Wikipedia avwiki https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Медиа Хъулухъалъулаб БахӀс ГӀахьалчи ГӀахьалчиясул бахӀс Википедия Википедиялъул бахӀс Файл Файлалъул бахӀс MediaWiki MediaWiki-ялъул бахӀс Халип Халипалъул бахӀс Кумек Кумекалъул бахӀс Категория Категориялъул бахӀс TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk ГӀиракъ 0 3912 102186 102162 2026-09-29T00:33:11Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 102186 wikitext text/x-wiki {{Пачалихъ |Статус = |МагӀарул мацӀалъ цӀар = ГӀиракъ<br />ГӀиракъияб Республика |Эбелаб мацӀалъ цӀар = {{lang-ar|جمهورية العراق}}<br />Jumhūriyyatu l-ʔirāq |Родительный падеж = ГӀиракъалъул |Герб = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Байрахъ = Flag of Iraq.svg |ШигӀар = [[Аллагьу Акбар|Аллагь КӀудияв]] (ااالله أكبر) |Гимналда цӀар = Дир ВатӀан |Аудио = United States Navy Band - Mawtini.ogg |ХӀукмуялъул низам = Парламенталъулаб жумгьурият |Пачалихъалъулаб дин = |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 20|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = 0 |region = IQ |CoordScale = |Картаялда = Iraq (orthographic).svg |картаялда гъоркь хъвай-хъвагӀай = |Картаялда2 = |МацӀ = [[ГӀараб мацӀ]] |КьучӀ лъуна = |Истикълал щвараб къо-моцӀ= 3 октябр 1932 сон |БатӀа тӀуна = [[КӀудабритӀания]]лдаса |Тахшагьар = [[Багъдад]] |ЧӀахӀиял шагьарал = [[Багъдад]], [[Мосул]] |БутӀрузул хъулухъал = [[ГӀиракъалъул президент|Президент]]<br />[[ГӀиракъалъул премьер-министр|Премьер-министр]] |БутӀрул = [[МагӀсум, Фуад|Фуад МагӀсум]]<br />[[Аль-ГӀабади, ХӀайдар|ХӀайдар Аль-ГӀабади]]<ref>{{Cite web |title=Ирак: партия аль-Малики не признает нового премьера {{!}} euronews, мир<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://ru.euronews.com/2014/08/11/iraq-s-president-sidesteps-al-maliki-and-offers-pm-s-job-to-al-abadi/ |access-date=2015-01-29 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100927/http://ru.euronews.com/2014/08/11/iraq-s-president-sidesteps-al-maliki-and-offers-pm-s-job-to-al-abadi/ |url-status=хвараб }}</ref> |Ракьалъул рахъалъ тартиб= 57 |Ракь = 435 052 |Лъел бутӀа = 1,1 |Этнохороним = |Халкъалъул къадаралъул рахъалъ тартиб = 39 |Халкъалъул къадар = {{цІикІкІен}} 36 004 552<ref>[http://www.mofamission.gov.iq Embassies overseas of Republic of İraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |date=2014-02-08 }}: [http://www.mofamission.gov.iq/nld/ab/articledisplay.aspx?gid=1&id=14075 جريدة الصباح تنشر احصائية وزارة التخطيط لعدد نفوس سكان العراق لسنة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |date=2014-02-08 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mofamission.gov.iq/ |access-date=2015-01-29 |archive-date=2014-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505020651/http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|archivedate=2013-05-05|url-status=хвараб}}</ref><ref name="imf2">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=433&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=83&pr.y=17|title=Iraq|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090510010707/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=433&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=83&pr.y=17|archivedate=2009-05-10|url-status=хвараб}}</ref> |Къимат кьураб сон = 2014 |Халкъалъул хъвай-хъвагӀаялда рекъон халкъалъул къадар = |Халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабураб сон = |Халкъалъул гъунки = 82,7 |Халкъалъул гъункиялъул рахъалъ тартиб = |ГӀЖП (БББ) = 93, 800 млрд |ГӀЖП (БББ) рикӀкӀараб сон = 2008 |ГӀЖП (БББ) ялъул рахъалъ тартиб = 58 |Халкъалъул цо чиясе ГӀЖП (БББ) = 4000 |ИПГӀИ = {{ц1ик1к1ен}} 0,590<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2013|publisher=United Nations Development Programme|date=2013-03-14|accessdate=2013-03-14|deadlink=404}}</ref> |ИПГӀИ рикӀкӀараб сон = 2013 |ИПГӀИялъул рахъалъ тартиб = 131 |ИПГӀИялъул уровен = <span style="color:#fc0;">'''гьоркьохъеб'''</span> |Авиакомпания = |ГӀарац = [[ГІиракъалъул динар]] (IQD, код 368) |Домен = [[.iq]] |Телефоналъул код = 964 |СагӀтил рачел = GMT+3 |ХIужаби = <ref name="test" /> }} '''ГӀира́къ''' ({{lang-ar|العراق}}), расмияб къӀагӀидаялъ — '''Республика ГӀира́къ''' ({{lang-ar|جمهورية العراق}}, {{lang-ckb|کۆماری عێراق}}, {{lang-arc|ܩܘܼܛܢܵܐ ܐܝܼܪܲܩ}}) — [[Азия]]лъул бакътӀерхуьда бугеб [[пачалихъ]]. Ракьалъул гӀеблъи — 435,052 кв. км. Гъиракъалъул ракь бикьун буго 19 мухӀафазалде (губерниязде). Ракьалъул рахъалъ гьелъ ккола дунялалда 57-леб бакӀ. ГӀадамазул къадар ([[2005 сон]]алъул баянал) 28,1 миллион чи. ГӀадамазул 96 процент ккола [[Ислам|бусурбаби]], 4 процент гӀечӀеб къадар буго насраниязул (ай христианазул), хутӀарал (ягьудиял ва гь.ц.) цо проценталъул къадаралдаса дагьал руго. [[Тахшагьар]] ккола [[Багъдад]]. МацӀал: [[гӀараб мацӀ|гӀараб]] ва [[курд мацӀ]]ал. == Этимология == [[ГӀараб мацӀ|ГӀараб мацӀалда]] бугеб {{lang|ar|العِرَاق}} ''{{transl|ar|DIN|al-ʿIrāq}}'' абураб рагӀиялъул магӀна ккола «ралъудал рагӀал»{{sfn|Поспелов|2002|с=172}}. == Тарих == {{Аслияб макъала|ГӀиракъалъул тарих}} ГӀиракъалъул хӀукуматияб тарих рикӀкӀуна дунялалда бищунго некӀсияздасан, хъвай-хъвагӀаяздалъун гьелъул заман бахула 5 азарсонида. Гьелъул ракьалда, Хузестаналда, тӀоцебесеб Элам хӀукумат гӀуцӀана [[3 азарсон н. э. цебе|нелъер эраялдаса цебе III азарсонида]]. === НекӀсияб ГӀиракъ === ГӀиракъалъул территориялда гӀадамал рагъарана гочизе цӀакъ некӀсияб заманаялъ. === Ахаманишал === === ГӀараб гьужум === === Турк ва мангъулазул гьужумал === === Ирангун-ГӀиракъалъул рагъ === == ХӀукуматалъул гӀуцӀи == === Инсанасул хӀукъукъал === === КъватӀисаб сиясат === ==== Ракьазул бахӀсал ==== == География == === Гьава-бакъ === == Аслиял шагьарал == {{Аслияб макъала|ГӀиракъалъул шагьарал}} ГӀиракъаллда буго 7 шагьар жедер халкъалъул къадар 1 миллионалдаса цӀцикӀун бугеб (Багъдад, Мосул, [[Эн-Наджаф|Наджаф]], [[Киркук]], Басра, Эрбиль, [[Сулеймания]]). == ГӀиракъалъул администрияб бикьи == [[Файл:Iraqi Governorates (numbered).png|thumb|right|ГӀиракъалъул мухӀафазаби]] ГӀиракъ 19 провинциялде (мухӀафаза) бикьун буго. {| align="center" class="standard" |+ ! |№ ! |МухӀафаза ! |Администратияб марказ ! |Ракь,<br>км² ! |Халкъ,<br>чи (2011)<ref>{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/Iraq.html |title=City Population — Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World |access-date=2013-01-24 |archive-date=2017-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822145536/http://www.citypopulation.de/Iraq.html |deadlink=no }}</ref> ! |Гъунки,<br>чи/км² |----- | 1 | [[Багъдад (мухӀафаза)|Багъдад]] | [[Багъдад]] | 734 | 7 055 200 | 9611,99 |----- | 2 | [[СалахӀудин (мухӀафаза)|СалахӀудин]] | [[Тикрит]] | 24 751 | 1 408 200 | 56,89 |----- | 3 | [[Дияла (мухӀафаза)|Дияла]] | [[БагӀакъуба]] | 19 076 | 1 443 200 | 75,66 |----- | 4 | [[Васит]] | [[Эль-Кут]] | 17 153 | 1 210 600 | 70,58 |----- | 5 | [[Майсан]] | [[Эль-ГӀамара]] | 16 072 | 971 400 | 60,44 |----- | 6 | [[Басра (мухӀафаза)|Басра]] | [[Басра]] | 19 070 | 2 532 000 | 132,77 |----- | 7 | [[Ди-Кар]] | [[Эн-Насирия]] | 12 900 | 1 836 200 | 142,34 |----- | 8 | [[Мутанна]] | [[Эс-Самава]] | 51 740 | 719 100 | 13,90 |----- | 9 | [[Къадисия (мухӀафаза)|Къадисия]] | [[Эд-Дивания]] | 8 153 | 1 134 300 | 139,13 |----- | 10 | [[Бабиль]] | [[ХӀилла]] | 6 468 | 1 820 700 | 281,49 |----- | 11 | [[Карбала (мухӀафаза)|Карбала]] | [[Карбала]] | 5 034 | 1 066 600 | 211,88 |----- | 12 | [[Наджаф]] | [[Ан-Наджаф]] | 28 824 | 1 285 500 | 44,60 |----- | 13 | [[Анбар (мухӀафаза)|Анбар]] | [[Ар-Рамади]] | 138 501 | 1 561 400 | 11,27 |----- | 14 | [[Найнава]] | [[Мосул]] | 37 323 | 3 270 400 | 87,62 |----- | 15 | [[Дагьукъ (мухӀафаза)|Дагьукъ]] | [[Дагьукъ (шагьар)|Дагьукъ]] | 6 553 | 1 128 700 | 172,24 |----- | 16 | [[Арбиль (мухӀафаза)|Арбиль]] | [[Арбиль]] | 14 471 | 1 612 700 | 111,44 |----- | 17 | [[Киркук (мухӀафаза)|Киркук]] | [[Киркук]] | 10 282 | 1 395 600 | 135,73 |----- | 18 | [[Сулеймания (мухӀафаза)|Сулеймания]] | [[Сулеймания]] | 17 023 | 1 878 800 | 110,37 |----- | 19 | [[ХӀалабджа (мухӀафаза)|ХӀалабджа]] | [[ХӀалабджа]] | 3 060 | 337 000 | |- style="background: #CCC;" | ||ТӀолго|| ||434 128||33 330 600||76,78 |+ |} == Халкъ == {{БутІа хІадури}} [[Файл:Iraq_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|ГӀиракъалъул халкъ гӀел ва жинс бихьун (2020 сон)]] [[Файл:Ethnoreligious Iraq.svg|250px|thumb|ГӀиракъалъул этниялгун-диниял къокъаби<br> {{legend|#ffaaaa|ГӀарабал-шигӀиял}} {{legend|#aaffcc|ГӀарабал-сунниял}} {{legend|#eeffaa|Курдал-бусурбаби}} {{legend|#ccaaff|Ассириял}} {{legend|#cdde87|Курдал-езидал}} {{legend|#ff9955|[[ГӀиракъиял туркменал]]}}]] {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- |+ Халкъалъул къадар ! Сон !! млн. чи |- | 1878 || 2.0 |- | 1947 || {{ЦІикІкІен}} 4.8 |- | 1957 || {{ЦІикІкІен}} 6.3 |- | 1977 || {{ЦІикІкІен}} 12.0 |- | 1987 || {{ЦІикІкІен}} 16.3 |- | 1997 || {{ЦІикІкІен}} 22.0 |- | 2009 || {{ЦІикІкІен}} 31.6 |- | 2015 || {{ЦІикІкІен}} 37.0 |- | colspan=5 align="right"| ''Источники:<ref name="Issawi1988">{{книга |заглавие=The Fertile Crescent, 1800–1914: A Documentary Economic History |ссылка=https://books.google.com/books?id=F2TGkO7G43oC&pg=PA17 |год=1988 |издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-504951-0 |страницы=17 |язык=en |автор=Charles Philip Issawi}}</ref><ref>{{cite web|title=Population Census|url=http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/test.htm|publisher=Central Organization for Statistics|accessdate=2016-08-17|archive-date=2016-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629144853/http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/test.htm|deadlink=no}}</ref><ref>{{cite web|title=Population Of Iraq For The Years 1977 – 2011 (000)|url=http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/1.htm|publisher=Central Organization for Statistics|accessdate=2016-08-17|archive-date=2016-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629144714/http://cosit.gov.iq/AAS/AAS2012/section_2/1.htm|deadlink=no}}</ref> |} == Дин == {{main|Дин ГӀиракъалда}} ГӀемерисел гӀиракъиял руго [[Ислам|бесурманал]]. Халкъалъул 65 % — ккола [[шигӀиял]] (хӀукуматияб дин). [[Иран]], [[Азарбижан]] ва [[БахӀрейн]] пачалихъалгун, Иран ккола шӀигӀияб халкъалъул процент бащадасан цӀцӀикӀкӀараб бугеб пачалихъаздаса. == Экономика == {{БутІа хІадури}} === Энергетика === === Туризм === === Транспорт === == Маданият == {{БутІа хІадури}} == Рагъулал къуватал == {{БутІа хІадури}} == Гь. балагье == * [[ГӀиракъияб Курдистан]] * [[ГӀиракъияб диаспора]] * [[Россиялъулгун-гӀиракъиял гьоркьолъаби]] == МугъчӀваял == {{мугъчӀваял|2}} == Адабият == * {{книга |автор=[[Герасимов, Олег Герасимович|Герасимов О. Г.]] |заглавие=Ирак |ссылка= |ответственный=Оформление художника Н. В. Батаева |издание= |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1984 |страницы= |страниц=112 |серия=[[У карты мира]] |тираж=60000 }} * {{Книга:Густерин П.В.: Города Арабского Востока|2007}} * {{книга |автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|заглавие=[[Географические названия мира. Топонимический словарь]]|издание=2-е изд., стереотип|ответственный=отв. ред. Р. А. Агеева |ссылка= |место=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|год=2002|том= |страниц=512|страницы=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000 |ref=Поспелов}} * {{книга |заглавие=A History of Iraq |ссылка=https://archive.org/details/historyofiraq00trip |издательство=[[Издательство Кембриджского университета|Cambridge University Press]] |год=2002 |isbn=978-0-521-87823-4 |язык=und |автор=Tripp, Charles R. H.}} == РегӀелал == {{Навигация |Портал = ГӀиракъ }} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14542954 ГӀиракъалъул профиль] [[BBC News]] сайталда{{ref-en}} * {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Ближний_Восток/Ирак/}} * [http://www.arabic.com.ua/article.php?art=131 ГӀиракъ: цивилизациялъул кини] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207082135/http://www.arabic.com.ua/article.php?art=131 |date=2019-12-07 }} * [https://www.globalsecurity.org/military/facility/iraq-map-bases_111103.htm ГӀиракъалда ругел рагъулал объектазул карта] {{пачалихъ темабазда |пачалихъ = ГӀиракъ |пачалихъалъул = ГӀиракъалъул |пачалихъалда = ГӀиракъалда |сурат = {{ГӀиракъалъул байрахъ|35px}} |кьер = {{кьер|ГӀиракъ}} }} {{Библиоинформация}} {{Азия}} {{ГӀараб пачалихъазул лига}} {{Agadir}} {{ОИК}} {{Социалистиял пачалихъал}} [[Категория:ГӀиракъ| ]] [[Категория:Пачалихъал — ЦМГӀялъул членал]] [[Категория:Улка]] 5iaqp9gdd9f072oo1laehc0oqde3drg ГӀурусал 0 4273 102187 102163 2026-09-29T00:35:32Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 102187 wikitext text/x-wiki {{Этникияб къокъа |статус = |цӀар = '''ГӀурусал''' |familycolor = |рахьдал мацӀалда = русские |байрахъ = |сурат2 = Russian peasant girls in front of a traditional wooden house in Kirillov.jpg |сураталда гъоркьхъвай = |гӀаммаб = |гӀаммаб1 = |къадар = ~ 133 970 800<ref name=JoshuaProject>{{cite web |url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=1459. |title=Russian |lang=en |website=Joshua Project |publisher=Frontier Ventures |accessdate=2020-09-29 }}{{Хвараб регӀел|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |къад = |халкъ = |pop = |гӀаммаб_ref = |генеалогия = [[славянал]] |гӀаммаб_сон = |гӀаммаб_ицц = |гӀаммаб1_сон = |гӀаммаб1_ицц = |гӀаммаб1_ref = |гӀаммаб2_сон = |гӀаммаб2_ицц = |гӀаммаб2 = |гӀаммаб2_ref = |гӀаммаб3_сон = |гӀаммаб3_ицц = |гӀаммаб3 = |гӀаммаб3_ref = |халкъ_бакӀ = |икълимал ={{RUS}}: <br /> : <br /> : {{UZB}}: 620 000 (2005 с.)<ref name="Central Asia">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm BBC NEWS. Asia-Pacific. Russians left behind in Central Asia]</ref><br /> {{CAN}}: 500 600 (2006 с.)<ref>{{Cite web |title=Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada) |url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm |access-date=2014-04-15 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309165644/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm |url-status=хвараб }}</ref><br /> {{EST}}: 342 379 (2010 с.)<ref>{{Cite web |title=Статкомитет Эстонии. База данных населения |url=http://www.stat.ee/34267 |access-date=2014-04-15 |archive-date=2018-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180104172617/http://www.stat.ee/34267 |url-status=хвараб }}</ref><br /> {{flagicon|Бразилия}}: 200 000 <ref>{{Cite web |title=Общество '''Россия-Бразилия''' |url=http://www.brasil-russia.com.br/comunidade.htm |access-date=2014-04-15 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525144021/https://brasil-russia.com.br/comunidade.htm |url-status=dead }}</ref><br /> {{flagicon|Алмания}}: 195 310 (2011 с.)<br /> {{flagicon|Литва}}: 171 100 (2012 с.)<ref name="stat.gov.lt">[http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 Департамент статистики Литвы. Население и социальная сатистика] ([http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&PLanguage=1 M3010215: Population at the beginning of the year by ethnicity (1979 -> 2011)]{{ref-en}}</ref><br /> {{flagicon|Азарбижан}}: 119 300 (2009 с.)<ref name="Azer2009">{{Cite web |title=Переписи населения Азербайджана 1979, 1989, 1999, 2009 годов |url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls |access-date=2012-11-30 |archive-date=2012-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls |url-status=live }}</ref><br /> {{flagicon|Туркменистан}}: 100 000 - гоялдаса (2001 с.)<ref name="ReferenceC">Президент Туркмении в 2001 г. С.Ниязов (Туркменбаши) определил долю русских в стране как 2%, что соответствовало около 100 тыс. чел. из 5,2 млн чел.([http://demoscope.ru/weekly/037/evro010.php Демоскоп. Ниязов и население Туркмении к 2001 г.])</ref> 182 000 -гоялде щвезегӀан (РФ МИДалъ кьураб къимат 2001 г.)<ref name="ferghana.ru">[http://www.ferghana.ru/article.php?id=1511 МИД РФ о численности русских в странах СНГ на 2001 год] МИД РФ определил численность русских в Туркмении в 2001 г. как 3,5% из 5,2 млн чел., что соответствует 182 тыс. чел.</ref> или 142 000 (2005 с.)<ref name="Central Asia"/><br /> {{flagicon|КІудабритІания}}: ~300 000<ref name="workpermit.com">[http://www.workpermit.com/news/2006_12_19/uk/russians_londongrad.htm 300,000 Russians in the UK, «Londongrad» a prime location] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116012726/http://www.workpermit.com/news/2006_12_19/uk/russians_londongrad.htm |date=2009-01-16 }}{{ref-en}}</ref><br /> {{flagicon|Гуржи}}: 67 671 (2002 с.)<ref name="statistics.ge">[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перепись населения Грузии 2002 г. Национальный состав]{{ref-en}}</ref><ref>Без Абхазии и Южной Осетии</ref><br /> {{flagicon|Австралия}}: 67 055 (2006)<ref>[http://www.omi.wa.gov.au/components%5CWAPeople2006%5CSect1%5CTable_1-10.pdf Category No. 2068.0 — 2006 Census Tables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110327222425/http://www.omi.wa.gov.au/components/WAPeople2006/Sect1/Table_1-10.pdf |date=2011-03-27 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.omi.wa.gov.au/components/WAPeople2006/Sect1/Table_1-10.pdf |access-date=2023-09-30 |archive-date=2011-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327222425/http://www.omi.wa.gov.au/components/WAPeople2006/Sect1/Table_1-10.pdf |url-status=dead}} {{недоступная ссылка|число=25|месяц=05|год=2013}}</ref><br /> {{flagicon|Куба}}: 50 200 (2002 с.)<ref>{{Cite web |title=Официальная статистика Кубы за 2002 г. |url=http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm |access-date=2014-04-15 |archive-date=2007-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070203182631/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm |url-status=хвараб }}</ref><br /> {{flagicon|Франсия}}: 37 949 (2007)<ref>{{cite web|url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|title=(2007 census)|publisher=Ined.fr|date=2012-07-06|accessdate=2012-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111221024733/http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|archivedate=2011-12-21|url-status=хвараб}}</ref><br /> {{flagicon|Румыния}}: 35 791 (2002 с.)<ref>Recensământul Populaţiei şi al Locuinţelor 2002: [http://www.insse.ro/cms/files/rpl2002rezgen1/14.pdf Populaţia după etnie]{{ref-ro}}</ref><ref>{{Cite web |title=Recensamant Romania 2002 |url=http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ |access-date=2014-04-15 |archive-date=2007-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ |url-status=dead }}</ref><br /> {{flagicon|ТІажикистан}}: 34 838 (2010 с.)<ref name=autogenerated1>{{Cite web |title=Том 3. Национальный состав и владение языками, гражданство населения Республики Таджикистан |url=http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |access-date=2014-04-15 |archive-date=2013-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |url-status=хвараб }}</ref><br /> {{flagicon|Финляндия}}: 26 909 (2008 с.)<ref>{{Cite web |title=Население Финляндии |url=http://www.finnish.ru/finland/state/vaesto.php |access-date=2014-04-15 |archive-date=2011-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110127164932/http://finnish.ru/finland/state/vaesto.php |url-status=хвараб }}</ref><br /> {{flagicon|Абхазия}}: 22 077 (2011 с.)<ref name="ethno-kavkaz.narod.ru">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/abhazia.html Национальный состав Абхазии Перепись 2011 г.]</ref><ref>[[Абхазия]] формально является частично признанным государством (признанным [[РФ]]) и, одновременно, считается [[Грузия|Грузией]] частью своей страны</ref><br /> {{flagicon|Греция}}: 18 219 (2001 с.)<ref>{{Cite web |title=2001 |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP03_TB_DC_00_2001_09_F_GR.pdf |access-date=2014-04-15 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120743/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP03_TB_DC_00_2001_09_F_GR.pdf |url-status=хвараб }}</ref><br /> {{flagicon|Китай}}: 15 609 (2000 с.)<ref>{{Cite web |title=(2000, перепись) |url=http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1 |access-date=2014-04-15 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928214338/http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1 |url-status=хвараб }}</ref><br /> {{flagicon|Болгария}}: 15 595 (2001 с.)<ref>[http://www.nccedi.government.bg/page.php?category=83&id=247 Национален съвет за сътрудничество по етническите и демографските въпроси. Етнически малцинствени общности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706142940/http://www.nccedi.government.bg/page.php?category=83&id=247 |date=2011-07-06 }}{{ref-bg}}</ref><br /> {{flagicon|Эрменистан}}: 14 660 (2001 с.)<ref name="docs.armstat.am">{{Cite web |title=Перепись населения Армении 2001 г. Этно-возрастной состав |url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf |access-date=2014-04-15 |archive-date=2012-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205224405/http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf |url-status=хвараб }}</ref><br /> {{flagicon|Польша}}: 6103 (2002 с.)<ref>[https://web.archive.org/web/20110607193836/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_nsp2002_tabl1.xls Główny Urząd Statystyczny]{{ref-pl}}</ref><br /> {{flagicon|Венесуэла}}: 4600<ref name=JoshuaProject/><br /> |region1 = {{RUS}} |pop1 = ~ 105 000 000 |ref1 = |tablehdr = |pop_embed = |халкъ1 = |пачӀ_икълим1 = |region2 = {{flagicon|Украина}} |pop2 = ~ 6 883 741 |ref2 = |пач2_икълим1 = |region3 = {{flagicon|Хъазахъистан}} |pop3 = 3 701 713 (2013 с.) |ref3 =<ref name="Этнодемограф">{{Cite web |title=Этнодемографический ежегодник Казахстана 2013г. |url=http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074326 |access-date=2014-04-15 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222034359/http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT074326 |url-status=хвараб }}</ref> |пач3_икълим1 = |region4 = {{USA}} |pop4 = 3 163 084 (2009 с.) |ref4 = <ref>http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_5YR_B04003&prodType=table]</ref><ref name=census1>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-tree_id=306&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-format=&-_lang=en&-search_map_config= |title=Selected Social Characteristics in the United States: 2009 |publisher=U.S. Census American Community Survey |year=2009 |access-date=2014-04-15 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211182006/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-tree_id=306&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-format=&-_lang=en&-search_map_config= |url-status=хвараб }}</ref> |пач4_икълим1 = |пачалихъ5 = |халкъ5 = |ref5 = |пач5_икълим1 = |пачалихъ6 = |халкъ6 = |ref6 = |пач6_икълим1 = |пачалихъ7 = |халкъ7 = |ref7 = |пач7_икълим1 = |пачалихъ8 = |халкъ8 = |ref8 = |пач8_икълим1 = |пачалихъ9 = |халкъ9 = |ref9 = |пач9_икълим1 = |пачалихъ10 = |халкъ10 = |ref10 = |пач10_икълим1 = |мацІ = [[ГІурус мацI|гІурус]] |дин = ЦІикІкІунисеб халкъ [[христианлъи|христианрал]] |раса = Европиял |гаплогруппа = |family = |fam1 = |fam2 = |fam3 = |fam4 = |fam5 = |fam6 = |fam7 = |fam8 = |fam9 = |fam10 = |fam11 = |fam12 = |fam13 = |fam14 = |fam15 = |name = |гІагарал = [[украинал]], [[белорусал]] |map = |mapsize = |mapalt = |mapcaption = |баянал = }} '''ГӀурусал''' ({{lang-ru|''русские''}}) — [[Россия]]лда бугеб [[миллат]]. Къадар 150 миллионалде бахула. [[Файл:Russian peasant girls in front of a traditional wooden house in Kirillov.jpg|thumb|right|ГӀурусал]] == Халкъалъул къадар == [[Файл:Map of the Russian Diaspora in the World.svg|thumb|upright=2|ГӀурусаца гӀумру гьабулел дуниялалъул пачалихъал (картаялда гӀурус кьибил бугел ва россиялъулаб ватӀанчилъи бугел гӀадамалги гъорлӀ рачун рукӀине бегьула):<br> {{Legend|#000000|100 млн-даса цӀцӀикӀун}} {{Legend|#680000|1 млн-даса цӀцӀикӀун}} {{Legend|#b20000|100 аз. цӀцӀикӀун}} {{Legend|#ff7676|10 аз.}} {{Legend|#FFC5C5|1 аз. цӀцӀикӀун}} {{legend|#999999|баян гьечӀо}} ]] ГӀага-шагарго дуниялалда вуго 135 миллион гӀурус чи<ref name=JoshuaProject/> (батӀи-батӀиял баяназда рекъон — 127 млн<ref>{{Cite web |url=http://russkie-fond.ru/node/278 |title=Фонд содействия объединению русского народа «Русские»: Сколько русских живёт в России и на Земле? |accessdate=2012-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120401074919/http://russkie-fond.ru/node/278 |archivedate=2012-04-01 |deadlink=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.utug.tv/2010/10/skolko-russkix/ |title=Утюг-TV: Сколько русских живёт в России и на Земле? |accessdate=2012-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160529015105/http://www.utug.tv/2010/10/skolko-russkix/ |archivedate=2016-05-29 |deadlink=yes }}</ref> ва 129 млн<ref name=autogenerated1>{{статья|автор=Александр Арефьев|заглавие=Сжимающееся русскоязычие. Демографические изменения - не на пользу русскому языку.|ссылка=http://demoscope.ru/weekly/2013/0571/tema02.php|издательство=[[Демоскоп Weekly]]|год=14 - 31 октября 2013|номер=571—572}}</ref> чиясдаса байбихьун 150 млн ва 167 млн<ref name="Виноградов">Виноградов А. Г. [https://books.google.ru/books?id=EbDpCAAAQBAJ&pg=PA426&lpg=PA426&dq=Русские&source=bl&ots=cSYhgNCqbm&sig=6zalHCUwrbqb_zW7QobYBATgdew&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5&f=false Население стран мира с древнейших времён по настоящее время: демография. Статистические таблицы. Часть 1]{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} — 458 с. — с. 7</ref> чиясда щун<ref>[http://www.russkie.org/index.php?module=fullitem&id=4194 Институт Русского зарубежья. Портал «Россия и соотечественники»: Нас 150 миллионов]</ref>). == ХӀужаби == {{хІужаби}} == Адабият == {{refbegin|2}} ;ГӀаммал хӀалтӀаби * {{книга |автор=Александров В. А., [[Тишков, Валерий Александрович|Тишков В. А.]], Шмелёва М. Н. |часть=Русские |заглавие=[[Народы и религии мира|Народы и религии мира: Энциклопедия]] |ответственный=Гл. ред. В. А. Тишков |место=М. |издательство=[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая Российская энциклопедия]] |год=1999 |страницы=438—461 |страниц=928 |isbn=5-85270-155-6 |ссылка=http://static.iea.ras.ru/books/narody_i_religii_mira_enciklopediya.pdf |тираж=100000 |ref=Александров, Тишков, Шмелёва}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Великоруссы|[[Анучин, Дмитрий Николаевич|Анучин Д. Н.]]|ref=Анучин}} * {{книга |автор=[[Зеленин, Дмитрий Константинович|Зеленин Д. К.]] |заглавие=Восточнославянская этнография |оригинал=Zelenin D. K. Russische (Ostslawische) Volkskunde (Berlin; Leipzig, 1927) |ответственный=пер. с нем. К. Д. Цивиной |место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] ([[Главная редакция восточной литературы|ГРВЛ]]) |год=1991 |страниц=511 |серия=Этнографическая библиотека |ссылка=http://www.verigi.ru/?book=216 |isbn=5-02-016500-0 |ref=Зеленин}} * {{книга|автор=[[Рабинович, Михаил Григорьевич|Рабинович М. Г.]], [[Маслова, Гали Семёновна|Маслова Г. С.]] и др. |часть=Русские |заглавие=Народы Европейской части СССР. Этнографические очерки: в 2 т. |ответственный=Под ред. В. А. Александрова и др.; [[Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН|Институт этнографии АН СССР]] |ссылка=http://www.ethnology.ru/doc/narod/t1/graf/nrd-t1.htm?121 | место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1964 |том=І |страницы=119—571 |страниц=984 |серия=Народы мира |ref=Рабинович, Маслова}} * {{книга |заглавие=Русские |ссылка=http://www.booksite.ru/fulltext/rus/sian/index.htm |ответственный=Отв. ред. В. А. Александров, [[Власова, Ирина Владимировна|И. В. Власова]], Н. С. Полищук; [[Институт этнологии и антропологии имени Н. Н. Миклухо-Маклая РАН]] |место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1997 |страниц=828 |isbn=5-02-010320-9 |серия=Народы и культуры, 1 |ref=Александров, Власова, Полищук}} [http://www.valerytishkov.ru/engine/documents/document1860.pdf pdf] * {{БРЭ |статья=Русские |id=3521362 |автор=|том=29 |страницы=59—60 |ref=Русские}} * Русские: Ист.-этногр. атлас: Земледелие. Крестьянское жилище. Крестьянская одежда (середина XIX — начало XX века). — М.: Наука, 1967. — 360 с.: ил. * {{книга|часть=Русские |заглавие=Народы России: Атлас культур и религий |ответственный=М-во регионал. развития РФ, РАН; отв. ред.: [[Журавский, Александр Владимирович|А. В. Журавский]], [[Казьмина, Ольга Евгеньевна|О. Е. Казьмина]], [[Тишков, Валерий Александрович|В. А. Тишков]] |издание=3-е изд., испр. и доп |место=М. |издательство=Феория |год=2011 |страниц=319 |isbn=978-5-91796-028-9 |ref=Журавский, Казьмина, Тишков}} * {{книга |часть=Русские |ссылка часть=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas/0/etno_id/5 |заглавие=Этноатлас Красноярского края |ссылка=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |викитека= |ответственный=Совет администрации Красноярского края. Управление общественных связей; гл. ред. [[Рафиков, Рашит Гиззатович|Р. Г. Рафиков]]; редкол.: [[Кривоногов, Виктор Павлович|В. П. Кривоногов]], Р. Д. Цокаев |издание=2-е изд., перераб. и доп |место=Красноярск |издательство=Платина |год=2008 |страниц=224 |isbn=978-5-98624-092-3 |тираж= |ref=Этноатлас Красноярского края}}{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |access-date=2022-06-25 |archive-date=2014-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129041312/http://www.krskstate.ru/80/narod/etnoatlas |url-status=хвараб }} * {{книга|автор=Шмелёва М. Н. |часть=Русские |заглавие=[[Народы России: Энциклопедия]] |ответственный=Гл. ред. [[Тишков, Валерий Александрович|В. А. Тишков]] |место=М. |издательство=[[Большая российская энциклопедия (издательство)|Большая Российская энциклопедия]] |год=1994 |страницы=270—307 |страниц=479 |тираж=50000 |isbn=5-85270-082-7 |ref=Шмелёва}} ;Генетикиял цӀех-рехал * {{книга|автор=Балановская Е. В., [[Балановский, Олег Павлович|Балановский О. П.]] |год=2007 |заглавие=Русский генофонд на Русской равнине |место=М. |издательство=Луч |страниц=416 |isbn=978-5-87140-267-2 |тираж=5000 |ref=Балановская, Балановский}} * {{статья|автор=Балановская Е. В., Пежемский Д. В., Романов А. Г., Баранова Е. Е., Ромашкина М. В., Агджоян А. Т., Балаганский А. Г., Евсеева И. В., Виллемс Р., [[Балановский, Олег Павлович|Балановский О. П.]] |заглавие=Генофонд Русского Севера: Славяне? Финны? Палеоевропейцы? |ссылка=https://istina.msu.ru/publications/article/1489232/ |издание=[[Вестник Московского университета]]. Сер. Антропология |год=2011 |номер=3 |страницы=27—58 |ref=Балановская и др.}} * {{публикация|книга |автор=[[Балановский, Олег Павлович|Балановский О. П.]] |заглавие=Изменчивость генофонда в пространстве и времени: синтез данных о геногеографии митохондриальной ДНК и Y-хромосомы |вид=Автореф. дисс. д. б. н. |ссылка=http://www.med-gen.ru/ar/ar_Balanovsky.pdf |место=М. ([[Российская академия медицинских наук|РАМН]]) |год=2012 |страниц=45 |ref=Балановский}} * {{публикация|книга |год=2006 |автор=Хромова Н. А. |заглавие=Полиморфизм системы HLA у представителей разных славянских этнических групп (русской, белорусской и украинской) |вид=Автореф. дисс. |место=М. |ref=Хромова}} ;Этногенезалъул баян * {{статья|автор= [[Азбелев, Сергей Николаевич|Азбелев С. Н.]] |заглавие = Что угрожало русскому народу в 1380 г. |ссылка =http://www.drevnyaya.ru/vyp/2018_1/part_14.pdf |издание = [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]] |год = 2018 |номер = 1(71) |страницы = 151—155}} * ''Брайчевский М.'' Происхождение Руси. — К., 1968. * {{книга|автор=[[Бунак, Виктор Валерианович|Бунак В. В.]] |заглавие=Происхождение и этническая история русского народа по антропологическим данным |место=М. |издательство=[[Наука (издательство)|Наука]] |год=1965 |страницы= |страниц= |серия=АН СССР. Труды института этнографии им. Н.Н. Миклухо-Маклая, т. 88 (новая серия) |тираж= |ref=Бунак}} * Вопросы формирования русской народности и нации. — М.—Л., 1958. * ''[[Гройс, Борис Ефимович|Гройс Б.]]'' [http://ec-dejavu.ru/g/Groys_Russian_Identity.html Поиск русской национальной идентичности] // Вопросы философии. — 1992. — № 9. — С. 52-60. * ''[[Грушевский, Михаил Сергеевич|Грушевский М. С.]]'' История Украины-Руси. — Т. 1. — 2-е изд. — Киев, 1913 (Нью-Йорк, 1954). * ''Державин Н.'' Происхождение русского народа. — М., 1944. * {{книга|автор=Дерябин В. Е. |часть=Современные восточнославянские народы |заглавие=Восточные славяне. Антропология и этническая история |ответственный=под ред. [[Алексеева, Татьяна Ивановна (антрополог)|Т. И. Алексеевой]] |издание=2-е изд., доп |место=М. |издательство= Научный мир |год=2002 |страницы=30—59 |страниц=342 |isbn=5-89176-164-5 |тираж=1000 |ref=Дерябин}} * ''[[Костомаров Н. И.]]'' Две русские народности // Основа. — СПб., 1861. — Март. * ''Куренной П.'' Советские концепции происхождения великорусской народности и «русской» нации // Научные Записки УВУ. — Ч. 7. — Мюнхен, 1963. * ''Ляпунов Б.'' Древнейшие взаимные связи языков русского и украинского и некоторые выводы о времени их возникновения как отдельных лингвистических групп. В сб. Русская историческая лексикология. — М., 1968. * ''Мавродин В.'' Образование единого русского государства. — Л.: Изд-во ЛГУ, 1951. * ''[[Рыбаков, Борис Александрович|Рыбаков Б. А.]]'' Первые века русской истории. — М., 1964. * Происхождение и этническая история русского народа по антропологическим данным / Под ред. [[Бунак, Виктор Валерианович|В. Бунака]]. — М., 1965. * ''Погосян Е.'' [http://ec-dejavu.ru/r/Russia1730-1780.html Русь и Россия в исторических сочинениях 1730—1780-х годов] // Россия / Russia. Вып. 3 (11): Культурные практики в идеологической перспективе. — М.: ОГИ, 1999. — С. 7-19 * ''[[Рыбаковский, Леонид Леонидович|Рыбаковский Л. Л.]]'' [https://web.archive.org/web/20070524162648/http://www.i-u.ru/biblio/archive/ribakovskiy%5Frussians/ Русские: этническая гомогенность?] {{недоступная ссылка|число=25|месяц=05|год=2013|url=http://www.i-u.ru/biblio/archive/ribakovskiy_russians/|id=20100728}} — Институт социально-политических исследований РАН, 1998. * {{книга |автор=Санкина С. Л. |заглавие=Этническая история средневекового населения Новгородской земли |место=СПб. |издательство= |год=2000 |страниц= 110 |isbn=5-86007-210-4 |тираж= |ref=Санкина}} * ''Филин Ф.'' Происхождение русского, украинского и белорусского языков. — Л.: Наука, 1972. * ''[[Чистов, Кирилл Васильевич|Чистов К. В.]]''. Русские // Народы мира: Историко-этнографическая справка — М., 1988. — С. 381—389: ил. — Библиография: с. 389 (26 назв.). * ''[[Шахматов А. А.]]'' К вопросу об образовании русских наречий и русских народностей // Журнал Министерства Народного Просвещения. — 1899. — Апрель. ;Цогидаб * ''Васильев А. Д.'' [http://elibrary.ru/item.asp?id=11696895 Игры в слова: россияне вместо русских] // Политическая лингвистика, № 25, 2008, С. 35-43. * {{книга |автор = [[Жельвис, Владимир Ильич|Жельвис В.И.]] |заглавие = Эти странные русские |ссылка = |место = М. |издательство = Эгмонт Россия Лтд |год = 2002 |страниц = 96 |isbn = 5-85044-648-6}} * ''Иванов-Мариин С.'' [http://www.russdom.ru/node/3501 Русские в современной России] (о социологическом исследовании социального положения и роли русских в России) // Журнал «[[Русский Дом (журнал)|Русский Дом]]». — 2010. — № 12. * {{книга |автор = [[Лаурен, Анна-Лена|Лаурен А.]] |часть = |заглавие = У них что-то с головой, у этих русских |оригинал = De är inte kloka de där ryssarna |ссылка = http://www.e-reading.co.uk/book.php?book=1012880 |место = Москва |издательство = Флюид / FreeFly, Флюид-Урал |год = 2010 |страниц = 192 |isbn = 978-5-98358-274-3}} * {{статья |заглавие=Лицо русской национальности |ссылка= http://www.kommersant.ru/doc/611986 |издание=[[Коммерсантъ-Власть]] |тип=Журнал |год=2005-09-26 |выпуск=641 |номер=38 |ref= |archiveurl=http://www.peeep.us/4dfbbe0f |archivedate=2013-05-24}} * Народы России: живописный альбом. — СПб.: тип. Тов-ва «Общественная Польза». — 3 дек. 1877. — ст. 2. * ''Резниченко С.'' Русские и русскость. — Москва: Традиция​, 2015. — 223 с. * {{статья |автор=Рябова М. С. |заглавие=Процесс признания русской этнической группы как одного из национальных меньшинств Китая |издание=[[Томский государственный университет|Вестн. Том. гос. ун-та]]|год=2016 |номер=406 |страницы=136—140 |ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/protsess-priznaniya-russkoy-etnicheskoy-gruppy-kak-odnogo-iz-natsionalnyh-menshinstv-kitaya |ref=Рябова}} * ''Сергеева А. В.'' Русские: стереотипы поведения, традиции, ментальность. — М.: Флинта; Наука, 2006. ISBN 5-89349-626-4 ISBN 5-02-033003-5. * {{книга|автор=[[Шнирельман, Виктор Александрович|Шнирельман В. А.]]|заглавие = Русское родноверие : неоязычество и национализм в современной России|ссылка= https://books.google.com/books?id=9bdgBwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=isbn:5457733122&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwj0tZzr4KjgAhWKMI8KHRhXBD4Q6AEIKTAA#v=onepage&q&f=false |место = М. |издательство= [[Библейско-богословский институт святого апостола Андрея]]|год = 2012|страниц = xiv + 302|isbn = 978-5-89647-291-9|ref=Шнирельман}} * {{книга|автор=[[Янин, Валентин Лаврентьевич|Янин В. Л.]] |заглавие=Средневековый Новгород |место=М. |издательство=Наука | год=2004 |страниц=416 |isbn=5-02-009842-6 |тираж=1000 |ref=Янин}} ;Цогидал мацӀазда * ''Чубатий М.'' Княжа Русь-Україна та виникнення трьох східньо-слов’янських націй. Записки наукового товариства ім. Т. Шевченка.{{ref-uk}} — Т. 178. — Нью-Йорк—Париж, 1964. * {{статья|автор=[[Балановский, Олег Павлович|Balanovsky O.]], Rootsi S., Pshenichnov A., Kivisild T., Churnosov M., Evseeva I., Pocheshkhova E., Boldyreva M., Yankovsky N., Balanovska E., Villems R. |заглавие=Two Sources of the Russian Patrilineal Heritage in Their Eurasian Context |ссылка=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2253976/ |язык=en |издание=American Journal of Human Genetics |год=2008 |volume=82 |номер=1 |pages=236—250 |ref=Balanovsky et al.}} * {{статья |автор=Malyarchuk B., Derenko M., Grzybovsky T., Lunkina A., Charny J., Rychkov S., Morozova I., Denisova G., Miscicka-Sliwka D. |заглавие=Differentiation of Mitochondrial DNA and Y Chromosomes in Russian Populations |ссылка=http://muse.jhu.edu/journals/human_biology/v076/76.6malyarchuk.pdf |язык=en |издание=Human Biology |место=[[Detroit]] |издательство=Wayne State University Press |год=2004 |месяц=12 |volume=76 |номер=6 |oages=877—900 |issn=1534-6617 |doi=10.1353/hub.2005.0021 |ref=Malyarchuk et al.}} * {{статья|автор=Verbenko D. A., Knjazev A. N., Mikulich A. I., Khusnutdinova E. K., Bebyakova N. A., Limborska S. A. |год=2005 |заглавие=Variability of the 3’ApoB Minisatellite Locus in Eastern Slavonic Populations |ссылка=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16103681/ |doi=10.1159/000087338 |издание=Human Heredity |volume=60 |номер=1 |pages=10—18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120054800/http://www.online.karger.com/ProdukteDB/produkte.asp?Aktion=ShowPDF&ArtikelNr=87338&Ausgabe=231260&ProduktNr=224250&filename=87338.pdf|archivedate=2012-01-20 |язык=en |ref=Verbenko et al.}} * {{книга |заглавие=俄罗斯族简史 [Краткая история русских в Китае] |год=2008 |место=[[Пекин|Beijing]] |издательство={{нп3|Publishing House of Minority Nationalities|||Publishing House of Minority Nationalities}} |язык=zh |isbn=978-7-105-08688-7 |oclc=298347724 |ref=俄罗斯族简史 [Краткая история русских в Китае]}} {{refend}} == РегӀелал == {{викикъамус|русский}} {{Навигация}} * [https://web.archive.org/web/20110720231349/http://www.sati.archaeology.nsc.ru/museum/prj7/href.php?art=e&e=171 Основные этнотерриториальные группы] // Музейный портал «История и культура народов Сибири и Дальнего Востока» * [http://www.hrono.ru/etnosy/rossia/rusgeogr.php Русские: Историко-этнографические группы] * [http://russian.china.org.cn/russian/32444.htm Русские в Китае] // Китайский информационный Интернет-центр * [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/2007/fsu_russians/default.stm Русские в бывшем СССР] Проект [[Русская служба Би-би-си|Русской службы Би-би-си]]: «Свои среди чужих» (видеоинтервью), 2007. * [http://ruskline.ru/news_rl/2011/02/10/russkie_ot_naroda_v_sebe_k_narodu_dlya_sebya/ Русские: от народа в себе, к народу «для себя»] // Русская народная линия, 10.02.2011. * [http://newsru.com/russia/28sep2005/russians.html Учёные завершили масштабное исследование генофонда русского народа] // [[NEWSru.com]], 28.09.2005. * ''[[Ульянов, Николай Иванович|Ульянов Н. И.]]'' [http://www.angelfire.com/nt/oboguev/images/niurus.htm Русское и великорусское]. {{КЪР}} {{ГIурусал}} {{ГIурус мацI}} {{ГIурус диаспора}} {{ГIурус халкъияб искусство}} {{ТIинчI}} [[Категория:Миллатал]] [[Категория:Славянал]] [[Категория:Россиялъул миллатал]] [[Категория:ГӀурусал|*]] 7dl32igfu2p7dgpydg2zebr6pnnjbvk СагӀудиязул ГӀарабия 0 4986 102190 102171 2026-09-29T01:20:11Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 102190 wikitext text/x-wiki {{Пачалихъ |Статус = <!-- только для непризнанных государств или автономных территорий--> |МагӀарул мацӀалъ цӀар = СагӀудиязул ГӀарабиязул Къираллъи |Эбелаб мацӀалъ цӀар = <span style="line-height:1.33em;"><big> المملكة العربية السعودية </big><br /> аль-Мамлакатул-ГӀарабиййати-с-СугӀудиййати </span> |Родительный падеж = СагӀудиязул ГӀарабиялъул |Герб = Emblem of Saudi Arabia.svg |Байрахъ = Flag of Saudi Arabia.svg |ШигӀар = [[Шагьадат|Ла илагьа илла Ллагь,<br />МухӀаммадун расулу Ллагь]] |Гимналда цӀар = ЧӀахъаги Къирал!! |Аудио = |ХӀукмуялъул низам = |Пачалихъалъулаб дин = [[Ислам]] |lat_dir =N |lat_deg =24 |lat_min =32 |lat_sec = 0 |lon_dir =E |lon_deg =44 |lon_min =39 |lon_sec = 0 |region = SA |CoordScale = 10000000 |Картаялда = Saudi Arabia (orthographic projection).svg |МацӀ = [[гӀараб мацӀ|гӀараб]] |КьучӀ лъуна = 23 сентябр 1932 с. |Истикълал щвараб къо-моцӀ= |БатӀа тӀуна = |Тахшагьар = [[Ар-Рияд]] |ЧӀахӀиял шагьарал = Ар-Рияд, [[Жидда]], [[Макка]], [[Мадина]] |БутӀрузул хъулухъал = [[СагӀудиялъул ханзабазул сияхӀ|Хан]] |БутӀрул = [[Салман ибн ГӀабдул ГӀазиз Аль СагӀуд|Салман ибн ГӀабдул ГӀазиз]] |Ракьалъул рахъалъ тартиб= 12 |Ракь = 2 149 000 |Лъел бутӀа = - |Этнохороним = |Халкъалъул къадаралъул рахъалъ тартиб = 46 |Халкъалъул къадар = {{ц1ик1к1ен}}26 939 583<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505020651/http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|archivedate=2013-05-05|url-status=хвараб}}</ref><ref>{{Cite web |title=Справочник ЦРУ по странам мира (2012) |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |access-date=2014-01-30 |archive-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229213833/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |url-status=хвараб }}</ref><ref>В том числе около 5,6 млн. иностранных рабочих.</ref></span> |Къимат кьураб сон = 2013 |Халкъалъул хъвай-хъвагӀаялда рекъон халкъалъул къадар = |Халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабураб сон = |Халкъалъул гъунки = 12 |Халкъалъул гъункиялъул рахъалъ тартиб = |ВЖП (БСП) = 691,5 млрд<ref name="CIA">{{Cite web |title=Справочник ЦРУ по странам мира (2012) |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |access-date=2014-01-30 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |url-status=хвараб }}</ref> |ВЖП (БСП) рикӀкӀараб сон = 2011 |ВЖП (БСП) ялъул рахъалъ тартиб = 24 |Халкъалъул цо чиясе ВЖП (БСП) = 24 200<ref name="CIA"/> |ИПГӀИ = {{ц1ик1к1ен}} 0,782<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_complete.pdf|lang=en|title=Human Development Report 2013|year=2013|publisher=United Nations Development Programme|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209185145/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2013_EN_complete.pdf|archivedate=2014-02-09|access-date=2014-01-30|url-status=хвараб}}</ref> |ИПГӀИ рикӀкӀараб сон = 2013 |ИПГӀИялъул рахъалъ тартиб = 57 |ИПГӀИялъул уровен = <span style="color:#090;">борхатаб</span> |Авиакомпания = |ГӀарац = [[СагIудиязул риал]] [[﷼]] |Домен/Доменал = [[.sa]], [[السعودية.]] |Телефоналъул код = 966 |СагӀтил рачел = +3 |ХIужаби = <references/> |Миллатал=[[ГӀарабал]]}} '''СагӀудиязул ГӀарабия''' яги '''СагӀудиязул ГӀарабазул Къираллъи''' (гӀараб мацӀалда:''المملكة العربية السعودية''; ''al-Mamlakah al-ʻArabīyah as-Saʻūdīyah''), ккола [[гӀарабистан|гӀарабазул бащдабчӀинкӀиллъиялда]] бугеб пачалихъ. СагӀудиялъул гӀорхъода руго, [[Кувайт]], [[ГӀарабазул Цолъарал Имаратал|Имаратал]], [[Урдун]], [[ГӀиракъ]], [[КъатӀар]] ва [[Йаман]] хӀукуматал<ref name="БСЭ">[http://bse.sci-lib.com/article099900.html][[БСЭ]] — Саудовская Аравия</ref><ref name="Factbook">{{Cite web |title=CIA — The World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |access-date=2014-01-30 |archive-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229213833/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |url-status=хвараб }}</ref>. Гьединго СагӀудиялъул ракьал чурула [[ГӀарабазул ралъдал квачӀ]]алъ хьундабгун-бакъбаккудасан ва [[БагӀараб ралъад|БагӀараб ралъдаца]] — бакътӀерхьудасан. Жакъа къоялда жаниб, СагӀудиялъул гӀадамазул къадар бахуна 27,136,977 миллион чиясде. [[ислам|Бусурбабазул]] къадар бахуна 99,9 % ялде. <br />СагӀудиялъул тахшагьар - [[Ар-Рияд]] буго. СагӀудиязул ГӀарабиялде гьединго абула «КӀиябго хӀарамалъул ракь» - абун, гьениб [[Макка]]гун [[Мадина]] букӀиналъ. Гьеб пачалихъалъул къокъаб цӀар [[гӀараб мацӀ]]алда — ''ас-СагӀудия'' ({{lang-ar|السعودية}}) - абун буго. ЦӀакъ цӀикӀкӀараб [[Нарт|нартил]] нахърателалгун СагӀудиязул ГӀарабия ккола — [[ОПЕК|Нарт къватӀибе кьолел пачалихъазул гӀуцӀиялъул]] аслияб пачалихълъун. 2009 соналъ гьелъ кӀиабилеб бакӀ ккун букӀана ([[Россия]]лдаса хадуб) нарт бахъиялъе ва гьеб къватӀибе кьеялъе<ref>{{Cite web |title=CIA — The World Factbook<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html |access-date=2016-02-12 |archive-date=2012-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512233445/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html |url-status=хвараб }}</ref>. СагӀудиязул къватӀибехун бугеб бича-хисиялдаса 95 % ккола нарт къватӀибе кьеялъ ва гьебги ккола пачалихъалъул хайиралъул 75 %. == Тарих == [[Файл:Карта КСА.jpg|мини|298px|СагӀудиязул ГӀарабия]] {{main|СагIудиязул ГIарабиялъул тарих}} === Цебесеб тарих === Гьанжесеб СагӀудиязул ГӀарабиялъул ракь ккола — [[гӀарабал|гӀарабазул]] къабилабазул тарихияб ватӀанлъун, байбихьуда хьундабгун-бакъбаккуда жодоца гӀумру гьабулел рукӀарал, ва н.р. цебе II азарсоналъ жодоца [[ГӀарабистан]]алъуд киналниги ракьазда кверщел гьабурал. НилӀер рикӀкӀеналда цебе I азарсоналдсан байбихьун [[ГӀарабистан|бащдабчӀинкӀиллъиялда]] къиблаяб рахъалда рукӀана [[МагӀиналъул къираллъи|МагӀиналъул]] ва [[Сабаалъул къираллъи|Сабаалъул]] къираллъиял, ва гьезул нухда ругел бича-хисиялъул бакьулъбакӏазул хӀисабалда лӀугьана некӀсиял [[ХӀижаз]]алъул шагьарал — [[Макка]] ва [[Мадина]]. [[VII гӀасру]]ялъул байбихьуда [[Макка]]ялда [[МухӀаммад]] аварагас {{сав}} байбихьана [[ислам]]алде гӀадамал ахӀизе. 622 соналъ гьес {{сав}} гьижра гьабуна Ясрибалде (Мадинаялде), хадубккун къуватаб ва цебе тӀураб исламияб пачалихълъун жиб лӀугьараб. 632 - 661 соназде щвезегӀан Мадина букӀана [[Исламияб хилапат|Исламияб хилапаталъул]] тахшагьарлъун ва халипазул чӀейбугеб бакӀлъун. === Ислам тӀобитӀи === [[МухӀаммад]] аварагас {{сав}} Ясрибалде гьижра гьабуралдаса хадуб, 622 соналъ [[МухӀаммад]] аварагасул {{сав}} бетӀерлъиялда гъоркь бусурбабаздаги ва гьенир рукӀарал бакӀалъул гӀарабазул тухумаздаги ва жугьутӀаздаги гьоркьоб къотӀи-къай хъван букӀана. 632 соналъ Мадина тахшагьарлъунги ккун гӀуцӀана [[Исламияб хилапат]], ва гьелъ жаниб бачун букӀана кинабниги [[ГӀарабистан|гӀарабазул бащдабчӀинкӀиллъи]]. КӀиабилев халипа [[ГӀумар ибнул-ХатӀтӀаб|ГӀумар ибнул-ХатӀтӀабил]] заманалде (634), киналниги жугьутӀал къватӀире ккезарун рукӀана ХӀижазалдаса. Рагъазул хӀасилалда, IX гӀасруялде щвелалде исламияб хилапаталъ жанибе бачун букӀана ГӀагараб Машрикъалъул, Ираналъул, Гьоркьохъеб Азиялъул, Гъоркьасеб Кавказалъул, Хьундасеб Априкъаялъул ва гьединго Къиблаяб Европаялъул ракьал. === ГӀарабистан Гьоркьохъел гӀасрабазда === [[XVI гӀасру]]ялда турказ байбихьана ГӀарабистаналда кверщел гьабизе. 1574 соналде [[ГӀусманиязул пачалихъ|ГӀусманиязул пачалихъалъ]] султӀан [[Салим II]] бетӀерлъиялда гъоркь тӀубанго бахъана [[ГӀарабистан]]. СултӀан [[МахӀмуд I]]-сул (1730—1754) сиясияб загӀиплъиялдасан мукагӀатлъиги босун, гӀарабаз байбихьана тӀоцересел галаби гьаризе жалго жододаго чӀараб пачалихъияб низам гӀуцӀиялъе. Гьеб заманаялда бищун къадру бугел хъизамаллъун ХӀижазалда рукӀана СагӀудиял ва Рашидиял. === ТӀоцебесеб СагӀудиязул пачалихъ === СагӀудиязул пачалихъ баккана 1744 соналъ [[ГӀарабистан]]алъул бакьулъаб икълималда. [[Ад-ДиргӀийя]] шагьаралъул хӀаким [[МухӀаммад ибн СагӀуд]] ва исламияв гӀалимчи [[МухӀаммад ибн ГӀабдул Вагьгьаб]] цолъана кутакаб ва гъункараб пачалихъ гӀуцӀиялъул мурадалда. Гьеб, [[XVIII гӀасру]]ялъ цолъараб гӀуцӀиялъ авал лъуна дакъа къо щвезегӀанги хӀукмуялда ругел СагӀудиязул тухумалъе. Цо дагьабго заманаялдасан гӀолохъанаб пачалихъалде хӀал гьабизе лӀугьана [[ГӀусманиязул пачалихъ|ГӀусманиязул пачалихъалъ]], жодорго къиблаяб рахъалда бугеб гӀорхъода гьел къуватлъизе бокьичӀого ва гьез Маккагун Мадина бахъиялда ццимги бахъун. 1817 соналъ гӀусманиязул султӀанас ГӀарабистаналде [[МухӀаммад ГӀали Паша]]л бетӀерлъиялда гъоркь аскар битӀула, ва гьез щущухъ биххизабула Имам ГӀабдуллагьил аскар. Гьединаб куцалда, ТӀоцебесеб СагӀудиязул пачалихъ хутӀана 73 соналъ. === КӀиабилеб СагӀудиязул пачалихъ === Гьанже гӀун бачӀунеб букӀараб гӀарабазул пачалихъ турказ щущахъ биххизабиялде балагьичӀого, 7 сонидасан (1824 соналъ) [[Ар-Рияд]]алда тахшагьаргун гӀуцӀула КӀиабилеб СагӀудиязул пачалихъ. Гьеб пачалихъ хутӀана 67 соналъ ва щущахъ биххизабула СагӀудиязул церегосел тушбаби — Рашидиязул тухумалъ. СагӀудилазул хъизан лӀутизе ккун лӀутула гьеб мехалъ [[Кувейт]]алде. === Лъабабилеб СагӀудиязул пачалихъ === [[Файл:Ibn Saud 1945.jpg|thumb|left|СагӀудиязул ГӀарабиялъул тӀоцевесев къирал [[ГӀабдул ГӀазиз ибн СагӀуд]]]] 1902 соналъ 22 сон барав СагӀудиязул хъизаналдаса [[ГӀабдул ГӀазиз ибн СагӀуд|ГӀабдул ГӀазизица]] ккола [[Ар-Рияд]], ва Рашидиязул тухумалдаса гьелъул вукӀарав амирги чӀвала. 1904 соналъ Рашиди тухумалъулаз ГӀусманиязул пачалихъалдаса кумек тӀалаб гьабула. Гьез жаваб гьабун жодорго аскар гьенибе битӀула, амма гьаб нухалъ къун нахъе ине ккола. 1912 соналъ ГӀабдулгӀазизица тӀубанго [[Нажд]] икълим кверде босула. 1920 соналъ, ингилисазул кумекалдалъун, ГӀабдулгӀазизица тӀубанго Рашидиязул тухум лӀугӀизабула. 1925 соналъ Макка кверде босула. 1926 соналъул 10 январалъ ГӀабдулгӀазиз ибну СагӀуд [[ХӀижаз]]алъул ханлъун лъазавула. 1927 соналъ [[КӀудабиритӀания|КӀудабиритӀаниялъ]] СагӀудиязул ханлъи жибго жиндаго чӀараблъун рикӀкӀуна. Цо чанго сонидасан ГӀабдулгӀазизица ГӀарабистаналъул хутӀарал ракьалги кверде росула. 1932 соналъул 23 сентабиралъ Нажд ва ХӀижаз [[СагӀудиязул ГӀарабиялъул Цолъи|цогьаруна]], СагӀудиязул ГӀарабия абураб цо пачалихъалда жанир. Живго ГӀабдулгӀазизги лӀугьана СагӀудиязул ГӀарабиялъул ханлъун. 1938 соналъул марталда СагӀудиязул ГӀарабиялда ратана нарт бахъизе бегьулел бакӀал. [[КӀиабилеб дунялалъул рагъ]] байбихьи сабаблъун нарт бахъи байбихьичӀо гӀицӀго 1946 соналъ гурого. Нарт лӀугьана пачалихъ цебетӀеялъе сабалъун. [[ГӀабдулгӀазиз ибну СагӀуд|ГӀабдулгӀазизида]] хадув къираллъун вачӀана гьесул вас [[СагӀуд ибн ГӀабдул ГӀазиз Ал СагӀуд|СагӀуд]]. Гьес ургъичӀого бачунеб букӀараб жанисеб сиясаталъ, пачалихъалда инкъилаб ккеялде бачана, СагӀуд лӀутана [[Европа]]ялде, хӀукму бачӀана гьесул вац [[Пайсал ибну ГӀабдулгӀазиз СагӀуди|Пайсалихъе]]. Пайсалицин абуни гӀемераб хӀалтӀи гьабуна пачалихъ цебетӀеялъе. 1973 соналъ, Пайсалица Байтул Макъдис бусурбабазухъе буссинабизегӀан, сагӀудиялъул нарт къватӀибехун биччаларин абун гьев чӀедал, бакътӏерхьул пачалихъаз гьев чӀвазе тӀамана гьесул вацасул вас. Ва гьесдаса хадув хӀукмуялде вачӀана гьесул вац [[Халид ибн ГӀабдул ГӀазиз Ал СагӀуд|Халид]]. Гьесдаги хадув [[Пагьд ибну ГӀабдулгӀазиз СагӀуд|Пагьд]], 2005 соналъ — [[ГӀабдуллагь ибн ГӀабдул ГӀазиз Ал СагӀуд|ГӀабдуллагь]], ва 2015 соналъ — [[Салман ибн ГӀабдул ГӀазиз Ал СагӀуд|Салман]]. === 2011—2013 соназда багъа-бачариял === {{main|СагІудиязул ГІарабиялда багъа-бачариял (2011)}} 2011 соналъул 10 марталъ [[Ал-КъатӀип]] шагьарлда полициялъулаз ярагъ хӀалтӀизабуна, хӀукуматалда данде рахъин сабалъун жанир тӀамурал шигӀиял къватӀире риччаян дандечӏеял гьарурал шигӀиязда данде ва гьелъул хӀасилалда лъабго шигӀияв чӀвана. 2011 соналъул марталъул авалалдасан байбибхьун СагӀудиязул ГӀарабиялда Жанисел ишазул министерлъиялъ митингал гьукъун руго. Гьеб мехалъ полициялъе хӀукъукъал щвана бокьараб куцалда митингалде рахъаразда дандечӀей гьабизе<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=435367&cid=9 Вести. Ru: В Саудовской Аравии полиция разогнала митингующих<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. 2011 соналъул 4 октябралъ багъа-бачари лӀугьана Бакъбаккул икълималда, аслияб куцалда шигӀияз жаниб гӀумру гьабулеб бугеб. СагӀудиялъул тӀадчагӀаз рикӀкӀунеб буго, гьеб хӀалуцин къватӀисанхун, хасго Ираналдасан бачӀине бугоян<ref>{{Cite web |title=NEWSru.co.il :: Саудовская Аравия обвинила Иран в провоцировании беспорядков в королевстве<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://newsru.co.il/arch/mideast/04oct2011/saudi8014.html |access-date=2016-02-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204948/http://newsru.co.il/arch/mideast/04oct2011/saudi8014.html |url-status=dead }}</ref>. == Пачалихъияб гӀуцӀи == [[Файл:Salman bin Abdull aziz December 9, 2013.jpg|thumb|Хан [[Салман ибн ГӀабдул ГӀазиз Ал СагӀуд|Салман]]]] {{main|СагІудиязул ГІарабиялъул хІукмуялъул аслияб низам}} СагӀудиязул ГӀарабиялъул пачалихъияб гӀуцӀи чӀезабула Ханлъиялъул Аслияб къануналъ, [[СагӀудиязул ГӀарабиялъул хӀукмуялъул аслияб низам]] абун жинда цӀар бугеб, ва жибги къабул гьабураб 1992 соналда. Гьелда рекъон СагӀидиязул ГӀарабия ккола [[ТӀубараб ханлъи|тӀубараб ханлъилъун]], жиб цебе бачунеб тӀоцевесев хан [[ГӀабдулгӀазиз ибну ГӀабдурахӀман СагӀуд|ГӀабдулгӀазизил]] лъималаз ва лъималазул лъималаз. Къануналъул кьучӀое босун буго [[ШаригӀат|исламиял хӀукмаби]]. Пачалихъалъул бетӀерлъун вуго хан. Гьаб сагӀаталда пачалихъалъул хӀукмуялда вуго ханлъиялъе кьучӀ лъурасул вас [[Салман ибну ГӀабдулгӀазиз СагӀуд]]. Пачалихъалъул кӀвар бугел буюрухъал хъвала гӀалимзабазулгун данде бан хадуб. Ханасе мутӀигӀлъула киналниги хӀукмуялда ругел. [[Буюрухъ тӀобазабиялъулаб хӀакимлъи]] гӀуцӀун буго министерзабазул Шураялдасан, бетӏерав министерасдасан, гьесул тӀоцевесев наибасдасан ва къого министерасдасан. Киналниги министерзабазул хъулухъал рикьун руго ханасул хъизаналъул гӀадамазда гьоркьоб. [[Къанун бахъиялъул хӀакимлъи]] чӀезабун буго — [[Мажлис аш-Шура (СагӀудиязул ГӀарабия)|Мажлису Шураялдасан]]<ref>[http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=5&article_id=117985#axzz0w4hbCbJb What does ‘reform’ mean in Saudi Arabia?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105195337/http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1#axzz0w4hbCbJb |date=2007-01-05 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1 |access-date=2016-02-12 |archive-date=2007-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070105195337/http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1 |url-status=dead}}{{ref-en}}</ref>. Мажлису Шураялъул киналниги 150 гӀахьалчи, тӀамула ханас ункъго сонил болжалги цӀан. [[Диваналъул хӀакимлъи]] ккола диниял диваназул система, ТӀадегӀанаб диваналъул шураялъ рихьизарураздасан ханас рищарал къадияца хӀукму гьабулеб. ТӀадегӀанаб диваналъул шураян абуни гӀуцӀун буго 12 чиясдасан, гьелги рихьизарула живго ханас. {{СагІудиязул ГІарабиялъул ханзаби}} === БакӀалъул рищиял === === Инсанасул ихтиярал === == СагӀудиязул ГӀарабиялъул административияб бикьи == {{main|СагІудиязул ГІарабиялъул административияб бикьи}} [[Файл:SaudiArabiaNumbered.png|мини|300px|СагӀудиязул ГӀарабиялъул административиял округал]] СагӀудиязул ГӀарабия бикьун буго 13 административиял округазде<ref>{{Дунялалъул атлас|2010|118-119|ГІарабистаналъул пачалихъал}}</ref> ({{Lang-ar|المناطق الإدارية}}: almnat aladarih)<ref>{{ТІехь:СГНЗС|80}}</ref>, имиратал яги ''минтӀакъаби'' (mintaqat, цолъул формаялда — mintaqah): {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#ececec" ! <small>#</small> !! <small>№ <br />картаялда</small> !! <small>Административияб<br />округ !! {{Lang-ar|}} !! <small>Административияб<br />центр</small> !! <small>Ракь,<br />км² </small> !! <small>Хаклъ,<br />чи <br />(2015)</small><ref name="СаудСтат">{{cite web|url=http://www.cdsi.gov.sa/pdf/PopulationEstimates2010-2025-admareas.pdf|title=Распределение и прогноз динамики населения королевства по административным округам|publisher=[http://www.cdsi.gov.sa/english/ Центральный департамент статистики и информатики Саудовской Аравии]|lang=ar|accessdate=July 1, 2014|year=2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509155043/http://www.cdsi.gov.sa/ar/indicators/1|archivedate=May 9, 2016|url-status=dead}}</ref> !!<small> Гъунки,<br />чи/км²</small> |- |align="right"| 1 ||align="right"| 6 || [[Ар-Рияд (административияб округ)|Ар-Рияд]] ||align="right"| الرياض || [[Ар-Рияд]] ||align="right"| 404240 ||align="right"| 7910864 ||align="right"| 19,57 |- |align="right"| 2 ||align="right"| 11 || [[Макка (административияб округ)|Макка]] ||align="right"| مكة المكرمة || [[Макка]] ||align="right"| 153128 ||align="right"| 8099473 ||align="right"| 52,89 |- |align="right"| 3 ||align="right"| 4 || [[Мадина (административияб округ)|Мадина]] ||align="right"| المدينة المنورة || [[Мадина]] ||align="right"| 151990 ||align="right"| 2061383 ||align="right"| 13,56 |- |align="right"| 4 ||align="right"| 5 || [[Ал-Къассим]] ||align="right"| القصيم || [[Бурайда]] ||align="right"| 58046 ||align="right"| 1402974 ||align="right"| 24,17 |- |align="right"| 5 ||align="right"| 7 || [[Аш-Шаркъия (административияб округ)|Аш-Шаркъия]] ||align="right"| المنطقة الشرقية || [[Ад-Даммам]] ||align="right"| 672522 ||align="right"| 4762871 ||align="right"| 7,08 |- |align="right"| 6 ||align="right"| 8 || [[ГӀасир (административияб округ)|ГӀасир]] ||align="right"| عسير || [[Абгьа]] ||align="right"| 76693 ||align="right"| 2194463 ||align="right"| 28,61 |- |align="right"| 7 ||align="right"| 13 || [[Табук]] ||align="right"| تبوك || [[Табук (шагьар)|Табук]] ||align="right"| 146072 ||align="right"| 907494 ||align="right"| 6,21 |- |align="right"| 8 ||align="right"| 9 || [[ХӀаил]] ||align="right"| حائل || [[ХӀаил (шагьар)|ХӀаил]] ||align="right"| 103887 ||align="right"| 685820 ||align="right"| 6,60 |- |align="right"| 9 ||align="right"| 2 || [[Ал-ХӀудуд-аш-Шамалия]] ||align="right"| الحدود الشمالية || [[ГӀаргӀар]] ||align="right"| 111797 ||align="right"| 367433 ||align="right"| 3,29 |- |align="right"| 10 ||align="right"| 10 || [[Жазан]] ||align="right"| جازان || [[Жазан (шагьар)|Жазан]] ||align="right"| 11671 ||align="right"| 1568727 ||align="right"| 134,41 |- |align="right"| 11 ||align="right"| 12 || [[Нажран (административияб округ)|Нажран]] ||align="right"| نجران || [[Нажран]] ||align="right"| 149511 ||align="right"| 581789 ||align="right"| 3,89 |- |align="right"| 12 ||align="right"| 1 || [[Ал-БахӀа (административияб округ)|Ал-БахӀа]] ||align="right"| الباحة || [[Ал-БахӀа (шагьар)|Ал-БахӀа]] ||align="right"| 9921 ||align="right"| 471755 ||align="right"| 47,55 |- |align="right"| 13 ||align="right"| 3 || [[Ал-Жауф]] ||align="right"| الجوف || [[Сакака]] ||align="right"| 100212 ||align="right"| 506372 ||align="right"| 5,05 |- |align="right"| ||align="right"| || кинниги ||align="right"| || ||align="right"| 2149690 ||align="right"| 31521418 ||align="right"| 14,66 |} == Аслиял шагьарал == {{main|СагІудиязул ГІарабиялъул шагьарал}} СагӀудиязул ГӀарабиялъул 88 % халкъалъул шагьаразда гӀумру тӀамун руго. Бищун кӀудияб шагьар, ханлъиялъул тахшагьар, гьелъул сиясияб, маданияб (диниял бакӀал рикӀкӀинчӀого) ва гӀелмияб центрлъун ккола — [[Ар-Рияд]] жинди жаниб 4 млн чи вугеб. [[Жидда]] — пачалихъалъул кӀиабилеб кӀудияб шагьар, гьелъул «экономикияб тахшагьар», [[БагӀараб ралъад|БагӀараб ралъдада]] кӀвар бугеб порт. [[Макка]] ва [[Мадина]], пачалихъалъул бищун чӀахӀиял шагьарал гурелги, гьел ккола СагӀудиязул ГӀарабиялъул ва тӀолабго исламияб дунялалъул къадро тӀадегӀанал шагьаралъун. <center> <gallery> |[[Жидда]]<br />Халкъалъул къадар 3 400 000 чи Файл:Mescidi nebevi.JPG|[[Мадина]]<br />Халкъалъул къадар 1 300 000 чи Файл:The Kaaba - Flickr - Al Jazeera English.jpg|[[Макка]]<br />Халкъалъул къадар 1 700 000 чи </gallery> </center> == География == [[Файл:Saudi-desert.gif|мини|300px|[[РубгӀ ал-Хали]]]] {{main|СагІудиязул ГІарабиялъул география}} СагӀудиязул ГӀарабиялъ ккола гӀага-шагарго 80 % [[гӀарабистан|гӀарабазул бащдабчӀинкӀиллъиялъул]]. Пачалихъалъул миллиял гӀурхъалаби чӀванкъотӀун рихьизарун рукӀунгутӀиялъ, чӀванкъотӀун СагӀудиязул ГӀарабиялъул ракьалъул къадар чӀезабун гьечӀо. Расмиял (официалиял) баяназда рекъон гьеб бахунеб буго 2 217 949 км², цогидал баяназда рекъон — 1 960 582 км² - 2 240 000 км². Кин бугониги, СагӀудиязул ГӀарабия ккола ракьазул рахъалъ дунялалда 13-еб пачалихъ. Пачалихъалъул бакътӀерхьуда, БагӀараб ралъдал рагӀалда тӀарадасан аххаде щвезегӀан руго [[Ал-ХӀижаз (кьурабазул рахас)|ал-ХӀижаз]] абураб кьурабазул рахас. къиблаябгун-бакътӀерхьуда кьурабазул борхалъи бахуна 3000 метраялде. Гьениб буго курорталъулаб мухъ [[Асир (провинция)|Асир]], жиндир гӀурччинлъиялъ ва тамахаб гьаваялъ туристал жинца тӀаде цӀалеб. Бакъбаккул рахъин абуни, тӀубанго бахчун буго салул авлахъаз. Къиблаяб рахъ ва къиблаябгун-бакъбаккул рахъ тӀубанго ккун буго [[РубгӀ ал-Хали]] салул авлахъалъ, гьенибго буго [[Йемен]]лъулгун ва [[ГӀуман]]алъулгун гӀурхъалабиги. СагӀудиязул ГӀарабиялъул цӀикӀкӀунисеб ракьал ккун руго [[ГӀарабистаналъул салул авлахъал|салул авлахъаз]], ва гьениб гӀумру тӀамен руго батӀи-батӀиял тухумазул [[ГӀалхул гӀарабал|гӀалхул гӀарабал]]. Аслияб халкъин абуни гӀумру тӀамун руго чӀахӀиял шагьаразда ва гьел сверун, аслияб бакъбаккуда яги бакътӀерхьудахун, ралъдал рагӀалда. === Ракьул тӀалъиялъул гӀуцӀи === === Гьава === СагӀудиязул ГӀарабиялъ гьава цӀакъго бакъвараб буго. [[гӀарабистан|ГӀарабазул бащдабчӀинкӀиллъи]] ккола — Ракьалда гӀемер гьечӀел бакӀаздаса цояблъун, риидал багӀари чӀечӀого 50 °C эххедезун бахунеб. [[ГӀазу]] бала гӀицӀго Жизаналъул мугӀрузда, пачалихъалъул бакътӀерхьуда, ва кидалго гуреб гьебги балеб. Январалъ гьоркьохъеб температура букӀуна шагьаразда 8 °C - 20 °C, салул авлахъазда 20 °C - 30 °C. === Хурдузул дунял === === ХӀайваназул дунял === == Экономика == [[Файл:KING FAHD ROAD FEB1.JPG|thumb|[[Ар-Рияд]]]] [[Файл:AramcoCoreArea.jpg|thumb|[[Saudi Aramco]]]] {{main|СагІудиязул ГІарабиялъул экономика}} {{main|СагІудиялъул риал}} ЦӀакълъи: нартил ва газил чӀахӀиял нахърателал. ЧӀахӀиял харжал щола щибаб лъагӀалие хӀаж гьабун рачӀарал 2 млн хӀажичиясдасан. ЗагӀипал рахъал: профессионалияб лъай кьей гьечӀо. ГӀемерисеб бутӀа бетӀербахъи гьабулел жалазул къватӀисанхун импорт гьабун бачӀуна. ГӀолилазда гьоркьоб хӀалтӀуларезул къадар цӀакъго цӀикӀкӀараб буго. СагӀудиязул ГӀарабиялъул экономика бараб буго [[Нарт|нартил]] касбоялда, ва гьеб бахуна пачалихъалъул [[гӀаммаб жанисеб продукт]]алдаса 45 %. Бюджеталъул харжалъул 75 % ва къватӀибе кьолеб экспорталъул 90 % ккола [[Нартилпродуктал|нартилпродуктаздаса]]. 2005 соналъул декабралда СагӀудиязул ГӀарабия лӀугьана [[ТӀолгодунялалъул бича-хисиялъул гӀуцӀи]]ялде. === КъватӀисеб бича-хиси === КъватӀибехун бичи (экспорт) (2008 сон) — 310 млрд доллар: нарт ва нартилпродуктал. Аслиял росарухъаби — [[Америкаялъул Цолъарал Штатал|АЦЩ]] (18,5 %), Япония (16,5 %), Китай (10,2 %), Къиблаяб Корея (8,6 %), Сингапур (4,8 %). КъватӀиса боси (импорт) (2008 сон) — 108 млрд доллар: промышленносталъул тӀагӀелал, квана-гьекъолел жал, химиялъулаб продукция, автомобилал, ххам. Аслиял къайи чӀезабулел — [[Америкаялъул Цолъарал Штатал|АЦЩ]] (12,4 %), Китай (10,6 %), Япония (7,8 %), Алмания (7,5 %), Италия (4,9 %), Къиблаяб Корея (4,7 %). 2000-ел соназда хеккого тӀаде борхана Китаялъул асар СагӀудиялъул къватӀисеб бича-хисиялда: 2002 соналъ Пекиналда ва Ар-Риядалда гьорькоб къайидул тӀад тири бахана 5,1 млрд долларалде, 2008 соналъ 41,8 млрд долларалде<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/kitay-i-saudovskaya-araviya-istoriya-vzaimodeystviya-i-perspektivy-sotrudnichestva-1980-2010 С. 205—206</ref>. == Транспорт == [[Файл:On the Dhahran-Al Khobar Highway.jpg|мини|350px|Шагьранух [[Ар-Рияд]] — [[Ал-Хубар]]]] === Маххул нухал === Маххулнухлул транспорт гӀуцӀун буго чанго нусго километраялъул [[Маххул нух|маххул нухаздасан]], жиндир стандартияб колеяби 1435 мм ругеб, ва жинца [[Ар-Рияд]] хутӀарал аслиял, ГӀарабазул ралъдал квачӀалъул рагӀалда ругел порталгун хурхинабулеб. 2005 соналъ хӀалтӀизе биччана проект «Север — Къибла», жиндир хьулалда бугеб 2400 км маххулнухлул лъезе ва жиндир багьа $2 млрд цӀикӀкӀун бахунеб. 2008 соналъул байбихьуда РАГӀ (ОАО) «[[Россиялъул маххул нухал]]» компаниялъе можоро ьергьана 520 км халалъи бугеб «Север — Къибла» проекталъул цо бутӀа базе, гьелъул багьа букӀана $800 млн<ref>''Анжела Сикамова''. Прорыв РЖД // Ведомости, № 10 (2032), 22 января 2008</ref>. Амма 2008 соеалъул маялде можороялъул хӀасилал нахъе рахъана, гьеб нахъе бахъиялъул гӀилла сиясияб бугин рикӀкӀана РМН-ялъул (РЖД) президент Владимир Якуниница<ref>[http://www.vedomosti.ru/newsline/index.shtml?2008/05/21/596915 РЖД не пустили в Аравию]</ref>. 2006 соналъ нигат гьабуна Маккаялда ва Мадинаялда гьорькоь 440-км маххулнухлул бутӀа базе. === Гьакил нухал === Гьакинухазул гӀаммаб халалъи бахуна 221 372 км<ref>{{Cite web |title=CIA — The World Factbook<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |access-date=2014-01-30 |archive-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229213833/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |url-status=хвараб }}</ref>. Гьелдаса: * КъвакӀараб хъалгун — 47 530 км. * КъвакӀараб хъал гьечӀого — 173 843 км. СагӀудиязул ГӀарабиялда (кинаб миллаталъул йигониги) чӀужугӀаданалъе гьукъун букӀана 2006 соналде щвезегӀан автомобил бачине. Жакъайин абуни 30 сон базегӀан автомобил бачине бегьула чӀужугӀаданалъ цадахъ рос, эмен яги вац вугони. === Гьаваялъул транспорт === СагӀудиязул ГӀарабиялъул гӀадамал раччулел авиакомпаниял: * Al-Maha Airlines — жанисел гьавамухъал. Авиапарк [[Airbus A320|Airbus A 320]]. * Nas Air — жанисел бюджеталъулал гьавамухъал. Авиапарк [[Airbus A320#A319|Airbus A319]], [[Airbus A320]], [[Embraer E-Jet|Embraer 190]]. * [[Saudi Arabian Airlines]] —СагӀудиязул ГӀарабиялъул цебе тӀураб авиакомпания, жанисел ва къватӀисел гьавамухъал. * SaudiGulf Airlines — жанисел гьавамухъал. Авиапарк [[Airbus A320|Airbus A 320]] ва [[Bombardier CSeries|Bombardier CS300]]. * Mid East Jet — чартералъулаб авиакомпания. Аэропортазул къдар — 208, гьездаса 73 — бетонналъул [[Роржунел-чӀолел мухъал|роржунел-чӀолел мухъалгун]], 6-ялъул буго халкъаздагьоркьосеб статус: * [[Хан Фагьд (аэропорт)|King Fahd International Airport (DMM)]], [[Ад-Даммам]], бищун кӀудияб (ракьалъул рахъалъ) аэропорт дунялалда. * [[Хан ГӀабдул ГӀазиз (аэропорт)|King Abdulaziz International Airport (JED)]], [[Жидда]]. * [[Хан Халид (аэропорт)|King Khalid International Airport (RUH)]], [[Ар-Рияд]]. * Prince Mohammad Bin Abdulaziz International Airport (MED), [[Мадина]]. * Al-Ahsa International Airport (HOF), [[Ал-Гьуфуф]]. * Prince Abdul Mohsin bin Abdulaziz International Airport (YNB), [[ЯнбугӀ-ал-БахӀр]] === Метрополитен === 2014 соналъул марталда, хӀалтӀулеб букӀана [[Маккаялъул метрополитен ]]; рагьизе хӀадурулеб букӀана [[Жиддаялъул метрополитен]] ва [[Ар-Риядалъул метрополитен]]. === Портал === {| |-valign="top" | [[БагӀараб ралъад]] * [[Жидда]] * [[ЯнбугӀ-ал-БахӀр]] * [[Дуба]] * [[РабихӀ]] * [[Жизан (шагьар)|Жизан]] * [[Фарасан]] | [[ГӀарабазул ралъдал квачӀ]] * [[Даммам]] * [[Жубайл]] * [[Хафжи]] * [[Ал-Хубар]] |} == ЯргъидгӀуцӀарал къуватал == == Жанисеб сиясат. Диваналъул хасият == == КъватӀисеб сиясат ва халкъаздагьоркьосел хурхенал == == Халкъ == == Лъай кьей ва маданият == == Спорт == == Суртал == <gallery> File:Mescidi nebevi.JPG|Аварагасул {{сав}} мажгит (Мадина) File:Beyt-i Haram.jpg|КагӀба (Макка) File:Kingdom_Tower_at_night.JPG|Ар-Рияд |Жидда шагьар File:Mecca from Jabal Nur.JPG|Макка шагьар File:Bush-abdullah1.jpg|СагӀудиязул хан ГӀабдулллагь Бушгун цадахъ </gallery> {{Навигация |Тема = СагІудиязул ГІарабия |Портал = СагІудиязул ГІарабия |Викикъамус = |ВикитІехь = |Викицитата = |Викимактаб = |Викитайпаби = |Викихарбал = |Викидалил = |Викибаянал = |Метавики = |Проект = }} == ХӀужаби == <references/> {{СагІудиязул ГІарабия темабазда}} {{Азия}} 0cbf1m9dhakseiieyanb6mzfl25tyqj Къажаразул мацӀ 0 6677 102188 99887 2026-09-29T00:53:33Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 102188 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ana Dili.JPG|thumb|[[Нахчиван|Нахчиваналдаги]], [[Къажар|Къажаралдаги]] рахьдал мацӀалъе лъураб памятник.|альт=]] [[File:Map of the Azerbaijani language.svg|frameless|right]] '''Къажар (Азарбижан) мацӀ''' яги '''Падар мацӀ''' (Жудерго цӀар: Azərbaycan dili, Azərbaycan Türkcəsi, آذربايجان ديلی, ''Азәрбајҹан дили'') - къажар (азербайжан) мацӀ. Гьеб буго [[Къажар|Къажаралъул]] пачалихъияб мацӀ ва [[Дагъистан]]алъул пачалихъиял мацӀаздасан цояб. Къажар мацӀ хӀалтӀизе гьабула [[Иран]]алда, [[Къажар|Къажаралда]], [[ГӀиракъ]]алда, [[Россия|Россиялда]] (хасго [[Дагъистан]]алда), [[Хъизихъ|Хъихихъалда]], [[Туркия|Туркиялда]], [[Сирия|Сириялда]], [[Украина|Украиналда]]. ГӀаламалдаго къажар мацӀалъ кӀалъалел гӀадамазул къадар бахуна 34-40 млн чиясда<ref>{{Cite web |title=People Azerbaijani |url=http://www.adherents.com/Na/Na_52.html |access-date=2014-07-12 |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614114536/http://www.adherents.com/Na/Na_52.html |url-status=хвараб }}</ref>. '''КӀалъалел гӀадамазул къадар''' (Хьундасеб ва Бакъдасеб Къажар) - 25—30 млн чи<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=azb Ethnologue total for South Azerbaijani] plus [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=azj Ethnologue total for North Azerbaijani]</ref><ref name="Encyclopedia of Orient">[http://looklex.com/e.o/iran.peoples.htm «Peoples of Iran»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222659/http://looklex.com/e.o/iran.peoples.htm |date=2016-03-03 }} in ''Looklex Encyclopedia of the Orient''. Retrieved on 22 January 2009.</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.terrorfreetomorrow.org/upimagestft/TFT%20Iran%20Survey%20Report%200609.pdf |access-date=2014-07-12 |archive-date=2013-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723044939/http://www.terrorfreetomorrow.org/upimagestft/TFT%20Iran%20Survey%20Report%200609.pdf |url-status=dead}}</ref><ref name="CIA Iran">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People «Iran: People»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People |date=2012-02-03 }}, ''CIA: The World Factbook'': 24 % of Iran’s total population. Retrieved on 22 January 2009.</ref><ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/routledg/ccas/2008/00000027/00000001/art00004 G. Riaux, «The Formative Years of Azerbaijan Nationalism in Post-Revolutionary Iran»], ''Central Asian Survey'', 27(1): 45-58, March 2008: 12-20 %of Iran’s total population (p. 46). Retrieved on 22 January 2009.</ref><ref name="Amnesty International">[http://www.amnestyusa.org/news/document.do?id=ENGMDE130742006 «Iran»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311041453/http://www.amnestyusa.org/news/document.do?id=ENGMDE130742006 |date=2007-03-11 }}, ''Amnesty International report on Iran and Azerbaijan people'' . Retrieved 30 July 2006.</ref>. == ХӀужаби == <references/> {{тӀинчӀ}} __ИНДЕКС__ __ССЫЛКА_НА_НОВЫЙ_РАЗДЕЛ__ jnavyb0o6dzku4no1hz3wcje5dh9a0n Гендерил тунел 0 7295 102185 102161 2026-09-29T00:18:07Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 102185 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gimry tunnel.JPG|thumb|300px|<center>Гендерил ракьулӀан гӀанлъун гьабураб нух</center> ]] '''Генде́рил туне́л''' — [[Россия]]лда ва СНГ-ялда бищунго халатаб [[ракьулӀан гӀанлъун гьабураб нух]]<ref name="tvc">[http://beta.tvc.ru/showNews.aspx?top=5&id=73a0779b-13f0-422b-96b7-929309a8c42e «В Дагестане восстанавливается самый длинный в СНГ горный тоннель»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200313115658/http://www.tvc.ru/news |date=2020-03-13 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tvc.ru/news |access-date=2023-09-30 |archive-date=2020-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200313115658/http://www.tvc.ru/news |url-status=bot: unknown}}, beta.tvc.ru</ref>. [[Шура|Шураги]] [[Генуб]]ги цоцалӀ рухьунеб тунел. Халалъи — 4303 м. СагӀтида гьенисан ине кӀола 4 азарго машинда. Нухлул гӀеблъи — 7 метр. Борхалъи — 5 метр. Гендерица жидецаго гьелде ''Къвари́лӀухъ туне́л'' абула. [[Файл:Gimry tunnel 2.jpg|right|200px|thumb|Жанир лӀугьунеб бакӀалда таблица]] == Суратал == <gallery> Файл:Gimry tunnel 1.JPG|[[Шура|Шура]]хунсеб рахъ Файл:Gimry tunnel 3.jpg|Жаниса Файл:Gimry tunnel (Управление).jpg| ХалчагӀазул рукъ Файл:Gimry tunnel 7.jpg|Жаниса </gallery> == ХӀужаби == {{хІужаби}} {{тӀинчӀ}} [[Категория:Тоннель]] 65g7vzftvjtlo3n871dydpuk6f8fy8d НухӀ авараг 0 10069 102184 100179 2026-09-28T22:14:51Z CommonsDelinker 115 Removing [[:c:File:Nuh_(Noah)1.png|Nuh_(Noah)1.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:ChemSim|ChemSim]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 102184 wikitext text/x-wiki {{ГІадан}} {{Диналда хурхарав инсан | цӀар = НухӀ<br />{{lang-ar2|نوح}} | сурат = | сураталъул гІеблъи = 200px | alt = | сураталда гъоркьахъвай = | тІокІцІарал = | гьавураб къо-моцІ = 3900 н.р.ц. | гьавураб бакІ = [[Месопотамия]]лда | хвараб къо-моцІ = 2950 н.р.ц. | хвараб бакІ = [[Вавилон]]алда | кІодо гьавула = [[Ислам]]алда, [[христианлъи]]ялда, [[ягьудия]]лда, [[сабаия]]лда | авараглъи кьураб заман = | авараглъи кьураб бакІ = | вукъун вуго = | ракІалде щвезавулеб тарих = | гІаламат = [[НухІил гама]] | шапагІаталъе росула = | насаб = Гьев вуго НухІ, Ламикил вас, МатшунахІил вас, Идрисил вас, Ярдил вас, Мигьлаилил вас, Къайнанил вас, Анушил вас, Шисил вас, Адамил вас | мугьро = | мугьроялъул гІеблъи = 50px }} '''НухӀ''' ({{lang-ar|نوح}}) — Аллагьасул [[Исламалъул аварагзаби|авараг]], [[улул гӀазм]]азул тӀоцевесев, жив [[Аллагь]]ас халкъалда дин малъизе ва гьел къосаликьа ритӀухълъиялде рачине витӀарав илчи. [[христианлъи|Христианазул]] [[Библия|библиялда]] гьев аварагасде عليه السلام [[Ной]]-ан абула. == НухӀ аварагасул тарих == === Ракь гъанкъи === === Ракь гъанкъиялдаса хадусеб гӀумру === == Исламалда НухӀил макъам == НухӀ авараг ккола бищун тӀадегӀанав щуго аварагасул цоявлъун, гьесул цӀар рехсон буго Къуръаналда, хӀатта Маккаялда рещтӀараб 71-еб сураялда цӀар лъун буго "Сурату НухӀ" абун. {{Islam-bio-stub}} == Ссылкаба == * [http://www.al-iman.ru/Blog/?p=81 Истории о пророках: Нух (ВИДЕО)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225210630/http://www.al-iman.ru/Blog/?p=81 |date=2010-12-25 }} == МугъчӀваял == * [http://islam-v-kirove.ds43.ru/nuh/ Хазрати Нух (г`алейһи-с-салям)] / Islam-V-Kirove.DS43.Ru {{Исламалъул аварагзаби}} [[Категория:НухӀ]] 7qm4cltfadzsm98xxj9ccqzf4pz5ulv Ракьалъул рахъалъан чӀахӀиял пачалихъазул сияхӀ 0 16191 102189 102169 2026-09-29T01:18:28Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 102189 wikitext text/x-wiki [[Файл:Fuller_projection_with_largest_countries.svg|thumb|300px|Карта мира в [[Проекция Димаксион|проекции Димаксион]] с 30 крупнейшими странами и территориями по общей площади в соответствии с таблицей ниже, примерно в масштабе]] '''Ракьалъул гӀеблъи борцун [[пачалихъ]]азул ва пачалихъиял территориязул сияхӀ'''. == ЦМГӀаялда гӀахьалал пачалихъазул сияхӀ == В данный список включены данные по государствам — членам [[Организация Объединённых Наций|ООН]] (без учёта заморских владений и территорий<ref name="конст"/>, так как они находятся за пределами [[континент]]а расположения бывшей [[метрополия|метрополии]] и/или не имеют с ней общей границы). В списке также приведены места этих государств по площади в [[Части света|частях света]]. Из признанных ООН стран членами ООН не являются [[Ватикан]] и [[Государство Палестина]], имеющие статус [[Список государств — членов ООН#Государства — наблюдатели при ООН|страны-наблюдателя при ООН]]. {{Автонумерация |Оформление = standard sortable |Столбцов = 8 |ЗаголовокӀ= |Заголовок2=ЦӀар |Заголовок3=Ракь <br> (км²) |Заголовок4=Европаялда<br>бакӀ |Заголовок5=Азиялда<br>бакӀ |Заголовок6=Африкаялда<br>бакӀ |Заголовок7=Америкаялда<br>бакӀ |Заголовок8={{comment|Океаниялда|Австралиялда ва Океаниялда}}<br>бакӀ |Выравнивание1=right |Выравнивание3=right |Выравнивание4=right |Выравнивание5=right |Выравнивание6=right |Выравнивание7=right |Выравнивание8=right |Сортировка = 3# | |{{Флаг России}} [[Россия]] (РФ)<ref>Включая [[Республика Крым|Республику Крым]] ({{ПлощадьРегионы|Республика Крым|ф}} км²) и [[Севастополь]] ({{ПлощадьРегионы|Севастополь|ф}} км²), [[Присоединение Крыма к Российской Федерации|присоединение]] территорий которых [[Проблема принадлежности Крыма|не получило международного признания]]; без них —  {{nts|{{#expr:{{ПлощадьРегионы|Россия}}-{{ПлощадьРегионы|Республика Крым}}-{{ПлощадьРегионы|Севастополь}}}}}} км²</ref><ref>Из {{ПлощадьРегионы|Россия|ф}} км² фактической территории России европейская часть составляет {{nts|{{#expr:({{ПлощадьРегионы|Центральный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Северо-Западный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Южный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Северо-Кавказский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Приволжский федеральный округ}})}}}} км² ({{nts|{{#expr:(({{ПлощадьРегионы|Центральный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Северо-Западный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Южный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Северо-Кавказский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Приволжский федеральный округ}}) * 100 / {{ ПлощадьРегионы|Россия }}) round 2 }}}} % территории страны), азиатская — {{nts|{{#expr:({{ПлощадьРегионы|Уральский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Сибирский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Дальневосточный федеральный округ}})}}}} км² ({{nts|{{#expr:(({{ПлощадьРегионы|Уральский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Сибирский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Дальневосточный федеральный округ}}) * 100 / {{ ПлощадьРегионы|Россия }}) round 2 }}}} %). Азиатская часть включает территории [[Дальневосточный федеральный округ|Дальневосточного]], [[Сибирский федеральный округ|Сибирского]] и [[Уральский федеральный округ|Уральского]] [[Федеральные округа Российской Федерации|федеральных округов]] [[РФ]], европейская часть — остальные 5 федеральных округов. Без спорной территории Крыма площадь европейской части России составляет {{nts|{{#expr:({{ПлощадьРегионы|Центральный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Северо-Западный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Южный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Северо-Кавказский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Приволжский федеральный округ}}-{{ПлощадьРегионы|Республика Крым}}-{{ПлощадьРегионы|Севастополь}})}}}} км² ({{nts|{{#expr:(({{ПлощадьРегионы|Центральный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Северо-Западный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Южный федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Северо-Кавказский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Приволжский федеральный округ}}-{{ПлощадьРегионы|Республика Крым}}-{{ПлощадьРегионы|Севастополь}}) * 100 / ({{ ПлощадьРегионы|Россия }}-{{ПлощадьРегионы|Республика Крым}}-{{ПлощадьРегионы|Севастополь}})) round 2 }}}} %), а доля азиатской части составит {{nts|{{#expr:(({{ПлощадьРегионы|Уральский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Сибирский федеральный округ}}+{{ПлощадьРегионы|Дальневосточный федеральный округ}}) * 100 / ({{ ПлощадьРегионы|Россия }}-{{ ПлощадьРегионы|Республика Крым}}-{{ПлощадьРегионы|Севастополь}})) round 2 }}}} %</ref>{{ПлощадьРегионы|Россия|с}} |{{ПлощадьРегионы|Россия|ф}}|1|{{comment|''1''|часть территории государства, относящегося к другой части света}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Канады}} [[Канада]]|{{formatnum:9984670}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|1|{{~|0}} | |{{Флаг Китая}} [[Китайская Народная Республика|Китай]] (КНР)|{{formatnum:9598962}}|{{~|0}}|1|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг США}} [[Соединённые Штаты Америки]] (США)<ref name="БезВод">Без прибрежных и территориальных вод</ref>|{{formatnum:9525067}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|2|{{~|0}} | |{{Флаг Бразилии}} [[Бразилия]]|{{formatnum:8515767}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|3|{{~|0}} | |{{Флаг Австралии}} [[Австралия]]|{{formatnum:7686850}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|1 | |{{Флаг Индии}} [[Индия]]|{{formatnum:3287263}}|{{~|0}}|2|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Аргентины}} [[Аргентина]]|{{formatnum:2780400}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|4|{{~|0}} | |{{Флаг Казахстана}} [[Казахстан]]|{{formatnum:2724902}}|{{comment|''7''|часть территории государства, относящегося к другой части света}}|3|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Алжира}} [[Алжир]]|{{formatnum:2381740}}|{{~|0}}|{{~|0}}|1|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг ДР Конго}} [[Демократическая Республика Конго]] (ДРК)|{{formatnum:2345410}}|{{~|0}}|{{~|0}}|2|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Саудовской Аравии}} [[Саудовская Аравия]]|{{formatnum:2149690}}|{{~|0}}|4|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Мексики}} [[Мексика]]|{{formatnum:1972550}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|5|{{~|0}} | |{{Флаг Индонезии}} [[Индонезия]]|{{formatnum:1904556}}|{{~|0}}|5|{{~|0}}|{{~|0}}|{{comment|''3''|часть территории государства, относящегося к другой части света}} | |{{Флаг Судана}} [[Судан]]|{{formatnum:1886068}}|{{~|0}}|{{~|0}}|3|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Ливии}} [[Ливия]]|{{formatnum:1759540}}|{{~|0}}|{{~|0}}|4|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Ирана}} [[Иран]]|{{formatnum:1648000}}|{{~|0}}|6|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Монголии}} [[Монголия]]|{{formatnum:1566600}}|{{~|0}}|7|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Перу}} [[Перу]]|{{formatnum:1285220}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|6|{{~|0}} | |{{Флаг Чада}} [[Чад]]|{{formatnum:1284000}}|{{~|0}}|{{~|0}}|5|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Нигера}} [[Нигер]]|{{formatnum:1267000}}|{{~|0}}|{{~|0}}|6|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Анголы}} [[Ангола]]|{{formatnum:1246700}}|{{~|0}}|{{~|0}}|7|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Мали}} [[Мали]]|{{formatnum:1240000}}|{{~|0}}|{{~|0}}|8|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг ЮАР}} [[Южно-Африканская Республика]] (ЮАР)|{{formatnum:1219912}}|{{~|0}}|{{~|0}}|9|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Колумбии}} [[Колумбия]]|{{formatnum:1138910}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|7|{{~|0}} | |{{Флаг Эфиопии}} [[Эфиопия]]|{{formatnum:1127127}}|{{~|0}}|{{~|0}}|10|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Боливии}} [[Боливия]]|{{formatnum:1098580}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|8|{{~|0}} | |{{Флаг Мавритании}} [[Мавритания]]|{{formatnum:1030700}}|{{~|0}}|{{~|0}}|11|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Египта}} [[Египет]]|{{formatnum:1001450}}|{{~|0}}|{{comment|''37''|часть территории государства, относящегося к другой части света}}|12|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Танзании}} [[Танзания]]|{{formatnum:948087}}|{{~|0}}|{{~|0}}|13|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Нигерии}} [[Нигерия]]|{{formatnum:923768}}|{{~|0}}|{{~|0}}|14|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Венесуэлы}} [[Венесуэла]]|{{formatnum:912050}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|9|{{~|0}} | |{{Флаг Намибии}} [[Намибия]]|{{formatnum:825418}}|{{~|0}}|{{~|0}}|15|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Пакистана}} [[Пакистан]]|{{formatnum:803940}}|{{~|0}}|8|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Мозамбика}} [[Мозамбик]]|{{formatnum:801590}}|{{~|0}}|{{~|0}}|16|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Турции}} [[Турция]]|{{formatnum:780580}}|{{comment|''37''|часть территории государства, относящегося к другой части света}}|9|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Чили}} [[Чили]]|{{formatnum:756950}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|10|{{~|0}} | |{{Флаг Замбии}} [[Замбия]]|{{formatnum:752614}}|{{~|0}}|{{~|0}}|17|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Мьянмы}} [[Мьянма]]|{{formatnum:678500}}|{{~|0}}|10|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Афганистана}} [[Афганистан]]|{{formatnum:647500}}|{{~|0}}|11|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сомали}} [[Сомали]]|{{formatnum:637657}}|{{~|0}}|{{~|0}}|18|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Центральноафриканской Республики}} [[Центральноафриканская Республика]] (ЦАР)|{{formatnum:622984}}|{{~|0}}|{{~|0}}|19|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Южного Судана}} [[Южный Судан]]|{{formatnum:619745}}|{{~|0}}|{{~|0}}|20|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Украины}} [[Украина]]<ref name="с.К">С [[Автономная Республика Крым|Автономной Республикой Крым]] ({{ПлощадьРегионы/Украина|Автономная Республика Крым|ф}} км²) и [[Севастополь|Севастополем]] ({{ПлощадьРегионы/Украина|Севастополь|ф}} км²); без них — {{nts|{{#expr:{{ПлощадьРегионы/Украина|Украина}}-{{ПлощадьРегионы/Украина|Автономная Республика Крым}}-{{ПлощадьРегионы/Украина|Севастополь}}}}}} км²</ref>{{ПлощадьРегионы/Украина|Украина|с}}|{{ПлощадьРегионы/Украина|Украина|ф}}|2|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Мадагаскара}} [[Мадагаскар]]|{{formatnum:587040}}|{{~|0}}|{{~|0}}|21|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Кении}} [[Кения]]|{{formatnum:582650}}|{{~|0}}|{{~|0}}|22|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Ботсваны}} [[Ботсвана]]|{{formatnum:581730}}|{{~|0}}|{{~|0}}|23|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Франции}} [[Франция]]<ref name="Фр.">Без учёта заморских регионов и других [[заморские владения Франции|заморских владений Франции]] площадь Франции (метрополии) составляет 547030 км²; по данным [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html книги фактов ЦРУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |date=2018-12-24 }} — от 549970 (без внутренних вод) до 551500 км². Согласно законам Франции, в её состав (помимо метрополии в Европе) входят 4 (с 2011 года —  5) [[Заморский регион Франции|заморских регионов (департаментов)]], в том числе: [[Гваделупа]] (1628 км²), [[Мартиника]] (1128 км²), [[Реюньон]] (2512 км²), [[Французская Гвиана|Гвиана]] (от 83000 до 91000 км²) и, с 2011 года, [[Майотта]] (374 км²). С ними территория Франции составляет от 640 300 до 643 800 км² (по данным [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html книги фактов ЦРУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html |date=2018-12-24 }} — от 640427 (без внутренних вод) до 643,801 км²; по данным Национального института статистических и экономических исследований Франции/INSEE ([http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=98&ref_id=CMPTEF01125 Superficie des pays de l'Union européenne à 27 en 2009]) —  632 834 км²). Помимо этого, Франции принадлежат [[заморские владения Франции|другие заморские владения]]: 5 [[Заморские владения Франции#Заморские сообщества|заморских сообществ]] ([[Сен-Бартельми]], [[Сен-Мартен (Франция)|Сен-Мартен]], [[Сен-Пьер и Микелон]], [[Уоллис и Футуна]], [[Французская Полинезия]]) и 3 [[Заморские владения Франции#Заморские административно-территориальные образования с особым статусом|заморских административно-территориальных образований с особым статусом]] ([[Клиппертон]], [[Новая Каледония]], [[ФЮАТ]]), учёт которых доводит площадь Франции до 674 700 км² (без учёта [[Земля Адели|Земли Адели]]).</ref>|{{formatnum:547030}}|3|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Йемена}} [[Йемен]]|{{formatnum:527970}}|{{~|0}}|12|{{comment|''51''|часть территории государства, относящегося к другой части света}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Таиланда}} [[Таиланд]]|{{formatnum:514000}}|{{~|0}}|13|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Испании}} [[Испания]]|{{formatnum:504782}}|4|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Туркмении}} [[Туркмения]]|{{formatnum:491200}}|{{~|0}}|14|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Камеруна}} [[Камерун]]|{{formatnum:475440}}|{{~|0}}|{{~|0}}|24|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Папуа — Новой Гвинеи}} [[Папуа — Новая Гвинея]]|{{formatnum:463840}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|2 | |{{Флаг Швеции}} [[Швеция]]|{{formatnum:449964}}|5|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Узбекистана}} [[Узбекистан]]<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|title=Книга фактов ЦРУ|lang=en|accessdate=2013-06-02|archive-date=2019-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201620/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|url-status=хвараб}}</ref>|447 400|{{~|0}}|15|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Марокко}} [[Марокко]]|{{formatnum:446550}}|{{~|0}}|{{~|0}}|25|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Ирака}} [[Ирак]]|{{formatnum:437072}}|{{~|0}}|16|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Парагвая}} [[Парагвай]]|{{formatnum:406750}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|11|{{~|0}} | |{{Флаг Зимбабве}} [[Зимбабве]]|{{formatnum:390580}}|{{~|0}}|{{~|0}}|26|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Японии}} [[Япония]]<ref>Без спорных территорий площадь Японии составляет 372,8 тысяч км². Согласно официальной японской позиции, [[Проблема принадлежности южных Курильских островов|южные Курильские острова]], острова [[Лианкур]] и [[Проблема принадлежности Сенкаку|Сенкаку]] являются частью территории Японии. Де-факто южные Курильские острова находятся в составе России, а острова Лианкур — Южной Кореи.</ref>|{{formatnum:377835}}|{{~|0}}|17|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Германии}} [[Германия]]|{{formatnum:357385}}|6|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Республики Конго}} [[Республика Конго]]|{{formatnum:342000}}|{{~|0}}|{{~|0}}|27|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Финляндии}} [[Финляндия]]|{{formatnum:337030}}|7|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Малайзии}} [[Малайзия]]|{{formatnum:329750}}|{{~|0}}|18|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Вьетнама}} [[Вьетнам]]|{{formatnum:329560}}|{{~|0}}|19|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Норвегии}} [[Норвегия]]|{{formatnum:324220}}|8|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Кот-д’Ивуара}} [[Кот-д’Ивуар]]|{{formatnum:322460}}|{{~|0}}|{{~|0}}|28|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Польши}} [[Польша]]|{{formatnum:312685}}|9|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Омана}} [[Оман]]|{{formatnum:309500}}|{{~|0}}|20|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Италии}} [[Италия]]|{{formatnum:302073}}|10|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Филиппин}} [[Филиппины]]|{{formatnum:299764}}|{{~|0}}|21|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Эквадора}} [[Эквадор]]|{{formatnum:283560}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|12|{{~|0}} | |{{Флаг Буркина-Фасо}} [[Буркина-Фасо]]|{{formatnum:274200}}|{{~|0}}|{{~|0}}|29|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Новой Зеландии}} [[Новая Зеландия]]|{{formatnum:268680}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|3 | |{{Флаг Габона}} [[Габон]]|{{formatnum:267667}}|{{~|0}}|{{~|0}}|30|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Гвинеи}} [[Гвинея]]|{{formatnum:245857}}|{{~|0}}|{{~|0}}|31|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Великобритании}} [[Великобритания]]|{{formatnum:244820}}|11|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Ганы}} [[Гана]]|{{formatnum:238540}}|{{~|0}}|{{~|0}}|32|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Румынии}} [[Румыния]]|{{formatnum:237500}}|12|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Лаоса}} [[Лаос]]|{{formatnum:236800}}|{{~|0}}|22|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Уганды}} [[Уганда]]|{{formatnum:236040}}|{{~|0}}|{{~|0}}|33|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Гайаны}} [[Гайана]]|{{formatnum:214970}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|13|{{~|0}} | |{{Флаг Белоруссии}} [[Белоруссия]]|{{formatnum:207600}}|13|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Киргизии}} [[Киргизия]]|{{formatnum:199951}}|{{~|0}}|23|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сенегала}} [[Сенегал]]|{{formatnum:196190}}|{{~|0}}|{{~|0}}|34|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сирии}} [[Сирия]]|{{formatnum:185180}}|{{~|0}}|24|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Камбоджи}} [[Камбоджа]]|{{formatnum:181040}}|{{~|0}}|25|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Уругвая}} [[Уругвай]]|{{formatnum:176220}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|14|{{~|0}} | |{{Флаг Суринама}} [[Суринам]]|{{formatnum:163820}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|15|{{~|0}} | |{{Флаг Туниса}} [[Тунис]]|{{formatnum:163610}}|{{~|0}}|{{~|0}}|35|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Бангладеш}} [[Бангладеш]]|{{formatnum:144000}}|{{~|0}}|26|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Таджикистана}} [[Таджикистан]]|{{formatnum:143100}}|{{~|0}}|27|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Непала}} [[Непал]]|{{formatnum:140800}}|{{~|0}}|28|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Греции}} [[Греция]]|{{formatnum:131940}}|14|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Никарагуа}} [[Никарагуа]]|{{formatnum:129494}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|16|{{~|0}} | |{{Флаг Эритреи}} [[Эритрея]]|{{formatnum:121320}}|{{~|0}}|{{~|0}}|36|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг КНДР}} [[Корейская Народно-Демократическая Республика]] (КНДР)|120 540|{{~|0}}|29|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Малави}} [[Малави]]|{{formatnum:118480}}|{{~|0}}|{{~|0}}|37|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Бенина}} [[Бенин]]|{{formatnum:112620}}|{{~|0}}|{{~|0}}|38|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Гондураса}} [[Гондурас]]|{{formatnum:112090}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|17|{{~|0}} | |{{Флаг Либерии}} [[Либерия]]|{{formatnum:111370}}|{{~|0}}|{{~|0}}|39|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Болгарии}} [[Болгария]]|{{formatnum:110910}}|15|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Кубы}} [[Куба]]|{{formatnum:110860}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|18|{{~|0}} | |{{Флаг Гватемалы}} [[Гватемала]]|{{formatnum:108890}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|19|{{~|0}} | |{{Флаг Исландии}} [[Исландия]]|{{formatnum:103000}}|16|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Республики Корея}} [[Республика Корея]]|{{formatnum:100210}}|{{~|0}}|30|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Венгрии}} [[Венгрия]]|{{formatnum:93030}}|17|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Португалии}} [[Португалия]]|{{formatnum:92082}}|18|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Иордании}} [[Иордания]]|{{formatnum:89400}}|{{~|0}}|31|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сербии}} [[Сербия]]|{{formatnum:88361}}|19|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Азербайджана}} [[Азербайджан]]<ref>С учётом территории непризнанной [[НКР|Нагорно-Карабахской Республики]]; без них — 83 430 км²</ref>|{{formatnum:86600}}|{{comment|''40''|часть территории государства, относящегося к другой части света; европейская часть территорий Азербайджана (10% от всей площади страны) учитывается при проведении границы между Европой и Азией по Большому Кавказу, в иных случаях государство географически полностью расположено в Азии}}|32|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Австрии}} [[Австрия]]|{{formatnum:83858}}|20|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг ОАЭ}} [[Объединённые Арабские Эмираты]] (ОАЭ)|{{formatnum:82880}}|{{~|0}}|33|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Чехии}} [[Чехия]]|{{formatnum:78866}}|21|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Панамы}} [[Панама]]|{{formatnum:78200}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|20|{{~|0}} | |{{Флаг Сьерра-Леоне}} [[Сьерра-Леоне]]|{{formatnum:71740}}|{{~|0}}|{{~|0}}|40|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Ирландии}} [[Ирландия]]|{{formatnum:70273}}|22|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Грузии}} [[Грузия]]|{{formatnum:69700}}|{{comment|''41''|часть территории государства, относящегося к другой части света; европейская часть территорий Грузии (5% от всей площади страны) учитывается при проведении границы между Европой и Азией по Большому Кавказу, в иных случаях государство географически полностью расположено в Азии}}|34|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Шри-Ланки}} [[Шри-Ланка]]|{{formatnum:65610}}|{{~|0}}|35|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Литвы}} [[Литва]]|{{formatnum:65300}}|23|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Латвии}} [[Латвия]]|{{formatnum:64589}}|24|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Того}} [[Того]]|{{formatnum:56785}}|{{~|0}}|{{~|0}}|41|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Хорватии}} [[Хорватия]]|{{formatnum:56542}}|25|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Боснии и Герцеговины}} [[Босния и Герцеговина]]|{{formatnum:51129}}|26|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Коста-Рики}} [[Коста-Рика]]|{{formatnum:51100}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|21|{{~|0}} | |{{Флаг Словакии}} [[Словакия]]|48 845|27|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Доминиканской Республики}} [[Доминиканская Республика]]|{{formatnum:48730}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|22|{{~|0}} | |{{Флаг Эстонии}} [[Эстония]]|{{formatnum:45226}}|28|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Дании}} [[Дания]]|{{formatnum:43094}}|29|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Нидерландов}} [[Нидерланды]]|{{formatnum:41526}}|30|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Швейцарии}} [[Швейцария]]|{{formatnum:41290}}|31|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Бутана}} [[Бутан]]|{{formatnum:38394}}|{{~|0}}|36|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Гвинеи-Бисау}} [[Гвинея-Бисау]]|{{formatnum:36120}}|{{~|0}}|{{~|0}}|42|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Молдавии}} [[Молдавия]]|{{formatnum:33843}}|32|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Бельгии}} [[Бельгия]]|{{formatnum:30528}}|33|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Лесото}} [[Лесото]]|{{formatnum:30355}}|{{~|0}}|{{~|0}}|43|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Армении}} [[Армения]]|{{formatnum:29743}}|{{~|0}}|37|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Албании}} [[Албания]]|{{formatnum:28748}}|34|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Соломоновых Островов}} [[Соломоновы Острова]]|{{formatnum:28450}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|4 | |{{Флаг Экваториальной Гвинеи}} [[Экваториальная Гвинея]]|{{formatnum:28051}}|{{~|0}}|{{~|0}}|44|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Бурунди}} [[Бурунди]]|{{formatnum:27830}}|{{~|0}}|{{~|0}}|45|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Гаити}} [[Республика Гаити|Гаити]]|{{formatnum:27750}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|23|{{~|0}} | |{{Флаг Руанды}} [[Руанда]]|{{formatnum:26338}}|{{~|0}}|{{~|0}}|46|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Северной Македонии}} [[Северная Македония]]|{{formatnum:25333}}|35|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Джибути}} [[Джибути]]|{{formatnum:23200}}|{{~|0}}|{{~|0}}|47|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Белиза}} [[Белиз]]|{{formatnum:22966}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|24|{{~|0}} | |{{Флаг Израиля}} [[Израиль]]|{{formatnum:22072}}|{{~|0}}|38|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сальвадора}} [[Сальвадор]]|{{formatnum:21040}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|25|{{~|0}} | |{{Флаг Словении}} [[Словения]]|{{formatnum:20253}}|36|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Фиджи}} [[Фиджи]]|{{formatnum:18270}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|5 | |{{Флаг Кувейта}} [[Кувейт]]|{{formatnum:17820}}|{{~|0}}|39|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Эсватини}} [[Эсватини]]|{{formatnum:17363}}|{{~|0}}|{{~|0}}|48|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Восточного Тимора}} [[Восточный Тимор]]|{{formatnum:14874}}|{{~|0}}|40|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Черногории}} [[Черногория]]|{{formatnum:14026}}|37|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Багамских Островов}} [[Багамские Острова]]|{{formatnum:13940}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|26|{{~|0}} | |{{Флаг Вануату}} [[Вануату]]|{{formatnum:12200}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|6 | |{{Флаг Катара}} [[Катар]]|{{formatnum:11437}}|{{~|0}}|41|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Гамбии}} [[Гамбия]]|{{formatnum:11300}}|{{~|0}}|{{~|0}}|49|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Ямайки}} [[Ямайка]]|{{formatnum:10990}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|27|{{~|0}} | |{{Флаг Ливана}} [[Ливан]]|{{formatnum:10452}}|{{~|0}}|42|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Кипра}} [[Республика Кипр|Кипр]]|{{formatnum:9250}}|{{~|0}}|43|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Брунея}} [[Бруней]]|{{formatnum:5770}}|{{~|0}}|44|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Тринидада и Тобаго}} [[Тринидад и Тобаго]]|{{formatnum:5128}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|28|{{~|0}} | |{{Флаг Кабо-Верде}} [[Кабо-Верде]]|{{formatnum:4033}}|{{~|0}}|{{~|0}}|50|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Самоа}} [[Самоа]]|{{formatnum:2860}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|7 | |{{Флаг Люксембурга}} [[Люксембург]]|{{formatnum:2586}}|38|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Комор}} [[Коморы|Коморские Острова]]<ref name="комор">2235 км² — площадь Коморских Островов с учётом острова Маоре (Майотта) — фактически заморский департамент Франции [[Майотта]]. [http://www.un.org/ru/ga/34/docs/34res.shtml Генеральная Ассамблея ООН (34/69 от 06.12.1979)] признала за государством Коморские Острова права на остров Маоре (Майотта). Без учёта этого острова площадь Коморских Островов составляет 1862 км²</ref>|{{formatnum:2235}}|{{~|0}}|{{~|0}}|51|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Маврикия}} [[Маврикий]]|{{formatnum:2040}}|{{~|0}}|{{~|0}}|52|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сан-Томе и Принсипи}} [[Сан-Томе и Принсипи]]|{{formatnum:1001}}|{{~|0}}|{{~|0}}|53|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сингапура}} [[Сингапур]]|778|{{~|0}}|45|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Доминики}} [[Доминика]]|754|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|29|{{~|0}} | |{{Флаг Тонги}} [[Тонга]]|748|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|8 | |{{Флаг Кирибати}} [[Кирибати]]|717|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|9 | |{{Флаг Федеративных Штатов Микронезии}} [[Федеративные Штаты Микронезии|Микронезия]]|702|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|10 | |{{Флаг Бахрейна}} [[Бахрейн]]|701|{{~|0}}|46|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сент-Люсии}} [[Сент-Люсия]]|620|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|30|{{~|0}} | |{{Флаг Андорры}} [[Андорра]]|468|39|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Палау}} [[Палау]]|458|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|11 | |{{Флаг Сейшел}} [[Сейшельские Острова]]|455|{{~|0}}|{{~|0}}|54|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Антигуа и Барбуды}} [[Антигуа и Барбуда]]|442|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|31|{{~|0}} | |{{Флаг Барбадоса}} [[Барбадос]]|430|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|32|{{~|0}} | |{{Флаг Сент-Винсента и Гренадин}} [[Сент-Винсент и Гренадины]]|389|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|33|{{~|0}} | |{{Флаг Гренады}} [[Гренада]]|340|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|34|{{~|0}} | |{{Флаг Мальты}} [[Мальта]]|316|40|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Мальдивской Республики}} [[Мальдивы]]|298|{{~|0}}|47|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сент-Китса и Невиса}} [[Сент-Китс и Невис]]|261|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|35|{{~|0}} | |{{Флаг Маршалловых Островов}} [[Маршалловы Острова]]|181|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|12 | |{{Флаг Лихтенштейна}} [[Лихтенштейн]]|160|41|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Сан-Марино}} [[Сан-Марино]]|61,2|42|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} | |{{Флаг Тувалу}} [[Тувалу]]|26|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|13 | |{{Флаг Науру}} [[Науру]]|21,3|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|14 | |{{Флаг Монако}} [[Монако]]|2,02|43|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}}|{{~|0}} }} == Полный список государств и территорий == В ниже приведённый список включены фактические данные по государствам, владениям и территориям<ref name="конст"/>, включая непризнанные государства и самоуправляемые территории. {| class="sortable standard" ! № ! ЦӀар !! Ракь <br> (км²) |- |align="right" | | [[Ракь]] | align="right" | 510 072 000 |- |align="right" | | [[Суша]] | align="right" | 148 939 063 |- |align="right" | 1 |{{Флагификация|Россия}}<ref name="автоссылка1">Включая [[Республика Крым|Республику Крым]] ({{ПлощадьРегионы|Республика Крым|ф}} км²) и [[Севастополь]] ({{ПлощадьРегионы|Севастополь|ф}} км²), [[Присоединение Крыма к Российской Федерации|присоединение]] территорий которых [[Проблема принадлежности Крыма|не получило международного признания]]</ref> | align="right" |17 125 191 |- |align="right" | |[[Файл:Flag of Antarctica.svg|22px]] [[Антарктида]] | align="right" |14 107 000 |- |align="right" | 2 |{{Флагификация|Канада}} | align="right" |9 984 670 |- | align="right" | 3 |{{Флаг Китайской Народной Республики}} [[Китайская Народная Республика|Китай]] | align="right" |9 598 077 |- |align="right" | 4 |{{Флаг Соединённых Штатов Америки}} [[Соединённые Штаты Америки]]<ref name="БезВод"/> | align="right" |9 525 067 |- |align="right" | 5 |{{Флагификация|Бразилия}} | align="right" |8 511 965 |- |align="right" | 6 |{{Флагификация|Австралия}} | align="right" |7 686 850 |- |align="right" | 7 |{{Флагификация|Индия}} | align="right" |3 287 590 |- |align="right" | 8 |{{Флагификация|Аргентина}} | align="right" |2 766 890 |- |align="right" | 9 |{{Флагификация|Казахстан}} | align="right" |2 724 902 |- |align="right" | 10 |{{Флагификация|Алжир}} | align="right" |2 381 740 |- |align="right" | 11 |{{Флаг Демократической Республики Конго}} [[Демократическая Республика Конго]] | align="right" |2 345 410 |- |align="right" | 12 |{{Флагификация|Гренландия}} | align="right" |2 166 086 |- |align="right" | 13 |{{Флаг Саудовской Аравии}} [[Саудовская Аравия]] | align="right" |2 149 610 |- |align="right" | 14 |{{Флаг Мексики}} [[Мексика]] | align="right" |1 972 550 |- |align="right" | 15 |{{Флаг Индонезии}} [[Индонезия]] | align="right" |1 904 556 |- |align="right" | 16 |{{Флагификация|Судан}} | align="right" |1 886 065 |- |align="right" | 17 |{{Флагификация|Ливия}} | align="right" |1 759 540 |- |align="right" | 18 |{{Флаг Ирана}} [[Иран]] | align="right" |1 648 000 |- |align="right" | 19 |{{Флаг Монголии}} [[Монголия]] | align="right" |1 564 116 |- |align="right" | 20 |{{Флаг Перу}} [[Перу]] | align="right" |1 285 220 |- |align="right" | 21 |{{Флаг Чада}} [[Чад]] | align="right" |1 284 000 |- |align="right" | 22 |{{Флаг Нигера}} [[Нигер]] | align="right" |1 267 000 |- |align="right" | 23 |{{Флаг Анголы}} [[Ангола]] | align="right" |1 246 700 |- |align="right" | 24 |{{Флаг Мали}} [[Мали]] | align="right" |1 240 000 |- |align="right" | 25 |{{Флаг ЮАР}} [[Южно-Африканская Республика]] | align="right" |1 219 912 |- |align="right" | 26 |{{Флаг Колумбии}} [[Колумбия]] | align="right" |1 138 910 |- |align="right" | 27 |{{Флаг Эфиопии}} [[Эфиопия]] | align="right" |1 127 127 |- |align="right" | 28 |{{Флаг Боливии}} [[Боливия]] | align="right" |1 098 580 |- |align="right" | 29 |{{Флаг Мавритании}} [[Мавритания]] | align="right" |1 030 700 |- |align="right" | 30 |{{Флаг Египта}} [[Египет]] | align="right" |1 001 450 |- |align="right" | 31 |{{Флаг Танзании}} [[Танзания]] | align="right" |948 087 |- |align="right" | 32 |{{Флаг Нигерии}} [[Нигерия]] | align="right" |923 768 |- |align="right" | 33 |{{Флаг Венесуэлы}} [[Венесуэла]] | align="right" |912 050 |- |align="right" | 34 |{{Флаг Намибии}} [[Намибия]] | align="right" |825 418 |- |align="right" | 35 |{{Флаг Пакистана}} [[Пакистан]] | align="right" |803 940 |- |align="right" | 36 |{{Флаг Мозамбика}} [[Мозамбик]] | align="right" |801 590 |- |align="right" | 37 |{{Флаг Турции}} [[Турция]] | align="right" |780 580 |- |align="right" | 38 |{{Флаг Чили}} [[Чили]] | align="right" |756 950 |- |align="right" | 39 |{{Флаг Замбии}} [[Замбия]] | align="right" |752 614 |- |align="right" | 40 |{{Флаг Мьянмы}} [[Мьянма]] | align="right" |678 500 |- |align="right" | 41 |{{Флаг Афганистана}} [[Афганистан]] | align="right" |647 500 |- |align="right" | 42 |{{Флаг Сомали}} [[Сомали]] | align="right" |637 657 |- |align="right" | 43 |{{Флаг Центральноафриканской Республики}} [[Центральноафриканская Республика]] | align="right" |622 984 |- |align="right" | 44 |{{Флаг Южного Судана}} [[Южный Судан]] | align="right" |619 745 |- |align="right" | 45 |{{Флаг Кении}} [[Кения]] | align="right" | 603 628 |- |align="right" | 46 |{{Флаг Мадагаскара}} [[Мадагаскар]] | align="right" |587 040 |- |align="right" | 47 |{{Флаг Украины}} [[Украина]]<ref name="б.К">Без [[Автономная Республика Крым|Автономной Республики Крым]] и [[Севастополь|Севастополя]]; с ними — {{ПлощадьРегионы/Украина|Украина|ф}} км²</ref>{{ПлощадьРегионы/Украина|Украина|с}} | align="right" |{{nts|{{#expr:{{ПлощадьРегионы/Украина|Украина}}-{{ПлощадьРегионы/Украина|Автономная Республика Крым}}-{{ПлощадьРегионы/Украина|Севастополь}}}}}} |- |align="right" | 48 |{{Флаг Ботсваны}} [[Ботсвана]] | align="right" |581 730 |- |align="right" | 49 |{{Флаг Франции}} [[Франция]]<ref name="Фр." /> | align="right" |547 030 |- |align="right" | 50 |{{Флаг Йемена}} [[Йемен]] | align="right" |527 970 |- |align="right" | 51 |{{Флаг Таиланда}} [[Таиланд]] | align="right" |514 000 |- |align="right" | 52 |{{Флаг Испании}} [[Испания]] | align="right" |497 304 |- |align="right" | 53 |{{Флагификация|Туркмения}} | align="right" |491 200 |- |align="right" | 54 |{{Флаг Камеруна}} [[Камерун]] | align="right" |475 440 |- |align="right" | 55 |{{Флаг Папуа — Новой Гвинеи}} [[Папуа — Новая Гвинея]] | align="right" |462 840 |- |align="right" | 56 |{{Флаг Швеции}} [[Швеция]] | align="right" |449 964 |- |align="right" | 57 |{{Флаг Узбекистана}} [[Узбекистан]] | align="right" |447 400 |- |align="right" | 58 |{{Флаг Марокко}} [[Марокко]] | align="right" |446 550 |- |align="right" | 59 |{{Флаг Ирака}} [[Ирак]] | align="right" |437 072 |- |align="right" | 60 |{{Флаг Парагвая}} [[Парагвай]] | align="right" |406 750 |- |align="right" | 61 |{{Флаг Зимбабве}} [[Зимбабве]] | align="right" |390 580 |- |align="right" | 62 |{{Флаг Японии}} [[Япония]] | align="right" |377 835 |- |align="right" | 63 |{{Флаг Германии}} [[Германия]] | align="right" |357 021 |- |align="right" | 64 |{{Флаг Республики Конго}} [[Республика Конго|Конго]] | align="right" |342 000 |- |align="right" | 65 |{{Флаг Финляндии}} [[Финляндия]] | align="right" |337 030 |- |align="right" | 66 |{{Флаг Малайзии}} [[Малайзия]] | align="right" |329 750 |- |align="right" | 67 |{{Флаг Вьетнама}} [[Вьетнам]] | align="right" |329 560 |- |align="right" | 68 |{{Флаг Норвегии}} [[Норвегия]] | align="right" |324 220 |- |align="right" | 69 |{{Флаг Кот-д'Ивуара}} [[Кот-д’Ивуар]] | align="right" |322 460 |- |align="right" | 70 |{{Флаг Польши}} [[Польша]] | align="right" |312 685 |- |align="right" | 71 |{{Флаг Омана}} [[Оман]] | align="right" |309 500 |- |align="right" | 72 |{{Флаг Италии}} [[Италия]] | align="right" |302 073 |- |align="right" | 73 |{{Флаг Филиппин}} [[Филиппины]] | align="right" |299 764 |- |align="right" | 74 |{{Флаг Эквадора}} [[Эквадор]] | align="right" |283 560 |- |align="right" | 75 |{{Флаг Буркина-Фасо}} [[Буркина-Фасо]] | align="right" |274 200 |- |align="right" | 76 |{{Флаг Новой Зеландии}} [[Новая Зеландия]] | align="right" |268 680 |- |align="right" | 77 |{{Флаг Габона}} [[Габон]] | align="right" |267 667 |- |align="right" | 78 |{{Флаг Западной Сахары}} [[Западная Сахара]] | align="right" |266 000 |- |align="right" | 79 |{{Флаг Гвинеи}} [[Гвинея]] | align="right" |245 857 |- |align="right" | 80 |{{Флаг Великобритании}} [[Великобритания]] | align="right" |244 820 |- |align="right" | 81 |{{Флаг Ганы}} [[Гана]] | align="right" |238 540 |- |align="right" | 82 |{{Флаг Румынии}} [[Румыния]] | align="right" |237 500 |- |align="right" | 83 |{{Флаг Лаоса}} [[Лаос]] | align="right" |236 800 |- |align="right" | 84 |{{Флаг Уганды}} [[Уганда]] | align="right" |236 040 |- |align="right" | 85 |{{Флаг Гайаны}} [[Гайана]] | align="right" |214 970 |- |align="right" |86 |[[Файл:Flag of Puntland.svg|22px]] [[Пунтленд]] | align="right" |212 510 |- |align="right" | 87 |{{Флаг Беларуси}} [[Белоруссия]] | align="right" |207 600 |- |align="right" | 88 |{{Флаг Киргизии}} [[Киргизия]] | align="right" |199 951 |- |align="right" | 89 |{{Флаг Сенегала}} [[Сенегал]] | align="right" |196 190 |- |align="right" | 90 |{{Флаг Сирии}} [[Сирия]] | align="right" |185 180 |- |align="right" | 91 |{{Флаг Камбоджи}} [[Камбоджа]] | align="right" |181 040 |- |align="right" | 92 |{{Флаг Уругвая}} [[Уругвай]] | align="right" |176 220 |- |align="right" | 93 |{{Флаг Туниса}} [[Тунис]] | align="right" |163 610 |- |align="right" | 94 |{{Флаг Суринама}} [[Суринам]] | align="right" |163 270 |- |align="right" |95 |[[Файл:Flag of Shan State.svg|22px]] [[Государство Шан|Шан]] | align="right" |155 800 |- |align="right" | 96 |{{Флаг Бангладеш}} [[Бангладеш]] | align="right" |144 000 |- |align="right" | 97 |{{Флаг Таджикистана}} [[Таджикистан]] | align="right" |143 100 |- |align="right" | 98 |{{Флаг Непала}} [[Непал]] | align="right" |140 800 |- |align="right" |99 |{{Флагификация|Сомалиленд}} | align="right" |137 600 |- |align="right" | 100 |{{Флаг Греции}} [[Греция]] | align="right" |131 940 |- |align="right" | 101 |{{Флаг Никарагуа}} [[Никарагуа]] | align="right" |129 494 |- |align="right" | 102 |{{Флаг Эритреи}} [[Эритрея]] | align="right" |121 320 |- |align="right" | 103 |{{Флагификация|КНДР}} | align="right" |120 540 |- |align="right" | 104 |{{Флаг Малави}} [[Малави]] | align="right" |118 480 |- |align="right" | 105 |{{Флаг Бенина}} [[Бенин]] | align="right" |112 620 |- |align="right" | 106 |{{Флаг Гондураса}} [[Гондурас]] | align="right" |112 090 |- |align="right" | 107 |{{Флаг Либерии}} [[Либерия]] | align="right" |111 370 |- |align="right" | 108 |{{Флаг Болгарии}} [[Болгария]] | align="right" |110 910 |- |align="right" | 109 |{{Флаг Кубы}} [[Куба]] | align="right" |110 860 |- |align="right" | 110 |{{Флаг Гватемалы}} [[Гватемала]] | align="right" |108 890 |- |align="right" | 111 |{{Флаг Исландии}} [[Исландия]] | align="right" |103 000 |- |align="right" | 112 |{{Флаг Республики Корея}} [[Республика Корея]] | align="right" |98 480 |- |align="right" | 113 |{{Флаг Венгрии}} [[Венгрия]] | align="right" |93 030 |- |align="right" | 114 |{{Флаг Португалии}} [[Португалия]] | align="right" |92 082 |- |align="right" | 115 |{{Флаг Иордании}} [[Иордания]] | align="right" |92 300 |- |align="right" | 116 |{{Флагификация|Французская Гвиана}} | align="right" |91 000 |- | align="right" | 117 |{{Флаг Австрии}} [[Австрия]] | align="right" | 83 871 |- | align="right" | 118 |{{Флаг Азербайджана}} [[Азербайджан]]<ref name="Азербайджан">Без учёта территории непризнанной [[Нагорно-Карабахская Республика|Нагорно-Карабахской Республики]]</ref> | align="right" |83 430 |- | align="right" | 119 |{{Флаг Объединённых Арабских Эмиратов}} [[Объединённые Арабские Эмираты]] | align="right" |82 880 |- | align="right" | 120 |{{Флаг Чехии}} [[Чехия]] | align="right" |78 866 |- | align="right" | 121 |{{Флаг Панамы}} [[Панама]] | align="right" |78 200 |- | align="right" | 122 |{{Флаг Сербии}} [[Сербия]]<ref>Без учёта территории [[Республика Косово|Косово]], с ней —  88 361 км²</ref> | align="right" |77 473 |- |align="right" | 123 |{{Флаг Сьерра-Леоне}} [[Сьерра-Леоне]] | align="right" |71 740 |- |align="right" | 124 |{{Флаг Ирландии}} [[Ирландия]] | align="right" |70 273 |- |align="right" | 125 |{{Флаг Шри-Ланки}} [[Шри-Ланка]] | align="right" |65 610 |- |align="right" | 126 |{{Флаг Литвы}} [[Литва]] | align="right" |65 200 |- |align="right" | 127 |{{Флаг Латвии}} [[Латвия]] | align="right" |64 589 |- |align="right" | 128 |{{Флаг Норвегии}} [[Шпицберген]] | align="right" |62 049 |- |align="right" | 129 |{{Флаг Грузии}} [[Грузия]]<ref name="Грузия">Без учёта территории частично признанных государств [[Республика Абхазия]] и [[Республика Южная Осетия]]</ref> | align="right" |57 200 |- |align="right" | 130 |{{Флаг Того}} [[Того]] | align="right" |56 785 |- |align="right" | 131 |{{Флаг Хорватии}} [[Хорватия]] | align="right" |56 542 |- |align="right" | 132 |{{Флаг Боснии и Герцеговины}} [[Босния и Герцеговина]] | align="right" |51 129 |- |align="right" | 133 |{{Флаг Коста-Рики}} [[Коста-Рика]] | align="right" |51 100 |- |align="right" | 134 |{{Флаг Словакии}} [[Словакия]] | align="right" |48 845 |- |align="right" | 135 |{{Флаг Доминиканской Республики}} [[Доминиканская Республика]] | align="right" |48 730 |- |align="right" | 136 |{{Флаг Бутана}} [[Бутан]] | align="right" |47 000 |- |align="right" |137 |{{Флаг Сомали}} [[Галмудуг]] | align="right" |46 000 |- |align="right" | 138 |{{Флаг Эстонии}} [[Эстония]] | align="right" |45 226 |- |align="right" | 139 |{{Флаг Дании}} [[Дания]] | align="right" |43 094 |- |align="right" | 140 |{{Флаг Нидерландов}} [[Нидерланды]] | align="right" |41 526 |- |align="right" | 141 |{{Флаг Швейцарии}} [[Швейцария]] | align="right" |41 290 |- |align="right" | 142 |{{Флаг Гвинеи-Бисау}} [[Гвинея-Бисау]] | align="right" |36 120 |- |align="right" | 143 |{{Флаг Китайской Республики}} [[Тайвань]] | align="right" |35 980 |- |align="right" | 144 |{{Флаг Бельгии}} [[Бельгия]] | align="right" |32 545 |- |align="right" | 145 |{{Флаг Лесото}} [[Лесото]] | align="right" |30 355 |- |align="right" | 146 |{{Флаг Армении}} [[Армения]]<ref>[https://www.president.am/ru/general-information/ Официальный сайт Президента Республики Армения. «Общая информация о Республике Армения».]</ref> | align="right" |29 743 |- |align="right" | 147 |{{Флаг Молдавии}} [[Молдавия]]<ref>Без учёта территории [[Приднестровская Молдавская Республика|Приднестровской Молдавской Республики]]</ref> | align="right" |29 680 |- |align="right" | 148 |{{Флаг Албании}} [[Албания]] | align="right" |28 748 |- |align="right" | 149 |{{Флаг Соломоновых островов}} [[Соломоновы Острова]] | align="right" |28 450 |- |align="right" | 150 |{{Флаг Экваториальной Гвинеи}} [[Экваториальная Гвинея]] | align="right" |28 051 |- |align="right" | 151 |{{Флаг Бурунди}} [[Бурунди]] | align="right" |27 830 |- |align="right" | 152 |{{Флаг Гаити}} [[Республика Гаити|Гаити]] | align="right" |27 750 |- | align="right" |153 |{{Флаг|ЛНР}} [[Луганская Народная Республика]] | align="right" |26 683 |- | align="right" |154 |{{Флаг|ДНР}} [[Донецкая Народная Республика]] | align="right" |26 517 |- | align="right" |155 |{{Флаг Руанды}} [[Руанда]] | align="right" |26 338 |- | align="right" | 156 |{{Флаг Северной Македонии}} [[Северная Македония]] | align="right" |25 333 |- | align="right" | 157 |{{Флаг Белиза}} [[Белиз]] | align="right" |22 966 |- | align="right" | 158 |{{Флаг Израиля}} [[Израиль]]<ref>Суверенная территория Израиля, сложившаяся в результате [[Война за независимость Израиля|Войны за независимость 1949 года]] и признанная большинством государств и ООН — 20&nbsp;770 км². Территория, на которую позже был распространён суверенитет Израиля, включая [[Восточный Иерусалим]] и [[Голанские высоты]], составляет 22&nbsp;072 км². Это число и используется в официальных документах Израиля, но, в связи с непризнанием аннексии ООН, оно не используется в международных документах.</ref> | align="right" |22 072 |- | align="right" | 159 |{{Флаг Джибути}} [[Джибути]] | align="right" |22 000 |- | align="right" | 160 |{{Флаг Сальвадора}} [[Сальвадор]] | align="right" |21 040 |- | align="right" | 161 |{{Флаг Словении}} [[Словения]] | align="right" |20 253 |- | align="right" | 162 |{{Флагификация|Новая Каледония}} | align="right" |19 060 |- | align="right" | 163 |{{Флаг Фиджи}} [[Фиджи]] | align="right" |18 270 |- | align="right" | 164 |{{Флаг Кувейта}} [[Кувейт]] | align="right" |17 820 |- | align="right" | 165 |{{Флаг Свазиленда}} [[Эсватини]] | align="right" |17 363 |- | align="right" | 166 |{{Флаг Восточного Тимора}} [[Восточный Тимор]] | align="right" |14 874 |- | align="right" | 167 |{{Флаг Черногории}} [[Черногория]] | align="right" |14 026 |- | align="right" | 168 |{{Флаг Багам}} [[Багамы]] | align="right" |13 940 |- | align="right" | 169 |{{Флаг Вануату}} [[Вануату]] | align="right" |12 200 |- | align="right" | 170 |{{Флагификация|Фолклендские острова}} | align="right" |12 173 |- | align="right" | 171 |[[Файл:Flag of Waziristan resistance (1930s).svg|22px]] [[Вазиристан]] | align="right" |11 585 |- | align="right" | 172 |{{Флаг Катара}} [[Катар]] | align="right" |11 437 |- | align="right" | 173 |{{Флаг Гамбии}} [[Гамбия]] | align="right" |11 300 |- | align="right" | 174 |{{Флаг Ямайки}} [[Ямайка]] | align="right" |10 990 |- | align="right" | 175 |{{Флаг Косово}} [[Республика Косово|Косово]] | align="right" |10 888 |- | align="right" | 176 |{{Флаг Ливана}} [[Ливан]] | align="right" |10 452 |- | align="right" | 177 |{{Флагификация|Пуэрто-Рико}} | align="right" |9104 |- | align="right" | 178 |{{Флаг Абхазии}} [[Республика Абхазия|Абхазия]] | align="right" |8600 |- | align="right" | 179 |{{Флагификация|Французские Южные и Антарктические Территории}}<ref>[[Французские Южные и Антарктические Территории]] включают острова [[Амстердам (остров, Индийский океан)|Амстердам]] и [[Сен-Поль (остров)|Сен-Поль]]; [[острова Крозе]]; [[Кергелен (остров)|остров Кергелен]]; [[Острова Эпарсе]] (последние включают [[коралловый остров|коралловые острова]]: [[Бассас-да-Индия]], [[Глорьёз]], [[Европа (остров)|Европа]], [[Жуан-ди-Нова]] (оспариваются [[Мадагаскар]]ом), [[Тромлен]] (оспаривается [[Маврикий|Маврикием]]) и [[Гейзер (риф)|риф Гейзер]] (оспаривается [[Мадагаскар]]ом и [[Коморы|Коморами]]); т.н. [[Земля Адели]] (как часть Антарктиды [[Территориальные претензии в Антарктике|не является признанной территорией Францией ввиду международного нейтралитета к территории Антарктиды]]).</ref> | align="right" |7829 |- | align="right" | 180 |{{Флагификация|Канарские острова}} | align="right" |7447 |- | align="right" |181 |{{Флагификация|Палестинская национальная администрация}}<ref>[[Палестинская национальная администрация|Палестинская национальная администрация (арабская Палестинская автономия)]] фактически состоит из двух разрозненных территориально и политически частей: [[Западный берег реки Иордан]] (5640 кв.км) и [[Сектор Газа]] (360 кв.км)</ref> | align="right" |6020 |- | align="right" | 182 |{{Флаг Кипра}} [[Республика Кипр|Кипр]] | align="right" |6000 |- | align="right" | 183 |{{Флаг Брунея}} [[Бруней]] | align="right" |5770 |- | align="right" | 184 |{{Флаг Государства Палестина}} [[Западный берег реки Иордан]] | align="right" |5640 |- | align="right" | 185 |{{Флаг Тринидада и Тобаго}} [[Тринидад и Тобаго]] | align="right" |5128 |- | align="right" | 186 |{{Флагификация|Французская Полинезия}} | align="right" |4167 |- | align="right" | 187 |{{Флаг Приднестровской Молдавской Республики}} [[Приднестровская Молдавская Республика]] | align="right" |4163 |- | align="right" | 188 |{{Флаг Кабо-Верде}} [[Кабо-Верде]] | align="right" |4033 |- | align="right" | 189 |{{Флаг Южной Георгии и Южных Сандвичевых Островов}} [[Южная Георгия и Южные Сандвичевы Острова]] | align="right" |3903 |- | align="right" | 190 |{{Флаг Южной Осетии}} [[Республика Южная Осетия|Южная Осетия]] | align="right" |3900 |- | align="right" | 191 |{{Флаг Турецкой Республики Северного Кипра}} [[Турецкая Республика Северного Кипра]] | align="right" |3300 |- | align="right" |192 |{{Флаг Нагорно-Карабахской Республики}}[[Нагорно-Карабахская Республика]] | align="right" |3170 |- | align="right" | 193 |{{Флаг Самоа}} [[Самоа]] | align="right" |2860 |- | align="right" | 194 |{{Флаг Люксембурга}} [[Люксембург]] | align="right" |2586 |- | align="right" | 195 |{{Флагификация|Реюньон}} | align="right" |2517 |- | align="right" | 196 |{{Флагификация|Азорские острова}} | align="right" |2335 |- | align="right" |197 |{{Флаг Египта}} [[Бир-Тавиль]] | align="right" |2060 |- | align="right" | 198 |{{Флаг Маврикия}} [[Маврикий]] | align="right" |2040 |- | align="right" | 199 |{{Флаг Комор}} [[Коморы]]<ref name="комор" /> | align="right" |1862 |- | align="right" | 200 |{{Флагификация|Гваделупа}} | align="right" |1780 |- | align="right" | 201 |{{Флагификация|Фарерские острова}} | align="right" |1399 |- | align="right" | 202 |{{Флагификация|Аландские острова}} | align="right" |1394 |- | align="right" |203 |{{Флаг Израиля}} [[Голанские высоты]] | align="right" |1150 |- | align="right" | 204 |{{Флагификация|Гонконг}}<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.statistics.gov.hk/hk_in_figures/geog/geog2e.xls|title=Land area of Hong Kong|author=|website=|date=|publisher=Отдел переписи и статистики Бюро переписи населения Правительство Специального административного района Гонконга|accessdate=2018-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181008205300/https://www.statistics.gov.hk/hk_in_figures/geog/geog2e.xls|archivedate=2018-10-08|deadlink=yes}}</ref> | align="right" |1106,4 |- | align="right" | 205 |{{Флагификация|Мартиника}} | align="right" |1100 |- | align="right" | 206 |{{Флаг Сан-Томе и Принсипи}} [[Сан-Томе и Принсипи]] | align="right" |1001 |- | align="right" | 207 |{{Флагификация|Мадейра}} | align="right" |794 |- | align="right" | 208 |{{Флаг Сингапура}} [[Сингапур]] | align="right" |778 |- | align="right" | 209 |{{Флаг Доминики}} [[Доминика]] | align="right" |754 |- | align="right" | 210 |{{Флаг Тонга}} [[Тонга]] | align="right" |748 |- | align="right" | 211 |{{Флаг Кирибати}} [[Кирибати]] | align="right" |717 |- | align="right" | 212 |{{Флаг Микронезии}} [[Федеративные Штаты Микронезии|Микронезия]] | align="right" |702 |- | align="right" | 213 |{{Флаг Бахрейна}} [[Бахрейн]] | align="right" |665 |- | align="right" | 214 |{{Флаг Сент-Люсии}} [[Сент-Люсия]] | align="right" |620 |- | align="right" | 215 |{{Флаг Острова Мэн}} [[Остров Мэн|Мэн]] | align="right" |572 |- | align="right" | 216 |{{Флагификация|Гуам}} | align="right" |548 |- | align="right" | 217 |{{Флагификация|Северные Марианские острова}} | align="right" |477 |- | align="right" | 218 |{{Флагификация|Андорра}} | align="right" |468 |- | align="right" | 219 |{{Флагификация|Палау}} | align="right" |458 |- | align="right" | 220 |{{Флаг Сейшел}} [[Сейшелы]] | align="right" |455 |- | align="right" | 221 |{{Флагификация|Кюрасао}} | align="right" |444 |- | align="right" | 222 |{{Флагификация|Антигуа и Барбуда}} | align="right" |442 |- | align="right" | 223 |{{Флагификация|Барбадос}} | align="right" |430 |- | align="right" | 224 |{{Флагификация|Теркс и Кайкос}} | align="right" |430 |- | align="right" | 225 |{{Флагификация|Остров Святой Елены}} | align="right" |410 |- | align="right" | 226 |{{Флагификация|Сент-Винсент и Гренадины}} | align="right" |389 |- | align="right" | 227 |{{Флагификация|Майотта}} | align="right" |374 |- | align="right" | 228 |{{Флаг Норвегии}} [[Ян-Майен]] | align="right" |373 |- | align="right" | 229 |{{Флаг Австралии}} [[Острова Херд и Макдоналд|Херд и Макдоналд]] | align="right" | 372 |- | align="right" | 230 |{{Флаг Государства Палестина}} [[Сектор Газа]] | align="right" |360 |- | align="right" | 231 |{{Флагификация|Американские Виргинские острова}} | align="right" |352 |- | align="right" | 232 |{{Флагификация|Гренада}} | align="right" |340 |- | align="right" | 233 |{{Флагификация|Мальта}} | align="right" |316 |- | align="right" | 234 |{{Флагификация|Мальдивы}} | align="right" |298 |- | align="right" | 235 |{{Флагификация|Бонайре}} | align="right" |288 |- | align="right" | 236 |{{Флагификация|Уоллис и Футуна}} | align="right" |274 |- | align="right" | 237 |{{Флагификация|Каймановы острова}} | align="right" |262 |- | align="right" | 238 |{{Флагификация|Сент-Китс и Невис}} | align="right" |261 |- | align="right" | 239 |{{Флагификация|Ниуэ}} | align="right" |260 |- | align="right" | 240 |{{Флагификация|Сен-Пьер и Микелон}} | align="right" |242 |- | align="right" | 241 |{{Флаг Островов Кука}} [[Острова Кука]] | align="right" |240 |- | align="right" | 242 |{{Флагификация|Американское Самоа}} | align="right" |199 |- | align="right" | 243 |{{Флаг Австралии}} [[Острова Ашмор и Картье|Ашмор и Картье]] | align="right" | 199 |- | align="right" | 244 |{{Флагификация|Аруба}} | align="right" |193 |- | align="right" | 245 |{{Флагификация|Маршалловы острова}} | align="right" |181 |- | align="right" | 246 |{{Флагификация|Лихтенштейн}} | align="right" |160 |- | align="right" | 247 |{{Флагификация|Британские Виргинские острова}} | align="right" |153 |- | align="right" | 248 |{{Флаг Острова Рождества}} [[Остров Рождества (Австралия)|Остров Рождества]] | align="right" |135 |- | align="right" | 249 |{{Флагификация|Джерси}} | align="right" |116 |- | align="right" | 250 |{{Флагификация|Монтсеррат}} | align="right" |102 |- | align="right" | 251 |{{Флагификация|Ангилья}} | align="right" |100 |- | align="right" | 252 |{{Флагификация|Гернси}} | align="right" |78 |- | align="right" | 253 |{{Флагификация|Сан-Марино}} | align="right" |61,2 |- | align="right" | 254 |{{Флагификация|Британская территория в Индийском океане}} | align="right" |60 |- | align="right" | 255 |{{Флаг Норвегии}} [[Остров Буве|Буве]] | align="right" |58 |- | align="right" | 256 |{{Флагификация|Бермуды}} | align="right" |54 |- | align="right" | 257 |{{Флагификация|Сен-Мартен}} | align="right" |53,2 |- | align="right" | 258 |{{Флаг Питкэрна}} [[Питкэрн]] | align="right" |47 |- | align="right" | 259 |{{Флагификация|Синт-Мартен}} | align="right" |35 |- | align="right" | 260 |{{Флаг Острова Норфолк}} [[Норфолк (остров)|Норфолк]] | align="right" |34 |- | align="right" | 261 |{{Флаг Макао}} [[Макао]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.dsec.gov.mo/Statistic.aspx?NodeGuid=d45bf8ce-2b35-45d9-ab3a-ed645e8af4bb#P073d1d0e-5551-4b24-bb6b-c91ac70738fb|title=Ежегодник Макао 2017|author=|website=|date=|publisher=Правительство Макао Специальная административная область Статистическая служба и служба переписи.}}</ref> | align="right" |30,8 |- | align="right" | 262 |{{Флаг Тувалу}} [[Тувалу]] | align="right" |26 |- | align="right" | 262 |{{Флаг Науру}} [[Науру]] | align="right" |21 |- | align="right" | 263 |[[Файл:Flag of Sint Eustatius.svg|22px]] [[Синт-Эстатиус]] | align="right" |21 |- | align="right" | 264 |{{Флаг Сен-Бартельми}} [[Сен-Бартельми]] | align="right" |21 |- | align="right" | 265 |{{Флагификация|Сеута}} | align="right" |19 |- | align="right" | 266 |{{Флаг Кокосовых островов}} [[Кокосовые острова (Килинг)|Кокосовые острова]] | align="right" |14 |- | align="right" | 267 | [[Файл:Flag of Saba.svg|22px]] [[Саба (остров)|Саба]] | align="right" |13 |- | align="right" | 268 |[[Файл:Flag of Palmyra Atoll (local).svg|22px]] [[Пальмира (атолл)|Пальмира]] | align="right" |12 |- | align="right" | 269 |{{Флаг Мелильи}} [[Мелилья]] | align="right" |12 |- | align="right" | 270 |{{Флагификация|Токелау}} | align="right" |12 |- | align="right" | 271 |{{Флаг Франции}} [[Клиппертон]] | align="right" |9 |- | align="right" | 272 |{{Флаг Австралии}} [[Острова Кораллового моря]] | align="right" | 7,0 |- | align="right" | 273 |{{Флаг Гибралтара}} [[Гибралтар]] | align="right" |6,5 |- | align="right" | 274 |[[Файл:Flag of Wake Island.svg|22px]] [[Уэйк]] | align="right" |6,5 |- | align="right" | 275 |[[Файл:Flag of the Midway Islands (local).svg|22px]] [[Мидуэй]] | align="right" |6,2 |- | align="right" | 276 | [[Навасса]] | align="right" |5,2 |- | align="right" | 278 |{{Флаг США}} [[Остров Джарвис|Джарвис]] | align="right" |4,5 |- | align="right" | 279 | [[Джонстон (атолл)|Джонстон]] | align="right" |2,8 |- | align="right" | 280 |{{Флаг Монако}} [[Монако]] | align="right" |2,02 |- | align="right" | 281 |{{Флаг США}} [[Остров Бейкер|Бейкер]] | align="right" |1,64 |- | align="right" | 282 |{{Флаг США}} [[Хауленд]] | align="right" |1,6 |- | align="right" | 283 |{{Флаг США}} [[Риф Кингмен|Кингмен]] | align="right" |1,0 |- | align="right" | 284 |{{Флаг Ватикана}} [[Ватикан]] | align="right" |0,44 |} == Список государств с зависимыми территориями (владениями) == Ниже приведён список государств по площади, включая их владения (территории, ассоциированные государственные образования)<ref name="конст">Согласно конституциям, конституционным законам и другим законодательным актам ряда стран (стран-метрополий), часть бывших колоний (заморских территорий, владений и т. д.) являются в настоящее время составными частями соответствующих стран и де-юре не имеют официальных статусов владений и/или зависимых территорий, так как официально приравнены к другим административно-территориальным единицам этих стран (стран-метрополий).</ref>. Площади даны с учётом внутренних вод (озёра, водохранилища, реки)<ref>[http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/rankorder/2147rank.html CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509144154/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/rankorder/2147rank.html |date=2007-05-09 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/rankorder/2147rank.html |access-date=2023-09-30 |archive-date=2007-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070509144154/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead}}, 21 April, 2005</ref>. {| class="wikitable" |- bgcolor="# efefef " ! №!! ЦӀар !! Ракь, [[км²]] |- | 1||[[Россия]] || 17 098 246 / 17 125 191<ref>Включая [[Республика Крым|Республику Крым]] ({{ПлощадьРегионы|Республика Крым|ф}} км²) и [[Севастополь]] ({{ПлощадьРегионы|Севастополь|ф}} км²), [[Присоединение Крыма к Российской Федерации|присоединение]] территорий которых [[Проблема принадлежности Крыма|не получило международного признания]]</ref> |- | 2||[[Канада]] || 9 984 670 |- | 3||[[Китайская Народная Республика|Китай]] || 9 596 960 |- | 4||[[Америкаялъуо Цолъарал Штатал]] || 9 525 067<ref name="БезВод"/> |- | 5||[[Бразилия]] || 8 511 965 |- | 6||[[Австралия]] || 7 692 024 |- | 7||[[Индия]] || 3 287 590 |- | 8||[[Аргентина]] || 2 766 890 |- | 9||[[Хъазахъистан]] || 2 724 902 |- | 10||[[Алжир]] || 2 381 740 |- | 11||[[Демократическая Республика Конго|ДР Конго]] || 2 345 410 |- | rowspan=4 | 12||[[Дания]] || 43 094 |- | [[Гренландия (административная единица)|Гренландия]] || 2 166 086 |- | [[Фарерские острова]] || 1399 |- | Всего || 2 210 579 |- | 13||[[Саудовская Аравия]] || 2 149 610 |- | 14||[[Мексика]] || 1 972 550 |- | 15||[[Индонезия]] || 1 904 556 |- | 16||[[Судан]] || 1 886 065 |- | 17||[[Ливия]] || 1 759 540 |- | 18||[[Иран]] || 1 648 000 |- | 19||[[Монголия]] || 1 564 116 |- | 20||[[Перу]] || 1 285 220 |- | 21||[[Чад]] || 1 284 000 |- | 22||[[Нигер]] || 1 267 000 |- | 23||[[Ангола]] || 1 246 700 |- | 24||[[Мали]] || 1 240 000 |- | 25||[[ЮАР]] || 1 219 912 |- | 26||[[Колумбия]] || 1 138 910 |- | 27||[[Эфиопия]] || 1 127 127 |- | 28||[[Боливия]] || 1 098 580 |- | 29||[[Мавритания]] || 1 030 700 |- | 30||[[Арабская Республика Египет|Египет]] || 1 001 450 |- | 31||[[Танзания]] || 948 087 |- | 32||[[Нигерия]] || 923 768 |- | 33||[[Венесуэла]] || 912 050 |- | 34||[[Намибия]] || 825 418 |- | 35||[[Пакистан]] || 803 940 |- | 36||[[Мозамбик]] || 801 590 |- | 37||[[Турция]] || 780 580 |- | 38||[[Чили]] || 756 950 |- | 39||[[Замбия]] || 752 614 |- | 40||[[Мьянма]] || 678 500 |- | rowspan="19" | 41||[[Франция]] || 547 030 |- |[[Гвиана (департамент Франции)|Французская Гвиана]]|| 91 000 |- |[[Новая Каледония]]|| 19 060 |- |[[Французские Южные и Антарктические Территории]]|| 7829 |- |[[Французская Полинезия]]|| 4167 |- |[[Реюньон]]|| 2517 |- |[[Гваделупа]]|| 1780 |- |[[Мартиника]]|| 1100 |- |[[Майотта]]|| 374 |- |[[Острова Уоллис и Футуна]]|| 274 |- |[[Сен-Пьер и Микелон]]|| 242 |- |[[Сен-Мартен (владение Франции)|Сен-Мартен]]|| 53 |- |[[Европа (остров)|Остров Европа]]|| 28 |- |[[Сен-Бартельми]]|| 21 |- |[[Клиппертон]]|| 6 |- |[[Глорьёз острова]]|| 5 |- |[[Жуан-ди-Нова|Остров Жуан-ди-Нова]]|| 4 |- |[[Тромлен остров]]|| 1 |- | Всего || 675 491 |- | 42||[[Афганистан]] || 647 500 |- | 43||[[Сомали]] || 637 657 |- | 44||[[Центральноафриканская Республика]] || 622 984 |- | 45||[[Южный Судан]] || 619 745 |- | 46||[[Украина]] || 603 549 / 576 604<ref name="б.К"/> |- | 47||[[Республика Мадагаскар|Мадагаскар]] || 587 040 |- | 48||[[Кения]] || 582 650 |- | 49||[[Ботсвана]] || 581 730 |- | 50||[[Йемен]] || 527 970 |- | 51||[[Таиланд]] || 514 000 |- | rowspan=5 | 52||[[Испания]] (включая [[Балеарские острова]]) || 497 304 |- |[[Канарские острова]]|| 7447 |- | [[Сеута]] || 19 |- | [[Мелилья]] || 12 |- | Всего || 504 782 |- | 53||[[Туркмения]] || 491 200<ref>{{Cite web |title=turkmenbusiness.org |url=http://turkmenbusiness.org/index.php?go=Content&id=3&SNS=07d3b9f3d65f8b86071b3d04cc183638 |access-date=2022-05-14 |archive-date=2008-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506082517/http://turkmenbusiness.org/index.php?go=Content&id=3&SNS=07d3b9f3d65f8b86071b3d04cc183638 |url-status=dead }}</ref> |- | 54||[[Камерун]] || 475 440 |- | 55||[[Папуа — Новая Гвинея]] || 462 840 |- | 56||[[Швеция]] || 449 964 |- | 57||[[Узбекистан]] || 447 400 |- | 58||[[Марокко]] || 446 550 |- | 59||[[Ирак]] || 437 072 |- | 60||[[Парагвай]] || 406 750 |- | 61||[[Зимбабве]] || 390 580 |- | rowspan=5 | 62||[[Норвегия]] || 324 220 |- |[[Шпицберген]]|| 62 049 |- |[[Ян-Майен]]|| 373 |- | [[Остров Буве|Буве]] || 58 |- | Всего || 386 700 |- | 63||[[Япония]] || 377 835 |- | 64||[[Германия]] || 357 021 |- | 65||[[Республика Конго|Конго]] || 342 000 |- | rowspan=3 | 66||[[Финляндия]] || 337 030 |- | [[Аландские острова]] || 1394 |- | Всего || 338 424 |- | 67||[[Малайзия]] || 329 750 |- | 68||[[Вьетнам]] || 329 560 |- | 69||[[Кот-д’Ивуар]] || 322 460 |- | 70||[[Польша]] || 312 685 |- | 71||[[Оман]] || 309 500 |- | 72||[[Италия]] || 302 073 |- | 73||[[Филиппины]] || 299 764 |- | 74||[[Эквадор]] || 283 560 |- | 75||[[Буркина-Фасо]] || 274 200 |- | rowspan=5 | 76||[[Новая Зеландия]] || 268 680 |- |[[Ниуэ]]|| 260 |- | [[острова Кука]] || 240 |- | [[Токелау]] || 12 |- | Всего || 269 190 |- | 77||[[Габон]] || 267 667 |- | …||[[САДР|Западная Сахара]]<ref name="ЧПГ">[[частично признанное государство]]</ref> || 266 000 |- | rowspan=17 | 78||[[Великобритания]] || 244 820 |- |[[Фолклендские острова]]|| 12 173 |- |[[Южная Георгия и Южные Сандвичевы Острова]]|| 3903 |- |[[Остров Мэн]]|| 572 |- |[[Теркс и Кайкос]]|| 430 |- |[[Острова Святой Елены, Вознесения и Тристан-да-Кунья|Остров Святой Елены]]|| 410 |- |[[Каймановы острова]]|| 262 |- |[[Британские Виргинские острова]]|| 153 |- |[[Джерси (остров)|Джерси]]|| 116 |- |[[Монтсеррат]]|| 102 |- | [[Ангилья]] || 100 |- |[[Гернси]]|| 78 |- | [[Британская территория Индийского океана]] || 60 |- | [[Бермудские острова]] || 53 |- | [[Питкэрн]] || 47 |- |[[Гибралтар]]|| 6 |- | Всего || 263 287 |- | 79||[[Гвинея]] || 245 857 |- | 80||[[Гана]] || 238 540 |- | 81||[[Румыния]] || 237 500 |- | 82||[[Лаос]] || 236 800 |- | 83||[[Уганда]] || 236 040 |- | 84||[[Гайана]] || 214 970 |- | 85||[[Белоруссия]] || 207 600 |- | 86||[[Киргизия]] || 199 951 |- | 87||[[Сенегал]] || 196 190 |- | 88||[[Сирия]] || 185 180 |- | 89||[[Камбоджа]] || 181 040 |- | 90||[[Уругвай]] || 176 220 |- | 91||[[Тунис]] || 163 610 |- | 92||[[Суринам]] || 163 270 |- | 93||[[Бангладеш]] || 144 000 |- | 94||[[Таджикистан]] || 143 100 |- | 95||[[Непал]] || 140 800 |- | 96||[[Греция]] || 131 940 |- | 97||[[Никарагуа]] || 129 494 |- | 98||[[Эритрея]] || 121 320 |- | 99||[[КНДР]] || 120 540 |- | 100||[[Малави]] || 118 480 |- | 101||[[Бенин]] || 112 620 |- | 102||[[Гондурас]] || 112 090 |- | 103||[[Либерия]] || 111 370 |- | 104||[[Болгария]] || 110 910 |- | 105||[[Куба]] || 110 860 |- | 106||[[Гватемала]] || 108 890 |- | 107||[[Исландия]] || 103 000 |- | 108||[[Южная Корея]] || 98 480 |- | 109||[[Венгрия]] || 93 030 |- | rowspan=4 | 110||[[Португалия]] || 88 953 |- |[[Азорские острова]]|| 2335 |- | [[Мадейра]] || 794 |- | Всего || 92 082 |- | 111||[[Иордания]] || 89 400 |- | 112||[[Сербия]] || 88 361 / 77 473<ref>Без учёта территории частично признанной [[Республика Косово|Республики Косово]]</ref> |- | 113||[[Азербайджан]] || 86 600 / 83 430<ref>Без учёта территории непризнанной [[НКР|Нагорно-Карабахской Республики]]</ref> |- | 114||[[Австрия]] || 83 858 |- | 115||[[Объединённые Арабские Эмираты]] || 82 880 |- | 116||[[Чехия]] || 78 866 |- | 117||[[Панама]] || 78 200 |- | 118||[[Сьерра-Леоне]] || 71 740 |- | 119||[[Ирландия]] || 70 273 |- | 120||[[Грузия]] || 69 700 / 57 200<ref>Без учёта территории частично признанных [[Республика Абхазия|Республики Абхазия]] и [[Республика Южная Осетия|Республики Южная Осетия]]</ref> |- | 121||[[Шри-Ланка]] || 65 610 |- | 122||[[Литва]] || 65 200 |- | 123||[[Латвия]] || 64 589 |- | 124||[[Того]] || 56 785 |- | 125||[[Хорватия]] || 56 542 |- | 126||[[Босния и Герцеговина]] || 51 129 |- | 127||[[Коста-Рика]] || 51 100 |- | 128||[[Словакия]] || 48 845 |- | 129||[[Доминиканская Республика]] || 48 730 |- | 130||[[Бутан (государство)|Бутан]] || 47 000 |- | 131||[[Эстония]] || 45 226 |- | rowspan=8 | 132||[[Нидерланды]] || 41 526 |- | [[Кюрасао]] || 444 |- | [[Бонайре]] || 288 |- | [[Аруба]] || 193 |- | [[Синт-Мартен]] || 35 |- | [[Синт-Эстатиус]] || 21 |- | [[Саба (остров)|Саба]] || 13 |- | Всего || 42 679 |- | 133||[[Швейцария]] || 41 290 |- | 134||[[Гвинея-Бисау]] || 36 120 |- |||[[Тайвань]] || 35 980<ref>Без учёта территорий, подконтрольных другим государствам</ref> |- | 135||[[Молдавия]] || 33 843 / 29 680<ref>Без учёта территории непризнанной [[Приднестровская Молдавская Республика|Приднестровской Молдавской Республики]]</ref> |- | 136||[[Бельгия]] || 32 545 |- | 137||[[Лесото]] || 30 355 |- | 138||[[Армения]] || 29 743 |- | 139||[[Албания]] || 28 748 |- | 140||[[Соломоновы Острова]] || 28 450 |- | 141||[[Экваториальная Гвинея]] || 28 051 |- | 142||[[Бурунди]] || 27 830 |- | 143||[[Республика Гаити|Гаити]] || 27 750 |- | 144||[[Руанда]] || 26 338 |- | 145||[[Северная Македония]] || 25 333 |- | 146||[[Белиз]] || 22 966 |- | 147||[[Израиль]] || 20 770<ref>Суверенная территория Израиля, сложившаяся в результате [[Война за независимость Израиля|Войны за независимость 1949 года]]. В этих границах Израиль признан большинством государств и ООН</ref>/22 072<ref>Территория, на которую позже был распространён суверенитет Израиля, включая [[Восточный Иерусалим]] и [[Голанские высоты]]. Данное число используется в официальных документах Израиля, но, в связи с непризнанием аннексии ООН, не используется в международных документах</ref> |- | 148||[[Джибути]] || 22 000 |- | 149||[[Сальвадор]] || 21 040 |- | 150||[[Словения]] || 20 253 |- | 151||[[Фиджи]] || 18 270 |- | 152||[[Кувейт]] || 17 820 |- | 153||[[Эсватини]] || 17 363 |- | 154||[[Восточный Тимор]] || 14 874 |- | 155||[[Черногория]] || 14 026 |- | 156||[[Багамы]] || 13 940 |- | 157||[[Вануату]] || 12 200 |- | 158||[[Катар]] || 11 437 |- | 159||[[Гамбия]] || 11 300 |- | 160||[[Ямайка]] || 10 990 |- | …||[[Республика Косово|Косово]]<ref name="ЧПГ" /> || 10 888 |- | 161||[[Ливан]] || 10 452 |- | 162||[[Республика Кипр|Кипр]] || 9250 / 6000<ref>Без учёта территории частично признанной [[Турецкая Республика Северного Кипра|Турецкой Республики Северного Кипра]]</ref> |- | …||[[Абхазия]]<ref name="ЧПГ" /> || 8600 |- | …||[[Государство Палестина]] || 6020<ref>[http://www.passia.org/palestine_facts/pdf/pdf2006/3-Geography.pdf Данные Палестинского академического общества изучения международных отношений] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004085625/http://www.passia.org/palestine_facts/pdf/pdf2006/3-Geography.pdf |date=2006-10-04 }}</ref><ref>в том числе [[Сектор Газа]] (360) и [[Западный берег реки Иордан]] (5860)</ref> |- | 163||[[Бруней]] || 5770 |- | 164||[[Тринидад и Тобаго]] || 5128 |- | …||[[Приднестровская Молдавская Республика|Приднестровье]]<ref name="НПГ" />|| 4163 |- | 165||[[Кабо-Верде]] || 4033 |- | …||[[Южная Осетия]]<ref name="ЧПГ" /> || 3900 |- | …||[[Северный Кипр]]<ref name="ЧПГ" /> || 3300 |- | …||[[Нагорно-Карабахская Республика]]<ref name="НПГ">[[непризнанное государство]]</ref> || 3170<ref>Без учёта территорий, подконтрольных [[Азербайджан]]у</ref> |- | 166||[[Самоа]] || 2860 |- | 167||[[Люксембург (государство)|Люксембург]] || 2586 |- | 168||[[Маврикий]] || 2040 |- | 169||[[Коморские Острова]]<ref name="комор"/> || 1862 |- | 170||[[Сан-Томе и Принсипи]] || 1001 |- | 171||[[Сингапур]] || 778 |- | 172||[[Доминика]] || 754 |- | 173||[[Тонга]] || 748 |- | 174||[[Кирибати]] || 717 |- | 175||[[Федеративные Штаты Микронезии|Микронезия]]|| 702 |- | 176||[[Бахрейн]] || 665 |- | 177||[[Сент-Люсия]] || 620 |- | 178||[[Андорра]] || 468 |- | 179||[[Палау]] || 458 |- | 180||[[Сейшельские Острова]] || 455 |- | 181||[[Антигуа и Барбуда]] || 442 |- | 182||[[Барбадос]] || 430 |- | 183||[[Сент-Винсент и Гренадины]] || 389 |- | 184||[[Гренада]] || 340 |- | 185||[[Мальта (государство)|Мальта]] || 316 |- | 186||[[Мальдивы]] || 298 |- | 187||[[Сент-Китс и Невис]] || 261 |- | 188||[[Маршалловы Острова]] || 181 |- | 189||[[Лихтенштейн]] || 160 |- | 190||[[Сан-Марино]] || 61 |- | 191||[[Тувалу]] || 26 |- | 192||[[Науру]] || 21 |- | 193||[[Монако]] || 2 |- | 194||[[Ватикан]] || 0,44 |} == Галерея == <gallery perrow="4" widths="150px" heights="150px"> Файл:European area.png|Ракьалъул гӀеблъи борцун борцун Европаялъул пачалихъазул сияхӀ Файл:Africana area.png|Ракьалъул гӀеблъи борцун борцун Африкаялъул пачалихъазул сияхӀ </gallery> == Гь. балагье == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Улка]] * [[Пачалихъ]] * [[Виртуалияб хӀукумат]] * [[Карликовое государство]] * [[Пачалихъазул сияхӀ]] * [[Дунялалъул тахшагьаразул сияхӀ]] * [[Халкъалъул къадар борцун пачалихъазул сияхӀ]] {{div col end}} == ХӀужаби == {{хІужаби}} == РегӀелал == * {{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryname=Estonia&countrycode=en&regionCode=eur&rank=133#en|title=Area — Country Comparison|publisher=CIA|lang=en|accessdate=2013-11-10|archive-date=2013-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110114124/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryname=Estonia&countrycode=en&regionCode=eur&rank=133#en|url-status=хвараб}} * {{cite web |author= James Talmage, Damon Maneice|url= https://thetruesize.com/#?borders=1~!MTY3NjIyMzM.NTgyMTU0NA*MzI4NTczOTM(OTE3OTY1OA|title= The true size of… [наглядное сравнение стран по их величине на карте в проекции Меркатора]|lang= en|website= |publisher= |date= |accessdate=2020-05-27}} {{Пачалихъазул сияхӀал}} [[Категория:Пачалихъал цоцада рорцулел сияхӀал|Ракь]] [[Категория:Пачалихъал ккун географиялъулал сияхӀал|Ракь]] 6pvjxy6t8fqv0a3858c4tldcx6z7qr5 Серандит 0 16735 102191 88216 2026-09-29T01:24:08Z InternetArchiveBot 12052 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 102191 wikitext text/x-wiki {{infobox mineral | name = Серандит | category = [[Иносиликатал]] | boxwidth = | boxbgcolor =#FA8072 | image = Serandite-Aegirine-20264.jpg | imagesize = 260px | caption = [[Мон Сен-Илер]]алдаса серандит, Квебек, Канада | formula = Na(Mn<sup>2+</sup>,Ca)<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>8</sub>(OH) | IMAsymbol = Srd<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|url=https://www.cambridge.org/core/journals/mineralogical-magazine/article/imacnmnc-approved-mineral-symbols/62311F45ED37831D78603C6E6B25EE0A|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616}}</ref> | molweight = | strunz = 9.DG.05 | dana = 65.2.1.5 | system = [[Триклинияб кристаллияб ситема|Триклинияб]] | class = Пинакоидалияб ({{overbar|1}}) <br/><small>(гьебго [[H-M симбол]])</small> | symmetry = ''P''{{overbar|1}} | unit cell = a = 7.683(1)&nbsp;[[Ангстрем|Å]], b = 6.889(1)&nbsp;Å <br/>c = 6.747(1)&nbsp;Å, α = 90.53(5)° <br/>β = 94.12(2)°, γ = 102.75(2)° <br/>Z&nbsp;=&nbsp;2 | color = | habit = | twinning = [010]-да сверун композиционияб план {100}, гьелдаса дагь контакт кӀижогун {110}-ялъ. | cleavage = Камилаб {001}-ялдаса {100}-де щун | fracture = Иррегулярияб, чанчахараб | tenacity = ЧӀимгӀалаб | mohs = 5-ялдаса 5.5-де щвезегӀан | luster = ЦӀерхӀалалдаса наххӀалалде щун; кунахарал аггрегатал рукӀуна кьерсвараздаса бецӀазде щвезегӀан<ref name=handbook>{{cite web |title=Sérandite |url=http://www.handbookofmineralogy.com/pdfs/serandite.pdf |work=Handbook of Mineralogy |publisher=Mineral Data Publishing |accessdate=July 11, 2012 |archive-date=September 11, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911014309/http://www.handbookofmineralogy.com/pdfs/serandite.pdf |url-status=хвараб }}</ref> | polish = | refractive = n<sub>α</sub> = 1.668<br>n<sub>β</sub> = 1.671<br>n<sub>γ</sub> = 1.703 | opticalprop = Биаксиалияб (+) | birefringence = δ = 0.035 | 2V = 39° | dispersion = r < v рекъараб | pleochroism = | fluorescence= | absorption = | streak = White | gravity = | density = 3.34 g/cm<sup>3</sup> (борцараб) | melt = | fusibility = | diagnostic = | solubility = | diaphaneity = Каркарараб, бащдакаркарараб | other = | references =<ref name=mindat>{{cite web|title=Sérandite|url=http://www.mindat.org/min-3622.html|publisher=Mindat|accessdate=July 11, 2012}}</ref> |colour=розиялдаса оранжиялде щвезегӀан}} '''Серандит'''<ref name=webmin>{{cite web|title=Serandite|url=http://www.webmineral.com/data/Serandite.shtml|publisher=Webmineral|accessdate=July 25, 2012}}</ref> — [[минерал]], жидри формула Na(Mn<sup>2+</sup>,Ca)<sub>2</sub>Si<sub>3</sub>O<sub>8</sub>(OH) бугеб. Минерал рагьана 1931 соналъ [[Гвинея]]лда ва цӀарщвараб буго минералазул коллекционер Дж. М. Серандил хӀурматалда. Серандит гӀемерисеб букӀуна багӀараб, сурмияб, чӀегӀераб яги кьерукъаб. ==Сипат-сурат== Серандит букӀуна каркараралдаса бащдакаркаралде щвараб ва гӀемерисеб розияб, канчӀ-розияб, роз-багӀараб, оранжияб, сурмияб, чӀегӀераб яги кьерукъаб, тӀеренаб ссуялда гьеб букӀуна кьерукъаб.<ref name=handbook/> Октагьедралго хурхинабураб [[магнезий|Mn(II)]] ккола минералалъул розияб кьералъул аслияб иццлъун.<ref name=M357>Manning, p. 357.</ref> Минералалъул кристаллал рукӀине бегьула призматикияздаса [[Ацикулярлъи (кристалияб гьабит)|зазахаразде]] щун ва [010]-ккун халалъизабураб, кваркьахарал, блокахарал яги таблохарал {100}-лъ чӀинтӀарал, дандчӀвала чӀорагъунеб аггрегат гӀадал, яги массивияб [[кристалияб гьабитt|гьабит]] бугел .<ref name=handbook/> Серандит ккола волластониталъул группаялде ва [[Пектолит|пектолиталъул]] магнезиялъулаб аналоглъун.<ref name=mindat/> Гьеб цо-цо хӀалтӀизабула къиматаб гӀамачӀ хӀисабалдаги.<ref>Gemstones of North America - Volume 3 - Page 417 John Sinkankas - 1959</ref> ==Тарих== Серандит рагьана Гвинаялда бугеб [[Ил де Ло|Лос чӀинкӀиллъабазул]] бутӀалъун кколеб Роума чӀинкӀиллъиялда.<ref name=mindat/> Минералалъул сипат-сурат гьабуна А. Лакруаца ''[[Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des Sciences]]'' журналалда.<ref name=L189>Lacroix, p. 189.</ref> Гьес кьуна ''серандит'' ([[Паранс мацӀ|пар.]] ''sérandite'') абун цӀарги жинца минералал ракӀаризе кусек гьабулев вукӀарав минералазул коллектор Дж.М. Серандил хӀурматалда.<ref name=mindat/> ==Бижи ва тӀибитӀи== Серандит батун буго Австралиялда, Бразилиялда, Гвинеялда, Жанубияб Африкаялда, Италиялда, Канадаялда,Намибиялда, Норвегиялда, Россиялда, Цолъарал Штатазда ва Япониялда. <ref name=mindat/> [[Тайпадулаб минерал (минерология)|Тайпадулаб минерал]] цӀунун буго D.C. Вашингтоналъул [[ТӀабигӀияб тарихалъул националияб музей|ТӀабигӀияб тарихалъул националияб музеялда]] <ref name=handbook/> Квебекалда бугеб [[Мон Сен-Илер]]алда серандит дандчӀвала содалитиял [[ксенолит]]азулӀ ва [[пегматит]]азулӀ, жал интрузивиял алкалиял [[габбро]]-[[сиенит]] комплексазда жанир сиенитал къотӀун. ругел. Пойнт-оф-Роксалда, Нью-Мексико штат, гьеб дандчӀвала [[фонолит|фонолиталда]] ругел [[вуг|вугазда]]. Россиялда бугеб Туманное бижунбакӀалда серандит дандчӀвала магнезиялдалъун бечедаб бижунбакӀалда, жиб [[вулканияб гьецӀо|вулканиял гьецӀабазда]] ва [[Контактияб метаморфизм|контактияб метаморфизмалъул]] хисизарурарал терригениял (ралъдалал-гурел) [[Седимент|седиментазда]] хурхараб.<ref name=handbook/> Серандит батула [[айгирин|айгирингун]], [[аналцим|аналцимгун]], [[арфведсонит|арфведсонитгун]], [[астрофиллит|астрофиллитгун]], [[эвдиалит|эвдиалитгун]], [[флуорит|флуоритгун]], [[лейкофанит|лейкофанитгун]], [[манган-нептунит|манган-нептунитгун]], [[микроклин|микроклингун]], [[нефелин|нефелингун]], [[содалит|содалиталгун]] ва [[валлиавмит|валлиавмитгун]] ассоциатазда.<ref name=handbook/> ==МугъчӀваял== {{Reflist}} ===Библиография=== *{{cite journal|last=Lacroix|first=À.|title=Les pegmatites de la syénite sodalitique de l'île Rouma (archipel de Los, Guinée française). Description d'un nouveau minéral (sérandite) qu'elles renferment|journal=Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des Sciences|date=January 26, 1931|volume=192|pages=189–194|url=http://rruff.info/uploads/CRH192_189.pdf|language=French}} *{{cite journal|last=Manning|first=P. G.|title=Absorption spectra of the manganese-bearing chain silicates pyroxmangite, rhodonite, bustamite and serandite|journal=The Canadian Mineralogist|date=June 1968|volume=9|issue=3|pages=348–357|url=http://rruff.info/uploads/CM9_348.pdf|publisher=Mineralogical Association of Canada|access-date=2022-07-06|archive-date=2022-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706161414/https://rruff.info/uploads/CM9_348.pdf|url-status=dead}} ==ТӀадеги цӀалиялъе== *{{cite journal|last1=Jacobsen|first1=Steven D.|last2=Smyth|first2=Joseph R.|last3=Swope|first3=R. Jeffrey|last4=Sheldon|first4=Robert I.|title=Two proton positions in the very strong hydrogen bond of serandite, NaMn<sub>2</sub>&#91;Si<sub>3</sub>O<sub>8</sub>(OH)&#93;|journal=American Mineralogist|date=May–June 2000|volume=85|issue=5 & 6|pages=745–752|doi=10.2138/am-2000-5-613|bibcode=2000AmMin..85..745J|s2cid=14785226|url=http://rruff.info/uploads/AM85_745.pdf|access-date=2022-07-06|archive-date=2021-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911022516/https://rruff.info/uploads/AM85_745.pdf|url-status=dead}} *{{cite journal|last1=Takeuchi|first1=Yoshio|last2=Yasuhiro|first2=Kudoh|last3=Yamanaka|first3=Takamitsu|title=Crystal chemistry of the serandite-pectolite series and related minerals|journal=American Mineralogist|date= April 1976|volume=61|issue=3 & 4|pages=229–237|url=http://www.minsocam.org/ammin/AM61/AM61_229.pdf}} ==КъватӀисел регӀелал== {{commonscat-inline|Серандит}} {{DEFAULTSORT:Серандит}} [[Категория:Триклиниял минералал]] [[Категория:Натриялъул минералал]] [[Категория:Магнезиялъул(II) минералал]] [[Категория:Калциялъул минералал]] [[Категория:Гьидрокидиял минералал]] [[Категория:Иносиликатал]] [[Категория:Къиматал ганчӀал]] [[Категория:Сверухълъеналъул 2 группаялда минералал]] 1v7h60lyqgbm1avq9apzu5y9hqzmzfw