Wikipedia
avwiki
https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Медиа
Хъулухъалъулаб
БахӀс
ГӀахьалчи
ГӀахьалчиясул бахӀс
Википедия
Википедиялъул бахӀс
Файл
Файлалъул бахӀс
MediaWiki
MediaWiki-ялъул бахӀс
Халип
Халипалъул бахӀс
Кумек
Кумекалъул бахӀс
Категория
Категориялъул бахӀс
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Халип:Москваялъ 850-сон тІубай ракІалде щвезабиялъул Медал
10
9620
102097
62395
2026-09-20T02:03:30Z
Minorax
10466
102097
wikitext
text/x-wiki
<includeonly><imagemap>File:RUS Medal In Commemoration of the 850th Anniversary of Moscow ribbon.svg|border|40px|«Москваялъ 850-сон тІубай ракІалде щвезабиялъул» Медал
default [[«Москваялъ 850-сон тІубай ракІалде щвезабиялъул» Медал]]
desc none</imagemap>{{Категория гІицІго макъалабазулъ|«Москваялъ 850-сон тІубай ракІалде щвезабиялъул» медал щварал|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}}
</includeonly><noinclude>
{{doc}}
[[Категория:Шаблонал:Шапакъатал:Россия|850]]
[[Категория:Шаблонал:Москва|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>
eebi688xxpg8y7pv3zrvmgxut4n9vqp
Наджиб МахӀфуз
0
14338
102096
101271
2026-09-20T01:43:15Z
Minorax
10466
([[c:GR|GR]]) [[File:EGY Order of the Nile - Grand Cordon BAR.png]] → [[File:EGY Order of the Nile - Grand Cordon BAR.svg]] vva
102096
wikitext
text/x-wiki
{{Хъвадарухъан
|цӀар = Наджиб МахӀфуз
|оригинал_цӀар = نجيب محفوظ
|код =ar
|сурат = Naguib Mahfouz HR.jpg
|гӀеблъи =
|гъоркьхъвай = Нахъиб МахӀфуз 1980 соналъ.
|жинс = m
|гьавидал_цӀар = Наджиб МахӀфуз ГӀабдулгӀазиз Ибрагьим АхӀмад Паша<br>({{lang-ar|نجيب محفوظ عبد العزيز إبراهيم أحمد الباشا}})
|тӀокӀцӀар =
|тӀубараб_цӀар =
|гьавуна =11 декабрь, 1911
|гьавураб_бакӀ = Джамалия, [[Къагьира]], [[Египеталъул хедиват|Египет]]
|хвана = 30 август, 2003<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5297470.stm]</ref> (94 сон)
|хвараб_бакӀ = [[Аль-ГӀаджуза]], [[Къагьира]], [[Египет]]
|вукъараб_бакӀ =
|ватӀанчилъи = {{флагификация|Египеталъул хедиват}}<br>{{флагификация|Египеталъул султІанат}}<br>{{флагификация|Египеталъул къираллъи}}<br>{{флагификация|Египеталъул Жумгьурият (1953–1958)}}<br>{{флагификация|Цолъараб ГІараб Жумгьурият}}<br>{{флагификация|Египет}}
|миллат = [[Египтянал|Египтянав]]
|эмен = ГӀабдулгӀазиз Ибрагьим
|эбел = МустӀафа Кашишил ФатӀима
|лъади = Атияталлагь Ибрагьим
|лъимал = {{flatlist|
* ФатІима
* Умм Кульсум
}}
|альма_матер = [[Къагьираялъул университет]]
|пиша = {{flatlist|
* Хъвадарухъан
* романчи
* сценарист
}}
|гьунаралъул_сонал = 1932–2004
|мазгьаб = {{flatlist|
* [[Романтизм]]
* [[реализм]]
* [[экзистенциализм]]
}}
|жанр = {{flatlist|
* [[Роман]]
* [[Къиса]]
}}
|асаразул_мацӀ = [[ГӀараб мацӀ|ГӀараб]] ва [[ГӀараб мацӀалъул египеталъулаб сверел|гьелъул египеталъулаб сверел]]
|машгьурал_асарал = {{flatlist|
* [[Кьагьираялъул трилогия]]
* [[Авлад хІаратна]]
* [[ХІарафиш]]
}}
|дебют =
|премиял = {{Нобелил медаль|1988}}[[Адабияталъе Нобелил премия]] ([[1988 сон адабияталда|1988]])
|шапакъатал = {{Габриэла Мистралил орденалъул кавалер}}
|автограф =
|гъулбас =
|website =
|сайт =
|lib =
|викитека =
|викигъамас =
|викицитата =
}}
'''Наджиб МахӀфуз''' ({{lang-ar|نجيب محفوظ|Najīb Maḥfūẓ}}, {{IPA-arz|næˈɡiːb mɑħˈfuːzˤ|IPA}}; 11 декабрь, 1911 – 30 август, 2006) — Египеталъул хъвадарухъан, 1988 соналъ Адабияталъухъ Нобелил премия щварав<ref>{{cite book|author=Ed. Mohit K. Ray|title=The Atlantic Companion to Literature in English|url=https://books.google.com/books?id=A_YatfLrgnMC&pg=PA336|date=September 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0832-5|pages=336}}</ref>. Гьев, ТӀагьа ХӀусейнгун цадахъ, рикӀкӀуна [[гӀараб адабият|гӀараб адабияталъул]] гьанжесел прозаиказул тӀоцевесевлъун, жинца [[экзистенциализ|экзистенциализмалъул]] темаялъул цӀех-рех гьабурав<ref>{{Cite journal|author=Haim Gordon|title=Naguib Mahfouz's Egypt: Existential Themes in His Writings|url=http://doi.contentdirections.com/mr/greenwood.jsp?doi=10.1336/0313268762|access-date=26 April 2007|doi=10.1336/0313268762|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927042834/http://doi.contentdirections.com/mr/greenwood.jsp?doi=10.1336%2F0313268762|archive-date=27 September 2007}}</ref>. 70 соналъул карьераялда жаниб, гьес басмаялде бахъана 34 роман, 350-ялдаса цӀикӀкӀун къиса, анцӀ-анцӀ сценариял, Египеталъул казиятазе нус-нус авторасулаб колонка ва 5 спектакль. ГӀемерисел гьесул хӀалтӀиби рахъана [[Египеталъул кинематограф|Египеталъул]] ва къватӀисел пачалихъазул киноялда.
== Цебесеб гӀумру ва лъайщвей ==
==Пачалихъияб хъулухъ==
==Хъвадарухъанлъи==
===Хъвадарухъанлъиялъул стиль ва тематика===
===Сиясияб асар===
==ЧӀвазе хӀалбихьи==
== Хъизан-рухъ==
==ХӀалтӀаби==
==Шапакъатал==
{| class="wikitable" style="width:100%;"
|-
! style="width:80px;"| Ribbon bar !! Country !! Honour
|-
| [[File:EGY Order of the Nile - Grand Cordon BAR.svg|70px]] || {{Байрахъ|Египет}} || Grand Cordon of the [[Order of the Nile]]
|-
| [[File:EGY Order of Merit - Grand Cross BAR.png|70px]] || {{Байрахъ|Египет}} || Grand Cross of the [[Order of Merit (Egypt)]]
|-
| [[File:Orden al Mérito Docente y Cultural Gabriela Mistral (Chile).gif|Orden al Mérito Docente y Cultural Gabriela Mistral (Chile)|70px]] || {{Байрахъ|Чили}} || Grand officier of the [[Order of Educational and Cultural Merit Gabriela Mistral]]
|-
|-
| [[File:Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon.svg|Ordre des Arts et des Lettres Commandeur ribbon|70px]] || {{Байрахъ|Франсия}} || Commandeur of [[Ordre des Arts et des Lettres]]
|-
| [[File:Grande ufficiale OMRI BAR.svg|Grande ufficiale OMRI BAR|70px]] || {{Байрахъ|Италия}} || Grand officier of [[Order of Merit of the Italian Republic]]
|-
| [[File:TN Order Merit Rib.png|TN Order Merit Rib|70px]] || {{Байрахъ|Тунис}} || Grand Cordon of the [[National Order of Merit of Tunisia]]
|}
==Ралагье гьединго==
* [[Египеталъул хъвадарухъабазул сияхӀ]]
* [[Африкаялъул хъвадарухъабазул сияхӀ]]
* [[Авал ва ахир (1960 фильм)|''Авал ва ахир '']]
==ХӀужжаби==
{{Reflist}}
==КъватӀисел регӀелал==
{{Wikiquote|Naguib Mahfouz}}
{{Commons category}}
*[https://web.archive.org/web/20070825155321/http://www.aucpress.com/t-aboutnm.aspx?template=template_naguibmahfouz Naguib Mahfouz on his English publisher's website]
*[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1988/mahfouz-article.html Naguib Mahfouz – The Son of Two Civilizations] at Nobel Prize website
* {{Nobelprize}}
* {{Books and Writers |id=mahfouz |name=Naguib Mahfouz}}
*[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/5297470.stm BBC Obituary]
*[http://en.qantara.de/content/the-100th-anniversary-of-the-birth-of-naguib-mahfouz-the-egyptian-seismograph The 100th Anniversary of the Birth of Naguib Mahfouz] at Qantara.de
*[https://web.archive.org/web/20141107190929/http://www.aucpress.com/images/Mahfouz_brochure_2011__LowRes.pdf Mahfouz Centennial Celebrations 2011] at The American University in Cairo Press
{{Наджиб МахІфуз}}
{{Nobel Prize in Literature Laureates 1976-2000}}
{{1988 соналъ Нобелил премия щварал}}
{{Египеталъул хъвадарухъаби}}
{{DEFAULTSORT:МахІфуз, Наджиб}}
[[Категория:1911 соналъ гьарурал]]
[[Категория:2006 соналъ хварал]]
[[Категория:Египеталъул новелистал]]
[[Категория:Египеталъул къисачагӀи]]
[[Категория:Египеталъул миллатчагӀи]]
[[Категория:Нобелил премия щварал египтянал]]
[[Категория:Египеталъул социалистал]]
[[Категория:Нобелил премиялъул лауреатал адабияталда]]
[[Категория:Къагьираялъул университет лӀугӀунарал]]
[[Категория:Къагьираялдаса гӀадамал]]
[[Категория:XX гӀасруялоъул новелистал]]
[[Категория:XX гӀасруялъул къисачагӀи]]
[[Категория:Commandeurs of the Ordre des Arts et des Lettres]]
b2eqp62gaxtc61yc6kjunuqktdof6a6
Гъодобериса Идрис
0
22291
102092
102087
2026-09-19T18:12:18Z
Mahamadi Baza
15906
/* */
102092
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — гӀага-шагарго [[1920]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
[[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]]
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Хвана Идрис наиб [[1904|1904 соналъул]] [[5 апрель|5 апрелалда]].
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «ватӀаналъул хиянатчи» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== РакӀалдещвей ==
[[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
sif45jec91c5q6d9mpse4l5nw5ymn3g
102093
102092
2026-09-19T18:13:10Z
Mahamadi Baza
15906
102093
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — [[5 апрель|5 апрел]], [[1904]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
[[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]]
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Хвана Идрис наиб [[1904|1904 соналъул]] [[5 апрель|5 апрелалда]].
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «ватӀаналъул хиянатчи» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== РакӀалдещвей ==
[[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
4ae7uh7lrr8w0d6mfgoy19f01lss3is
102094
102093
2026-09-19T18:15:56Z
Mahamadi Baza
15906
/* */
102094
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=[[5 апрель|5 апрел]] [[1904]]|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — [[5 апрель|5 апрел]] [[1904]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
[[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]]
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Хвана Идрис наиб [[1904|1904 соналъул]] [[5 апрель|5 апрелалда]].
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «ватӀаналъул хиянатчи» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== РакӀалдещвей ==
[[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
n0s7cdmnqtdtmikgt2mxg80t4qocsmn
102095
102094
2026-09-19T18:29:29Z
Mahamadi Baza
15906
/* */
102095
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъияв хъулухъчи|хъулухъ=[[ГӀанди сверухълъи#Административияб рикьи|Гумбеталда]] [[наиб]]|цевесев=Даниял Апашев|хадусев=ХӀажиясул ХӀадис|период_авал=[[19 Феврал|19 феврал]] [[1898]]|период_ахир=[[март]] [[1904]]|цӀаралъул_оригинал=[[Гъодоберисеб мацӀ|гъодоб]]. ''Гъидусу Идриси''|хвараб_къо-моцӀ=[[март]] [[1904]]|гьавураб_бакӀ=[[Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]]|гьавураб_къо-моцӀ=1849|хвараб_бакӀ=[[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]|миллат=[[Гъодоберисел|гъодоберисев]] [[Аварал|аварав]]|лъимал=[[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|АхӀмаднаби]], МухӀама, Жабар, Батули, Бахумеседу|эмен=МухӀама|лъади=Каримат|эбел=?|дин=[[Ислам|ислам]]|шапакъатал=[[Файл:RUS Imperial Order of Saint Stanislaus ribbon.svg|40px]]}}
'''Гъодобериса Идрис<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>''', гьединго '''Идрис МухӀамаев<ref name=":4">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>'''<ref name=":0">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref> яги '''Идрис-наиб<ref name=":2">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>''' ([[1849 сон|1849]], [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]], [[Болъихъ мухъ|ТӀехӀнуцаллъи]], [[Шималияб Кавказалъул имамат]] — [[март]] [[1904]], [[Дагъистаналъул вилаят|Дагъистаналъул област]], [[Россиялъул империя]]) — XIX гӀасруялда [[Дагъистан|Дагъистаналда]] рагъулав ва административияб хӀаракатчи, [[Россиялъул империя|Россиялъул]] административияб системаялда вукӀарав наиб<ref name=":02">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>, ракьул бетӀергьан.
== Биография ==
Идрис гьавуна 1849 соналъ [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери]] росулӀ. Гьесул эмен вукӀун вуго МухӀама абурав чи<ref name=":5">Дагъистан Республикаялъул централияб пачалихъияб архив. ТӀехӀнуцал наиблъиялъул Гъодобери росдал хъизамазул сияхӀ (1886)</ref>. Цо биценалда рекъон, Идрисил эбел [[Къеди]] [[Нуцалзабазул рукъ|нуцабазул]] чиясул къоролайлъун йикӀун йиго ва жиндирго гьитӀинав вас АмирхӀамзагун цадахъ Гъодоберие гочун йиго ва гьений МухӀамае росасе ана<ref name=":1">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Дагъистан [[Россиялъул империя|Россиялъул империялде]] гъорлӀе ун хадуб гьес пачалихъияб хъулухъ гьабулаан. Дагъистан областалъул [[ГӀанди сверухълъи|ГӀанди]] ва [[Авар сверухълъи|Авар округазда]] наибасул хъулухъал тӀуразарулаан<ref name=":42">{{Книга|автор=Козубский Е. И.|заглавие=Дагестанский сборник. Выпуск 1|год=1902|язык=ru|место=Темир-Хан-Шура|страницы=418|всего страниц=689}}</ref>. Гьел хъулухъазда гьесие щвана халкъалъ адаб гьабулев гӀакъилав ва ритӀухъав нухмалъулев хӀисабалда цӀар. [[Кавказалъул рагъ|Кавказалъул рагъул]] чӀунтиялдаса хадуб мугӀрузул жамгӀият щулалъиялъе кӀудияб квербакъи гьабуна Гъодобериса Идрисица.
[[Файл:Официальная_часть._Высочайший_приказ_по_военному_ведомству.jpg|ссылка=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9E%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C._%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%BF%D0%BE_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83.jpg|мини|298x298пкс|19 февралалъул 1898 соналъул Идрис МухӀамаев Гумбеталда наиблъун тӀамиялъул буюрухъ]]
1877 соналъ [[ЧачаналӀ|Чачаналда]] ва [[Дагъистан|Дагъистаналда]] багъарараб восстаниялъул заманалда гьес Россиялъул администрациялъул рахъги ккун, гьел восстаниял гӀадада ва халкъалъе хӀинкъи бугеллъун рикӀкӀун, гьел чӀезариялъулъ гӀахьаллъи гьабуна. [[МигӀарсо|МигӀасдерил]] лъарахъ ккараб рагъулӀ лъукъана гьев, квегӀаб хӀатӀил кӀудияб килищги батӀалъун<ref name=":03">{{Статья|ссылка=https://toonsitli.ucoz.ru/file/po_sledam_predkov.pdf|автор=Ш. Исаев|заглавие=По следам предков (ахвахцы)|год=2005|издание=toonsitli.ucoz.ru}}</ref>.
Идрис вукӀана ракьул бетӀергьан. Гьесул букӀана [[Беледи]] абулеб колода магӀишат, гьениб гьес гӀи-боцӀи хьихьулаан. Живго жиндаго чӀун магӀишаталъе нухмалъи гьабизе захӀмат букӀиналъ, гьес кулиги аскӀор ругел ракьалги [[АнсалтӀа|ансазе]] ижараялъ кьолаан. Ругел баяназда рекъон, гьесул магӀишаталда букӀана гӀага-шагарго 2000 чахъу, 2 чу, 8 оц, 15 гӀака<ref>{{Книга|автор=Османов М-З. О., Гарданов В. К.|заглавие=Формы традиционного скотоводства народов Дагестана в XIX - начале XX в|год=1990|язык=ru|страницы=87|всего страниц=294}}</ref>.
Хвана Идрис наиб [[1904|1904 соналъул]] [[Март|марталда]].
== ГӀагарлъи ==
Идрисица ячана [[Имам Шамил|Шамил имамасул]] хазиначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Каримат. Гьесул щуго лъимадул цӀарал ва цо-цо баянал лъала:
* [[МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби|'''АхӀмаднаби''']] хъулухъ гьабулев вукӀана МугӀрузул республикаялъул ГӀанди округалъул рагъулав комиссарлъун. Эмиграция гьабун хадув гьев вищана Германиялда бугеб Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул председателлъун. Гьес чехай ячана, гьезул йикӀун йиго кӀиго яс<ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.gazavat.ru/history3.php?rub=17&art=172|title=ПИСАТЕЛИ ДАГЕСТАНСКОГО ЗАРУБЕЖЬЯ|lang=ru|author=А. Муртазалиев|website=gazavat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20241114030555/http://www.gazavat.ru/history3.php?art=172&rub=17|archive-date=2024-11-14|access-date=|url-status=live}}</ref>.
* '''Жабар''', кӀудияв (яги кӀудиязул цояв) вас, гьавуна 1882 соналъ<ref name=":5" />.
* '''МухӀама''', гьавуна 1885 соналъ<ref name=":5" />.
* '''Батули''' росасе кьун йиго [[КӀкӀаратӀа]] росулӀе. Лъалеб буго гьелъул вукӀанин вас Идрис, советияб заманалда «ватӀаналъул хиянатчи» вугин абун гӀайибги гӀунтӀизабун репрессиял гьавурав, амма хадуб реабилитация гьабурав<ref>{{Cite web|url=https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya|title=[ Возвращённое имя ] {{!}} Черновик|website=chernovik.net|access-date=2026-06-28}}</ref>.
* '''Бахумеседу''' росасе ана КӀкӀаратӀаса Загъалав наибасе, жив Шамил имамасул Тавуш-МухӀамад наибасул васлъун вукӀарав. Гьезул хъизамалда жаниб щуго васги лъабго ясги рукӀана: МухӀамадрасул, Идрис, МухӀамад, Апанди, Сапарбег, ПатӀимат, Загьидат, Умайгьанат<ref>{{Книга|автор=Алигазиев А. А.|заглавие=Карата: Из прошлое в будущее|язык=ru|год=2019|страницы=128|всего страниц=752}}</ref>.
Идрисил яц Батули КӀаратӀаса ХӀажиясул вас ва Кариматил вац ХӀадис наибасул лъади йикӀана<ref name=":12">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
Идрисил эбел цадахъав вац вуго АмирхӀамза, [[Къеди]] ШагӀбанилал тухумалъул чи. Гьев вукӀана 1844 соналъ Шамилил муридзабаз чӀварав Къеди нуцалчиясул вас, гьебго соналъ, чӀвай-хъвеялдаса ворчӀун, эбелгун цадахъ гочана Гъодобериве. Балугълъиялде вахиндал, гьев тӀадвуссана гӀагараб росулӀе<ref name=":13">{{Книга|автор=Газимагомедов И.|заглавие=Кеди и кединцы: История села Кеди|год=2022|язык=av|место=Махачкала|страницы=141|всего страниц=735}}</ref>.
== Шапакъатал ==
1901 соналъул [[1 январь|1 январалъул]] тӀадегӀанаб буюрухъалдалъун Гъодобериса Идрис наибасе кьуна Святой Станиславил II даражаялъул орден<ref>{{Cite web|url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%92%D1%8B%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B,_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F,_1901,_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C|title=Высочайшие приказы, текстовая версия, 1901, январь — Офицеры русской императорской армии|website=ria1914.info|access-date=2026-09-10}}</ref>.
== РакӀалдещвей ==
[[Дагъистан|Дагъистаналъул]] [[Болъихъ мухъ|Болъихъ мухъалъул]] [[Гъодобери (Болъихъ мухъ)|Гъодобери росдал]] цо къватӀалъе кьун буго Идрисил цӀар<ref name=":22">{{Cite web|url=https://index.kodifikant.ru/ru/05007000011000300|title=Почтовый индекс улица Идриса Наиба, с. Годобери, Ботлихский р-н, республика Дагестан|website=index.kodifikant.ru|access-date=2025-07-27}}</ref>.
== МугъчӀваял ==
[[ru: Идрис из Годобери]]
7j08dfj1jp6afxpdfkeb8lsumhej353