Wikipedia
avwiki
https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Медиа
Хъулухъалъулаб
БахӀс
ГӀахьалчи
ГӀахьалчиясул бахӀс
Википедия
Википедиялъул бахӀс
Файл
Файлалъул бахӀс
MediaWiki
MediaWiki-ялъул бахӀс
Халип
Халипалъул бахӀс
Кумек
Кумекалъул бахӀс
Категория
Категориялъул бахӀс
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Википедия:Справка
4
1670
102064
76597
2026-09-13T20:48:10Z
EmausBot
1563
Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Википедия:Политикаги нухмалъиги]]
102064
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Википедия:Политикаги нухмалъиги]]
55yax96amy80km1qeuzgny44nsq2lfr
Википедия:Справка по редактированию
4
1685
102065
76598
2026-09-13T20:48:20Z
EmausBot
1563
Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Википедия:Политикаги нухмалъиги]]
102065
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Википедия:Политикаги нухмалъиги]]
55yax96amy80km1qeuzgny44nsq2lfr
Площад
0
5693
102062
58222
2026-09-13T20:47:50Z
EmausBot
1563
Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Гӏатӏилъи]]
102062
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Гӏатӏилъи]]
1otxoggzt4wzbd5ygaf9lrsiuk4mjbb
Авар Википедия
0
6326
102068
99148
2026-09-14T00:05:20Z
InternetArchiveBot
12052
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
102068
wikitext
text/x-wiki
{{Википедиялъул бутӀа}}
'''Ава́р Википе́дия''' — ккола [[авар мацӀ]]алда бугеб энциклопедиялъул цо бутӀа. Гьаб заманаялде щвезегӀан гьениб хъван буго [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] макъала.
== БутӀаялъул цебетӀей ==
* Июн, [[2006 сон]] — 100 макъала<ref name="tcsv">[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesCurrentStatusVerbose.htm Википедиялъул статистика.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306031759/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesCurrentStatusVerbose.htm |date=6 март 2016 }} {{ref-en}}</ref>.
* Сентябр, [[2011 сон]] — 1 000 макъала<ref name="tcsv"/>.
* [[19 август]], [[2015 сон]] — 2 000 макъала<ref>{{Cite web |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_News#Wikipedias |title=Wikipedias by article-count milestone. |accessdate=22 апрел 2016 |archive-date=23 январ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123044422/https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_News#Wikipedias }}</ref>.
* [[2022 сон]]алъул [[29 март]] — 2 650 макъала.
* [[2022 сон]]алъул [[21 июл]] — 3 000 макъала<ref name="orient">{{Cite web|url=https://orientjournal.ru/avarczy-davajte-razvivat-avarskuyu-vikipediyu/|title=Аварцы, давайте развивать Аварскую Википедию!|lang=ru-RU|website=ORIENT {{!}} Харбал, лӀугьа-бахъинал, тарих|date=2022-09-05|access-date=2023-08-05}}</ref>.
== Тарих ==
Авар Википедиялда тӀоцебесеб хиса-баси гьабуна [[2004 сон]]лъул [[28 август]]алъ<ref>[https://av.wikipedia.org/w/index.php?title=Main_Page&diff=prev&oldid=1 Авар Википедия:тӀоцебесеб хиса-баси]</ref>.
БутӀаялъул камилаб хӀалтӀи байбихьана ва тӀоцебесеб макъала хъвана [[2005 сон]]алъ<ref name="orient" /><ref>[http://av.wikipedia.org/w/index.php?diff=2893&oldid=2892 По его личному свидетельству в av.wikipedia.org]</ref>.
== ТӀоцересел гьумерал ва макъалаби ==
{{Div col|colwidth=20em|rules=yes}}
* [[Main Page]] (28 август 2004)
* [[Daghistan]] (16 април 2005)
* [[Расул ХӀамзатов]] (19 май 2005)
* [[Avar maðh ]] (25 април 2005)
* [[Халип:Wikipedialang]] (21 май 2005)
* [[География]] (28 май 2005)
* [[ГӀахьалчиясул бахӀс:Qurqa~avwiki]] (19 май 2005 )
* [[Дербент]] (28 август 2005)
* [[БагӀархъала]] (28 август 2005)
* [[ГӀурус мацӀ]] (18 май 2006)
* [[МагӀарулал]] (15 май 2006)
* [[БетӀераб гьумер]] (24 декембер 2005)
* [[Къудукьа МухӀамад]] (30 април 2006)
* [[Википедия:ЦӀех-рех]] (30 април 2006)
* [[Batasuna]] (30 април 2006) — [[ГӀахьалчи:MONARCH79|MONARCH79]]
* [[МахӀачхъала]] (16 май 2006 ) — [[ГӀахьалчи:N-true|N-true]]
* [[Википедия:Администраторал ]] (15 май 2006) — [[ГӀахьалчи:MONARCH79|MONARCH79]]
* [[Каспий ралъад]] (19 май 2006) — [[ГӀахьалчи:MONARCH79|MONARCH79]]
* [[ЦӀобокь]] (18 май 2006) — [[ГӀахьалчи:MONARCH79|MONARCH79]]
* [[Шура]] (18 май 2006) — [[ГӀахьалчи:MONARCH79|MONARCH79]]
* [[30 май]] (30 май 2006)
* [[1416 сон]] (31 май 2006) — [[ГӀахьалчи:Aa|Aa]]
* [[Дербенд]] (6 юн 2006)
* [[Википедия:ЖамгӀияб портал ]] (1 юн 2006) — [[ГӀахьалчи:Jose77|Jose77]]
* [[1970]] (9 юн 2006) — [[ГӀахьалчи:Av.robot|Av.robot]]
{{div col end}}
== Бищун лебалал гӀахьалчагӀи ==
{{Аслияб макъала|Википедия:Хиса-басиязул къадаралда рекъон гӀахьалчагӀазул сияхӀ}}
# [[ГӀахьалчи:Amikeco|Amikeco]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 1 май 2005) — 16 гьумер (ТӀоцебесеб: [[Шималияб Гьиристан]])
# [[ГӀахьалчи:Kmoksy|Kmoksy]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 26 июл 2010) — 556 макъала (ТӀоцебесеб: [[ХахӀцӀул]])
# [[ГӀахьалчи:MONARCH79|MONARCH79]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 30 април 2006) — 37 гьумер (ТӀоцебесеб: [[Аварал]])
# [[ГӀахьалчи:Avarian|Avarian]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 29 април 2006) — макъала (ТӀоцебесеб: [[Дагъистан]])
# [[ГӀахьалчи:M. Omarius|M. Omarius]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 18 септембер 2019) — 1,918 гьумер (ТӀоцебесеб: [[Рамсес ТӀадегӀанав]])
# [[ГӀахьалчи:MACHOMETUS OMARIUS|MACHOMETUS OMARIUS]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 18 юл 2019) — 72 гьумер (ТӀоцебесеб: [[Коло]])
# [[ГӀахьалчи:Аль-Гимравий|Аль-Гимравий]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 5 фебруар 2013) — 2,381 гьумер (ТӀоцебесеб: [[Халип:Дагъистаналъул шагьарал ва мухъал]])
# [[ГӀахьалчи:Buntarion|Buntarion]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 10 юн 2014) — 1,369 гьумер (ТӀоцебесеб: [[Къеди]])
# [[ГӀахьалчи:Хаджимурад|Хаджимурад]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 19 юл 2014) — 29 гьумер (ТӀоцебесеб: [[ГӀириб]])
# [[ГӀахьалчи:Soul Train|Soul Train]] (ТӀоцебесеб хиса-баси: 14 май 2012) — 616 гьумер (ТӀоцебесеб: [[Халип:Potd/2020-10-11 (av)]])
== Гь. ралагье ==
* [[Википедия:Википедиялъул терминалогия Авар мацӀалда|Википедиялъул терминалогия Авар мацӀалда]]
== РегӀелал ==
{{Навигация}}
* [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles List of Wikipedias by sample of articles]
* [https://av.wikipedia.org/wiki/Википедия:Википедиязул_сияхӀ Википедиязул сияхӀ]{{Хвараб регӀел|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== ХӀужаби ==
{{ХӀужаби}}
{{Кавказалъул Википедиял}}
{{Россиялъул Википедиял}}
[[Категория:Кавказалъул Википедиял]]
[[Категория:Россиялъул Википедиял]]
[[Категория:Авар мацӀ]]
jxxrzlb8jupz391umube4pw5hkfzhov
Халип:До символа
10
6734
102067
73373
2026-09-13T20:48:40Z
EmausBot
1563
Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Халип:Симболалде щвелалде]]
102067
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Халип:Симболалде щвелалде]]
2jtv9nyqsebqcgnpw8he9otxxmnoloq
Халип:ГІаламаталда цебе
10
10812
102066
73407
2026-09-13T20:48:30Z
EmausBot
1563
Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Халип:Симболалде щвелалде]]
102066
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Халип:Симболалде щвелалде]]
2jtv9nyqsebqcgnpw8he9otxxmnoloq
Египеталъул президентазул сияхӀ
0
14132
102061
99681
2026-09-13T15:49:48Z
CommonsDelinker
115
Removing [[:c:File:President_Mohamed_Morsi.jpg|President_Mohamed_Morsi.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mohamed Morsi|]].
102061
wikitext
text/x-wiki
{{multiple image|align=right|image1=Presidential Standard of Egypt.svg|width1=120|alt1=|caption1=|image2=Presidential Standard of Egypt 1972-1984.svg|width2=120|alt2=|caption2=|footer=Египеталъул гьанжесеб президентасулаб штандарт (квегӀиса, 1984–гьанже) ва букӀараб президентасулаб штандарт (квараниса, 1972–1984)}}
{{Египеталъул сиясат}} [[Египеталъул президент|Египеталъул президентасул]] хъулухъ гӀуцӀун буго 1953 соналъ. Президент ккола Египеталъул [[Пачалихъалъул бетӀер|пачалихъалъул бетӀерги]], [[Египеталъул яргъидгӀуцӀарал къуватал|Египеталъул яргъидгӀуцӀарал къуватазул]] тӀадегӀанав бетӀерав цевехъанги. ГьабсагӀат президентлъун вуго [[ГӀабдульфаттахӀ ас-Сиси]], жинца улкаялъе нухмалъи хӀакъикъаталги [[Египеталъул пачалихъияб инкъилаб (2013)|2013 соналъул пачалихъияб инкъилабалдаса]] ва официалго жив [[2014 сон|2014 соналъ]] вищарав.
== ГӀаммаб информация ==
Египеталъул тӀоцевесев президентлъун вукӀана [[МухӀаммад Наджиб]], жив [[Египеталъул революция (1952)|1952 соналъ Египеталда революция]] гьабурал [[Эркенал офицерзабазул багъа-бачари (Египет)|эркенал офицерзабазул багъа-бачариялъул]] церехъабазул цояв, ва президентлъиялде лӀугьарав 1953 соналъул 18 июналда, Египет [[Жумгьурият|жумгьуриятлъун]] лъазабураб къоялъ. Гьелдаса нахъе президентлъи гьабуна щуго чияс: [[Джамал ГӀабдуннасир|Джамал ГӀабдуннасирица]], [[Анвар ас-Садат|Анвар ас-Садатица]], [[ХӀусни Мубарак|ХӀусни Мубаракица]], [[МухӀаммад Мурси|МухӀаммад Мурсица]] ва [[ГӀабдульфаттахӀ ас-Сиси|ГӀабдульфаттахӀ ас-Сисица]]. ТӀаде жоялъе, [[Суфи Абу ТӀалиб]] президент хӀисабалда хъулухъалда вукӀана [[Анвар ас-Садат чӀвай|Садат чӀваялдаги]] гьесда хадусев вищиялдаги гьоркьов, [[ГӀадли Мансур]] президент хӀисабалда вукӀана [[Египеталда пачалихъияб инкъилаб (2013)|2013 соналъул пачалихъияб инкъилабалда]] президент [[МухӀаммад Мурси|Мурси]] тӀасареххун хадув.
[[Египеталъул революция (2011)|Революциялдаса]] хадув, 2011 соналъул 11 февралалда<ref>{{Cite news|last=McGreal|first=Chris|url=https://www.theguardian.com/world/2011/feb/11/hosni-mubarak-resigns-egypt-cairo|title=Hosni Mubarak resigns – and Egypt celebrates a new dawn|date=11 February 2011|work=The Guardian|access-date=26 February 2020|last2=Shenker|first2=Jack|issn=0261-3077}}</ref> [[ХӀусни Мубарак]] [[ХӀусни Мубарак#Революция ва тӀасареххи|хъулухъалдаса гӀодов чӀчӀедал]], хъулухъ хутӀун букӀана вакантияблъун, пачалихъалъул бетӀерасул ва хӀукуматалъул бетӀерасул ишал тӀуралев вукӀана [[ЯргъидгӀуцӀарал къуватазул тӀадегӀанаб мажлис|яргъидгӀуцӀарал къуватазул тӀадегӀанаб мажлисалъул]] вакиль, [[фельмаршал]] [[МухӀаммад ХӀусейн Тантави]]<ref>[https://abcnews.go.com/Blotter/egypt-trades-torture-supervisor-mubaraks-poodle/story?id=12895439 Egypt Trades Torture Supervisor for 'Mubarak's Poodle'?] ABC News, 11 February 2011</ref>.
[[МухӀаммад Мурси|МухӀаммад Мурси]] хъулухъалде лӀугьана 2012 соналъул 30 июналъ, 23–24 маялъ ва 16–17 июналъ рукӀарал [[Египеталъул президентасул рищиял (2012)|президентасул рищиязда]] жив вищун хадув<ref name="Fox News.com">{{cite web|title=Muslim Brotherhood candidate Morsi wins Egyptian presidential election|url=http://www.foxnews.com/world/2012/06/24/egypt-braces-for-announcement-president/|publisher=Fox News.com|access-date=24 June 2012}}</ref>. Гьев тӀасареххана 2013 соналъул 3 июлалъ [[Египеталъул яргъидгӀуцӀарал къуватал|Египеталъул яргъидгӀуцӀарал къуватаз]], пачалихъияб инкъилабалъул хӀасилалда, гьев тӀасареххияле гӀоло рукӀарал [[Египеталда протестал (2012–2013)|массивиял протестаздаса]] хадув<ref>[http://edition.cnn.com/2013/07/03/world/meast/egypt-protests/index.html?hpt=hp_t1 Coup topples Egypt's Morsy; supporters reportedly rounded up - CNN.com]. Edition.cnn.com. Retrieved on 14 August 2013.</ref>. Мурси хисун президент хӀисабалда вачӀана [[ГӀадли Мансур]], [[ТӀадегӀанаб конституционалияб махӀкама (Египет)|Египеталъул ТӀадегӀанаб конституционалияб махӀкамаялъул]] бетӀер. ГӀадли Мансурица гьа бана ТӀадегӀанаб конституционалияб махӀкамаялда цебе 2013 соналъул 4 июлалда<ref name="huffpo">{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/07/04/adly-mansour-sworn-in_n_3545682.html|title=Adly Mansour Sworn in As Egypt's Interim President|work=Associated Press|date=4 July 2013|access-date=4 July 2013}}</ref>.
ГьабсагӀа вугев президент ас-Сиси хъулухъалде лӀугьана 2014 соналъул 8 июлалъ, 26–28 маялда рукӀарал [[Египеталда президентасул рищиял (2014)|президентасул рищиязда]] бергьун хадув<ref name="returns">{{cite web|title=El-Sisi wins Egypt's presidential race with 96.91%|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/102841/Egypt/Politics-/BREAKING-PEC-officially-announces-AbdelFattah-ElSi.aspx|website=English.Ahram.org|publisher=Ahram Online|access-date=3 June 2014}}</ref>. Гьев кӀиабизеги вищана 2018 соналъул 26–28 марталда рукӀарал рищиязда<ref>{{cite journal|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21739854-despite-bribes-and-threats-voters-seemed-unenthusiastic-abdel-fattah-al-sisi|title=Abdel-Fattah al-Sisi wins a second term in Egypt|journal=The Economist|date=30 March 2018}}</ref>.
== Хъулухъккуразул сияхӀ ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" |{{Abbr|№|Номер}}
! rowspan="2" |Сурат
! rowspan="2" |ЦӀар
{{small|(гьави–хвей)}}
! rowspan="2" |Вищи
! colspan="3" |Хъулухъалъул заман
! rowspan="2" |Сиясияб партия
|-
!Хъулухъалде лӀугьин
!Хъулухъ тей
!Хъулухъ бараб заман
|- bgcolor="lightgrey"
| colspan="8" |[[Файл:Flag_of_the_Egyptian_Revolution_(1952).svg|30x30пкс]] '''[[Египеталъул ГӀараб Жумгьурият (1953–1958)|Египеталъул ГӀараб Жумгьурият]]''' [[Файл:Coat_of_arms_of_Egypt_(1953–1958).svg|25x25пкс]]
{{small|(18 июнь,1953 – 22 февраль,1958)}}
|-
! style="background:{{Liberation Rally/meta/color}}; color:white;" |1
|[[Файл:Muhammad_Naguib.jpg|114x114пкс]]
|[[МухӀаммад Наджиб]]<br>{{lang|ar|محمد نجيب}}<br>{{small|(1901–1984)}}
|—
|18 июнь, 1953
|14 ноябрь, 1954
{{small|(хъулухъалдаса гӀодов чӀчӀана)}}
|{{ayd|1953|6|18|1954|11|14}}
|[[Egyptian Armed Forces|Рагъулаб]] / [[Эркенлъиялъе гӀоло митинг|Эркенлъиялъул митинг]]
|- style="background:{{Military rule/meta/color}}"
! style="background:{{Military rule/meta/color}}; color:black;" |—
|[[Файл:Nasser_portrait2.jpg|118x118пкс]]
|'''[[Египеталъул революционияб командирлъиялъул мажлис|Революционияб командирлъиялъул мажлисалъул]]'''<br>{{small|Вакил: полковник [[Джамал ГӀабдуннасир]]}}<br>{{lang|ar|جمال عبد الناصر}}<br>{{small|(1918–1970)}}
|—
|14 ноябрь, 1954
|23 июнь, 1956
|{{ayd|1954|11|14|1956|6|23}}
|[[Египеталъул яргъидгӀуцӀарал къуватал|Рагъулаб]]
|-
! style="background:{{National Union (United Arab Republic)/meta/color}}; color:white;" |2
|[[Файл:Nasser_portrait2.jpg|118x118пкс]]
|[[Джамал ГӀабдуннасир]]<br/>{{lang|ar|جمال عبد الناصر}}<br/>{{small|(1918–1970)}}
|[[Египеталда референдум (1956)|1956]]
|23 июнь, 1956
|22 февраль, 1958
|{{ayd|1956|6|23|1958|02|22}}
|[[Миллияб цолъел (Цолъараб ГӀараб Жумгьурият)|Миллияб цолъел]]
|- bgcolor="lightgrey"
| colspan="8" |[[Файл:Flag_of_the_United_Arab_Republic.svg|30x30пкс]] '''[[Цолъараб ГӀараб Жумгьурият]]''' [[Файл:Coat of arms of the United Arab Republic (1958–1971).svg|28x28пкс]]
{{small|(22 февраль, 1958 – 2 сентябрь, 1971)}}
|-
! style="background:{{National Union (United Arab Republic)/meta/color}}; color:white;" |2
| rowspan="2" |[[Файл:Nasser_portrait2.jpg|118x118пкс]]
| rowspan="2" |[[Gamal Abdel Nasser|Джамал ГӀабдуннасир]]<br>{{lang|ar|جمال عبد الناصر}}<br>{{small|(1918–1970)}}
| rowspan="2" |[[Египеталъул Цолъараб ГӀараб Жумгьурияталда референдум (1958)|1958]]<br>[[Цолъараб ГӀараб Жумгьурияталъул президент тасдикъ гьавиялъул референдум (1965)|1965]]
| rowspan="2" |22 февраль,1958
| rowspan="2" |28 сентябрь, 1970
{{small|(хвана)}}
| rowspan="2" |{{ayd|1958|02|22|1970|9|28}}
|[[Миллияб цолъел (Цолъараб ГӀараб Жумгьурият)|Миллияб цолъел]]<br>{{small|(1962 соналде щвезегӀан)}}
|-
! style="background:{{Arab Socialist Union (Egypt)/meta/color}}; color:;" |
|[[ГӀараб социалистияб цолъел (Египет)|ГӀараб социалистияб цолъел]]
|-
! rowspan="2" style="background:{{Arab Socialist Union (Egypt)/meta/color}}; color:white;" |3
| rowspan="2" |[[Файл:Anwar_Sadat_cropped.jpg|148x148пкс]]
| rowspan="2" |[[Анвар ас-Садат]]<br>{{lang|ar|أنور السادات}}<br>{{small|(1918–1981)}}
| style="background:#E6E6AA" |–
| style="background:#E6E6AA" |28 сентябрь,1970
| style="background:#E6E6AA" |15 октябрь, 1970
| style="background:#E6E6AA" |{{ayd|1970|9|28|1970|10|15}}
| rowspan="2" |[[ГӀараб социалистияб цолъел (Египет)|ГӀараб социалистияб цолъел]]
|-
|[[1970 United Arab Republic presidential confirmation referendum|1970]]
|15 октябрь, 1970
|2 сентябрь, 1971
|{{ayd|1970|10|15|1971|9|02}}
|- bgcolor="lightgrey"
| colspan="8" |[[Файл:Flag_of_Egypt.svg|30x30пкс]] '''[[Египет|Египеталъул ГӀараб Жумгьурият]]''' [[Файл:Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg|27x27пкс]]
{{small|(2 сентябрь, 1971 – гьанжеги)}}
|-
! style="background:{{Arab Socialist Union (Egypt)/meta/color}}; color:white;" |3
| rowspan="2" |[[Файл:Anwar_Sadat_cropped.jpg|148x148пкс]]
| rowspan="2" |[[Anwar Sadat|Анвар ас-Садат]]<br>{{lang|ar|أنور السادات}}<br>{{small|(1918–1981)}}
| rowspan="2" |[[Египеталъул президент тасдикъ гьавиялъул референдум (1976)|1976]]
| rowspan="2" |2 сентябрь,1971
| rowspan="2" |6 октябрь, 1981
{{small|([[Анвар ас-Садат чӀвай|чӀвана]])}}
| rowspan="2" |{{ayd|1970|9|28|1981|10|6}}
|[[ГӀараб социалистияб цолъел (Египет)|ГӀараб социалистияб цолъел]]
{{small|(1978 соналде щвезегӀан)}}
|-
! style="background:{{National Democratic Party (Egypt)/meta/color}}; color:;" |
|[[Националиябгин демократияб партия (Египет)|Националиябгин демократияб партия]]
|- style="background:#E6E6AA"
! style="background:{{National Democratic Party (Egypt)/meta/color}}; color:white;" |—
|[[Файл:Sufi_Abu_Taleb.gif|104x104пкс]]
|[[Суфи Абу ТӀалиб]]<br>{{lang|ar|صوفى أبو طالب}}<br>{{small|(1925–2008)}}<br>{{small|''Хъулхъал тӀуралев''}}
|—
|6 октябрь, 1981
|14 октябрь,1981
|{{ayd|1981|10|6|1981|10|14}}
|[[Националиябгин демократияб партия (Египет)|Националиябгин демократияб партия]]
|-
! style="background:{{National Democratic Party (Egypt)/meta/color}}; color:white;" |4
|[[Файл:Hosni Mubarak - Official Photo.JPG|125x125пкс]]
|[[ХӀусни Мубарак]]<br>{{lang|ar|حسنى مبارك}}<br>{{small|(1928–2020)}}
|[[Египеталъул президент тасдикъ гьавиялъул референдум (1981)|1981]]<br>[[Египеталъул президент тасдикъ гьавиялъул референдум (1987)|1987]]<br>[[Египеталъул президент тасдикъ гьавиялъул референдум (1993)|1993]]<br>[[Египеталъул президент тасдикъ гьавиялъул референдум (1999)|1999]]<br>[[Египеталъул президентасул рищиял (2005)|2005]]
|14 октябрь,1981
|11 февраль, 2011
{{small|([[Египеталъул 2011 соналъул революция|хъулухъ тана]])}}
|{{ayd|1981|10|14|2011|2|11}}
|[[Националиябгин демократияб партия (Египет)|Националиябгин демократияб партия]]
|- style="background:{{Military rule/meta/color}}"
! style="background:{{Military rule/meta/color}}; color:black;" |—
|[[Файл:Field_Marshal_Mohamed_Hussein_Tantawi_2002.jpg|118x118пкс]]
|'''[[ЯргъидгӀуцӀарал къуватазул тӀадегӀанаб мажлис]]'''<br>{{small|Вакил:Фельдмаршал [[МухӀаммад ХӀусейн Тантави]]}}<br>{{lang|ar|محمد حسين طنطاوي}}<br>{{small|(1935-2021)}}
|—
|11 февраль, 2011
|30 июнь, 2012
|{{Age in years and days|2011|2|11|2012|6|30}}
|[[Египеталъул яргъидгӀуцӀарал къуватал|Рагъулаб]]
|-
! style="background:{{Freedom and Justice Party (Egypt)/meta/color}}; color:white;" |5
|
|[[МухӀаммад Мурси|МухӀаммад Мурси]]<br>{{lang|ar|محمد مرسي}}<br>{{small|(1951–2019)}}
|[[Египеталъул президентасул рищиял (2012)|2012]]
|30 июнь, 2012
|3 июль, 2013
{{small|([[Египеталда пачалихъияб инкъилаб (2013)|тӀаса реххана]])}}
|{{Age in years and days|2012|6|30|2013|7|3}}
|[[Эркенлъиялъул ва гӀадиллъиялъул партия (Египет)|Эркенлъиялъул ва гӀадиллъиялъул партия]]
|- style="background:#E6E6AA"
! style="background:{{Independent politician/meta/color}}; color:black;" |—
|
|[[ГӀадли Мансур]]<br>{{lang|ar|عدلي منصور}}<br>{{small|(гьавуна 1945)}}<br>{{small|''Заманалъ тарав''}}
|—
|4 июль, 2013
|8 июль, 2014
|{{Age in years and days|2013|7|4|2014|6|8}}
|[[Партиялда гьечӀев сиясатчи|ЧӀиядавачӀев]]
|-
! style="background:{{Independent politician/meta/color}}; color:black;" |6
|[[Файл:AbdelFattah_Elsisi_(cropped).jpg|126x126пкс]]
|[[ГӀабдульфаттахӀ ас-Сиси]]<br>{{lang|ar|عبد الفتاح السيسى}}<br>{{small|(гьавуна 1954)}}
|[[Египеталъул президентасул рищиял (2014)|2014]]<br>[[Египеталъул президентасул рищиял (2018)|2018]]
|8 июнь, 2014
|''ГьабсагӀат вугев''{{efn|[[ГІабдульфаттахІ ас-Сиси]]л мандат лъугІула 2022 соналъул 8 июналда.}}
|{{ayd|2014|6|8}}
|[[Партиялда гьечӀев сиясатчи|ЧӀиядавачӀев]]
|}
== Заманмухъ ==
<timeline>
ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:80 right:130 left:20
AlignBars = late
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1953 till:01/01/2021
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1955
Colors =
id:LR value:rgb(0.500,0,0) legend:Эркенлъиялъе_гӀоло_митинг
id:NU value:rgb(0.860,0.080,0.240) legend:Миллияб_цолъел
id:ASU value:rgb(0.940,0,0.110) legend:ГӀараб_социалистияб_цолъел
id:NDP value:rgb(0.250,0.290,0.910) legend:Националиябгин_демократияб_партия
id:MIL value:rgb(0.740,0.720,0.410) legend:Рагъулаб
id:FJP value:rgb(0.650,0.810,0.250) legend:Эркенлъиялъул_ва_гӀадиллъиялъул_партия
id:IND value:rgb(0.370,0.380,0.370) legend:ЧӀиядарачӀел
Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:75
TextData =
pos:(25,30) textcolor:black fontsize:M
text:"Сиясиял партиял:"
BarData =
barset:PM
PlotData=
width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
barset:PM
from:18/06/1953 till:14/11/1954 color:MIL text:"[[МухӀаммад Наджиб]]"fontsize:10
from:14/11/1954 till:28/09/1970 color:NU text:"[[Джамал ГӀабдуннасир]]" fontsize:10
from:28/09/1970 till:06/10/1981 color:ASU text:"[[Анвар ас-Садат]]" fontsize:10
from:06/10/1981 till:14/10/1981 color:NDP text:"[[Суфи Абу ТӀалиб]]" fontsize:10
from:14/10/1981 till:11/02/2011 color:NDP text:"[[ХӀусни Мубарат]]" fontsize:10
from:11/02/2011 till:30/06/2012 color:MIL text:"[[МухӀаммад ХӀусейн Тантави]]" fontsize:10
from:30/06/2012 till:03/07/2013 color:FJP text:"[[МухӀаммад Мурси]]" fontsize:10
from:03/07/2013 till:08/06/2014 color:IND text:"[[ГӀадли Мансур]]" fontsize:10
from:08/06/2014 till:30/06/2020 color:IND text:"[[ГӀабдульфаттахӀа ас-Сиси]]" fontsize:10
</timeline>
== Балагье гьединго ==
* [[Египеталъул пачалихъалъул бутӀрузул сияхӀ]], 1805 соналдаса нахъе Египеталъул пачалихъалъул рукӀарал бутӀрузул тӀубараб сияхӀ.
* [[Египеталъул президент]]
* [[Египеталъул президентазул сияхӀ хъулухъалъул заманалда рекъон]]
* [[Египеталъул вице-президент]]
* [[Египеталъул премьер-министр]]
** [[Египеталъул премьер-министерзабазул сияхӀ]]
* [[Вакилзабазул мажлисалъул спикер (Египет)]]
** [[Вакилзабазул мажлисалъул спикеразул сияхӀ (Египет)]]
== ХӀужжаби ==
{{Notelist}}
== Баянал ==
=== Цитатаби ===
{{Reflist}}
=== Иццал ===
{{refbegin}}
* {{cite book|last1=El-Gawady|first1=Mohamed|title=Cabinets during period of Revolution|date=1986}}
* {{cite book|last1=Hafez|first1=Salah|title=Democracy Shock|date=2001}}
{{refend}}
{{Египеталъул президентал}} {{Египет темабазда}}
[[Категория:Египеталъул сиясиял хъулухъчагӀазул сияхӀал|Президентал]]
[[Категория:Миллиял президентазул сияхӀал|Египет]]
[[Категория:Египеталъул президентал| ]]
[[Категория:Египеталъул нухмалъулезул сияхӀал|Президентал]]
8an146q6lsmj1tqlv6y9ctzk6gb4z0c
Википедия:КъагІидаби ва малъа-хъваял
4
14731
102063
76589
2026-09-13T20:48:00Z
EmausBot
1563
Бот: Исправление неработающего перенаправления на перемещенную целевую страницу [[Википедия:Политикаги нухмалъиги]]
102063
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Википедия:Политикаги нухмалъиги]]
55yax96amy80km1qeuzgny44nsq2lfr
МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби
0
15018
102073
100136
2026-09-14T11:09:27Z
Mahamadi Baza
15906
/* */
102073
wikitext
text/x-wiki
{{ГӀадан
| from =
| цӀар = МухӀамадилазул Идрисил АхӀмаднаби
| оригинал_цӀар =
| код =
| сурат = Ahmet Nabi Magoma.jpg
| сурат_гӀебедеяб =
| сурат_роцен =
| сурат_эххедеяб =
| сурат_гъоркьхъвай =
| жинс = m
| гьавидал_цӀар =
| тӀокӀцӀар =
| тӀубараб_цӀар =
| гьавураб_къо-моцӀ = [[21 октобер]], [[1897 сон|1897]]
| гьавураб_бакӀ = [[Гъодобери]], [[ГӀанди сверухълъи]] (гьанже [[Болъихъ мухъ]])
| хвараб_къо-моцӀ = [[26 март]], [[1961 сон|1961]] (63 сон)
| хвараб_бакӀ = [[Мюнхен]], [[Германия]]
| хвеялъул_гӀилла =
| вукъараб_бакӀ = [[Валдфридгьоф (Мюнхен)|Валдфридгьоф хабзала]]
| бакӀалъул_координатал =
| ватӀанчилъи =
| миллат =
| эмен = [[Гъодобериса Идрис]]
| эбел = КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул Каримат
| лъади =
| лъимал =
| гӀагарлъи =
| лъайщвей = Прагьаялъул техникияб университет
| алма-матер =
| хӀалтӀи-пиша = {{flatlist|
* Прагьаялъул техникияб университеталъул профессор
* Шималияб Кавказалъул националияб комитеталъул президент }}
| жигарчилъиялъул_сонал =
| машгьур_вуго =
| машгьурал_хӀалтӀаби =
| стил =
| партия =
| хӀаракат =
| шапаъктал =
| шапакъатал =
| гӀарасал =
| вебсайт =
| автограф =
| автограф_роцен =
| автограф_цогидаб =
| гъоркьеросал =
| викигъамас =
| викитека =
| nocat=
}}
'''МухӀамадилазул Идрисил АхӀмаднаби''' ([[21 октобер]], [[1897 сон|1897]], [[Гъодобери]], [[ГӀанди сверухълъи]]<ref>[https://www.akittv.com.tr/biyografi/2019/02/03/ahmed-nabi-magoma-kimdir/ Ahmed Nabi Magoma kimdir?]</ref><ref name="Черновик">{{статья
| автор = АхӀмаднабилазул АхӀмаднаби
| заглавие = Нахъбуссинабураб цӀар
| оригинал =
| ссылка = https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya
| язык = ru
| ответственный =
| автор издания =
| издание = [[Черновик (казият)|Черновик]]
| тип =
| место = МахӀачхъала
| издательство =
| год = 2005
| месяц = 06
| число = 17
| том =
| выпуск =
| номер = 23
| страницы =
| isbn =
| issn =
| doi =
| bibcode =
| arxiv =
| pmid =
| ref =
| archiveurl =
| archivedate =
}}</ref> — [[26 март]], [[1961 сон|1961]], [[Мюнхен]], [[Германия]]<ref name="Черновик"/>) — жамгӀияв жигарчи, гӀалимчи, [[КӀиабилеб дунялалъулаб рагъ|КӀиабилеб дунялалъулаб рагъул]] мехалда [[Коллаборационизм КӀиабилеб дунялалъулаб рагъда|Лъабабилеб Рейхгун цадахъ хӀалтӀулев вукӀарав]]. Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул президент; рагъул соназ ватӀанцоязе, гьездаго цадахъ рагъда асирлъаразе квекулев вукӀарав чи.<ref>Северокавказцы в эмиграции в ХХ веке. Материалы к биографическому словарю / И. Л. Бабич, Т. Л. Гладкова, Л. А. Мнухин; отв. ред. А. Н. Кожановский. — Москва; Берлин: Директ-Медиа, 2020. — С. 140.</ref> [[Вермахт|Вермахталъул]] [[Шималияб Кавказалъул Легион|Шималияб Кавказалъул Легионалъул]] организаторазул ва нухмалъулезул цояв, Лъабабилеб рейхалъе информация бакӀарулев вукӀарав агент.
== Биография ==
Гьавуна 1897 соналъул [[21 октобер]]алда ГӀанди сверухълъиялъул Гъодобери росулӀ<ref name="Черновик"/> [[Имам Шамил|Имам Шамилил]] хазначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Кариматилги, элъул рос [[Гъодобериса Идрис]] наибасул хъизаналда.<ref name="Черновик"/> Гьоркьохъеб лъай щвана Шурагьиб реалияб колледжалда.<ref name="Черновик"/> Суверенияб [[МугӀрузул Республика]] лъазабун хадуса, 1918 соналъул 11 маялда гӀолохъанав, жигарав, лъайги бугев гьев цӀияб хӀукуматалъул амруялдалъун тӀамуна ГӀанди сверухълъиялъул комиссарлъун. Гьеб заманалда Кавказалда унел рукӀана рагъал деникинилаздеги коммунистаздеги данде, гьениб гӀахьаллъи гьабуна Идрисил АхӀмаднабицаги.
Болшевикал бергьана ва 1921 соналъ гьез оккупатинабуна МугӀрузул Республика. Гьезде данде яргъидгӀуцӀараб къеркьей гьабизе Идрисил АхӀмаднаби хӀукуматалъул цогидал гъорлӀчагӀигун ва гӀемерал рагъдаса лӀутулелгун ана [[Гуржиялъул Демократияб Республика|Гуржиялъул Демократияб Республикаялде]].<ref name="Черновик"/> КӀиго моцӀидасан Гуржия оккупатинабун, [[Туплис|Туплисалда]] лъазабуна совет хӀакимлъи. Гьелдаса хадув Идрисил АхӀмаднабица эмиграция гьабуна [[Туркия|Туркиялде]].<ref name="Черновик"/> КӀиго соналъ бигьаяб гуреб гӀумру букӀана гьесул [[Истанбул|Истанбулалда]], гьениб лъазабуна гьес [[Ингилис мацӀ|ингилис]] ва [[Турк мацӀ|турк]] мацӀал.<ref name="Черновик"/> 1923 соналъ гьев ана [[Чехословакия|Чехословакиялъул Республикаялде]], гьениб лъазабуна [[чех мацӀ]], лӀугьана цӀализе [[Прагьаялъул техникияб университет|Прагьаялъул техникияб университеталде]]. АхӀмаднабие, гьенив цӀалун вахъиндал, щвана лъикӀаб къимат бугеб диплом. Гьев хӀалтӀизе чӀана университеталдаго: физикаялъул ва механикаялъул кафедраялда доцентлъун; лъабго соналдаса гьев вахъана кафедраялъул профессорлъун ва нухмалъулевлъун. Идрисил АхӀмаднабица ячана Ислам босарай чехай.<ref name="Черновик" />
=== Шималияб Кавказалъулаб комитет гӀуцӀи ===
[[КӀиабилеб дунялалъулаб рагъ]] байбихьидал, Кавказалдаса гӀемерал эмигрантазда бихьана ватӀан эркен гьабиялъе рес, гьеб ситуация гӀадахъ босана германияз. 1942 соналъ [[Лъабабилеб Рейх|Лъабабилеб Рейхалъул]] аскарал [[Кавказ|Кавказалде]] щведал, СССР-алда вукӀарав германиязул вакил ва МугӀрузул Республикаялъул чиядабачӀолъи букӀахъинабиялъул проект бахъарав фон Шуленбергица ахӀана [[Берлин|Берлиналде]] Кавказалъул диаспораялъул бищун ссий бугел ва машгьурал вакилзаби: МугӀрузул Республикаялъул вукӀарав къватӀисел ишазул министер [[ХӀайдар Баммат]], Имам Шамилил васасул вас СагӀид-Шамил, политолог ва тарихчи Автурханилав ГӀабдурахӀман, коммерсант Тапа Чермоев ва цогидал. Гьездаго гъорлӀ вукӀана Идрисил АхӀмаднабиги. [[Берлин|Берлиналда]] гьел рещтӀун рукӀана шагьаралъул бищун лъикӀал гьоболханаязул цояблъун букӀараб «Адлон» гьотелалда, Бранденбургалъул рагьуязда аскӀоб бугеб, гьелъ гьезул дандчӀвай лӀугьана тарихалде «Адлониада» гӀадин бачӀараб вакъигӀатлъун. Гьениве ахӀун вукӀана АхӀмаднабил гӀагарав гьудул [[Мусаясул Халилбег]], амма гьес инкар гьабуна дандчӀваялдаса, жив "сиясатчи гурин, суратчи вугин" абун.
Шуленбергица цебе лъуна данде ракӀараразда Германиялъул къватӀисел ишазул министерлъиялъул контролалда гъоркь Кавказалъул политикиял комитетал гьариялъул пикру. Гьедин гӀуцӀана микьго комитет, гьенире гъорлӀе рачана Осетиялъул Кантемир ва Байтуган, Чергесиялъул СултӀан Хъилич Гирей, Адигъиялъул Улугай, Буртиялъул Тукалав ва Автурханилав, Гъалгъаялъул Албагачилав, [[Дагъистан|Дагъистаналъул]] Муратханилав, Байтуган ва Идрисил АхӀмаднаби, кинало разилъун Шималияб Кавказалъул комитеталъул президентлъун вищарав. Комитетазул рагъулаб кваркьи бихьизабун букӀана легионаздалъун, жал, СССР щущахъ биххизабун хадур, рукӀине рукӀарал чиядарачӀел пачалихъазул армиязул аслулъун.
Комитеталъул масъалалъун букӀана [[Вермахталъул Шималияб Кавказалъул легион|бакъбаккул легионазе]] нухмалъи гьаби гуребги, рагъда асирлъарал жиндирго ватӀанцоял эркен гьаби, кавказиял [[остарбайтер]]ал эркен гьари, хӀукъукъияб ва материялияб кумек Кавказалдаса гочине ккаразе. Шималияб Кавказалъул легионалде гъорлӀе жидеего бокьун рачунел рукӀана рагъда асирлъарал Шималияб Кавказалдаса гӀадамал. Пропагандаялъ гьезда Кавказалда болшевиказ гьабурабщинаб зулму-хӀал, вахӀшиял репрессиял, дин гьукъи, гочинари ракӀалде щвезарулел рукӀана.
Цо-цо иццазда Идрисил АхӀмаднаби рехсон вуго герман гуреб, турк рагъулаб цӀех-рехеялъул агентлъунги.<ref>[http://mozohin.ru/article/a-134.html Дешифровка телеграммы начальника бюро европейско-американских дел японского МИД Сигэнори Того японскому послу в Берлине 27 июня 1942 г.]</ref>
=== Рагъдаса хадусел сонал ===
1945 соналъ [[Лъабабилеб Рейх]] рагъулӀ къедал, Идрисил АхӀмаднабил ва Шималияб Кавказалъул комитетатлъул гъорлӀчагӀазул хӀаракаталдалъун анцӀ-анцӀ азар кавказиязда бажарана гӀумру гьабиялъе жидеего хӀинкъи гьечӀел пачалихъазде ине. Идрисил АхӀмаднабица эркен гьавуразда гьоркьов вукӀана гьесул [[КӀкӀаратӀа]] гӀумру гьабун йикӀарай яцалъул, Батулил, цо вукӀарав вас — Идрис. Амма хадув гьев тӀадвуссана ватӀаналде, ва 1947 соналъ "ватӀаналъул хиянатчи" хӀисабалда гьев 25 сонги кьун туснахъ гьавуна. 1955 соналъ Сталин хведал, гьев рабилитинавуна ва гьев росулӀе тӀадвуссана. 1974 соналъ в 58 сонил гӀужалда захӀматаб унтудаса хадув Идрис хвана.
КӀиабилеб дунялалъул рагъ лӀугӀун хадуб эмигрантазул Кавказалъул эркенаб букӀинесселъе рукӀарал анищал рихханиги, хьулал гьез реххичӀо, къеркьеялъул акцент тӀубанго бачана идеалогияб ритӀелалде. Идрисил АхӀмаднабица жиндирго гӀарцухъ басма гьарулел рукӀана «Кавказ» ва «Цолъараб Кавказ» журналал, жал Мюнхеналда [[Ингилис мацӀ|ингилис]], турк ва гӀурус мацӀалда къватӀире риччалел рукӀарал.
Рагъдаса хадуб Идрисил АхӀмаднабица жинцаго абулаан:<ref>Как кавказцы от немцев независимости ждали (интервью 81) // Гарвардский проект: рассекреченные свидетельства о Великой Отечественной войне / сост., общ. ред. и вступ. статья О. В. Будницкого и Л. Г. Новиковой. — М.: Политическая энциклопедия, 2018. — С. 142—160.</ref>
{{Цитатаялъул байбихьи}}
БитӀахъе бицани, дие бокьун букӀана германаз Совет Союзалда тӀад бергьенлъи босизе. Щаклъи гьечӀого, нацистазул политика букӀана цӀакъ квешаб, амма Кавказалда хурхун, эб букӀинчӀо Советаз гьабураб жоялдаса квешаб.
{{Цитатаялъул ахир}}
1952 соналъ Шималияб Кавказалъул эмиграциялъул кӀиабилеб конгресалда АхӀмаднаби, киналго разилъун, цӀидасанги вищана [[Шималияб Кавказалъул миллияб комитет|Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул]] президентлъун.<ref>Памяти Ахмет-Наби Магомета // [[Новое русское слово]]. 23.04.1961.</ref> Гьединго гьес гьабулеб букӀана профессорасулги мугӀалимасулги хӀалтӀи Мюнхеналъул цо университеталда математикаялъулгм, электроникаялъулги, механикаялъулги кафедраялда
Хвана Идрисил АхӀмаднабил [[1961 сон|1961 соналъул]] 26 марталъ [[Мюнхен|Мюнхеналда]]. Вукъун вуго Мюнхеналъул [[Валдфридгьоф (Мюнхен)|Валдфридгьоф]] хабалазул цӀияб бусурбабазулаб рахъалда, Кавказалъул эркенлъиялъе гӀоло гӀумруялъго къеркьолел рукӀарал эмигрантазда аскӀов.<ref name="Черновик"/>
== МугъчӀваял ==
{{мугъчӀваял}}
[[Категория:1897 соналъ гьарурал]]
[[Категория:Болъихъ мухъалда гьарурал]]
[[Категория:1961 соналъ хварал]]
[[Категория:Мюнхеналда хварал]]
[[Категория:ГӀадамал алипалда рекъон]]
[[Категория:Кавказалъул эмигрантал]]
[[Категория:Мюнхеналъул Валфридгьофалда рукъарал]]
godl793hbkelecefctwnyo7ueku1th9
Лезгин Википедия
0
15437
102070
99983
2026-09-14T00:36:38Z
InternetArchiveBot
12052
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
102070
wikitext
text/x-wiki
{{Википедиялъул бутӀа}}
'''Лезги́н Википе́дия''' ({{lang-lez|Лезги Википедия}}) — [[лезги мацӀ]]алда бугеб энциклопедиялъул цо бутӀа. Гьаб заманаялде щвезегӀан гьениб хъван буго {{NUMBEROF|ARTICLES|{{wikidata|P424|lez|plain=1|from={{{from|}}}}}|N}} макъала.
== Тарих ==
БутӀа гӀуцӀана [[2012 сон]]алъ.
== РегӀелал ==
{{Навигация}}
* [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles List of Wikipedias by sample of articles]
* [https://av.wikipedia.org/wiki/Википедия:Википедиязул_сияхӀ Википедиязул сияхӀ]{{Хвараб регӀел|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{ll|lez||Лезгин Википедия}}
* [http://flnka.ru/nauka/506-lezginskaya-vikipediya.html ФЛНКА — Лезгинская Википедия]{{ref-ru}}
== ХӀужаби ==
{{ХӀужаби}}
{{Кавказалъул Википедиял}}
{{Россиялъул Википедиял}}
[[Категория:Кавказалъул Википедиял]]
[[Категория:Россиялъул Википедиял]]
lkpuv43bu3pwa6ucyfq87syaidsr7kn
Адыг Википедия
0
15568
102069
99188
2026-09-14T00:07:48Z
InternetArchiveBot
12052
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
102069
wikitext
text/x-wiki
{{Википедиялъул бутӀа}}
'''Адыг Википе́дия''' ({{lang-ady|Адыгэ Википедие}}) — [[адыг мацӀ]]алда бугеб энциклопедиялъул цо бутӀа. Гьаб заманаялде щвезегӀан гьениб хъван буго {{NUMBEROF|ARTICLES|{{wikidata|P424|ady|plain=1|from={{{from|}}}}}|N}} макъала.
== Тарих ==
БутӀа гӀуцӀана [[2016 сон]]алъ.
== РегӀелал ==
{{Навигация}}
* [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles List of Wikipedias by sample of articles]
* [https://av.wikipedia.org/wiki/Википедия:Википедиязул_сияхӀ Википедиязул сияхӀ]{{Хвараб регӀел|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{ll|ady||Адыг Википедия}}
== ХӀужаби ==
{{ХӀужаби}}
{{Кавказалъул Википедиял}}
{{Россиялъул Википедиял}}
[[Категория:Кавказалъул Википедиял]]
[[Категория:Россиялъул Википедиял]]
p6k8vy27g97twpmkfeyr99bhg0p9iya
Гъодобериса Идрис
0
22291
102071
2026-09-14T11:01:40Z
Mahamadi Baza
15906
Новая страница: «'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀама...»
102071
wikitext
text/x-wiki
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Баху-Меседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
muk49kexd4oia1np6far1yh0nnomr64
102072
102071
2026-09-14T11:02:35Z
Mahamadi Baza
15906
/* МугъчӀваял */
102072
wikitext
text/x-wiki
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Баху-Меседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
l1s6wf37vqwdz9s7l1hsb1g3vbtyjq2
102074
102072
2026-09-14T11:37:25Z
Mahamadi Baza
15906
102074
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=19 феврал 1898|период_ахир=1903|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=гӀага-шагарго 1920|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=АхӀмаднаби, МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
jjro8u0hfh6oja28cn7w62jvpast54i
102075
102074
2026-09-14T11:38:30Z
Mahamadi Baza
15906
/* */
102075
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=19 феврал 1898|период_ахир=1903|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=гӀага-шагарго 1920|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
4wk01rtsdwb9oq2sp5dn16hesg0p8f8
102076
102075
2026-09-14T11:40:11Z
Mahamadi Baza
15906
/* */
102076
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[1903]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=гӀага-шагарго 1920|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
ig4fwmf91zbog6xpwb3t1ka7zbk5o87
102077
102076
2026-09-14T11:45:16Z
Mahamadi Baza
15906
/* ГӀагарлъи */
102077
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[1903]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=гӀага-шагарго 1920|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил 2 даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
sg0m75i71yqeke4ebggffmgvzvo7dwf
102078
102077
2026-09-14T11:45:55Z
Mahamadi Baza
15906
/* Шапакъатал */
102078
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[1903]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=гӀага-шагарго 1920|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
sy27rn0k2vl43yzzzign4605chwtbsx
102079
102078
2026-09-14T11:54:12Z
Mahamadi Baza
15906
/* Биография */
102079
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[1903]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=гӀага-шагарго 1920|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
[[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]]
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
03seo6a7qw8k189kpicgfo1mwwlq4tr
102080
102079
2026-09-14T11:57:16Z
Mahamadi Baza
15906
/* Шапакъатал */
102080
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[1903]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=гӀага-шагарго 1920|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
[[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]]
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== РакӀалдещвей ==
[[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]][[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
2ho2z0854vblz7j9rpj2m0w67mj29rk
102081
102080
2026-09-14T11:57:41Z
Mahamadi Baza
15906
/* РакӀалдещвей */
102081
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[1903]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=гӀага-шагарго 1920|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
[[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]]
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Гьев хвана гӀага-шагарго 1920 соналда.
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «халкъалъул тушман» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== РакӀалдещвей ==
[[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
4giqc902aqdgehxs9oc6gkx5947pgax