Слоун''; хв. [[1753 сон|1753]]), ингилис медик ва натуралист.
* [[1661 сон|1661]] — [[Монтегю, Чарльз, 1-сев граф Галифакс|Чарльз Монтегю, 1-сев граф Галифакс]] (хв. [[1715 сон|1715]]), финансист.
* [[1682 сон|1682]] — [[Хэдли, Джон|Джон Хэдли]] (хв. [[1744 сон|1744]]), ингилис математик, астроном ва изобретатель.
* [[1728 сон|1728]] — [[Блэк, Джозеф|Джозеф Блэк]] (хв. [[1799 сон|1799]]), шотландияв химик ва физик.
* [[1755 сон|1755]] — [[Виже-Лебрён, Мари Элизабет Луиза|Элизабет Виже-Лебрён]] (хв. [[1842 сон|1842]]), французиялъул художница.
* [[1785 сон|1785]] — [[Граф (титул)|граф]] [[Блудов, Дмитрий Николаевич|Дмитрий Блудов]] (хв. [[1864 сон|1864]]), гӀурус хъвадарухъан, дипломат.
* [[1786 сон|1786]] — [[Шиллинг, Павел Львович|Павел Шиллинг]] (хв. [[1837 сон|1837]]), россиялъулав востоковед, электротехник.
=== XIX гӀасру ===
[[Файл:Charlie Chaplin.jpg|мини|100px|Чарли Чаплин]]
* [[1827 сон|1827]] — [[Кремази, Октав|Октав Кремази]] (хв. [[1879 сон|1879]]), шагӀир.
* [[1838 сон|1838]] — [[Бендль, Карел|Карел Бендль]] (хв. [[1897 сон|1897]]), чех композитор ва дирижёр.
* [[1844 сон|1844]] — [[Франс, Анатоль|Анатоль Франс]] (унгояб цӀар ''Жак Анатоль Франсуа Тибо''; хв. [[1924 сон|1924]]), француз хъвадарухъан, Нобелил премиялъул лауреат (1921).
* [[1847 сон|1847]] — [[Филатов, Нил Фёдорович|Нил Филатов]] (хв. [[1902 сон|1902]]), врач.
* [[1850 сон|1850]] — [[Томас, Сидни Гилкрист|Сидни Гилкрист Томас]] (хв. [[1885 сон|1885]]), ингилис металлург, изобретатель.
* [[1867 сон|1867]] — [[Братья Райт|Уилбер Райт]] (хв. [[1912 сон|1912]]), американияв изобретатель, авиаконструктор, воржарухъан.
* [[1886 сон|1886]] — [[Тельман, Эрнст|Эрнст Тельман]] (хв. [[1944 сон|1944]]), немцазул [[коммунизм|коммунистазул]] лидер.
* [[1889 сон|1889]] — [[Чаплин, Чарльз|Чарли Чаплин]] (хв. [[1977 сон|1977]]), ингилис ва американияв киноактёр, режиссёр, сценарист, композитор, продюсер.
* [[1890 сон|1890]] — [[князь]] [[Трубецкой, Николай Сергеевич|Николай Трубецкой]] (хв. [[1938 сон|1938]]), гӀурус лингвист, философ, публицист, этнограф ва тарихчи.
* [[1896 год в театре|1896]] — [[Добронравов, Борис Георгиевич|Борис Добронравов]] (хв. [[1949 сон|1949]]), театралъул ва киноялъул актёр.
* [[1896 сон|1896]] — [[Тристан Тцара]] (наст. имя ''Самуэль Розеншток''; хв. [[1963 сон|1963]]), румын ва француз шагӀир.
=== XX гӀасру ===
* [[1901 сон|1901]] — [[Акимов, Николай Павлович|Николай Акимов]] (хв. [[1968 сон|1968]]), режиссёр, художник.
* [[1904 сон|1904]] — [[Макаревский, Александр Иванович|Александр Макаревский]] (хв. [[1979 сон|1979]]), гӀалимчи-авиастроитель, академик [[СССРалъул гӀелмабазул академия|АН СССР]].
* [[1909 сон|1909]]
** [[Дуров, Владимир Григорьевич|Владимир Дуров]] (хв. [[1972 сон|1972]]), циркалъул артист, дрессировщик.
** [[Карацупа, Никита Фёдорович|Никита Карацупа]] (хв. [[1994 сон|1994]]), пограничник, Герой Советского Союза.
* [[1910 сон|1910]] — [[Лейманис, Леонид Янович|Леонид Лейманис]] (хв. [[1974]]), латвияв ва советияв кинорежиссёр.
* [[1912 год в кино|1912]] — [[Самойлов, Евгений Валерианович|Евгений Самойлов]] (хв. [[2006 сон|2006]]), театралъул, киноялъул ва дубляжалъул актёр.
* [[1914 сон|1914]] — [[Галлай, Марк Лазаревич|Марк Галлай]] (хв. [[1998 сон|1998]]), советияв воржарухъан-испытатель, фронтовик, хъвадарухъан.
* [[1921 сон|1921]] — [[Устинов, Питер|Питер Устинов]] (хв. [[2004 сон|2004]]), ингилис хъвадарухъан, драматург.
* [[1922 сон|1922]] — [[сэр]] [[Эмис, Кингсли|Кингсли Эмис]] (хв. [[1995 сон|1995]]), ингилис хъвадарухъан-прозаик, поэт ва критик.
* [[1924 сон|1924]] — [[Манчини, Генри|Генри Манчини]] (хв. [[1994 сон|1994]]), американав кинокомпозитор ва дирижёр, лауреат 4 премий «Оскар» ва др наград.
* [[1927 сон|1927]] — [[Бенедикт XVI]] (в миру ''Йозеф Алоиз Ратцингер''), 265-й Папа Римский (2005—2013).
* [[1930 сон|1930]] — [[Богдановский, Фёдор Фёдорович|Фёдор Богдановский]] (хв. [[2014 сон|2014]]), советияв тяжелоатлет, олимпийский чемпион (1956).
* [[1935 сон|1935]] — [[Бобби Винтон]] (наст. имя ''Стэнли Роберт Винтула''), американияы кочӀохъан, музыкант.
* [[1939 сон|1939]]
** [[Бортник, Иван Сергеевич|Иван Бортник]] (хв. [[2019 сон|2019]]), советияв ва россиялъулв театралъул ва киноялъул актёр.
** [[Дасти Спрингфилд]] (наст. имя ''Мэри Изобел Кэтрин Бернадетт О’Брайен''; хв. [[1999 сон|1999]]), британиялъул кочӀохъан.
* [[1940 сон|1940]] — [[Маргрете II]], правящая королева [[Дания|Дании]] (1972 с. нахъе).
* [[1941 сон|1941]] — [[Никоненко, Сергей Петрович|Сергей Никоненко]], театралъул ва киноялъул актёр, кинорежиссёр, сценарист.
* [[1944 сон|1944]] — [[Дэвис, Деннис Рассел|Деннис Рассел Дэвис]], американав дирижёр ва пианист.
* [[1945 сон|1945]] — [[Мерзликин, Николай Николаевич|Николай Мерзликин]] (хв. [[2007 сон|2007]]), советияв ва россиялъулв киноактёр.
* [[1947 сон|1947]]
** [[Абдул-Джаббар, Карим|Карим Абдул-Джаббар]] (урожд. ''Фердинанд Льюис Алсиндор-мл.''), американав баскетболист.
** [[Рафферти, Джерри|Джерри Рафферти]] (хв. [[2011 сон|2011]]), шотландияв гитарист, кочӀохъан.
* [[1952 сон|1952]] — [[Блан, Мишель|Мишель Блан]], француз театралъул ва киноялъул актёр, режиссёр ва сценарист.
* [[1954 сон|1954]] — [[Баркин, Эллен|Эллен Баркин]], американияй театралъул, киноялъул ва телевидениялъул актриса.
* [[1955 сон|1955]] — [[Анри (великий герцог Люксембурга)|Анри]], [[кӀудияв Люксембургалъул герцог]] (2000 с. нахъе).
* [[1959 сон|1959]] — [[Барратт, Майкл Рид|Майкл Рид Барратт]], американав врач, [[НАСА]]ялъул астронавт.
* [[1960 сон|1960]] — [[Литтбарски, Пьер|Пьер Литтбарски]], немцав футболист.
* [[1965 сон|1965]] — [[Лоуренс, Мартин|Мартин Лоуренс]], американав актёр, стендап-комик, режиссёр, сценарист ва продюсер.
* [[1966 сон|1966]] — [[Сивертсен, Стуре|Стуре Сивертсен]], норвегияв лыжник, олимпиялъул чемпион (1998).
* [[1969 сон|1969]] — [[Семчев, Александр Львович|Александр Семчев]], театралъул ва киноялъул актёр, кинорежиссёр, продюсер.
* [[1971 сон|1971]]
** [[Зверева, Наталья Маратовна|Наталья Зверева]], советияй ва белорусиялъулай теннисистка.
** [[Селена (певица)|Селена]] (''Селена Кинтанилья-Перес''; хв. [[1995]]), американияй кочӀохъан, модель, актриса ва дизайнер.
** [[Фишер, Свен|Свен Фишер]], немцав биатлонист.
* [[1972 сон|1972]]
** [[Диттмер, Андреас|Андреас Диттмер]], немцав гребец.
** [[Мартинес, Кончита|Кончита Мартинес]], испаниялъул теннисистка.
* [[1973 сон|1973]] — [[Ермакова, Оксана Ивановна|Оксана Ермакова]], советияй ва россиялъулай фехтовальщица.
* [[1976 сон|1976]] — [[Шу Ци]] (урожд. ''Линь Лихуэй''), тайваналъул киноактриса.
* [[1978 сон|1978]] — [[Ургант, Иван Андреевич|Иван Ургант]], россиялъулав актёр, шоумен, теле- ва радиоведущий, кочӀохъан, музыкант, режиссёр, сценарист.
* [[1981 сон|1981]] — [[Ручка, Надежда Александровна|Надежда Ручка]], россиялъулай кочӀохъан, актриса ва «[[Блестящие]]» къокъаялъул экс-солистка.
* [[1982 сон|1982]] — [[Карано, Джина|Джина Карано]], американияй [[Смешанные боевые искусства|MMAялъул]] йагъухъан, актриса ва модель.
* [[1984 сон|1984]] — [[Фой, Клэр|Клэр Элизабет Фой]], ингилис актриса.
* [[1987 сон|1987]] — [[Фокс, Фиби|Фиби Фокс]], ингилис актриса.
* [[1990 сон|1990]]
** [[Лавлесс, Лили|Лили Лавлесс]], британиялъул киноялъул ва телевидениялъул актриса.
** [[Николсон, Лоррейн|Лоррейн Николсон]], американияй киноялъул ва телевидениялъул актриса.
* [[1992 сон|1992]] — [[Рукиди IV]], Тороялъул король.
* [[1993 сон|1993]] — [[Гранлунд, Маркус|Маркус Гранлунд]], финав хоккеист.
* [[1994 сон|1994]] — [[Муми, Лилиана|Лилиана Муми]], американияйактриса киноялъул ва телевидениялъул актриса.
* [[1996 сон|1996]] — [[Тейлор-Джой, Аня|Аня Тейлор-Джой]], актриса ва модель.
=== XXI гӀасру ===
* [[2002 сон|2002]]
** [[Кириллова, Даяна Юрьевна|Даяна Кириллова]], российиялъулай кочӀохъан, лауреат российских ва международных конкурсов.
** [[Синк, Сейди|Сейди Синк]], американияй актриса театралъул, киноялъул ва телевидениялъул актриса.
== Хвана ==
=== XIX гӀасруялда цебе ===
* [[1113 сон|1113]] — [[Святополк Изяславич]] (гь. [[1050 сон|1050]]), кӀудияв киевалъулав князь (1093—1113).
* [[1656 сон|1656]] — [[Павел Коломенский|Павел, епископ Коломенский]].
* [[1783 сон|1783]] — [[Майер, Христиан|Христиан Майер]] (гь. [[1719 сон|1719]]), немцав астроном
* [[1788 сон|1788]] — [[Бюффон, Жорж-Луи Леклерк де|Жорж Луи Леклерк де Бюффон]] (гь. [[1707 сон|1707]]), граф, француз натуралист, биолог, математик ва естествоиспытатель.
=== XIX гӀасру ===
* [[1809 сон|1809]] — [[Василий Яковлевич Чичагов]] (гь. [[1726 сон|1726]]), мореплаватель ва флотоводец.
* [[1822 сон|1822]] — [[Левицкий, Дмитрий Григорьевич|Дмитрий Левицкий]] (гь. [[1735 сон|1735]]), художник.
* [[1828 сон|1828]] — [[Гойя, Франсиско Хосе де|Франсиско Гойя]] (гь. [[1746 сон|1746]]), художник.
* [[1859 сон|1859]] — [[Токвиль, Алексис|Алексис де Токвиль]] (гь. [[1805 сон|1805]]), хъвадарухъан, тарихчи,.
* [[1879 сон|1879]] — [[Субиру, Бернадетта|Бернадетта Субиру]] (гь. [[1844 сон|1844]]), католикияй мукъадасай.
* [[1900 сон|1900]] — [[Адлер, Данкмар|Данкмар Адлер]] (гь. [[1844 сон|1844]]), американияв архитектор.
=== XX гӀасру ===
* [[1904 сон|1904]] — [[Леер, Генрих Антонович|Генрих Антонович Леер]] (гь. [[1829 сон|1829]]), теоретик ва тарихчи.
* [[1928 сон|1928]] — [[Аксельрод, Павел Борисович|Павел Аксельрод]] (гь. [[1850 сон|1850]]), сиясияв хъулухъчи.
* [[1938 сон|1938]] — [[Блумер, Стив|Стив Блумер]] (гь. [[1874 сон|1874]]), футболист.
* [[1941 сон|1941]] — [[Бернар, Эмиль|Эмиль Бернар]] (гь. [[1868 сон|1868]]), художник-[[постимпрессионист]].
* [[1944 сон|1944]] — расстрелян [[Третьяков, Сергей Николаевич|Сергей Третьяков]] (гь. [[1882 сон|1882]]), предприниматель ва политик, эмигрант, тайный агент [[ОГПУ]].
* [[1947 сон|1947]] — [[Коновалов, Николай Леонидович|Николай Коновалов]] (гь. [[1885 сон|1885]]), актёр.
* [[1954 сон|1954]]
** [[Комиссаржевский, Фёдор Фёдорович|Фёдор Комиссаржевский]] (гь. [[1882 сон|1882]]), режиссёр ва художник.
** [[Масленников, Иван Иванович|Иван Масленников]] (гь. [[1900 сон|1900]]), советияв рагъулав хъулухъчи, армиялъул генерал.
** [[Покрасс, Даниил Яковлевич|Даниил Покрасс]] (гь. [[1905 сон|1905]]), советияв композитор, дирижёр ва пианист.
* [[1959 сон|1959]] — [[Фертнер, Антони|Антони Фертнер]] (гь. [[1874 сон|1874]]), полякав актёр.
* [[1965 сон|1965]] — [[Чаплин, Сидни|Сидни Чаплин]] (гь. [[1885 сон|1885]]), ингилис актёр, [[Чаплин, Чарли|Чарли Чаплинил]] кӀудияв вац.
* [[1972 сон|1972]] — [[Кавабата, Ясунари|Ясунари Кавабата]] (гь. [[1899 сон|1899]]), япон хъвадарухъан, Нобелил премиялъул лауреат (1968).
* [[1979 сон|1979]]
** [[Канилья, Мария|Мария Канилья]] (гь. [[1905 сон|1905]]), Италиялъул операялъул певица (драматикияб сопрано).
** [[Харлампиев, Анатолий Аркадьевич|Анатолий Харлампиев]] (гь. [[1906 сон|1906]]), [[самбист]].
* [[1982 сон|1982]] — [[Александров, Анатолий Николаевич|Анатолий Александров]] (гь. [[1888 сон|1888]]), композитор, пианист, педагог.
* [[1984 сон|1984]] — [[Хэскин, Байрон|Байрон Хэскин]] (гь. [[1899 сон|1899]]), кинооператор, режиссёр.
* [[1991 сон|1991]] — [[Лин, Дэвид|Дэвид Лин]], кинорежиссёр.
=== XXI гӀасру ===
* [[2005 сон|2005]] — [[Дёгтев, Вячеслав Иванович|Вячеслав Иванович Дёгтев]] (гь. [[1959 сон|1959]]), хъвадарухъан.
* [[2013 сон|2013]] — [[Попов, Юрий Лазаревич|Юрий Попов]] (гь. [[1929 сон|1929]]), оперный кочӀохъан (драматический баритон), народный артист СССР.
* [[2015 сон|2015]] — [[Олесь Бузина]], украинав журналист, тарихчи, хъвадарухъан, публицист.
* [[2020 сон|2020]] — [[Дейч, Джин|Джин Дейч]], американияв художник-мультипликатор ва режиссёр.
* [[2021 сон|2021]] — [[Маккрори, Хелен|Хелен Маккрори]], британиялъул актриса театра ва кино.
== Ишараби ==
{{Навигация
|Тема = 16 апрел
|Викихарбал = 16 апрел
}}
{{Макъалабазул гъветӀ|16 апрел}}
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:16 апрел| ]]
7tofh998t8s92ddc98acqz1tyesgfq3
17 апрель
0
9266
101566
98189
2026-09-09T14:08:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101566
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''17-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 107-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 108-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 258 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
j9x99pqu4hk7q1swslyck063jkbz3hz
18 апрель
0
9267
101596
98224
2026-09-09T14:13:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101596
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''18-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 108-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 109-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 257 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
bi8x6ge8p2e8ksvudqs3m515ziehdej
19 апрель
0
9268
101703
98333
2026-09-09T14:31:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101703
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''19-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 109-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 110-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 256 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
16ktk2otjsuujy0t0ok8z6fkncu8n7v
20 апрель
0
9269
101750
98381
2026-09-09T14:39:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101750
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''20-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 110-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 111-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 255 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
[[ГӀабдурашид Шахрулабазанов|Шахрулабазанов, ГӀабдурашид МухӀамадкамилил]] (1986) - дагъистаналъул бизнесмен.
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
4xy1xfgxir8jph7i0ksntf3psnthmwa
21 апрель
0
9270
101762
98393
2026-09-09T14:41:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101762
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''21-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 111-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 112-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 254 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
g5hser3wsf6wtq7l1u7g29cy4u8mebz
22 апрель
0
9271
101774
98405
2026-09-09T14:43:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101774
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''22-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 112-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 113-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 253 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
4ff1jszk6nceynhcrqzemtjappnxsjh
23 апрель
0
9272
101785
98416
2026-09-09T14:45:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101785
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''23-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 113-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 114-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 252 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
6c9gg4jw91cv5jdia60eufu8t5lsxu7
25 апрель
0
9274
101808
98439
2026-09-09T14:49:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101808
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''25-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 115-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 116-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 250 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
amfwiokgkufn995xlozk63r7ls91r39
26 апрель
0
9275
101820
98451
2026-09-09T14:51:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101820
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''26-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 116-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 117-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 249 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
oyh11c7b9guquqzukxm59j515eznsrq
27 апрель
0
9276
101832
98463
2026-09-09T14:53:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101832
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''27-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 117-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 118-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 248 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
gpi61uh10jbzagbcgs1g85h032q24vc
28 апрель
0
9277
101844
98475
2026-09-09T14:55:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101844
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''28-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 118-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 119-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 247 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
0cdcfpdufjdq06vob9bmg2t86rcjdsa
29 апрель
0
9278
101855
98486
2026-09-09T14:57:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101855
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''29-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 119-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 120-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 246 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
g2y2o11eryj9vkyhxyxdoso9ck4v0nx
30 апрель
0
9279
101879
98510
2026-09-09T15:01:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101879
wikitext
text/x-wiki
{{Апрелалъул календарь}}
'''30-абилеб Апрел''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 120-абилеб къо ([[високоснияб сон]]алъ — 121-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 245 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Апрел]]
t17p25yh3lg7ds1ksbwzml4hb20g5yy
1983 сон
0
9280
101681
98311
2026-09-09T14:28:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101681
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1994|1995|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1991]]
1ivh5ixrdv48trlooeb3h98i0cc4z9d
1984 сон
0
9281
101682
98312
2026-09-09T14:28:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101682
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1987|1988|1989|1990|1991|1992|1993|1994|1995|1960|1970|1980|1990|2000|2010|2020|XIX гӀасру|XX гӀасру|XXI гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1991]]
1ivh5ixrdv48trlooeb3h98i0cc4z9d
1897
0
9284
101589
98216
2026-09-09T14:12:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101589
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1896|1897|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1900]]
68g7vlacn66nqu6uivq0wifsqoiwfzu
1899 сон
0
9286
101590
99053
2026-09-09T14:12:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101590
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1896|1897|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
{{alsonumber|1899}}
{{Сон байбихьи|1899}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[Ахалкалак ракьбагъари]]
== Гьаруна ==
* [[17 январ]] — [[Аль Капоне|Альфонс Фьорелло Капоне]], [[АЦШ|американав]] мафиози
* [[22 январ]] — [[Палецкис, Юстас Игнович|Юстас Палецкис]], [[Литва|литовский]] журналист
* [[3 феврал]] — [[Лао Шэ]], [[китай]]ав прозаик, драматург, публицист (хв. [[1966 сон|1966]]).
* [[22 апрел]] — [[Набоков, Владимир Владимирович|Владимир Набоков]], [[Россия|гӀурус]] [[хъвадарухъан]], литературовед (хв. [[1977 сон|1977]])
* [[13 август]] — [[Альфред Хичкок]], кинорежиссёр (хв. [[1980 сон|1980]]).
== Хвана ==
* [[3 июн]] — [[Штраус, Иоганн (вас)|Иоганн Штраус (вас)]], [[Австрия|австрияв]] [[композитор]], дирижёр ва скрипач.
== Гь. балагье ==
{{Навигация
|Тема = 1899 сон
|Викимактаб = Категория:Документы 1899 года
}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1899 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1900]]
2q2a316h4f3lv9h0o518a74i5fbkhxo
1895
0
9287
101587
98214
2026-09-09T14:12:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101587
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1896|1897|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1900]]
68g7vlacn66nqu6uivq0wifsqoiwfzu
1894
0
9288
101586
98213
2026-09-09T14:12:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101586
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1896|1897|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1900]]
68g7vlacn66nqu6uivq0wifsqoiwfzu
1893
0
9289
101585
98212
2026-09-09T14:12:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101585
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1896|1897|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1900]]
68g7vlacn66nqu6uivq0wifsqoiwfzu
1892
0
9290
101584
98211
2026-09-09T14:11:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101584
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1896|1897|1898|1899|1900|1901|1902|1903|1904|1870|1880|1890|1900|1910|1920|1930|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1900]]
68g7vlacn66nqu6uivq0wifsqoiwfzu
АхӀулгохӀ
0
9365
102013
99273
2026-09-09T15:23:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102013
wikitext
text/x-wiki
{{ТІогь
|ЦІар = АхІулгохІ
|Халкъияб цІар =
|Сурат = Akhulgo tunnel in Dagestan.JPG
|Гъоркьхъвай = АхІулгохІалда гъоркь бугеб тоннель
|Координатал = 42/46/40/N/46/44/34/E
|CoordScale =
|Кьурабазул низам =
|ЛӀугьараб заман =
|Площадь =
|Халатлъи =
|ГІеблъи =
|Бищун борхатаб тІогь =
|Борхатлъи =
|БакІалъул карта = Россия
|Пачалихъ = Россия
|Икълим = Дагъистан
}}
'''АхӀулгохӀ''' — [[Дагъистан]]алъул Унсоколо мухъалда бугеб мегӀер, Кавказалъул рагъул аслиял къеркьеяздаса цо къеркьей жинда тӀад ккараб.
[[Имам Шамил|Шамилил]] щулалъилъун букӀараб гьеб гӀохӀалда тӀад, [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъда 1817—1864]],Шамилил бетӀерлъиялда гъоркь мугӀрузул халкъаз, 1839 соналъул 13 июналдасан бахъун 22 августалде щвезегӀан, къвакӀун чӀун рагъ бачана генерал [[Павел Граббе|Граббел]] бетӀерлъиялда гъоркь букӀараб пачаясул аскаразда данде. ГӀицӀго 22 августалъ, кутакалда хӀалуцараб ва вахӀшияб [[АхӀулгохӀ бахъи|къеркьеялдаса]] хадуб гӀурус аскараз бахъана АхӀулгохӀ, амма гьеб мухъалда аскӀоса гӀебеде жеги чанго къоялъ халат бахъарал къеркьеял рукӀана. Шамилги муридзабиги гьениса рахъун [[Чачанистан]]алдехун ана.
== Иллюстрациял ==
<center><gallery perrow=3 widths="260px" heights="240px">
Файл:Ahulgo.png|АхӀулгохӀ сверункквеялъул план
Файл:RuboFA Ahulgo1888.jpg|АхӀулгохӀ бахъи ([[Рубо, Франц Алексеевич|Рубо Ф. А.]], 1888).
</gallery></center>
== Адабият ==
* [[Казиев, МухӀамадил Шапи|Шапи Казиев]]. [http://www.bgshop.ru/Details.aspx?id=9337269 Ахульго. Роман. — Махачкала: Эпоха, 2008. — ISBN 978-598390-047-9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174002/http://www.bgshop.ru/Details.aspx?id=9337269 |date=2016-03-03 }}
== МугъчӀваял ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|АхІулгохІ}}
* ''[[Милютин, Дмитрий Алексеевич|Милютин Д. А.]]'' [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=483587 Описание военных действий 1839 года в Северном Дагестане на сайте «Руниверс»]{{Хвараб регӀел|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{rq|sources}}
{{dagestan-geo-stub}}
[[Категория:Дагъистаналъул мугӀрузул тӀогьал]]
[[Категория:Кавказалъул мугӀрузул тӀогьал]]
0enlphjtt8pvoreppmhp2f0wv987xu8
Сириялда Россиялъул Су-24 бортизаби
0
9794
102034
100399
2026-09-09T15:26:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102034
wikitext
text/x-wiki
{{Гьанжесел лӀугьа-бахъинал}}
{{Авиакатастрофа
|ЦӀар = Сириялда Россиялъул Су-24 бортизаби
|Сурат =Sukhoi Su-24 inflight Mishin-3.jpg
|Сураталда цӀар = Су-24М, Сириялда тӀад бортизабуралда релъараб
|Къо-моцӀ = [[24 ноябрь]] [[2015 сон]]
|Заман =
|Хасият = «гьава-гьава» ракетаялъ бортизаби
|Сабаб =
|БакӀ = турциялъулгун-сириялъул гӀорхъи
|Координатал = {{Coord|35|45|25|N|36|04|50|E|}}
|Гьавадул гамил сурат =
|Гьавадул гамил сураталда цӀар =
|Тайпа =
|Самолёталда цӀар = [[Су-24]]
|Пачалихъ = Сирия
|Авиакомпания =
|БетӀергьанлъи = [[Россиялъул Федерациялъул гьаваялъулгун-космосалъул къуватал|Россиялъул ГЬККЪ]]
|Боржараб бакӀ = [[Халкъаздагьоркьосеб Басил Асадил цӀаралда бугеб аэропорт|ХӀмеймим]]
|Нухда чӀолеб бакӀал =
|Боржунеб букӀараб рахъ =
|Рейс =
|Борталъул номер =
|КъватӀибе биччараб къо-моцӀ =
|РекӀарал =
|Экипаж = 2
|Хварал = 1 <ref>{{cite web|title=Минобороны подтвердило гибель пилота Су-24 : Минобороны подтвердило гибель пилота Су-24|url=http://www.rbc.ru/society/24/11/2015/5654a5fb9a79475565b61d8b|date=24 ноября 2015|publisher=РБК}}</ref>
|Лъукъарал = лъалел гьечӀо
|nocat = 1
}}
'''[[Россиялъул Федерациялъул гьаваялъулгун-космосалъул къуватал|Россиялъул гьаваялъулгун-космосалъул къуватазул]] [[Су-24]]-ялъул катастрофа''' — ккола [[2015 сон]]алъул [[24 ноябрь|24 ноябралъ]] [[турциялъулгун-сириялъул гӀорхъи|турциялъулгун-сириялъул гӀорхъода]] Россиялъул рагъулгун-гьаваялъул къуватазул Сириялда бугеб къокъаялъул гӀарадаби ралеб Су-24М самолёт кьвагьизаби<ref name="rf_report" />.
Россиялъул гӀарадаби ралеб самолёт кьвагьизабуна [[Турциялъул рагъулгун-гьаваялъул къуватал|Турциялъул РГЬКЪ-азул]] гӀарадаби ралеб [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16]] самолёталъ<ref>[http://agenda-u.org/news/na-siriysko-tureckoy-granice-sbit-rossiyskiy-su-24 ВВС Турции сбили российский истребитель] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151125125906/http://agenda-u.org/news/na-siriysko-tureckoy-granice-sbit-rossiyskiy-su-24 |date=2015-11-25 }} // ИА «Повестка дня», 24/11/2015 — 13:21</ref><ref name="lentaturk">[http://lenta.ru/news/2015/11/24/turkey/ Турецкий генштаб заявил о сбитом самолёте] // Lenta.ru, 24.11.2015 13:04</ref> 6000 метраялъул борхалъуда ва гьеб бортана сириялъул ракьалда.<ref>{{Cite web|url = http://expert.ru/2015/11/24/turetskie-pvo-sbili-voennyij-samolet/|title = В Сирии сбит российский бомбардировщик|author = Петр Скоробогатый|work = |date = 24.11.2015|publisher = «Expert Online»|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125053724/http://expert.ru/2015/11/24/turetskie-pvo-sbili-voennyij-samolet/|url-status = хвараб}}</ref>
== Цебеккун букӀа-бахъин ==
[[Файл:Erdogan and Putin in Antalya Summit.jpg|мини|слева|300px|Россиялъул ва Турциялъул президентазул дандечӀвай, «Къогоялъул къокъаялъул» саммиталда [[Анталия]]лда, лӀугьа-бахъин ккелалда цебе анкь хутӀараб мехалъ]]
17 октябралъ турциялъул премьер-министр [[АхӀмад Давудогълу]]ца лъазабун букӀана, пачалихъалъул гьаваялъул гӀорхъалаби рахун жанибехун бачӀараб самолёт Турциялъул яргъидагӀуцӀарал къуватаз бортзабизе бугоян<ref>[http://lifenews.ru/news/164962 Турция будет сбивать самолёты, нарушившие её воздушные границы]</ref>:
{{цитата байбихьи}}Сон нижеца бортизабуна [изну гьечӀого гьаваялъул гӀорхъи бахун жанибе бачӀараб] пилот гьечӀого хьвадулеб боржарулеб аппарат. Гьеб самолёт букӀарабаниги, нижеца гьелъиеги гьебго жо гьабулаан. Нижер сиясат киназдаго лъала. Нагагь нижер гӀорхъалаби рахун жанибе [изну гьечӀого самолёт] бачӀани нижеца гьелъие жаваб гьабизе буго.{{цитата лъугІи|босараб бакІ=}}
19 ноябралъ, катастрофа ккелалде щуго къоялъ цебе, россиялъул вакил ахӀун вукӀана Турциялъул къватӀисел ишазул министерлъиялде. Гьениб гьесда лъазабун букӀана, Сириялда тӀобитӀулеб россиялъул рагъулаб операция цӀакъго турциялъул гӀорхъабазда аскӀоб тӀобитӀулеб бугин, ва гьеб жоялъ турциялъул хӀинкъибукӀунгутӀиялъе рахӀат толеб гьечӀин. Турциялъул вакилзабаз россиялъул вакиласда лъазабун букӀана, нагагьлъун Турциялъул гьаваялъул гӀорхъаби рахун жанибехун россиялъул самолёт бачӀани жодоца гьеб кьвагьизабулин<ref>http://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-34908469</ref>.
«Нижеда лъана, россиялъул самолётаз, нижер Яйладаг абураб гӀорхъи бахунеб пункталда аскӀоб кколеб, Сириялъул севериябгун-бакътӀерхьуда Байирбужак мухъалда ругел туркоманазул росабазде гьужум гьаби» — ян абуна Турциялъул къватӀисеб сиясаталъул идараялъул вакил Танжу Билгичица.<ref>[http://www.vz.ru/news/2015/11/20/779307.html МИД Турции вызвал российского посла за удары по ИГ в Сирии близко к границе]</ref>
== АхӀвал-хӀал ==
{{external media
|topic=
|width=330px
|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=S84-x8HO32w Су-24 самолёталъул борти]
|image1=[http://ichef-1.bbci.co.uk/news/695/cpsprodpb/A069/production/_86856014_russian_plane_shot_down_624.png Турциялъул тущманасдаса цӀуниялъул министерлъиялъул баяназда рекъон Су-24-ялъул нух]<ref>http://www.bbc.com/news/world-middle-east-34912581</ref>
|image2=[http://c.lifenewscontent.ru/static/posts/2015/11/171620/81361d06b53baaac02738a9b4b1fdeef__660x.png РФ тущманасдаса цӀуниялъул министерлъиялъул баяназда рекъон Су-24-ялъул нух]<ref name="rf_report">{{cite web |title=Выступление начальника Главного оперативного управления Генштаба ВС РФ генерал-лейтенанта Сергея Рудского по факту провокационных действий ВВС Турции|url=http://function.mil.ru/news_page/world/more.htm?id=12066682@egNews |date=24 ноября 2015 |publisher=Министерство Обороны РФ|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |title=Выступление начальника Главного оперативного управления Генштаба ВС РФ генерал-лейтенанта Сергея Рудского по факту провокационных действий ВВС Турции|url=https://www.youtube.com/watch?v=KGlJFoIBKQw |date=24 ноября 2015 |publisher=Министерство Обороны РФ|lang=ru|at=19-я секунда|quote=19-я секунда}}</ref>
}}
Инцидент лӀугьана ьакӀалъулаб заманаялъул 09:20 минут араб мехалда. Сириялъулгун-турциялъул гӀорхъабазул мухъалда рагъулаб тӀадкъай тӀобалеб букӀараб Россиялъул гӀарадаби ралеб Су-24, бортизабуна Турциялъул РГЬКЪ-азул гӀарадаби ралеб F-16 самолёталъ [[Ракета «гьава-гьава»|«гьава-гьава»]] ракетаги речӀчӀун.
Самолёт бортана мугӀрул гӀемераб [[:en:Jebel Turkman|Жабал ат-Туркман]] абураб мухъалде. Гьебги ккола сириялъул хӀукуматалъул армиялъ ва россиялъул рагъулаз гурхӀел гьечӀеб куцалда туркменазул гьениб гӀумру гьабун ругел гӀадамазда данде рагъ балеб мухъ. <ref name=bbc1></ref>
=== ЛӀугьа-бахъиналъул Турциялъул сверел ===
[[Файл:92-0006 an F-16C Fighting Falcon of 182º Filo Turkish Air Force (4539691127).jpg|left|thumb|Турциялъул РГЬКЪ-азул F-16]]
[[Файл:Карта траекторий полётов российского Су-24 и турецкого истребителя.jpg|мини|Турциялъул рагъул идараялъ къватӀиб лъураб, россиялъул ва турциялъул самолётазул рорженал рихьизарулеб карта]]
Турциялъ чӀезабулеб буго, Турциялъул гьаваялде кӀиго самолёт бачӀанин. Цо чанго нухалъ лъазаби гьабуралдаса хадуб гьезул цояб нахъе анин. КӀиабилеб самолёт нахъе инчӀо,<!-- 17 секунд над турцией, сбит над сирией. http://ichef.bbci.co.uk/news/624/cpsprodpb/A069/production/_86856014_russian_plane_shot_down_624.png --> ва гьеб мехъалда хал ккун рукӀарал турциялъул F-16 самолётаз гьелда речӀчӀун буго<ref>http://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-34908469</ref>. Кьвагьизабилалда цебе, самолёталъе чанго нухалъ цебеккун лъазаби гьабун букӀанин абураб жо тасдикъ гьабуна Америкаялъул рагъул нухмалъиялъ<ref name=bbc1>{{cite web |title=Turkey's downing of Russian warplane - what we know|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-34912581|date=24 ноября 2015|publisher=Би-Би-Си}}</ref>. Турциялъ лъазабуралда рекъон, россиялъул самолёталъ хвезабун буго Турциялъул гьаваялъул бакӀ [[Гьатай (ил)|Гьатай]] икълималъул [[Яйладаги]] мухъалда<ref name="lentaturk" /><ref>[http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_1_basin_aciklamalari/2015/ba_97.html BASIN AÇIKLAMASI], 24 Kasım 2015, 10:55 — Пресс-релиз Генштаба Турции {{ref-tr}}</ref>.
[[Цолъарал Миллатазул ГӀуцӀи|ЦМГӀ-ялда]] Турциялъ гьабураб лъазабиялда рекъон<ref name=am-un-2015_10165510>{{cite web|title=Permanent Mission of Turkey to the United Nations, Ambassador 2015/10165510|url=http://images.scribblelive.com/2015/11/24/749f9a60-bf6e-499b-bf74-f2613eb63eed.jpg|date=24 november 2015|publisher=UN|author=H.E. Mr. Matthew Ryeroft|lang=en|access-date=24 November 2015|archive-date=24 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124165034/http://images.scribblelive.com/2015/11/24/749f9a60-bf6e-499b-bf74-f2613eb63eed.jpg|url-status=хвараб}}: «Disregarding these warning, both planes, at an altitude of 19.000 feet, violated Turkish national airspace to a depth of 1,36 miles and 1,15 miles in length for 17 seconds from 0.24'.05'' local time.»</ref><ref>{{cite web |title=Türkiye’den BM’ye mektup: İhlal 17 saniye sürdü|url=http://www.hurriyet.com.tr/turkiyeden-bmye-mektup-ihlal-17-saniye-surdu-40018319 |date=24 ноября 2015 |publisher=Hurriyet|lang=tr}}</ref>, 24 ноябралъ лъил щибан лъалареб кӀиго Су-24 самолёт гӀагарун буго Турциялъул [[Гьатай (ил)|Гьатай]] икълималъул [[Яйладаги]] мухъалда аскӀобе. 5 минуталда жаниб самолётазе 10 нухалъ лъазаби кьун буго хехаб каналалдасан, нахъе ралагьичӀого къиблаяб рахъалдехун аян. Лъазабиялъухъ гӀенеккичӀого, 19000 футалъул борхалъиялда кӀиябго самолёталъ хвезабун буго Турциялъул гьаваялъул бакӀ 1,15 милалъул рорженгун 17 секундалда жаниб<ref name=am-un-2015_10165510/>. Цояб самолёталъ Турциялъул гьаваялъул бакӀ тун буго, кӀиабилеб турциялъул F-16s самолётаз бортизабуна.
[[Шималиябгун-атлантикияб къотӀиялъул организация|НАТО-ялъ]] у гьабуна россиялъул гӀарадаби ралел самолётаз Турциялъул гьаваялъул бакӀ хвезабунин абураб лъазаби<ref>http://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-34908469</ref>.
=== ЛӀугьа-бахъиналъул Россиялъул сверел ===
[[Файл:Схема поражения самолёта Су-24М ВКС России.jpg|мини|270px|<center>Россиялъул Су-24М самолёт кьвагьизиялъул схема<center>]]
РФ-ялъул тущманасдаса цӀуниялъул министерлъиялъ лъазабуна, самолёт бортизабун бугин [[Сирия]]лъул ракьалда тӀад, «[[Халкъаздагьоркьосеб Басил Асадил цӀаралда бугеб аэропорт|ХӀмеймим]]» авиабазаялде тӀад буссунеб мехалъан ва роржен гьабураб кинабниги заманаялъ гьеб гӀицӀго Сириялъул ракьалда тӀад гурони букӀинчӀоян.<ref>{{cite web |title=Российский Су-24 при возвращении на авиабазу «Хмеймим» был сбит турецким истребителем F-16 |url=http://function.mil.ru/news_page/world/more.htm?id=12066651@egNews |date=24 ноября 2015 |publisher=Министерство Обороны РФ}}</ref> [[Владимир Путин]]ил баяназда рекъон, самолёт бортизабун буго турциялъул гӀорхъодаса 1 км рикӀкӀад, ва бортун буго гӀорхъодаса 4 км рикӀкӀад<ref>[http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201511241554-wshg.htm Самолёт был сбит над Сирией в одном километре от границы с Турцией — Путин]</ref>. РФ-ялъул тущманасдаса цӀуниялъул министерлъиялъ гьединго лъазабуна, турциялъул рахъалъан Су-24-ялъул экипажалъулгун бухьен гьабизе хӀалбихьи гьабиялъул жодор алатаз хъвай-хъвагӀай гьабун гьечӀоян<ref name="rf_report" />.
== Хъирщигун-хвасар гьариялъул хӀалтӀаби ==
КӀиявго лётчик гъоркье кӀанцӀана<ref>{{cite web|title=Turkey shoot down warplane on Syria border|url=http://www.bbc.com/news/world-34907863|date=24 ноября 2015|publisher=Би-Би-Си}}</ref>, цӀояв парашюталда вукӀаго гӀодове щвезецин течӀого мужагьидзабаз гьаваялдаго речӀчӀун чӀван, кӀиабилесул къисмат лъалеб гьечӀо.
Су-24 самолёталъул экипаж хвасар гьариялъул хӀалтӀабазда гӀахьаллъизе бачӀана кӀиго [[Ми-8]] вертолёт. Ракьдадасан речӀчӀараб жоялъул хӀасилалда гьелъул цоялъ тӀадаб рещтӀин гьабуна, ва рещтӀарабго мужагьидзабаз гьеб кьвагьизабуна. Гьелда вукӀарав россиялъул цо контрактгун вагъизе вачӀарав чӀвана. ХутӀарал вертолёталъул экипаж ва хвасар гьариялъул къокъа гьениса нахъе рачун ана. Гьедин бугониги РФ-ялъул тущманасдаса цӀуниялъул министерлъиялъ лъазабуна, хвасар гьариялъул хӀалтӀаби жуги унел ругин.<ref>[http://www.bbc.com/russian/news/2015/11/151124_russia_turkey_soldier_death Генштаб: во время операции по спасению пилотов Су-24 погиб российский морпех, Би-Би-Си.]</ref><ref>[http://www.moskvaznaet.ru/moskovskie-novosti/video-youtube-boeviki-unichtozhayut-raketoj-rossijskij-vertolet-mi-8-v-sirii-24-11-2015/ Боевики уничтожают ракетой российский вертолёт Ми-8 в Сирии]</ref>.
== Реакция ==
{{Байрахъ|Россия}} Россиялъул Президент [[Владимир Путин]]ица цо чанго сагӀаьалдасан лӀугьа-бахъаралде «террористазе кумек гьабулез гьодида нахъасан щвезабураб кьаби»-ян абуна. Путинил рагӀабазда рекъон, россиялъул Су-24 бортизабизе Турциялъул кинабгӀаги хӀужа букӀинчӀо<ref>{{cite web|title=Путин назвал крушение Су-24 ударом в спину от пособников террористов|url=https://meduza.io/news/2015/11/24/putin-nazval-krushenie-su-24-udarom-v-spinu-ot-posobnikov-terroristov|date=24 ноября 2015|publisher=meduza.io}}</ref><ref>{{cite web|title=Путин: Су-24 был атакован в 1 км от границы с Турцией, а упал в 4 км|url=http://ria.ru/syria/20151124/1327548199.html|date=24 ноября 2015|publisher=РИА Новости}}</ref>. [[Россиялъул тущманасдаса цӀуниялъул министерлъи]]ялъ [[ВВС Турциялъул РГЬКЪ|турциялъул РГЬКЪ-аз]] гьабуралъе къимат кьуна, гьудуллъиялъул гуреб пиша бугин абун.<ref>http://function.mil.ru/news_page/world/more.htm?id=12066671@egNews</ref> КватӀичӀого Россиялъул тущманасдаса цӀуниялъул министерлъиялъ лъазабуна, жиб зениталъулал ракетабазул комплексалдалъун хӀадурараб ракетаби раччулеб крейсер «[[Москва (ракетаби раччулеб крейсер)|Москва]]», букӀине бугин [[Лазикъия]]лъул ралъдал рагӀалдаян. Киналниги, Россиялъул рагъул авиациялъе хӀинкъи бугел ишанал гьелъ кьвагьизаризе ругоян. Турциялъулгун киналниги рагъул бухьенал къотӀизаруна. Хадубккун гӀарадаби ралел самолётаз гьаризе ругел рагъул рорженал, россиялъул истребителалги цадахъ чӀезарун гьаризе руго.<ref name="Ответные меры Минобороны">{{cite news|url=http://www.interfax.ru/world/481329|title=РФ будет сбивать опасные для российской группировки в Сирии цели|publisher=[[Интерфакс]]|date=2015-11-24}}</ref>
{{Байрахъ|Турция}} Турциялъул Президент [[Эрдогъан, Ражаб ТӀайип|Ражаб Эрдогъаница]] Су-24 кьвагьиялда хурхун лъазабуна, киналниги пачалихъаз хӀурмат гьабизе кколин Турциялъ жиндирго гӀорхъаби цӀунизе хӀалтӀизабураб ихтияразулан<ref>http://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-34908469</ref>. Турциялъул премьер-министр [[АхӀмад Давудогълу]]ца лъазабуна,Турциялъул ихтияр бугин жиндирго гӀорхъаби цӀунизе киналниги чара гьечӀел тадбирал гьаризеян. Гьелдаго цадахъ гьес абуна, гьеб самолёт бортизаби рикӀкӀине кколарин тущманлъиялъул акт хӀисабалдаян<ref>{{cite web|title=Turkey's downing of Russian warplane - what we know|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-34912581|date=2015-11-24|publisher=BBC|accessdate=2015-11-24|language=en|archiveurl=https://archive.ph/20151124174747/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-34912581|archivedate=2015-11-24|url-status=live}}</ref>.
{{Байрахъ|НАТО}} [[НАТО]]ялъул Советалъул хъата-масан гьабураб данделъиялъул хӀасилалда гьеб рагъулабгун-сиясияб блокалъул гӀахьал-пачалихъазул вакилзабаз лъазабуна Турциялъул ракьазул жибго жиндаго чӀей цӀунизе киналго хӀадурал рукӀин, ва кинго гьез Россиялдеги Турциялдеги ахӀи бана гьеб гьоркьоб ккараб жо лӀугӀизабеян.<ref>{{cite news|url=http://www.rbc.ru/politics/24/11/2015/5654aa509a794759e338dd29|title=Совет НАТО поддержал позицию Турции по сбитому Су-24|publisher=[[РБК]]|author=Александр Артемьев|date=2015-11-24}}</ref>
{{Байрахъ|Франсия}} Франсиялъул Президент [[Франсуа Олланд]]ица россиялъулгун-турциялъул рахъазде ахӀи бана, россиялъул Су-24 бортизаби сабаблъун кӀиябго пачалихълда гьоркьор ругел бухьенал хвезе тунгутӀиялде.<ref>[http://ria.ru/world/20151124/1327730959.html Олланд заявил, что в ситуации с Су-24 нужно избежать любой эскалации]</ref>
{{Байрахъ|АЦШ}} [[Америкаялъул Цолъарал Штатазул тущманасдаса цӀуниялъул министерлъи|АЦШ-ялъул тущманасдаса цӀуниялъул министерлъиялъул]] вакилас лъазабуна, гьеб катастрофа ккеялъе сабаблъун АЦШ гьечӀоян. Самолёт бортизабунин гӀицӀго турциялъул РГЬКЪ-азу F-16 самолёталъ-абун<ref>https://russian.rt.com/article/118251</ref><ref>http://ria.ru/world/20151124/1327628126.html</ref><ref>http://www.vesti.ru/doc.html?id=2690645</ref>
== ХӀужаби ==
{{хӀужаби|2}}
== Ссылкаби ==
* [http://lenta.ru/themes/2015/11/24/su/ Катастрофа российского Су-24 в Сирии] — сюжет на [[Lenta.ru]]
* [http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12066682@egNews Выступление начальника Главного оперативного управления Генштаба ВС РФ генерал-лейтенанта Сергея Рудского по факту провокационных действий ВВС Турции] // Министерство обороны Российской Федерации, 24 ноября
* [http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2465633 Генштаб Турции: ВВС страны сбили нарушивший воздушное пространство республики самолёт] // ТАСС, 24 ноября 2015.
* [http://tass.ru/politika/2467403 Путин: атака Турции на Су-24 — это «удар в спину» РФ, он будет иметь серьёзные последствия] // ТАСС, 24 ноября 2015.
{{Aviation accidents-stub}}
{{Авиациялъул лӀугьа-бахъинал 2015}}
[[Категория:Рагъул авиациялъе ккарал авиациялъул лӀугьа-бахъинал]]
[[Категория:Сириялда рагъ]]
[[Категория:Рортизарурал гьаваялъул гуми]]
rzskxvjy2n5xscewongelonlcob2abz
2016 соналъул 12 январалъ Истамбулалда кьвагьи
0
9961
101739
99066
2026-09-09T14:37:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101739
wikitext
text/x-wiki
{{ХӀинкъикьеялъулаб гьужум
|ЦӀар = Истамбулалда терроралъулаб акт
|ДагӀба-рагӀи =
|Сурат = Istanbul 31.jpg
|Сураталъул размер =
|Гъоркьхъвай =
|Гьужум гьабураб куц = [[Живго жинцаго чӀвай|живго кьвагьизаби]]
|Гьужум гьабураб бакӀ = {{флагификация|Туркия}}, [[Истамбул]]
|Координатал =
|Гьужумалъулишан =
|Къо-моцӀ = [[2016 сон]]алъул [[12 январь]]
|Заман =
|Асирзабазул къадар =
|Асирзаби =
|Хварал = {{comment|10|}}
|Лъукъарал = 15
|ХӀинкъикьолезул къадар = 1 <ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-3395311/Syrian-suicide-bomber-detonates-Istanbul-kills-10-German-travellers.html Terrifying moment ISIS suicide bomber exploded in centre of Istanbul and killed 10 tourists after entering Turkey from Syria]</ref>
|ХӀинкъикьолел =
|ЧӀвадарухъабазул къадар=
|ЧӀвадарухъаби =
|Гьужум гӀуцӀарал =
|Жодода шаклъи ккарал = [[Файл:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|22пкс|border]] [[ГІиракъалъул ва Шамалъул Исламияб Пачалихъ|Исламияб Пачалихъ]] (балики)<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-3395311/Syrian-suicide-bomber-detonates-Istanbul-kills-10-German-travellers.html Terrifying moment ISIS suicide bomber exploded in centre of Istanbul and killed 10 tourists after entering Turkey from Syria] "Prime Minister Numan Kurtulmus added that the bomber was a 28-year-old Syrian national, while two senior Turkish security officials said there was a high probability ISIS were responsible."</ref>
|Ярагъ = автомобилазда лъурал кьвагьулел алатал, пневматикияб ярахъ ва нусал, [[Шагьидасул рачел|шагьидасул рачел]]
}}
'''2016 соналъул 12 январалъ Истамбулалда кьвагьи''' — ккола [[Истамбул]]алъул тарихияб мухъалда бугеб [[СултӀанахӀмет (майдан)|СултӀанахӀмет майданалда]] гьабураб [[терроралъулаб акт]]. Ахирисел чӀван-къотӀарал баяназда рекъон хвана 10 чи, лъукъун хутӀана 15. Хваразул цӀикӀкӀунисел рукӀана — туристал, аслияб куцалда Алманиялъул<ref>[http://www.thelocal.de/20160113/two-married-couples-among-istanbul-dead Ten German dead in Istanbul terror attack - The Local<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> ва Норвегиялъул ватӀанчагӀи. ЛӀугьа-бахъин ккана шагьаралъул централда, туризмаялъул бищун машгьураб [[Феодосия обелиск]]алда цебе<ref>[http://www.rbc.ru/politics/12/01/2016/5694c5749a794751c000cea4 СМИ сообщили о погибших при взрыве в центре Стамбула] // РБК, 12.01.2016</ref>.
ТӀоцере кьурал баяназда рекъон, кьвагьи гьабун буго мадугьалихъ бугеб [[Сирия]]лдаса<ref>{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2016/01/12/syrian/|title=Турецкие власти установили личность атаковавшего Стамбул смертника|quote=«Доказано, что взрыв совершил террорист-смертник из Сирии 1988 года рождения, на месте происшествия найдены фрагменты его тела»|date=15:50, 12 января 2016|publisher=Lenta.ru|accessdate=2016-01-12}}</ref> лӀутун вачӀарасул хӀисабалда вачӀарав рагъухъанас<ref name=reu-1>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/us-turkey-blast-arrests-idUSKCN0UR0PM20160113|title=Istanbul bomber entered Turkey as refugee from Syria, PM says|date=Jan 13, 2016 2:15pm EST|publisher=Reuters|lang=en|accessdate=2016-01-14}}</ref>. АскӀосан туристазул къокъа унеб гӀужалда, гьес трамваял чӀолеб бакӀалда хӀалтӀизе биччан буго жинцаго хӀадурараб кьвагьулеб жо. Гьеб пиша гьабураб хӀинкъикьолев [[ГӀиракъалъул ва Шамалъул Исламияб Пачалихъ|ГӀШИПалъулгун]] бухьен букӀиналда щаклъи буго<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/12094350/Explosion-in-Istanbuls-central-square-causes-casualties.html|title=Turkish Prime Minister says Istanbul bomber was 'Islamic State member'|date=7:47AM GMT 13 Jan 2016|description=Telegraph|lang=en|accessdate=2016-01-14}}</ref>.
Кьвагьиялда хадуб туркиялъул полициялъ анцӀ-анцӀ чи ккуна<ref name=reu-1/><!-- Since the attack, police have detained a total of 65 people including 16 foreign nationals in six Turkish cities, the Dogan news agency reported.--><ref>{{cite news|url=http://www.interfax.ru/world/489399|title=Почти 70 человек задержали в Турции по подозрению в связях с ИГ|date=14:10, 13 января 2016|publisher=Интерфакс|accessdate=2016-01-14}}</ref>, гьезда гьоркьове 16 къватӀисел пачалихъазулалги ккана. Россиялъул КъватӀисел Ишазул Минестерлъиялъул баяназда рекъон<!-- еще бы офиц. заявление МИДа на сатйе МИДа--> ккуразул лъабгоял<ref>{{cite web|url=http://www.interfax.ru/world/489329|title=Трех россиян задержали за связи с ИГ после теракта в Стамбуле|date= 10:49, 13 января 2016|publisher=Интерфакс|accessdate=2016-01-14}}</ref>,— Россиялъул ватӀанчагӀи рагӀула, кинго баянлъун гьечӀо, гьезул щибгӀаги бухьен букӀарабищ ккараб гьужумалдаян<ref name=reu-1/><!-- Russian foreign ministry confirmed three of those detained were Russian nationals, but it was '''not immediately clear whether there was any connection to the Istanbul attack''', for which there has been no claim of responsibility.-->.
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
== Ссылкаби ==
* [http://www.bbc.com/news/world-europe-35290760 Turkey: Several dead in suicide blast in central Istanbul Sultanahmet district] / BBC News, 12 January 2016 {{ref-en}}
* [http://ria.ru/world/20160112/1358466608.html Взрыв в Турции: в Стамбуле погибли десять человек] / РИА Новости, 12.01.2016 14:53 МСК
* [http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/2579633 В результате взрыва в Стамбуле погибли не менее 10 человек] / ТАСС, 12 января 2016 13:13 МСК
* [http://lenta.ru/articles/2016/01/12/sultanahmet/ Смерть в центре Стамбула. Что известно о взрыве на площади Султанахмет] / Lenta.ru, 12 января 2016 13:51 МСК
* [http://www.bbc.com/russian/news/2016/01/160112_istanbul_blast_dead_count Власти Стамбула: при взрыве на площади погибли 10 человек] / Русская служба Би-би-си, 12 января 2016
{{turkey-stub}}
{{terrorism-stub}}
[[Категория:2016 соналъул хӀинкъикьеялъул актал]]
[[Категория:Исамбулалда гьарурал хӀинкъикьеялъул актал]]
jyznsq00ggv9o31qr3uo7v3vvs0i8cu
VII гӀасру
0
10154
101992
100936
2026-09-09T15:19:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101992
wikitext
text/x-wiki
{{гІасраби|7}}
'''Анкьабилеб (VII) гӀасру''' халат бахъана [[601 сон|601]] - [[700 сон]]алде щвезегӀан [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* VII гӀасруялъул бакьулӀ — гӀуцӀана [[Хазаразул империя|Хазаразул ханлъи]].
=== [[Европа]] ===
==== Машрикъ ====
=== [[Азия]] ===
==== [[Китай]] ====
=== [[Америка]] ===
[[Категория:VII гӀасру| ]]
l51isnlop9f3bsxmf82soc9zj1qbxqi
X гӀасру
0
10178
102006
99134
2026-09-09T15:22:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102006
wikitext
text/x-wiki
{{гІасраби|10}}
'''АнцӀабилеб (X) гӀасру''' — [[1 азарсон|тӀоцебесеб азарсоналъул]] ахирияб [[гӀасру]], халат бахъана [[901 сон|901]] - [[1000 сон]]алдещвезегӀан [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== [[Европа]] ===
==== Машрикъ ====
=== [[Азия]] ===
==== [[Китай]] ====
=== [[Америка]] ===
[[Категория:X гӀасру| ]]
9fgbdn6y192zhvz9gn77aw1yhsigsoe
КӀудияб Кавказ
0
10184
102024
99957
2026-09-09T15:25:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102024
wikitext
text/x-wiki
{{МугІрузул система
|Статус=МугІрузул система
|ЦІар=КІудияб Кавказ
|Миллияб цІар=ady/Къаукъазышхо/az/Böyük Qafqaz/av/Кlудияб Кавказ/dar/Халал Кавказ/inh/Йоккха Кавказ/kbd/Къаукъазышхуэ/ka/დიდი
|Сурат=CAUCASUS MOUNTAINS.jpg
|Гъоркьхъвай=КІудияб Кавказ
|ГІатІилъи=
|Халалъи=1150
|ГІеблъи=30–180
|ЛӀугьараб заман=
|Борхалъи=5642
|Бищун борхатаб тІогь=Эльбрус
|Борхалъиялъул ицц=
|Координатал=43/21/N/42/21/E
|Пачалихъал=Россия/Гуржия/Азарбижан
|Икълим=|Икълимал=|CoordScale=
|Зобалазул лага=|Мухъ=
|БакІалъул карта=|Викигъамасалда категория=}}
[[Файл:CAUCASUS MOUNTAINS.jpg|мини|справа|Кавказалъул кьураби]]
'''КӀудияб Кавка́з''' — [[ЧӀегӀералъад|ЧӀегӀер]] ва [[Каспий ралъад|Каспий]] ралъадазда гьоркьоб бугеб [[мугӀрузул гӀуцӀи]], [[ГьитӀинаб Кавказ]]гун цадахъ гьелъ гӀуцӀула [[Кавказалъул кьураби]] абураб мугӀрузул улка.
КӀудияб Кавказ ккола тӀадегӀанаб кьурабазул гӀуцӀи. Гьелъул халалъи буго 1 150 км с севергун-бакътӀерхьудаса къиблагун-бакъбаккудехун, [[Анапа]] мухъалдаса ва [[Таманалъул бащдабчӀинкӀиллъи]]ялдаса [[Апшерон бащдаб чӀинкӀиллъи]]ялде щвезегӀан Каписялъул рагӀалда, [[Баку]]ялда аскӀоб. ГӀеблъи бахуна 32 км-ялдаса ([[Новороссийск]]алда аскӀоса гӀебеде) 180 км-лде щвезегӀан ([[Элбрус]] сверун гӀебеде) ва 160 км-лде щвезегӀан [[Дагъистан]]алда.
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
== Бл. гьединго ==
* [[Кавказ]]
* [[Кавказалъул кьураби]]
== Адабият ==
* {{тІехь
|автор = Панов В. Д.
|бутІа =
|бетІер = Эволюция современного оледенения Кавказа
|аслу =
|ссылка =
|басма =
|бакІ = С.-Пб.
|басмаялде бахъараб бакІ = Гидрометеоиздат
|сон = 1993
|том =
|гьумерал =
|гьумер =
|isbn = 5-286-00959-X
}}
[[Категория:Кавказ]]
[[Категория:Кавказалъул кьураби]]
pbeil83gxo4w59dn4uy5agekzo0r1ey
2010 сон
0
10212
101733
100921
2026-09-09T14:36:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101733
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2010}}
{{alsonumber|2010}}
{{гьанжесел лӀугьа-бахъинал}}
'''2010''' ('''кӀиазаралда анцӀабилеб''') сон — григорианияб календаралъул рузман къоялъ байбихьараб сон. Гьеб ккола нилӀер рикӀкӀеналъул 2010 сон, лъабабилеб азарсоналъул 10 сон, XXI гӀасруялъул 10 сон, XXI гӀасруялъул кӀиабилеб анцӀсоналъул 1-еб сон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:2010| ]]
q8cj9psvvx5i2nsgccabnjciittzov3
XXI гӀасру
0
10242
102004
99132
2026-09-09T15:21:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102004
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|21}}
'''XXI гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[2001 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[2100 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан бугеб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== 2000-ел сонал ===
=== 2010-ел сонал ===
== РукӀине бегьулел лӀугьа-бахъинал ==
=== 2020-ел сонал===
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XXI гӀасру| ]]
sna1yupld4g74dscfn9pyvybskb8jat
XX гӀасру
0
10243
102005
99133
2026-09-09T15:22:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102005
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|20}}
'''XX гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1901 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[2000 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XX гӀасру| ]]
9st7wj1j2z0konazsoimpwifq2ilgn6
XXII гӀасру
0
10244
102003
99131
2026-09-09T15:21:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102003
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|22}}
'''XXII гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календарь|григорианияб календаралъул]] [[2101 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[2200 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀине бугеб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XXII гӀасру| ]]
df4wdog8vvbe7kcnm9mcu3x1a28ob72
XVIII гӀасру
0
10248
101999
99127
2026-09-09T15:21:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101999
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|18}}
'''XVIII гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1701 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[1800 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XVIII гӀасру| ]]
kjssr0z5uzwe8cwlovkriwvtzzpwfzi
XVII гӀасру
0
10249
102000
99128
2026-09-09T15:21:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102000
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|17}}
'''XVII гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1601 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[1700 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XVII гӀасру| ]]
nkxo5g9wd1jsw1ffnyj2ntfuf2765a0
XVI гӀасру
0
10250
102001
99129
2026-09-09T15:21:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102001
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|16}}
'''XVI гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1501 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[1600 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XVI гӀасру| ]]
bdj7d91q1ny9znkeh2e4qp3lexztzwb
XV гӀасру
0
10251
102002
99130
2026-09-09T15:21:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102002
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|15}}
'''XV гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1401 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[1500 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XV гӀасру| ]]
imwjm314bjzr444xwfhlblfawaejg63
XIV гӀасру
0
10252
101997
99125
2026-09-09T15:20:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101997
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|14}}
'''XIV гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1301 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[1400 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XIV гӀасру| ]]
jgblxb750k25136qjuaiud80t73heo0
XIII гӀасру
0
10253
101995
99123
2026-09-09T15:20:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101995
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|13}}
'''XIII гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1201 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[1300 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XIII гӀасру| ]]
56tmeo4wi6aay2wr5cch4csfc3r1chr
XII гӀасру
0
10254
101996
99124
2026-09-09T15:20:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101996
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|12}}
'''XII гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1101 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[1200 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XII гӀасру| ]]
hf993abzvltgng8hf5x4eq3fra1ui41
XI гӀасру
0
10255
101998
99126
2026-09-09T15:20:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101998
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|11}}
'''XI гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1001 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[1100 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:XI гӀасру| ]]
pf7log40fjfb22iap28gcgzvb4p7cq9
IX гӀасру
0
10256
101988
99098
2026-09-09T15:19:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101988
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|9}}
'''IX гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[801 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[900 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:IX гӀасру| ]]
izlysk9nvgndxvegss3nkzpxyfxgm7b
VIII гӀасру
0
10257
101991
99116
2026-09-09T15:19:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101991
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|8}}
'''VIII гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[701 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[800 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:VIII гӀасру| ]]
nji9flirb92na2l5gowhqvj12bktv27
VI гӀасру
0
10258
101993
99118
2026-09-09T15:20:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101993
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|6}}
'''VI гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[501 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[600 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:VI гӀасру| ]]
eohcdtyqhzl8w9rztbsk6crdzr1wasb
V гӀасру
0
10259
101994
99119
2026-09-09T15:20:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101994
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|5}}
'''V гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[401 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[500 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:V гӀасру| ]]
jpydqozfwwvkf8ekgam3q54xufllnto
IV гӀасру
0
10260
101987
99097
2026-09-09T15:19:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101987
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|4}}
'''IV гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[301 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[400 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:IV гӀасру| ]]
gst9vdpqt806wnfkj55sw5xtlyo19vd
III гӀасру
0
10261
101985
99092
2026-09-09T15:18:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101985
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|3}}
'''III гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[201 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[300 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:III гӀасру| ]]
jnly5w15vurpah5vyv0mw6mk5hzahok
II гӀасру
0
10262
101986
99093
2026-09-09T15:18:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101986
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|2}}
'''II гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[101 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[200 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:II гӀасру| ]]
a85bc1dk0hmtqi4nk4m1li3fm3wiahg
I гӀасру
0
10263
101989
99099
2026-09-09T15:19:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101989
wikitext
text/x-wiki
{{ГІасруялъе навигация|1}}
'''I гӀасру''' — ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] [[1 сон]]алъул [[1 январь|1 январалдаса]] [[100 сон]]алъул [[31 декабрь|31 декабралде]] щвезегӀан букӀараб заман.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
[[Категория:I гӀасру| ]]
ixmrg3ch5v05isjc9fr7plzglgraebz
Къирал Халид (аэропорт)
0
10281
102023
99917
2026-09-09T15:25:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102023
wikitext
text/x-wiki
{{Аэропорт
|name = Халкъаздагьоркьосеб аэропорт "Хан Халид"
|nativename = {{lang-ar|مطار الملك خالد الدولي}}
|image = Riyadh-airport.jpg
|image-width = 318
|namestate = [[СагӀудиязул ГӀарабия]] {{СагІудиязул ГІарабиялъул байрахъ}}
|nameregion = [[Ар-Рияд]]
|type = гӀадамазул
|coordinates = {{coord|24|57|00.28|N|46|41|08.56|E|type:airport}}
<center>{{Location map|СагІудиязул ГІарабия|width=200|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=RUH|position=bottom
|lat_dir = N|lat_deg = 24|lat_min = 57|lat_sec = 28
|lon_dir = E|lon_deg = 46|lon_min = 41|lon_sec = 56
}}
|hub =
|ICAO = OERK
|IATA = RUH
|altitude = +3,6 м
|terminals = 1
|region = SA
|CoordScale =
|time =
|worktime = Сордо-къоялъ
|operator =
|site = [http://www.riyadh-airport.com/ Официалияб сайт]
|E-mail =
|r1-number = 15/33
|r1-length-m = 4 205
|r1-surface = [[асфалт]]
|h1-number =
|h1-length-f =
|h1-length-m =
|h1-surface =
|stat-year =
|stat1-header = Роржунезул<br />къадар (лъагӀел)
|stat1-data = {{ц1ик1к1ен}}
|stat2-header = Къавул<br />къадар (лъагӀел)
|stat2-data = {{ц1ик1к1ен}}
|footnotes =
}}
'''Халкъаздагьоркьосеб аэропорт Хан Халид''' ({{lang-ar|'''مطار الملك خالد الدولي'''}}; {{airport codes|RUH|OERK}}) — кӀудияб аэропорт [[Ар-Рияд]]алдаса 35 км севералдехун бугеб.
ЦӀар кьун буго Хан [[Халид ибн ГӀабдул ГӀазиз Ал СагӀуд]]ил хӀурматалда. Аэропорт хӀалтӀизе байбихьана 1983 соналда ва гьеб мехалъ гьеб букӀана бищун кӀудияблъун (225 км²).
Халкъаздагьоркьосеб аэропорт Хан Халид ккола [[Спейс шаттл]] аварияб куцалда рещтӀин гьабизе кканани, гьединал ресал ругел аэропортазул цояблъун<ref>[http://www.aerospaceweb.org/question/spacecraft/q0278.shtml Aerospaceweb.org | Ask Us — Space Shuttle Abort Modes<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>.
== Статистика ==
<center>
{|class="wikitable style=font-size: 85% width= align=center"
|+ '''Хан Халидил аэропорталъул хӀаракаталъул статистика<ref>[http://www.azworldairports.com/airports/a2390ruh.cfm A-Z World Airports Online - Saudi Arabia airports - Riyadh - King Khaled International Airport (RUH/OERK)<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>'''
|- bgcolor=lightgrey
! Сон !! РекӀарал !! Къайи, тонна !! Рейсал
|-
! 2002
| 9 021 000 || 167 650 || 64 886
|-
! 2003
| 9 138 000 || 173 761 || 64 516
|}
</center>
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* 1980 слналъул 19 августалда —СагӀудиялъул гьавамухъазул самолет [[Lockheed L-1011 TriStar]] аварияб куцалда чӀана свараб кӀиабилеб двигателгун, гьелъие сабаблъун ккана борталда рекӀараб цӀа, хвана 301 чи.
* 2010 соналъул 27 июлалъ — гӀодоб чӀолаго бортун цӀа рекӀана къайи баччулеб [[McDonnell Douglas MD-11|Макдоннелл Дуглас МД-11]] [[Lufthansa]] авиакомпаниялъул самолет, хварал лӀугьинчӀо<ref>{{Cite web |title=Lufthansa Cargo MD-11 Crash Lands at Riyadh ( with Photos, Aircraft’s History and Flight History ) — Airline Industry Review<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://www.airlineindustryreview.com/lufthansa-md-11-crash-lands-at-riyadh/ |access-date=2016-02-12 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://archive.is/20120723085421/http://www.airlineindustryreview.com/lufthansa-md-11-crash-lands-at-riyadh/ |url-status=хвараб }}</ref>.
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
== КъватӀисел хӀужаби ==
* [http://www.riyadh-airport.com/ Официалияб сайт]
[[Категория:СагӀудиязул ГӀарабиялъул аэропортал]]
[[Категория:ГӀадамазул хӀурматалда цӀарал кьурал аэропортал]]
9o99idtp3shqfpsod4spap8jcten9x9
Ракьдагьоркьосеб ралъдада тӀад Airbus A320-ялъул катастрофа
0
10340
102030
100271
2026-09-09T15:26:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102030
wikitext
text/x-wiki
{{Авиакатастрофа
|ЦӀар = Рейс 804 EgyptAir
|Сурат = EgyptAir Flight 804 route.png
|Сураталда цӀар = 804 рейсалъул рорженалъул схема
|Къо-моцӀ = [[19 май]] [[2016 сон]]
|Заман = 02:29 [[Бакъбаккул Европаялъул заман|EET]]
|Хасият = ЧӀейи гьабизе унелъул борти
|Сабаб = <small>чӀезабулеб буго</small>
|БакӀ = [[Ракьдагьоркьосеб ралъад]], Египеталъул ралъдал рагӀалабаздаса гӀага-шагарго 200 км севералдехун<ref name=ASN190516>{{cite web |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20160519-0 |title=SU-GCC Accident description |publisher=[[Aviation Safety Network]] |date=19 May 2016 |accessdate=19 May 2016}}</ref>
|Координатал =
|Гьавадул гамил сурат = EgyptAir Airbus A320 (SU-GCC) on finals at Ataturk Airport.jpg
|Гьавадул гамил сураталда цӀар = 5 сонги ункъго моцӀалъги цебе бахъараб бортараб самолеталъул сурат
|Тайпа = [[Airbus A320|Airbus A320-232]]
|Самолёталда цӀар =
|Авиакомпания = {{байрахъ|Египет}} [[EgyptAir]]
|БетӀергьанлъи = {{байрахъ|Франсия}} [[Халкъаздагьоркьосеб аэропорт Шарл де Голл]], [[Париж]] ([[Франсия]])
|Боржараб бакӀ = {{байрахъ|Египет}} [[Каир (аэропорт)|Халкъаздагьоркьосеб аэропорт Каир]], [[Каир]] ([[Египет]])
|Нухда чІолеб бакІал =
|Боржунеб букІараб рахъ =
|Рейс = MSR804
|Борталъул номер = [[:commons:Category:SU-GCC (aircraft)|SU-GCC]]
|КъватІибе биччараб къо-моцІ = [[25 июль]] [[2003 сон]]алъул <small>(тІоцебесеб роржен)</small>
|РекІарал = 56
|Экипаж = 10
|Хварал = 66 <small>(киналго)</small>
|Лъукъарал =
|nocat = 1
}}
'''Ракьдагьоркьосеб ралъдада тӀад Airbus A320-ялъул катастрофа'''— [[авиациялъул катастрофа]], [[2016 сон]]алъул [[19 май|19 маялъ]], хамиз къоялъ жиб ккараб. Авиалайнер авиакомпании [[EgyptAir]] авиакомпаниялъул авиалайнер [[Airbus A320|Airbus A320-232]]-лъ тӀобазабулеб букӀана рейс MSR804 [[Париж]]алдаса [[Каир]]алде ва гьеб тӀагӀана радаразул экраназдаса [[Ракьдагьоркьосеб ралъад|Ракьдагьоркьосеб ралъдада]] тӀад, гӀага-шагарго Египеталъул ралъдал рагӀалабаздаса 200 км бугеб бакӀалда. Гьелда тӀад рукӀана 66 чи — 56 рекӀарав ва 10 экипажалъулал<ref name="tvzvezda">Рейс MS804 исчез на высоте 11 тысяч метров — EgyptAir. tvzvezda.ru[http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201605190643-f0pf.htm]</ref><ref name="riaaa"> СМИ: самолет EgyptAir, летевший из Парижа в Каир, упал в море. ria.ru[http://ria.ru/world/20160519/1436254178.html]</ref><ref name=ASN190516/><ref>{{cite web |url=http://avherald.com/h?article=4987fb09&opt=0 |title=Crash: Egypt A320 over Mediterranean on May 19th 2016, aircraft lost over Mediterranean, ELT signal picked up |date=2016-05-19 |publisher=Aviation Herald |accessdate=2016-05-19 |lang=en}}</ref>.
== Самолёт ==
Airbus A320-232 (регистрациялъулаб номер SU-GCC, сериялъулаб 2088) къватӀибе биччана 2003 соналъ (тӀоцебесеб роржен гьабуна 25 июлалъ). Гьебго соналъул 3 ноябралъ гьеб босана [[EgyptAir]] авиакомпаниялъ<ref>[http://tass.ru/info/3294261 ТАСС: Биографии и справки — Что известно о разбившемся авиалайнере Airbus A320-232 EgyptAir<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref name=ASN190516/>.
== Экипаж ва рекӀарал ==
{| class="wikitable sortable floatright" style="font-size:85%; text-align:right; margin:0 0 1.5em 1.5em;"
|+ '''Борталда рукӀарал ва гьезул ватӀанчилъиял'''
|-
! style="text-align:left; width:120px" | ВатӀанчилъи
! style="text-align:left;" | Къадар
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Алжир}}
| 1
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Белгия}}
| 1<ref name=HBVL>{{cite web |url=http://www.hbvl.be/cnt/dmf20160519_02296597/topman-procter-gamble-bij-slachtoffers-vliegramp |title=Oost-Vlaming (56) en topman Procter & Gamble komen om bij vliegramp |trans_title=East Flemish (56) and boss of Procter & Gamble killed in air disaster |publisher=[[Het Belang van Limburg]] |language=Dutch |accessdate=19 May 2016}}</ref>
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Канада}}
| 1<ref>{{cite news |author1=Kevin Nielsen |author2=Jon Azpiri |title=EgyptAir flight from Paris to Cairo crashes in Mediterranean; Canadian among 66 on board |url=http://globalnews.ca/news/2710304/egyptair-flight-ms804-headed-to-cairo-from-paris-has-disappeared-from-radar |publisher=[[Global News]] |agency=[[The Canadian Press]] |location=Toronto |date=19 May 2016 |accessdate=19 May 2016}}</ref>
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Чад}}
| 1
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Египет}}
| 30
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Франсия}}
| 15
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|ГІиракъ}}
| 2
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Кувейт}}
| 1
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Португалия}}
| 1
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|СагІудиязул ГІарабия}}
| 1
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|Судан}}
| 1
|-
| style="text-align:left;" | {{байрахъ|КІудабритІания}}
| 1
|-
| style="text-align:left;" | Экипаж
| 10
|- class="sortbottom"
| style="text-align:left;" | '''Кинниги'''
| '''66'''
|}
* [[Гьавадул гамил командир]] — МухӀаммад СагӀид ГӀали Ал-Шукъайр ({{lang-en|Mohammed Saeed Ali Ali Shokeir}}). Гьес гьабурал рорженазул къадар буго 6275 сагӀат, гьелдаса 2101 гьабуна Airbus A320 тайпаялъул самолетазда.
* [[КӀиабилев пилот]] — МухӀаммад АхӀмад МамдухӀ АхӀмад ГӀассим ({{lang-en|Mohamed Ahmed Mamdouh Ahmed Asem}}). Гьес гьабурал рорженазул къадар буго 2766 сагӀат.
== ЛӀугьа-бахъиназул хронология ==
Самолёт къватӀибе бахъана Парижалдаса 2016 соналъул 18 маялъ, къаси сагӀат 23:09 CET. 02:30 EET гьеб тӀагӀана Ракьдагьоркьосеб ралъдада тӀад, радаразул экраназдаса. Гьеб бортараблъун чӀезабуна, Грециялъул [[Карпатос]] чӀинкӀиллъиялдаса 250 км жанубияб рахъалдехун, Египеталъул гьаваялда, чӀейи гьабизе унаго. Грециялъул Генштабалда жеги гьеб магӀлумат мухӀкан гьабичӀо<ref name="lentavideo">{{cite web|url=https://lenta.ru/news/2016/05/19/video_a320/|title=В сети появилось не проверенное на подлинность видео падения самолета EgyptAir|date=19 мая 2016|publisher=Lenta.ru|accessdate=2016-05-19}}</ref>.
== ЦӀех-рехалъулаб операция ==
Гьавадул гама тӀагӀанин хабар бачӀарабго, EgyptAir авиакомапаниялъ хехаб куцалда оперативияб штаб бакӀарана, лӀугьа-бахъиналда хадуб хал кквезе<ref>{{cite web |url=http://ru.sputnik.md/world_incidents/20160519/6721839.html |title=Самолёт Egyptair все еще ищут в Средиземном море |date=2016-05-19 |publisher=Sputnik Moldova |accessdate=2016-05-19 |archive-date=2016-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617134043/http://ru.sputnik.md/world_incidents/20160519/6721839.html |url-status=хвараб }}</ref>. Гьеб штабалда гъорлӀе ана киналниги авиациялъул хъулухъазул вакилзаби. [http://ria.ru/world/20160519/1436388489.html]
== ХӀужаби ==
{{ХІужаби |2}}
{{Авиациялъул лӀугьа-бахъинал 2016 соналъул}}
[[Категория:2016 соналъул май]]
[[Категория:19 маялъул лӀугьа-бахъинал]]
[[Категория:Airbus A320-ялъулгун ккарал авиациялъул лӀугьа-бахъинал]]
[[Категория:EgyptAir-алъулгун ккарал авиациялъул лӀугьа-бахъинал]]
[[Категория:Ракьдагьоркьосеб ралъдалъ ккарал авиациялъул лӀугьа-бахъинал]]
82r6jh785qgtwsa7ne8myxlyj22bohh
Ататюрк аэропорталда теракт
0
10358
102012
99253
2026-09-09T15:23:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102012
wikitext
text/x-wiki
{{Coord|40|58|40|N|28|49|10|E|type:airport_region:LK|display=title}}
{{гьанжесел лӀугьа-бахъинал|20160628}}
{{ХӀинкъикьеялъулаб гьужум
|ЦӀар = Ататюрк аэропорталда терроралъулаб акт
|ДагӀба-рагӀи =
|Сурат = Ataturk Airport Karakas-1.jpg
|Сураталъул размер =
|Гъоркьхъвай =
|Гьужум гьабураб куц = [[Живго жинцаго чӀвай|живго кьвагьизаби]]
|Гьужум гьабураб бакӀ = {{флагификация|Туркия}}, [[Истамбул]]
|Координатал =
|Гьужумалъул ишан = пассажирал ва аэропорталъул хӀалтӀухъаби
|Къо-моцӀ = [[2016 сон]]алъул [[28 июнь]]
|Заман = 22:00 ([[UTC+2]])
|Асирзабазул къадар =
|Асирзаби =
|Хварал = 50<ref name="lenta.ru">{{cite web|title= В аэропорту Стамбула произошли взрывы: 50 погибших и более сотни раненых|url=https://lenta.ru/news/2016/06/29/50dead/=lenta.ru|accessdate=2016-06-28}}</ref>
|Лъукъарал = гІага-шагарго 100 чи
|ХӀинкъикьолезул къадар = 3
|ХӀинкъикьолел =
|ЧӀвадарухъабазул къадар=
|ЧӀвадарухъаби =
|Гьужум гӀуцӀарал =
|Жодода шаклъи ккарал =
|Ярагъ =
}}
'''[[Халкъалдагьоркьосеб аэропорт Ататюрк|Ататюрк аэропорталда]] теракт''' ([[Истамбул]], [[Турция]]) - [[2016 сон]]алъул [[28 июнь|28 июналъ]] аэропорталда гьабураб гьужум.
== ЛӀугьа-бахъин ккараб куц ==
Халкъаздагьоркьосел рейсазул самолетал чӀолеб терминалалда кӀиго кьвагьи ккана. Живго жинцаго кьвагьизавулел террористас кьвагьулеб жо хӀалтӀизабуна хӀинкъибукӀунгутӀиялъул хал-шал гьабулеб рентгеналъул посталда цебе, гьев кквеялъул мурадалда полициялъулаз автоматаздасан речӀчӀаралдаса хадуб<ref name="LEN1">[https://lenta.ru/news/2016/06/28/suspects/ Власти Турции сообщили о двух подорвавшихся в аэропорту смертниках] // Лента.ру, 28.06.2016</ref><ref name="BBC">[http://www.bbc.com/news/world-europe-36658187 Turkey unrest: At least 10 dead in attack on Istanbul's Ataturk airport] // [[BBC]], 28.06.2016</ref>.
Турциялъул тӀалъиялъул баяназда рекъон гьужум гьабулезул къадар букӀун буго лъабго чи<ref name="LEN2">[https://lenta.ru/news/2016/06/29/50dead/ Число погибших в аэропорту Ататюрк выросло до 50] // Лента.ру, 28.06.2016</ref>.
Цо-цо информалатазул баяназда рекъон, кьвагьиял ккун руго аэропорталъул батӀи-батӀиял бутӀабазда<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-3664710/Two-explosions-gunfire-Istanbul-s-Ataturk-airport-cause-multiple-injuries.html Suicide bombers kill at least 10 and wound 40 when they blow themselves up as police shot at them in Brussels-style attack on Istanbul airport] // DailyMail.co.uk, 28.06.2016</ref>.
Ахирисел баяназда рекъон 50 чи хун вуго ва 100 цӀикӀкӀун чи лъукъун вуго<ref name="LEN2"/>.
Аэропорталдаса ва аэропорталде рукӀарал киналниги рорженал чӀезаруна, ва полициялъ гӀадамал аэропорталдаса къватӀире рачахъана<ref name="TELE">[http://www.telegraph.co.uk/news/2016/06/28/explosions-and-gunfire-at-istanbul-ataturk-airport-injuries-repo/ Istanbul airport attacks: 28 killed, 60 wounded in suicide attacks at Ataturk airport in Turkey] // The Daily Telegraph, 28.06.2016</ref>.
Полициялъулаз рикӀкӀад гьабулеб гьечӀо, террористазул [[Исламияб Пачалихъ|ГӀШИПалъулгун]]хурхен букӀин<ref name="TELE"/>.
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
==Ссылкаби==
*[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3412485 Взрывы в аэропорту Стамбула. Хроника событий]
*[https://lenta.ru/news/2016/06/29/blast/ Видео взрывов]
{{turkey-stub}}
{{terrorism-stub}}
[[Категория:2016 сон Турциялда]]
[[Категория:Истамбулалда гьарурал хӀинкъикьеялъул актал]]
[[Категория:2016 соналда гьарурал хӀинкъикьеялъул актал]]
1fcybfkl9qwgtt9wuzjj9r1aaaxudup
16 Шаввал
0
10365
101551
99046
2026-09-09T14:06:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101551
wikitext
text/x-wiki
{{шаввалалъул рузнама}}
16 Шаввал - ккола [[Исламияб календарь|гьижрияб календаралда]] рекъон, лъагӀалил кӀинусиялда ункъоялда кӀиабилеб (282) къо, гьелдаса хадуб лъагӀел аххаде щвезе хутӀула 76 яги 77 къо.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[501 гьижрияб]] - [[Уклессалда рагъ]].
* [[1049 гьижрияб]] - [[ГӀусманиязул империя]]лъул 18-ев султӀан [[Ибрагьим I]] султӀанлъун вачӀин. Гьесул султӀанлъи халат бахъана 8 соналъ ва 9 моцӀалъ.
== Гьеб къоялъ хварал ==
== Гьеб къоялъ гьарурал ==
== Ссылкаби ==
* [http://islamstory.com/ar/%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%84 موقع قصة الإسلام: حدث في شهر شوَّال.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160702194203/http://islamstory.com/ar/%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%84 |date=2016-07-02 }}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{Гьижриял моцІал}}
[[Категория:Шаввал|*]]
[[Категория:Исламияб календарь]]
cmzbjczmsqdgma204vsw63y3z394uk1
Сочиялда аскӀоб Ту-154 катастрофа
0
10410
102035
101327
2026-09-09T15:27:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102035
wikitext
text/x-wiki
{{Авиакатастрофа
|ЦӀар = Сочиялда аскӀоб Ту-154 катастрофа
|Сурат =
|Сураталда цӀар =
|Къо-моцӀ = [[25 декабрь]] [[2016 сон]]
|Заман = 05:27 МСК
|Хасият =
|Сабаб =
|БакӀ = {{байрахъ|Россия}} [[ЧӀегӀералъад]], [[Сочи]]ялда аскӀоб
|Координатал =
|Гьавадул гамил сурат = Туполев Ту-154Б-2 (RA-85572).jpg
|Гьавадул гамил сураталда цӀар = [[Чкаловский (аэропорт)|Чкаловский]] аэродромалда, 2016 сон
|Тайпа = [[Ту-154|Ту-154Б-2]]
|Самолёталда цӀар =
|Авиакомпания =
|БетӀергьанлъи = {{байрахъ|Россия|МО}} [[Россиялъул Федерациялъул цӀуниялъул министерлъи]]
|Боржараб бакӀ = аэродром [[Чкаловский (аэропорт)|Чкаловский]]
|Нухда чӀолеб бакӀал = аэропорт [[Сочи (аэропорт)|Сочи]]
|Боржунеб букӀараб рахъ = {{байрахъ|Сирия}} авиабаза [[Басил Асадил цІаралда бугеб халкъаздагьоркьосеб аэропорт|ХІмеймим]]
|Рейс =
|Борталъул номер = [[:c:Category:RA-85572]]
|КъватІибе биччараб къо-моцІ =
|РекІарал = 85
|Экипаж = 8
|Хварал = 93 <small>(киналго)</small>
|Лъукъарал =
|nocat = 1
}}
'''Сочиялда аскӀоб Ту-154 катастрофа''' — [[2016 сон]]алъул [[25 декабрь|25 декабралъ]] лӀугьараб [[авиациялъул катастрофа]]. [[Чкаловский (аэропорт)|Чкаловский]] аэропорталдаса — [[Сирия]]лъул [[Басил Асадил цӀаралда бугеб халкъаздагьоркьосеб аэропорт|ХӀмеймим]] аэропорталде боржунеб букӀараб [[Россиялъул Федерациялъул тушманасдаса цӀуниялъул министерлъи|Россиялъул ЦӀуниялъул Министерлъиялъул]] самолет бортана [[ЧӀегӀералъад|ЧегӀералъдалъе]] [[Сочи]] шагьаралъул рагӀаллъиялда.
== Самолёт ==
Самолет [[Ту-154|Ту-154Б-2]], борталъул номер RA-85572.
Самолёт гьабун букӀана 1983 соналъ «[[Авиакор]]» заводалда. Гьелъул гьоркьохъеб куцалда моцӀида жаниб гьарурал рорженал рахунел рукӀана 27 сагӀаталде. Гьеб гьаваялъул гамица аслиял рорденал гьарулел рукӀана 1,6 сагӀтица халат рахъунел гьоркьохъел манзилазде. 2018 соналъ иргадулаб ремонтги гьабун, цӀидасан пайда босизе биччазе ракӀалда букӀана гьеб самолет<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.interfax.ru/russia/542991 |title=Источник отметил исправность потерпевшего крушение Ту-154 |publisher=interfax.ru |accessdate=2016-12-25 }}</ref>.
Брожиналда цебе самолеталъул киналниги иргадулал хӀалбихьиял гьарун рукӀана ва гьеб ярагьунеблъун букӀана.
== Пассажирал ва экипаж ==
Самолеталда рукӀана 85 пассажирги 8 экипажалъулавги<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.interfax.ru/russia/543010 |title=В Минобороны уточнили число летевших бортом разбившегося Ту-154 |publisher=interfax.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref><ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12106925@egNews |title=Список пассажиров, находившихся на борту Ту-154 Минобороны России |publisher=function.mil.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref>. Пассажираздаса рукӀана — 65 музыкант, 8 рагъул хъулухъалда вугев<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.interfax.ru/russia/542985 |title=Источник сообщил о нахождении в упавшем Ту-154 дирижёра Валерия Халилова |publisher=interfax.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref>), 9 журналист<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://tass.ru/proisshestviya/3904133 |title=Источник: на борту Ту-154 находились 68 музыкантов ансамбля имени Александрова |publisher=ТАСС |accessdate=2016-12-25}}</ref><ref>[https://meduza.io/news/2016/12/25/samolet-tu-154-vyletel-iz-sochi-i-propal-s-radarov-na-bortu-nahoditsya-okolo-100-chelovek Военный самолёт Ту-154 вылетел из Сочи в Сирию и пропал с радаров. На борту находится около 100 человек]</ref> ([[ТӀоцебесеб канал (Россия)|«ТӀоцебесеб каналалъул»]]<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.1tv.ru/news/2016/12/25/316787-na_bortu_razbivshegosya_samoleta_byla_s_emochnaya_gruppa_pervogo_kanala |title=На борту разбившегося самолёта была съёмочная группа Первого канала. |publisher=1tv.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref>, [[Звезда (телеканал)|«Звезда»]]<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201612251018-jf1g.htm |title=Названы имена членов съёмочной группы телеканала «Звезда» на борту Ту-154 |publisher=tvzvezda.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref> ва [[НТВ]]<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.ntv.ru/novosti/1736499/ |title=Журналисты НТВ находились на борту разбившегося Ту-154 |publisher=ntv.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref> каналазул лъаб-лъаб журналист), 2 федералияв пачалихъалъул хъулухъчагӀи, гьединго Россиялъул ЦӀуниялъул министерлъиялъул маданияталъул департаменталъул директор [[Губанков, Антон Николаевич|Антон Губанков]]<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016 |url=http://www.spbdnevnik.ru/news/2016-12-25/na-bortu-tu-154-nakhodilas-doktor-liza/ |title=На борту разбившегося Ту-154 находились Доктор Лиза и Антон Губанков |publisher=spbdnevnik.ru |accessdate=2016-12-25 |lang= |description= |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226054919/http://www.spbdnevnik.ru/news/2016-12-25/na-bortu-tu-154-nakhodilas-doktor-liza/ |url-status=dead }}</ref> ва «РитӀухъаб кумек» фондалъул нухмалъулей [[Глинка, Елизавета Петровна|Елизавета Глинка]]<ref>[https://snob.ru/selected/entry/118618 Муж Доктора Лизы подтвердил, что та села на борт упавшего Ту-154]</ref>.
== ЛӀугьа-бахъин ккараб куц ==
=== Катастрофа ===
[[Россиялъул Федерациялъул тушманасдаса цӀуниялъул министерлъи|Россиялъул ЦӀуниялъул Министерлъиялъул]] самолеталъ тӀубалеб букӀана рейс [[Чкаловский (аэропорт)|Чкаловский]] аэропорталдаса — [[Сирия]]лъул [[Басил Асадил цӀаралда бугеб халкъаздагьоркьосеб аэропорт|ХӀмеймим]] аэропорталде, [[Сочи (аэропорт)|Сочи]]ялъул аэропорталда цӀатари тӀезе лъалхъенги гьабун. Сочиялдаса самолёт къватӀибе бахъана 25 декабралъ сагӀат 05:25 (02:25 GMT), кинго кӀиго минуталдасан, 05:27 минут араб мехалда, гьеб тӀагӀана радаразул экраназдаса ва бортана [[ЧӀегӀералъад|ЧӀегӀералъдал]] рагӀалдаса щуго километраялъ [[Анапа]]ялъул рахъалде кколеб бакӀалда<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.interfax.ru/russia/543008 |title=Минобороны уточнило время пропажи с радаров разбившегося Ту-154 |publisher=interfax.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref><ref name="tass chronic">[https://ria.ru/incidents/20161225/1484531115.html ЧП с самолётом Ту-154. Хроника событий]</ref>.
=== Хвасар гьариялъул операция ===
[[Россиялъул Федерациялъул тушманасдаса цӀуниялъул министерлъи|Россиялъул цӀуниялъул министерлъиялъул]] ва [[Россиялъул гӀорхъолъа арал ахӀвал-хӀалазул министерлъи|ГӀАМ]]алъул хъулухъаз байбихьана самолет хъирщизе.<ref name="lenta_tu_music">[https://lenta.ru/news/2016/12/25/tu_music/ На борту пропавшего самолёта Минобороны вылетели музыканты и пресса]</ref>. ЦӀех-рехалъул операция битӀа-бишун ккезабулеб буго [[Россиялъул Федерациялъул цӀуниялъе нухмалъулеб миллияб центр|ЦӀуниялъе нухмалъулеб миллияб централдасан]] ЦӀуниялъул Министр [[Сергей Шойгу|Сергей Шойгуца]]. Байбихьудасанго ЧӀегӀералъдалъ цӀех-рех гьабизе бихьизабун букӀана анкьго гама<ref>[https://ria.ru/incidents/20161225/1484533052.html В Чёрном море семь судов ведут поиск пропавшего ТУ-154]</ref>, ва щуго вертолёт Ми-8<ref>[https://ria.ru/incidents/20161225/1484533013.html В район поиска Ту-154 вылетел вертолёт Ми-8]</ref>. Самолеталъул кускул ва пассажиразул хасал къайи ратана ралъдал рагӀалдасан 12-14 километраялъ 50-70 метраялъул гъварилъуда<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.interfax.ru/russia/542972 |title=В Чёрном море найдены обломки разбившегося самолёта Ту-154 |publisher=interfax.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref><ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.interfax.ru/russia/542984 |title=Обломки разбившегося Ту-154 обнаружили в 12-14 км от береговой линии |publisher=interfax.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref>. Катастрофаялъул къурбаналъул щуго жаназа батана.
== ЦӀех-рех гьаби==
Цереккунисел баяназда рекъон, рагъулаб ТУ-154 самолет балагьалде ккеялъе сабаблъун чӀезабун буго, техникияб жагъаллъи букӀин яги самолет бачиналъулӀ биччараб гъалатӀ<ref>[https://ria.ru/incidents/20161225/1484532184.html Источник назвал предварительную причину крушения самолёта Минобороны России]</ref>. [[Россиялъул Федерациялъул цӀех-рехалъул комитет]]алъул Сочиялъул гарнизоналъул рагъулаб цӀех-рехалъул бутӀаялъ рагьана такъсиралъулаб иш, РФ Такъсиралъулаб Кодексалъул {{Статья УК РФ|351|351 бутІа}}ялда рекъон (захӀматаб хӀасил тӀаде бачараб, рорженалъул къанунал хвезари). Иш кьун буго [[Россиялъул Федерациялъул цӀех-рехалъул комитет|ЦӀех-рехалъул комитеталъул]] Централияб аппараталде<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://sledcom.ru/news/item/1090445/ |title=В Краснодарском крае по факту крушения военно-транспортного самолёта возбуждено уголовное дело |publisher=sledcom.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref>. Катастрофаялъул цӀех-рех гьабулеб буго Россиялъул ЦӀуниялъул министерлъиялъул комиссиялъ, ЦӀуниялъул министерасул заместител, армиялъул генерал [[Попов, Павел Анатольевич|Павел Поповасул]] бетӀерлъиялда гъоркь<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://www.interfax.ru/russia/542994 |title=В Сочи вылетела комиссия Минобороны в связи с крушением Ту-154 |publisher=interfax.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref> ва пачалихъияб комиссиялъ ХӀукуматалъул Председатель [[Дмитрий Медведев]]асул бетӀерлъиялда гъоркь<ref>{{cite web |datepublished=25.12.2016|url=http://kremlin.ru/events/president/news/53586 |title=Владимир Путин поручил премьер-министру сформировать и возглавить госкомиссию в связи с крушением самолёта Ту-154 в Сочи |publisher=kremlin.ru |accessdate=2016-12-25}}</ref>.
== Реакция==
РФ президент [[Владимир Путин]]ил амруялда рекъон, 26 декабрь лъазабун буго тӀолгомиллияб чӀегӀербаялъул къолъун<ref name="tass chronic"/>.
== МугъчӀваял ==
[http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12106925@egNews Россиялъул ЦӀуниялъул министерлъиялъул сайталда бугеб, Ту-154 самолеталда рукӀарал пассажиразул сияхӀ]
== ХӀужаби ==
{{хІужаби|2}}
{{Aviation accidents-stub}}
{{Авиациялъул лӀугьа-бахъинал 2016}}
[[Категория:Авиациялъул лӀугьа-бахъинал 2016 соналъ]]
[[Категория:Россиялда 2016 соналъул аиациялъул лӀугьа-бахъинал]]
0y0lxkkteaeubhozpty96h8lx0sii37
1438 гьижрияб
0
10623
101521
98143
2026-09-09T14:01:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101521
wikitext
text/x-wiki
'''[[исламияб календарь|гьижрияб календаралъул]] 1438 сон''' ккола [[Григорианияб календар|григорианияб календаралъул]] рекъон [[2016]] соналъул [[2 октябрь|2 октябралда]] жиндир байбихьи данде кколеб сон.
==ЛӀугь-бахъинал==
==Гьеб соналъ гьарурал==
==Гьеб соналъ хварал==
== РегӀелал==
{{гьижриял моцІал}}
[[Категория:Гьижрияб календар| ]]
[[Категория:1438 гьижрияб]]
at410h3nj2hqbdvxp2do4g6s24oun3k
Тарих
0
12063
102036
101338
2026-09-09T15:27:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102036
wikitext
text/x-wiki
{{Комплексияб гӀелму
|ЦӀар=Тарих
|Цогидал цӀарал={{lang-ar|التاريخ}}, {{lang-grc|ἱστορία}}, {{lang-la|Historia}}
|Сурат=1743 - Milano - Via Morigi - Statua 700sca di Clio - Foto Giovanni Dall'Orto - 18-May-2007.jpg|thumb|
Клио, жий грекаца историялъул тӀалабчӀужулъун рикӀкӀуней йикӀарай
|ГӀелмабазул класс=[[Гуманитариял гӀелмаби|гуманитарияб]] ([[ЖамгӀиял гӀелмаби|жамгӀияб]]) [[ГӀелму|гӀелму]]
|Тема=тарихалъулаб цебетӀей
|Лъазабулеб предмет=цебе рукӀарал гӀадамал, гьезул рукӀа-рахъин, ишал, гӀумру, гӀезул букӀараб жамгӀияб гӀуцӀи, гьоркьолъаби ва гь. ц.
|Баккараб заман=VI гӀ. нилӀер заманалде щвелалде
|Аслиял мазгьабал= дунялалъул тарих, бакӀазул тарих; некӀсияб тарих, гьоркьохъел гӀасрабазул тарих, цӀияб тарих
|Кумекалъулал дисциплинаби={{Бахчараб блокалъул бетІер|ГІелмаби}}
:*[[Палеография]] ([[Кодикология|кодикологиягун]] цадахъ)
:*[[Дипломатика]]
:*[[Генеалогия]]
:*[[Геральдика]]
:*[[Сфрагистика]] ва [[Эпиграфика|эпиграфикэ]]
:*[[Тарихияб метралогия]]
:*[[Нумизматика]] ва [[Бонистика|бонистика]]
:*[[Заманхъвай]]
:*[[Тарихияб ракьхъвай]]
:*[[Тарихияб информатика]]
:*[[Иццаллъай]]
:*[[Архивлъай]]
:*[[Документлъай]]
:*тарихияб [[Ономастика]]
:*тарихияб [[Антропонимика|Антропонимика]]
:*[[Тарихияб халкъхъвай]]
:*[[Фалеристика]]
:*[[Археография]]
:*ва ц.
|КІвар бугел гІалимзаби= Гьерадот, Плутарх, Вегеций Флавий Ренат, Диодор Сицилиялъулав, Иосип Флавий, Гай Саллюстий Крисп, Тит Ливий, Такцит, Лев Гумилёв, Эдвард Гиббон, Николай Карамзин, Ал-МасгІуди, Ал-Бируни, Ибн-Халдун, Ибн Джарир ат-ТІабари ва ц.
|Категория на Викискладе=History
}}
'''Тарих''' ({{lang-ar|التاريخ}}) ялъуни '''история''' ({{lang-grc|ἱστορία}}) ккола гӀелмуялъул цо бутӀаги, гьединго гуманитариял гӀелмабазул цоябги, жинца цебе рукӀарал гӀадамал, гьезул рукӀа-рахъин, ишал, гӀумру, гӀезул букӀараб жамгӀияб гӀуцӀи, гьоркьолъаби ва г. ц. лъазе гьабулеб.
Дагьабги хас гьабураб магӀнаялда тарих ккола жинца кинабниги цебе букӀараб жоялъуд рицунел иццал лъазе гьабулеб, жибги лӀугьа-бахъиналъул тартибги, тарихиял хӀужжабазул хӀакъикъатги чӀезабулеб ва лӀугьа-бахъиназул гӀиллаялъул хӀакъалъулӀ хӀасилалги гьарулеб [[гӀелму]].<ref name="evans1">{{cite web|url=http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/evans10.html|title=The Two Faces of E.H. Carr|accessdate=2008-11-10|author=Profesor Richard J. Evans|date=2001|work=History in Focus, Issue 2: What is History?|publisher=University of London|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616KUrdfb?url=http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/evans10.html|archivedate=2011-08-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/munslow6.html|title=What History Is|accessdate=2008-11-10|author=Professor Alun Munslow|date=2001|work=History in Focus, Issue 2: What is History?|publisher=University of London|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/616KVMXWh?url=http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/munslow6.html|archivedate=2011-08-21}}</ref><ref>{{cite book |title= Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives |url= https://archive.org/details/knowingteachingl00samw |editor= Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.) |chapter= Introduction |year= 2000 |publisher= New York University Press |location= New York & London |isbn= 0-8147-8141-1|page=[https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/6 6]}}</ref><ref>{{cite book |title= Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives |url= https://archive.org/details/knowingteachingl00samw |last= Nash |first= Gary B. |editor= Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.) |chapter= The "Convergence" Paradigm in Studying Early American History in Schools |year= 2000 |publisher= New York University Press |location= New York & London |isbn= 0-8147-8141-1|pages=[https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/104 102]–115}}</ref>.
==БачӀараб бакӀ ва рагӀул магӀна==
''Тарих'' абураб рагӀи авар мацӀалде бачӀана [[ГӀараб мацӀ|гӀараб мацӀалдасан]], (гьенибги ''تاريخ'' абураб рагӀиялъул гьебго магӀна буго).
''История'' абураб рагӀи бачӀараб буго [[НекӀсияб грек мацӀ|НекӀсияб грек мацӀалдаса]] (''ἱστορία'', ''historia''), гьебги буго некӀсияб индоевропаялъул мацӀалъул ''wid-tor-'' рагӀудасан лӀугьараб (гьениб ''weid-'' кьибилалъул магӀна — "лъазе, бихьизе")<ref name=JosephJanda>{{Citation|last =Joseph|first=Brian (Ed.)|last2=Janda|first2=Richard (Ed.)|publication-date=30 December 2004|title=The Handbook of Historical Linguistics|publisher=Blackwell Publishing|page=163|isbn =978-1405127479|year=2008}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://vrn-id.ru/filzaps662.htm |title=''Мюллер М''. О силе корней // Наука о языке. [[Филологические записки]], Воронеж, 1866. |accessdate=2011-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111175214/http://vrn-id.ru/filzaps662.htm |archivedate=2011-11-11 |deadlink=yes }}</ref>.
[[File:Herodotus Massimo Inv124478.jpg|thumb|upright=1.1|[[Гьеродот]] (484 – 425 ), жив гӀемерисеб историялъул эменлъун рикӀкӀунев"]]
''"История"'' абураб рагӀул цебесеб магӀна [[НекӀсияб Греция|НекӀсияб Грециялда]] букӀана «лъазабизе, гьикъизе, лъай тӀалаб гьабизе, жо лъазабизе». История данде ккун хӀалтӀизабулаан хӀакъикъат лъазабигун, хӀужжаби чӀезе гьабигун.<ref>''[[Утехин, Сергей Васильевич|Утехин С. В.]]'' [http://utechin.narod.ru/svu/notice/02_01.htm О понимании истории]</ref>. [[НекӀсияб Рим|НекӀсияб Рималъул]] [[Тариххъвай|тариххъваялда]] (гьанжесеб магӀнаялда тариххъвай ккола тарихияб гӀелмуялъул цо бутӀа, жиннца гьелъулго тарих лъазе гьабулеб) ''‘история’'' абураб рагӀиялъ магӀна кьезе лӀугьана жо лъазе гьабияллъе гуреб, цебе букӀараб жоялъул лӀугьабахъиналъул хӀакъалъулӀ, хадуб цебе ккезабун, бициналъе. Хадуб ‘историяйилан абизе байбихьан бокьараб жиб хӀакъикъаталда лӀугьараб яги ургъараб лӀугьабахъиналъул хӀакъалъулӀ хабралда,
Гьединго [[НекӀсияб Греция|НекӀсияб Грециялда]] «история» рагӀиялъ магӀна кьолаан гӀелмияб цӀех-рехалдалъун щвараб бокьараб лъаялде, жакъасеб къоялъ бугеб тарихияб лъай гуребги. Масала, [[Аристотел|Аристотелица]] гьеб рагӀи хӀалтӀизабун буго жиндирго «РухӀчӀаголъабазул историялда» <ref name="Ferrater-Mora">Ferrater-Mora, José. ''Diccionario de Filosofia''. Barcelona: Editorial Ariel, 1994.</ref>. Гьединго гьеб рагӀи дандчӀвала [[Гомер|Гомерил]] гимназулӀ, [[Гераклит|Гераклитил]] адабияталъул асаразда ва Афиназул пачалихъалъе балеб гьаялда. НекӀсияб грек мацӀалда букӀана гьединого ''historeîn'' «гӀелмияб цӀех-рех гьабизе»абураб рагӀи, жибги цин [[Иония|Иониялда]] хӀалтӀизабулеб букӀараб, цинги хадуб гьенисан тӀолго Грециялдеги ва ахиралда тӀолго греказул цивилизациялдеги тӀибитӀараб.
Добго некӀсияб грек мацӀалъул магӀнаялда «история» хӀалтӀизабулаан XVII гӀасруялда [[Френсис Бэкон|Френсис Бэконица]] гӀатӀидго хӀалтӀизабулеб «тӀабигӀияб история» терминалда. Гьоркьохъел гӀасрабазул Англиялда «история» рагӀи гӀемерисеб хӀалтӀизабулаан хабаралъул магӀнаялда (''story''). Хасаб термин история
Цебесел лӀугьабахъиназул тартиб хӀисабалда хасаб термин история (''history'') баккана [[Ингилис мацӀ|Ингилис мацӀалда]] XV гӀасруялъул ахиралда; «историкияб» (''historical'', ''historic'') абураб рагӀи — XVII гӀасруялда<ref name="Whitney">Whitney, W. D. ''[https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ The Century dictionary; an encyclopedic lexicon of the English language]''. New York: The Century Co, 1889.</ref>. Германиялдаги, [[Франсия|Франсиялдаги]] Росиялдаги кӀиябго магӀнаялдаги хӀалтӀизабула цо «история» абураб рагӀи<ref name="Ferrater-Mora"/>.
ТарихчагӀи цого заманалда лӀугьабахъиназул хал ккун ругеллъунги гьезул гӀахьалчагӀилъунги кколелъул, гьезул тарихиял хӀалтӀаби хъварал рукӀуна гьезул заманалъул пикруялдалъун, ва политикияб рахъ кквей гуребги, гьел хӀалтӀабазулӀ рукӀуна жиндирго заманалъул гъалтӀалги{{стиль фразы}}. Италиязул гӀакъилчи Кроче Бенедеттол рагӀабазда рекъон, «тӀолго тарих ккола жакъасеб тарихлъун». Тарихияб гӀелмуялъ чӀезабула тарихалъул иналъул хӀакъикъияб битӀун бицин, жиблги лӀугьабахъиназул бициналдалъунги, гьезул ритӀухъаб анализалдалъунги<ref name=autogenerated1>Whitney, W. D. (1889). [https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ The Century dictionary; an encyclopedic lexicon of the English language]. New York: The Century Co. Page [https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ&printsec=frontcover#PPA2842,M1 2842].</ref>. НилӀер заманалда тарих чӀезабула гӀелмиял институтазул къуваталдалъун.
Киналго лӀугьабахъиназ, жалги наслабазул ракӀалда батӀи-батӀиял куцазда чӀолел, гӀуцӀула тарихиял [[Хроника|хроникабазул]] хӀасил.<ref name="wordnet">[http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn WordNet Search — 3.0] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050917065532/http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn |date=2005-09-17 }} {{недоступная ссылка|число=23|месяц=05|год=2013|url=http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn|id=20090329}}, «History».</ref> Гьеб къваригӀуна цебе букӀараб жо бахъун чӀезабизе бищун кӀвар бугел иццал ралагьезе. Щибаб тарихияб [[Архив|архивалъул]] гӀуцӀи браб букӀуна дагьабги жамгӀияб архивалда, жинда жаниб цоги-цогиял хъвайхъвагӀабиги документалги. Архивиял иццаздалъун гуребги, тарихчаIаз хӀалтӀизарула монументазда ругел суратал ва хъвайхъвагӀай, кӀалзул биценал ва цогидал иццал <ref>Michael C. Lemon (1995).The Discipline of History and the History of Thought. Routledge. Page 201. ISBN 0-415-12346-1</ref>, масала, [[Археология|археологиял]]. Тарихиязда рачӀел иццал рихьизарулаго, археологиялъул цӀакъго кӀудияб мукагӀалъи букӀуна тарихияб гӀелмияб цӀех-рехалъе. ЛӀугьабахъиназул нугӀзаз бицараб жо ритӀухъ гьабизе яги нахъчӀвазе гуребги, гьелъ рес кьола жиндир заманалъул нугӀзазул жиндие нугӀиялъе жо течӀел заманалъул бутӀабазул хӀакъалъулӀ информация батизе.
Цо-цо ауктораз тарих риккӀкӀуна [[Гуманитариял гӀелмаби|гуманитарияб гӀелмулъун]], цогияз — [[ЖамгӀиял гӀелмаби|жамгӀияб гӀелмулъун]]<ref>Scott Gordon and James Gordon Irving, ''The History and Philosophy of Social Science''. Routledge 1991. Page 1. ISBN 0-415-05682-9</ref>, а может и рассматриваться как область между гуманитарными и общественными науками<ref>Ritter, H. (1986). Dictionary of concepts in history. Reference sources for the social sciences and humanities, no. 3. Westport, Conn: Greenwood Press. Page 416.</ref>.
== Историография ==
== Тарихалъул философия ==
== Тарихалъул къагӀидаби ==
== Таризалъул заманалъул къотӀелаби ==
== Тарихиял дисциплинаби ==
== Тарихалда хурхарал дисциплинаби ==
== Журарал дисциплинаби ==
== ХӀужжаби ==
{{ХІужаби}}
== Адабият ==
llirvsym8sd27fac3gn0sqglkzb2agz
НекӀсияб Египет
0
12127
102026
101273
2026-09-09T15:25:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102026
wikitext
text/x-wiki
{{НекӀсияб дунялалъул цивилизация
|Стаутс=[[НекӀсияб дунялал|НекӀсияб дунялалъул]] [[цивилизация]]
|Стаутс1=[[Тарихияб пачалихъ]]
|Стаутс2=[[Тарихияб регион]]
|Стаутс3=Маданияб регион
|географияб регион = [[Шималияб-бакъбаккул Африка]]
|МагӀарул мацӀалъ цӀар=НекӀсияб Египет
|Эбелаб мацӀалъ цӀар=<center><hiero>N16-km-m-t:O49</hiero></center><br>[[Египеталъул мацӀ|егип.]] [[Египеталъул текстазул транслитерация|транслит.]] tA-kmt
|Сурат =Egypt.Giza.Sphinx.01.jpg
|Сураталда гъорхъ хъвай =[[Хефренил Пирамида]] ва [[Абул-Гьол]] [[Мемфис (НекӀсияб Египет)|''Инбу-хедж'']] некрополалда ({{lang-grc|}}Мемфис, гьанж. [[Джиза]])
|Цогидал цӀарал = Та-кемет, Та-мери, Та-уи, ''Кеми''
|Экзотопонимал = {{lang-ar|مصر}} ''Миср'', {{lang-he|מִצְרַיִם}} ''Мицраим'', Мудраия
|Локализация = Шималияб-бакъбаккул Африка
|ВатӀан = {{Флагификация|Египет}}
|Бищун кӀудиял гӀурхъаби = [[Египет]], [[Судан]] ([[Нубия]]), ХӀабаш, Эритрея, Джибути, Сомали), [[ГӀарабистан|ГӀарабистаналъул хьундасеб-бакътӀерхьул рахъ]], [[Киренаика]] (Ливия), [[ФилистӀин]], [[ХанагӀан]], [[Ливан]], [[Сирия]], [[Туркия|Туркиялдеги]] [[Кипр|Кипралдеги]] [[ГӀиракъ|ГӀиракъалдеги]] гӀунтӀун{{ref+|ЦӀияб ханлъиялъул заманалда|{{баянал}}group=к}}
|Тахшагьар =
*[[Мемфис]]
*Гераклеополь
*[[Уасет]]
*Ахетатон
*Чени
*Саис
*Алискандерия
|КӀудиял шагьарал=Уасет, Мемфис, Саис, Иуну, Абу
|Пачалихъияб низам= [[Абсолютияб монархия]]
|БетӀер=[[ПиргӀавн]]
|БутӀрузул наслаби={{Бахчараб блокалъул бетІер|[[ПиргІавназул сияхІ|ПиргІавназул наслаби]]}}
*[[Египеталъул тӀоцебесеб Наслу|I]] · [[Египеталъул кӀиабилеб Наслу|II]] ([[Египеталъул Цебесеб ханлъи|Цебесеб ханлъи]])
*[[Египеталъул Лъабабилеб Наслу|III]] · [[Египеталъул ункъабилеб Наслу|IV]] · [[Египеталъул щуабилеб Наслу|V]] · [[Египеталъул анлъабилеб Наслу|VI]] ([[Египеталъул НекӀсияб ханлъи|НекӀсияб ханлъи]])
*[[Египеталъул анкьабилеб Наслу|VII]] · [[Египеталъул микьабилеб Наслу|VIII]] · [[Египеталъул ичӀабилеб Наслу|IX]] · [[Египеталъул анцӀабилеб Наслу|X]] · [[Египеталъул анцӀила цабилеб Наслу|XI]] ([[Египеталъул ТӀоцебесеб хиси ккараб заман|ТӀоцебесеб хиси ккараб заман]])
*[[Египеталъул анцӀила цоабилеб Наслу|XI]] · [[Египеталъул анцӀила кӀиабилеб Наслу|XII]] ([[Египеталъул Гьоркьохъеб ханлъи|Гьоркьохъеб ханлъи]])
:*[[Египеталъул анцӀила лъабабилеб Наслу|XIII]] · [[Египеталъул анцӀила ункъабилеб Наслу|XIV]] · [[Египеталъул анцӀила щуабилеб Наслу|XV]] · [[Египеталъул анцӀила анлъабилеб Наслу|XVI]] · [[Абидосалъул Наслу|A]] · [[Египеталъул анцӀила анкьабилеб Наслу|XVII]] ([[Египеталъул КӀиабилеб хиси ккараб заман|КӀиабилеб хиси ккараб заман]])
*[[Египеталъул анцӀила микьабилеб Наслу|XVIII]] · [[Египеталъул анцӀила ичӀабилеб Наслу|XIX]] · [[Египеталъул къоабилеб Наслу|XX]] ([[Египеталъул ЦӀияб ханлъи|ЦӀияб ханлъи]])
*[[Египеталъул къоло цоабилеб Наслу|XXI]] · [[Египеталъул къоло кӀиабилеб Наслу|XXII]] · [[Египеталъул къоло лъабабилеб Наслу|XXIII]] · [[Египеталъул къоло ункъабилеб Наслу|XXIV]] · [[Египеталъул къоло щуабилеб Наслу|XXV]] ([[Египеталъул Лъабабилеб хиси ккараб заман|Лъабабилеб хиси ккараб заман]])
*[[Египеталъул къоло анлъабилеб Наслу|XXVI]] · [[Египеталъул къоло анкьабилеб Наслу|XXVII]] · [[Египеталъул къоло микьабилеб Наслу|XXVIII]] · [[Египеталъул къоло ичӀабилеб Наслу|XXIX]] · [[Египеталъул лъеберабилеб Наслу|XXX]] · [[Египеталъул лъебералда цоабилеб Наслу|XXXI]] ([[Египеталъул Хадусеб заман|Хадусеб заман]])
|Административияб бикьи = 42 септ (ном) (балагье [[НекӀсияб Египеталъул административияб бикьи]])
|Заман= [[IV азарсон н. щ.|4 азарсон. н. щ.]] — [[IV]]–[[VII|VII гӀасраби н. з.]]
|Байьихьана=
|КьучӀ лъуна=3150 н. щ.
|ЛъугӀана= нилӀер заманалъул [[VII|VII гӀасрабаздехун ]]
|Периодизация={{Бахчараб блокалъул бетІер|[[НекІсияб Египеталъул хронология|Тарихиял периодал]]}}
*[[Наслабазда цебесеб заман (НекІсияб Египет)|Наслабазда цебесеб Египет]] ([[Тарихалда цебесеб Египет|тарихалда цебесеб заманалъул]] бутІа хІисабалда)
*[[Египеталъул Наслабазулаб заман|Наслабазулаб Египет]]
**([[Египеталъул Цебесеб ханлъи|Цебесеб ханлъи]]
**[[Египеталъул НекІсияб ханлъи|НекІсияб ханлъи]]
**[[Египеталъул ТІоцебесеб хиси ккараб заман|1-б хиси ккараб заман]]
**[[Египеталъул Гьоркьохъеб ханлъи|Гьоркьохъеб ханлъи]]
**[[Египеталъул КІиабилеб хиси ккараб заман|2-б хиси ккараб заман]]
**[[Египеталъул ЦІияб ханлъи|ЦІияб ханлъи]]
**[[Египеталъул Лъабабилеб хиси ккараб заман|3-б хиси ккараб заман]]
**[[Египеталъул Хадусеб заман|Хадусеб заман]])
*[[Эллиназулаб Египет]]
*[[Румалъулаб Египет]]
*[[Византиялъулаб Египет]] (хадусеб античность/цебесел гьоркьохъел гІасраби)
|Миллат=Египтянал, коптал
|Цогидаб халкъ=гиксосал, семитал, жугьутІал, грекал
|МацІ=[[Египеталъул мацІ]]
|Хъвай-хъвагІи=[[Египеталъул хъвай-хъвагІи]]
|Дин=[[НекІсияб Египеталъул дин ]] ([[Египеталъул илагьазул сияхІ|илагьазул сияхІ]])
|Регионалъул карта=Ancient Egypt map-hiero.svg
|Картаялъул сипатсурат=
|Пачалихъ=
|Викигъамасалда медиафайлал=Ancient Egypt
}}
'''НекӀсияб Еги́пет''' ({{Lang-grc|Αἴγυπτος}} и {{Lang-la|Aegyptus}} рагӀудасан), жиндирго букӀараб цӀар '''Та-кемет, Та-мери, Та-уи''' ва ц. ([[Египеталъул текстазул транслитерация|транслит.]] [[Египеталъул мацӀ|егип.]] tA-kmt, tA-mrj, tA-wy), '''Ке́ми''', ккола даража тӀадегӀанаб на цӀакъ кӀудияб кӀвар бугеб [[НекӀсияб дуниял|НекӀсияб дуниялалъул]] цивилизациялъун, жибги [[Нил]] гӀоралъул рагӀалда, гьанжесеб [[Египет|Египеталъул]] пачалихъ бугеб бакӀалда букӀараб. НекӀсияб Египеталъул цивилизация бачӀуна тарихалда цебесеб Египеталдаги ва гӀ. ш. 3100 с. н. щ. Египет Менесица (гӀемерисев гьевги Нармерги цого чагӀи ругин рикӀкӀуна)<ref>Dodson (2004) p. 46</ref> цолъилъазибиялдаги (Египеталъул аслияб заманлъаялда рекъон)<ref>{{cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|title=Chronology|accessdate=25 March 2008|publisher=Digital Egypt for Universities, University College London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080316015559/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/index.html|archivedate=16 March 2008 <!--DASHBot-->|url-status=live}}</ref> хадуб.
[[НекӀсияб Египеталъул тарих|НекӀсияб Египеталъул тарихалъул]] буго [[НекӀсияб Египеталъул заманхъвай|40 гӀасру]], гьеб тарих гӀалимзабаз бикьула [[Неслабазда цебесеб заман|неслабазда цебесеб заманалдеги]] (ккола [[Тарихалда цебесеб Египет|Тарихалда цебесеб заманалъул]] ахиралде), [[Наслабазулаб заман|наслабазулаб заманалдеги]] (аслияб Египеталъул цивилизациялъул заман, 27 гӀасруялъул халалъи бугеб), [[Эллиназулаб Египет|эллиназулаб заманалдеги]] (грекгун македониялъулгун жубай, Птолемеязул наслуялъул бетӀерлъуда гъоркь), [[Румалъулаб Египет|румалъулаб заман]] ([[НекӀсияб Рум|НекӀсияб Румалда]] гъорлӀ, [[Румалъул империя|Румалъул империялъул]] цӀакъ кӀвар бугеб икълим хӀисабалда). НекӀсияб Египет букӀараб заманалъул гӀорхъабаз, гӀалимзабаз тасдикъ гьабураб, жаниб бачуна VI аз.соналдаса н. щ. IV гӀасруялде щвезегӀан. Византиялъулабгун-копт заман (Византиялда гъорлӀ, IV гӀасруялдаса гӀарабаз Египет кверде босараб VII гӀасруялде щвезегӀан) цебесеб гьоркьохъел гӀасрабазде кколеб букӀаниги, рикӀкӀуна НекӀсияб Египеталъул букӀараб заманалъул гӀурхъабазда жаниб. НекӀсияб Египеталъул цивилизация заманалъул рахъалъ ккола бищун кӀудияблъун.
[[Египеталъул ЦӀияб ханлъи|ЦӀияб ханлъиялъул]] заманалда, Египет лӀугьана кутакалда къуватаб империялъун, жиндир Нубиялдаса бахъараб Киликиялде щун, [[ГӀагараб Машрикъ|ГӀагараб Машрикъалъул]] цӀикӀараб бутӀаялда кверщел бугеб; гьелъие мутӀигӀал дунялалда ругел ругел гӀадамазул 20 %.
Жиндир заманалда Египет гьединго букӀана цогидар пачалихъазда гъорлӀги: кверщел гьабун букӀана ливиялъул ва нубиялъул гӀадамаз, персаз, [[Александр Македонияв|Александа Македонияс]]. Гьев хун хадуб гӀуцӀана Птолемеязул ханлъи, жибги н. щ. 30 соналде щвезегӀан букӀараб. Н. щ. 30 соналъ, Египет ана Румалде гъорлӀе ва лӀугьана [[Румалъул Египет|гьелъул икълимлъун]].<ref>Clayton (1994) p. 217</ref>
НекӀсияб Египеталъул цивилизация тӀадегӀанлъи букӀана гьелъул гӀурул жаниблъиялдеги Нилалъул дельтаялдеги ругьунлъиялъул хӀасилалдалъун. Щибаб лъагӀалил Нилалъул щвеялъги, жинца беэн гьабулеб гьарзаго жинда жо бижулеб хӀариялдалъун Нилалъу рагӀалда ругел ракьал, гьединго ракь хӀалтӀизаялъул мухӀкканго гӀуцӀараб лъалъаялъул системаялъги рес кьолаан къваригӀунелдаса цикӀкӀун могьол культураби гӀезабизе, жидеца жамгӀияб ва маданияталъулаб цебетӀей чӀезабулеб букӀараб.
Египеталъул [[Администрация|администрациялъ]] кӀвар кьолаан [[Нилалъул жаниблъи|Нилалъул жаниблъиялда]] ва гьелда аскӀор ругел салул авлахъаздаги батӀи-батӀиял магӀданал ва мнералал рахъиялде, гьединго жидерго, чияда бачӀеб, [[Египеталъул хъвай-хъвагӀи|хъвай-хъвагӀиялъул система]] цебе тӀеялъе, жамгӀияб къагӀидаялъ батӀи-батӀил жал раялъе ва хурул магӀишаталъул проектазе, мадугьалихъ ругел ракьалгун даран-базаралул хурхеназе ва рагъул гӀуцӀиялъе, жибги Египеталъул цогидал ракьазда кверщел лъеялде буссараб. Гьеб хӀалтӀул гъира базабулеблъул ва гӀуцӀулеблъул рукӀана хъвай-хъвагӀи бацунел чагӀазул бюрократияб аппарат, диниял хӀаракатчагӀи ва кагьинал, ва [[ПиргӀавн|ПиргӀавнил]] администрация, жидеца магӀна гӀадидго гӀуцӀараб [[НекӀсияб Египеталъул дин|диналъул системалъул]] контексталда Египеталъул халкъалъул цахъ хӀалтӀи во цолъи чӀезабулел рукӀарал.<ref>James (2005) p. 8</ref><ref>Manuelian (1998) pp. 6–7</ref>
Египтяназ гьабуна цивилизация, жиб цогиязда релъараб гьечӀеб, жибго жиндаго чӀараб, ва жиндир аслияб хасият хиси гьечӀолъи бугеб<ref>Eternal Egypt. Pierre Montet.</ref>. Египтяназул жал гӀемерал ругел бергьенлъабазде гъорлӀе уна батӀи-батӀиял магӀданал ва минералал рахъи, геодезия ва конструкторияб техника, жидеца кутакал [[Египеталъул пирамидаби|пирамидаби]], [[Египеталъул кӀалгӀаби|кӀалгӀаби]], ва [[Обелиск|обелискал]] гьариялъе квер бакъулел рукӀарал; [[Египтяназул математика|математикаялъул]] система, хӀалбихьи бугеб ва цебе тӀураб [[НекӀсияб Египеталъул медицина|медицина]], лъалъалъул система ва хурул магӀишаталъул технология, тӀоцебе хъорщол гьабураб гама,<ref name="AIA" /> [[Египеталъул фаянс|фаянс]] ва цӀвер гьабиялъул техника, [[НекӀсияб Египеталъул адабият|адабияталъул]] цӀиял формаби; сиясат ва дунялалда тӀоцебесеблъун рикӀкӀунеб [[Египеталъул хеттазулгун ракълил къотӀи|ракълил къотӀи]].<ref>Clayton (1994) p. 153</ref> НекӀсияб Египеталъ нахъе тана бечедаб ва щулияб ирс. Гьелъул [[НекӀсияб Египеталъул исскуство|искусство]] ва [[НекӀсияб Египеталъул архитектура|архитектура]] гӀемер такрар гьабуна, гьелъул хазинаби руго дунялалъул батӀи-батӀиял бакӀазда. Гьелъул монументазул хутӀелаз гӀасрабаз асар гьабуна сапарчагӀазе ва хъвадарухъабазе. ЦӀияб заманалъул байбихьуда Египтяназул ва европаялъул гӀадмазул Египеталъул ирсалде бижараб интересалъги, гьелде бугеб хӀурматалъги, гьединго гьарурал археологиял рухъа-хъваязги сабаблъул Египеталъул цивилизациялъул [[Египтология|гӀелмияб цӀех-рех]] гьабуна ва кӀудияб къимат кьуна гьелъул маданияб ирсалъе.<ref>James (2005) p. 84</ref>
==ЦӀар==
=== Этимология ===
[[Европ|Европаялъул]] халкъазул мацӀазде «Египет» абураб цӀар бачӀана [[НекӀсияб Греция|некӀсиял греказдасан]]; грек мацӀалда абулеб рагӀи букӀана «Эгиптос» ({{lang-grc|Αἴγυπτος}}). Гьеб [[Топоним|топонималъул]] бачӀараб бакӀ тӀубан лъалеб гьечӀо, буго цо чанго теория:
# [[НекӀсиял греказул мифология]] — «Эгиптос» абураб цӀар бачӀараб буго Эгиптос цӀар бугев хан (Эги́пт, Еги́пт, Еги́пет)<ref group="~">[[Бел (хан, мифология)|Белал]] вас, жив инсуца цин ГӀарабистаналда тарав. Гьев ватӀа гьавизе кколаЭгиптил цӀаргӀахьал васгун, жив Эгиптил данаидал сабаблъун хварав 50 вас-египтиадида гьоркьоса цоявлъун кколев.</ref>, жинца Нилалъул расалъиялда букӀараб цо меламподазул къавмалда тӀад кверщеллъи гьабурав ва гьезие жиндирго цӀарги кьурав.<ref name="РСКД">{{ВТ-РСКД|Aegyptus}}</ref> Амма гьев персонаж ватизе вуго хадув греказ Египеталъул цӀаралдаса персонификация гьабурав. Эгипт рехсон вуго греказул цо-цо автораз: [[Псевдо-Аполлодор|Псевдо-Аполлодорица]],<ref>{{публикация|книга|автор=Аполлодор|автор линк=Псевдо-Аполлодор|заглавие=Мифологическая библиотека|ответственный=Изд. подгот. В. Г. Борухович|ответственный2=отв. ред. Я. М. Боровский|место=Л.|издательство=Наука|год=1972|страниц=216|страницы=25|раздел=кн. II, ч. I, абз. 4–5}}</ref> [[Гесиод|Гесиодица]],<ref>{{публикация|книга|автор=Гесиод|автор линк=Гесиод|часть=Перечень женщин, фр. 127|заглавие=Полное собрание текстов|ответственный=вступ. ст. В. Н. Ярхо|ответственный2=комм. О. П. Цыбенко и В. Н. Ярхо|место=М.|издательство=Лабиринт|год=2001|страниц=256|страницы=128}}</ref> [[Милеталдаса Гекатей|Милеталдаса Гекатейица]],<ref>''[[Гекатей Милетский]]''. фр.19 Якоби = Схолии к Еврипиду. Орест 872.</ref> [[Павсаний (географ)|Павсанийица]]<ref>''[[Павсаний (географ)|Павсаний]]''. Описание Эллады VII 21, 13.</ref>.
# Тарихияб этимология — некӀсияб грек мацӀалда «Айгюптос» рагӀи лӀугьун буго Египеталъул Цебесеб ва Басрияб ханлъиялъул тахшагьаралъул цӀаралдаса — [[Мемфис (Египет)|ХӀут-ка-Птах]] ({{lang-grc|}}Мемфис). Гьеб цӀаралъул магӀна буго «ПтахӀил каялъул рукъ» абун ([[Египеталъул текстазул транслитерация|транслит.]] [[Египеталъул мацӀ|егип.]] Hwt-kA-ptH)<ref group="~">Буссинабизе бегьула хадусел къагӀидабазги: ''ПтахӀил каялъул'' кӀалгӀа, ''ПтахӀил каялъул'' рукӀел, ''ПтахӀил каялъул'' рукӀелалъул къед.</ref>. Гьеб цӀар жалго египтяназ абулеб букӀана цин Мемфисалда бугеб ПтахӀ илагьасул килисаялде, хадуб гьеб цӀар абизе байбихьана жибго шагьаралде ва гьелъул вилаяталде (септалде). Хадуб греказ гьеб шагьаралъул цӀар тӀибитӀизабуна тӀолго пачалихъалде<ref name="A.E.">{{публикация|книга|заглавие=Древний Египет|подзаголовок=Энциклопедия|ответственный=Сост. и ред. В. В. Солкин|место=М.|издательство=Арт-Родник|год=2008|страниц=480|isbn=978-5-9794-0100-3}}</ref>{{rp|294}}.
# Гьединго бегьулеб жо буго гьеб цӀар лӀугьараб бати [[Нил]] гӀоралъул цӀаралдаса, масала [[Гьомер|Гьомерициа]] «Эгиптос» рагӀиялдалъул бихьизабун буго цин гӀор ([[Нил]]), ва хадуб гурони бихьизабун гьечӀе гьеб гӀоралъ "гьабураб" пачалихъ<ref name="РСКД" /><ref name="A.M.">{{публикация|книга|автор=Морэ|автор имя=А.|заглавие=Нил и Египетская цивилизация|место=М.|издательство=[[Центрполиграф]]|год=2007|страниц=504}}</ref>{{rp|403}}.
ЛӀугьиналъухъ балагьичӀого, Египет абураб цӀар тӀибитӀи хурхараб буго Ракьдагьоркьосеб ралъадалъул регионалъул эллинизациялда, жиб сабаблъул греказул маданият гуребги, гьезул географиял топонималги тӀиритӀарал. Хадуб гьеб цӀар щвана [[НекӀсияб Рум|румазухъе]] — {{lang-la|Aegyptus}} (классикияб абулеб къагӀида — Айгиптос), ва [[Латин мацӀ|латин мацӀалдаса]] Египет абураб цӀар бачӀана тӀолгоевропаялъулаб гӀадаталде<ref>{{публикация|статья|заглавие=A Brief History of Alchemy|ссылка=http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2002/crabb/history.html|архив=https://web.archive.org/web/20130825040455/http://www.chm.bris.ac.uk/webprojects2002/crabb/history.html|архив дата=2013-08-25|издание=Alchemy|издательство=Univercity of Bristol School of Chemistry|-язык=en}}{{v|21|8|2008}}</ref>.
===Египтяназ абулеб букӀараб цӀар===
{|align=right style="border: 1px solid DarkGray; text-align: center; border-collapse: collapse; margin-right: 2em"
|-
! class="bright" colspan=2 style="height:23px; width:200px; border-right: 1px solid DarkGray" | Жиндирго халкъалъ абулеб цӀар <br>иероглифазул хъвай-хъвагӀи
|-
| style="border: 1px solid DarkGray" | <center><hiero>N16-km-m-t:O49</hiero></center>
| style="width:150px; border: 1px solid DarkGray" | tA-kmt — ''Та-кемет'' <br> «ЧӀегӀераб ракь»
|-
| style="border: 1px solid DarkGray" | <center><hiero>N16-U6:D21-M17-M5-N25</hiero></center>
| style="border: 1px solid DarkGray" rowspan=2 | tA-mrj — ''Та-мери'' <br> «Бокьулеб ракь»
|-
|style="border: 1px solid DarkGray"| <center><hiero>N16-U6:D21-M17-N37:O49</hiero></center>
|-
|style="border: 1px solid DarkGray"| <center><hiero>N16:N16</hiero></center>
|style="border: 1px solid DarkGray"| tA-wy — ''Та-уи'' <br> «КӀиго ракь»
|-
|style="border: 1px solid DarkGray"| <center><hiero>N21:N21</hiero></center>
|style="border: 1px solid DarkGray"| jd-bwy — ''Иде-буи'' <br> «КӀиго рагӀал»
|}
Наслабазул заманалъул сипат гьабулаго «Египет» абура топоним хӀалтӀизаби буго шартӀияб, щайгурелъул гьеб топоним тарихчагӀаз тасдикъ гьабуна хадуб, некӀсиял греказ Нилалъул рагӀаллъиялда бугеб регионалде ва маданияталде абулеб букӀараб цӀаралдаса. Жалго некӀсиял египтяназ жидерго пачалихъалде абулеб букӀана чанго аллегорияб цӀар, жиндица ракьалъул гьарзалъи ва бечелъи бихьизабулеб — ''Та-кемет'', «ЧӀегӀараб ракь» (ай Нилалъул рагӀалда бугеб бечедаб чӀегӀер-ракьалдаса<ref>{{публикация|книга|автор=Rosalie|автор имя=D.|заглавие=Pyramid Builders of Ancient Egypt|подзаголовок=A Modern Investigation of Pharaoh's Workforce|-язык=en|издательство=Routledge|год=1997|pages=18|allpages=304|isbn=0-41515-292-5}}</ref>, сверухъ ругел салул авлахъазул «багӀараб» ракьалде данде ккун) ялъуни ''Та-мери'', ай «Бокьулеб ракь». Цогидал цӀарал — ''Та-уи'', ай «КӀиго ракь», жиндица, батизе бегьулеб жо, Египеталъул кӀиго бутӀа — [[ТӀасияб Египет|Расалъи]] ва [[Гъоркьияб Египет|Дельта]] цолъизаби бихьизабулеб. Египеталъул текстазда гьединго ратизе бегьула жидерго улкаялде абулел рукӀарал шигӀруял цӀар— «Сикоморалъул ракь», «Хорил берзул ракь» ва цогидал.
===Цогидал цӀарал===
Египтяназулгун хурхен гьабулел халкъаз жидерго цӀар кьолаан Нилалъул рагӀалда бугеб пачалихъалъе:
* Муцур, Мисир ([[Аккад мацӀ|аккад.]] Muṣur, Miṣir) [[Гъоркьияб Египет]] ва Урису ([[Аккад мацӀ|аккад.]] Uriṣṣu) [[ТӀасияб Египет]] — [[Ассирия]]ялъул халкъалъ;
* Мицра́им ([[НекӀсияб жугьутӀ мацӀ|некӀ.-жугь.]] מִצְרַיִם [[Транслитерация|транслит.]] Mitzráyim) — [[НекӀсиял жугьутӀал|некӀсиял жугьутӀаз]]. ЦӀаралъул магӀна буго мецар ([[НекӀсияб жугьутӀ мацӀ|некӀ.-жугь.]] מֵצַר) — «къваридаб бакӀ», «къваридаб нух», «къварилъи» абураб рагӀиялъул кӀирекъараб форма. Гьанисанго цогидаб магӀнаби: ''балагь'', ''къварилъи'', ''жиндаса къватӀибе нух батизе захӀматаб хӀал''. Библиялъул гӀадатазда рекъон, ''Мицраим'' цӀар хурхараб буго бицадулӀ вугев кӀудияв эмен [[ХӀам|ХӀамил]] вас [[Мицраим|Мицраимида]], жиндасан, библиялда рекъон, египтянал, цо-цо [[Либиялъул къавмал|либиялъул къавмал]], [[ПилистӀинал|пилистӀинал]] ва [[кафторитал]] рачӀарав({{Библия|Быт|10:13|-14}}).
* Мудраия — [[НекӀсиял персал|некӀсиял персазул]] [[НекӀсияб перс мацӀ|мацӀалда]] Египеталъул цӀар;
* Миср/Маср ({{lang-ar|مصر}}) — [[ГӀарабал|гӀарабаз]] абулеб цӀар<ref group="~">Литературияб гӀараб мацӀалда — Миср, Египеталъул мацӀалъул свериялда — Маср.</ref>. Гьеб цӀар бачӀун батизе бегьула наслабазул заманалдаго, гӀарб мацӀалъул рагӀудасан, жинца гӀадамал чӀараб бакӀ ва шагьар бихьизабулеб. Батизе бегьула, гӀарабгун семит къавмазда бихьулеб букӀин Египеталъул халкъалъул гӀемерлъи. Цогидаб этимологияб вариант хурхараб бугогьоркьохъел гӀасрабазул Египетгун; гьелда рекъон, цӀар бачӀараб буго массара — «гӀумру гьабун чӀезе» абураб рагӀудасан (гьеб гипотезаялда рекъон цӀар хӀалтӀизабизе рес буго [[VII гӀасру|VII гӀасруялдаса]], гьеб заманалъ гӀарабаз байбихьана Египеталда жидерго гӀумру гьабизе чӀеял гьаризе).
== География ==
{{БакӀКарта+|Египеталъул септал|width=340|float= right |caption= НекӀсияб Египеталъул тахшагьарал ва марказал. Рихьизарун руго тахшагьарал ва цо-цо септазул марказал батӀи-батӀиял заманабаз рукӀарал, ва гьединго диниял марказал (гьанжесеб картаялда тӀад лъун руго)<ref group="~">Кьун руго шагьаразул Египеталъул мацӀалда цӀарал, скобкабазда жаниб — некӀсиял грек цӀарал. Точкаялдаса кваранидехун ругел цӀараз бихьизабула Нилалъул кваранаб рагӀал, квегӀидехун ругел цӀараз — квегӀаб рагӀал; гьоркьоса рахъиял: ''Абу'' шагьар букӀана гӀоралда бакьулӀ бугеб чӀинкӀиллъиялда, ''Алискандерия'' — ралъдал рагӀалда, Нилалъул дельтаялда ругел шагьарал руго кьун кваранида-квегӀида Нилалъул гьаркьалабазде данде ккун.</ref>.<br>1 — <u>Тер-рему</u> (Леонтополь I) |alt = physical |places=
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=30.966667 |lon=31.866667 | marksize=7 | position= right | label= <u>''Джант''</u> (Танис)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=30.79937 |lon=31.834217 | marksize=7 | position= right | label= <u>''Пер-Рамсес''</u>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=24.08892|lon=32.89973 | mark= Black pog.svg | marksize=7 | position= bottom | label= <big>'''↑'''</big><br>''Абу'' (Элефантина)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=24.08892|lon=32.89973 | marksize=7 | position= right | label=''Сунну''<br>(Сиена)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=31.196389|lon=30.744722 | marksize=7 | position= top | label= <u>''Пер-Уаджит''</u>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=31.196389|lon=30.744722 | marksize=7 | label= (Буто)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=24.978056|lon=32.878889 | marksize=7 | label= }}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=29.570278 | lon=31.231111 | position= left | marksize=7 | label = <u>''Ити-тауи''</u> (?)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=30.572778|lon=31.51 | marksize=7 | position= right | label= <u>''Баст''</u> (Бубастис)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=29.844667|lon=31.250917 | marksize=7 | position= left| label= <u>''Инбу-хедж''</u> (Мемфис)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=25.720934|lon=32.610208 | marksize=7 | position= right | label= <u>''Уасет''</u> (Фивал)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=31.2|lon=29.916667 | marksize=7 | mark= Green pog.svg | position= left | label= ''Ра-Кедет''}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=31.2|lon=29.916667 | marksize=7 | mark= Green pog.svg | position= bottom | label= (<u>Александрия</u>)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=30.129528| lon=31.288889 | marksize=7| label= ''Иуну'' (Гелиополь)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=25.097222| lon=32.779044 | marksize=7 | position= left | label= <u>''Нехен''</u> (Иераконполь)<br>''Бехдет'' (Аполлонополь Великий)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=26.184861 | lon= 31.918878 | marksize=7 |position= bottom | label= }}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=26.333333 | lon=31.9 | marksize=7 | position= left| label= <u>''Чени''</u> (Тинис)<br>''Абджу'' (Абидос)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=29.085556 | lon= 30.934444 | marksize=7 | position= left|label= <u>''Нени-несу''</u><br> (КІудияб Гераклеополь)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=27.781389 | lon= 30.803889 | marksize=7 | position= left|label= <u>''Хемену''</u><br>(КІудияб<br>Гермополь)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=27.661667 | lon= 30.905556 | marksize=7 | position= right | label= <u>''Ахетатон''</u>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=30.966667 | lon= 30.766667 | marksize=7 | label= <u>''Сау''</u>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=30.966667 | lon= 30.766667 | marksize=7 | position= bottom | label= (Саис)}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=30.683333 | lon= 31.35 | marksize=7 | label= }}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал|lat=30.572778|lon=31.51 | marksize=7 | position= top | label= 1 }}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=24.08892 | lon=32.89973 | marksize=1 | mark= Black pog.svg | position= bottom | label= <br><br><br><tt>'''<big><big>''Та-сети''<br />(Эфиопия)</big></big><br />[Нубия]'''</tt>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=30.872778 | lon=30.30 | marksize=1 | mark= Black pog.svg | position= bottom | label= <br><tt>'''<big><big>''Та-меху''(Дельта)</big></big><br />[Гьоркьияб Египет]'''</tt>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=27.661667 | lon= 30.905556 | marksize=1 | mark= Black pog.svg | position= bottom | label= <br><br><tt>'''<big><big>''Та-шемау''<br />(Фиваида)</big></big><br /> [ТІасияб Египет]'''</tt>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=29.370278 | lon=31.191111 | mark= Black pog.svg | position= left | marksize=1 | label = <tt>'''<big><big>''Та-ше''</big></big>[Файюм]'''</tt>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=30.329528 | lon=33.393333 | mark= Black pog.svg | position= bottom | marksize=1 | label= <tt>'''<big><big>''Биау''</big></big><br />[Синай]'''</tt>}}
{{БакІКарта~|Египеталъул септал | lat=29.085556 | lon= 32.934444 | mark= Black pog.svg | marksize=1 | position= bottom |label=<br><br><br><br><tt>'''<big><big>''Та-нутер''</big></big><br />(троглодитазул<br /> ва ихтиофагазул ракьал)<br />[БагІараб ралъдал<br /> рагІал]'''</tt>}}
}}
НекӀсияб Египеталъул цивилизация бижана [[Нил]] гӀоралъул рагӀалда, ва гьелъул тӀегьай гӀемерго хухараб букӀана Нилалъул щвеялда (июналдаса ноябралде щвезегӀан), жинца ракь хӀалтӀизабизе рес кьолеб букӀараб. ТӀоцебесеб хӀокӀалъул мухъалда бугеб къварилъиги тун хадуб (НекӀсияб Египеталъул жанубияб гӀурхъи) чвахула шималияб-бакъбаккул [[СахӀара|СахӀараялъул]] гӀатӀилъиялда лъеца чурун лӀугьараб чӀедераб ва халатаб расалъиялдасан. Расалъиялъул гӀеблъи буго 10–20 км, амма бакӀ-бакӀазда гьеб чӀедерлъула гӀоралъул гӀеблъиялде щвезегӀан, бакътӀерхьудехун расалъи ккун буго [[Либиялъул салул авлахъ|Либиялъул салул авлахъалъ]], бакъбаккуда — [[ГӀарабияб салул авлахъ|ГӀарабияб салул авлахъалъ]]. Расалъи сверун ругел хъитӀал руго гӀизагӀанго кӀудиял, 180 метраялде щолел, гӀага-шагарго 900 км-ялдаса<ref group="~">НекӀсияб ТӀасияб Египеталъул («Расалъиялъул») гӀага-шагарго ругел гӀурхъалабилъун рукӀине бегьула гьанжесел [[Къагьир]] ва [[Асван]] шагьарал. Къагьиралдаса Асваналде щвезегӀан бугеб маххул нухалъул халалъи буго 892 км.</ref> расалъи сверун ругел хъитӀал уна рахъ-рахъалде — бакътӀерхьуде, [[Киренаика|Киренаикаялд]]а бугеб [[Киренаика тӀалъи|Барка тӀалъиялде]] ва бакъбаккудео — [[БагӀараб ралъад|БагӀараб ралъдал]] рахъалдехун. Хадуб гӀор гьурихьвагӀалда релъун биххула гӀаркьалабазде ва гӀага-шагарго 200 км-ялдаса<ref group="~">НекӀсияб Гъоркьияб Египеталъул («Дельтаялъул») гӀага-шагарго жанубияб рахъалдаса шималияб рахъалде ругел гӀурхъалабилъун рукӀине бегьула гьанжесел [[Алискандерия]] ва [[Къагьир]] шагьарал. Алискандериялдаса Къагьиралде щвезегӀан бугеб маххул нухалъул халалъи буго 201 км.</ref> гьел чвахула [[Ракьдагьоркьосеб ралъад|Ракьдагьоркьосеб ралъдалъе]] (Египеталъул шималияб гӀурхъи), гьениб лӀугьуна [[Нилалъул Дельта|лъабокӀонаб дельта]]. ГӀоралъул гӀаммаб гьетӀи цӀакъго кӀудияб гьечӀо — тӀадегӀан 91 м ([[Асван|Асваналда]]), дельтаялда бищун борхатаб бакӀалъул ралъдал гьумералдаса борхалъи — 12 м.<ref name="A.M."/>{{rp|44-45}}.
Жибго НекӀсияб Египеталъ жаниб бачунаан [[Нилалъул Дельта]] — тарихияб икълим [[Гьоркьияб Египет]] («Дельта») ва расалъи 1-сел хӀокӀазде щвезегӀан — [[ТӀасияб Египет]] («Расалъи»), ва гьединго [[Фаюмалъул оазис|Фаюмалъул оазисалъул]] мухъги. Гьанжесеб гьел ракьазул локализация данде ккола [[Египет|Египеталъул ГӀараб Жумгьурияталъул]] Нилалда сверун ругел [[Египеталъул административияб бикьи|мухӀафазаталгун]].
===Ралъдал рагӀаллъиялъул мухъ===
===Ракь, пайдаял магӀданал===
===Цогидал===
==Тарих==
===ГанчӀил гӀасру===
====Палеолит====
====Гьоркьохъеб ва тӀасияб палеолит====
=====БетӀербахъи гьаби=====
=====ГӀумру гьабулел бакӀал ва технологиял=====
====Наслабазда цебесеб заман====
===Наслабазулаб заман===
==== Цебесеб ханлъи (гӀ. ш. 3050–2686 н. щ.) ====
==== Басрияб ханлъи (2686–2181 н. щ.) ====
==== ТӀоцебесеб хиси ккараб заман (2181–1991 н. щ.) ====
==== Гьоркьохъеб ханлъи (2134–1690 н. щ.) ====
==== КӀиабилеб хиси ккараб заман (1674–1549 н. щ.) ====
==== ЦӀияб ханлъи (1549–1069 н. щ.) ====
==== Лъабабилеб хиси ккараб заман (1069–653 н. щ.) ====
==== Хадусеб заман (672–332 н. щ.) ====
=== Птолемеязул заман (332–30 н. щ.) ===
=== Румалъул ва Византиялъул Египет (30 н. щ.–641 н. з.) ===
==Сиясат==
===Администрация===
Египеталъе бетӀерлъи гьабулаан ПиргӀавнас. Гьев кколаан абсолютияв монарх, жиндихъ кинабниги ракьалда ва сурсатазда тӀад кверщел бугев. Гьев кколаан бищун тӀадегӀанав рагъул цевехъан ва нухмалъи гьабулеб идараялъул бетӀер, жинца бюрократиялъун ва хӀакимлъиялъун мулк билъинабулев вукӀарав. Администрациялъул жавабиявлъун вукӀана пачалихъалъул [[Чати|вазир]], жинца пиргӀавнил вакиласул хӀисабалда вилаятазул ишаздаги, пачалихъалъул буголъиялдаги, батӀи-батӀиял архитектуриял проектаздаги, къануназул системаялдаги ва архиваздаги хадуб хал кколев<ref name="Manuelian358">Manuelian (1998) p. 358</ref>. Вилаятазул даражаялда, пачалихъ бикьун букӀана 42, жидеда септал-ян абулеб букӀараб, гьанжесеб къагӀидаялда номал; ва жидер щибалъе нухмалъи гьабулев номархги вугев. Номархал рукӀана вазирасда цере жавабияллъун ва гьесул юрисдикциялда гьоркье кколеллъун. КӀудияб кӀвар букӀана кӀалгӀабазул; гьел рукӀана диниял рукъзал гурелги ханасул бечелъи цӀуниялъул жавабияллъунги, тӀорщалил нахърателал цӀунулел системабилъунги, буголъи цӀунулеб бакӀлъунги ва гьединго жидеца тӀорщел ва цогидаб магӀишат бикьулеб бакӀлъунги.<ref>Manuelian (1998) p. 363</ref>
===Социум===
===ЖамгӀияб иерархия===
====ТӀадегӀанал гӀадамал====
====КагӀинал====
====Узденал====
====Лагъзал====
====Ханзабазул хемуу====
===Аскар===
===Къануназул система===
===КъватӀисеб сиясат===
==Экономика==
===Росдал магӀишат===
===БоцӀи-панз хьихьи===
=== ТӀабигӀиял сурсатал ===
===Даран-базар===
==Халкъ==
=== Генетика ва Раса ===
==МацӀ ва хъвай-хъвагӀи==
=== МацӀалъул цебе тӀей ===
=== Фонетика ва грамматика ===
=== Хъвай-хъвагӀи ===
==Дин ва мифология==
===Атонизм===
===РухӀалъул хӀакъалъулӀ пикру===
===Хварал рукъиялъул гӀадатал===
====ХӀайваназул мумификация====
==Маданият ва искусство==
=== РукӀа-рахъин ===
===Адабият===
===Музыка===
===Сурат бахъиялъулаб искусство===
===Архитектура===
===Скульптура===
===Квен-тӀех===
==ГӀелму==
===Паянс ва цӀер===
===Гуми гьари===
===Математика===
===Астрономия===
===Медицина===
== Ирс ==
==Археология==
==Балагье гьединго==
== ХӀужжаби ==
; Комментариял
{{ХІужаби|33em|group="~"}}
; Иццал
{{ХІужаби|27em}}
== Адабият ==
'''гӀурус мацӀалда''':
{{Div col|шир=30em}}
* {{публикация|книга|автор=Авдиев|автор имя=В. И.|заглавие=Военная история древнего Египта|томов=2|место=М.|издательство=Советская наука|год=1948—1959|том=1|том заглавие=Возникновение и развитие завоевательной политики до эпохи крупных войн XVI—XV вв. до н. э|том ссылка=http://annales.info/egipet/avdiev/avdiev.htm#vide1}}{{cont|том=2|том заглавие=Период крупных войн в Передней Азии и Нубии в XVI—XV вв. до н. э.|том ссылка=http://annales.info/egipet/avdiev/avdiev.htm#vide2}}
* {{публикация|статья|автор=Александров|автор имя=Б. Е.|автор2=Большаков|автор2 имя=А. О.|автор2 линк=Большаков, Олег Георгиевич|заглавие=Изображение и текст|подзаголовок=два языка древнеегипетской культуры|издание=[[Вестник древней истории]]|год=2003|номер=4 [251]|страницы=3—20}}
* {{публикация|книга|автор=Альдред|автор имя=Сирил.|заглавие= Египтяне. Великие строители пирамид / Пер. с англ. М. К. Якушиной|место=М.|издательство=ЗАО «[[Центрполиграф]]»|год=2004|страниц=190|серия=Загадки древних цивилизаций|isbn=5-9524-1267-X}}
* {{публикация|книга|автор=Ассман|автор имя=Я.|автор линк=Ассман, Ян|заглавие=Египет|подзаголовок=теология и благочестие ранней цивилизации|место=М.|издательство=Присцельс|год=1999|страниц=369|isbn=5-85324-058-7}}
* {{публикация|книга|автор=Банщикова|автор имя=А. А.|заглавие=Женские образы в художественных произведениях древнего Египта|место=М.|издательство=Либроком|год=2014|страницы=168|isbn=978-5-397-04577-3}}
* {{публикация|книга|автор=Банщикова|автор имя=А. А.|заглавие=Переломные эпохи в исторической традиции и сознании древних египтян|подзаголовок=По источникам конца II тыс. до н. э. — I тыс. н. э.|место=М.|издательство=ЛЕНАНД|год=2015|издание=Изд. стереотип|страниц=208|isbn=978-5-9710-1511-6}}
* {{публикация|книга|автор=Берлев|автор имя=О. Д.|автор линк=Берлев, Олег Дмитриевич|заглавие=Общественные отношения в Египте эпохи Среднего царства|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1978|страниц=364}}
* {{публикация|книга|автор=Берлев|автор имя=О. Д.|заглавие=Трудовое население Египта в эпоху Среднего царства|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1972|страниц=368}}
* {{публикация|книга|автор=Берлев|автор имя=О. Д.|автор2=Ходжаш|автор2 имя=С. И.|заглавие=Скульптура древнего Египта в собрании ГМИИ им. A. C. Пушкина|вид=каталог|место=М.|издательство=Восточная литература|год=2004|страниц=568|isbn=5-02-018364-4}}
* {{публикация|книга|автор=Богословский|автор имя=Е. С.|заглавие=«Слуги» фараонов, богов и частных лиц|подзаголовок=к социальной истории Египта XVI—XIV вв. до н. э.|основной автор=Е. С. Богословский|ответственный=[отв. ред. М. А. Коростовцев]|ответственный2=Акад. наук СССР, Ин-т востоковедения|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|издательство2=Гл. ред. вост. лит.|год=1979|страниц=236}}
* {{публикация|книга|автор=Богословский|автор имя=Е. С.|заглавие=Древнеегипетские мастера|подзаголовок=по материалам из Дер-эль-Медина|основной автор=Е. С. Богословский|ответственный=[отв. ред. Ю. Я. Перепелкин]|ответственный2=Акад. наук СССР, Ин-т востоковедения|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|издательство2=Гл. ред. вост. лит.|год=1983|страниц=365,[2]}}
* {{публикация|статья|автор=Богословский|автор имя=Е. С.|заглавие=О системе древнеегипетского общества второй половины II тысячелетия до н. э.|издание=Восток (Oriens)|год=1991|номер=6|страницы=85}}
* {{публикация|статья|автор=Богословский|автор имя=Е. С.|заглавие=Повседневная жизнь в древнем Египте|издание=Восток (Oriens)|год=1995|номер=4|страницы=139—147}}
* {{публикация|книга|автор=Большаков|автор имя=А. О.|заглавие=Человек и его двойник|подзаголовок=изобразительность и мировоззрение в Египте Среднего царства|ссылка=http://www.egyptology.ru/scarcebooks.htm#Bolshakov|место=СПб.|издательство=Алетейя|год=2001|страниц=288|isbn=5-89329-357-6}}
* {{публикация|статья|автор=Большаков|автор имя=А. О.|автор2=Сущевский|автор2 имя=А. Г.|заглавие=Герой и общество в древнем Египте|издание=[[Вестник древней истории]]|год=1991|номер=3|страницы=3—27}}
* {{публикация|книга|автор=Большаков|автор имя=В. А.|заглавие=Дочь Ра Хатшепсут|место=М.|издательство=РУДН|год=2009|страниц=184|isbn=978-5-209-03154-3}}
* {{публикация|книга|автор=Брэстед|автор имя=Дж. Г.|автор линк=Брэстед, Джеймс Генри|заглавие=История Египта с древнейших времён до персидского завоевания|томов=2|место=М.|издательство=Изд-во М. и С. Сабашниковых|год=1915}}
* {{публикация|книга|автор=Геродот|автор линк=Геродот|заглавие=История в девяти книгах|ответственный=Пер. и коммент. Г. А. Стратановского|место=М.|издательство=АСТ|издательство2=Ладомир|год=2002|страниц=752|серия=Классическая мысль|isbn=5-17-005085-2}}
* {{публикация|статья|автор=Густерин|автор имя=П. В.|автор линк=Густерин, Павел Вячеславович|заглавие=Египетский музей|подзаголовок=История создания|издание=Мир музея|год=2011|номер=6|страницы=40—47}}
* {{публикация|книга|автор=Демидчик|автор имя=А. Е.|заглавие=Безымянная пирамида|подзаголовок=государственная доктрина древнеегипетской Гераклеопольской монархии|место=СПб.|издательство=Алетея|год=2005|страниц=272|isbn=5-89329-765-2}}
* {{публикация|книга|заглавие=Древние цивилизации|основной автор=С. С. Аверинцев, В. П. Алексеев, В. Г. Ардзинба [и др.]|ответственный=Под общ. ред. Г. М. Бонгард-Левина|место=М.|издательство=[[Мысль (московское издательство)|Мысль]]|год=1989|раздел=Гл. III|раздел заглавие=Древняя цивилизация Египта|раздел ссылка=http://www.sno.pro1.ru/lib/drevnie_civilizacii/drevnie_civilizacii.pdf#page=35|страниц=479|страницы=37—69}}
* {{публикация|книга|заглавие=Древний Восток|вид=учеб. пособие для вузов|основной автор=Российская академия наук ; Государственный университет гуманитарных наук ; Научно-образовательный центр по истории; Н. В. Александрова, И. А. Ладынин, А. А. Немировский [и др.]|ответственный=рук. проекта А. О. Чубарьян|место=М.|издательство=Астрель|издательство2=АСТ|год=2008|раздел=Гл. 1|раздел заглавие=Древний Египет|isbn=978-5-17-045827-1}}
* {{публикация|книга|автор=[[Егер, Оскар|Егер]]|автор имя=Оскар|заглавие=Всемирная история|подзаголовок=Т. 1. Древний мир|место=СПб.|издательство=Полигон|год=2010|страниц=672|isbn=978-5-17-050157-1}}
* {{Книга:Советская военная энциклопедия|3||Египет Древний}}
* {{публикация|книга|автор=[[Жак, Кристиан|Жак]]|автор имя=Кристиан|заглавие=Египет великих фараонов. История и легенда|место=М.|издательство=Наука, Главная редакция восточной литературы|год=1992|страниц=326|серия=[[По следам исчезнувших культур Востока]]|isbn=5-02-016654-5}}
* {{публикация|книга|заглавие=Историография истории древнего Востока|томов=2|вид=учебное пособие|основной автор=В. И. Кузищин, М. А. Дандамаев, Н. В. Козырева и др.|ответственный=Под ред. В. И. Кузищина|место=М.|издательство=Высшая школа|год=2008|том=1|раздел=разд. II|раздел заглавие=Древний Египет|страниц=719|страницы=17—275|isbn=987-5-06-005240-4}}
* {{публикация|книга|заглавие=История древнего мира|ответственный=Под ред. {{Автор|Дьяконов, Игорь Михайлович|И. М. Дьяконова}}, {{Автор|Неронова, Валентина Дмитриевна|В. Д. Нероновой}}, {{Автор|Свенцицкая, Ирина Сергеевна|И. С. Свенцицкой}}|издание=Изд. 3-е, испр. и доп|место=М.|издательство=Гл. ред. вост. лит-ры [[Наука (издательство)|изд-ва «Наука»]]|год=1989|том=1|том заглавие=Ранняя Древность|том ссылка=http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000001/index.shtml|страницы=97}}
* {{публикация|книга|автор=Кацнельсон|автор имя=И. С.|автор линк=Кацнельсон, Исидор Саввич|заглавие=Напата и Мероэ — древние царства Судана|место=М.|издательство=Наука|год=1970|страниц=452}}
* {{публикация|книга|автор=Картер|автор имя=Г.|автор линк=Картер, Говард|заглавие=Гробница Тутанхамона|ответственный=[Вступ. статья И. С. Кацнельсона, с. 7—25]|ответственный2=Акад. наук СССР. Ин-т востоковедения|место=М.|издательство=Изд-во вост. лит.|год=1959|страниц=262}}
* {{публикация|книга|автор=Кеес|автор имя=Г.|заглавие=Заупокойные верования древних египтян|подзаголовок=от истоков и до исхода Сред. Царства|ответственный=Пер. И. В. Богданова|место=СПб.|издательство=Журн. «Нева»|год=2005|страниц=489,[6]|серия=Александрийская библиотека. Серия Египет|isbn=5-87516-055-1 (с)}}
* {{публикация|книга|автор=Кинк|автор имя=Х. А.|автор линк=Кинк, Хильда Августовна|заглавие=Египет до фараонов|подзаголовок=По памятникам материальной культуры|основной автор=Акад. наук СССР. Ин-т народов Азии|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1964|страниц=196}}
* {{публикация|книга|автор=Кинк|автор имя=Х. А.|заглавие=Как строились египетские пирамиды|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1967|страниц=110|серия=[[По следам исчезнувших культур Востока]]}}
* {{публикация|книга|автор=Кинк|автор имя=Х. А.|заглавие=Древнеегипетский храм|ссылка=http://www.egyptology.ru/architect.htm#oldegtemple|основной автор=АН СССР, Ин-т востоковедения|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1979|страниц=199}}
* {{публикация|книга|автор=Кормышева|автор имя=Э. Е.|автор линк=Кормышева, Элеонора Ефимовна|заглавие=Религия Куша|основной автор=Э. Е. Кормышева; АН СССР, Ин-т востоковедения|место=М.|издательство=Наука|год=1984|страниц=264}}
* {{публикация|книга|автор=Кормышева|автор имя=Э. Е.|заглавие=Мир богов Мероэ|место=М.|издательство=ИВ РАН|место2=СПб.|издательство2=Лет. сад|год=2000|страниц=364,[3]|isbn=5-89282-148-X (ИВ РАН)}}
* {{публикация|книга|автор=Коростовцев|автор имя=М. А.|автор линк=Коростовцев, Михаил Александрович|заглавие=Путешествие Ун-Амуна в Библ|ссылка=http://www.egyptology.ru/scarcebooks.htm#Korostovtsev|подзаголовок=Египетский папирус № 120 Гос. музея изобразит. искусств им. А. С. Пушкина в Москве|основной автор=Изд. текста и исследование М. А. Коростовцева|ответственный=[Отв. ред. В. В. Струве]|место=М.|издательство=Изд-во вост. лит.|год=1960|страниц=134|серия=Памятники литературы народов Востока. Большая серия|серия ответственный=Акад. наук СССР, Ин-т востоковедения; Гос. музей изобразит. искусств им. А. С. Пушкина 4|примечание=Библиогр.: с. 115—116}}
* {{публикация|статья|автор=Коростовцев|автор имя=М. А.|заглавие=Египетский иератический папирус № 167 Государственного Музея Изобразительных Искусств им. А. С. Пушкина в Москве|издание=Древний Египет|тип=Сб. статей|место=М.|год=1960}}
* {{публикация|книга|автор=Коростовцев|автор имя=М. А.|заглавие=Писцы древнего Египта|основной автор=Акад. наук СССР, Ин-т народов Азии|место=М.|издательство=Изд-во вост. лит.|год=1962|страниц=175|примечание=Библиогр.: с. 170—172}}
* {{публикация|книга|автор=Коростовцев|автор имя=М. А.|заглавие=Религия древнего Египта|основной автор=М. А. Коростовцев; АН СССР, Ин-т востоковедения|место=М.|издательство=Наука|год=1976|страниц=336}}
* {{публикация|книга|автор=Котрелл|автор имя=Л.|автор линк=Котрелл, Леонард|заглавие=Во времена фараонов|основной автор=Леонард Котрелл; АН СССР, Ин-т востоковедения|ответственный=[Авт. вступ. ст. И. С. Кацнельсон, с. 3—21]|место=М.|издательство=Наука|год=1982|страниц=380|серия=[[По следам исчезнувших культур Востока]]|примечание=Библиогр.: с. 359—360. Библиогр. в примеч.: с. 356—358}}
* {{публикация|книга|заглавие=Красноморский мир в древности|основной автор=[Э. Е. Кормышева, О. В. Томашевич, Т. Н. Савельева и др.]|издательство=РГГУ|год=2012|страниц=484}}
* {{публикация|книга|заглавие=Культура древнего Египта|основной автор=[В. В. Струве, И. С. Кацнельсон, Т. Н. Савельева и др.]|ответственный=[Отв. ред. И. С. Кацнельсон]|ответственный2=АН СССР, Ин-т востоковедения|место=М.|издательство=Наука|год=1976|страниц=444}}
* {{публикация|книга|заглавие=Культурное наследие Египта и Христианский Восток|оригинал=Cultural heritage of Egypt and Christian Orient|вид=[сборник]|основной автор=Ин-т востоковедения Рос. акад. наук, Рос. гос. гуманитар. ун-т|ответственный=[отв. ред. Кормышева Э. Е.]|выпуск=1–2|место=М.|год=2002–2004}}
* {{публикация|книга|автор=Ладынин|автор имя=И. А.|автор линк=Ладынин, Иван Андреевич|часть=Сакрализация царской власти в древнем Египте в конце IV–начале II тыс. до н.э.|часть ссылка=http://www.inafran.ru/sites/default/files/page_file/sacred.pdf#page=55|заглавие=Сакрализация власти в истории цивилизаций|ответственный=Рос. акад. наук, Центр цивилизац. и регион. исслед.|ответственный2=[отв. ред. Л. А. Андреева, А. В. Коротаев]|раздел=Ч. 1|раздел заглавие=Сакрализация власти в доосевых цивилизациях|место=М.|издательство=Ин-т Африки: Центр цивилизац. и регион. исслед.|год=2005|isbn=5-201-04781-5|серия=Цивилизационное измерение|серия том=12}}
* {{публикация|книга|заглавие=Лирика древнего Египта|ответственный=Пер. с египетского А. Ахматовой и В. Потаповой|ответственный2=Сост., вступ. статья, подстроч. переводы и примеч. И. Кацнельсона|ответственный3=Ил.: Ф. Константинов|место=М.|издательство=[[Художественная литература (издательство)|Худож. лит.]]|год=1965|страниц=158}}
* {{публикация|книга|автор=Лурье|автор имя=И. М.|автор линк=Лурье, Исидор Михайлович|заглавие=Очерки древнеегипетского права XVI—X веков до н.э.|место=Л.|год=1960}}
* {{публикация|книга|автор=Масперо|автор имя=Г. К. Ш.|автор линк=Масперо, Гастон|заглавие=Египет|основной автор=Г. Масперо, чл. ин-та, дир. музея древностей в Каире|ответственный=Авториз. пер. Н. Д. Гальперина, под ред. А. М. Эфроса|место=М.|издательство=«Пробл. эстетики» (М. Марек)|год=1915|страниц=[4], 401, II|серия=Ars-una species-mille. Всеобщая история искусств|примечание=Библиогр. в конце глав}}
* {{публикация|книга|автор=Матье|автор имя=М. Э.|автор линк=Матье, Милица Эдвиновна|заглавие=Древнеегипетские мифы|основной автор=М. Э. Матье; Акад. наук СССР, Музей истории религии и атеизма|место=М.|место2=Л.|издательство2=Изд-во Акад. наук СССР|год=1956|страниц=173}}
* {{публикация|книга|автор=Матье|автор имя=М. Э.|заглавие=Избранные труды по мифологии и идеологии древнего Египта|основной автор=М. Э. Матье; Сост. и авт. вступ. ст., с. 8—22, А. О. Большаков; Рос. акад. наук, Ин-т востоковедения|место=М.|[[Восточная литература (издательство)|Вост. лит.]]|год=1996|страниц=325,[1]|isbn=5-02-017823-3 (В пер.)}}
* {{публикация|книга|автор=Матье|автор имя=М. Э.|заглавие=Искусство древнего Египта|место=СПб.|издательство=Журн. Нева|издательство2=Лет. сад|год=2001|страниц=798,[1]|серия=Александрийская библиотека. Серия Египет|isbn=5-87516-213-9 (Журн. Нева)}}
* {{публикация|книга|автор=Малых|автор имя=С. Е.|заглавие=Вотивная керамика Египта эпохи Древнего царства |место=М.|издательство=Ин-т востоковедения РАН|год=2010|страниц=319|isbn=978-5-8125-1540-9}}
* {{публикация|статья|автор=Максимов|автор имя=Е. Н.|заглавие=Папирус № 1115 из собрания государственного Эрмитажа|подзаголовок=Перевод и некоторые замечания|издание=Древний Египет и древняя Африка|тип=Сборник статей, посвящ. памяти акад. В. В. Струве|издание ответственный=АН СССР, Ин-т народов Азии|издание ответственный2=Отв. ред. И. С. Кацнельсон|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1967|страниц=147}}
* {{публикация|книга|автор=[[Мертц, Барбара|Мертц]]|автор имя=[[Мертц, Барбара|Барбара]].|заглавие= Красная земля, Чёрная земля. Древний Египет: легенды и факты / Пер. с англ. А. И. Коршунова|место=М.|издательство=ЗАО «[[Центрполиграф]]»|год=2001|страниц=458|серия=|isbn=5-227-01199-0}}
* {{публикация|книга|автор=Мертц|автор имя=Барбара.|заглавие= Древний Египет. Храмы, гробницы, иероглифы / Пер. с англ. Б. Э. Верпаховского |место=М.|издательство=ЗАО «[[Центрполиграф]]»|год=2003|страниц=364|серия=Загадки Древнего Египта|isbn=5-227-01932-0}}
* {{публикация|книга|автор=Монте|автор имя=Пьер.|автор линк=Монте, Пьер|заглавие=Египет Рамсесов. Повседневная жизнь египтян во времена великих фараонов|Пер.=Ф. Л. Мендельсона|место=М.|издательство=Наука|год=1989|страниц=376|серия=[[По следам исчезнувших культур Востока]]}}
* {{публикация|книга|автор=Морэ|автор имя=А.|автор линк=Морэ, Александр|заглавие=Во времена фараонов|место=М.|издательство=Алетейа|год=1998|страниц=236|серия=Vita Memoriae}}
* {{публикация|книга|автор=Морэ|автор имя=А.|заглавие=Цари и боги Египта|место=М.|издательство=Алетейа|год=1998|страниц=240|серия=Vita Memoriae}}
* {{публикация|книга|автор=Морэ|автор имя=А.|заглавие=Нил и Египетская цивилизация|место=М.|издательство=ЗАО «[[Центрполиграф]]»|год=2007|страниц=480|серия=Загадки Древнего Египта}}
* {{публикация|книга|автор=Морэ|автор имя=А.|заглавие=Египетские мистерии|место=М.|издательство=Новый Акрополь|год=2009|страниц=192|серия=Традиция, религия, культура}}
* {{публикация|книга|автор=[[Мюррей, Маргарет|Мюррей Маргарет]]|автор имя=|заглавие= Величие Древнего Египта / Пер. с англ. Л. А. Игоревского|место=М.|издательство=ЗАО «[[Центрполиграф]]»|год=2009|страниц=320|серия=Загадки Древнего Египта|isbn=978-5-9524-4482-9}}
* {{публикация|книга|автор=Нуреев|автор имя=Р. М.|заглавие=[[Всемирная история экономической мысли]]|томов=6|ответственный=Гл. ред. В. Н. Черковец|место=М.|издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]]|год=1987|том=1|том заглавие=От зарождения экономической мысли до первых теоретических систем политической жизни|раздел=гл. 1|раздел заглавие=Древний Египет|раздел ссылка=http://www.booksite.ru/fulltext/mys/lye/cjn/omik/2.htm#5|страницы=35—50|страниц=606|isbn=5-244-00038-1|тираж=20 000|ref=Черковец}}
* {{публикация|книга|автор=Павлова|автор имя=О. И.|заглавие=Амон Фиванский|подзаголовок=Ранняя история культа (V—XVII династии)|ответственный=АН СССР, Ин-т востоковедения|место=М.|издательство=Наука|год=1984|страниц=143}}
* {{публикация|статья|автор=Перепёлкин|автор имя=Ю. Я.|автор линк=Перепёлкин, Юрий Яковлевич|заглавие=Частная собственность в представлениях египтян Старого царства|издание=Палестинский зборник|издание ответственный=Отв. ред. Н. В. Пигулевская|выпуск=16 (79)|место=М.-Л.|издательство2=Наука|год=1966}}
* {{публикация|книга|автор=Перепёлкин|автор имя=Ю. Я.|заглавие=Переворот Амен-хотпа IV|подзаголовок=Часть 1|место=М.|издательство=Наука|год=1967}}
* {{публикация|книга|автор=Перепёлкин|автор имя=Ю. Я.|заглавие=Переворот Амен-хотпа IV|подзаголовок=Часть 2|место=М.|издательство=Наука|год=1984}}
* {{публикация|книга|автор=Перепёлкин|автор имя=Ю. Я.|заглавие=Кейэ и Сенмехкерэ|подзаголовок=К исходу солнцепоклоннического переворота в древнем Египте|место=М.|издательство=Наука|год=1979}}
* {{публикация|книга|автор=Перепёлкин|автор имя=Ю. Я.|заглавие=Хозяйство староегипетских вельмож|место=М.|издательство=Наука|год=1988}}
* {{публикация|книга|автор=Перепёлкин|автор имя=Ю. Я.|заглавие=История Древнего Египта|ссылка=http://www.egyptology.ru/perepelkin.htm#History|место=СПб.|издательство=Летний сад|год=2000|страниц=549|isbn=5-89740-011-3}}
* {{публикация|книга|заглавие=Повесть Петеисе III|подзаголовок=Древнеегипетская проза|ответственный=Пер. [[Коростовцев, Михаил Александрович|М. А. Коростовцева]]|место=М.|издательство=[[Художественная литература (издательство)|Худож. лит.]]|год=1978|страниц=304}}
* {{публикация|книга|автор=Прусаков|автор имя=Д. Б.|автор линк=Прусаков, Дмитрий Борисович|заглавие=Природа и человек в древнем Египте|место=М.|издательство=Моск. лицей|год=1999|страниц=240|серия=Социоестественная история|серия выпуск=14|isbn=5-7611-0210-2|примечание=Библиогр.: с. 199—229}}
* {{публикация|книга|автор=Прусаков|автор имя=Д. Б.|заглавие=Раннее государство в древнем Египте|место=М.|издательство=Ин-т востоковедения|год=2001|страниц=176}}
* {{публикация|книга|автор=Прусаков|автор имя=Д. Б.|заглавие=Древний Египет|подзаголовок=Почва цивилизации|подзаголовок2=Этюд о неолитической революции|место=М.|издательство=Либроком|год=2009|страниц=152}}
* {{публикация|статья|автор=Рубинштейн|автор имя=Р. И.|автор линк=Рубинштейн, Ревекка Ионовна|заглавие=Поучение гераклеопольского царя своему сыну|подзаголовок=Эрмитажный папирус № 1116 А|издание=[[Вестник древней истории]]|год=1950|номер=2|страницы=122—133}}
* {{публикация|книга|автор=Рэй|автор имя=Дж. Д.|часть=Египет в период с 525 до 404 г. до н. э.|заглавие=[[Кембриджская история Древнего мира]]|томов=14|место=М.|издательство=Ладомир|год=2011– |том=4|том заглавие=Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э|страницы=309—346|isbn=978-5-86218-496-9}}
* {{публикация|статья|автор=Савельева|автор имя=Т. Н.|автор линк=Савельева, Татьяна Николаевна|заглавие=Надписи из гробницы Мечена|подзаголовок=Перевод и комментарий|издание=Древний Египет и древняя Африка|тип=сборник статей, посвящённый памяти академика В. В. Струве|издание ответственный=отв. ред. И. С. Кацнельсон ; АН СССР|место=М.|издательство=Наука|год=1967|страниц=148|страницы=113—132}}
* {{публикация|книга|автор=Савельева|автор имя=Т. Н.|заглавие=Как жили египтяне во времена строительства пирамид|основной автор=Т. Н. Савельева|место=М.|издательство=Наука|год=1971|страниц=118}}
* {{публикация|книга|автор=Савельева|автор имя=Т. Н.|заглавие=Храмовые хозяйства Египта времени Древнего царства|подзаголовок=III–VIII династии|основной автор=Т. Н. Савельева|место=М.|издательство=Наука|год=1992|страниц=179}}
* {{публикация|книга|заглавие=Сказки и повести древнего Египта|ответственный=Пер. и комм. И. Г. Лившица|место=СПб.|издательство=Наука|год=2004|страниц=288|isbn=5-02-026987-5}}
* {{публикация|книга|заглавие=Сказки древнего Египта|ответственный=Сост. Г. А. Белова, Т. А. Шерковой|место=М.|издательство=Алетейа|год=1998|страниц=352|isbn=5-89321-012-3}}
* {{публикация|книга|автор=Солкин|автор имя=В. В|автор линк=Солкин, Виктор Викторович|заглавие= Египет: Вселенная фараонов|место=М.|издательство=Алетейа-Новый Акрополь|год=2001|страниц=448|серия=Сокровенная история цивилизаций|isbn=5-89321-065-4}}
* {{публикация|книга|автор=[[Струве, Василий Васильевич|Струве В. В.]]|автор имя=|заглавие=Речение Ипувера|подзаголовок=Лейденский папирус № 344|подзаголовок2=Социальный переворот в Египте в конце Среднего царства|основной автор=В. В. Струве|место=М.|место2=Л.|год=1935|страниц=56}}
* {{публикация|книга|автор=Стучевский|автор имя=И. А.|заглавие=Земледельцы государственного хозяйственного хозяйства древнего Египта эпохи Рамессидов|основной автор=И. А. Стучевский |место=М.|издательство=Наука|год=1982|страниц=256}}
* {{публикация|книга|автор=Стучевский|автор имя=И. А.|заглавие=Рамсес II и Херихор|подзаголовок=Из истории древнего Египта эпохи Рамессидов|основной автор=И. А. Стучевский|место=М.|издательство=Наука|год=1984|страниц=247}}
* {{публикация|книга|автор=Стучевский|автор имя=И. А.|заглавие=Храмовая форма царского хозяйства древнего Египта|основной автор=И. А. Стучевский|ответственный=АН СССР, Ин-т народов Азии|место=М.|издательство=Наука|год=1962|страниц=127}}
* {{публикация|книга|автор=Тилдесли|автор имя=Джойс.|заглавие= Египет. Возвращение утерянной цивилизации / Пер. с англ. М. А. Павловой|место=М.|издательство= Столица-Принт|год=2007|страниц=344|серия= Non-fiction |isbn=978-5-98132-085-9}}
* {{публикация|книга|автор=Тураев|автор имя=Б. А.|автор линк=Тураев, Борис Александрович|заглавие=Бог Тот|подзаголовок=Опыт исслед. в области истории древ.-египет. культуры|место=Лейпциг|издательство=тип. Ф.А. Брокгауза|год=1898|страниц=VIII, 182}}
* {{публикация|книга|автор=Тураев|автор имя=Б. А.|заглавие=Египетская литература|подзаголовок=|место=М.|издательство=Изд. М. и С. Сабашниковых|год=1920|страниц=279|том=1|том заглавие=Исторический очерк древне-египетской литературы}}
* {{публикация|книга|автор=Тураев|автор имя=Б. А.|заглавие=История Древнего Востока|томов=2|подзаголовок=|ответственный=Б. А. Тураев|место=Л.|издательство=Социально-экономическое изд-во Ленинградское отд.|год=1935|страниц=|том=|том заглавие=}}
* ''Томсинов В. А.'' Государство и право Древнего Египта. — {{М.}}: Зерцало-М, 2011. — 512 с.
* Хрестоматия по истории древнего мира / Под ред. [[Струве, Василий Васильевич|Струве В. В.]]. — {{М.}}, 1951. — Том I.
* ''Чегодаев М. А.'' Папирусная графика Древнего Египта. — {{М.}}, 2004.
* ''[[Шампольон, Жан-Франсуа|Шампольон Ж.-Ф.]]'' О египетском иероглифическом алфавите. — {{М.}}, 1950.
* ''Шоу Я.'' Древний Египет / Пер. с англ. И. Сергеевой. — {{М.}}: ООО «АСТ»; Астрель, 2006. — 206 с.: ил. — ISBN 5-17-031742-5.
* ''Эмери У. Б.'' Архаический Египет. — {{СПб.}}: Журнал Нева; Летний Сад, 2001. — 384 с. — (Александрийская библиотека). — ISBN 5-87516-230-9.
* Aegyptiaca Rossica: сб. ст. / Под редакцией М. А. Чегодаева, Н. В. Лаврентьевой. — Вып. 1. — {{М.}}, 2013; Вып. 2. — М., 2014
{{колонкаби|конец}}
'''ингилис мацӀалда''':
{{Div col|шир=30em}}
* {{публикация|книга|автор=Aldred|автор имя=C.|заглавие=Akhenaten, King of Egypt|издательство=Thames and Hudson|место=L.|год=1988|isbn=0-500-05048-1}}
* {{публикация|книга|автор=Allen|автор имя=J. P.|заглавие=Middle Egyptian|подзаголовок=An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs|издательство=Cambridge University Press|место=Cambridge, UK|год=2000|isbn=0-521-77483-7}}
* {{публикация|книга|автор=Badawy|автор имя=A.|заглавие=A History of Egyptian Architecture|volume=III|издательство=University of California Press |место=Berkeley, California|год=1968|isbn=0-520-00057-9}}
* {{публикация|книга|автор=Billard|автор имя=J. B.|заглавие=Ancient Egypt|подзаголовок=Discovering its Splendors|издательство=National Geographic Society|место=Washington D.C.|год=1978}}
* {{публикация|книга|автор имя=J|автор=Cerny|заглавие=Egypt from the Death of Ramesses III to the End of the Twenty-First Dynasty' in The Middle East and the Aegean Region c.1380–1000 н. щ.|издательство=Cambridge University Press|место=Cambridge, UK|год=1975|isbn=0-521-08691-4}}
* {{публикация|книга|автор=Clarke|автор имя=S.|автор2=Engelbach|автор2 имя=R.|заглавие=Ancient Egyptian Construction and Architecture|место=N. Y.|издательство=Dover Publications|год=1990|allpages=242|isbn=0-486-26485-8}}
* {{публикация|книга|автор=Clayton|автор имя=P. A.|заглавие=Chronicle of the Pharaohs|подзаголовок=The Reign-By-Reign Record of the Rulers and Dynasties of Ancient Egypt|место=L.|издательство=Thames and Hudson|год=1994|allpages=224|isbn=0-500-05074-0}}
* {{публикация|книга|автор=Cline|автор имя=E. H.|автор2=O'Connor|автор2 имя=D. K.|заглавие=Amenhotep III|подзаголовок=Perspectives on His Reign|место=Ann Arbor, Michigan|издательство=University of Michigan Press|year=2001|pages=273|allpages=448|isbn=0-472-08833-5}}
* {{Cite book |title=Egyptian Rock Cut Tombs |url=https://archive.org/details/egyptianrockcutt0000dods |last=Dodson |first=Aidan |publisher=Shire Publications Ltd |year=1991 |location=Buckinghamshire, UK |isbn=0-7478-0128-2}}
* {{Cite book|author=Dodson, Aidan|coauthor=Hilton, Dyan|title=The Complete Royal Families of Ancient Egypt|url=https://archive.org/details/completeroyalfam0000dods_a3h8|publisher=Thames & Hudson |location=London, England|year=2004|isbn=0-500-05128-3}}
* {{Cite book | last=El-Daly | first=Okasha | title=Egyptology: The Missing Millennium | location=London, England | publisher=UCL Press | year=2005 | isbn=1-84472-062-4}}
* {{публикация|книга|заглавие=Encyclopedia of Archaeology|ответственный=Editor-in-chief Deborah M. Pearsall|издательство=Elsevier Inc.|год=2008|allpages=2233|isbn=978-0-12-373962-9}}
* {{публикация|книга|заглавие=Encyclopedia of Archaeology of Ancient Egypt|ответственный=Edited by Kathryn A. Bard|издательство=Routledge|год=1999|allpages=1227|isbn=978-0-415-18589-9}}
* {{Cite book |author=Filer, Joyce |title=Disease |url=https://archive.org/details/disease00file |publisher=University of Texas Press |location=Austin, Texas |year=1996 |isbn=0-292-72498-5}}
* {{Cite book | last=Gardiner | first=Sir Alan | title=[[Egyptian Grammar: Being an Introduction to the Study of Hieroglyphs]] | publisher=Griffith Institute | location=Oxford, England | year=1957 | isbn=0-900416-35-1}}
* {{статья |заглавие=Most Ancient Egypt: Chapter III. The Neolithic and Chalcolithic Communities of Northern Egypt |издание=[[Journal of Near Eastern Studies|JNES]] |издание=No. 4 |страницы=217—272 |том=23 |язык=en |тип=journal |автор=Hayes, W. C. |месяц=10 |год=1964}}
* {{Cite book | last=Imhausen | first=Annette | coauthors= [[Eleanor Robson]], [[Joseph Dauben|Joseph W. Dauben]], Kim Plofker, J. Lennart Berggren, Victor J. Katz | title=The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook | url=https://archive.org/details/mathematicsofegy0000unse | publisher=Princeton University Press | location=Princeton | year=2007 | isbn=0-691-11485-4}}
* {{Cite book|last=James|first=T.G.H.|title=The British Museum Concise Introduction to Ancient Egypt |url=https://archive.org/details/britishmuseumcon00jame|publisher=University of Michigan Press|location=Ann Arbor, Michigan|year=2005 |isbn=0-472-03137-6}}
* {{Cite book|author=Kemp, Barry|title=Ancient Egypt: Anatomy of a Civilization|publisher=Routledge|year=1991|location=London, England|isbn=0-415-06346-9}}
* {{Cite book |last= Lichtheim |first=Miriam|title=Ancient Egyptian Literature, vol 1|publisher=University of California Press|year=1975|location=London, England |isbn=0-520-02899-6}}
* {{Cite book |last= Lichtheim | first=Miriam | title=Ancient Egyptian Literature, A Book of Readings. Vol III: The Late Period | publisher=University of California Press | year=1980 | location=Berkeley, California| isbn=}}
* {{Cite book | last=Loprieno | first=Antonio | title= Ancient Egyptian: A linguistic introduction | url=https://archive.org/details/ancientegyptianl0000lopr | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge, UK | year=1995a |isbn=0-521-44849-2}}
* {{Cite book | last=Loprieno | first=Antonio | contribution=Ancient Egyptian and other Afroasiatic Languages | title=Civilizations of the Ancient Near East | editor-last=Sasson | editor-first=J. M. | volume=4 | publisher=Charles Scribner | place=New York, New York | year=1995b | pages=2137–2150 | isbn=1-56563-607-4}}
* {{Cite book | last=Loprieno | first=Antonio | contribution=Ancient Egyptian and Coptic | title=The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages | url=https://archive.org/details/cambridgeencyclo0000unse_t8o9 | editor-last=Woodward | editor-first=Roger D. | publisher=Cambridge University Press | place=Cambridge, UK | year=2004 | pages=[https://archive.org/details/cambridgeencyclo0000unse_t8o9/page/160 160]–192 | isbn=0-521-56256-2}}
* {{Cite book |last=Lucas |first=Alfred |authorlink=Alfred Lucas |title=Ancient Egyptian Materials and Industries, 4th Ed |url=https://archive.org/details/ancientegyptianm0000luca |location=London, England |year=1962 |publisher=Edward Arnold Publishers|isbn=1-85417-046-5}}
* {{статья |заглавие=The Geographical, Spatial, and Temporal Distribution of Predynastic and First Dynasty Basalt Vessels |издание=[[Journal of Egyptian Archaeology|The Journal of Egyptian Archaeology]] |место=London, England |издательство=Egypt Exploration Society |том=88 |страницы=67—93 |doi=10.2307/3822337 |jstor=3822337 |язык=en |тип=journal |автор=Mallory-Greenough, Leanne M. |год=2002}}
* {{Cite book|year=1998|author=Manuelian, Peter Der|title=Egypt: The World of the Pharaohs|url=https://archive.org/details/egyptworldofphar00unse|location=Bonner Straße, Cologne Germany|publisher=Könemann Verlagsgesellschaft mbH|isbn=3-89508-913-3}}
* {{Cite book |author=McDowell, A. G. |title=Village life in ancient Egypt: laundry lists and love songs |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, England |year=1999|isbn=0-19-814998-0 }}
* {{Cite book |author=Meskell, Lynn |title=Object Worlds in Ancient Egypt: Material Biographies Past and Present (Materializing Culture) |publisher=Berg Publishers |location=Oxford, England|year= 2004|isbn=1-85973-867-2}}
* {{Cite book | last=Midant-Reynes | first=Béatrix | title=The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Pharaohs | url=https://archive.org/details/prehistoryofegyp0000mida | location=Oxford, England | publisher=Blackwell Publishers | year=2000 | isbn=0-631-21787-8}}
* {{Cite book |last=Nicholson |first=Paul T. |title=Ancient Egyptian Materials and Technology |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=2000 |isbn=0-521-45257-0 |author-separator=, |display-authors=1}}
* {{Cite book |author=Oakes, Lorna |title=Ancient Egypt: An Illustrated Reference to the Myths, Religions, Pyramids and Temples of the Land of the Pharaohs |url=https://archive.org/details/ancientegyptillu00unse |publisher=Barnes & Noble |location=New York, New York |year=2003|isbn=0-7607-4943-4}}
* {{Cite book |last=Robins |first=Gay |title=The Art of Ancient Egypt |publisher=Harvard University Press |year=2000 |location=Cambridge, Massachusetts|isbn=0-674-00376-4 }}
* {{публикация|статья|заглавие=Russian Archaeological Mission at Giza, Eastern plateau|вид=2012 Expedition Report|ссылка=http://www.ivran.ru/attachments/551_egypt2012.doc|издание=Institute of Oriental Studies of the Russian Academy of Sciences|тип=[official web]|год=2013}}
* {{Cite book |author=Kim Ryholt|title=The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period |year=1997 |month=January |location=Copenhagen, Denmark|publisher=Museum Tusculanum |isbn=87-7289-421-0}}
* {{книга|автор=Parkinson R. B. |заглавие=Poetry and Culture in Middle Kingdom Egypt: A Dark Side to Perfection |место=London |издательство=[[Continuum International Publishing Group]] |год=2002 |allpages=352 |isbn=0826456375 |ref=Parkinson}}
* {{Cite book |last=Scheel |first=Bernd |title=Egyptian Metalworking and Tools |publisher= Shire Publications Ltd |location=Haverfordwest, Great Britain |year=1989|isbn=0-7478-0001-4}}
* {{Cite book|last=Shaw|first=Ian|title=The Oxford History of Ancient Egypt|url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofa00shaw|publisher=Oxford University Press|year=2003|location=Oxford, England|isbn=0-19-280458-8}}
* {{Cite book |author=Siliotti, Alberto |title=The Discovery of Ancient Egypt |publisher=Book Sales, Inc |location=Edison, New Jersey |year=1998|isbn=0-7858-1360-8}}
* {{Cite book | last=Strouhal | first=Eugen | title=Life in Ancient Egypt | url=https://archive.org/details/lifeofancientegy0000stro | publisher=University of Oklahoma Press | location=Norman, Oklahoma | year=1989 | isbn=0-8061-2475-X}}
* {{Cite book|author=Tyldesley, Joyce A. |title=Ramesses: Egypt's greatest pharaoh |url=https://archive.org/details/ramessesegyptsgr0000tyld |publisher=Penguin|location=Harmondsworth, England|year=2001|pages= [https://archive.org/details/ramessesegyptsgr0000tyld/page/76 76]–77|isbn=0-14-028097-9}}
* {{статья |заглавие=Zum koptischen Sprachgut im Ägyptisch-Arabisch |издание=Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes |место=Vienna, Austria |издательство=Institut für Orientalistik, Vienna University |том=81 |страницы=197—227 |язык=und |автор=Vittman, G. |год=1991}}
* {{Cite book |author=Walbank, Frank William |authorlink = F. W. Walbank|title=The Cambridge ancient history |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=1984 |isbn=0-521-23445-X}}
* {{Cite book |author=Wasserman, James; Faulkner, Raymond Oliver; Goelet, Ogden; Von Dassow, Eva |title=The Egyptian Book of the dead, the Book of going forth by day: being the Papyrus of Ani |url=https://archive.org/details/egyptianbookofde0000unse |publisher=Chronicle Books |location=San Francisco, California |year=1994 |isbn=0-8118-0767-3}}
* {{Cite book|last=Wilkinson|first=R. H.|year=2000|title=The Complete Temples of Ancient Egypt|url=https://archive.org/details/completetempleso0000wilk|location=London, England|publisher=Thames and Hudson|isbn=0-500-05100-3}}
{{колонкаби|конец}}
== МугъчӀваял ==
{{Навигация
|Тема = НекІсияб Египет
|Портал = НекІсияб Египет
|Викисловарь =
|Викиучебник =
|Викицитатник =
|Викитека =
|Викивиды =
|Викиновости =
}}
* [http://konan.3dn.ru/ История ДРЕВНЕГО МИРА]
* [http://www.cesras.ru/ Центр египтологических исследований РАН];
* [http://ru-egypt.com/ Религия, история и культура Древнего Египта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309180840/http://ru-egypt.com/ |date=2009-03-09 }};
* [http://aegyptica.orientalstudies.ru/{{Хвараб ссылка|date=Июнь 2018 |bot=InternetArchiveBot }} Aegyptica. Подсайт СПб ИВ РАН]{{Хвараб ссылка|date=Сентябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }};
* [https://web.archive.org/web/20180407221652/http://hieroglyphica.ru/ Обзор переводов с египетского языка на русский];
* [http://egyptiaca.narod.ru/tpy.htm Египтологическая библиотека]
* [http://www.egyptology.ru/ Египтологический изборник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050312194755/http://www.egyptology.ru/ |date=2005-03-12 }}.
* [http://www.egyptarchive.co.uk The Egypt Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307231127/https://www.egyptarchive.co.uk/ |date=2022-03-07 }}{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20090626053015/http://narmer.us/ Ancient Egypt: History and Chronology]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20041221061251/http://www.insecula.com/contact/A001726.html Тутанхамон на сайте-галерее Insecula]{{ref-en}}
* [http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/index.htm Egyptian Royal Genealogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407043434/http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/index.htm |date=2009-04-07 }}{{ref-en}}
* [http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/Welcome.html Digital Egypt for Universities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414225912/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/welcome.html |date=2009-04-14 }}{{ref-en}}
* [http://www.gizapyramids.org/ The Giza Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011131428/http://www.gizapyramids.org/ |date=2008-10-11 }}{{ref-en}}
* [http://www.aeraweb.org/ Ancient Egypt Research Associates]{{ref-en}}
{{НекІсияб Египет}}
[[Категория:НекӀсияб Египет| ]]
9tuqk5a2899rl8mt7s3zvk5ykwo8oc4
Хунзахъ тӀалъи
0
12254
102040
100634
2026-09-09T15:27:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102040
wikitext
text/x-wiki
{{ТІалъи
|Статус=ТІалъи
|ЦІар=Хунзахъ тІалъи
|Сурат=
|Сураталда гъоркьхъвай=ТІалъиялъул [[Хунзахъ]] росу
|ГІатІилъи=250
|Халалъи=25
|ГІеблъи=8–10
|ЛӀугьараб заман=
|Борхалъи=1700–2000
|Бищун борхатаб тІогь=
|Борхалъиялъул ицц=
|Координатал=42.5438484242416/46.7016524076462
|Пачалихъ=Россия
|Икълим=Дагъистан
|CoordScale=
|Мухъ=Хунзахъ мухъ
|БакІалъул карта=Россия Дагъистан Хунзахъ мухъ
|Викигъамасалда категория=}}
'''Ху́нзахъ тӀа́лъи''' — [[Хунзахъ мухъ|Хунзахъ мухъалда]] бугеб [[ТӀалъи|тӀалъи]], жиб Дагъистаналда ругел тӀалъабазул бищун гӀатӀидаб ва кӀудияб. ГӀатӀилъи гьелъул буго 250 км². ТӀалъи гӀуцӀараб буго къвакӀараб гамачӀ-къоноялъ, бутӀаккун къвакӀараб гачигамачӀалъ. Релиефалъул рахъалъ гьеб буго гьетӀи бугеб, бакӀ-бакӀалда гохӀахараб ритӀел.
== Географияб сипат-сурат ==
=== Бугеб бакӀ ===
Хунзахъ тӀалъи буго Жанисеб Дагъистаналъул бакьулӀ, ралъдал гьумералдаса тӀалъул борхалъи буго 1700–2200 м. Гьелъул халалъи буго 25 км, гӀеблъи — 8–10 км; гӀаммаб къагӀидаялъ тӀалъиялъул гӀатӀилъи буго 250 км<sup>2</sup>.
ТӀалъиялъул рельеф буго гӀодобе буссараб ритӀел, гьитӀинал гохӀалги, балкабиги, гӀиссинал кӀкӀалабиги ругеб. Хьундасебгун-бакъбаккул рахъалда тӀалъиялъул гӀорхъилъун буго ТӀанусдерил бал, жибги Макьасде щвезегӀан бугеб, бакъдасебгун-бакъбаккул рахъалда рахъалда — [[ГӀакаро (мегӀер)|ГӀакаро]]. Бакъбаккул рахъалдехун кколеб бакӀалда тӀалъиялъул гӀурхъилъун буго 100–1200 м. борхалъуда бугеб [[ЦӀолокь каньон|ЦӀолокь]] каньон, [[ГӀарани хъала|ГӀарани хъаладухъа]] байбихьун [[Шамилил мухъ|Шамилил мухъалъул]] [[Гьолокь]] росдаде щвезегӀан, 22 км халалъиги бугеб. Гьениб тӀалъиялдаса чвахулеб Тобтилги Тиронлъаралъулги лӀугьуна чвахубакӀал (чвахиялъул борхалъи 70 ва 120 м)<ref>[http://www.skfo.ru/interest/item/1421_Hunzahskoe_plato] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191010205404/http://www.skfo.ru/interest/item/1421_Hunzahskoe_plato |date=2019-10-10}}</ref>
=== Геология ===
Хунзахъ тӀалъиялъул ракьал аслияб къагӀидаялъ ккола лъикӀ жо бижулеб бечедаб щелоч гъорлӀ бугел мугӀрузул чӀегӀер-ракьаллъун. РорхалъудегӀан ругел чӀегӀер-ракьазда гъорлӀ щелочалъул къадар дагьлъула ва гумусалъул къадара бахуна 7 проценталде.
=== Климат ===
Гъуниб тӀалъиялде данде ккун, Хунзахъ тӀалъиялда климаталъул шартӀал руго кьварарал, лъагӀалил гьоркьохъеб температура бащалъула 6,60. ГӀазу-цӀадал къадар бащщалъула 532 мм (гьебго борхалъиялда бугеб ТӀасияб Гъуниб, гьоркьохъеб температура бащалъула 8,1°, гӀазу-цӀадал къадар — 507 мм).
Хунзахъ тӀалъиялда рукӀуна гӀезегӀан къуваталъул гьурал, цо-цо мехалда 8 балл къуваталда ругел. Хунзахъ тӀалъиялда гьединаб хасаб климат букӀиналъе гӀиллалъун ккола тӀалъи рагьараб букӀин, хасго бакъбаккудаса ва бакътӀерхьудаса, ва гьелдалъун щибаб рахъалдасан гӀадин гьавадул массаби рачӀин.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.skfo.ru/interest/item/1421_Hunzahskoe_plato |access-date=2019-10-10 |archive-date=2019-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010205404/http://www.skfo.ru/interest/item/1421_Hunzahskoe_plato |url-status=хвараб }}</ref>
=== Гьидрология ===
[[Файл:Tobot waterfall. Khunzakh district.jpg|мини|кваранидаса|191.989x191.989пкс|[[Тобтил чвахи]]]]
ТӀалъиялда ругел лъаразул чӀахӀияллъун рикӀкӀине бегьула [[Тобот]], Хундерил лъар, Илъа-лъар; гьел киналго лъар чвахула ЦӀолокье, гӀизаІан кӀудияб борхалъудаса. ЦӀадал райда, гьел лъарал гӀемерго кӀодолъула.
ТӀалъиялъул бакътӀерхьун рахъалдаги буго дагьабго гьитӀинаб лъар, жиндир чвахиялъул борхалъи 50 метраялдаси бугеб.
ТӀалъиялъул гӀодорегӀан ккарал бакӀазда, [[Сиухъ]], [[Гъонохъ]], [[Шотода]] ва [[Макьасда]] росабазда аскӀор цере рукӀана гьитӀиналго [[ХьуцӀ|хьуцӀал]]. Гьел ахираб заманалда ракъвазарулел руго.
Шотода росдата цебе буго квералъ гьабураб хӀор, жанибе биччан буго ччугӀа.
=== Рижел ===
ТӀалъидул рижел цӀакъго бечедаб гӀечӀо. НекӀсиял рохьал хутӀун гьечӀо. Хурдузул данчӀвала харибакӀазул, ва мугӀрузул хурдул: шалфей, рехъеб, чебрец, харибакӀазул ва мугӀрузул лъабгӀин, люцерна ва цогидалги.
==== ХӀайванал ====
ХӀайваназулги гӀемерал тайпаби данде чӀваларо. Рахьхахулезул гӀемерисеб данде чӀвала гӀанхвара Радде (Дагъистаналъул эндемик). Цо-цо данде чӀвала гӀанкӀал, цурдул, гӀондокьал, цо-цо — бацӀал.
ХӀанчӀазул тайпабазул ратула альпазул чӀегӀерхӀанчӀи, гӀалхул маккал; данде чӀвала чӀоролаби, мокъокъал ва чанахъанхӀанчӀазул чанго тайпа.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.skfo.ru/interest/item/1421_Hunzahskoe_plato |access-date=2019-10-10 |archive-date=2019-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010205404/http://www.skfo.ru/interest/item/1421_Hunzahskoe_plato |url-status=хвараб }}</ref>
== Халкъ ==
Хунзахъ тӀалъи ккола Дагъистаналда ругел бищун халкъ ризаб бакӀазул цояблъун.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.skfo.ru/interest/item/1421_Hunzahskoe_plato |access-date=2019-10-10 |archive-date=2019-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010205404/http://www.skfo.ru/interest/item/1421_Hunzahskoe_plato |url-status=хвараб }}</ref>
== Росдал магӀишат ==
ТӀалъиялъул чӀегӀерракьал, гьетӀи букӀаниги, кьерзал гьарун ва рекьун хӀалтӀизарула. Аслияб къагӀидаялъ гӀазабула картошка, чӀегӀер гьоло, лъелъ во цогидалги.
[[Файл:Panorama of Khunzakh plateau.jpg|альт=Сурат бахъараб буго ЦӀада росдаде тӀаде балагьараб кӀудияб ганчӀидасан.|мини|828.977x828.977пкс|Хунзахъ тӀалъиялъул панорама]]
== Галерея ==
[https://www.youtube.com/watch?v=C6nHqitYEpc Хунзахъ тӀалъи борхалъудаса]
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
671egkoadx227l4jc5xfipmcr1isfs9
ТӀалъи
0
12255
102038
100531
2026-09-09T15:27:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102038
wikitext
text/x-wiki
{{МагІна}}
[[Файл:Кегерское плато.jpg|мини|Кьогьориб тӀалъи]]
[[Файл:SNOW_ON_THE_PUTORANA_PLATEAU.jpg|справа|мини|Путораналъул спутникияб сурат . Сентябир 2003]]
'''ТӀалъи''' — борхатаб майдан битӀараб ялъуни крачелахараб загӀибго бикьараб тӀасияб рахъ бугеб, жибго саламатго рихьулел хъитӀаз цогидал аскӀор ругел байдабаздаса батӀа гьарураб.
Гьединго тӀалъиян абула лаваялъул тӀалъиялдеги, жибги батӀи-батӀиял географиял объектазда (вулканазда, мугӀрузда, кӀкӀалабазда) аскӀоб тӀибитӀараб борхатаб гӀатӀилъи кколеб. Гьединаб тӀалъи ккола вулканазул хӀалтӀудалъун лӀугьараб. ТӀалъи лъуьине бегьула вулканалъул яги гьоркь хутӀулел минералазул гъатазда тӀад.
== ЛӀугьунеб къагӀида ==
ТӀалъиял лӀугьине бегьула батӀи-батӀиял [[Геологияб процесс|геологиял процессазул]] хӀасилалда: [[Вулкан|вулканалъул]] магмаялъул кӀудияб къадар къватӀибе бачӀиналъул, [[Лава|лаваялъул]] экструзия лӀугьиналъул яги [[Эрозия (геология)|эрозиялъул]].
=== Лаваялъул тӀалъи ===
{{main|Лавовое плато}}
=== Денудационные плато ===
{{Main|Денудация}}
== ТӀалъиязул тайпаби ==
==КӀудиял тӀалъиял==
===Азия===
===Антарктида===
===Африка===
===Шималияб Америка===
===Жанубияб Америка===
===Океания===
== Балагье гьединго ==
* [[МугӀрул ритӀел]]
{{geo-term-stub}}
== Иццал==
География. Гьанжесеб суратал ругеб энциклопедия. Москва, Басмахана: «Росмэн» 2006 год.{{нет ссылок|дата=24 марта 2018}}
[[Категория:ТӀалъи| ]]
gvynryio0vs8qcjtgt7g1htj88zavp1
ГӀараб хъвай-хъвагӀи
0
13720
102018
99556
2026-09-09T15:24:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102018
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writing system
| name = ГӀараб хъвай-хъвагӀи
| type = [[Абджад]]
| typedesc = ([[абугида]] яги [[унгояб алифба]] цо-цо адаптациязда)
| languages = Ралагье гъоркьегӀан
| time = 400 соналдаса нахъе
| fam1 = [[Египтиял гьиероглифал]]
| fam2 = [[Финикияб алифба|Финикияб]]
| fam3 = [[Арамаяб алифба|Арамаяб]]
| fam4 = [[Набатеяб алифба|Набатеяб]]
| children = [[N'Ko хъвай-хъвагӀи|N'Ko алифба]] ва [[Гьанифи Рогьинджа хъвай-хъвагӀи|Гьанифи хъвай-хвагӀи]]
| unicode = {{ublist |class=nowrap |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0600.pdf U+0600–U+06FF] {{smaller|Arabic}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0750.pdf U+0750–U+077F] {{smaller|Arabic Supplement}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U08A0.pdf U+08A0–U+08FF] {{smaller| Arabic Extended-A}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0870.pdf U+0870–U+089F] {{smaller| Arabic Extended-B}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/UFB50.pdf U+FB50–U+FDFF] {{smaller|Arabic Pres. Forms-A}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/UFE70.pdf U+FE70–U+FEFF] {{smaller|Arabic Pres. Forms-B}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1EE00.pdf U+1EE00–U+1EEFF] {{smaller|Arabic Mathematical...}} |[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1EC70.pdf U+1EC70–U+1ECBF] {{smaller|Indic Siyaq Numbers}}
|[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1ED00.pdf U+1ED00–U+1ED4F] {{smaller|Ottoman Siyaq Numbers}}
|[https://www.unicode.org/charts/PDF/U10E60.pdf U+10E60–U+10E7F] {{smaller|Rumi Numeral Symbols}}}}
| iso15924 = Arab
| sample = Arabic-script.png
| imagesize = 300px
}}
'''ГӀараб хъвай-хъвагӀи''' ккола [[ГӀараб мацӀ|гӀараб]] ва [[Азия|Азиялъулги]] [[Африка|Африкаялъулги]] [[Парс мацӀ|парс]], [[Уйгъур мацӀ|уйгъур]], [[Курд мацӀ|курд]], [[Панджаби мацӀ|панджаби]], [[Синдгьи мацӀ|синдгьи]], [[Балохи мацӀ|балохи]], [[Пашто мацӀ|пашто]], [[Лур мацӀ|лур]], [[Урду мацӀ|урду]], [[Кашмири мацӀ|кашмири]], [[Рохинжа мацӀ|рохинжа]], [[Сумали мацӀ|сумали]] ва [[Мандинка мацӀ|мандинка]] ва цогидалги гӀадал мацӀал хъваялъе хӀалтӀизабулеб [[хъвай-хъвагӀиялъул система]].<ref>Mahinnaz Mirdehghan. 2010. Persian, Urdu, and Pashto: A comparative orthographic analysis. ''Writing Systems Research'' Vol. 2, No. 1, 9–23.</ref> XV гӀасруялдаса 1928 соналде щвезегӀан гӀараб хъвай-хъвагӀи хӀалтӀизабулаан авар мацӀалъеги (гӀажам). XVӀ гӀасруялде щвезегӀан, гӀараб хъвай-хъвагӀи хӀалтӀизабулаан испан мацӀалда цо-цо текстал хъвазеги. 1928 соналъ реформа гьабизегӀан, гӀараб хъвай-хъвагӀи букӀана [[Турк мацӀ|турк мацӀалъеги]] хӀалтӀизабулеб.<ref>{{cite web|url=http://www.bne.es/es/Micrositios/Exposiciones/MemoriaMoriscos/Obras/|title=Exposición Virtual. Biblioteca Nacional de España|publisher=Bne.es|date=|accessdate=2012-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218074945/http://www.bne.es/es/Micrositios/Exposiciones/MemoriaMoriscos/Obras/|archive-date=2012-02-18|url-status=dead}}</ref>
ГӀараб хъвай-хъвагӀи буго жиб хӀалтӀизабулел пачалихъазул гӀемерлъиялъул рахъалъ кӀиабилеб [[Хъвай-хъвагӀиялъул системабазул сияхӀ|бищун хӀалтӀизабулеб хъвай-хъвагӀиялъул система]] ва лъабабилеб жиб хӀалтӀизабулел гӀадамазул къадаралъул рахъалъ, [[Латин хъвай-хъвагӀи|латин]] ва син хъвай-хъвагӀабазда хадуб.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31666/Arabic-alphabet|title=Arabic Alphabet|accessdate=2015-05-16|publisher=Encyclopædia Britannica online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150426185709/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/31666/Arabic-alphabet|archivedate=26 April 2015|url-status=live}}</ref>
ГӀараб хъвай-хъвагӀи гьабула кваранидаса квегӀиде курсив стилалда, жинда жаниб хӀарпал гьезул рагӀиялда жаниб букӀунеб бакӀалде, цебе-хадур ругеб цогидал хӀарпазде балагьун ункъго батӀияб къагӀидаялда хъвалеб. ХӀарпазул кьучӀаб форма хисуларо. ГӀемерисеб, хӀарпаз рихьизарула яги гӀицӀго рагьукъал, яги рагьукъалги цо чанго рагьарабги гьаркьал, гьедилда рекъон гӀараб хъвай-хъвагӀи ккола яги абжадлъун, мисалалъе, [[ГӀараб алипба|гӀараб алипба]], яги хӀакъаб алипбалъун, мисалалъе, [[ЦӀияб гӀажам ضێياب عاجام|цӀияб авар гӀажам]]. Гьеб гуребги, гӀараб хъвай-хъвагӀиялда гьечӀо бетӀерал хӀарпалги.<ref>{{Cite book|last=Ahmad, Syed Barakat.|url=http://worldcat.org/oclc/1124340016|title=Introduction to Qur'anic script|date=11 January 2013|isbn=978-1-136-11138-9|oclc=1124340016}}</ref>
Байбихьуда, гӀараб хъвай-хъвагӀи тӀоцебесеб иргаялда жаниб хӀалтӀизабулеб букӀана хирияб [[Къуръан|Къуръаналъул]] текстал хъвазе. [[Ислам]] тӀибитӀигун, гьеб байбихьана хӀалтӀизабизе аслияб алипбалъун цогидал мацӀазе тӀаде цӀиял ишарабиги журан. Цо-цо версиял, мисалалъе [[Курд алипба#Сорани алипба|курд]], [[Уйгъур гӀараб алипба|уйгъур]] ва басрияб [[Арабица|боснияб]] рукӀана [[Абугида|абугидаллъун]] яги хӀакъал [[Алипба|алипбаяллъун]]. Гьеб ккола гьединго гӀараб каллиграфиялъул балъалъул аслулъунги.
== ГӀараб хъвай-хъвагӀи хӀалтӀизабулел мацӀал ==
ГӀараб хъвай-хъвагӀи дандеккезабун буго [[ГӀараб мацӀ|гӀараб мацӀалъе]] гуребги, цогидал батӀи-батӀиял мацӀазеги, гьенирго гъорлӀе рачӀуна жал самиял мацӀаллъун кколарел [[Парс мацӀ|парс]], [[Малай мацӀ|малай]] ва [[Урду мацӀ|урду]] мацӀал. Гьединал дандеккезарияз гъорлӀе рачине бегьула хисизарулал яги цӀиял хӀарпал, жидеца гӀараб фонологиялда гьечӀел гьаркьал рихьизарулел. Мисалалъе, гӀараб мацӀалда гьечӀо гьаркьикъаб билабиалияб плозив ({{IPA|[p]}} гьаракь), гьединлъидал гӀемерисел мацӀазда гьеб {{IPA|[p]}} гьаракь бихьизабизе хӀалтӀизабула хасаб хӀарп, батӀи-батӀиял мацӀазда гьелъие хӀалтӀизабун букӀине бегьулаб батӀи-батӀиял хӀарпалги. Гьел модификациял рикьула кӀиго тӀелалде: тӀоцебеселде гъорлӀе рачӀуна гьинд, тюрк ва парс мацӀал, жидее парс модификациял хӀалтӀизабулел, кӀиабилеб тӀелалде гъорлӀе уна Гьиндонезиялъул мацӀал, жидер тенденция джави мацӀалде релълъенлъизе бугел.
Боснияб, курд, кашмираб ва уйгхур хъвай-хъвагӀабазда рагьарал хӀарпал хъвачӀого бегьуларо. Гьединаб къагӀидаялда, гӀараб хъвай-хъвагӀи хӀалтӀизабун букӀине бегьула абжадалдаги, гьединго абугидаялдаги.
[[File:Wikipedia in Arabic script languages in KACST Office.svg|600px|thumb|center|ГӀараб хатӀалда хъвараб щуго мацӀалъул Википедия.]]
=== ХатӀазул системаби ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ХатӀ яги къагӀида
! style="font-size:90%;" | Алипба(ял)
! style="font-size:90%;" | МацӀ(ал)
! Регион
! ЛӀугьана
! style="width:50em;" | Тапсир
|-
| [[Насх (хатӀ)|Насх]]
| [[ГӀараб алипба|ГӀараб]]<br> & цогидал
| [[ГӀараб мацӀ|ГӀараб]]<br> & цогидал
| ГӀараб хъвай-хъвагӀи хӀалтӀизабулеб щибаб регионалда
|
| style="font-size:90%;" |Цо-цо мехалъ рикӀкӀуна цӀакъ [[Насх (хатӀ)|хассаб каллиграфияб стиллъун]], амма гьединго хӀалтӀизабула куфияб яги настагӀликълъун кколареб щибаб хатӀ бихьизабизе.
|-
| [[НастагӀликъ]]
| [[Парс алипба|Парс]],
[[Урду алипба|урду]]<br> & цогидал
| [[Парс мацӀ|Парс]],
[[Урду мацӀ|урду]]<br> & цогидал
| Жанубияб ва БакътӀерхьул Азия
| ТӀаликъ
| style="font-size:85%;" |ХӀалтӀизабула урдуялда щибаб тексталъе, къанагӀат гурони хӀалтӀизабуларо парс мацӀалъе.
|-
| [[ТӀаликъ]]
| [[Парс алипба|Парс]]
| [[Парс мацӀ|Парс]]
|
|
| НастагӀликъ жиндаса лӀугьараб хатӀ
|-
| [[Куфи (хатӀ)|Куфи]]
| [[ГӀараб алипба|ГӀараб]]
| [[ГӀараб мацӀ|ГӀараб]]
| ГӀагараб Машрикъ ва Шималияб Африка
|
| style="font-size:90%;" |
|-
| [[Расм (хатӀ)|Расм]]
| КъанагӀатго [[ГӀараб алипба|гӀарабалда]]
| [[ГӀараб мацӀ|ГӀараб]]
| style="white-space:nowrap;" | Аслияб къагӀидаялъ тарихияб
|
| style="font-size:90%;" | ХӀалтӀизабизе тола киналниги хӀаракаби (игӀжам).
|-
|}
== Балагье гьединго ==
* [[ГӀараб алипбаялъул тарих]]
* [[ГӀараб (Юникодалъул блок)]]
* [[ГӀарабалъул транслитерация]]
== ХӀужжаби ==
{{ХӀужжаби}}
==КъватӀисел регӀелал==
{{Commons category-inline}}
* [http://www.unicode.org/charts/collation/ Unicode collation charts]—including Arabic letters, sorted by shape
* [http://edition.cnn.com/2010/LIVING/09/06/arabic.difficulty.learning/ Why the right side of your brain doesn't like Arabic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201003024305/http://edition.cnn.com/2010/LIVING/09/06/arabic.difficulty.learning/ |date=2020-10-03 }}
* [http://software.sil.org/arabicfonts/ Arabic fonts by SIL's Non-Roman Script Initiative]
* [https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02113751 '' Alexis Neme and Sébastien Paumier (2019), Restoring Arabic vowels through omission-tolerant dictionary lookup, Lang Resources & Evaluation, Vol 53, 1–65 pages'']
[[Категория:ГӀараб хъвай-хъвагӀи| ]]
[[Категория:ГӀараб орфография]]
[[Категория:Кваранидаса квегӀиде хъвалел системаби]]
[[Категория:ГӀараб мацӀ]]
h8kh9olekuf3jmdd3pxj6h0ktoatgjd
Гьималаял
0
13725
102017
99492
2026-09-09T15:24:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102017
wikitext
text/x-wiki
{{МугІрузул система
|Статус=
|ЦІар= Гьималаял
|Миллияб цІар= zh/喜马拉雅山脉, 雪域山脉/hi/हिमालय/ne/हिमालय/ur/ہمالیہ/bo/ཧི་མ་ལ་ཡ/bn/হিমালয়/my/ဟိမဝန္တာ
|Сурат= Himalaya composite.jpg
|Гъоркьхъвай=
|Сураталда гъоркьхъвай=
|ГІатІилъи= 1 089 133
|Халалъи= 2330
|ГІеблъи= 1335
|ЛӀугьараб заман= [[Мелалъулаб период|мел]]
|Борхалъи= 8848
|Бищун борхатаб тІогь= Джомолунгма
|Борхалъиялъул ицц= <ref>[http://peakbagger.com/range.aspx?rid=48 Peakbagger.com]</ref>
|Координатал= 28/49/0/N/83/23/31/E
|Пачалихъ=
|Пачалихъал= Чин/Гьиндустан/Непал/Пакистан/Бутан/Бангладеш/Мьянма
|Икълим= Тибет
|Икълимал=
|CoordScale= 10000000
|Зобалазул лага=
|Мухъ=
|БакІалъул карта=
|БакІалъул карта 1= Тибеталъул тІалъи
|Гъоркьхъваялъул позиция=
|ТІаса къотІизе=
|Гъоркьа къотІизе=
|ТІаса къотІизе 1=
|Гъоркьа къотІизе 1=
|Жаниблъел=
|Викигъамасалда категория=
}}
'''Гьимала́ял''' ({{lang-sa|हिमालयः}}, «гӀазабазул рукӀел», {{lang-en|Himalayas}}) — Ракьалда бугеб бищун борхатаб мугӀрузул система. Гьималаял руго [[Тибеталъул тӀалъи|Тибеталъул тӀалъиялдаги]] (шималалда) ва [[Гьиндалъулгин Гангалъул лъарагӀлъи|Гьиндалъулгин Гангалъул лъарагӀалда]] (жанубалда) гьоркьоб.<ref name="БСЭ">{{БСЭ3|заглавие=Гималаи}}</ref> ЦӀакъ загьираб буго климатияб ва тӀабигӀияб гӀурхъи [[Гьоркьохъеб Азия|Гьоркьохъеб Азиялъул]] мугӀрузулал салул авлахъаздаги [[Жанубияб Азия|Жанубияб Азиялъул]] тропикияб [[Ландшафт|ландшафталдаги]] гьоркьоб.
Гьималаял руго [[Гьиндустан|Гьиндустаналъулги]], [[Непал|Непалалъулги]], [[Тибеталъул автономияб мухъ|Тибеталъул автономияб мухъалъулги]] ([[Китай]]), [[Пакистан|Пакистаналъулги]], [[Бутан|Бутаналъулги]], [[Миянма|Миянмаялъулги]] территориялда. Гьималаязул мугӀрул ракьаналъ ккола гьединго [[Бангладеш|Бангладешалъул]] бищун шималияб бутӀаги.<ref>{{cite web|url=http://peakbagger.com/range.aspx?rid=48|title=Himalaya|accessdate=2015-04-17}}</ref>
Гьоркьохъеб ва Жанубияб Азиялъул гӀурхъи цураб бакӀалда Гьималаязул мугӀрузулаб системаялъул буго 2900-ялдаса цӀикӀкӀун км халалъиялде ва гӀага-шагарго 350 км гӀеблъуде. ГӀатӀилъи буго гӀага-шагарго 650 аз. км².<ref name="БСЭ" /> Балазул гьоркьохъеб борхалъи буго гӀага-шагарго 6 км, бищун борхатаб буго 8848 м<ref name="Everest not as tall as thought">[http://www.abc.net.au/science/news/enviro/EnviroRepublish_1478658.htm Everest not as tall as thought]{{ref-en}}</ref> — [[Джомолунгма|Джомолунгма (Эверест)]]. Гьениб буго 10 микьазартӀогь — мугӀрул, ралъдал гьумералдаса борхалъи жидер 8000-идаса арал. Гьималаязул бакътӀерхьул балаздаса шималиябгин бакътӀерхьудехун буго цоги цӀакъ борхатаб мугӀрузулаб система — [[Каракорум (мугӀрузулаб система)|Каракорум]].
Гьималаязда гӀумру гьабун бугеб халкъалъул аслияб пиша буго хурул магӀишат, климаталъ чо чанго гурони тӀоролазул навгӀал, картошка ва цо-цо цогидал пастӀадулал гурони гӀезаризе рес кьоларо. Хурзал руго гьетӀарал кьерзабахъ гьарун.
== География ==
{{multiple image |align=right |direction=vertical
|image1=Himalayas landsat 7.png |caption1=Спутникалдаса бахъараб сурат
|image2=Marsyangdi valley with Annapurna II - Annapurna Circuit, Nepal - panoramio.jpg |caption2=[[Марсянди]] расалъи [[II Аннапура]]гун
}}
[[Гьиндалъулгин Гангалъул лъарагӀлъи|Гьиндалъулгин Гангалъул лъарагӀалда]] тӀаде Гьималаял къулун руго лъабго хӀокӀлъун, гьез гӀуцӀула Сивалик мугӀрул (Церегьималаял), ГьитӀинал Гьималаял ([[Пир-Панджал]], Дхаоладхар и другие балал) ва гьездаса ратӀаго ругел жаниблъаби (Катманду расалъи, [[Кашмиралъул расалъи]] ва цогидалги), КӀудиял Гьималаял, жал Ассамалъул, Непалалъул, Кумоан ва Пенджабалъул Гьималаязде<ref name="ГЭ">{{Книга|заглавие=Географические названия мира : Топонимический словарь : Ок. 5000 единиц|часть=Гималаи|автор=Поспелов Е. М.|ответственный=Отв. ред. P. A. Агеева|издание=2-е изд., стереотип|место=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|год=2002|isbn=5-93259-014-9, 5-271-00446-5, 5-17-001389-2}}</ref> рикьулел.
Ралъдал гьумералдасаи борхалъи 8 км бугел тӀогьаз гӀуцӀула КӀудиял Гьималаял, бищун гӀодобегӀан ругел мугӀрул габурлъаби руго 4-ялдаса цӀикӀкӀун километраялъул борхалъуда. КӀудиял Гьималаязе сипатал руго альпияб тайпаялъул балал, кӀудиял борхалъиялъулал контрастал, гучаб цӀеркъай (гӀатӀилъи буго 33 азаргоялдаса цӀикӀкӀун км²).<ref name="ГЭ" /> Бакъбаккуласа гьеб мугӀрул-щобалъе гӀурхъилъун буго [[Брагьмапутра|Брагьмапутраялъул]] расалъи, бакътӀерхьудаса — [[Гьинд|Гьиндалъул]] (гьел гучал гӀораз лъабабго рахъалдасан къан буго киналниги мугӀрузулаб система). Гьималаязул бищун ахирисеб шималиябгин бакътӀерхьул тӀогь буго [[Нанга-Парбат]] (8126 м), бакъбаккул — [[Намджагбарва]] (7782 м).
ГьитӀинал Гьималаязул тӀогьазул гьоркьохъеб борхалъи бахуна 2,4 километраялде, ва цохӀо бакътерхьул рахъалда ралъдал гьумералдаса борхалъи буго 4 км.
Бищун гьитӀинаб мугӀрул-щоб, Сивалик, буго Брагьмапутраялдаса Гьиндалде щвезегӀан кинабниги мугӀрул системаялда цадахъ, гьелъул борхалъи кибниги гьечӀо 2 километраялдаса цӀикӀкӀара.
Гьималаяздаса байбихьула Жанубияб Азиялъул аслия гӀорал — [[Гьинд]], [[Ганг]], [[Брагьмапутра]].
== Геология ==
{{main|Гьималаязул геология}}
[[File:Himalaya-formation.gif|thumb|upright|Гьиндияб ракьулмассивалъул (Гьиндияб къоно) 6000 км халалъиялъул сапар гьеб Азиягун тункизегӀан гӀ.-ш. 40–50 миллион соналъ цебе]]
Гьималаял аслияб къагӀидалъ лӀугьун руго<ref>{{Cite web |title=Гьималаязул тарих |url=http://geosfera.org/aziya/324-gory-gimalai-samaya-vysokaya-gornaya-sistema-v-mire.html |access-date=2020-11-23 |archive-date=2018-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516023049/http://geosfera.org/aziya/324-gory-gimalai-samaya-vysokaya-gornaya-sistema-v-mire.html |url-status=dead }}</ref> [[олигоцен]]алъул[[Лъабил период|лъабил периодалда]], [[Альпал|альпазулаб]] [[орогенез]]алъул заманалда. Гьедин, гьел ккола дандеккун гӀолохъанал мугӀрул, жал шималалде кутаклъулел цоцада хадур цокӀалал балазгун рорхалъабаз гӀуцӀарал. Жанубиял мугӀрул ракьанал гӀуцӀун руго аслияб къагӀидаялъ [[хъиру]]ялдалъ ива[[Конгломерат (минерал)|конгломератаз]], кьучӀал гъулдул ва сверухъ зона — [[гнейс]]аз, [[Кристалликиял шистал|кристалликиял шистаз]], [[чарангьецӀо|чарангьечӀабаз]], филлитаз ва магматикиялги [[Метаморфикиял мугӀрулал минералал|метаморфикиялги минералаз]]. Регионалъе сипатаб буго ракьазул [[Эрозия (геология)|эрозия]], жиб сабаблъун эхере ралагьарал хъитӀалги ва ччукӀелалги лӀугьунеб.
=== Бищун рорхатал мугӀрул ===
Гьималаязда буго дунялалъул 14-ялдаса 10 микьазартӀогь — жидер борхалъи 8 [[Километр|километраялдаса]]/[[Азарго|8 азал]] [[Метр|метраялдаса]] цӀикӀарал мугӀрул.
[[Ракь (планета)|Ракьалъул]] [[Джомолунгма|бищун борхатаб мегӀер]] буго [[Непал|Непалалъулги]] [[Чин|Чиналъулги]] [[Тибеталъул автономияб мухъ|Тибеталъул автономияб мухъалъулги]] [[ГӀурхъи|гӀорхъода]]. КӀиябго [[улка|улкаялъул]] [[пачалихъияб гӀурхъи]] уна мегӀералъул балалъул мухъалдасанги тӀогьалдасанги. Гьедин, [[Джомолунгма]]ялъул шималияб щоб ккола [[Чин|Чиналъул]] территориялъун, жанубияб — [[Непал|Непалалъул]]. МегӀералъул тӀогь буго ралъдал гьумералдаса 8848 метраялъул борхалъуда.
== Балагье гьединго ==
* [[Гьиндустаналъул субконтинент]]
== ХӀужжаби ==
{{хІужжаби|2}}
== Адабият ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Гималайские горы}}
* {{БРЭ|автор=[[Алексеев, Михаил Николаевич (геолог)|Н. Н. Алексеева]]; [[Тевелев Аркадий Вениаминович|Арк. В. Тевелев]] (геологическое строение и полезные ископаемые)|заглавие=Гималаи|ip=2360265|том=7|год=2007|страницы=131—134|ref=Алексеева, Тевелев}}
* {{h|Chopra|1963|3=''Chopra, Maharaj K.'' [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b791895;view=1up;seq=475 The Himalayan Border War: An Indian Military View]. // ''Military Review''. — May 1963. — Vol. 43 — No. 5. (военно-географическая характеристика района)}}
== РегӀелал ==
{{Навигация}}
* [https://web.archive.org/web/20130118002451/http://www.digitalhimalaya.com/ The Digital Himalaya research project at Cambridge and Yale]{{ref-en}}
* [http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html Geology of the Himalayan mountains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616162641/http://oak.ucc.nau.edu/wittke/Tibet/Himalaya.html |date=2010-06-16 }}{{ref-en}}
* [https://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/earth/birth.html Birth of the Himalaya]{{ref-en}}
* [https://editors.eol.org/eoearth/wiki/Biological_diversity_in_the_Himalayas Biological diversity in the Himalayas] // {{нп3|Encyclopedia of Earth}}{{ref-en}}
[[Категория:Гьималаял| ]]
[[Категория:Гьиндустаналъул мугӀрул]]
[[Категория:Непалалъул мугӀрул]]
[[Категория:Китаялъул мугӀрул]]
[[Категория:Пакистаналъул мугӀрул]]
[[Категория:Бутаналъул мугӀрул]]
n2akhvqvjsfx9a4azs4q0sm8jov6j7q
Розаялъул цӀар
0
14006
102032
101297
2026-09-09T15:26:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102032
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books -->
| name = Розаялъул цІар
| genre = [[Тарихияб детектив]]
| dewey = 853/.914 19
| isbn = 978-0-15-144647-6
| pages = 512
| media_type = Басмаяб ([[тамахаб жилд]])
| avar_pub_date = ГьечІо
| pub_date = [[1980 сон адабияталда|1980]]
| publisher = [[Бомпиани]] (Италия)
| series =
| title_orig = Il nome della rosa<!--sic-->
| language = [[Итал мацӀ|Итал]]
| country = [[Италия]]
| cover_artist =
| author = [[Умберто Эко]]
| caption = ТІоцебесеб басмаялъул жилд (Италиялъул)
| image = The Name of the Rose.jpg
| translator =
| congress = PQ4865.C6 N613 1983
}}
'''''Розаялъул цӀар''''' ({{langx|it|Il nome della rosa}}, {{IPA|it|il ˈnoːme della ˈrɔːza|IPA}}) буго [[Италия|итал]] хъвадарухъан [[Умберто Эко|Умберто Экол]] 1980 соналъул [[дебютияб роман]]. Гьеб буго [[Тарихияб гьунарияб адабият|историкияб]] [[детектив]], жиндир лӀугьа-бахъин итал [[Монастер|монастералда]] 1327 соналъ ккараб, ва интеллектуалияб детектив, гъорлӀе гьунарияб литературалдаса [[Семиотика|семиотикаги]], инжилияб анализги, гьоркьогӀасрабазулаб гӀелмулъайги литературияб теорияги бачараб. Роман [[Авар мацӀ|авар мацӀалде]] жеги буссинабун гьечӀо.
Романалъул тӀолго дунялалда 50 миллионалдаса цӀикӀкӀун экземпляр бичун ана, гьеб лӀугьана кида букӀаниги басмаялда рахъарал бестселлеразул цояблъун<ref>[http://search.barnesandnoble.com/The-Name-of-the-Rose/Umberto-Eco/e/9780156001311 Library Journal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921060952/http://search.barnesandnoble.com/The-Name-of-the-Rose/Umberto-Eco/e/9780156001311/|date=2008-09-21}} (no date)</ref>. Гьелъие щвана гӀемерал халкъаздагьоркьосел шапакъатал ва къиматал, 1982 соналъ [[Стержил премия]], 1982 соналъ Медичил премия гӀадал, ва элъ ккуна 14леб бакӀ [[Le Monde'алъул гӀасруялъулаб 100 тӀехь]].
== Сюжет ==
== Символал ==
== Аслиял темаби ==
== Айдификиумалъул лабиринт ==
== ЦӀар ==
== Аллюзиял ==
=== Цогидал хӀалтӀабазде ===
=== Унго-унгояб тарихалде ва географиялде ===
== Адаптациял ==
=== Драматикиял хӀалтӀаби ===
=== Фильмал ===
=== ХӀаял ===
=== Музыка ===
=== ТВ ===
== Балагье гьединго ==
== ХӀужжаби ==
== Сурсатал ==
* {{cite book
| first = Umberto
| last = Eco
| title = The Name of the Rose
| url = https://archive.org/details/nameofrose000ecou
| url-access = registration
| publisher = Harcourt
| year = 1983
}}
* {{cite book
| first = Theresa
| last = Coletti
| title = Naming the Rose
| url = https://archive.org/details/namingroseecomed00cole
| url-access = registration
| publisher = Cornell University Press
| year = 1988
}}
* {{cite book
| first = Adele
| last = Haft
| title = The Key to The Name of the Rose
| url = https://archive.org/details/keytothenameofro0000haft
| publisher = University of Michigan Press
| year = 1999
}} {{ISBN|978-0-472-08621-4}}
* {{cite web
|last = Ketzan
|first = Erik
|title = Borges and The Name of the Rose
|url = http://www.themodernword.com/borges/borges_papers_ketzan.html
|access-date = 2007-08-18
|url-status = dead
|archive-url = https://web.archive.org/web/20070814084440/http://www.themodernword.com/borges/borges_papers_ketzan.html
|archive-date = 2007-08-14
}}
* {{cite book
| last = Wischermann
| first = Heinfried
| title = Romanesque
| publisher = Konemann
| year = 1997 }}
== КъватӀисел регӀелал ==
''[[Ингилис мацӀ|Ингилисалда]]''
{{Wikiquote|Umberto Eco}}
* [http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/133_wbc_archive_new/page2.shtml Umberto Eco discusses ''The Name of the Rose ''] on the BBC ''[[World Book Club]]''
* [http://imdb.com/title/tt0091605/ IMDb.com Listing: ''The Name of the Rose'']
* [http://www.klostereberbach.com Filming location Kloster Eberbach, Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180429052001/http://klostereberbach.com/ |date=2018-04-29 }}
* [http://www.postmodernmystery.com/name_of_the_rose.html ''The Name of the Rose'' by Umberto Eco, reviewed by Ted Gioia (Postmodern Mystery)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429214913/http://www.postmodernmystery.com/name_of_the_rose.html |date=2014-04-29 }}
* [https://www.nytimes.com/books/98/12/06/specials/eco-rose.html ''New York Times'' Review]
{{Умберто Эко}}
{{Розаялъул цІар}}
{{Authority control}}
{{Use British English Oxford spelling|date=May 2019}}
{{DEFAULTSORT:Розаялъул цІар}}
[[Категория:Розаялъул цӀар| ]]
[[Категория:ЛӀугьа-бахъин XIV гӀасруялда ккарал романал]]
[[Категория:1980 соналъул романал]]
[[Категория:Семиотикаялъул тӀахьал]]
[[Категория:Тарихияб такъсиразулал романал]]
[[Категория:Итал романал, жидедаса фильмал рахъарал]]
[[Категория:Italian novels adapted into plays]]
[[Категория:Жидедаса видео хӀаял рахъарал романал]]
[[Категория:Гьоркьохъел гьунариял романал]]
[[Категория:Умберто Экол романал]]
[[Категория:ЛӀугьа-бахъин Италиялда ккарал романал]]
[[Категория:ЛӀугьа-бахъин Гьоркьохъел гӀасрабазда ккарал романал]]
[[Категория:Философиялъулал романал]]
[[Категория:Диналъул философия|Розаялъул цӀар]]
[[Категория:Постмодерниял романал]]
[[Категория:Диналъул хӀакъалъулӀ романал]]
<!--see talk page-->
[[Категория:XX гӀасруялъул итал романал]]
[[Категория:Тарихияб детективияб роман]]
[[Категория:1980 соналъул дебьютиял романал]]
[[Категория:ЛӀугьа-бахъин библиотекаялда ккарал хӀалтӀаби]]
[[Категория:ЛӀугьа-бахъин монастеразда ккарал хӀалтӀаби]]
[[Категория:Гьунарияб адабияталъул библиотекаби]]
[[Категория:1320-л саназда лӀугьа-бахъин ккарал гьунариял асарал]]
[[Категория:Инквизиция гьунарияб адабияталда]]
[[Категория:Тарихияб детектив]]
[[Категория:Католицизм гьунарияб адабияталда]]
[[Категория:Клерикиял детективал]]
[[Категория:Стержил премия щварал хӀалтӀаби]]
t7nv72we6u6hesaalo3e966nuc2w0q2
Гьижа
0
14032
102016
99490
2026-09-09T15:23:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102016
wikitext
text/x-wiki
'''Гьижа́''', '''силлаба''' — каламалъул гьаркьазул тартибалъул гӀуцӀиялъул цобутӀа, ай жиндир компонентазул (гьелде гъорлӀе кколел гьаркьазул) бищун цӀцӀикӀкӀараб цолъиялъ жиндие хасият кьолеб минималияб фонетикиябгин фонологияб цобутӀа. Гьижаялъул гьечӀо бухьен магӀнадулал хурхенал гӀуцӀиязда ва загьирлъизариялда, гьеб буго гӀицӀго абиялъул цобутӀа ва гьеб рикӀкӀуна рагӀаби "ралел блокаллъун"<ref>{{cite book|last=de Jong|first=Kenneth|year=2003|chapter=Temporal constraints and characterising syllable structuring|editor1-last=Local|editor1-first=John|editor1-link=John Local|editor2-last=Ogden|editor2-first=Richard|editor3-last=Temple|editor3-first=Rosalind|title=Phonetic Interpretation: Papers in Laboratory Phonology VI|url=https://archive.org/details/phoneticinterpre0000conf|publisher=Cambridge University Press|pages=[https://archive.org/details/phoneticinterpre0000conf/page/253 253]–268|doi=10.1017/CBO9780511486425.015|isbn=978-0-521-82402-6}} Page 254.</ref>. Гьижабазда кӀола мацӀалъул изохрониялде, просодиялде, поэтикияб метралде, кьабизабиялде асар гьабизе. Гьижаялда жанир группалъула гьаракьхиналъул даража батӀи-батӀиял гьаркьал, бищун гьаракьхарал — гьижа гӀуцӀулел, хутӀарал — гьижаялъулал гурел; гӀемерисеб гьижа гӀуцӀун букӀуна гӀищалдаса (гӀемерисеб [[рагьарал]]) рукӀаниги рукӀинчӀониги рукӀине бегьулел бутӀабаздаса ([[рагьукъал]]).
[[Лингвистика|МацӀазул гӀелмуялъул]] рахъалъан гьижаялъул бичӀчӀиялъе баян кьолелъуб буго кӀиго батӀияб нух. ЛӀугьиналъул рахъалъан, яги физиологияб хурхеналда, гьижаялъе интерпретация гьабула гьаракь яги гьаркьазул дандбай хӀисабалда, жал абулаго инсанасул каламалъул аппараталъ тӀе-тӀечӀеб угьулеб хӀухьелалъулаб тунки гьабулеб. Акустикаялъул, ялъуни гьаракьхиналъул рахъалъ гьижа бичӀчӀизе бегьула каламалъул цо бутӀа хӀисабалда, жинда жаниб цо гьаракь гьелда аскӀор цун ругезде данде ккун бищун цӀикӀкӀараб даражаялъ загьирлъулеб<ref>{{книга|заглавие=Словарь-справочник лингвистических терминов. Изд. 2-е. — М.: Просвещение|часть=слог|год=1976|автор=Розенталь Д. Э., Теленкова М. А.|язык=ru}}</ref>.
==Транскрипция==
==Компонентал==
==Гьижалъизаби==
==Супрасегменталиял хасиятал==
== Тарих==
==Балагье гьединго==
== ХӀужжаби ==
{{хІужжаби}}
== Адабият ==
== МугъчӀваял ==
[[Ингилис мацӀ|Ингилис мацӀалда]]
* [https://www.HowManySyllables.com Syllable Dictionary: Look up the number of syllables in a word. <small>Learn to divide into syllables. Hear it pronounced.</small>]
* [http://www.cunyphonologyforum.net/syllable.php Do syllables have internal structure? What is their status in phonology? <small>CUNY Phonology Forum</small>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211920/http://www.cunyphonologyforum.net/syllable.php |date=2015-09-23 }}
* [https://www.syllablewords.net/ Syllable Word Counter <small>A comprehensive database of words and their syllables</small>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230224135950/https://syllablewords.net/ |date=2023-02-24 }}
* [http://yuba.ch/translate/u5sys.content.php?c=erkennesilbe&l=en Syllable drill. <small>Listen to syllables and select its representation in Latin letters</small>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415034437/http://yuba.ch/translate/u5sys.content.php?c=erkennesilbe&l=en |date=2021-04-15 }}
* [https://www.madeintext.com/syllable-counter/ Syllable counter: <small>Count the number of syllables for any word or sentence.</small>]
{{Супрасегментал}}
[[Категория:Лингвистикиял цобутӀаби]]
[[Категория:Фонотактика]]
[[Категория:Фонология]]
2i7m2mreu4tytk23wdf38boj65lh5m3
ТӀогьолаб гъветӀ-хер
0
14177
102039
97920
2026-09-09T15:27:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102039
wikitext
text/x-wiki
{{Таксон
| fossil_range = Хадусеб [[Валанжин]] — [[Гьолоцен|гьанжелъи]], {{fossilrange|134|0}}
|regnum = ГъветӀ-хер
|image file = Magnolia.jpg
|image title = Магнолиялъул тӀегь
|image descr = [[Магнолия|Магнолиялъул]] [[тӀегь]]
|latin = Magnoliophyta
|rang = БутӀа
|author = <br>[[Cronq.]], [[Takht.]] & [[W.Zimm.]], 1966
|syn =
* {{btname|Anthophyta}}
* {{btname|Angiospermae |[[Lindl.]] ([[P.D.Cantino]] & [[M.J.Donoghue]])}}
|children name = [[Класс (биология)|Классал]]
|children =
* {{bt-avlat|Цомугьал|Monocotyledones}}
* {{bt-avlat|КӀимугьал|Dicotyledones}}
|баккана = 140
|wikispecies= Magnoliophyta
|commons = Category:Magnoliophyta
|itis = 18061
|ncbi = 3398
| Гъоркьпачалъи = ТӀадегӀанаб гъветӀ-хер
| ТӀадбутӀа = Хьонбугел
}}
'''ТӀогьо́лаб гъве́тӀ-хер''', яги '''Хьонбацарал''', ({{lang-la|Magnoliophyta}}, яги ''Angiospermae'', {{lang-grc|ἀγγεῖον}} — рихь, мащу, {{lang-grc2|σπέρμα}} — хьон) — тӀадегӀанаб гъветӀ-хералъул [[Тайпа (биология)|бутӀа]], жиб батӀа-гьабулеб хаслъилъун бугеб жинсияб гӀемерлъиялъул орган хӀисабалда [[ТӀегь|тӀегьги]] [[ХьонбекӀ|хӀонбекӀалъул]] (хадуб гьелдаса лӀугьунеб [[Хьон|хьоналъулги]]) бацараб сурахӀиги букӀин. ТӀогьолаб гъветӀ-хералъул цоги хаслъи буго [[кӀицӀулаб эндосперм]] букӀинги.
Хьонбацараз, {{bt-avlat|ХьонгӀицӀал{{!}}хьонгӀицӀазда|Gymnospermae}} цадахъ, гӀуцӀула {{bt-avlat|Хьонаб гъветӀ-хер{{!}}хьонаб гъветӀ-хералъул|Spermatophytae}} кӀиго къокъаялъул цояб.
==Таксоналъул кӀодолъи==
== Морфологиял хаслъиял==
== ЛӀугьин ==
== Систематикияб хӀал ==
== Классификация ==
=== Класс КӀимугьал===
=== Класс Цомугьал===
== Филогения==
==Баянкьелал==
{{Notelist}}
== МугъчӀваял ==
{{Reflist|refs=
<ref name=APGIV>{{Cite journal |last=APG|author-link=Angiosperm Phylogeny Group |year=2016 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV |journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]] |volume=181 |issue=1 |pages=1–20 |doi= 10.1111/boj.12385|doi-access=free }}</ref>
}}
==Библиография==
===Макъалаби, тӀахьал===
{{Refbegin|30em}}
* {{EB1911|wstitle=Angiosperms}}
* {{cite journal|last=APG|author-link=Angiosperm Phylogeny Group|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|volume=141|pages=399–436|year=2003|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II|doi=10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x|issue=4|doi-access=free}}
* {{cite journal|last=APG|author-link=Angiosperm Phylogeny Group|year=2009|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|volume=161|issue=2|pages=105–121|doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x|doi-access=free}}
* {{cite journal| vauthors = Becker KM |title=A Comparison of Angiosperm Classification Systems|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|date=February 1973|volume=22|issue=1|pages=19–50|doi=10.2307/1218032|jstor=1218032}}
* {{cite book |vauthors=Bell AD |title=Plant Form. An Illustrated Guide to Flowering Plant Morphology |date=2008 |orig-date=1991 |publisher=Timber Press |location=Portland, Oregon |isbn=978-0-88192-850-1 |url=https://books.google.com/books?id=SM3khPHXhKEC |access-date=28 August 2017 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204210216/https://books.google.com/books?id=SM3khPHXhKEC |url-status=live }}
** [https://archive.org/details/plantform00adri 1st edition published by Oxford University Press in 1991] {{ISBN|978-0-19854-219-3}}
* {{cite journal | vauthors = Bell CD, Soltis DE, Soltis PS | title = The age and diversification of the angiosperms re-revisited | journal = American Journal of Botany | volume = 97 | issue = 8 | pages = 1296–303 | date = August 2010 | pmid = 21616882 | doi = 10.3732/ajb.0900346 | s2cid = 207613985 | author-link2 = Douglas Soltis | author-link3 = Pamela S. Soltis }}
* {{cite journal| vauthors = Chase MW, Reveal JL |year=2009|title=A phylogenetic classification of the land plants to accompany APG III|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=161|issue=2 |pages=122–127 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.01002.x|name-list-style=amp|doi-access=free}}
* Cromie, William J. (December 16, 1999). [https://web.archive.org/web/20030714120417/https://www.news.harvard.edu/gazette/1999/12.16/angiosperms.html "Oldest Known Flowering Plants Identified By Genes"]. Harvard University Gazette.
* {{cite journal| vauthors = Cronquist A |author-link=Arthur Cronquist|title=The divisions and classes of plants| url = https://archive.org/details/sim_botanical-review_october-december-1960_26_4/page/n2 |journal=The Botanical Review|date=October 1960|volume=26|issue=4|pages=425–482|doi=10.1007/BF02940572|s2cid=43144314}}
* {{cite book|vauthors=Cronquist A|author-link=Arthur Cronquist|year=1981|title=An Integrated System of Classification of Flowering Plants|url=https://archive.org/details/integratedsystem0000cron|url-access=registration|publisher=Columbia Univ. Press|location=New York|isbn=978-0-231-03880-5}}
* {{cite journal | vauthors = Dahlgren RM |author-link=Rolf Dahlgren|title=A revised system of classification of the angiosperms|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|date=February 1980|volume=80|issue=2 |pages=91–124 |doi=10.1111/j.1095-8339.1980.tb01661.x}}
* {{cite journal| vauthors = Dahlgren RM |author-link=Rolf Dahlgren|title=General aspects of angiosperm evolution and macrosystematics|journal=Nordic Journal of Botany|date=February 1983|volume=3|issue=1|pages=119–149|doi=10.1111/j.1756-1051.1983.tb01448.x}}
* {{cite journal | vauthors = Dilcher D | title = Toward a new synthesis: major evolutionary trends in the angiosperm fossil record | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 97 | issue = 13 | pages = 7030–6 | date = June 2000 | pmid = 10860967 | pmc = 34380 | doi = 10.1073/pnas.97.13.7030 | bibcode = 2000PNAS...97.7030D | doi-access = free }}
* {{cite web|vauthors=Dilcher DL, Cronquist A, Zimmermann, Huldrych H, Stevens P, Stevenson DW, Berry PE|author-link2=Arthur Cronquist|author-link4=Peter F. Stevens|title=Angiosperm|url=https://www.britannica.com/plant/angiosperm|website=[[Encyclopedia Britannica]]|access-date=31 January 2017|date=8 March 2016|ref={{harvid|Dilcher et al|2016}}|archive-date=3 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503102316/https://www.britannica.com/plant/angiosperm|url-status=live}}
* {{cite book| vauthors = Heywood VH, Brummitt RK, Culham A, Seberg O |title = Flowering Plant Families of the World| url = https://archive.org/details/floweringplantfa0000unse | publisher = Firefly Books| year = 2007| location = Richmond Hill, Ontario, Canada|isbn = 978-1-55407-206-4}}
* {{cite encyclopedia |vauthors=Hill C, Crane P |veditors=Joysey KA, Friday AE |encyclopedia=Problems of Phylogenetic Reconstruction |title=Evolutionary Cladistics and the origin of Angiosperms |url=https://www.researchgate.net/publication/275374707 |date=January 1982 |publisher=Systematics Association |series=Special Volumes |volume=21 |location=London |isbn=978-0-12-391250-3 |pages=269–361 }}
* {{cite book|vauthors=Lersten NR|title=Flowering plant embryology with emphasis on economic species|date=2004|publisher=Blackwell Pub.|location=Ames, Iowa|isbn=9780470752678|url=https://books.google.com/books?id=2YbwF7tH6dUC|access-date=28 August 2017|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202201726/https://books.google.com/books?id=2YbwF7tH6dUC|url-status=live}}
* {{cite book|last1=Pooja|title=Angiosperms|date=2004|publisher=Discovery|location=New Delhi|isbn=9788171417889|url=https://books.google.com/books?id=3pZxuyUllJIC|access-date=7 January 2016|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726055313/https://books.google.com/books?id=3pZxuyUllJIC|url-status=live}}
* {{cite book | vauthors = Raven PH, Evert RF, Eichhorn SE | title = Biology of Plants | edition = 7th | publisher = W.H. Freeman | date = 2004 }}
* {{cite book | vauthors = Sattler R | date = 1973 | title = Organogenesis of Flowers. A Photographic Text-Atlas | url = https://archive.org/details/isbn_0802018645 | publisher = University of Toronto Press }}
* {{cite book|vauthors=Simpson MG|title=Plant Systematics|year=2010|publisher=[[Academic Press]]|isbn=9780080922089|url=https://books.google.com/books?id=dj8KRImgyf4C|edition=2nd|access-date=28 August 2017|archive-date=26 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426091747/https://books.google.com/books?id=dj8KRImgyf4C|url-status=live}}
* {{cite journal | vauthors = Soltis PS, Soltis DE | title = Ancient WGD events as drivers of key innovations in angiosperms | journal = Current Opinion in Plant Biology | volume = 30 | pages = 159–65 | date = April 2016 | pmid = 27064530 | doi = 10.1016/j.pbi.2016.03.015 | doi-access = free | author-link2 = Douglas Soltis | author-link1 = Pamela Soltis }}
* {{cite journal| vauthors = Takhtajan A |author-link=Takhtajan|title=The Taxa of the Higher Plants above the Rank of Order|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|date=June 1964|volume=13|issue=5|pages=160–164|doi=10.2307/1216134|jstor=1216134}}
* {{cite journal| vauthors = Takhtajan A |author-link=Takhtajan|title=Outline of the Classification of Flowering Plants (Magnoliophyta)| url = https://archive.org/details/sim_botanical-review_july-september-1980_46_3/page/225 |journal=Botanical Review|date=July–September 1980|volume=46|issue=3|pages=225–359|jstor=4353970|doi=10.1007/bf02861558|s2cid=30764910}}
* {{cite journal | vauthors = Zeng L, Zhang Q, Sun R, Kong H, Zhang N, Ma H | title = Resolution of deep angiosperm phylogeny using conserved nuclear genes and estimates of early divergence times | journal = Nature Communications | volume = 5 | issue = 4956 | pages = 4956 | date = September 2014 | pmid = 25249442 | pmc = 4200517 | doi = 10.1038/ncomms5956 | ref = {{harvid|Zeng et al|2014}} | bibcode = 2014NatCo...5.4956Z }}
{{Refend}}
===Вебсайтал===
{{Refbegin|30em}}
* {{cite web |vauthors=Cole TC, Hilger HH, Stevens PF |date=2017 |url=https://www.biologie.fu-berlin.de/sysbot/poster/poster1.pdf |title=Angiosperm Phylogeny Poster{{spaced ndash}} Flowering Plant Systematics |access-date=21 February 2022 |archive-date=19 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119082212/http://www2.biologie.fu-berlin.de/sysbot/poster/poster1.pdf |url-status=live }}
* {{cite web |vauthors=Watson L, Dallwitz MJ |date=1992 |url=https://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/delta/angio |title=The Families of Flowering Plants: Descriptions, Illustrations, Identification, and Information Retrieval |version=14 December 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802080838/https://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/delta/angio |archive-date=2 August 2014 |url-status=dead }}
* {{EOL|282}}
{{Refend}}
== РегӀелал ==
* {{Commons category-inline|Angiosperms}}
* {{Wikispecies-inline|Magnoliophyta}}
* {{Wikibooks-inline|Dichotomous Key|Magnoliophyta}}
{{Plant classification}}
{{Botany}}
{{Angiosperm orders}}
{{Angiosperm families}}
{{Life on Earth}}
{{Taxonbar|from=Q25314}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ТӀогьолаб гъветӀ-хер}}
[[Категория:Хьонбацарал| ]]
[[Категория:ГъветӀ-хералъул жинс]]
[[Категория:ГъветӀ-хер]]
[[Категория:Поллинация]]
dxg8yfy3i7zi0m9nj5b3iz9t1zra5vf
2022 сон
0
15421
101744
100927
2026-09-09T14:38:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101744
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|2022}}
{{alsonumber|2022}}
'''2022''' ('''кӀиазаралда анцӀила щуабилеб''') сон — григорианияб календаралъул [[щамат|щамат къоялъ]] байбихьараб сон. Гьеб ккола нилӀер рикӀкӀеналъул 2022 сон, лъабабилеб азарсоналъул 22 сон, XXI гӀасруялъул 22 сон, XXI гӀасруялъул лъабабилеб анцӀсоналъул 2-леб сон.
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[Россия|Россиялда]] гьеб сон лъазабун буго Россиялъул халкъазул маданияталъул сонлъун. <ref>[http://ria.ru/culture/20140712/1015690961.html РФ и Аргентина проведут в 2015 году взаимные годы культуры]</ref>. [[Хъазахъистан]]алде — лъималазул сонлъун.
* [[24 феврал]]алъ [[Россия]]лъ [[Россиялъул Украиналда гьужум|Украиналда гьужум]] байбихьана.
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
lfvubinmjvei8vjhjvlnryxdujecmtw
1870 сон
0
15913
101581
99051
2026-09-09T14:11:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101581
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1870|1871|1872|1873|1874|1875|1876|1877|1878|1879|1880|1881|1882|1883|1884|1885|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[Москва]]ялда гӀуцӀана [[Москваялъул шагьаралъулаб дума]].
== Гьаруна ==
* [[22 апрел]]алъ ([[1870]]) — '''[[Ленин, Ильял Владимир|Ильичил Владимир Ленин]]''', [[СССР]]алъул пачалихъияб ва политикияб хъулухъалъул хӀалтӀухъан.
== Хвана ==
* [[9 июн]] — [[Диккенс, Чарльз|Чарльз Диккенс]], дунялалъул ва ингилис адабияталъул [[классикияб адабият|классик]].
== Гь. балагье ==
{{Навигация
|Тема = 1870 год
|Викимактаб =
}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1870 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:XIX гӀасру]]
d3qde6jjj7lxnwdtg4nceir5fex290g
1404 сон
0
16016
101517
98138
2026-09-09T14:00:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101517
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1416}}
{{ГІасруялъе навигация|15}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[Гуржи]]ялъул хан Георгийица VII жиндаго тӀад Тимурлангил хӀукму тасдикъ гьабула.
== Гьаруна ==
''Гь. балагье: [[:Категория:1404 соналъ гьарурал]]''
== Хвана ==
''Гь. балагье: [[:Категория:1404 соналъ хварал]]''
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1404 сон}}
{{rq|sources}}
[[Категория:1404 сон| ]]
[[Категория:XV гӀасру]]
02v5yn7errxid4w9k8sskpxifwhntd5
1852 сон
0
16121
101580
99050
2026-09-09T14:11:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101580
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1852}}
{{Сонал|1852|1853|1854|1855|1856|1857|1858|1859|1860|1840|1850|1860|1870|1880|1890|1900|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* ТӀоцебе [[центиллион]] абураб тарих хӀалтӀизабуна.
== Гьаруна ==
* [[25 июн]] — [[Гауди, Антонио|Антонио Гауди]], испан архитектор (хв. [[1926 сон|1926]]).
== Хвана ==
* [[4 март]] (21 феврал) — [[Николай Васильевич Гоголь]], гӀурус хъвадарухъан (гь. [[1809]]).
* [[24 апрел]] (12 апрел) — [[Василий Андреевич Жуковский]], гӀурус шагӀир, таржамчи, критик ва академик.
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1852]]
1suy3mbpdfenviveafv7bm53zm7my24
2 май
0
16139
101870
98501
2026-09-09T14:59:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101870
wikitext
text/x-wiki
{{Маялъул календарь}}
'''2-абилеб май''' — [[Григорианияб календар|григорианияб календаралда]] рекъон лъагӀалил 122-абилеб къо (високоснияб соналъ — 123-абилеб). ЛъагӀел сверизе хутӀула 243 къо.
== Байрамал ==
== ЛӀугьа-бахъинал ==
== Гьаруна ==
== Хвана ==
== Ишараби ==
{{тӀинчӀ}}
[[Категория:Май]]
ly2t1f17v0sk6q38232xlqm2h8srdil
1672 сон
0
16401
101547
98169
2026-09-09T14:05:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101547
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1672}}
{{Сонал|1668|1669|1670|1671|1672|1673|1674|1675|1676|1640|1650|1660|1670|1680|1690|1700|XVI гӀасру|XVII гӀасру|XVIII гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
* [[1 май]] — [[Аддисон, Джозеф|Джозеф Аддисон]] — ингилис хъвадарухъан, публицист.
* [[9 июн]] — [[Пётр I|Пётр I]], [[Россиялъул империя]]лъул император.
== Хвана ==
* 8 май — [[Дю Пейре, Жан-Арман|Жан-Араман дю Пейре граф де Тревиль]]
{{Макъалабазул гъветӀ|1672 сон}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
{{rq|sources|wikify}}
[[Категория:1672]]
dbwfu49ukk4shs0ewrmyz01gbhp3eaa
1843 сон
0
16404
101577
99048
2026-09-09T14:10:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101577
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1839|1840|1841|1842|1843|1844|1845|1846|1847|1810|1820|1830|1840|1850|1860|1870|XVIII гӀасру|XIX гӀасру|XX гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[15 ноябр]] — Шамил имамасул аскараз Хьаргаби хъала бахъи Кавказалъул рагъда (1817—1864 сс).
== Гьаруна ==
* [[3 январ]] — [[Гольдбаум, Вильгельм|Вильгельм Гольдбаум]], австрияв ва немцав публицист, юрист (хв. [[1912 сон|1912]]).
* [[30 март]] — [[Станюкович, Константин Михайлович|Константин Михайлович Станюкович]], гӀурус хъвадарухъан.
* [[15 июн]] — [[Григ, Эдвард|Эдвард Григ]], норвежав композитор.
* [[2 июл]] — [[Лабриола, Антонио|Антонио Лабриола]], [[Италия|италиянав]] философ-[[социализм|социалист]] (хв.[[1904 сон|1904]]).
* [[8 июл]] — [[Гильдебранд, Герман Христиан]] (хв. [[1890 сон|1890]]) — прибалтияв тарихчи.
* [[20 сентябр]] — [[Николай Александрович (сын Александра II)|Николай Александрович]], наследник цесаревич и [[великий князь]].
* [[29 сентябр]] — [[Скобелев, Михаил Дмитриевич]], гӀурус рагъулав бутӀер.
== Хвана ==
* [[15 феврал]] — [[Колокотрони, Теодор|Теодорос Колокотронис]], грек рагъулав цевехъан.
* [[29 апрел]] — [[Оленин, Алексей Николаевич|Алексей Николаевич Оленин]], [[Россиялъул империя|Россиялъул]] пачалихъияв хӀалтӀухъан.
* [[19 март]] — [[Фальк, Антон Рейнгард|Антон Рейнгард Фальк]]
* [[21 март]] — [[Саути, Роберт|Роберт Саути]], ингилис шагӀир.
* [[7 май]] — [[Глебов, Дмитрий Петрович|Дмитрий Петрович Глебов]], гӀурус шагӀир.
* [[7 июн]] — [[Гёльдерлин, Иоганн Христиан Фридрих|Иоганн Христиан Фридрих Гёльдерлин]]
* [[11 июн]] — граф [[Витгенштейн, Пётр Христианович|Пётр Христианович Витгенштейн]]
* [[16 июн]] — [[Каткарт, Вильям Шау|Вильям Шау Каткарт]], [[Великобритания|британский]] генерал ва дипломат.
* [[24 июн]] — [[Кинд, Иоганн Фридрих|Иоганн Фридрих Кинд]], [[Германия|немецкий]] шагӀир ва драматург.
* [[25 июн]] — [[Ленорман, Мария|Мария Анна Аделаида Ленорман]], [[Франция|французай]] палугьан (гь. [[1772 сон|1772]]).
* [[4 сентябр]] — {{iw|Вакри, Шарль|Шарль Вакри|fr|Charles Vacquerie}} ({{lang-fr|Charles Vacquerie}}; гь. 1817) — [[Вакри, Огюст|Огюст Вакрил]] вац ва гьесул чӀужу [[Гюго, Леопольдина|Леопольдина Гюго]] ({{lang-fr|Léopoldine Hugo}}; гь. 1824) — [[Гюго, Виктор|Виктор Гюгол]] яс.
* [[19 сентябр]] — [[Кориолис, Гюстав Гаспар|Гюстав Гаспар Кориолис]], математик.
* [[6 октябр]] — [[Кэмпбелл, Арчибальд (генерал)|Арчибальд Кэмпбелл]], [[КӀудияб Британия|британ]] генерал (гь. [[1769 сон|1769]]).
* [[25 октябр]] — граф [[Комаровский, Евграф Федотович|Евграф Федотович Комаровский]], Россиялъул пачалихъияв хӀалтӀухъан ва мемуарист.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1843 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1843]]
murke5l1fggwl4tgzniaqxakh7inukd
1389 сон
0
16405
101504
99045
2026-09-09T13:58:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101504
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1385|1386|1387|1388|1389|1390|1391|1392|1393|1350|1360|1370|1380|1390|1400|1410|XIII гӀасру|XIV гӀасру|XV гӀасру}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* 1389—1425 — [[Василий I Дмитриевич|Василий Дмитриевич]] — московский ва владимирский кӀудияв князь.
* 1389—1396 — Швециялъул Королева [[Маргарита I Датская]].
* 1389—1404 — Папа [[Бонифаций IX]] (гӀ-ш. 1355 — 1404).
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
* [[19 май]] — [[Дмитрий Донской]], московский ([[1359]] с. нахъе) ва владимирский ([[1362]] с. нахъе) кӀудияв князь.
* [[28 июн]] ([[1389 сон|1389]]) — [[Мурад І]], гӀусманиязул султӀан.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1389 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1389]]
38e17a6xets4icboc1vtx3kugpbmcy5
356 сон н. э. цебе
0
16679
101894
99072
2026-09-09T15:03:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101894
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|-355}}
{{Сон байбихьи|-356}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* Консулал Марк Фабий Амбуст (2-леб нухалъ) (патриций) ва Марк Попилий Ленат (2-леб нухалъ) (плебей). Диктатор (№ 27) [[Гай Марций Рутил]], чуязул рехъедалъул кӀудияв Гай Плавтий (плебей)<ref>''[[Тит Ливий]]''. [[История от основания города]]. — {{М.}}, 1989—1993. — Т. 1. — С. 337—338.</ref>.
* 356/355 — Афиназул архонт-эпоним Эльпинес.
== Гьаруна ==
* [[20 Июл]] — [[Александр Македонияв]], Македониялъул хан, рагъул цевехъан, жив хун хадуб биххараб гӀаламалъул пачалъихъ гӀуцӀарав чи.
== Хвана ==
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|356 сон н. э. цебе}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
kjlbb2wqj29g9nh7db2631qhobxob8m
1415 сон
0
16697
101518
98139
2026-09-09T14:00:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101518
wikitext
text/x-wiki
{{Сонал|1415}}
{{Сон байбихьи|1415}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[6 июл]] — [[Гус, Ян|Ян Гус]] [[Констанц]]аялда цӀа гъун вухӀана.<!-- БСЭ 3-е изд. т. 13 — С. 49-->
== Гьаруна ==
== Хвана ==
* [[6 июл]] — [[Гус, Ян|Ян Гус]], [[Чехал|чех]] [[ДагӀватчи|дагӀватчи]], [[Философ|философ]], [[Реформация|Реформациялъул]] идеолог.
[[Категория:XV гӀасру]]
auiw28h5si40pcw02s1abxjaywcgx0p
1 сон
0
16725
101721
100918
2026-09-09T14:34:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101721
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1}}
{{Цогидал магӀнаби|1 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1}}
{{ГІасруялъе навигация|1}}
{{Сон байбихьи|1}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== БакӀ бихьун ===
=== [[Румалъул империя]] ===
* [[Император]]: [[Октавиан Август]].
* [[Консул (НекӀсияб Рим)|Консулал]]: [[Гай Юлий Цезарь Випсаниан]] ва [[Луций Эмилий Лепид Павел (консул 1 сон)|Луций Эмилий Лепид Павел]].
* [[Консул-суффект]]: [[Марк Геренний Пицен (консул-суффект 1 года)|Марк Геренний Пицен]].
* [[Тиберий]], под командованием [[Октавиан Август|Октавиана Августа]], подавляет восстания [[Древние германцы|германских племён]]: [[Бруктеры|бруктеров]], каннинефатов, [[Хатты (германское племя)|хаттуариев]] и хассуаров (1—[[5 год|5]] гг.).
* [[Гай Юлий Цезарь Випсаниан]] назначен командующим армией в [[Армения|Армении]], совместно с [[Марк Геренний Пицен (консул-суффект 1 года)|Марком Гереннием Пиценом]], который являлся правителем данной территории.
* Румаз бала [[акведук]] [[Аква Альсиетина]].
* [[Хайфа|Хайфалда]] бана тӀоцебесеб искусственияб [[пристань]] рагьараб [[ралъад]]алда.
* [[херуски|херусказул]] цевехъан [[Арминий]] ([[18 сон н. э. цебе]] — [[19 сон]] н. э.) служит в римской армии, получает гражданство.
=== [[Китай]] ===
* [[Империя Хань|Китаялъул]] император [[Пин-ди]].
* Китаялъулаб [[Хань (династия)|Хань династиялъул]] [[Юань ши]] эра байбихьи.
=== Тематикаялда рекъон ===
==== Искусство ва гӀелму ====
* [[1 январ]] — [[Григорианияб календарь|христианияб летоисчислениялъул]] тӀоцебесеб къо, [[НилӀер эра|нилӀер эраялъул]] ва [[I гӀасру]]ялъул байбихьи.
== ГӀага-шагарал датаби ==
* [[Публий Овидий Назон|Овидияс]] жиндир «[[Метаморфозал (Овидий)|Метаморфозал]]» хъвана.
* [[Тит Ливий|Ливий]] написал и увековечил [[История Древнего Рима|историю Рима]] в «[[История от основания города|Ab Urbe Condita]]».
* Завершение истребления [[Европейский лев|львов]] в [[Западная Европа|Западной Европе]].
* [[Рим]]алда [[дарай]] бакки<ref>[http://www.silkroadfoundation.org/artl/chrono.shtml Хронология шёлкового пути] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014062355/http://www.silkroadfoundation.org/artl/chrono.shtml |date=2008-10-14 }}{{ref-en}}</ref>.
<gallery>
Изображение:World in 1 CE.png|Дуниял 1 соналъ
Изображение:Germanic tribes (750BC-1AD).png|[[НекӀсиял германал|Герман къавмал]] 1 соналда (оранжевияб)
Изображение:East-Hem 001ad.jpg|Бакъбаккул бащадгор 1 соналда
</gallery>
== Гьаруна ==
* [[Юний Анней Галлион]] — [[Проконсул|Римский проконсул]] (хв. [[65 сон]]алъ).
* [[Публий Квинтилий Вар Младший|Квинтилий Вар]] — [[Публий Квинтилий Вар|Публия Квинтилия Варал]] ва [[Клавдия Пульхра|Клавдия Пульхрал]] вас (хв. [[27 сон]]алъ).
* [[Аполлоний Тианский]] — неопифагорей школаялъул философ (хв. [[98 сон]]алъ).
* [[Секст Афраний Бурр]] — [[НекӀсияб Рим|рималъул]] аскаразул кӀудияв ва пачалихъияв цевехъан.
* [[Вологез I]] — [[Парфян царство|Парфиялъул]] хан.
* [[Корнелия Лентула]] — [[Косс Корнелий Лентул (консул 1 года до н. э.)|Косса Корнелия Лентулал]] яс ([[Консул (Древний Рим)|консула]] в [[1 до н. э.|1 году до н. э.]]).
* [[Стефан Первомученик]] — первый [[Христианство|христианский]] [[мученик]], происходивший из [[Диаспора|диаспоры]] [[Евреи|евреев]].
* [[Никанор (апостол от 70)]] — [[Апостолы от семидесяти|апостол от семидесяти]], один из [[Святые диаконы|семи диаконов]], выбранных [[Двенадцать апостолов|апостолами]].
== Хвана ==
* [[Аршак II (царь Иберии)|Аршак II]] — [[Гуржиялъул ханзаби|Ибериялъул хан]] (20 сон н. э. цебе — 1 сон н. э.).
* [[Гай Антистий Вет (консул 6 соналъул н. э. цебе)]].
* [[Тигран IV]] — [[КӀудияб Армения|КӀудияб Армениялъул]] [[хан]].
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{rq|sources}}
[[Категория:1 сон| ]]
[[Категория:I гӀасру]]
d7k9d319a158veb6yqpamfjdqd9ofvy
2 сон
0
16734
101874
99070
2026-09-09T15:00:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101874
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|2}}
{{Цогидал магӀнаби|2 (магӀнаби)}}
{{Сонал|2}}
{{ГІасруялъе навигация|2}}
{{Сон байбихьи|2}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== [[Румалъул империя]] ===
* [[Император]]: [[Октавиан Август]].
* [[Консул (Древний Рим)|Консулал]]: [[Публий Виниций]] ва [[Публий Альфен Вар (консул)|Публий Альфен Вар]].
* [[Консул-суффект|Консулы-суффекты]]: [[Публий Корнелий Лентул Сципион (консул-суффект 2 года)|Публий Корнелий Лентул Сципион]] и [[Тит Квинкций Криспин Валериан]].
* Возвращение [[Тиберий|Тиберия]] с [[Родос]]а в [[Рим]].
* Мирный договор между [[Римская империя|Римом]] и [[Парфянское царство|Парфией]], заключённый [[Гай Юлий Цезарь Випсаниан|Гаем Юлием Цезарем Випсанианом]] с парфянским царём [[Фраат V|Фраатом V (Фраатаком)]].
* [[Гай Юлий Цезарь Випсаниан]] отдаёт [[Великая Армения|армянский престол]] [[Мидия|мидянину]] Ариобарзану, который вскоре погибает.
* [[Развод]] [[Тиберий|Тиберия]] и [[Юлия Старшая|Юлии Старшей]].
* [[Ссылка (наказание)|Ссылка]] [[Юлия Старшая|Юлии Старшей]].
* [[Брачный союз|Брак]] [[Публий Квинтилий Вар|Публия Квинтилия Вара]] с [[Клавдия Пульхра|Клавдией Пульхрой]].
=== [[Китай]] ===
[[Файл:Han foreign relations CE 2 chinese.jpg|thumb|left|200px|Китай 2 соналда]]
* ТӀоцебесеб нухалъ [[халкъалъул хъвай-хъвагӀи]] гьабуна (хӀасилал: 12 233 062 хозяйство ва 59 594 978 рухӀ).
*[[Джунгария|Джунгариялдаса]] цӀияб шималияб нух рагьана.
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
[[Файл:8091 - Roma - Ara Pacis - Lucio Cesare - Foto Giovanni Dall'Orto - 28-Mar-2008.jpg|thumb|150px|[[Луций Юлий Цезарь Випсаниан]]]]
* [[Випсания Марцелла]] (ок. 2 года) — [[Публий Квинтилий Вар|Публий Квинтилий Варил]] кӀиабилей чӀужу, [[Агриппа|Агриппал]] яс.
* [[Луций Цезарь]] — [[Гай Юлий Цезарь Октавиан Август|Августил]] вачарав вас (17 н. э. цебе)
* [[Марк Лоллий (консул 21 года до н. э.)]]
* [[Публий Корнелий Лентул Сципион (консул-суффект 2 соналлда)]]
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|2 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{rq|sources}}
[[Категория:2 сон| ]]
[[Категория:I гӀасру]]
2jdgo2vkp1vv0kwhmcspd9phu80xe4g
3 сон
0
16789
101906
99074
2026-09-09T15:05:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101906
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|3}}
{{Цогидал магӀнаби|3 (магӀнаби)}}
{{Сонал|3}}
{{ГІасруялъе навигация|3}}
{{Сон байбихьи|3}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== [[Румалъул империя]] ===
[[Файл:Statue-Augustus.jpg|thumb|125px|left|Август]]
* [[Император (НекӀсияб Рим)|Император]]: [[Октавиан Август]].
* [[Консул (НекӀсияб Рим)|Консулал]]: [[Луций Элий Ламия (3 соналъул консул-суффект)|Луций Элий Ламия]] ва [[Марк Сервилий]].
* [[Консул-суффект|Консулал-суффектал]]: [[Публий Силий]] ва [[Луций Волузий Сатурнин (3 соналъул консул-суффект)|Луций Волузий Сатурнин]].
=== [[НекӀсияб Китай|Китай]] ===
* [[Хань (династия)|Ханьские]] войска оккупируют земли у оз. [[Кукунор]] и сооружают линию оборонительных крепостей.
* [[Ван Ман]] становится регентом [[Хань (династия)|Империи Хань]].
== Гьаруна ==
* [[Бан Бяо]] — некӀсикитай тарихчи ва пачалихъияв хъулухъчи (хв. [[54 сон]]алъ).
* [[Эмилия Лепида (дочь Юлии Младшей)|Эмилия Лепида]] — [[румай матрона]], [[Октавиан|Октавиана Августа]] лъималазул яс.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|3 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{rq|sources}}
[[Категория:3 сон| ]]
[[Категория:I гӀасру]]
joh6difcp3dh0n16v5okzgs0m3fcgfc
4 сон
0
16796
101919
100928
2026-09-09T15:07:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101919
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|4}}
{{Цогидал магӀнаби|4 (магӀнаби)}}
{{Сонал|4}}
{{ГІасруялъе навигация|1}}
{{Сон байбихьи|4}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
=== [[Румалъул империя]] ===
* [[Император]]: [[Октавиан Август]].
* [[Консул (НекӀсияб Рим)|Консулал]]: [[Секст Элий Кат]] ва [[Гай Сентий Сатурнин (4 соналъул консул)|Гай Сентий Сатурнин]].
* [[Консул-суффект|Консулал-суффектал]]: [[Гай Клодий Лицин]] ва [[Гней Сентий Сатурнин (4 соналъул консул-суффект)|Гней Сентий Сатурнин]].
* [[Октавиан Август]] добивается от [[Сенат (Древний Рим)|сената]] пересмотра ротационной системы членства.
* [[26 июн]] — [[Октавиан Август]]ица [[Тиберий|Тиберий]] ва [[Марк Випсаний Агриппа Постум|Агриппа Постум]] жиндирго лъималлъун лъазарула.
* [[Тиберий]], по распоряжению [[Октавиан Август|Октавиана Августа]], усыновляет [[Германик|Германика]].
* [[Тиберий]] перенимает командование в Германии и совершает поход через [[Везер]].
* Элий Сентийил закон — лагъзал эркен гьаризе изну кьолеб закон.
* [[Гай Цезарь]] демонстрацией силы заставил парфян смириться с римским ставленником в Армении.
* Наместник [[Сирия (римская провинция)|Сирии]] [[Луций Волузий Сатурнин (3 соналъул консул-суффект)|Луций Волузий Сатурнин]] (3 соналъул консул).
== Гьаруна ==
* [[Луций Юний Модерат Колумелла|Колумелла]] — румав хъвадарухъан.
* ГӀага-шагарго 4 — [[Квинтилий Вар Младший]] — [[Публий Квинтилий Вар|Публий Квинтилий Варил]] ва [[Клавдия Пульхра|Клавдия Пульхрал]] вас.
== Хвана ==
[[Файл:Caius César Rome 2 augGP2014.jpg|thumb|200px|[[Гай Юлий Цезарь Випсаниан]]]]
* [[21 феврал]] — [[Гай Цезарь]] (24), [[Марк Випсаний Агриппа|Марк Випсаний Агриппил]] вас ва [[Гай Юлий Цезарь Октавиан Август|Августил]] лӀугӀичӀев ирсилав;
* [[Пак Хёккосе]] — тӀоцевесев [[Список монархов Кореи|правитель Силлы]] (Корея) (57 н. э. цебе — 4 н. э.);
* [[Теренция]] (102) — [[Марк Туллий Цицерон|Марк Туллий Цицеронил]] чӀужу (46 сон щвезегӀан), гьединго йикӀине бегьула [[Гай Саллюстий Крисп|Гай Саллюстий Криспил]] чӀужу (гӀ-ш. 46 н. э. цебе — 35 н. э. цебе), [[Марк Валерий Мессала Корвин|Марк Валерий Мессала Корвинил]] чӀужу;
* [[Гай Требаций Теста]] — один из выдающихся [[НекӀсияб Рим|римских]] [[юрист]]ов II пол. [[I гӀасру н. э. цебе]], учитель [[Марк Антистий Лабеон|Марка Антистия Лабеона]], оппонент в [[Юриспруденция|юриспруденции]] [[Авл Касцеллий|Авла Касцеллия]] и друг [[Марк Туллий Цицерон|Цицерона]].
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|4 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{rq|sources}}
[[Категория:4 сон| ]]
[[Категория:I гӀасру]]
b86lyn5uwrzvqpnn44kgz4n070no931
5 сон
0
16959
101932
99076
2026-09-09T15:09:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101932
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|5}}
{{Цогидал магӀнаби|5 (магӀнаби)}}
{{Сонал|5}}
{{ГІасруялъе навигация|1}}
{{Сон байбихьи|5}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
[[Файл:0 Agrippine et Germanicus - Washington National Gallery of Art Museum (1).jpg|thumb|200px|[[Рубенс, Питер Пауль|Питер Пауль Рубенс]] Германик и Агриппина Старшая|слева]]
=== [[Румалъул империя]] ===
* [[Император]]: [[Октавиан Август]].
* [[Консул (НекӀсияб Рим)|Консулал]]: [[Луций Валерий Мессала Волез]] ва [[Гней Корнелий Цинна Магн]].
* [[Консул-суффект|Консулал-суффектал]]: [[Гай Вибий Постум]] ва [[Гай Атей Капитон (юрист)|Гай Атей Капитон]].
* [[Тиберий]] вергьана [[Лангобарды|лангобардаздасан]] [[Эльба (гӀор)|Эльбаялда]].
* [[Нерон Клавдий Друз Германик|Германикил]] ва [[Агриппина Старшая|Агриппинна КӀудиялъул]] бертин.
* [[Ливилла|Ливилла Юлия]] выходит замуж за сына Тиберия [[Друз Младший|Друза Младшиего]].
* [[Агриппа Постум]] [[Соррент]]алда витӀана.
* Женитьба [[Ирод Антипа|Ирода Антипы]], сына [[Ирод Великий|Ирода Великого]], на [[Иродиада|Иродиаде]] (внучке Ирода Великого и сестре Ирода Агриппы I). Рождение у них дочери [[Саломея|Саломеи]].
== Гьаруна ==
* [[Саломея]] — Иродил ва Иродиадал яс.
* [[Милония Цезония]] — [[Калигула|Калигулал]] ункъабилей чӀужу.
* [[Юлия Друза]] — [[Тиберий|Тиберийил]] вас [[Друз ГӀитӀинав|Друз ГӀитӀинасул]] яс.
* [[Жуцзы Ин]] — китаялъулаб империя [[Хань (династия)|БакътӀерхьул Ханялъул]] ахирисев император.
* [[Авл Плавтий (29 соналъул консул-суффект)]] — [[Румалъул империя]]ялъул сиясатчи.
* [[Кандида КӀудияй]] — [[Наполи|Наполиялдаса]] мукъадасай рухӀанияй.
== Хвана ==
* [[Клеопатра Селена II]] — [[Марк Антоний|Марка Антонийил]] ва [[Клеопатра|Клеопатрал VII]] яс, 34 с. н. э. цебе Мисралъул [[Киренаика|Киренаика]] областалъул царица.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|5 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{rq|sources}}
[[Категория:5 сон| ]]
[[Категория:I гӀасру]]
bwcflhuf3ruegw8rvth5a1z88xenx5v
6 сон
0
16981
101945
99077
2026-09-09T15:12:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101945
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|6}}
{{Цогидал магӀнаби|6 (магӀнаби)}}
{{Сонал|6}}
{{ГІасруялъе навигация|1}}
{{Сон байбихьи|6}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
[[Файл:Rivolta pannonica 6 jpg.JPG|thumb|250px|[[КӀудияб Иллирияб восстание|КӀудияб Иллирияб восстаниялъул]] 6 соналъул кампания]]
=== [[Румалъул империя]] ===
* [[Император]]: [[Октавиан Август]].
* [[Консул (НекӀсияб Рим)|Консулал]]: [[Марк Эмилий Лепид (6 соналъул консул)|Марк Эмилий Лепид]] и [[Луций Аррунций (6 соналъул консул)|Луций Аррунций]].
* [[Консул-суффект]]: [[Луций Ноний Аспренат (6 соналъул консул-суффект)|Луций Ноний Аспренат]].
* Установление в [[Румалъул империя|Риме]] рекрутского набора с 20 лет.
* Создание военной казны в [[Рим]]е.
* [[Тиберий]] перестраивает храм Касторов.
* [[Марк Випсаний Агриппа Постум|Агриппа Постум]] сослан на остров [[Пьяноса|Планазия]].
* Начало реставрации [[Храм Конкордии|храма Конкордии]] в [[Рим]]е, закончено в 10 году<ref>{{Cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Concordia.html|title=LacusCurtius • Temples of Concord (Platner & Ashby, 1929)|publisher=penelope.uchicago.edu|lang=en|accessdate=2017-05-01|archive-date=2020-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610054404/http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Concordia.html|deadlink=no}}</ref>.
* [[КӀудияб Иллирияб восстание|КӀудияб Иллирияб восстаниялъул]] байбихьи.
* [[Паннония|Паннониялда]] восстание, Рималъ тӀагӀинабуна.
* Фракиялда бессазул восстание. Рималъ тӀагӀинабуна.
* [[Луций Эмилий Лепид Павел (1 соналъул консул)|Луций Эмилий Лепид Павел]] замыслил заговор против [[Октавиан Август|Августа]], но его раскрыли, а Эмилия Павла сослали.
* Начало войны Тиберия в Далмации и Паннонии. Подавление восстания.
* [[Маробод]] признан царём [[Маркоманы|маркоманнов]].
* [[Иудея]] сделана прокураторской провинцией Рима со столицей в [[Кесария Палестинская|Кесарии]].
* [[Публий Сульпиций Квириний|Сульпиций Квириний]], легат [[Сирия|Сирии]], надзирает за обложением Иудеи налогами.
* Перепись в Иудее. (И.Флавий. Иудейские древности XVIII 1.1).
=== [[Китай]] ===
* [[Жуцзы Ин|Жуцзы-ин]] — император [[Хань (династия)|Хань]] с 6 года н. э. по 8 год н. э. . Возведён на престол [[Ван Ман]]ом.
== Гьаруна ==
* [[Милония Цезония]] — [[Калигула|Калигулал]] ункъабилей чӀужу.
* [[Нерон Юлий Цезарь Германик]] — [[Германик]]ил ва [[Агриппина КӀудияй|Агриппина КӀудиял]] кӀудиялав вас.
== Хвана ==
* [[3 феврал]] (15) — [[Пин-ди]] — Китаялъул [[Хань (династия)|династия Ханялъул]] анцӀилаункъабилев император (1—6).
* [[Клеопатра Селена II]] (46) — мисрияй принцесса, [[Марк Антоний|Марк Антонийил]] ва [[Клеопатра|Клеопатрал VII]] яс, Мавретаниялъул королева-консорт (20 н. э. цебе — 6 н. э.), [[Юба II|Юбал II]] чӀужу.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|6 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{rq|sources}}
[[Категория:6 сон| ]]
[[Категория:I гӀасру]]
1hh0wju81f0sia6hwfrf10y6yy702h8
7 сон
0
17032
101958
99078
2026-09-09T15:14:11Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101958
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|7}}
{{Цогидал магӀнаби|7 (магӀнаби)}}
{{Сонал|7}}
{{ГІасруялъе навигация|1}}
{{Сон байбихьи|7}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
[[Файл:Rivolta pannonica 7.jpg|thumb|250px|[[КӀудияб Иллирияб восстание|КӀудияб Иллирияб восстаниялъул]] 7 соналъул кампания]]
=== [[Румалъул империя]] ===
* [[Император]]: [[Октавиан Август]].
* [[Консул (НекӀсияб Рим)|Консулал]]: [[Квинт Цецилий Метелл Критский Силан]] ва [[Авл Лициний Нерва Силиан (7 соналъул консул)|Авл Лициний Нерва Силиан]].
* [[Консул-суффект]]: [[Луцилий Лонг]].
* [[Паннония|Паннониял]] ва [[Далмация (рималъулабб провинция)|Далмациял]] коъакъаби [[КӀудияб Иллирияб восстание|КӀудияб Иллирияб восстанияллда]] гӀахьаллъи гьабула.
=== [[Китай]] ===
* [[Хань (династия)|Хань]] рагъухъабаз [[Кянал|Кяназул]] (тибетал) чабхъен нахъ чӀвала.
== Гьаруна ==
* [[Друз Юлий Цезарь]] — [[Германик]]ил вас, [[Тиберий|Тиберийил]] вукӀине бегьулев ирсилав.
* [[Гней Домиций Корбулон]] — [[НекӀсияб Рим|НекӀсияб Рималъул]] сараскар.
== Хвана ==
* [[Афинодор Кананит]] — философ-[[стоик]].
* [[Глафира Каппадокийская]] — [[Глафира Каппадокийская]], [[Малая Азия|анатолийская]] княжна из [[Каппадокия|Каппадокии]].
* [[Луций Семпроний Атратин (н. э. цебе 34 соналъул консул-суффект)]] — [[НекӀсияб Рим|румав]] сараскар ва сиясатчи.
* [[Ород III]] — [[Парфян царство|Парфиялъул]] хан.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|7 сон}}
== ХӀужаби ==
{{хІужаби}}
{{rq|sources}}
[[Категория:7 сон| ]]
[[Категория:I гӀасру]]
brbkhqu56w65rwruti5lbpzojqqgfe3
8 сон
0
17142
101971
99079
2026-09-09T15:16:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101971
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|8}}
{{Цогидал магӀнаби|8 (магӀнаби)}}
{{Сонал|8}}
{{ГІасруялъе навигация|1}}
{{Сон байбихьи|8}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
[[Файл:Rivolta pannonica 7.jpg|thumb|250px|[[КӀудияб Иллирияб восстание|КӀудияб Иллирияб восстаниялъул]] 8 соналъул кампания]]
[[Файл:Circo romano de Merida.JPG|thumb|200px|[[Мерида (Испания)|Меридаялда]] амфитеатр н. э. 8 с. бараб]]
=== [[Румалъул империя]] ===
* [[Император]]: [[Октавиан Август]].
* [[Консул (НекӀсияб Рим)|Консулал]]: [[Марк Фурий Камилл (8 соналъул консул)|Марк Фурий Камилл]] ва [[Секст Ноний Квинтилиан (8 соналъул консул)|Секст Ноний Квинтилиан]].
* [[Консул-суффект|Консулал-суффектал]]: [[Луций Апроний]] ва [[Авл Вибий Габит]].
* [[Паннония|Паннониязул]] ва [[Далмация (римская провинция)|Далмациязул]] къавмаца Рималда данде [[КӀудияб Иллирияб восстание]] гьабула.
* ШагӀир [[Публий Овидий Назон|Овидий]] [[Гай Юлий Цезарь Октавиан Август|Августица]] Рималдаса къватӀив къотӀана Томмисалда (гьанже [[Констанца]] шагьар).
* [[Иудея]] румалъул наместникасе мукӀурлъана.
=== [[Китай]] ===
* [[Ван Ман]]ица хӀал бихьана [[Хунну]] 15 бутӀаялда бикьизе ва жиндир хӀукмуялда гъорлӀ бачизе.
* [[ЦӀакъцӀияб]] [[RCW 103]] кьвагьи.
== Гьаруна ==
* [[Тит Флавий Сабин (47 соналъул консул-суффект)|Тит Флавий Сабин]] (8/9 — 69) — цевесаласул вас, император Веспасианил кӀудияв вац, 47 соналъул консул-суффект, Рималъул префект (61—68 ва 69).
== Хвана ==
* [[Марк Валерий Мессала Корвин]] (72) — румалъулав рагъулав ва пачалихъияв хъулухъчи, оратор ва хъвадарухъан, 31 соналъул консул-суффект.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|7 сон}}
== ХӀужаби ==
{{reflist}}
{{rq|sources}}
[[Категория:8 сон| ]]
[[Категория:I гӀасру]]
es6x6nh4glwpnasieuo283qiskgf4dp
1846 сон
0
17408
101578
99049
2026-09-09T14:10:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101578
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1846}}
{{Цогидал магӀнаби|1846 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1846}}
{{ГІасруялъе навигация|19}}
{{Сон байбихьи|1846}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[26 декабр]] — Россиялъул империялъул [[Шимахаялъул губерния]] гӀуцӀана<ref name="sie.1.255">[[Советияб тарихияб энциклопедия|СТЭ]] т. 1 — Гь. 255.</ref>.
== Гьаруна ==
* [[17 июл]] — гьавуна гӀалимчи-этнограф, сапарчи [[Миклухо-Маклай, Николай Николаевич|Николай Николаевич Миклухо-Маклай]].
== Хвана ==
* [[23 август]] — [[Кюхельбекер, Вильгельм Карлович|Вильгельм Кюхельбекер]], гӀурус [[шагӀир]] ва жамгӀияв хӀалтӀухъан, [[Пушкин, Александр Сергеевич|Пушкинил]] ва [[Баратынский, Евгений Абрамович|Баратынскиясул]] гьудул
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1846 сон}}
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1846]]
ckcnpdpgy65dravznci4lmh2nkqfm2x
1828 сон
0
17409
101575
98200
2026-09-09T14:10:21Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101575
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1828}}
{{Цогидал магӀнаби|1828 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1828}}
{{ГІасруялъе навигация|19}}
{{Сон байбихьи|1828}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[22 феврал]] — [[Россиялъул империя|Россиялъул империялда]] ва [[Иран]]алда гьоркьо [[Туркманчай рекъелалъул къотӀи]] тасдикъ гьабуна<ref>{{БСЭ3 |статья=Туркманчайский договор 1828 |автор=С. В. Шостакович |том= |страницы= |ref=http://bse.sci-lib.com/article112961.html }}</ref>.
== Гьаруна ==
* [[8 феврал]] — [[Верн, Жюль|Жюль Верн]], француз хъвадарухъан-фантаст (хв. [[1905 сон|1905]]).
== Хвана ==
* [[19 ноябр]] — [[Шуберт, Франц|Франц Шуберт]], австрияв композитор.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1828 сон}}
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1828]]
kyrvbgp7xzchjf5a1rvy7hh3phpwxm4
1847 сон
0
17602
101579
98204
2026-09-09T14:11:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101579
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1847}}
{{Цогидал магӀнаби|1847 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1847}}
{{ГІасруялъе навигация|19}}
{{Сон байбихьи|1847}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
*
== Гьаруна ==
*
== Хвана ==
*
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1847 сон}}
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1847]]
jx9kgbaqsse0uyyalfk70t93s7scb12
1832 сон
0
17683
101576
98201
2026-09-09T14:10:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101576
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1832}}
{{Цогидал магӀнаби|1832 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1832}}
{{ГІасруялъе навигация|19}}
{{Сон байбихьи|1832}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
* [[5 июн]] — [[Париж]]алда жамгӀиял багъа-бачариял.
== Гьаруна ==
* [[23 январ]] — [[Мане, Эдуар|Эдуар Мане]], [[Франция|французав]] художник (хв. [[1883 сон|1883]]).
* [[25 январ]] — [[Шишкин, Иван Иванович|Иван Шишкин]], [[Россиялъул империя|россиялъулав]] художник-пейзажист, живописец, рисовальщик ва гравёр-аквафортист (хв. [[1898 сон|1898]]).
* [[27 декабр]] — [[Третьяков, Павел Михайлович|Павел Михайлович Третьяков]], [[Россиялъул империя|россиялъулав]] предприниматель ва меценат (хв. [[1898 сон|1898]]).
== Хвана ==
* [[22 март]] — [[Гёте, Иоганн Вольфганг|Иоганн Вольфганг фон Гёте]], [[Германия|немцав]] хъвадарухъан.
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1832 сон}}
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
[[Категория:1832]]
2276bgxj09713bc4z60l5t4b1bboj68
1886 сон
0
19121
101583
98210
2026-09-09T14:11:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101583
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1886}}
{{Цогидал магӀнаби|1886 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1886}}
{{ГІасруялъе навигация|19}}
{{Сон байбихьи|1886}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
{{БутІа хІадури}}
== Гьарурал ==
''Ралагье гьединго: [[:Категория:1886 соналъ гьарурал]]''
* [[15 апрель]] — [[Гумилёв, Николай Степанович|Николай Степанович Гумилёв]], гӀурус [[шагӀир]] (чӀвана [[1921 сон|1921 соналъ]]).
* [[6 июль]] — [[Блок, Марк|Марк Блок]], француз тарихчи (хв. [[1944 сон|1944]]).
== Хварал ==
''Ралагье гьединго: [[:Категория:1886 соналъ хварал]]''
* [[14 июнь]] — [[Островский, Александр Николаевич|Александр Николаевич Островский]], гӀурус драматург (гь. [[1823 сон|1823]]).
* [[8 февраль]] — [[Иван Сергеевич Аксаков]], гӀурус публицист, шагӀир (гь. [[1823 сон|1823]]).
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1886 сон}}
== МугъчӀваял ==
{{Reflist}}
{{rq|sources}}
[[Категория:1886 сон| ]]
[[Категория:XIX гӀасру]]
m21ftgvs7i36978csieptsgrbe2be9n
1896 сон
0
19122
101588
98215
2026-09-09T14:12:32Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
101588
wikitext
text/x-wiki
{{alsonumber|1896}}
{{Цогидал магӀнаби|1896 (магӀнаби)}}
{{Сонал|1896}}
{{ГІасруялъе навигация|19}}
{{Сон байбихьи|1896}}
== ЛӀугьа-бахъинал ==
{{БутІа хІадури}}
== Гьарурал ==
''Ралагье гьединго: [[:Категория:1896 соналъ гьарурал]]''
* [[8 январь]] — [[Дарюс, Стяпонас|Стяпонас Дарюс]], [[Литва|литовияв]] лётчик
* [[15 июнь]] — [[Лихачёв, Иван Алексеевич|Иван Алексеевич Лихачёв]], советияв пачалихъияв жигарчи (хв. [[1956 сон|1956]]).
== Хварал ==
''Ралагье гьединго: [[:Категория:1886 соналъ хварал]]''
* [[3 январь]] — [[Адольф фон Глюмер]], [[Пруссия|прусс]] [[генерал]] (гь. [[1814]]).
* [[10 декабрь]] — [[Альфред Бернхард Нобель]], [[Швеция|швед]] химик (гь. [[1833]]).
== Гь. балагье ==
{{Навигация}}
{{Макъалабазул гъветӀ|1896 сон}}
== МугъчӀваял ==
{{Reflist}}
{{rq|sources}}
{{Сон-тӀинчӀ}}
{{DEFAULTSORT:1896}}
[[Категория:1896| ]]
[[Категория:XIX гӀасру]]
srloaa54jo01x99yi8gb1u68tj11d2k
Авар рикӀкӀен
0
19583
102011
100948
2026-09-09T15:23:01Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102011
wikitext
text/x-wiki
{{Авар грамматика}}
Авар мацӀалда рикӀкӀенал руго къадаралъулги (''цо'', ''кӀиго'', ''лъабго'', ''анцӀго'', ''нусго'') иргадулалги (''цоабилеб''/''тӀоцебесеб'', ''кӀиабилеб'', ''лъабабаилеб'', ''анцӀабилеб'', ''нусабилеб''). Формабазде балагьун, рикӀкӀенал рикьула гӀадатаздеги, жубараздеги, гӀуцӀараздеги.
''ГӀадатал рикӀкӀенал'' ккола цо кьибилалдасан гӀуцӀарал: цо-ялдаса анцӀго-ялде щвезегӀан ругелги, гьединго къого, лъеберго, нусго, азарго, миллион. Гьездасан лӀугьарал иргадул рикӀкӀеналги гӀадатазде гьоркьоре ккола.
''Журарал рикӀкӀенал'' ккола жал кӀиго яги лъабго рикӀеналъул кьибил жубан лӀугьаразда (гьединго журараллъун ккола гьездасан лӀугьарал иргадул рикӀкӀеналги).
{| class="wikitable"
! colspan="2" |КӀиго кьибил бугел
!Лъабго кьибил бугел
|-
|
* ''кӀинусго''
* ''лъабнусго''
* ''ункънусго''
* ''щунусго''
* ''анлънусго''
* ''анкьнусго''
* ''микьнусго''
* ''ичӀнусго''
|
* ''кӀиазарго''
* ''лъабазарго''
* ''ункъазарго''
* ''щуазарго''
* ''анлъазарго''
* ''анкьазарго''
* ''микьазарго''
* ''ичӀазарго''
* ''анцӀазарго''
* ''нусазарго''
|
* ''кӀинусазарго''
* ''лъабнусазарго''
* ''ункънусазарго''
* ''щунусазарго''
* ''анлънусазарго''
* ''анкьнусазарго''
* ''микьнусазарго''
* ''ичӀнусазарго''
|}
Журарал рикӀенал лӀугьунаго ''-го'' ахир гӀицӀго ахирисеб рикӀкӀеналъулӀ гурони хутӀуларо: ''кӀиго + нусго = кӀинусго'', ''лъабго + нусго = лъабнусго'', у''нкъго + азарго = ункъазарго''.
''гӀуцӀарал рикӀкӀенал'' ккола кӀиго ва цӀикӀкӀун гӀадатал ва журарал рикӀкӀеназдаса жал лӀугьарал: ''анцӀила цо'', ''къоло лъабго'', ''лъебералда ункъго'' ва ц. Гьел лӀугьунаго ахирисеб рикӀкӀен бугеб хӀалалда босула, гьелда церехун кколел рикӀкӀеназде тӀаде ''-ло'', ''-ла'', ''-да'' ахирал журала; 11-ялдаса 19-де щвезегӀан ругел рикӀкӀеназда хӀалтӀизабулеб форма ккола анцӀи-ла: анцӀила цо, анцӀила кӀиго, анцӀила ичӀго; лъабабилеб тартибалъул цӀарубакӀазда хӀалтӀизабула ''къоло'': ''къо'''ло''' лъабго'', ''къоло ункъго'', ''къоло щуго''. Авар мацӀалъул рикӀкӀиналъул система буго [[КъоцӀулаб рикӀкӀиналъул система|къоцӀулаб]], тӀоцебесеб нусил рикӀенал лӀугьунеб форма — рикӀеналъул аслу-къоялда + (анцӀила) + гӀадатаб рикӀкӀен: ''кӀикъоялда кӀиго'', ''лъабкъоялда анцӀила ункъго''<ref>Аварский язык. Атавев, Алексеев.</ref>.
Предметияб цӀаралда цадахъ бугеб мехалда къадаралъул рикӀкӀен жинсалдеги формаялдеги хисуларо, гьелда хадуб бачӀунеб предметияб цӀарги кидаго цолъул формаялда хӀалтӀизабула: ''кӀиго вас'', ''лъабго яс'', ''анцӀго гъветӀ''.
Субстантивацияб иргадулаб рикӀкӀен игӀрабазде хисула сифат гӀадин: ''кӀиабилев вас'', ''лъабабилей яс'', ''анцӀила цоабилеб класс'', ''къоабилел санал'', амма цӀаргун цадахъ ругел мехалда иргадул рикӀкӀеналги падежазде сверуларо: ''микьабилеб класс'', ''микьабилеб классалъ''.
ЦӀаргун цадахъ бугеб мехалъ, рикӀкӀен баянлъун букӀуна, амма цӀар цадахъ гьечӀони, жумлаялда жаниб гьеб ккезе бегьула батӀи-батӀиял гӀахьалбутӀабилъун.
==== Къадаралъул рикӀкӀен ====
Къадаралъул рикӀкӀеналъ бихьизабула рикӀкӀунеб жоялъул къадар ва гьеб ''чан?'' абураб суалалъе жаваблъун бачӀуна. Сундул букӀаниги къадар гьелъ бихьизабула батӀи-батӀияб магӀнаялда. Авар мацӀалда къадаралъул рикӀкӀенал рикьизе бугьула анлъго тайпаялде<ref>Авар мацӀ, § 29, 65 − 66 гьум. М.-С. СагӀидов.</ref>.
{| class="wikitable"
!№
!Тайпа
!ЛӀугьенеб куц
!Мисалал
!Суал
!Баян
|-
|1
|Къадар бихьзарулел
|цо рикӀкӀеналъул гӀицӀго аслу; хутӀарал: '''''рикӀкӀеналъул аслу''''' + '''''-го'''''
|''цо'', ''кӀиго'', ''лъабго'', ''ункъго'', ''щуго'', ''анцӀго'', ''нусго''
|'''чан?'''
|Баян гьабула гӀаммаб къадар
|-
|2
|Чан цадахълъи бичӀчӀзабулел
|
* гӀадатал рикӀкӀеназул аслу такрарлъун: ''кӀиго'', ''кӀи-кӀи''
* къого рикӀкӀеналдаса лӀугьараб жубараб рикӀкӀен тӀубанго такрарлъула ва кӀиабилеб '''''-го''''' цӀунула: ''кӀикъо-кӀикъого''
* азарго рикӀкӀеналдаса лӀугьунаго тӀоцебесеб бутӀаялъул '''''-р''''' горкьоса уна: ''аза-азар''
<br />
|''цо-цо'', ''кӀи-кӀи'', ''лъаб-лъаб'', ''ункъ-ункъ'', ''щу-щу'', ''анцӀ-анцӀ'', ''нус-нус''
|'''чан-чан?'''
|Гьел рикӀкӀеназ бичӀчӀизабула жиб рикӀкӀунеб бугеб жо кигӀан гӀемераб къадаралда бугониги батӀалъи гьечӀого, чан-чан цадахъккун батӀа гьабулеб бугебали
|-
|3
|тӀолголъи бичӀчӀизабулелел
|'''''рикӀкӀеназул аслу''''' + ахир -'''''абго (-ябго)'''''
|''кӀиябго'', ''лъабабго'', ''ункъабго'', ''щуябго'', ''анцӀабго'', ''нусабго''
| rowspan="2" |'''чан?'''
|Гьел рикӀкӀеназ баян гьабула гӀемерал предметазда гьоркьоса цо чанго батӀаго босун рикӀкӀуна букӀин.
|-
|4
|тӀолголъи бичӀчӀизабуларел
|'''''рикӀкӀеналъул аслу''''' + -го + '''''-яв/-яй'''''/'''''-яб'''''/'''''-ял'''''
|''цояв'', ''кӀигояв'', ''лъабгояв'', ''ункъгояв'', ''щугояв'', ''анцӀгояв'', ''нусгояв''
|Гьел рикӀкӀеназ баян гьабула гӀемерал предметазда гьоркьоса цо чанго батӀаго босун рикӀкӀуна букӀин.
|-
|5
|Къадаралъул щаклъи бичӀчӀизабулел
|гьеркьоб дефисги лъун рикӀкӀеналги журан
|''цо-кигӀо'', ''лъабго-ункъго'', ''щуго-анлъго''
|
|Гьез баян гьабула рикӀунеб предметазул къадар щакаб букӀин.
|-
|6
|ЧанцӀуллъи бичӀчӀизабулел
|'''''рикӀкӀеналъул аслу''''' + ахир '''''-цӀул'''''
|''цоцӀул'' (''цин''), ''кӀицӀул'', ''лъабцӀул'', ''ункъцӀул'', ''щуцӀул'', ''анцӀул'', ''нусцӀул''
|'''чанцӀул?'''
|Сундул букӀаниги такрарлъиялъул къадар.
|}
===== Иргадул рикӀкӀен =====
Иргадул рикӀкӀеналъ бихьизабула рикӀкӀунеб жоялъул ирга ва ''чанабилеб?'' абураб суалалъе жаваблъунги бачӀуна. ЛӀугьуна къадаралъул рикӀкӀеналъул '''-го''' ахирги нахъе рехун, аслуялде тӀаде жинсалдеги формаялдеги балагьун ''-абилев'', ''-абилей'', ''-абилеб'', ''-абилел'' ахиралги журан: ''кӀи-го — кӀи-абилев'' (''кӀиабилей'', ''кӀиабилеб'', ''кӀиабилел''), ''анцӀго — анцӀабилеб'', ''нусго — нусабилеб''.
ЦӀаргун бугеб мехалда иргадул рикӀкӀен цолъул яги гӀемерлъул формаялъулӀ ва жинсалъулӀ цӀаргун рекъола, амма сифатал гӀадинигӀрабазде хисуларо: ''кӀиабилев вас'', ''лъабабилей яс'', ''ункъабилеб гьумер'', ''анцӀабилел къоял''. ЦӀарги гьечӀого хӀалтӀизабун бугони, иргадул рикӀкӀенги, сифаталда релълъун, игӀрабазде сверула<ref>Авар мацӀ, § 30, 66 гьум. М.-С. СагӀидов.</ref>.
===== РикӀкӀен игӀрабазде свери =====
{| class="wikitable"
|+''Цояб'' (''яв''/''яй''/''ял'')
! colspan="2" rowspan="2" |ИгӀраб
! colspan="3" |Цолъул форма
! rowspan="2" |ГӀемерлъул форма
|-
!<small>чиясул жинс</small>
!<small>чӀужуялъул жинс</small>
!<small>гьоркьохъеб жинс</small>
|-
! colspan="2" |Аслияб
| style="text-align:center;" |''цо-'''яв'''''
| style="text-align:center;" |''цо-'''яй'''''
| style="text-align:center;" |''цо-'''яб'''''
| style="text-align:center;" |''цо-'''ял'''''
|-
! colspan="2" |Актив
| style="text-align:center;" |''цо-яс''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ''
| style="text-align:center;" |''цо-яз''
|-
! colspan="2" |Хаслъул
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''ул'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''ул'''''
|-
! colspan="2" |Кьовул
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''е'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''е'''''
|-
! rowspan="5" |ЧӀовул
(локатив)
!<small>жинда игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''да'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ял-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''да'''''
|-
!<small>жиндихъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''ухъ'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''ухъ'''''
|-
!<small>жиндилъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''улъ'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''улъ'''''
|-
!<small>жиндикь '''игӀраб'''</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''укь'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''укь'''''
|-
!<small>жаниб игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''уб'''''('''''в'''''/'''''й'''''/'''''р''''')
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РачӀул
(аллатив)
!<small>жинде игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''де'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ял-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''де'''''
|-
!<small>жиндихъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''ухъе'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''ухъе'''''
|-
!<small>жиндилъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''улъе'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''улъе'''''
|-
!<small>жиндикье игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''укье'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''укье'''''
|-
!<small>жанибе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''убе'''''
<small>('''''-уве'''''/'''''-уйе'''''/'''''-уре''''')</small>
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РатӀалъул
(аблатив/транслатив)
!<small>жиндаса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''даса'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ял-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''даса'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндихъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''ухъа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''ухъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндилъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''улъа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''улъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндикьа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''цо-яс-'''укьа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''цо-ялъ-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''цо-яз-'''укьа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жаниса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |—
| style="text-align:center;" |—
|style="text-align:center;" |''цо-ялъ''-'''''уса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |—
|}
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"
|+''Лъабгояб'' (-''яв''/-''яй''/-''ял'')
! colspan="2" rowspan="2" |ИгӀраб
! colspan="3" |Цолъул форма
! rowspan="2" |ГӀемерлъул форма
|-
!<small>чиясул жинс</small>
!<small>чӀужуялъул жинс</small>
!<small>гьоркьохъеб жинс</small>
|-
! colspan="2" |Аслияб
|style="text-align:center;" |''лъабго-'''яв'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-'''яй'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-'''яб'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-'''ял'''''
|-
! colspan="2" |Актив
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз''
|-
! colspan="2" |Хаслъул
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''ул'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''ул'''''
|-
! colspan="2" |Кьовул
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''е'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''е'''''
|-
! rowspan="5" |ЧӀовул
(локатив)
!<small>жинда игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''да'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ял-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''да'''''
|-
!<small>жиндихъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''ухъ'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''ухъ'''''
|-
!<small>жиндилъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''улъ'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''улъ'''''
|-
!<small>жиндикь '''игӀраб'''</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''укь'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''укь'''''
|-
!<small>жаниб игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''уб'''''('''''в'''''/'''''й'''''/'''''р''''')
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РачӀул
(аллатив)
!<small>жинде игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''де'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ял-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''де'''''
|-
!<small>жиндихъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''ухъе'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''ухъе'''''
|-
!<small>жиндилъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''улъе'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''улъе'''''
|-
!<small>жиндикье игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''укье'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''укье'''''
|-
!<small>жанибе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''убе'''''
<small>('''''-уве'''''/'''''-уйе'''''/'''''-уре''''')</small>
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РатӀалъул
(аблатив/транслатив)
!<small>жиндаса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''даса'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ял-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''даса'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндихъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''ухъа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''ухъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндилъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''улъа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''улъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндикьа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабго-яс-'''укьа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''лъабго-яз-'''укьа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жаниса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |—
| style="text-align:center;" |—
| style="text-align:center;" |''лъабго-ялъ-'''уса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |—
|}
Къадаралъулаб рикӀкӀеналъул тӀелалда гъорлӀа тӀололъи бичӀчӀизабулел рикӀкӀеналги игӀрабазде сверула (бакӀалъул падежалги гьадинанго руго):
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"
! colspan="2" rowspan="2" |ИгӀраб
! colspan="3" |Цолъул форма
! rowspan="2" |ГӀемерлъул форма
|-
!<small>чиясул жинс</small>
!<small>чӀужуялъул жинс</small>
!<small>гьоркьохъеб жинс</small>
|-
! colspan="2" |Аслияб
| style="text-align:center;" |''лъабавго''
| style="text-align:center;" |''лъабайго''
| style="text-align:center;" |''лъабабго''
| style="text-align:center;" |''лъабалго''
|-
! colspan="2" |Актив
| style="text-align:center;" |''лъабас-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-го''
|-
! colspan="2" |Хаслъул
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''ул'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''ул'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''ул'''-го''
|-
! colspan="2" |Кьовул
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''е'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''е'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''е'''-го''
|-
! rowspan="5" |ЧӀовул
(локатив)
!<small>жинда игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''да'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''да'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''да'''-го''
|-
!<small>жиндихъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''ухъ'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''ухъ'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''ухъ'''-го''
|-
!<small>жиндилъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''улъ'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''улъ'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''улъ'''-го''
|-
!<small>жиндикь '''игӀраб'''</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''укь'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''укь'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''укь'''-го''
|-
!<small>жаниб игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''уб'''-го''
('''''-ув'''''/'''''-уй'''''/'''''-ур''''')''-го''
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РачӀул
(аллатив)
!<small>жинде игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''де'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабал-'''де'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''де'''-го''
|-
!<small>жиндихъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''ухъе'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''ухъе'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''ухъе'''-го''
|-
!<small>жиндилъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''улъе'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''улъе'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''улъе'''-го''
|-
!<small>жиндикье игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''укье'''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''укье'''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''укье'''-го''
|-
!<small>жанибе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''убе'''-го''
<small>('''''-уве'''''/'''''-уйе'''''/'''''-уре''''')''-го''</small>
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РатӀалъул
(аблатив/транслатив)
!<small>жиндаса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''даса'''''('''''н''''')''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''даса'''''('''''н''''')''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''даса'''''('''''н''''')''-го''
|-
!<small>жиндихъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''ухъа'''''('''''н''''')''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''ухъа'''''('''''н''''')''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''ухъа'''''('''''н''''')''-го''
|-
!<small>жиндилъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''улъа'''''('''''н''''')''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''улъа'''''('''''н''''')''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз'''улъа'''''('''''н''''')''-го''
|-
!<small>жиндикьа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабас-'''укьа'''''('''''н''''')''-го''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''укьа'''''('''''н''''')''-го''
| style="text-align:center;" |''лъабаз-'''укьа'''''('''''н''''')''-го''
|-
!<small>жаниса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |—
| style="text-align:center;" |—
| style="text-align:center;" |''лъабалъ-'''уса'''''('''''н''''')''-го''
| style="text-align:center;" |—
|}
Иргадулаб рикӀкӀен игӀрабазде сверула сифатал гӀадин цӀаргун гьечӀеб мехалъ:
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"
! colspan="2" rowspan="2" |ИгӀраб
! colspan="3" |Цолъул форма
! rowspan="2" |ГӀемерлъул форма
|-
!<small>чиясул жинс</small>
!<small>чӀужуялъул жинс</small>
!<small>гьоркьохъеб жинс</small>
|-
! colspan="2" |Аслияб
| style="text-align:center;" |''лъабабилев''
| style="text-align:center;" |''лъабайго''
| style="text-align:center;" |''лъабабго''
| style="text-align:center;" |''лъабалго''
|-
! colspan="2" |Актив
| style="text-align:center;" |''лъабабилес''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез''
|-
! colspan="2" |Хаслъул
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''ул'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''ул'''''
|-
! colspan="2" |Кьовул
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''е'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''е'''''
|-
! rowspan="5" |ЧӀовул
(локатив)
!<small>жинда игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''да'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилел-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''да'''''
|-
!<small>жиндихъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''ухъ'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабаабилелъ-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''ухъ'''''
|-
!<small>жиндилъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''улъ'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''улъ'''''
|-
!<small>жиндикь '''игӀраб'''</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''укь'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''укь'''''
|-
!<small>жаниб игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''уб'''''('''''в'''''/'''''й'''''/'''''р''''')
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РачӀул
(аллатив)
!<small>жинде игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''де'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилел-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''де'''''
|-
!<small>жиндихъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''ухъе'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''ухъе'''''
|-
!<small>жиндилъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''улъе'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''улъе'''''
|-
!<small>жиндикье игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''укье'''''
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''укье'''''
|-
!<small>жанибе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''убе'''''
<small>('''''-уве'''''/'''''-уйе'''''/'''''-уре''''')</small>
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РатӀалъул
(аблатив/транслатив)
!<small>жиндаса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''даса'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилел-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''даса'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндихъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''ухъа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''ухъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндилъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''улъа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''улъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндикьа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''лъабабилес-'''укьа'''''('''''н''''')
| colspan="2" style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''лъабабилез-'''укьа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жаниса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |—
| style="text-align:center;" |—
| style="text-align:center;" |''лъабабилелъ-'''уса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |—
|}
{{DEFAULTSORT:Авар рикӀкӀенал}}
<!--Categories-->
[[Category:РикӀкӀенал]]
t4u8aibp5bi43suasg7vg87sqe3ju99
Авар вербал
0
19586
102009
100942
2026-09-09T15:22:41Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102009
wikitext
text/x-wiki
{{авар грамматика}}
Авар мацӀалда [[верб]] ккола сунца яги лъица букӀаниги гьабулеб иш, гьезие лӀугьунеб ва гьел щиб хӀалалда ругебали бицунеб каламалъул бутӀа; щиб лӀугьунеб? щиб гьабулеб? щиб хӀалалда бугеб? абурал суалазул цоялъе жаваблъунги бачӀуна. Жумлаялда жаниб фигӀлу букӀуна предикатлъун; жинсияб фигӀлу ккун бугони предикатлъун, гьеб кидаго субъектгун яги тӀадежубайгун жинсалъулӀ ва формаялъулӀ рекъон ккун букӀуна{{Sfn|Авар мацӀ|style=|гьумерал=|quote=|name=|group=}}.
====Сарп====
==== ФигӀлуялъул категориял ====
[[ФигӀлу]]ялъул [[Грамматикияб категория|категориязде]] гъорлӀе уна: [[Аспект (грамматика)|аспекталъул]] ([[Фреквентатив|фреквентативалъул]]), [[Каузатив|каузативалъул]], классалъул, [[Заман (лингвистика)|заманалъул]], [[Модус|модусалъул]] (фигӀлу буссинабиялъул), гьечӀолъиялъул категориял.<ref>Аварский язык. Глагол. Атаев, Алекссев</ref>
===== Фреквентатив ва каузатив =====
Авар мацӀалъу фигӀлабазул аспектияб категориялде гъорлӀе ккола фреквентативияб (такрарлъул) форма. Гьелъ жидеца цо-цо ишазул цадахълъи ялъуни цоцада хадуб ккей бихьизабула; лӀугьуна фреквентатив такрарлъунгутӀиял фигӀлабаздаса хадусел къагӀидабаз:
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"
! colspan="2" |КъагӀида
!Хаслъи ва хӀалтӀизаби
!Мисал
|-
! rowspan="6" |Суффиксация
!-ар
| style="text-align:center;" |аслияб ва бищун продуктивияб суффикс
| style="text-align:center;" |''бохьизе — бохь-ар-изе'', ''хисизе — хис-ар-изе'', ''малълъизе — малълъ-ар-изе''
|-
!-дар
|CV тайпадул фигӀлиял аслуязда ва цӀараздаса лӀугьарал фигӀлабазда
|''хъвазе — хъва-дар-изе'', ''пузе — пу-дар-изе'', ''хех-дар-изе'', ''щак-дар-изе''
|-
!-д
|''-а-'' бугел тӀоцересел аслуязда ва редупликациял ва гьаркьада релълъарал аслуязда.
|''лъалъазе — лъалъа-д-изе'', ''чӀаразе'' — ''чӀара-д-изе''; ''мими-д-изе'', ''къвакъва-д-изе'', ''гӀергӀе-д-изе''
|-
!-ахъд
|хурхинабула жидер тӀоцересел такрарлъул формантал ругел аслуязда
|''кӀобокӀ-ахъд-изе'', ''бекер-ахъд-изе'', ''багъар-ахъд-изе''
|-
!-де
|аслияб къагӀидаялъ сонорияб, ларингалияб яги лабиалияб гьаракь бугел аслуязда
|''гьализе — гьал-де-зе'', ''кьвагьизе — кьвагь-де-зе'', ''ахӀизе — ахӀ-де-зе'', амма ''къап-е-зе'', ''хьвагӀ-е-зе''
|-
!-анхъ
|багъа-бачариялъул фигӀлабазда
|''боржине — борж-анхъ-изе'', ''билълъине — билълъ-анхъ-изе'', ''белъизе — белъ-анхъ-изе''
|-
!Аблаут
!''у''/''и'' > ''е''
|аслияб къагӀидаялъ CVRC тайпаялъул аслуязда, ударениялъ бакӀ хисула
|гъа́нчизе —гъанч-е́-зе, пи́рххизе — перхх-е́-зе, кӀу́тӀизе — кӀетӀ-е́-зе
|-
! colspan="2" |Ударениялъ бакӀ хиси
|
|''кӀа́нцӀана — кӀанцӀа́на'', ''хӀа́нчӀана — хӀанчӀа́на''
|-
! colspan="2" |Кьибилалъул редупликация
|бихьизабула ишалъул цо чанго фаза букӀин
|''къотӀизе — къотӀ-къотӀизе'', ''хъарсине — хъарс-хъарсине'', ''кьуризе — кьур-кьуризе''
|-
! colspan="4" |<small>'''Баян: цо-цо фигӀлабазул такрарлъул формаби лӀугьуна кӀиго къагӀидаялъги: ''кӀутӀизе — кӀетӀезе'' (аблаут) — ''кӀутӀ-кӀутӀизе'' (редупликация)'''</small>
|}
Жинда жаниб аслияб ахӀвал-хӀалалде агенсалъул роль бугев гӀахьалав чи яги гӀахьалаб иш, тӀагӀел (ва/яги гӀилла) тӀаде вачӀин/жубай лӀугьунеб борхизабулеб активияб деривациялъул тайпалъун ккола [[каузатив]], гьелъ бихьизабула иш гьабизабизе тӀами. ЛӀугьуна каузативиял формаби [[инфинитив]] ва ''гьа-б-изе'' [[кумекалъул фигӀлу]] цоцалъе иналдалъун (инфинитивалъул ахираб рагьараб ва кумекалъул фигӀлуялъул байбихьул ''гь-'' тӀагӀуна): ''гьабизе — гьабизабизе'', ''хӀалтӀизе — хӀалтӀизабизе'', ''хъвазе — хъваз-а-б-изе''.
===== Классалъул (жинсияб) категория =====
Авар мацӀалъул фигӀлаби рукӀуна жидер кьибилалда жинсияб гӀаламат бугелги ва гӀаламат гьечӀелги. Жинсиял гӀаламатал ('''''в-''''', '''''й-''''', '''''б-''''', '''''р-''''') гъорлӀ ругел фигӀлабазул букӀуна ункъабго классалъулаб форма, гьел формабазул кумекалдалъул фигӀлу хасаб жинсалда бугеб цӀаргун рекъон ккола: ''вас'' '''''в'''-ачӀана'', ''яс'' '''''я'''-чӀана'', ''къо'' '''''б'''-ачӀана'', ''ниж'' '''''р'''-ачӀана.''
===== Заманалъул категория =====
Авар мацӀалъул фигӀлуялъул системаялда руго синтетикиял ва аналитикиял заманалъул формаби. Синтетикиязде гъорлӀе ккола:
* '''''гьанжесеб гӀаммаб заман''''', жинца кидаго лӀугьунеб ялъуни жиндир заманаялъул гӀурхъи гьечӀеб иш бихьизабулеб (суффиксал ''-(у)ла/-уна'');
* '''''бачӀунеб заман''''', жинца лӀугьине бугеб иш бихьизабулеб (суффиксал: ''-(и)ла/-ина'');
* '''''араб заман (аорист)''''', жиндица цебе лӀугьараб иш бихьизабулеб (суффиксал: ''-(у)на, -(а)на'');
Аналитикиял формаби лӀугьуна гьанже заманалъул сипат-фигӀлу (бутӀагьаби, яги причастие), араб заманалъул трансгрессив ва инфинитив «''букӀине»'' фигӀлуялъул финитияб формагун цадахъ лъун. Аналитикиял формабазде гъорлӀе уна:
* '''Гьанжесеб баянаб заман''' (гьанже заманалъул сипат-фигӀлу + гьанже заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабула иш, жиб гьабулеб бугеб каламалъул заманалда лӀугьунеб бугеб: ''дун вухӀулев вуго!''; гьанжесеб гӀаммаб заманалъул формаялде бугеб кумекалъул фигӀлуялъ аналитикияб формаялъе кьола итеративияб магӀна: К''инабго жо хисулеб-сверулеб букӀуна.''
* '''Перфект''' (араб заманалъул трансгрессив + гьанже заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабула цебеккун гьабун бахъараб иш, жиндир хӀасил гьанжесеб заманалде бугеб: ''дун гьанже сахлъун йиго''; ''кӀиявго хутӀун вуго''.
* '''Имперфект''' (гьанже заманалъул сипат-фигӀлу + араб заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабула иш, жиб араб заманалъул цо къотӀелалда лӀугьунеб букӀараб: ''Балеб букӀана цӀад'' ([[ХӀамзатил Расул|ХӀ. Р.]]).
* '''Плюсквамперфект''' (араб заманалъул трансгрессив + араб заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабула араб заманалъул цо параялде гьабун лӀугӀараб иш яги гьелъул хӀасил (араб заманалдаго): ''Ахирал соназ эмен захӀматго унтун вукӀана'' ([[ХӀамзатил Расул|ХӀ. Р.]]).
* '''БачӀунеб баянаб заман''' (инфинитив + гьанже заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабул иш, жиб бачӀунеб заманалда лӀугьине кватӀичӀого лӀугьине бугеб (гӀемерисеб букӀуна гьабизе ялъуни лӀугьине ккеялъул сипат): ''Ясалъ ретӀел хисизе буго''.
Араб заманалъул формаби гьединго лӀугьине бегьула гьанжеселдаса '''''-ан''''' суффиксалъул кумекалдалъун<ref>Аварский язык. (Михаил Алексеев, Борис Атаев)</ref>: ''Дун хонжрокьа хӀинкъулаан''.
===== Буссинабиялъул (модусалъул) категория =====
Авар мацӀалда фигӀлуялъул буго анкьго [[Буссинаби (лингвистика)|буссинаби]]: хабарияб, тӀалабияб, шартӀияб, суалияб, мурадияб, теялъулаб ва гьесизарул.
* '''[[Хабарияб буссинаби]]''' (индикатив) — бичӀчӀизабула процесс реалияб букӀин, иш хӀакъикъаталда лӀугьин, гьелдехун субъекталъул (агенсалъул) бугеб бербалалъи рикӀкӀинчӀого; хӀалтӀизабула киналниги заманалъул формабигун: ''гьабуна'', ''гьабула'', ''гьабила'', ''гьабулеб букӀана'', ''гьабулеб буго'', ''гьабулеб букӀина'', ''гьабун букӀана'', ''гьабуна буго'', ''гьабун букӀина'', ''гьабулаан'', ''гьабизе буго''.
* '''[[ТӀалабияб буссинаби]]''' (императив) — бичӀчӀизабула тӀалаб гьаби, буюрухъ, малъи, мисалалъе: ''гьаб-е'', ''хӀалтӀе'', ''хъвай''. Императивалъул суффиксал ккола ''-'''е''''': ''бос-'''е''''', ''хӀалтӀ-'''е''''', ''цӀал-'''е'''''; '''''-й''''' (аслу ''е'' хутӀизегӀан цогидал рагьаразда лӀугӀулел): ''лъа-'''й''''', ''кӀалъа-'''й''''', ''хъва-й'', амма ''ккве'', ''тӀе''; ''-'''а''''' (транзитивиял фигӀлабазул бутӀаязул, жидер аслуялъулӀ Се структура бугел, яги инфинитивалъул форма ''-ине'' бугел): ''а'', ''вачӀ-'''а''''', ''чӀа''.
* '''[[ШартӀияб буссинаби]]''' (субъюнктив) — субъективияб бербалагьиялдалъун бихьизабула лӀугьине рес бугеб, анищаб, шартӀияб иш, мисалалъе, ''гьабу-ни'', ''хӀалтӀани'', ''хъвани''. Субъюктивалъул суффиксал ккола ''-'''ни''''' ва ''-'''ани'''''.
* '''[[Буссинаби (лингвистика)|Суалияб буссинаби]]''' — фигӀлияб ишалъул цӀехей, гьикъи бичӀчӀизабула<ref>Авар мацӀ. М.-с. СагӀидов.</ref>, хӀалтӀизабула суалиял жумлабазда суалияб рагӀиги гьечӀого<ref>Аварский язык. Атаев, Алексеев</ref>. ЛӀугьуна ''-'''ищ''''' бутӀаялъул кумекалдалъун: ''гьабунищ'', ''хӀалтӀанищ'', ''хъванищ''.
* '''[[Мурадияб буссинаби]]''' (оптатив) — бихьизабула фигӀлияб ишалдехун кӀалъалесул рекӀел мурад, лъие букӀаниги щиб букӀаниги гьари, нагӀана кьей ва хьами. ЛӀугьуна императивалде тӀаде ''-'''ги''''' суффикс жубаялдалъун: ''гьабе-ги'', ''хӀалтӀаги'', ''хъваги''.
* '''[[Буссинаби (лингвистика)|Теялъулаб буссинаби]]''' — бихьизабула кӀалаълесул рекӀел мурадалда, къасдалда, гьабураб ишалъул, ялъуни лӀугьа-бахъиналъул гӀаксалда кколеб иш. ЛӀугьуна субъюнктивалде тӀаде '''''-ги''''' жубаялдалъун: ''гьабуни-ги'', ''хӀалтӀаниги'', ''хъваниги''.
* '''[[Буссинаби (лингвистика)|Гьесизарул буссинаби]]''' — бихьизабула фигӀлияб ишалдехун къасд, гьесизари: ''гьабилин'', ''хӀалтӀилин'', ''хъвалин''.
===== ГьечӀолъиялъул форма =====
===== Транзитивлъи =====
[[ФигӀлу]]ялъул битӀараб [[ТӀадежубай (лингвистика)|тӀадежубайгун]] ([[пациенс]]гун) бухьен гьабизе кӀвеялде балагьун, авар мацӀалъул фигӀлаби рикьула [[транзитивиял фигӀлаби|транзитивияздеги]] [[транзитивиял гурел фигӀлаби|транзитивиял гурездеги]].
Транзитивияб фигӀлуялъе жумлаялда жаниб букӀине ккола битӀараб тӀадежубай яги пациенс, жинде тӀаде субъекталъ гьабулеб иш кколеб: ''васас'' (агенс, акт. и.) ''кагъат'' (пациенс) ''{{КӀихӀучч|хъвана}}'' (иш). Гьаниб «хъвазе» фигӀлу ккола транзитивияблъун, ай жинца [[пациенс]]алда (ишалъул объекталда) хурхенлъи тӀалаб гьабулеб, гьеб гьечӀого ишалъул магӀна загьирлъуларо.
Авар мацӀалъул транзитивияб фигӀлугун бугеб агенс гӀемерисеб букӀуна актив игӀрабалда: ''дица'' (агенс, акт. игӀр.) ''хӀалтӀи'' (пациенс) ''{{КӀихӀучч|гьабун буго}}'' (иш); лъай босул, жо рагӀиялъул, бичӀчӀиялъул фигӀлабигун бугеб агенс букӀуна жинда игӀрабалъул (локатив Ӏ) формаялда: ''дида'' (агенс, жинда и.) ''гьеб хабар'' (пациенс) ''хеко {{КӀихӀучч|лъана}}''; рекӀел асар бихьизарулел фигӀлабигун агенс букӀуна кьовул игӀрабалда: ''дие'' (агенс, кьов. и.) ''{{КӀихӀучч|рокьула}}'' ''тӀахьал'' (пациенс). ФигӀлуялъул аналитикиял формабигун букӀине бугьула эргативияб яги номинативияб конструкция: ''васас'' (агенс) хӀалтӀи (пациенс) гьабулеб буго (иш) — эргавтив; ''вас'' (субъект) ''хӀалтӀи'' (объект) ''гьабулев'' вуго (иш) — номинатив.
Транзитивияб гуреб фигӀлабазу жумлаялда жаниб объект гурони, битӀараб тӀадежубай букӀунаро, жибго объект букӀуна аслияб игӀрабалда (номинативалда): ''ихх'' (агенс, асл. игӀр.) ''{{КӀихӀучч|тӀаде щвана}}'' (иш), гьаниб лӀугьараб иш — ''тӀаде щвана'' — буссараб буго жибго агенсалде.
Контексталде балагьун, транзитивияб фигӀлу, жиндирго аслу хисичӀого, лӀугьине бегьула транзитивияб гуреблъун: ''Гьес кагъат босун {{КӀихӀучч|бачӀана}}'' (транзитивияб фигӀлу), ''гьесул чу чӀалде бищун цебе {{КӀихӀучч|бачӀана}}'' (транзитивияб гуреб фигӀлу). Гьел фигӀлабазул дифференциация гьабизе бегьула жидер [[ТӀалабияб буссинаби|императивалъул]] суффиксазде балагьун: суффикс ''-е'' бугел ккола транзитивиял (''гьаб-е'' — ''гьабизе'', ''те'' — ''тезе'', ''къотӀе'' — ''къотӀизе''), суффикс ''-а'' бугел ккола транзитивиял гурел (''а'' — ''ине'', ''бачӀа'' — ''бачӀине'', ''бега'' — ''бегизе''). Кидаго транзитивияллъун рукӀунел фигӀлабилъун ккола ккола [[каузатив]]ал: ''хӀалтӀизабула'', ''бачӀинабула'', ''хъвазабула''. Кидагосел транзитивиял гуреллъун ккола френквентативал (такрарлъул фигӀлаби): ''хъвадарула'', ''цӀехолдана'', ''кьвагьдана'').
==== ФигӀлуялъул хасал формаби ====
===== Инфинитив =====
===== Масдар =====
===== Сифат-фигӀлу =====
===== Конверб =====
[[Category:Авар рагӀаби]]
a0d4j9u1warfn10eb2eqz1vlm9ifdzd
Авар грамматика
0
19618
102010
100962
2026-09-09T15:22:51Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102010
wikitext
text/x-wiki
{{Авар грамматика}}
'''Авар грамматика''' буго авар мацӀалъул структуриял нормабазулги асасазул данде бакӀарараб жо. Элъ гъорлӀе бачуна рагӀул, фразабазул, клаузабазул, сентенциябазул ва тӀобарал текстазул гӀуцӀи.
==Куц-мухъ==
Авар буго [[Агглутинативияб мацӀ|агглутинативияб мацӀ]], жинда гъорлӀ [[фузионияб мацӀ|фузиялъул]] цо-цо элементалги ругеб, жинца рагӀи лӀугьунебги хисулебги категрияби ратӀа рахъулеб гӀеме-гӀемерал суффиксаздалъун.{{Sfn|Форкер|2020|p=248}} РагӀаби цойиде рачуна лексика-семантикиял групабада жанир каламалъул бутӀаби гӀадин, элги рикьула аслияздеги (цӀар, цӀарубакӀ, рикӀкӀен, адйектив, верб, адверб) квекулаздеги (хадурегӀел, бутӀа), жиде-жидер ратӀа рахъул хасаб семантикиябгун грамматикияб хаслъи бугел.{{Sfn|Алексеев|Атаев|Магомедов|Мадиева|2012|p=149}}
=== ЦӀарис ===
{{Main|Авар цӀарис}}
[[ЦӀарис]] жаваблъун бачӀуна щав, щий, щиб, щал гьикъазе, ва семантикияб рахъалъ рахъалъ рикьула хасаздеги гӀаммаздеги. Элъул категорияби авар мацӀалда руго хадусел: класс (чиясул, чӀужуялъул, гьоркьохъеб), рикӀкӀадулаб форма (цолъул, дагьлъул, гӀемерлъул) ва хӀалат: (абсолутив, эргатив, генитив, датив, инструменталис ва локативазул серияби).{{Sfn|Oxford| 2020|p=248}}
==== Класс ====
Авар цӀарсал рикьула лъабго классалде. ТӀоцебеселде гъорлӀе ккола бихьинчиясда хурхарал цӀарсал: ''бихьинчи'', ''эмен'', ''вас'', ''вац''. КӀиабилелъ гъорлӀе рачуна чӀужуялда хурхарал цӀарсал: ''чӀужу'', ''эбел'', ''яс'', ''яц'' ва ц. ХутӀарал цӀарсал, чӀагоялги, чӀагоял-гурелги жал рихьизарулел, уна лъабабилеб классалде гъорлӀе.
{| class="wikitable"
|+Жинсиял гӀаламатал
!Класс
!Жинс
!Цолъул форма
!Мисал
!ГӀемерлъул форма
!Мисал
|-
|I
|чиясул
|'''''в'''''
|''вас '''в'''ачӀана''
| rowspan="3" |'''''р/л'''''
|'''''в'''аса'''л''' '''р'''ачӀана''
|-
|II
|чӀужуялъул
|'''''й'''''
|''яс '''я'''чӀана''
|'''''я'''са'''л''' '''р'''ачӀана''
|-
|III
|гьоркьохъеб
|'''''б'''''
|''чу '''б'''ачӀана''
|''чуя'''л''' '''р'''ачӀана''
|}
==== РикӀкӀадул форма ====
ЦӀарсазул буго цолъул, дагьлъул ва гӀемерлъул формаби. Руго цо форма гурони гьечӀе, мисалалъе, цолъул форма гурони букӀунаро рокьи, сахлъи гӀадинал абстрактивиял цӀарсазул.
Руго цо-цо pluralia tantum рагӀаби: ''кагътал'' (хӀай, цолъул формаялда ''кагъат'' — жинда тӀад хъвадаризе хӀалтӀизабулеб жо), ''цӀороберал'', ''цӀадираби''. Гьабго тӀелалде гъорлӀе рачине бегьула ''рос-лъади'', ''эбел-эмен'' гӀадал рагӀабиги. Гьенирго руго батӀи-батӀиял росабазул гӀадамазде абулел цӀаралги, щай гурелъул гьезул корреляталлъун цолъул формаялда рукӀуна адъективал, жал топонимаздаса лӀугьарал<ref>арский язык. Морфология, категория числа. Атаев, Алексеевв</ref> (балагье [[Авар росабазул гӀадамазда абулел цӀарал]]).
Цо-цо цӀаразул цолъул формаялъул рукӀине бегьула цадахълъиялъул магӀнаги: ''гамачӀ'' — цо яги гӀемерал цадахъ, материал хӀисабалда.
Авар мацӀалда гӀемерлъул форма лӀугьунел суффиксал рикьизе бегьула кӀиго тӀелалде:
* Продуктивиял:
** '''-''аби'''''<ref>Атаевасул ва Алексеевасул Авар мацӀалда гьединго рехсон буго гьаб аффикс продуктивияб букӀиналъ, гьалъ ахиралда ''-а'' бугел рагӀабазулги лӀугьинарулин гӀемерлъул форма абун: маргьа — маргьаби, къункъра — къунр-аби, ракета — ракет-аби</ref> (ахиралда рагьарал ва суффиксалиял ''-н'', ''-л'' ругел, ахирисеб рагьараб [+н] тӀагӀуна): ''дару — дар-аби'', ''рагӀи — рагӀ-аби'', ''хӀалтӀухъан — хӀалтӀухъ-аби'';
** '''''-заби''''' — гӀадамазда хурхарал цӀаразулӀ: ''чапар — чапар-заби'', ''гӀалим — гӀалим-заби'', ''гьудул — гьудл-заби'';
** '''''-ал''''' — рагьукъаб ахиралда ругел рагӀабазулӀ: ''бис — бис-ал'', ''бер — бер-ал'', ''кӀул — кӀулал''; авар мацӀалъул жиндирго журарал аслу бугел рагӀабазулӀ (тӀадецуй бугеб суффиксалъулӀ) аслуялъул кӀиабилеб рагьаралъул лӀугьуна редукция: ''гудур — гудр-ал'', ''лъимер — лъим-ал'', ''лъим — лъин-ал''; къанагӀат суффикс ''-ал'' дандчӀвала ахиралда рагьараб бугеб битӀараб аслуялъулӀ, жиндие гӀемерлъул формаялда редукция лӀугьунеб: гьобо — гьабал; гӀурус мацӀалдаса рачӀарал рагӀабазулӀ суффикс ккола тӀадецуй гьечӀеб ва редукция лӀугьунаро: ''трактор — трактор-ал'';
** '''''-ял''''' — цожубараб ''CV'' аслу бугел рагӀабазулӀ: ''къо — къо-ял'', ''цӀа — цӀа-ял'', ''чу — чу-ял'', амма ''ца — ца-би'', ''цӀва — цӀва-би'', ''чӀва — чӀва-би'';
* Продуктивиял гурел:
** '''''-зал''''' (цожубарал рагӀабазулӀ): ''лагъ — лагъ-зал'', ''нугӀ — нугӀ-зал'', ''хур — хур-зал'';
** '''''-дул''''', '''''-ул''''' (аслуялъул вокализм хисула V > у): ''гъадаро — гъудр-ул'', ''кету — кут-ул'', ''тӀегь — тӀугь-дул'';
** '''''-и''''' (аслу хисиялъул низам гьечӀел): ''тӀинчӀ — тӀанчӀ-и'', ''хӀинчӀ — хӀанчӀ-и'', ''гӀака — гӀач-и''; гьабго цоцаца хиси хутӀула цо-цо жубараб аслу бугел рагӀабазулӀ, жидер кӀиабилеб бутӀалъун ''-чи'' компонент бугел: ''захӀмат-чи — захӀмат-чагӀи'', г''Ӏолохъан-чи — гӀолохъ-аби'';
** '''''-би''''' (аслуялъул вокализм хисула V > у): к''ӀветӀ — кӀутӀ-би'', ''гӀанса — гӀунсби'', ''квартӀа — куртӀ-би''.
ГӀемерлъул форма лӀугьунеб супплетивияб къагӀида бихьизабун буго ''чӀужу — руччаби'' параялда. Гьединго дандчӀвала цо-цо рагӀабазул гӀемерлъул форма лӀугьунеб кӀи-кӀи къагӀидабиги: ''хабар — хар-бал''/''хабарал'', ''кету — кут-ул''/''кат-ал'', ''хоб — хобал''/''хабал''/''хабзал'' ва ц. Гьениб параллелияб формабазул цояблъун ккола ударение гьечӀеб суффикс ''-ал'', жинца цо ккураб къадар бихьизабулеб, гьебго заманалда гьелъул корелляталъ бихьизабула къадар гьечӀеб букӀин: ''дагьалго рукъал'' — ''гӀемарал рукъзал''<ref>Сулеманов. 1985</ref>. Цо-цо нухалда плюралисалъул батӀи-батӀияб формация гьабиялдалъун лексикияб магӀна хисула. Жибго гӀемерлъул формаялъул категория гуребги, авар мацӀалда буго дистрибутивияб гӀемерлъи бихьизабиялъул къагӀидаги (цӀарул аслу такрарлъиялдалъун): ''рокъо-рокъоре'', ''рахъ-рахъалде''.
==== ХӀалаталъул категория ====
=====ГӀадатал=====
Авар мацӀалда кинабниги буго 24 хӀалат, гьезул ункъго ккола гӀадатаблъун, хутӀараб 20 — бакӀалъул. ГӀадатал хӀалатазде гъорлӀе уна [[Аслияб хӀалат|аслияб]], жиб цӀаралъул битӀараб аслулъун кколеб, [[ХӀалат|актив]], [[ХӀалат|хаслъул]] ва [[ХӀалат|кьовул]] хӀалатал, жал хъвалсараб аслуялдаса лӀугьунел.
{| class="wikitable"
|-
! ХӀалат !! Суал
!Суффиксал!! хӀалтӀизабула
|-
|'''Аслияб хӀалат'''
'''(номинатив/абсолюютив)'''
|''щив? щий? щиб? щал?''
| ||
* унгутӀияб (транзитивияб-гуреб) фигӀлуялъул субъект бихьизабизе: ''жакъа <u>цӀад</u> бана'';
* аналитикиял континуалиял формабазда транзитивиял фигӀлабазул субъект бихьизабизе (номинативияб конструкция): ''бацӀги церги <u>давла</u> бикьулел рукӀана''<ref>Конструкция буго номинатив-абсолютив, «бацӀги церги» — кӀиябго цӀар, субъектал (агенсал) — буго номинативалда, «давла» — объект (пациенс) буго абсолютивалда.</ref>;
* транзитивияб фигӀлуялъул пациенс (битӀараб тӀадежубай) бихьизабизе: ''васас <u>кагъат</u> хъвана''; гьабго модель хутӀула гьединго лугбузул багъа-бачари бихьизабулел фигӀлаби ругел жумлабаздаги: ''Дица, бералги къанщун, <u>бетӀер</u> гьанкӀезабуна'';
* жубараб предикаталъул цӀарулаб бутӀаялда ''-лъун'' бутӀагун цадахъ: ''гьурилъун роржун ана сонал.''
* хитӀаб гьабиялда;
* аппозитивиял конструкциязда, гӀемерисеб гӀагарлъиялда хурхарал терминазда, хӀалтӀи-пишаялъул цӀаразда, топонимазда ва ц.: ''дирго вац МухӀамадкамил''; гьанибго бегьула аслияб хӀалат батӀи-батӀиял дандраязда цадахъ букӀинеги: ''Щибаб кечӀ тӀаде вачӀунев гьобол гӀадин букӀуна'';
* бутӀрул хъваялда, суратазда гъоркьваязда, къамусияб ва абулеб форма хӀисабалда.
|-
|'''Актив хӀалат'''
'''(эргатив)'''
|''лъица? сунца?''
|''-'''с'''''/''-'''лъ'''''/''-'''ца'''''||
* транзитивияб фигӀлуялъул агенс бихьизабизе (эргативияб конструкция): ''<u>Ханас</u> гьесухъе чи витӀанила'';
* инструменталияб тӀадежубайлъун: ''васас <u>къалмица</u> сурат бахъана'';
* иш лъугунеб куцалъул хӀаллъун: ''дунго <u>матӀуялъ</u> вихьана'';
* заманалъул хӀаллъун: ''гьеб <u>къоялъ</u> ниж дандчӀвана'';
* бакӀалъул ва гӀилла-мурадалъул хӀаллъун: ''гӀемер хъвадариялъ килщал унтула''.
|-
|'''Хаслъул хӀалат'''
'''(генетив)'''
|''лъил? сундул?''
|''-''('''''у''''')'''''л'''''||
* щиб букӀанги сундуе букӀанги кколеб букӀин бихьизабизе: ''<u>инсул</u> рукъ'', ''<u>тӀехьалъул</u> жилд'', ''<u>гьоболасул</u> чу'';
* киналдасаго бутӀа бихьизабизе: ''<u>гӀадамасул</u> берал'', ''<u>кочӀол</u> рагӀаби'', ''<u>нусалъул</u> бал'';
* щиб букӀаниги кинаб букӀаниги материалалъул гьабураб букӀин бихьизабизе: ''<u>меседил</u> баргъич'', ''<u>щагӀил</u> гъадаро'', ''<u>цӀулал</u> гъуд'';
* гӀемерлъиялдаса цо элемент бихьизабизе: ''<u>рекӀаразул</u> цевехъан'';
* субъекталъул иш/хӀал бихьизабизе: ''гӀалимзабазул бахӀс'', ''бетӀералъул унти'', ''рекӀел кьаби''; шартӀияб къагӀидаялъ гьанибго бачине бегьула субъект — ишалъул хӀасил бихьизабиги<ref>арский язык. Категория падежа. Атаев, Алексеевв</ref>: ''<u>моцӀрол</u> канлъи'', ''<u>зурма-къолол</u> гьаракь'';
* гӀуцӀулеб элементалъул къадар бихьизабизе: ''<u>лъел</u> гӀеретӀ'', ''<u>ханждал</u> хъап'', ''<u>тӀорщалил</u> роцен'';
* группаялъул гӀуцӀи бихьизабизе: ''<u>тӀогьол</u> квацӀи'', ''<u>ясазул</u> тӀел'', ''<u>боцӀул</u> рехьед'';
* гӀаммаб баянлъиялъул гьоркьолъи бихьизабизе: ''<u>рокьул</u> гӀаламат'', ''<u>эркенлъиялъул</u> бакънал'', ''лъикӀаб <u>тайпаялъул</u> айгъир'';
* заманалъул гьоркьолъи бихьизабизе: ''<u>роол</u> гӀуж'', ''<u>хасалил</u> сордо'', ''<u>ихдалил</u> заман'';
* бакӀалъул гьоркьолъи бихьизабизе: ''<u>авлахъалъул</u> тӀугьдул'', ''<u>росдал</u> гӀадамал'';
* гӀаламатазул ва гьел тӀаде кколезул гьоркьолъи бихьизабизе: ''<u>мугӀрузул</u> борхалъи'', ''<u>гӀадамасул</u> чӀухӀи'', ''<u>халичабазул</u> гьайбатлъи'';
* сундуе букӀаниги щиб букӀаниги жо хӀалтӀизаби: ''<u>чол</u> тӀикъва'', ''<u>оцазул</u> рукь'';
* тӀаде цӀаялъулаб конструкциялъул субъект бихьизабизе: ''Гьав <u>ханасул</u> йикӀанила цӀакъ берцинай цо яс'';
* цо-цо фигӀлабигун хъвалсараб тӀадежубай хӀисабалда: ''Киназго жиде-жидер поэзи-ялъул, халкъазул бицана''.
|-
|'''Кьовул хӀалат (датив)'''||''лъие? сундуе?''
|''-'''е'''''||
* цӀаралъ гьабулеб иш цогиялдехун буссараб букӀин бихьизабизе: ''дица <u>васасе</u> кумек гьабуна'';
* бокьизе фигӀлуялда субъект бихьизабизе: ''<u>дие</u> мун йокьула'';
* цогидал предикалгун цадахъги: ''Цо замандаласан <u>бацӀи-е-ги</u> <u>цара-е-ги</u> кӀи-кӀи тӀинчӀ гьабун буго''.
|}
=====БакӀалъулал=====
БакӀалъул хӀалатаз рихьизарула меслъиялъул, иналъул, багъариялъул ва цогидал магӀнаби. Рикьула хадусел тӀелазде:
* локатив яги чӀовул хӀалатал (суффикс '''''-д''''') жидеца бугеб бакӀ бихьизабулел, цо хӀалалда сасиналъул, чӀеялъул магӀна бичӀизабулел;
* аллатив яги рачӀул хӀалатал (суффикс '''''-е'''''), жидеца кибехун букӀаниги рачӀин/ин бихьизабулел (букӀине бегьула ''-хун'' бутӀагун);
* аблатив яги ратӀалъул (суффикс '''''-са'''''), жидеца сундаса букӀаниги киса букӀаниги батӀалъун ин бихьизабулел;
* транслатив (суффикс '''''-н'''''), жинца сунда жанисаниги ин бичӀчӀизабулеб.
Локализациялъул суффиксазде балагьун, хӀалатазул щибаб тӀелги бикьула щу-щу сериязде:
{| class="wikitable"
|-
! ХӀалат
!Серия/хӀалат!! Суал
!Суффиксал
|-
| rowspan="5" | Локатив
|I/жинда хӀалат||лъида? сунда?
|'''''-да'''''/-'''''-тӀа'''''
|-
|II/жиндихъ хӀалат
|лъихъ? сундухъ?
|'''''-хъ'''''
|-
|III/жиндилъ хӀалат
|лъилъ? сундулӀ?
|'''''-лӀ'''''
|-
|IV/жиндикь хӀалат
|лъикь? сундукь?
|'''''-кь'''''
|-
|V/жаниб хӀалат
|киб?
|''-'''в'''''/''-'''й'''''/''-'''б'''''/''-'''р'''''
|-
| rowspan="5" |Аллатив
|I/жинде хӀалат
|лъиде? сунде?
|''-'''д-е'''''
|-
|II/жиндихъе хӀалат
|лъихъе? сундухъе?
|'''''-хъ-е'''''
|-
|III/жиндилъе хӀалат
|лъилъе? сундулӀе?
|'''''-лӀ-е'''''
|-
|IV/жиндикье хӀалат
|лъикье? сундукье?
|'''''-кь-е'''''
|-
|V/жанибе хӀалат
|кибе?
| '''''-в-е'''''/'''''-й-е'''''/'''''-б-е'''''/'''''-р-е'''''
|-
| rowspan="5" |Аблатив
|I/жиндаса хӀалат
|лъидаса? сундаса?
|''-'''д-а-са'''''
|-
|II/жиндихъа хӀалат
|лъихъа? сундухъа?
|'''''-хъ-а'''''
|-
|III/жиндилъа хӀалат
|лъилъа? сундулӀа?
|'''''-лӀ-а'''''
|-
|IV/жиндикьа хӀалат
|лъикьа? сундукьа?
|'''''-кь-а'''''
|-
|V/жаниса хӀалат
|киса?
|'''''-са'''''
|-
| rowspan="5" |Транслатив
|I/жиндасан хӀалат
|лъидасан? сундасан?
|'''''-д-а-сан'''''
|-
|II/жиндихъан хӀалат
|лъихъан? сундухъан?
|'''''-хъ-ан'''''
|-
|III/жиндилъан хӀалат
|лъилъан? сундулӀан?
|'''''-лӀ-ан'''''
|-
|IV/жиндикьан хӀалат
|лъикьан? сундукьа(н)?
|'''''-кь-ан'''''
|-
|V/жанисан хӀалат
|кисан?
|'''''-сан'''''
|}
БакӀалъул хӀалтал сериязде балагьун, хӀалтӀизарула:
* I серия — щиб букӀаниги лъиде/сунде букӀнии данде ккун тӀадехун букӀин (локатив), тадехун ин/бачӀин (аллатив), тасӀа ин/бачӀин (аблатив), тӀасан ин/бачӀин (транслатив) бичӀчӀизабизе;
* III серия — щиб букӀаниги лъида/сунда букӀаниги гӀагарлъухъ букӀин (локатив), гӀагарлъухъе ин/бачӀин (аллатив), гӀагарлъухъа ин/бачӀин (аблатив), гӀагарлъухъан ин/бачӀин (транслатив) бичӀчӀизабизе;
* III серия — щиб букӀаниги лъида/сунда букӀаниги гъорлӀ букӀин (локатив), гъорлӀе ин/бачӀин (аллатив), гъорлӀа ин/бачӀин (аблатив), гъорлӀан ин/бачӀин (транслатив) бичӀчӀизбизе;
* IV серия — щиб букӀаниги лъида/сунда букӀаниги гъоркь букӀин (локатив), гъоркье ин/бачӀин (аллатив), гъоркьа ин/бачӀин (аблатив), гьоркьан ин/бачӀин (транслатив) бичӀчӀизабизе;
* V серия — щиб букӀаниги сунда букӀаниги жаниб букӀин (локатив), жинибе ин/бачӀин (аллатив), жаниса ин/бачӀин (аблатив), жанисан ин/бачӀин (транслатив) бичӀчӀизабизе;
Гьел хӀалатазул гьединго хӀалтӀизарула бакӀазул магӀнаялда гуребги, цогидаб магӀнаялдаги. Бищун гӀемер хӀалтӀизабулеб I сериялъул локатив:
* рекӀее асар лӀугьиналъул фигӀлабигун субъект бихьизабизе: ''<u>васасда</u> гьеб бичӀчӀана'', ''<u>дида</u> кинабго жо кӀочон тана'';
* адресатияб ва цогидал тӀадежубаял рихьизаризе: ''АбутӀалибица авар <u>мацӀалда</u> дие жиндирго цӀияб кечӀ цӀалана'';
* физикияб асар гьабиялъул фигӀлабазул объект гьабизе: д''ос <u>таманча</u> речӀана долда'';
* дандекквеялъул объект лӀугьинабизе: ''гьев вукӀана <u>вацасдаса</u> къуватав вуго''.
==== ЦӀаралъул свери ====
Авар мацӀалъул цӀарал, жидер актив игӀрабалда букӀунеб ахиралде балагьун, рикьула лъабго свериялде; I свериялъул ахиралда букӀуна ''-'''с''''', II свериялъул — ''-'''лъ''''', III свериялъул — ''-'''ца'''''.
'''тӀоцебесеб свериялда''' рекъон рачӀуна гӀемерисел чиясул жинсалъул гӀаммал цӀарал, чиясул жинсалъул жидер ахиралда жинсияб гӀаламат бугел хасал цӀарал (-ав ахиралда ругел авар хъизан-цӀаралги), гьединго ''-ов'', ''-ев'' ахирал ругел фамилиялги<ref name=":0">Авар мацӀ. М.-С. СагӀидов</ref>, .
{| class="wikitable"
|+''чи'', ''вац'', ''Хириясулав'', ''ГӀумаров''
! colspan="2" |ИгӀраб
! colspan="4" |Цолъул форма
|-
! colspan="2" |Аслияб
| style="text-align:center;" |''чи''
| style="text-align:center;" |''вац''
| style="text-align:center;" |''Хириясулав''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров''
|-
! colspan="2" |Актив
| style="text-align:center;" |''чи-яс''
| style="text-align:center;" |''вац-ас''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас''
|-
! colspan="2" |Хаслъул
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''ул'''''
|-
! colspan="2" |Кьовул
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''е'''''
|-
! rowspan="5" |ЧӀовул
(локатив)
!<small>жинда игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''вас-ас-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''да'''''
|-
!<small>жиндихъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''ухъ'''''
|-
!<small>жиндилъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''улъ'''''
|-
!<small>жиндикь '''игӀраб'''</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''укь'''''
|-
!<small>жаниб игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РачӀул
(аллатив)
!<small>жинде игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''де'''''
|-
!<small>жиндихъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''ухъе'''''
|-
!<small>жиндилъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''улъе'''''
|-
!<small>жиндикье игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''укье'''''
|-
!<small>жанибе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РатӀалъул
(аблатив/транслатив)
!<small>жиндаса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''даса'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндихъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''ухъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндилъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''улъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндикьа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чи-яс-'''укьа'''''('''''н''')''
| style="text-align:center;" |''вац-ас-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''Хириясул-ас-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ГӀумаров-ас-'''укьа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жаниса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|}
'''кӀиабиле свериялда''' рекъон рачӀуна чӀужуялъул жинсалъул гӀаммал цӀарал ва цо-цо, жидер ахиралда жинсияб гӀаламат бугел, хасал цӀарал, гьоркъохъеб жинсалъул лъикӀаланго гӀаммал ва хасал цӀарал<ref name=":0">Авар мацӀ. М.-С. СагӀидов</ref>. Аслияб игӀрабалда ''-ия'', ''-ие'' абурал ахираздалъун лӀугӀулел батӀиял мацӀаздаса рачӀарал цӀарал игӀрабазде сверулаго, ахирияб ''-я''/''-е'' гьаракь гьоркьоса тӀагӀуна, амма руго гьоркьосарахъиялги, мисалалъе, ''школа'', ''аптека'' гӀадал рагӀаби
{| class="wikitable"
|+''чӀужу'', ''яц'', ''рукъ'', ''хӀули''
! colspan="2" rowspan="2" |ИгӀраб
! colspan="4" |Цолъул форма
|-
! colspan="2" |<small>чӀужуялъул жинс</small>
! colspan="2" |<small>гьоркьохъеб жинс</small>
|-
! colspan="2" |Аслияб
| style="text-align:center;" |''чӀужу''
| style="text-align:center;" |''яц''
| style="text-align:center;" |''рукъ''
| style="text-align:center;" |''хӀули''
|-
! colspan="2" |Актив
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ''
|-
! colspan="2" |Хаслъул
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''ул'''''
|-
! colspan="2" |Кьовул
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''е'''''
|-
! rowspan="5" |ЧӀовул
(локатив)
!<small>жинда игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ял-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''яц-ал-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-ал-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ял-'''да'''''
|-
!<small>жиндихъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''ухъ'''''
|-
!<small>жиндилъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''улъ'''''
|-
!<small>жиндикь '''игӀраб'''</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''укь'''''
|-
!<small>жаниб игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''уб'''''('''''в'''/'''й'''/'''р''''')
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РачӀул
(аллатив)
!<small>жинде игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ял-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''яц-ал-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-ал-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ял-'''де'''''
|-
!<small>жиндихъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''ухъе'''''
|-
!<small>жиндилъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''улъе'''''
|-
!<small>жиндикье игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''укье'''''
|-
!<small>жанибе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''убе'''''
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РатӀалъул
(аблатив/транслатив)
!<small>жиндаса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ял-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''яц-ал-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рукъ-ал-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''хӀули-ял-'''даса'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндихъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''ухъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндилъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''улъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндикьа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''чӀужу-ялъ-'''укьа'''''('''''н''')''
| style="text-align:center;" |''яц-алъ-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''хӀули-ялъ-'''укьа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жаниса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''рукъ-алъ-'''уса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''—''
|}
'''Лъабабилеб свериялда''' рекъон сверула чиясул ва чӀужуялъул жинсалъулги хасал цӀарал, гьоркьохъеб жинсалъул гӀезагӀанго цӀарал. Лъабабилеб свериялда рекъон рачӀунел гьоркьохъеб жинсалъул рагӀабазул кьибилалъулӀ лӀугьуна флексия: ''ракӀ — рекӀе-ца'', ''ц''о-цо рагӀабазул актив игӀрабалда ''-д'' бачӀине бегьула, гӀурус мацӀалдаса рачӀарал рагӀабазул ахиралдаса тамахаб ишара тӀагӀуна<ref name=":0">Авар мацӀ. М.-С. СагӀидов</ref>.
{| class="wikitable"
|+''МухӀамадкамил'', ''ПатӀимат'', ''ракӀ'', ''рахь''
! colspan="2" rowspan="2" |ИгӀраб
! colspan="3" |Цолъул форма
! rowspan="2" |ГӀемерлъул форма
|-
!<small>чиясул жинс</small>
!<small>чӀужуялъул жинс</small>
!<small>гьоркьохъеб жинс</small>
|-
! colspan="2" |Аслияб
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамил''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимат''
| style="text-align:center;" |''ракӀ''
| style="text-align:center;" |''рахь''
|-
! colspan="2" |Актив
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''ца'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''ца'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''ца'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''ца'''''
|-
! colspan="2" |Хаслъул
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''л'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''л'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''л'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''л'''''
|-
! colspan="2" |Кьовул
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''е'''''
|-
! rowspan="5" |ЧӀовул
(локатив)
!<small>жинда игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''да'''''
|-
!<small>жиндихъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''хъ'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''хъ'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''хъ'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''хъ'''''
|-
!<small>жиндилъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''лъ'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''лъ'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''лъ'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''лъ'''''
|-
!<small>жиндикь '''игӀраб'''</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''кь'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''кь'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''кь'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''кь'''''
|-
!<small>жаниб игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РачӀул
(аллатив)
!<small>жинде игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''де'''''
|-
!<small>жиндихъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''хъе'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''хъе'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''хъе'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''хъе'''''
|-
!<small>жиндилъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''лъе'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''лъе'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''лъе'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''лъе'''''
|-
!<small>жиндикье игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''кье'''''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''кье'''''
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''кье'''''
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''кье'''''
|-
!<small>жанибе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РатӀалъул
(аблатив/транслатив)
!<small>жиндаса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''даса'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндихъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''хъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''хъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''хъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''хъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндилъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''лъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''лъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''лъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''лъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндикьа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''МухӀамадкамили-'''кьа'''''('''''н''')''
| style="text-align:center;" |''ПатӀимати-'''кьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рекӀе-'''кьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рахьда-'''кьа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жаниса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|}
ГӀемерлъул формаялда ругел цӀарал игӀрабазде свери.
{| class="wikitable"
|+''вацал'', ''яцал'', ''рукъзал'', ''ракӀал''
! colspan="2" rowspan="2" |ИгӀраб
! colspan="4" |ГӀемерлъул форма форма
|-
!I свери
ч. ж.
!II свери
чӀ. ж.
!II свери
гь. ж.
!III свери
гь. ж.
|-
! colspan="2" |Аслияб
| style="text-align:center;" |''вацал''
| style="text-align:center;" |''яцал''
| style="text-align:center;" |''рукъзал''
| style="text-align:center;" |''ракӀал''
|-
! colspan="2" |Актив
| style="text-align:center;" |''вац-аз''
| style="text-align:center;" |''яц-аз''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз''
|-
! colspan="2" |Хаслъул
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''ул'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''ул'''''
|-
! colspan="2" |Кьовул
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''е'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''е'''''
|-
! rowspan="5" |ЧӀовул
(локатив)
!<small>жинда игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вас-аз-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''да'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''да'''''
|-
!<small>жиндихъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''ухъ'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''ухъ'''''
|-
!<small>жиндилъ игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''улъ'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''улъ'''''
|-
!<small>жиндикь '''игӀраб'''</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''укь'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''укь'''''
|-
!<small>жаниб игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РачӀул
(аллатив)
!<small>жинде игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''де'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''де'''''
|-
!<small>жиндихъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''ухъе'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''ухъе'''''
|-
!<small>жиндилъе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''улъе'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-азс-'''улъе'''''
|-
!<small>жиндикье игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''укье'''''
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''укье'''''
|-
!<small>жанибе игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|-
! rowspan="5" |РатӀалъул
(аблатив/транслатив)
!<small>жиндаса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''даса'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''даса'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндихъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''ухъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''ухъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндилъа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''улъа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''улъа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жиндикьа(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''вац-аз-'''укьа'''''('''''н''')''
| style="text-align:center;" |''яц-аз-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''рукъзаб-аз-'''укьа'''''('''''н''''')
| style="text-align:center;" |''ракӀ-аз-'''укьа'''''('''''н''''')
|-
!<small>жаниса(н) игӀраб</small>
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
| style="text-align:center;" |''—''
|}
=== Адйектив ===
{{main|Авар адйективал}}
Адйектив ккола жиндица куц-мухъ, рижа, букӀаниги сипат-сурат жинца бихьизабулеб ва ''кинаб?'', ''кинай?'', ''кинаб?'', ''кинал?'' абураб гьикъ лъезе бегьулеб [[КӀалъал бутӀа|кӀалъал бутӀа]]. Жинца роцӀцӀинабулеб рагӀухъ балагьун, адъективазул рукӀине бегьула классиялги гӀаламаталги гӀемерлъул формаги: ''хирияв'' эмен, ''хирияй'' эбел, ''хирияб'' тӀалъи, ''хириял'' тӀахьал. Цо-цо адйективазулӀ классияб гӀаламат букӀуна кьолболӀги: ''ворхатав'', ''йорхатай'', ''борхатаб'', ''рорхатал''.
Авар адйективал рикьула лъабго тӀелалде:
* '''Кинлъи бихьизабулел''' — жалго жедедаго ругел адйективал: ''берцинаб'', ''цӀакъаб'', ''халатаб'' цги.
* '''ГӀахьалал''' — номиназул генитивал форма кьучӀда бугел: ''маххулаб'', ''ганчӀилаб'' цги.
* '''Хаслъул''' — тӀасияб групалъул тайпа: ''вацасулаб'', ''дираб'', ''чиясулаб'' цги.
Суперлативлъи бихьизабизе хӀалтӀизабула аналитикияб конструкция ''бищун'' + адйектив: ''бищун берцинаб'', ''бищун гъваридаб''. Буго хасаб, батӀа гьабун бихьизабул форма, жиб лӀугьунеб адйективалъул гӀадатаб формалде тӀаде ''-аб'', ''-ав'', ''-ай'' журан: ''багӀарабаб'', ''кӀудиявав''. Дандекквеялъулаб хасаб форма адйективазул гьечӀо, гьеб бихьазабизе хӀалтӀизабула конструкция: {{smallcaps|цӀар}}-{{smallcaps|абл}} + адйектив: ''гьелдаса кӀудияб''.
ЦӀарсида цадахъ бугел адйектив рекъонккола гьебгун цохӀого-цо классияб яги гӀемелъул формалда, хӀалатазде хисуларо: ''лебалав'' чи ({{smallcaps|абс}}), ''лебалав'' чияс ({{smallcaps|эрг}}), ''лебалав'' чиясул {{smallcaps|ген}}. Адйективазул субстантиватал, цӀар лӀугьарал, хисула чияс классалъулал — I сверуда, чӀужуялъулги гьоркьохъебги — II сверуда рекъон.
=== РикӀкӀен ===
{{main|Авар рикӀкӀен}}
Авар рикӀкӀеназул руго хадусел тайпаби: кардиналал, ординалал, дистрибутивиял, групиял, мултипликативиял ва коллективиял. Авар мацӀалъул буго вегестималаб (къоцӀалияб) нумералаб система 40 (=2×20), 60 (=3×20) and 80 (=4×20). ''Цо-''ялде хутӀизегӀан киналго кардиналал рикӀкӀеназде жубала энклитика ''-го''. Журарал рикӀкӀенал лӀугьуна суффиксазул ''-ила'' (анцӀила), ''-ло'' (къоло), ''-алда'' (лъебералда, кӀикъоялда) квекудалъун.
Формалда рекъон рикӀкӀенал рикьула лъабиде:
* '''ГӀадатал''': цо, анцӀго, къого, лъеберго, нусго цги;
* '''Журарал''': кӀикъого, лъабнусго цги;
* '''ГӀуцӀарал''': ''анцӀила цо'', ''къоло лъабго'', ''лъебералда ункъго'' цги.
{| class="wikitable"
|+РикӀкӀеназул тайпаби
!№
!Тайпа
!Суффикс
!Мисалал
!Гьикъ
|-
|1
|БацӀцӀадаб кьучӀ
|
|''цо, кӀи''
|
|-
|2
|Кардиналал <small>(тӀолабго цадахъ)</small>
|''-го''
|''цо'', ''кӀиго'', ''анцӀго'', ''нусго''
|чан?
|-
|3
|Дистрибутивиял <small>(цада-цадахъ боси)</small>
|Редупликация
|''цо-цо'', ''кӀи-кӀи'', ''анцӀ-анцӀ'', ''нус-нус''
|чан-чан?
|-
|4
|Коллективияб групияб <small>(рихьизарула цвелал)</small>
| -(й)''абго''
|''кӀиябго'', ''лъабабго'', ''анцӀабго'', ''нусабго''
| rowspan="2" |чан?
|-
|5
|Коллективияб групияб <small>(тӀолалъул бутӀа)</small>
|''-го + -яб''
|''цояв'', ''кӀигояв'', ''анцӀгояв'', ''нусгояв''
|-
|6
|Индефинитал <small>(рикӀкӀиналъул роцӀцӀен гьечӀолъи)</small>
|
|''цо-кигӀо'', ''лъабго-ункъго'', ''щуго-анлӀго''
|
|-
|7
|Мултипликативал <small>(чан нухалъ букӀин)</small>
|''-цӀул''
|''цоцӀул'' (''цин''), ''кӀицӀул'', ''анцӀул'', ''нусцӀул''
|чанцӀул?
|-
|8
|Ординалал <small>(цоцада хаду-цере рукӀин)</small>
|''-абилеб''
|''цоабилеб'', ''кӀиабилеб'', ''анцӀабилеб''
|чанабилеб?
|}
РикӀкӀенал хӀалтӀизарула номиналияб модификатор гӀадин цӀарсазда цебе, гьедин бугелъул цӀарисги букӀуна цолъул формалда. ЦӀиккӀанисел рикӀкӀеназул буго адйективазулаб морфосинтактикияб рижа, гьезул субстантиватал хисула II-б сверуда рекъон.{{Sfn|Oxford|2020|p=266}}
=== ЦӀарубакӀ ===
{{main|Авар цӀарубакӀал}}
Авар мацӀалда руго хадусел типазул цӀарубакӀал: персоналиял (гьумералъул), демонстративиял (бихьизабул), рефлексивиял, реципрокалиял, интеррогативиял (гьикъул) ва индефинитал.{{sfn|Оксфорд|2020|p=251}}
Перосоналиял цӀарубакӀазул буго кӀиго гьумер: 1-себ — ''дун'', эксклюзивияб ''ниж'', инклюзивияб ''нилӀ''; 2-леб — ''мун'', ''нуж''.
{| class="wikitable"
|+ Персоналиял цӀарубакӀазул парадигма
|-
! ХӀалат !! {{smallcaps|1сг}} !! {{smallcaps|2сг}} !! {{smallcaps|1пл.инкл}} !! {{smallcaps|1пл.экскл}} !! {{smallcaps|2пл}}
|-
!Абсолютив
|дун || мун || нилӀ || ниж || нуж
|-
! Эргатив
| ди-ца || ду-ца || нилӀе-ца || ниже-ца || нуже-ца
|-
! Генитив
| ди-р || ду-р || нилӀе-р || ниже-р || нуже-р
|-
! Датив
| ди-е || ду-е || нилӀе-е || ниже-е || нуже-е
|-
! Эссив
| ди-да || ду-да || нилӀе-да || ниже-да || нуже-да
|-
! Латив
| ди-де || ду-де || нилӀе-де || ниже-де || нуже-де
|-
! Аблатив
| ди-даса || ду-даса || нилӀе-даса || ниже-даса || нуже-даса
|-
! Транслатив
| ди-дасан || ду-дасан || нилӀе-дасан || ниже-дасан || нуже-дасан
|-
! Инструментал
| ди-далъун || ду-далъун || нилӀе-далъун || ниже-далъун || нуже-далъун
|}
Лъабабилеб гьумералъе хӀалтӀизарула демонстративиял цӀарубакӀал, жал ратӀа гьарулел классалдалъун, рикӀкӀадалъун, кӀалъалезде бугеб гӀагарлъуд ва гъоркьа-тӀаса ккеялдалъун (вертикаллъи). Жалго жидедаго хӀалтӀизарулел ругони, демонстративиял цӀарубакал хӀалатазде хисула I ва II сверуда рекъон.
{| class="wikitable"
|+ Бихьизабул цӀарубакӀал
|-
! Чиясул !! ЧӀужуялъул !! Гьоркьохъеб !! ГӀемерлъул !! Комментарий
|-
| гьа-в || гьа-й || гьа-б || гьа-л || <small>кӀалъалезде гӀагарда; цого борхалъи</small>
|-
| гье-в || гье-й || гье-б || гье-л || <small>адресатазде гӀагарда; кӀалъалесдаса двегӀан</small>
|-
| до-й || до-й || до-б || до-л || <small>кӀалъалездаса рикӀкӀад</small>
|-
| гьада-в || гьада-й || гьада-б || гьада-л || <small>кӀалъалездаса рикӀкӀад</small>
|-
| гъо-й || гъо-й || гъо-б || гъо-л || <small>кӀалъалездаса рикӀкӀадги гъоркьегӀанги</small>
|-
| гьагъа-в || гьагъа-й || гьагъа-б || гьагъа-л || <small>кӀалъалездаса рикӀкӀадги гъоркьегӀанги</small>
|-
| лъо-в || лъо-й || лъо-б || лъо-л || <small>кӀалъалездаса рикӀкӀадги эххедегӀанги</small>
|-
| гьалъа-в || гьалъа-й || гьалъа-б || гьалъа-л || <small>кӀалъалездаса рикӀкӀадги эххедегӀанги</small>
|}
Рефлексивиял цӀарубакӀазул, щибалъулӀ классги, рикӀкӀенги, хӀалатӀги бугеб лъабго батӀияб тип буго:
* гӀадатал: ''жи-в'', ''жи-й'', ''жи-б'', ''жа-л'';
* журарал: ''жи-в-го'', ''жи-й-го'', ''жи-б-го'', ''жа-л-го'';
* кӀилъарал: ''живго жинцаго'', ''жийго жинцаго'', ''жибго жинцаго'', ''жалго жедецаго''.
Рефлексивиял конструкциябазда рефлексивал ккола цохӀо лъабабилеб гьумералъе. ТӀоцебеселъеги кӀиабилелъеги хӀалтӀизарула персоналиял цӀарубакӀал эмфатикияб энклитик ''-го'': ''дун-го'', ''ди-ца-го'', ''ниж-го'', ''ниже-цаго''.{{Sfn|Окфорд|2020|p= 252}}
Интеррогативиял (гьикъул) цӀарубакӀал ккола:
{{div col|colwidth=10em|gap=2em|small=yes}}
* щи-в, щи-й, ща-л
* щи-б
* ща-й
* чан
* кин
* кигӀан
* кида
* кина-в, -й, -б, -л
* кисса
* ки-в, -й, -б, -р
{{div col end}}
Индефинитал яги баян-гьечӀе цӀарубакӀал лӀугьуна интеррогативиязул кьучӀде яги цо рикӀкӀеналде суффиксалги энклитикалги журан.{{Sfn|Окфорд|2020|p= 253}}
{| class="wikitable"
|+ Индефинитал цӀарубакӀал
|-
! Тип !! ЛӀугьин !! Мисал
|-
| спецификиял || -али + -го || щивалиго<br />кинабалиго
|-
| тӀасарищул || -ни + -ги || щибниги<br />кибниги
|-
| универсалал || -го{{efn|name=Pron1}} || щивго<br />кибго
|-
| дистрибутивиял || редупликаци + -ни + -ги || щиб-щибниги<br />киб-кибниги
|-
| негативиял || -ни + -ги{{efn|name=Pron2}} || щибниги<br />кибниги
|-
| негативиял || -го{{efn|name=Pron3}} || щибго<br />кибго
|-
| кинабголъул || -аб || щибаб
|-
| тӀолголъул || — || тӀолабго<br />тӀолгояв
|-
|}
{{notelist|refs=
{{efn|name=Pron1|Позитивияб поларлъи бугеб клаузалда}}
{{efn|name=Pron2|ЦохӀо негативияб поларлъи бугел клаузазда}}
{{efn|name=Pron3|Позитивияб поларлъигун клаузабазда гьал цӀарубакӀал цӀалула универсалал баян-гьечӀеллъун}}
}}
=== Верб ===
{{Аслияб макъала| Авар вербал |Авар конюгация}}
Авар мацӀалда вербазул руго хадусел категорияби: поларлъи (гьечӀолъи), мехх, модус, модаллъи, аспект, эвиденциаллъи. Рекъонккей буго классияб ва рикӀкӀадулаб, гьечӀо персонияб (гьумерияб). Буго цӀакъ гӀатӀидаб хисулаб система, батӀи-батӀиял финитиял-гурел формаби.{{Sfn|Оксфорд|2020|p=254}}
====ГьечӀолъул форма====
==== Фреквентатив ва каузатив ====
Авар мацӀалъу фигӀлабазул аспектияб категориялде гъорлӀе ккола фреквентативияб (такрарлъул) форма. Гьелъ жидеца цо-цо ишазул цадахълъи ялъуни цоцада хадуб ккей бихьизабула; лӀугьуна фреквентатив такрарлъунгутӀиял фигӀлабаздаса хадусел къагӀидабаз:
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"
! colspan="2" |Куц
!ХӀалтӀизаби
!Мисал
|-
! rowspan="6" |Суффиксация
!''-ар''
|аслияб ва бищун продуктивияб
|''бохьизе — бохь-ар-изе'', ''хисизе — хис-ар-изе'', ''малълъизе — малълъ-ар-изе''
|-
!''-дар''
|CV вербал ва деноминалиял вербал
|''хъвазе — хъва-дар-изе'', ''пузе — пу-дар-изе'', ''хех-дар-изе'', ''щак-дар-изе''
|-
!''-д''
|''-а-'' бугел тӀоцересел аслуязда ва редупликациял ва гьаркьада релълъарал аслуязда.
|''лъалъазе — лъалъа-д-изе'', ''чӀаразе'' — ''чӀара-д-изе''; ''мими-д-изе'', ''къвакъва-д-изе'', ''гӀергӀе-д-изе''
|-
!''-ахъд''
|хурхинабула жидер тӀоцересел такрарлъул формантал ругел аслуязда
|''кӀобокӀ-ахъд-изе'', ''бекер-ахъд-изе'', ''багъар-ахъд-изе''
|-
!''-де''
|аслияб куцалъ сонорияб, ларингалияб яги лабиалияб гьаракь бугезда
|''гьализе — гьал-де-зе'', ''кьвагьизе — кьвагь-де-зе'', ''ахӀизе — ахӀ-де-зе'', амма ''къап-е-зе'', ''хьвагӀ-е-зе''
|-
!''-анхъ''
|багъа-бачариялъул вербазда
|''боржине — борж-анхъ-изе'', ''билълъине — билълъ-анхъ-изе'', ''белъизе — белъ-анхъ-изе''
|-
!Аблаут
!''у''/''и'' > ''е''
|CVRC вербазда, кьабизабуца бакӀ хисула
|гъа́нчизе —гъанч-е́-зе, пи́рххизе — перхх-е́-зе, кӀу́тӀизе — кӀетӀ-е́-зе
|-
! colspan="2" |Кьабизабуца бакӀ хиси
|
|''кӀа́нцӀана — кӀанцӀа́на'', ''хӀа́нчӀана — хӀанчӀа́на''
|-
! colspan="2" |Кьолбол редупликация
|бихьизабула ишалъул цо чанго фаза букӀин
|''къотӀизе — къотӀ-къотӀизе'', ''хъарсине — хъарс-хъарсине'', ''кьуризе — кьур-кьуризе''
|-
| colspan="4" |<small>Баян: цо-цо вербазул такрарлъул формаби лӀугьуна аблауталдалъунги редупликациялдалъунги: ''кӀутӀизе — кӀетӀезе'' — ''кӀутӀ-кӀутӀизе''</small>
|}
Каузатив, яги жо гьабизе тӀами биччӀизабулеб вербалаб форма лӀугьуна [[инфинитив]] ва ''гьа-б-изе'' форма цоцалъӀиналдалъун: ''гьабизе — гьабизабизе'', ''хӀалтӀизе — хӀалтӀизабизе'', ''хъвазе — хъваз-а-б-изе''.
==== Мехх ====
Авар мацӀалъул фигӀлуялъул системаялда руго синтетикиял ва аналитикиял заманалъул формаби. Синтетикиязде гъорлӀе ккола:
* '''''гьанжесеб гӀаммаб заман''''', жинца кидаго лӀугьунеб ялъуни жиндир заманаялъул гӀурхъи гьечӀеб иш бихьизабулеб (суффиксал ''-(у)ла/-уна'');
* '''''бачӀунеб заман''''', жинца лӀугьине бугеб иш бихьизабулеб (суффиксал: ''-(и)ла/-ина'');
* '''''араб заман (аорист)''''', жиндица цебе лӀугьараб иш бихьизабулеб (суффиксал: ''-(у)на, -(а)на'');
Аналитикиял формаби лӀугьуна гьанже заманалъул сипат-фигӀлу (бутӀагьаби, яги причастие), араб заманалъул трансгрессив ва инфинитив «''букӀине»'' фигӀлуялъул финитияб формагун цадахъ лъун. Аналитикиял формабазде гъорлӀе уна:
* '''Гьанжесеб баянаб заман''' (гьанже заманалъул сипат-фигӀлу + гьанже заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабула иш, жиб гьабулеб бугеб каламалъул заманалда лӀугьунеб бугеб: ''дун вухӀулев вуго!''; гьанжесеб гӀаммаб заманалъул формаялде бугеб кумекалъул фигӀлуялъ аналитикияб формаялъе кьола итеративияб магӀна: К''инабго жо хисулеб-сверулеб букӀуна.''
* '''Перфект''' (араб заманалъул трансгрессив + гьанже заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабула цебеккун гьабун бахъараб иш, жиндир хӀасил гьанжесеб заманалде бугеб: ''дун гьанже сахлъун йиго''; ''кӀиявго хутӀун вуго''.
* '''Имперфект''' (гьанже заманалъул сипат-фигӀлу + араб заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабула иш, жиб араб заманалъул цо къотӀелалда лӀугьунеб букӀараб: ''Балеб букӀана цӀад''.
* '''Плюсквамперфект''' (араб заманалъул трансгрессив + араб заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабула араб заманалъул цо параялде гьабун лӀугӀараб иш яги гьелъул хӀасил (араб заманалдаго): ''Ахирал соназ эмен захӀматго унтун вукӀана''.
* '''БачӀунеб баянаб заман''' (инфинитив + гьанже заманалъул кумекалъул фигӀлу) — бихьизабул иш, жиб бачӀунеб заманалда лӀугьине кватӀичӀого лӀугьине бугеб (гӀемерисеб букӀуна гьабизе ялъуни лӀугьине ккеялъул сипат): ''Ясалъ ретӀел хисизе буго''.
Араб заманалъул формаби гьединго лӀугьине бегьула гьанжеселдаса '''''-ан''''' суффиксалъул кумекалдалъун<ref>Аварский язык. (Михаил Алексеев, Борис Атаев)</ref>: ''Дун хонжрокьа хӀинкъулаан''.
==== Модус ====
* '''Индикатив''' — бичӀчӀизабула процесс реалияб букӀин; хӀалтӀизабула киналниги меххалъулал формабигун: ''гьабуна'', ''гьабула'', ''гьабила'', ''гьабулеб букӀана'', ''гьабулеб буго'', ''гьабулеб букӀина'', ''гьабун букӀана'', ''гьабуна буго'', ''гьабун букӀина'', ''гьабулаан'', ''гьабизе буго''.
* '''Субюнктив''' (''-ни'') — субйективияб бербалагьудалъун бихьизабула лӀугьине рес бугеб, шартӀияб гьабел: ''гьабу-ни'', ''вачӀани'', ''хъвани''.
* '''Ирреалаб субюнктив''' ({{smallcaps|'''пптцп'''}} + ''-ани'') — субюнктивалъул тайпа: ''гьабурабани'', ''вачӀарабани'', ''хъварабани''.
* '''Концессив''' ({{smallcaps|'''субю'''}} + ''-ги'') — бихьизабула кӀалъалесул рекӀел мурадалда, къасдалда, гьабелалда, лӀугьа-бахъиналъул гӀаксалда кколеб жо: ''гьабуниги'', ''хӀалтӀаниги'', ''хъваниги''.
* '''Интеррогатив''' (''-ищ'') — фигӀлияб ишалъул цӀехей, гьикъи бичӀчӀизабула: ''гьабунищ'', ''вачӀунищ'', ''хъвалищ''.
* '''Парафразив''' (''-ин'') — хъвалсараб гаруда хӀалтӀизабула: ''гьабилин'', ''вачӀанин'', ''хъвалин''.
* '''Императив''' (''-а'' / ''-е'' / ''-й'' / -0) — бичӀчӀизабула тӀалаб гьаби, малъи, гьелъул суффиксал ккола -е, -а: ''гьаб-е'', ''вачӀ-а'', ''хъвай''.
* '''Прогьибитив''' (''-ге'' / ''-уге'' / ''-унге'') — гьукъулеб букӀин биччӀизабулеб: ''гьабуге'', ''вачӀунге'', ''хъваге''.
* '''Оптатитв''' ({{smallcaps|'''имп'''}} + ''-ги'') — гьара-рахьи гьабулеб букӀин, хьами: ''гьабеги'', ''вачӀаги'', ''хъваги''.
* '''Гьортатив''' ({{smallcaps|'''инф'''/'''фут'''}} + ''-ин'') — оптативияб форма: ''гьабизин'', ''вачӀинин'', ''хъвазин''.
* '''Ирреалаб оптатив''' ({{smallcaps|'''фут'''}} + ''-ан'') — оптативияб форма, шартӀияб цебелъалида хӀалтӀизабулеб: ''гьабилаан'', ''вачӀинаан'', ''хъвалаан''.
==== Транзитивлъи ====
Транзитивияб вербалъе букӀине ккола пациенс, жинде тӀаде агенсалъул гьабел кколеб: ''васас'' (агенс, акт. и.) ''кагъат'' (пациенс) ''хъвана'' (гьабел). Вербазда бан букӀуна агенсалъул хӀалатги. Жиб кидаго транзитивияблъун букӀунеб ккола каузативияб форма: ''гьабизабуна'', ''букӀинабуна'', ''хъвазабуна''.
Интранзитивияб вербалъе къваригӀунаро битӀараб тӀадежубай, жибго агенс букӀуна абсолутивалда, гьелдего буссараб букӀуна предикатги: ''ихх тӀаде щвана''. Кидаго интранзитивияллъун букӀуна вербазул фреквентативияб форма: ''хъвадарана'', ''цӀехолдула'' цги.
ЦӀиккӀанисел вербазул транзитивлъи букӀин лъазе бегьула императивалда эзул букӀунеб формалда рекъон: ''-е'' суффикс бугел ккола транзитивиял (''гьаб-е'' — ''гьабизе'', ''те'' — ''тезе'', ''къотӀе'' — ''къотӀизе''), ''-а'' суффикс бугел ккола транзитив-гурел (''а'' — ''ине'', ''бачӀа'' — ''бачӀине'', ''бега'' — ''бегизе''), хӀо руго гьоркьосарахъабиги: ''чӀвазе'', ''базе'' цги.
==== Финит-гурел формаби ====
===== Инфинитив =====
===== Масдар =====
===== Партицип =====
===== Конверб =====
=== ТӀадрагӀи (адверб) ===
[[ТӀадрагӀи|ТӀадрагӀиялъ]] авар мацӀалда баян гьабула [[фигӀлу|фигӀлуялъ]] бихьизабулеб иш лӀугьараб куц, заман, бакӀ ва гьеб лӀугьиналъе гӀилла-мурад. Жумлаялда жаниб тӀадрагӀи букӀуна [[хӀал (грамматика)|хӀаллъун]], ва гьеб хурхараблъун букӀуна {{Abbr|предикаталда}}: ''жакъа дун цудунго вахъана'' — гьаниб '''''цудунго''''' абураб тӀадрагӀиялъ бихьизабун буго иш лӀугьараб заман, ва гьеб '''''вахъана''''' абураб предикаталда бухьараб буго. ТӀадрагӀиялъе жаваблъун рачӀуна ''кин?'', ''кибе?'', ''киб?'', ''кисан?'', ''щай?'', ''щиб гӀиллаялъе гӀоло?'', ''щиб мурадалда?'', гӀадал суалал.
ТӀадрагӀиялъул рукӀунаро рагӀи хисиялъул формаби, амма авар мацӀалда руго цо-цо тӀадрагӀаби, жидер данде ккезариялъул суффиксал ругел: ''аскӀо'''-б''''', ''аскӀо'''-в''''', ''жани'''-б''''', ''це'''-б-'''е'', ''хаду'''-б''''', ''гьани'''-б''''' ва ц. Чанго бакӀалъул тӀадрагӀи хӀалтӀизабула заманалъул магӀна кьезеги. ГӀемерисел бакӀалъул тӀадрагӀабазул дифференциация гьабула локативалъул, аллативалъул ва аблативалъул формабазде: ''жани-б'', ''жани-б-е'', ''жани-са''.
ГӀуцӀиялъул рахъалъ авар мацӀалда тӀадрагӀаби рикьула кӀиго тӀелалде: асляздеги лӀугьараздеги. Аслиял ккола жал цоги каламалъул бутӀаяздаса жал лӀугьинчӀел: ''сон'', ''метер'', ''жакъа'', ''сах'', ''лъикӀ'', ''хъахӀ'', ''берцин'' ва гь. ц. Гьездехун рекӀинабизе бегьула кутаклъизабулеб бутӀа — ''-го'' (''сон-го'', ''метер-го''). Аслиял тӀадрагӀабаздаса лӀугьуна цогидал каламалъул бутӀаби:
* сифатал: ''сахаб'', ''лъикӀаб'', ''хъахӀаб'', ''берцинаб'';
* цӀарал: ''сахлъи'', ''лъикӀлъи'', ''хъахӀлъи'', ''берцинлъи'';
* фигӀлаби: ''сахълъизе'', ''лъикӀлъизе'', ''хъахӀлъизе'', ''берцинлъизе'';
* сифат-фигӀлаби: ''сахлъараб — сахлъун''; ''лъикӀлъараб — лъикӀлъун'', ''хъахӀлъараб — хъахӀлъун'', ''берцинлъараб — берцинлъун'';
ЛӀугьарал наречиял ккола жал цоги каламалъул бутӀазабаздасан лӀугьарал:
{| class="wikitable"
! colspan="2" |ЛӀугьуна
!ЛӀугьунеб къагӀида
!Мисал
|-
|ЦӀаралдаса
|
* ''кин?''
* ''кида?''
* ''кин?''
|
* '''-къ''' суффиксалъул кумекалдалъун
* -'''дал''' суффиксалъул кумекалдалъун
* '''-са''' суффиксалъул кумекалдалъун
|
* ''ретӀел — ратӀли'''къ'''; квен — квани'''къ'''; куц — коцо'''къ'''''
* ''рии — рии'''дал'''; их — их'''дал'''; кьин — кьин'''дал'''''
* ''хьибил — хьибил+са; дегӀен — дегӀен+са''
|-
|ЦӀарубакӀаздаса
|
* ''киб?''
* ''кин?''
|
* '''-а''' суффиксалъул кумекалдалъун
* '''-ин''' суффиксалъул кумекалдалъун
|
* ''доб — доб+'''а'''; лъоб — лъоб+'''а'''''
* ''гьаб — гьад'''ин'''; доб — дод'''ин'''; гъоб — гъод'''ин'''''
|-
|РикӀкӀеназдаса
|
* ''кин?''
|
* '''-ихъе''' суффиксалъул кумекалдалъун
|
* ''кӀиго — кӀий'''хъе'''; лъабго — лъаб'''ихъе'''''
|-
|Конвербаздаса
|
* ''кин?''
|
* '''-иса''' суффиксалъул кумекалдалъун
* '''-хъе''' суффиксалъул кумекалдалъун
|
* ''битӀун — битӀун'''иса'''; бегун — бегун'''иса'''''
* ''бицун — бицу'''хъе'''; вижун — вижу'''хъе'''''
|}
МагӀнаялъул рахъалъ авар тӀадрагӀаби рикьула хадусезде:
* Кинлъи бичӀчӀизабулел тӀадрагӀаби (кин? щиб куцалда?): ''циндаго'', ''гьартӀан'', ''гьединго'', ''лъикӀ'', ''квеш'';
* Заманалъул тӀадрагӀаби (кида? кидалъагӀан?): ''сон'', ''жакъа'', ''нолӀ'', ''риидал, метер'', ''сезе'', ''лезе'', ''гьанже'', ''кидаго'', ''рогьинегӀан'';
* БакӀалъул тӀадрагӀаби (киб? кибе? кисан?): ''квараниса'', ''квегӀиса'', ''рикӀкӀад'', ''тӀасан'', ''добасан'';
* Къадаралъул тӀадрагӀаби (кигӀан? кигӀаналъ?): ''гӀемер'', ''дагь'', ''миркалъ'';
* ГӀилла-мурадалъул тӀадрагӀаби (щай? щибизе?): ''щайго'', ''чӀалгӀаде'', ''махсараде'';
Цо-цо тӀадрагӀаби, сифатал гӀадин, жинсалде балагьун, цолъул яги гӀемерлъул формалде балагьун, хисула, амма тӀадрагӀабазулӀ бачӀуна ''-р'' суффикс, сифатазда гӀадин ''-л'' бачӀунаро: ''хадув'', ''хадуй'', ''хадуб'', ''хадур''.
{| class="wikitable"
!Суал
!Мисал
|-
|кибе?
|''рикӀкӀаде''
|-
|киса(н)?
|''рикӀкӀадаса(н)''
|-
|киб?
|''рикӀкӀад''
|-
|кида?
|''радал''
|-
|кидаялде?
|''радалалде''
|-
|кидаялдаса(н)?
|''радалалдаса(н)''
|}
=== Дандраял ===
Авар мацӀалда дандраял хӀалтӀизарула рагӀаби яги жумлаял дандразе; гьел рикьула чанго тайпаялде:
{| class="wikitable"
|+
!Дандрай
!ХӀалтӀизабула
!Хаслъи
!Мисал
|-
! colspan="4" |Цолъизарул
|-
|style="text-align:center;" |''-ги''{{Efn|Авар мацӀалъул жиндиргояб дандбай, гьелъул басриял формабилъун рукӀана -гиму/-гимо, халкъиял кучӀдузулӀ жеги дандчӀвалел}}
| rowspan="4" |кӀиго рагӀи, ялъуни кӀиго жумла цоцазда бухьинабизе
|ккола авар мацӀалъул жиндирго букӀараб дандбай; кӀиябго рагӀулӀ, я жумлаялъулӀ гьеб такрарлъула, ва рагӀуда рекӀун хъвала
|Вас гьечӀого кавуги хутӀутеги, яс гьечӀого эбелги хутӀутеги ([[Кици|К.]])
|-
|style="text-align:center;" |''ва''{{Efn|Ккола гӀараб мацӀалдаса бачӀараб дандбайлъун.}}
| rowspan="3" | кӀиябго рагӀулӀ, я жумлаялъулӀ такрарлъуларо, цохӀо нухалъ рехсон букӀуна кӀиябго жиндица бухьун бугеб рагӀулӀ; хъвала батӀаго.
|Гьениб Нажмудиница гьесие къого тумен кьела ва цо лъагӀелалъ бид вахъун балъго Чачаналъе витӀила ([[ГӀумархӀажи Шахтаманов|ГӀ. Ш.]])
|-
|style="text-align:center;" |''жеги''{{Efn|'''жеги''' союзалда хадуб бачӀунеб рагӀуда хадуб гӀемерисеб '''-ги''' союзги хъвала.}}
|Хъвадаро, тӀамач, ''жеги'' къаламги хӀажалъула
|-
|style="text-align:center;" |''гьединго''
|ГӀали, МухӀамад, ''гьединго'' дун экскурсиялъ ун рукӀинчӀо.
|-
! colspan="4" |Гьоркьоса бахъиялъул
|-
|style="text-align:center;" |''я''
| rowspan="2" |кӀиго рагӀи, я кӀиго жумла цоцазда данде кквезе яги гьоркьоса бахъизе
|кӀиябго цоцазда данде лъолеб рагӀуда цебе лъун такрар гьабула ва батӀа тӀун букӀуна
|Я нижее, я машинаялъе кӀудияб зарал ккечӀо ([[ХӀамзатил Расул|Р. хӀ.]])
|-
|style="text-align:center;" |''ялъуни''
|
|Дуца гьеб иш тӀубай, ''ялъуни'' тӀаде босуге.
|-
! colspan="4" |Данде ккунгутӀиялъул дандраял
|-
|style="text-align:center;" |''амма''
|кӀиго рагӀи, я жумла данде ккунгутӀи бихьизабизе
|
|Живго жинцаго чӀвазе захӀматаб амру гуро,
''Амма'' яхӀ бугес гӀумру гӀаламалъе цӀунула ([[ЦӀадаса ХӀамзат|цӀ. хӀ.]])
|-
! colspan="4" |Релълъенлъиялъул дандраял
|-
|style="text-align:center;" |''гӀадин''
| rowspan="2" |цо рагӀи цогиялда релъараб букӀин бихьизабизе
| rowspan="2" |жубараб нахъбиллъараб жумлаялъулӀ релълъенлъиялъулаб магӀна кьола
|КвачӀида бахъун чӀараб гьалагаб барти ''гӀадин'', гӀурул лъимер, щай ралъад, мун речӀчӀанхъулеб бугеб? ([[Гъаирбегова, Машидат|М. Гъ.]])
|-
|style="text-align:center;" |''киниги''
|Чед бортараб таргьа ''кинигин'' ([[Кици|К.]])
|-
! colspan="4" |Нахъбилълъиналъул дандраялъулал рагӀаби
|-
|style="text-align:center;" |''щай абуни''
| rowspan="7" |Жубараб нахъбилълъараб жумлаялъулӀ бетӀерабги, гьелда барабги жумла бухьине
| rowspan="2" |гӀилла-мурадалъулаб магӀна кьола
|Метер дарсиде рачӀуне кколаро, ''щай абуни'' метер байрам буго.
|-
|style="text-align:center;" |''щай гурелъул''
|Машина бачун бажаруларо, ''щай гурелъул'' нухда биццатаб гӀазу буго.
|-
|style="text-align:center;" |''гьелъие гӀоло''
| rowspan="3" |хӀасил бичӀчӀизабулеб магӀна кьола
|ГӀиял магӀарде рагъарана, ''гьелъие гӀоло'' гӀи тӀобитӀизе гӀолохъаби къватӀир рахъана.
|-
|style="text-align:center;" |''гьединлъидал''
|Микьго тӀубана, ''гьединлъидал'' нижги школалде ана.
|-
|style="text-align:center;" |''гьелдалъун''
|Доб мехалъ орденги цӀарги цӀакъ къанагӀатаб ва ''гьелдалъун'' къиматаб букӀана ([[ХӀамзатил Расул|хӀ. Р.]])
|-
|style="text-align:center;" |''гьебмехалъ''
| rowspan="2" |заманияб магӀна бичӀчӀизабулеб магӀна кьола
|МухӀамадихъе хабар щвана, ''гьебмехалъ'' гьев къватӀив вахъана.
|-
|style="text-align:center;" |''гьеб заманалда''
|Дица университет лӀугӀизабила, ''гьебмехалда'' лӀугьина хӀалтӀизе
|}{{Notelist|group=part}}<br />
=== БутӀаби ===
БутӀабаз жумлаялда жаниб цо-цо рагӀабазде тӀаде жураялдалъун гьел рагӀабазе батӀи-батӀияб магӀна кьола. Жибго батӀаго босун цониги бутӀа каламалда жаниб хӀалтӀизабуларо, гьелъул жиндирго магӀнаги букӀунаро. гӀемерисел бутӀабаз рагӀабазул магӀна батӀи-батӀияб рахъалдаса кутаклъизе, мухӀканлъизе гьабула. Цо-цо мехалда гьел хӀалтӀизарун рукӀине бегьула суффиксазул бакӀалдаги. Авар мацӀалда гӀемер руго бутӀабазул кумакалдалъун лӀугьарал тӀадрагӀаби, рикӀкӀенал, ва гь. ц.: ''щай — щай-'''го''''', ''кида — кида-'''го''''', ''щуго — щу-'''цӀул''''', ''нусго — нус-'''цӀул.''''' БутӀабазул кумакалдалъун лӀугьуна цӀиял рагӀабиги: масала, фигӀлуялъул суалияб хисизаби форма: ''босула — босул-'''ищ''''', ''кьола — кьол-'''ищ'''''. Цо-цо бутӀабаз кӀалъалесул рекӀел асар загьир гьабула; гьелда рекъон рагӀул интонация хисизабизе ккола, логикияб ударение гьеб рагӀуде тӀаде кколедухъ<ref>Авар мацӀ (М.-С. СагӀидов)</ref>. БутӀабазул тӀелал:
# тӀадрагӀабазул магӀна кьолел: -''гӀан'', ''-го'', ''-са'', -''хун'', ''-лъул'', -''духъ'', ''-лъун'', ''-ги''
# дандекквеялъул магӀна кьолел: ''-гӀан'', ''-гӀанаб'', ''-гӀадинаб'' ''(гӀадаб)'', ''гӀадин'', ''кинигин''
# къадар бихьизабулел: ''-гӀан'', ''-го''
# батӀагьабиялъул: -''цин'', ''-ни'', -''ин'', ''-йин''
# баян гьечӀолъи бичӀчӀизабулел: ''-алиго'', ''-ялиго''
# цадахълъи бихьизабулел: ''-гун'' ''(-гин)''
# суалиял: ''-ищ'', ''-йищ'', ''-дай''
# цитатиял: -''ан'', ''-ян'', ''-илан'', ''-йилан''
# рагӀул магӀна гучлъизабулел: ''-ин'', ''-йин'', ''-али'', ''-яли'', ''-гӀаги'', ''-го'', ''-цин'', ''-ха'', ''-я'', ''-щинаб.''
Гьел тӀадехун рехсаразде гьорле унарел бутӀаби:
* ''-гутӀи'' (гьечӀолъиялъул магӀна кьола)
* ''-лъун'' (''щивлъун? щийлъун? щиблъун? щаллъун?'' суалазе жаваблъун рачӀунел рагӀабигун хӀалтӀизабула)
* ''гӀоло'' (мурад бихьизабула)
* ''хӀакъалъулӀ'' (лъил яги сундул бицунеб бугебали баян гьабула)
* -''хӀа'' (гьедиялъул форма лӀугьине хӀалтӀизабула)
* ''-ани'' (анищалъул магӀна кьола).
ГӀемерисел бутӀаби авар мацӀалда хъвала жал хурхарал рагӀабазда рекӀун, гьеб асасалдаса гьоркьосарахъиял руго хадусел:
# ГӀоло, гӀадаб (гӀадинаб). хӀакъалъулӀ, гӀадин, кинигин хъвала ратӀа тӀун.
# БитӀараб калам баян гьарулел цитатиял бутӀаби -ан, -ян хъвала тиреялдаса хадур.
# илан, йилан ругел бутӀаби хъвала гьел хурхарал рагӀабаздаса дефисаллъги ратӀа гьарун.
=== ХадурегӀел ===
Авар мацӀалда буго гӀурабго къадар [[ХадурегӀел|хадурегӀелазул]], гьезул функция — бакӀалъулал гьоркьолъаби рихьизари. ХӀадурегӀелал рукӀуна цӀаразда хадур, ва гьез цӀаразда цадахъ гӀуцӀула цоккураб [[РагӀабазул дандрай|рагӀабазул дандбай]] — хадурегӀелалъулаб конструкция, жинда жаниб синтаксиял хурхенал загьир гьарулеб. ИгӀрабиял формабазда цадахъ хадурегӀелаз дагьалъги цӀикӀкӀун загьир гьарула рагӀабазул дандраязул компонентазда гьоркьор ругел манзилалъул, бакӀалъул хурхенал. Мисалале: '''''шагьаралда''' бугеб музей'' — гьаниб ''шагьар'' рагӀул жинда падежалул кумекалдалъун бичӀчӀизабулеб буго ''музей'' шагьаралда жаниб букӀин; цоги мисал: '''''шагьаралда <u>аскӀоб</u>''' бугеб парк'' — гьаниб жинда игӀрабалда цадахъ хӀалтӀизабун буго ''<u>аскӀоб</u>'' хадурегӀел, гьелъ бичӀчӀизабулеб буго парк шагьаралда жаниб гуреб, аскӀаб букӀин<ref>''Магомедов М. И.'' Выражение пространственных отношений превербно-послеложными словосочетаниями в аварском языке // Выражение пространственных отношений в языках Дагестана. Махачкала, 1990. С. 286.</ref>. ХадурегӀелал хӀалтӀизаруларо аллативаздаги аблативаздаги цадахъ, хӀалтӀизарула локативгун ва рихьизарула бакӀалъул игӀрабаз жидецаго рихьизарулел сверухъбакӀалъул гьоркьолъаби.
ХӀадурегӀелал ккола кумекалъул рагӀабилъун, гьединлъидал гьел рагӀабазул дандраязул жалго жидедаго чӀарал бутӀабилун кколаро; гьел рагӀабузул дандраязде гъорлӀе ккола гӀицӀго цӀаразда цадахъ цо компонент хӀисабалда.
ХадурегӀелал лӀугьун руго батӀи-батӀиял каламалъул бутӀабаздаса:
* тӀадкаламаздаса: ''цебе'', ''нахъа'', ''хадуб'', ''тӀад'', ''гъоркь'', ''тӀарада'', ''аскӀоб'', ''рикӀкӀад'', ''гъорлӀ'', ''гьоркьоб'' ва ц.
* цӀараздаса: ''хьолбохъ'', ''рагӀалда'', ''бакьулӀ'', ''сверухъ'', ''тӀагьиб'' ва. ц.
* игӀрабалдаса лӀугьун буго ''сверун'' хадурегӀел.
ЦохӀо ''гӀоло'' ккола гӀицӀго хадурегӀеллъун, хутӀарал хадурегӀелал формабаздалъун тӀадрагӀабазда релълъерал рукӀуна. Гьезда гьоркьоб букӀуна магӀнаялъулаб батӀалъи, хадурегӀелал хурхарал рукӀуна цӀаралъул I сериялъул локативгун: ''тӀад — ганчӀида тӀад'', ''гъоркь — ганчӀида гъоркь'', ''аскӀоб — ганчӀида аскӀоб'', ''хадуб — гьелдаса хадуб''<ref>Аварский язык. Атаев, Алексеев. </ref>. ТӀадрагӀабилъун ругеб мехалъ гьел рагӀабаз бичӀчӀизабула бакӀалъулаб магӀна, ''киб? кибе? кисан?'' абурал суалазе жаваблъунги рачӀуна, цогидал тӀадрагӀаби гӀадин гьел рагӀаби жумлаялда жаниб предикаталда рухьарал рукӀуна.
Жидер семантикаялда рекъон хадурегӀелал рикьула лъабго тайпаялде<ref>Маллаева З. М. Система временных и пространственных отношений в аварском языке: автореф. дис. … канд. филол. наук. Тбилиси, 1989. С. 19.</ref>:
# жидеца сундул букӀаниги ориентиралдда хурхараб чӀей бугеб бакӀ бихьизабулел: ''тӀад'', ''гъоркь'', ''гъорлӀ'', ''жаниб'' ва ц.
# жидеца сунда букӀаниги гьоркьоб бугеб манзил бихьизарулел: ''гӀагарда'', ''рикӀкӀада'', ''аскӀоб'' ва ц.
# жидеца цогидаб жоялде дандеккун сундул букӀаниги багъа-бачари бихьизабулел: ''эхебе'', ''эхеде'', ''гӀебеде'', ''данде'', ''квегӀиса'', ''квараниса'' ва ц.
СверухъбакӀалъул магӀна кьолел хадурегӀелазул рукӀуна киналниги бакӀазул игӀрабазул формаби (гьоркьосарахъияллъун ккола буссинабиялъул хадурегӀелал: ''эхебе'', ''эхеде'', ''гӀебеде'', ''квегӀиса'', ''квараниса''). Цо-цо хадурегӀелал игӀрабаздеги сверула, гьезул букӀуна локативазул чӀванкъотӀараб сериязул форамаби; хадурегӀелазул игӀраб бараб букӀуна фигӀлияб семантикаялда, гьего заманалда цӀаралъул форма хисуларо. Жинсияб гӀаламат гъорлӀ ругел хадурегӀелал лъабабго жинсалдеги ва гӀемерлъул формаялдеги хисула: ''аскӀо'''в''''', ''аскӀо'''й''''', ''аскӀо'''б''''', ''аскӀо'''р'''''.<ref name=":0" />
=== Гьоркьоберех ===
Авар мацӀалда {{Abbr|гьоркьоберехаз|гӀурусалъ "междометие", латиналда interiectio}} бихьизабула кӀалъалев чиясул батӀи-батӀиял хӀалал ва рекел асарал загьир гьаризе. Цого гьоркьоберехалъ, каламалъул бакӀалде ва гьелъул мурадалде балагьун, батӀи-батӀиял асарал ричӀчӀизаризе бегьула. Масала: ''огь'' абураб рагӀи рохел, пашманлъи, тамашалъи, хӀинкъи, рекӀекълъи бичӀчӀизабизе хӀалтӀизабун букӀине бегьула. Гьоркьобрехиязда гъорлӀе уна ''ле'', ''огь'', ''я'', ''ия'', ''ияхӀ'', ''вай'', ''гьа'', ''огьо-гьой'', ''вала-лай'', ''ваба-бай'', ''гьай залин'', ''унго'', ''вахӀ'', ''гьуя'', ''гьая''. Горкьорехал рикьула хадусел тайпабазде:
* батӀи-батӀиял рекӀел асарал: ''вабабай'' — гӀузру букӀин, гӀажаиблъи, ''ия'' — щаклъи, ''огь'' — ургъел, роххи, ''вай'' — хӀинкъи, къварилъи, ракӀбуссин, ''ияхӀ'', ''вахӀ'' — гӀажаиблъи;
* цо жоялде гьуси: ''воре'' — цӀодорлъи гьаби;
* хитӀаб: ''ле'' — бихьинчиясле, ''йо'' — чӀужугӀаданалде;
* аскӀоре ахӀи (хӀайванал ахӀизе/хъамизе).
Гьоркьоберехазде гьоркьоре уна гьединго ''алхӀамдули-лагь, шукру Аллагьасе!'' гӀадал цочӀарал калимабиги. Гьоркьоберахездехун хурхинарула гьединго гаркьазул къагӀидабиги.<ref>Аварский язык. Атавев, Алексеев</ref>
Гьоркьорехал рукӀуна гӀадаталги журалралги. Журарал хъвала гьоркьоб хӀучч цӀан (''гьа-гьа'', ''ваба-бай''). Цоцада хадуб чанго гьоркьоберех хъван бугони, гьезда гьоркьоб рачӀ-тӀанкӀ (лъалхъул ишара) лъола. Горкьоберехазда хадур хӀалтӀизарун ругони бутӀаби, гьел гьоркьоберехгун рекӀун хъвала (''унхале'', ''огьха'').<ref name=":0" />
== Референсал==
{{Reflist}}
== Библиография ==
'''''ГӀурусалда:'''''
* {{cite book
|last1= Алексеев |first1= М. Е
|last2= Атаев |first2= Б. М.
|last3= Магомедов |first3= М. А.
|last4= Магомедов |first4= М. И.
|last5= Мадиева |first5= Г. И.
|last6= Саидова |first6= П. А.
|last7= Самедов |first7= Дж. С.
|date= 2012
|title= Современный аварский язык |trans-title= Гьанжсеб авар мацӀ
|publication-place= МахӀачхъала: ИЯЛИ ДНЦ РАН
|publisher= АЛЕФ
|pages= 420
|isbn= {{Format ISBN|9785914311107}}
|ref=}}
'''''Инглисалда:'''''
*{{cite book |last=Форкер |first=Диана |date=2020 |editor-last=Полински |editor-first=Мария |title=The Oxford handbook of languages of the Caucasus |trans-title= Кавказалъул мацӀазул Оксфордияб квертӀехь|publisher=Оксфорд университеталъул пресс |location= Оксфорд, Цолъараб Къиралат|series= Oxford handbooks|pages=243–280 |chapter=Chapter 6: Avar |trans-chapter= БетӀер 6: Авар|chapter-url= https://www.academia.edu/34931011/Avar_Grammar_Sketch|isbn= 9780190690694 |lccn= 2020021155}}
[[Категория:Авар грамматика]]
rmgotpye5fov59jlu9uag7fi0ltykb8
Авар адвербал
0
19619
102008
100961
2026-09-09T15:22:31Z
Avar-bot
17979
Орфография: гъалатӀал гӀучӀал Ӏ-де ва t͡ɬː гьаракь лълъ яги лъ гӀадин хъван бугеб лӀ-де хиси
102008
wikitext
text/x-wiki
{{Авар грамматика}}
[[ТӀадрагӀи|ТӀадрагӀиялъ]] авар мацӀалда баян гьабула [[фигӀлу|фигӀлуялъ]] бихьизабулеб иш лӀугьараб куц, заман, бакӀ ва гьеб лӀугьиналъе гӀилла-мурад. Жумлаялда жаниб тӀадрагӀи букӀуна [[хӀал (грамматика)|хӀаллъун]], ва гьеб хурхараблъун букӀуна {{Abbr|предикаталда}}: ''жакъа дун цудунго вахъана'' — гьаниб '''''цудунго''''' абураб тӀадрагӀиялъ бихьизабун буго иш лӀугьараб заман, ва гьеб '''''вахъана''''' абураб предикаталда бухьараб буго. ТӀадрагӀиялъе жаваблъун рачӀуна ''кин?'', ''кибе?'', ''киб?'', ''кисан?'', ''щай?'', ''щиб гӀиллаялъе гӀоло?'', ''щиб мурадалда?'', гӀадал суалал.
Авар мацӀалъул, ва гьединго [[Моариязул мацӀ|моариязул мацӀалъул]] тӀадрагӀабазул буго, жиб тӀокӀаб цониги мацӀалда гьечӀеб, данде ккезабиялъул суффиксал.<ref>{{статья|автор=Anderson, Stephen.|год=1982|заглавие=Where's Morphology?|издание=Linguistic Ӏnquiry|номер=13|pages=571–612}}</ref> Мисалалъе: ''аскӀо'''-б''''', ''аскӀо'''-в''''', ''жани'''-б''''', ''це'''-б-'''е'', ''хаду'''-б''''', ''гьани'''-б''''' ва ц. Чанго бакӀалъул тӀадрагӀи хӀалтӀизабула заманалъул магӀна кьезеги. ГӀемерисел бакӀалъул тӀадрагӀабазул дифференциация гьабула локативалъул, аллативалъул ва аблативалъул формабазде: ''жани-б'', ''жани-б-е'', ''жани-са''.
ГӀуцӀиялъул рахъалъ авар мацӀалда тӀадрагӀаби рикьула кӀиго тӀелалде: асляздеги лӀугьараздеги. Аслиял ккола жал цоги каламалъул бутӀаяздаса жал лӀугьинчӀел: ''сон'', ''метер'', ''жакъа'', ''сах'', ''лъикӀ'', ''хъахӀ'', ''берцин'' ва гь. ц. Гьездехун рекӀинабизе бегьула кутаклъизабулеб бутӀа — ''-го'' (''сон-го'', ''метер-го''). Аслиял тӀадрагӀабаздаса лӀугьуна цогидал каламалъул бутӀаби:
* сифатал: ''сахаб'', ''лъикӀаб'', ''хъахӀаб'', ''берцинаб'';
* цӀарал: ''сахлъи'', ''лъикӀлъи'', ''хъахӀлъи'', ''берцинлъи'';
* фигӀлаби: ''сахълъизе'', ''лъикӀлъизе'', ''хъахӀлъизе'', ''берцинлъизе'';
* сифат-фигӀлаби: ''сахлъараб — сахлъун''; ''лъикӀлъараб — лъикӀлъун'', ''хъахӀлъараб — хъахӀлъун'', ''берцинлъараб — берцинлъун'';
ЛӀугьарал наречиял ккола жал цоги каламалъул бутӀазабаздасан лӀугьарал:
{| class="wikitable"
! colspan="2" |ЛӀугьуна
!ЛӀугьунеб къагӀида
!Мисал
|-
|ЦӀаралдаса
|
* ''кин?''
* ''кида?''
* ''кин?''
|
* '''-къ''' суффиксалъул кумекалдалъун
* -'''дал''' суффиксалъул кумекалдалъун
* '''-са''' суффиксалъул кумекалдалъун
|
* ''ретӀел — ратӀли'''къ'''; квен — квани'''къ'''; куц — коцо'''къ'''''
* ''рии — рии'''дал'''; их — их'''дал'''; кьин — кьин'''дал'''''
* ''хьибил — хьибил+са; дегӀен — дегӀен+са''
|-
|ЦӀарубакӀаздаса
|
* ''киб?''
* ''кин?''
|
* '''-а''' суффиксалъул кумекалдалъун
* '''-ин''' суффиксалъул кумекалдалъун
|
* ''доб — доб+'''а'''; лъоб — лъоб+'''а'''''
* ''гьаб — гьад'''ин'''; доб — дод'''ин'''; гъоб — гъод'''ин'''''
|-
|РикӀкӀеназдаса
|
* ''кин?''
|
* '''-ихъе''' суффиксалъул кумекалдалъун
|
* ''кӀиго — кӀий'''хъе'''; лъабго — лъаб'''ихъе'''''
|-
|Конвербаздаса
|
* ''кин?''
|
* '''-иса''' суффиксалъул кумекалдалъун
* '''-хъе''' суффиксалъул кумекалдалъун
|
* ''битӀун — битӀун'''иса'''; бегун — бегун'''иса'''''
* ''бицун — бицу'''хъе'''; вижун — вижу'''хъе'''''
|}
МагӀнаялъул рахъалъ авар тӀадрагӀаби рикьула хадусезде:
* Кинлъи бичӀчӀизабулел тӀадрагӀаби (кин? щиб куцалда?): ''циндаго'', ''гьартӀан'', ''гьединго'', ''лъикӀ'', ''квеш'';
* Заманалъул тӀадрагӀаби (кида? кидалъагӀан?): ''сон'', ''жакъа'', ''нолӀ'', ''риидал, метер'', ''сезе'', ''лезе'', ''гьанже'', ''кидаго'', ''рогьинегӀан'';
* БакӀалъул тӀадрагӀаби (киб? кибе? кисан?): ''квараниса'', ''квегӀиса'', ''рикӀкӀад'', ''тӀасан'', ''добасан'';
* Къадаралъул тӀадрагӀаби (кигӀан? кигӀаналъ?): ''гӀемер'', ''дагь'', ''миркалъ'';
* ГӀилла-мурадалъул тӀадрагӀаби (щай? щибизе?): ''щайго'', ''чӀалгӀаде'', ''махсараде'';
Цо-цо тӀадрагӀаби, сифатал гӀадин, жинсалде балагьун, цолъул яги гӀемерлъул формалде балагьун, хисула, амма тӀадрагӀабазулӀ бачӀуна ''-р'' суффикс, сифатазда гӀадин ''-л'' бачӀунаро: ''хадув'', ''хадуй'', ''хадуб'', ''хадур''.
{| class="wikitable"
!Суал
!Мисал
|-
|кибе?
|''рикӀкӀаде''
|-
|киса(н)?
|''рикӀкӀадаса(н)''
|-
|киб?
|''рикӀкӀад''
|-
|кида?
|''радал''
|-
|кидаялде?
|''радалалде''
|-
|кидаялдаса(н)?
|''радалалдаса(н)''
|}
[[Category:Авар грамматика|Адвербал]]
[[Category:Авар рагӀаби]]
j6p91zn6yl38nzxwzmgu3gw08tlsrny