Wikipedia avwiki https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медиа Хъулухъалъулаб БахӀс ГӀахьалчи ГӀахьалчиясул бахӀс Википедия Википедиялъул бахӀс Файл Файлалъул бахӀс MediaWiki MediaWiki-ялъул бахӀс Халип Халипалъул бахӀс Кумек Кумекалъул бахӀс Категория Категориялъул бахӀс TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Халип:Москваялъ 850-сон тІубай ракІалде щвезабиялъул Медал 10 9620 102097 62395 2026-09-20T02:03:30Z Minorax 10466 102097 wikitext text/x-wiki <includeonly><imagemap>File:RUS Medal In Commemoration of the 850th Anniversary of Moscow ribbon.svg|border|40px|«Москваялъ 850-сон тІубай ракІалде щвезабиялъул» Медал default [[«Москваялъ 850-сон тІубай ракІалде щвезабиялъул» Медал]] desc none</imagemap>{{Категория гІицІго макъалабазулъ|«Москваялъ 850-сон тІубай ракІалде щвезабиялъул» медал щварал|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} </includeonly><noinclude> {{doc}} [[Категория:Шаблонал:Шапакъатал:Россия|850]] [[Категория:Шаблонал:Москва|{{PAGENAME}}]] </noinclude> eebi688xxpg8y7pv3zrvmgxut4n9vqp Наджиб МахӀфуз 0 14338 102096 101271 2026-09-20T01:43:15Z Minorax 10466 ([[c:GR|GR]]) [[File:EGY Order of the Nile - Grand Cordon BAR.png]] → [[File:EGY Order of the Nile - Grand Cordon BAR.svg]] vva 102096 wikitext text/x-wiki {{Хъвадарухъан |цӀар = Наджиб МахӀфуз |оригинал_цӀар = نجيب محفوظ |код =ar |сурат = Naguib Mahfouz HR.jpg |гӀеблъи = |гъоркьхъвай = Нахъиб МахӀфуз 1980 соналъ. |жинс = m |гьавидал_цӀар = Наджиб МахӀфуз ГӀабдулгӀазиз Ибрагьим АхӀмад Паша<br>({{lang-ar|نجيب محفوظ عبد العزيز إبراهيم أحمد الباشا}}) |тӀокӀцӀар = |тӀубараб_цӀар = |гьавуна =11 декабрь, 1911 |гьавураб_бакӀ = Джамалия, [[Къагьира]], [[Египеталъул хедиват|Египет]] |хвана = 30 август, 2003<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5297470.stm]</ref> (94 сон) |хвараб_бакӀ = [[Аль-ГӀаджуза]], [[Къагьира]], [[Египет]] |вукъараб_бакӀ = |ватӀанчилъи = {{флагификация|Египеталъул хедиват}}<br>{{флагификация|Египеталъул султІанат}}<br>{{флагификация|Египеталъул къираллъи}}<br>{{флагификация|Египеталъул Жумгьурият (1953–1958)}}<br>{{флагификация|Цолъараб ГІараб Жумгьурият}}<br>{{флагификация|Египет}} |миллат = [[Египтянал|Египтянав]] |эмен = ГӀабдулгӀазиз Ибрагьим |эбел = МустӀафа Кашишил ФатӀима |лъади = Атияталлагь Ибрагьим |лъимал = {{flatlist| * ФатІима * Умм Кульсум }} |альма_матер = [[Къагьираялъул университет]] |пиша = {{flatlist| * Хъвадарухъан * романчи * сценарист }} |гьунаралъул_сонал = 1932–2004 |мазгьаб = {{flatlist| * [[Романтизм]] * [[реализм]] * [[экзистенциализм]] }} |жанр = {{flatlist| * [[Роман]] * [[Къиса]] }} |асаразул_мацӀ = [[ГӀараб мацӀ|ГӀараб]] ва [[ГӀараб мацӀалъул египеталъулаб сверел|гьелъул египеталъулаб сверел]] |машгьурал_асарал = {{flatlist| * [[Кьагьираялъул трилогия]] * [[Авлад хІаратна]] * [[ХІарафиш]] }} |дебют = |премиял = {{Нобелил медаль|1988}}[[Адабияталъе Нобелил премия]] ([[1988 сон адабияталда|1988]]) |шапакъатал = {{Габриэла Мистралил орденалъул кавалер}} |автограф = |гъулбас = |website = |сайт = |lib = |викитека = |викигъамас = |викицитата = }} '''Наджиб МахӀфуз''' ({{lang-ar|نجيب محفوظ|Najīb Maḥfūẓ}}, {{IPA-arz|næˈɡiːb mɑħˈfuːzˤ|IPA}}; 11 декабрь, 1911 – 30 август, 2006) — Египеталъул хъвадарухъан, 1988 соналъ Адабияталъухъ Нобелил премия щварав<ref>{{cite book|author=Ed. Mohit K. Ray|title=The Atlantic Companion to Literature in English|url=https://books.google.com/books?id=A_YatfLrgnMC&pg=PA336|date=September 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0832-5|pages=336}}</ref>. Гьев, ТӀагьа ХӀусейнгун цадахъ, рикӀкӀуна [[гӀараб адабият|гӀараб адабияталъул]] гьанжесел прозаиказул тӀоцевесевлъун, жинца [[экзистенциализ|экзистенциализмалъул]] темаялъул цӀех-рех гьабурав<ref>{{Cite journal|author=Haim Gordon|title=Naguib Mahfouz's Egypt: Existential Themes in His Writings|url=http://doi.contentdirections.com/mr/greenwood.jsp?doi=10.1336/0313268762|access-date=26 April 2007|doi=10.1336/0313268762|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927042834/http://doi.contentdirections.com/mr/greenwood.jsp?doi=10.1336%2F0313268762|archive-date=27 September 2007}}</ref>. 70 соналъул карьераялда жаниб, гьес басмаялде бахъана 34 роман, 350-ялдаса цӀикӀкӀун къиса, анцӀ-анцӀ сценариял, Египеталъул казиятазе нус-нус авторасулаб колонка ва 5 спектакль. ГӀемерисел гьесул хӀалтӀиби рахъана [[Египеталъул кинематограф|Египеталъул]] ва къватӀисел пачалихъазул киноялда. == Цебесеб гӀумру ва лъайщвей == ==Пачалихъияб хъулухъ== ==Хъвадарухъанлъи== ===Хъвадарухъанлъиялъул стиль ва тематика=== ===Сиясияб асар=== ==ЧӀвазе хӀалбихьи== == Хъизан-рухъ== ==ХӀалтӀаби== ==Шапакъатал== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! style="width:80px;"| Ribbon bar !! Country !! Honour |- | [[File:EGY Order of the Nile - Grand Cordon BAR.svg|70px]] || {{Байрахъ|Египет}} || Grand Cordon of the [[Order of the Nile]] |- | [[File:EGY Order of Merit - Grand Cross BAR.png|70px]] || {{Байрахъ|Египет}} || Grand Cross of the [[Order of Merit (Egypt)]] |- | [[File:Orden al Mérito Docente y Cultural Gabriela Mistral (Chile).gif|Orden al Mérito Docente y Cultural Gabriela Mistral (Chile)|70px]] || {{Байрахъ|Чили}} || Grand officier of the [[Order of Educational and Cultural Merit Gabriela Mistral]] |- |- | [[File:Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon.svg|Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon|70px]] || {{Байрахъ|Франсия}} || Commandeur of [[Ordre des Arts et des Lettres]] |- | [[File:Grande ufficiale OMRI BAR.svg|Grande ufficiale OMRI BAR|70px]] || {{Байрахъ|Италия}} || Grand officier of [[Order of Merit of the Italian Republic]] |- | [[File:TN Order Merit Rib.png|TN Order Merit Rib|70px]] || {{Байрахъ|Тунис}} || Grand Cordon of the [[National Order of Merit of Tunisia]] |} ==Ралагье гьединго== * [[Египеталъул хъвадарухъабазул сияхӀ]] * [[Африкаялъул хъвадарухъабазул сияхӀ]] * [[Авал ва ахир (1960 фильм)|''Авал ва ахир '']] ==ХӀужжаби== {{Reflist}} ==КъватӀисел регӀелал== {{Wikiquote|Naguib Mahfouz}} {{Commons category}} *[https://web.archive.org/web/20070825155321/http://www.aucpress.com/t-aboutnm.aspx?template=template_naguibmahfouz Naguib Mahfouz on his English publisher's website] *[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-article.html Naguib Mahfouz – The Son of Two Civilizations] at Nobel Prize website * {{Nobelprize}} * {{Books and Writers |id=mahfouz |name=Naguib Mahfouz}} *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5297470.stm BBC Obituary] *[http://en.qantara.de/content/the-100th-anniversary-of-the-birth-of-naguib-mahfouz-the-egyptian-seismograph The 100th Anniversary of the Birth of Naguib Mahfouz] at Qantara.de *[https://web.archive.org/web/20141107190929/http://www.aucpress.com/images/Mahfouz_brochure_2011__LowRes.pdf Mahfouz Centennial Celebrations 2011] at The American University in Cairo Press {{Наджиб МахІфуз}} {{Nobel Prize in Literature Laureates 1976-2000}} {{1988 соналъ Нобелил премия щварал}} {{Египеталъул хъвадарухъаби}} {{DEFAULTSORT:МахІфуз, Наджиб}} [[Категория:1911 соналъ гьарурал]] [[Категория:2006 соналъ хварал]] [[Категория:Египеталъул новелистал]] [[Категория:Египеталъул къисачагӀи]] [[Категория:Египеталъул миллатчагӀи]] [[Категория:Нобелил премия щварал египтянал]] [[Категория:Египеталъул социалистал]] [[Категория:Нобелил премиялъул лауреатал адабияталда]] [[Категория:Къагьираялъул университет лӀугӀунарал]] [[Категория:Къагьираялдаса гӀадамал]] [[Категория:XX гӀасруялоъул новелистал]] [[Категория:XX гӀасруялъул къисачагӀи]] [[Категория:Commandeurs of the Ordre des Arts et des Lettres]] b2eqp62gaxtc61yc6kjunuqktdof6a6 Гъодобериса Идрис 0 22291 102092 102087 2026-09-19T18:12:18Z Mahamadi Baza 15906 /* */ 102092 wikitext text/x-wiki {{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}} '''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан. == Биография == Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.   Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица. [[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]] 1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.   Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.   Хвана Идрис наиб [[1904|1904 соналъул]] [[5 апрель|5 апрелалда]]. == ГӀагарлъи == Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала: * [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>. * '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.   * '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />. * '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «ватӀаналъул хиянатчи» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.   * '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.   Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>. Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>. == Шапакъатал == 1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>. == РакӀалдещвей == [[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>. == МугъчӀваял == [[ru: Идрис из Годобери]] sif45jec91c5q6d9mpse4l5nw5ymn3g 102093 102092 2026-09-19T18:13:10Z Mahamadi Baza 15906 102093 wikitext text/x-wiki {{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}} '''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — [[5 апрель|5 апрел]], [[1904]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан. == Биография == Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.   Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица. [[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]] 1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.   Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.   Хвана Идрис наиб [[1904|1904 соналъул]] [[5 апрель|5 апрелалда]]. == ГӀагарлъи == Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала: * [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>. * '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.   * '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />. * '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «ватӀаналъул хиянатчи» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.   * '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.   Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>. Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>. == Шапакъатал == 1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>. == РакӀалдещвей == [[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>. == МугъчӀваял == [[ru: Идрис из Годобери]] 4ae7uh7lrr8w0d6mfgoy19f01lss3is 102094 102093 2026-09-19T18:15:56Z Mahamadi Baza 15906 /* */ 102094 wikitext text/x-wiki {{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}} '''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — [[5 апрель|5 апрел]] [[1904]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан. == Биография == Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.   Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица. [[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]] 1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.   Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.   Хвана Идрис наиб [[1904|1904 соналъул]] [[5 апрель|5 апрелалда]]. == ГӀагарлъи == Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала: * [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>. * '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.   * '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />. * '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «ватӀаналъул хиянатчи» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.   * '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.   Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>. Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>. == Шапакъатал == 1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>. == РакӀалдещвей == [[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>. == МугъчӀваял == [[ru: Идрис из Годобери]] n0s7cdmnqtdtmikgt2mxg80t4qocsmn 102095 102094 2026-09-19T18:29:29Z Mahamadi Baza 15906 /* */ 102095 wikitext text/x-wiki {{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[март]] [[1904]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=[[март]] [[1904]]|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}} '''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — [[март]] [[1904]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан. == Биография == Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.   Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица. [[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]] 1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.   Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.   Хвана Идрис наиб [[1904|1904 соналъул]] [[Март|марталда]]. == ГӀагарлъи == Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала: * [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>. * '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.   * '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />. * '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «ватӀаналъул хиянатчи» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.   * '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.   Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>. Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>. == Шапакъатал == 1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>. == РакӀалдещвей == [[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>. == МугъчӀваял == [[ru: Идрис из Годобери]] 7j08dfj1jp6afxpdfkeb8lsumhej353