Wikipedia avwiki https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Медиа Хъулухъалъулаб БахӀс ГӀахьалчи ГӀахьалчиясул бахӀс Википедия Википедиялъул бахӀс Файл Файлалъул бахӀс MediaWiki MediaWiki-ялъул бахӀс Халип Халипалъул бахӀс Кумек Кумекалъул бахӀс Категория Категориялъул бахӀс TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 12079 102192 101334 2026-09-29T17:51:49Z ~2026-52232-40 18051 /* */ акцентал лъуна 102192 wikitext text/x-wiki {{Нуцал |цІар = Суракъат I |сурат = Суракат I.jpg |гІеблъи = 69 |сураталда гъоркь хъвай-хъвагІай = |хІукмуялъул заман_ = 1238/39 –1247/48<ref>Аргъвани росдал тарихалда рекъон</ref> |цеве вукІарав_= [[Саратан I]] |хадув вачІарав_= [[Абу-Муслим (Дагъистаналъул шайх)|Абу-Муслим]] |ирсилав_ = [[Байар II]] |комментариял_ = |гьавураб къо-моцІ = 1190-л санал |гьавураб бакІ = [[ТӀануси|ТІануси]](?), [[Авар нуцаллъи]] |хвараб къо-моцІ = 1240-л санал |хвараб бакІ = ? |вукъун вуго = |наслу = [[Нуцал#Нуцалзабазул сияхІ|Нуцалзабазул наслу]] |эмен = [[Саратан I]] |эбел = |лъади = |лъимал = [[Байар II]] |дин = Аваразул дин/Насранияб |рагъул пиша = 1 |аскар = |рагъ = ГІарабазде данде къеркьей |викигъамас = |nocat = }} '''Сура́къат I''' — [[аваразул]] [[нуцал]], жив, цо-цо баяназда рекъон, [[XI гӀасру|XI гӀасруялда]]<ref name="docviewer.yandex.ru">[https://docviewer.yandex.ru/view/0/?*=sl5NDVFuJQRjyfCOu2sb5fCmRel7InVybCI6Imh0dHA6Ly93d3cua2l0YWJ4YW5hLm5ldC9maWxlcy9ib29rcy9maWxlLzEyODQ4MzI2OTMucGRmIiwidGl0bGUiOiIxMjg0ODMyNjkzLnBkZiIsInVpZCI6IjAiLCJ5dSI6IjEzMzM1NjI1MzE1MzA2MjUyMzgiLCJub2lmcmFtZSI6dHJ1ZSwidHMiOjE1NTMwODIyOTQ4MzMsInNlcnBQYXJhbXMiOiJsYW5nPXJ1JnRtPTE1NTMwODIyNjcmdGxkPXJ1Jm5hbWU9MTI4NDgzMjY5My5wZGYmdGV4dD0lRDAlOTAuKyVEMCU5MSVEMCVCMCVEMCVCQSVEMCVCOCVEMSU4NSVEMCVCMCVEMCVCRCVEMCVCRSVEMCVCMislRDAlQkYlRDAlQjglRDElODElRDAlQjAlRDAlQkIlMkMrJUQxJTg3JUQxJTgyJUQwJUJFKyVEMSU4OCVEMCVCNSVEMCVCOSVEMSU4NSslRDAlOTAlRDAlQjElRDElODMtJUQwJTlDJUQxJTgzJUQxJTgxJUQwJUJCJUQwJUI4JUQwJUJDJnVybD1odHRwJTNBLy93d3cua2l0YWJ4YW5hLm5ldC9maWxlcy9ib29rcy9maWxlLzEyODQ4MzI2OTMucGRmJmxyPTIxMyZtaW1lPXBkZiZsMTBuPXJ1JnNpZ249NDNhMjEyZDYyYjc2Yzk2N2NhNmMwZmEyMDkzMWIwODUma2V5bm89MCJ9&page=31&lang=ru 1284832693.pdf<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref name='mylektsii.ru'>{{Cite web |title=X гІасруялъул лӀугьа-бахъинал. 2 гьум. |url=https://mylektsii.su/5-56544.html |access-date=2021-11-09 |archive-date=2020-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114213607/https://mylektsii.su/5-56544.html |url-status=dead }}</ref>, цогидал баяназда, [[XII гӀасру|XII]]<ref>''Н. Семёнов.'' Туземцы северо-восточного Кавказа. {{СПб}}: {{Тип.}} А. Хомского и Ко, 1895. — 502 с.</ref> яги [[XIII гӀасру|XIII гӀасруялда]]<ref>''Н. Семёнов.'' Туземцы северо-восточного Кавказа. {{СПб}}: {{Тип.}} А. Хомского и Ко, 1895. — 502 с.</ref> яги [[XIII гӀасру]]ялда<ref name="ReferenceA">Криштопа А.Е. Дагестан в XIII - начале XV вв. М., 2007. С. 45</ref><ref name="ReferenceB">Шихсаидов А.Р. Ислам в средневековом Дагестане. Махачкала, 1969.С.206.</ref> вукӀарав. Нуцал [[Саратан I|Саратанил]] вас. Суракъатие мукӀурал ва магъало кьолел рукӀана Черкесалъа бахъараб Шамаха шагьаралде щвезегӀан ругел киналго халкъал.<ref name="Тарих Дагестан">''Мухаммад Рафи аш-Ширвани.'' Тарих Дагестан.</ref><ref name="автоссылка1">[[Магомедов, Мурад Гаджиевич|''М. Г. Магомедов'']]. [https://web.archive.org/web/20130101060315/http://a-u-l.narod.ru/Magomedov-M_Istoriya_avarcev.html#selection-87.0-87.15 История аварцев]. Махачкала: ДГУ, 2005.</ref> == Тухум-кьибил == Суракъат абулеб цӀар буго гӀарабазул. Гьеб цӀар авараз хӀалтӀизабиялъ нугӀлъи гьабулеб буго аваразулгин насраниял ва гӀарабгин бусурбабазул бутӀрузда гьоркьор рукӀарал хурханазе. Суракъадил гӀумруялъул къо-моцӀазул суал жеги тӀубан рагӀалде бахъинабун гьечӀо. Руго батӀи-батӀиял пикраби, жал аслияб къагӀидаялъ гӀараб мацӀалда ругел бакӀалъул иццазул баяназда мугъ чӀван ругел. ГӀемерисел мусанипаз абулеб буго Суракъат вукӀанин XI гӀасруялъул ахиралда — XII гӀасруялъул байбихьуда абун.<ref>Шихсаидов А.Р. Хроника "Тарихи Дагестана" С.108</ref><ref>Шихсаидов А.Р. Хроника "Тарихи Дагестана" С.108</ref><ref>Масуд ибн Намдар. Сборник рассказов, писем и стихов/пред. и указ. В.М.Бейлиса. М.,1970. С. 177-180,187</ref><ref>Масуд ибн Намдар. Сборник рассказов, писем и стихов/пред. и указ. В.М.Бейлиса. М.,1970. С. 177-180,187</ref><ref>Айтберов Т.М., Иванова А.А. Новые арабские надписи XII-XVI вв. из Дагестана // Письменные памятники и проблемы истории культуры народов Востока. М.,1981.Ч.2.Вып.15.С.38-41</ref><ref>Маллачиханов Б. К вопросу о хазарском Семендере в Дагестане // Ученые записки Института истории, языка и литературы Дагфилиала АН СССР. Серия историческая. Махачкала, 1965, т.14,с.194</ref><ref>Абаев В.И. Тюркские элементы в осетинской антропонимии // Теория и практика этимологических исследований. М., 1985. С.24,26</ref><ref>Лавров Л.И. Указ. раб.С. 175-176.</ref> Гьеб периодалъул цӀакъ кӀвар бугеб иццлъун ккола «Бабалъул ва Ширваналъул тарих», гьелъул тексталда, гьижрияб 416/1025 соналъул лӀугьа-бахъинал рицунго, Сариралъул насранияв бетӀерлъун рехсон вуго Бухтйишо II, жиндирго Сарийя абулей яс росасе [[Дербенд|Чоралъул]] амир МухӀамад ибн Гьишамие кьурав.<ref>Минорский В.Ф. История Ширвана и Дербенда стр.70,136</ref> Гьесде щвелалде нусго соналъ цеве рехсон вуго Бухтйишо I, жинца гь. 292/905 с. Чоралъул амир асирлъуде восарав.<ref>Минорский В.Ф. История Ширвана и Дербенда стр.65,136</ref> II Бухтйишол ирсилавлъун, рес бугею жо, вукӀана К-рух яги Ф-рудж (гӀараб хъвай-хъвагӀиялда бихьизабун гьечӀо тӀоцебесеб рагьухъаб ва кӀолеб гьечӀо битӀун цӀализе ахирисеб хӀарп), гьесул вас, ТӀокъу, рехсон вуго гьижрияб 457/1065 соналъ. Чоралъул раис Муфарридж ибн Музаффарил дур хӀисабалда.<ref>Минорский В.Ф. История Ширвана и Дербенда стр.77,136</ref> Гьеб информациялде рекъон, рес гьечӀо Суракъатица XI гӀасруялда ханлъи гьаби. ГӀемерисел тарихчагӀазда рекъон, Суракъат вукӀун ватизе бегьул XII гӀасруялда. ШихсагӀидилазул Р-л. А-ца. ва А.Е. Криштопаца, «Аргъвани росдал хӀакъалъулӀ бицен» абулеб иццалъ кьолеб информациялде мугъчӀвайги гьабун, рикӀкӀунеб буго, гъазиязул тӀоцебесеб сапар гьижрияб 654 (1256) соналъ букӀанин абун, ва гьелдаса бачӀунеб гьезул пикруялда рекъон, Суракъат гьавун вуго гӀ.-ш. 1190-л соназ в хун вуго 1250-л соназ, гъазиязул Хунзахъе тӀоцебесеб сапаралде ва Хунзахъ бахъиялдещвелалде цо чанго соналъ цеве.<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/> [[Айтберов, МухӀамадил Тимур|Айтберилазул МухӀмадил Тимурида]] рекъон, Суракъат вукӀун вуго Исламалда цебесев Аваристналъул ахирисев нуцаллъун, ва гьесул ханлъиялъул заман XI гӀасруялъул ахиралде кколеб буго.<ref>Атберов Т. М. Материалы по хронологии и генеалогии правителей Аварии... С. 148.</ref> == ГӀумрухъвай == Бакихановасда рекъон, Абу Муслив вукӀун вуго гьижрияб V гӀасруялда, ай 1009 ва 1107 соназда гьоркьоб заман.<ref name="docviewer.yandex.ru"/> XI–XII гӀасрабазул иццазда рекъон лъалеб буго: [[Ширваншагьазул пачалихъ|Ширваналдаса]] бусурбабаз насранияб букӀараб [[Гъумекиб]] кверде босун буго XI гӀасруялъул кӀиабилеб бащалъиялъул байбихьуда ([[Фарибурз ибн Саллар|Фарибурзиде]] хъварал шигӀрабазул цоялда буго гьадинал мухъал: «Нужер аскаралъул цо къокъаялъ гьабичӀищ чабхъен ва тохлъукьего босичиІищ кверде Гъумекиб?»), гьелъул гӀадамаз Ислам босун буго XI гӀасруялъул ахирисел соназда. Гьел далилаз кьолеб буго аслу Суракъатица Аваристаналда нуцаллъи гьабулеб букӀанин XI гӀасруялъул ахиралда абун рикӀкӀиналъе. [[Аргъвани]] росдал хӀакъалъулӀ биценалъул гӀаммаб информациялда рекъон, Суракъатица нуцаллъи гьабулеб букӀун буго 1038/39 ва 1247/48 соназда гьоркьоб. [[Хунзахъ тӀалъи|Хунзахъ тӀалъиялде]] бусурбаби рачӀиналъе къо-моцӀ кьей гьабизе бегьула XI–XII гӀасрабаздалъун. Гьанибго рехсезе ккола: Хунзахъ батана кӀиги гамачӀ тӀад гӀараб хъвай-хъвагӀаялги ругеб, гьел хъван ругеб хӀатӀалда рекъон, гьел рикӀкӀине бегьула XI–XII гӀасрабазда гьарураллъун.<ref name="mylektsii.ru"/> Суракъат нуцаллъиялъул заманалда гӀуцӀана тах ирсалъе кьеялъул тартиб, жинда рекъон Суракъатил ирсалъул варисзабазе гурони ихтияр букӀинчӀеб Аваристаналъул тахида рукӀине. Суракъатил рагӀият букӀана [[Насранияб дин|насранияб]] ва [[жугьутӀ дин]] ккурал, хъанчие лагълъи гьабулел. Нуцал рикӀкӀунаан цӀакъ къуватав, рагӀи билъарав Дагъистаналъул бетӀерлъун. Авар нуцаласул кверщаликь рукӀана [[Шамаха|Шамахалдаса]] бахъараб [[Кабарда|Кабардаялде]] щвезегӀан ругел киналниги халкъал, [[Туш|тушал]] ва [[чачанал]]. [[Императорасулаб географияб жамагӀаталъул кавказулъулаб идараялъул хъвай-хъвагӀаялда|Императорасулаб географияб жамагӀаталъул хъвай-хъвагӀаялда]] рекъон, Суракъатица ''«хӀакимлъи гьабулаан Шамахалдаса бахъараб Кабардаялъул гӀорхъоде щвезеган ругел халкъазе, чачанал ва тушисел абуни рукӀана гьесул рагӀиятчагӀилъун»''.<ref name="ГӀурус географияб гӀамлъиялъул хъвай-хъвагӀаби">[[Императорасулаб гӀурус географияб жамагӀаталъул кавказалъулаб отделалъул хъвай-хъвагӀаби]]. Кн. VII, Разд. Критика и библиография. Под. ред. Д. И. Коваленского. Первый выпуск. {{Тф.}}, 1866. С. 52.</ref> МухӀамадшафигӀ аш-Ширваниясда рекъон, Суракъатиц хӀакимлъи гьабулаан ''«Авар улкаялда»'' бугеб «ТӀанус» абураб шагьаралда, ''«ва гьеб — жиндир гучалдалъун Дагъистаналъул бищун къуватал шагьарабаздаса цояб, божунгутӀиялъул ицц — вукӀана божи гьечӀев къуватав залим, "къадарав, ццидаллъи, зулму, ва талихӀ къосин тӀибитӀизавулев, жинда Суракъат–илан абулев, жиндир титулги нусал бугев — гьеб буго гьезул гӀадат гьединаб тӀокӀцӀар кьезе ва гьедин жидерго бетӀерасда аби, — Сиртанил вас".'' Гьебго иццалъул информациялда рекъон, Сариралъул хазинаялде бачӀунеб букӀун буго магъало ''«Дагъистаналъул киналниги гӀадамаз, Черкессалъа бахъарб Шамах шагьаралде щвезегӀан ругез»'' кьолеб. Гьеб Шамаха шагьар буго Ширваналда, гьанжесеб Азарбижаналде гъорлӀе кколеб.<ref name="Тарих Дагестан"/><ref name="автоссылка1" /> Къажаразул XIX гӀасруялъул гӀалимчи ГӀаббас-Кули-агъа Бакихановас хъвалеб буго: ''«ТӀануси шагьаралда, [[Аваристан]]алъул некӀсияб тахшагьарлъун кколеб, вукӀана гучав ва кьварарав амир, жинда Суракъайилан абулев. Гьев Суракъаца, Шамахалъул гӀорхъодаса бахъараб черкессазул в чачаназул ракьалде щвезегӀан ракьазда кверщел букӀиндал, магъало бакӀарулаан гӀарцудалъун, боцӀи-панзалдалъун, къайиялдалъун, чадидалъун, пихъаздалъун ва хӀатта гӀанкӀудал ханаздалъун.'' Хадуб: ''«Аслияб магъало букӀана: санайил щибаб хъизаналъ кьезе кколаан гӀарцул лъабго диргьам яги гьелда бащадаб къимат меседалъул ва цо-цо бищун хӀалтӀизабулеб чадил роцен; щибав базарганасда тӀад лъун букӀана дарай ххамалъул кӀиго жо ва кӀиго кагътил; щибаб ахалдаса бакъвараб цӀибилалъул цо-цо хъап. Гьеб гуребги, щибав чи чӀварав чияс кьезее кколаан нусго чахъу, цӀогьорс ва гьесда релълъарав такъсирчияс абуни — цо-цо оц. Щибаб росдаца, цияв нуцаласда баркулаго, кьолаан щуго царал цӀоко — цо чӀегӀераб ва щуго тӀогьилаб, ва щуго куй; нуцал хвараб мехалъ — цо чу, нуцаласул рокъоб щибаб бертадуе абуни — цо оц ва кӀиго куй».''<ref>''[[Бакиханов, ГӀаббас-Кули агъа|ГӀаббас-Кули агъа Бакиханов]]''</ref> Аль-Гъанам гӀор (гӀарабалдаса "Чахъазул гӀор"), жиб Аваристан къотӀун чвахулеб ва кӀудияб, хасало цӀвер чӀвалеб ва [[Каспий ралъад|Аль-Хазар]] ралъдалӀе чвахулеб<ref>Коновалова И. Г. Восточная Европа в сочинениях арабских географов XIII—XIV вв. М., 2009.С.117.</ref>, В. Ф. Минорскияс релълъинабун рикӀунеб буго [[Сулахъ]] гӀорлъун.<ref>Минорский В. Ф. Указ.соч. С.119.</ref> Сулахъ букӀана авар пачалихъалъул жанисеб лълъел артериялъун. МугӀруздаса каспиялъухъаб гӀатӀилъиялде къватӀибе бачӀунеб бакӀалда букӀана шималияб тахшагьар — некӀсияб Гелбахъ шагьар. Гьеб букӀана улкаялъул тӀоцебесеб форпостлъун, гьениса авар пачалихъалъул кверщел тӀибитӀулеб букӀана шималиял ритӀелазде, жидер кӀудияб бутӀаялда аваразул кулал рукӀарал, гьединго гьеб шагьар букӀана къватӀисел тушбабазул гьужум тӀоцебе тӀаде кколеблъун. Гьедин, гӀарабаз цин къезавуна нуцаласул вац Кагьру, жиндир резиденция Гелбахъ букӀарава, ва хадур гьениса рачӀана Хунзахъе.<ref>Атаев М. М. Авария в X—XV вв. Махачкала, 1995.С.126</ref> Суракъатил чӀчӀей бегеб бакӀ букӀана [[Сарир|Сариралъулго]] букараб тахшагьаралда, [[Хунзахъ]], гуреб, [[ТӀануси|ТӀануси]]"; "Хунзахъ-наме"–ялда гьелъие гӀиллалъун бихьизабун буго ТӀануси Хунзахъ тӀалъиялъул бищун щвезе захӀматаб чӀчӀй бугеб бакӀ букӀин, Суракъат гьенив гӀарабаздаса вахчун вукӀун вуго. Абизе бажарула: нуцалзабаздаги тахшагьаралъул гӀадамаздаги гьоркьоб дандеккунгутӀи букӀун буго IX гӀасрулдасаго; гьелъие хъвалса нугӀли гьабула [[нуцал]] Хунзахъ жанив гурев, [[ГӀакаро (мегӀер)|ГӀакаро магӀарда]] букӀаравб хъалаялъув гӀумру гьабун вукӀиналъ. Хундерилгун дандеги ккечӀого, Суракъат жиндирго рагъухъабиги, церетелзабиги гъаравашалги рачун вахъана щвезе захӀматаб ТӀанусиве, жиндир гӀухьбузе кутакалда кӀвар букӀараб Терекалъулги Сулахъалъул гӀодоблъиялде нухалда тӀад контроль букӀараб.<ref name="mylektsii.ru" /> [[ГӀарабал|ГӀарабаз]] Суракъат рикӀунаан Исламалъул тушманлъун ва гьесде данде зенаб рагъ гьабулеб букӀанаАваристан кверде бостзе абун. Хъвай-хъвагӀабазда рехсон буго гьединго: ''«[[Аварал]] гьеб мехалъго рукӀана, гьанжего гӀадин мугӀрулаб Дагъистаналда бищун тӀоцебесеб, цебехъанлъи жиндихъ бугеб халкълъун, ва гьез гӀарабазде бидулаб в халатаб данде чӀей гьбуна».''<ref name="ГӀурус географияб гӀамлъиялъул хъвай-хъвагӀаби"/> Суракъатилгун рагъ байбихьула шайх [[АхӀмад (Дагъистаналъул шайх)|АхӀмадица]]. Цо рагъулӀ Суракъатил бо къола ва гье нахъекъала ТӀанусиве. Шайх АхӀмадица жиндирго муридзаби ГӀабдуллагун ва [[Абу-Муслим (Дагъистаналъул шайх)|Абу-Муслимгун]] [[Хунзахъ]] чӀунтизабула, цо иццалда рехсохъе: ''«хвалие кьола гьесул рагъухъаби цадахъчагӀигун, асир гьарула гьезул руччаби ва лъимал, талавур гьабула кинабго гьезул хазина, киналго гӀдамазда босизабула Ислам...»''. Суракъат хъизангун цадахъ лӀутизе ккола Тушалъ ругел жиндирго ракьазде. ГӀумрудал ахиралда Суракъатица жиндирго богун пачалихъалда хӀакимлъи бахъула. Гьеб заманалде шайх АхӀмад хун вуІуна, гьев вукъула [[Хунзахъ]]. Амма гӀемераб зманал нуцаллъи кквезе Сураъктида кӀоларо: Абу-Муслим цӀидасан тӀаде кӀанцӀула Суракъатиде ва гьев нахъе гъола. Суракъат холе гьелдаса хадув. Абу-Муслимица Суракъат чӀвала, бахъула гьесул кинабниги хазина, гьединго бухӀула гьесул си, хараблъизабула Суракъатил киналниги ракьал ва живго чӀола гӀумру гьабун Аваралда, тӀолго Дагъистаналъул ва щибав бусурманасул имам хӀисабалда. Гьев лӀугьуна авар нуцалчилъун. Абу-Мусли хведал, [[Хунзахъ]] шагьар цӀидасан тӀадбуссуна Суракъатил ирсилазухъе. Суракъатил тухум гӀемерлъула ва нуцаллъи гьезул цоясухъа цогидасухъ ирсалъе кьолеб букӀуна. Гьединлъидал киналго Хунзахъ нуцалзаби ккола Суракъатил наслуялъул чагӀилъун. Кинабниги [[Дагъистан]] хутӀула гьезул кверщаликь. Гьеб лӀугьана Гьижралъул 645 соналъ.<ref>Андийцы: историко-этнографическое исследование М. А Агларов Изд-во "Юпитер", 2002</ref> ==Балагье гьединго== *[[Нуцал]] *[[Авар нуцаллъи]] *[[Аваразул тарих]] *[[Байсар II]] == ХӀужжаби == {{хІужаби|2}} t4wck1011rdb1ccpovmgccndyovtli8 0 17461 102195 99793 2026-09-30T03:09:39Z SpinnerLaserzthe2nd 12157 ([[c:GR|GR]]) [[File:United States Navy Band - United Republic.ogg]] → [[File:National Anthem of the Republic of Yemen.oga]] 102195 wikitext text/x-wiki {{Пачалихъ |МагӀарул мацӀалъ цӀар = Йаман Жумгьурият |Эбелаб мацӀалъ цӀар = {{lang-ar|الجمهوريّة اليمنية}} |Родительный падеж = Йаманалъул |Герб = Emblem of Yemen (2).svg |Байрахъ = Flag of Yemen.svg |Гимналда цӀар = |Аудио = National Anthem of the Republic of Yemen.oga |ХӀукмуялъул низам = президентасул жумгьурият<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=58|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачалихъалъулаб дин = | lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 0|lat_sec = 0 | lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 0|lon_sec = 0 | region = | CoordScale = 250000 |Картаялда = Yemen on the globe (Yemen centered).svg |картаялда гъоркь хъвай-хъвагӀай = Йаман дуниялалъул картаялда |МацӀ = [[ГӀараб мацӀ|гӀараб]] |ГӀуцӀцӀана = [[22 май]] [[1990 сон]] |Истикълал щвараб къо-моцӀ= [[1918 сон]] |Тахшагьар = [[Сана]] |ЧӀахӀиял шагьарал = Сана, [[Аден]], [[Ходейда]], [[Таиз]], [[Ибб]] |БутӀрузул хъулухъал = [[Йаманалъул бетӏер|Президент]] |БутӀрул = [[Рашид МухӀамад ал-ГӀалими]] |Ракьалъул рахъалъ тартиб= 49 |Ракь = 527 970 |Лъел бутӀа = |Этнохороним = йаманав, йаманай, йаманал |Халкъалъул къадаралъул рахъалъ тартиб = 115 |Халкъалъул къадар = {{цӀикӀкӀен}}30 553 054<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|deadlink=yes|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GUHbJYCI?url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|archivedate=2013-05-09}}</ref> |Халкъалъул хъвай-хъвагӀай гьабураб сон = 2021 |Халкъалъул гъунки = 57,9 |ВЖП (БСП) = 65,088 млрд<ref name="dataimf">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,612,911,912,419,611,469,915,429,433,439,916,443,917,446,672,682,686,449,564,453,456,726,732,463,923,744,925,466,927,487,474,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=IMF|accessdate=2020-11-27|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116125632/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,612,911,912,419,611,469,915,429,433,439,916,443,917,446,672,682,686,449,564,453,456,726,732,463,923,744,925,466,927,487,474,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1|deadlink=no}}</ref> |ВЖП (БСП) рикӀкӀараб сон = 2019 |ВЖП (БСП) ялъул рахъалъ тартиб = 104 |Халкъалъул цо чиясе ВЖП (БСП) = 2057<ref name="dataimf"/> |ИПГӀИ = {{цӀикӀкӀен}} 0,470<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators |date=2020 |accessdate=2020-12-15 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |archive-date=2020-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |deadlink=no }}</ref> |ИПГӀИ рикӀкӀараб сон = 2019 |ИПГӀИялъул рахъалъ тартиб = 179 |ИПГӀИялъул уровен = <span style="color:#090;">дагьаб</span> |Авиакомпания = |ГӀарац = [[йаманалъул риал]] (YER) |Домен = [[]] | ISO = |Телефоналъул код = |СагӀтил рачел = +3 }} '''Йаман''' ({{lang-ar|اليمن}}), расмияб цӀар — '''Йаман Жумгьурият''', ({{lang-ar|الجمهوريّة اليمنية}}) - . == МугъчӀваял == o9czxpttabov70u0zpw6kg4oaulg7py 0 20761 102193 94269 2026-09-29T17:55:08Z Kanárko 14448 102193 wikitext text/x-wiki [[Файл:Lady Gaga at Joe Biden's inauguration (cropped 5).jpg|мини]] '''Сте́фани Джоа́нн Анджели́на Джермано́тта'''{{Efn|{{langx|en|Stefani Joanne Angelina Germanotta}}, {{IPA|en|ˈstɛfəni ˌdʒɜːrməˈnɒtə|audio=En-us-StefaniGermanotta.ogg}}}} (гьаюна 1986 сонил 28 марталъ Нью-Йоркалда), '''Ле́ди Га́га''' йин абун киназдаго лъалей, — американ кочӀохъан, кучӀдузул автор, продюсер, филантроп, актриса. Индустриялда жиндир универсаллъудалъун цӀар рагӀарай, эй йиго популарияб музикалда рагӀи билӀарай фигура. ГӀага-шагарго 170{{nbsp}}миллион ре́корд бичигун, Гага йиго жиндир бищун ричун унел хӀалтӀаби ругел музикадул продюсеразул цояй, эй ккола цохӀо йигей артист, жиндир ункъабго сингл 10{{nbsp}}миллион копиялдаса гъоркье ккечӀеб тиражалда бичун уней кибго дунялалда. АнлӀго элъул студияб албумалъул дебют букӀана американ [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] чарталъул тӀогьиб. Эй хъвалей йиго киналниги мехазул бищун кӀудиял артистазулӀе батӀи-батӀиял публикациябаз. Элъие щварал руго 11 Гремми премия, кӀиго Меседил глобус премия, 18 [[MTV Video Music Awards]] премия. Элъул бизнес-проектазда гъорлӀ руго веганаб косметикияб бренд [[Haus Labs]], 2019 соналъ биччараб. == Рател == Пластинкаби бичаралда гин социалияб медиалъул метрикалда рекъон, 2011-лъ Леди Гагаде «Поп-музикалъул къиралай» ян абуна Rolling Stone журналалъул рейтингалда.<ref name="Molanphy">{{Cite magazine |last=Molanphy |first=Chris |date=юн 29, 2011 |title=Introducing the Queen of Pop |url=https://www.rollingstone.com/music/news/introducing-the-queen-of-pop-20110629 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111126095139/http://www.rollingstone.com/music/news/introducing-the-queen-of-pop-20110629 |archive-date=новембер 26, 2011 |access-date=новембер 27, 2011 |magazine=Rolling Stone}}</ref> == Дискография == {{col-begin}} {{col-2}} '''Соло студиял албумал''' * ''[[The Fame]]'' (2008) (цӀидасан бахъана 2009лъ, ''[[The Fame Monster]]'' гӀадин) * ''[[Born This Way (албум)|Born This Way]]'' (2011) * ''[[Artpop]]'' (2013) * ''[[Joanne (албум)|Joanne]]'' (2016) * ''[[Chromatica]]'' (2020) * ''[[Mayhem (Леди Гагал албум)|Mayhem]]'' (2025) {{col-2}} '''Коллаборативиял студиял албумал''' * ''[[Cheek to Cheek (албум)|Cheek to Cheek]]'' (with [[Tony Bennett]]) (2014) * ''[[Love for Sale (Тони Беннеттилги Леди Гагалги албум)|Love for Sale]]'' (Тони Беннеттгун) (2021) {{col-end}} == Филмография == {{col-begin}} {{col-2}} '''Филм''' * ''[[Machete Kills]]'' (2013) * ''[[Sin City: A Dame to Kill For]]'' (2014) * ''[[A Star Is Born (2018 film)|A Star Is Born]]'' (2018) * ''[[House of Gucci]]'' (2021) * ''[[Joker: Folie à Deux]]'' (2024) {{col-2}} '''Телебихьи''' * ''[[American Horror Story: Hotel]]'' (2015–2016) * ''[[American Horror Story: Roanoke]]'' (2016) {{col-end}} ==Баянал== {{Notelist}} == Референсал == {{reflist}} [[Category:Леди Гага| ]] [[Category:1986 соналъ гьарурал]] b5o8s8nbz1a9pmonwp10sfhlm0ndqlr 102194 102193 2026-09-29T17:57:22Z Kanárko 14448 102194 wikitext text/x-wiki [[Файл:Lady Gaga at Joe Biden's inauguration (cropped 5).jpg|мини]] '''Сте́фани Джоа́нн Анджели́на Джермано́тта'''{{Efn|{{langx|en|Stefani Joanne Angelina Germanotta}}, {{IPA|en|ˈstɛfəni ˌdʒɜːrməˈnɒtə|audio=En-us-StefaniGermanotta.ogg}}}} (гьаюна 1986 санал 28 марталъ Нью-Йоркалда), '''Ле́ди Га́га''' йин абун киназдаго лъалей, — американ кочӀохъан, кучӀдузул автор, продюсер, филантроп, актриса. Индустриялда жиндир универсаллъудалъун цӀар рагӀарай, эй йиго популарияб музикалда рагӀи билӀарай фигура. ГӀага-шагарго 170{{nbsp}}миллион ре́корд бичигун, Гага йиго жиндир бищун ричун унел хӀалтӀаби ругел музикадул продюсеразул цояй, эй ккола цохӀо йигей артист, жиндир ункъабго сингл 10{{nbsp}}миллион копиялдаса гъоркье ккечӀеб тиражалда бичун уней кибго дунялалда. АнлӀго элъул студияб албумалъул дебют букӀана американ [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] чарталъул тӀогьиб. Эй хъвалей йиго киналниги мехазул бищун кӀудиял артистазулӀе батӀи-батӀиял публикациябаз. Элъие щварал руго 11 Гремми премия, кӀиго Меседил глобус премия, 18 [[MTV Video Music Awards]] премия. Элъул бизнес-проектазда гъорлӀ руго веганаб косметикияб бренд [[Haus Labs]], 2019 соналъ биччараб. == Рател == Пластинкаби бичаралда гин социалияб медиалъул метрикалда рекъон, 2011-лъ Леди Гагаде «Поп-музикалъул къиралай» ян абуна Rolling Stone журналалъул рейтингалда.<ref name="Molanphy">{{Cite magazine |last=Molanphy |first=Chris |date=юн 29, 2011 |title=Introducing the Queen of Pop |url=https://www.rollingstone.com/music/news/introducing-the-queen-of-pop-20110629 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111126095139/http://www.rollingstone.com/music/news/introducing-the-queen-of-pop-20110629 |archive-date=новембер 26, 2011 |access-date=новембер 27, 2011 |magazine=Rolling Stone}}</ref> == Дискография == {{col-begin}} {{col-2}} '''Соло студиял албумал''' * ''[[The Fame]]'' (2008) (цӀидасан бахъана 2009лъ, ''[[The Fame Monster]]'' гӀадин) * ''[[Born This Way (албум)|Born This Way]]'' (2011) * ''[[Artpop]]'' (2013) * ''[[Joanne (албум)|Joanne]]'' (2016) * ''[[Chromatica]]'' (2020) * ''[[Mayhem (Леди Гагал албум)|Mayhem]]'' (2025) {{col-2}} '''Коллаборативиял студиял албумал''' * ''[[Cheek to Cheek (албум)|Cheek to Cheek]]'' (with [[Tony Bennett]]) (2014) * ''[[Love for Sale (Тони Беннеттилги Леди Гагалги албум)|Love for Sale]]'' (Тони Беннеттгун) (2021) {{col-end}} == Филмография == {{col-begin}} {{col-2}} '''Филм''' * ''[[Machete Kills]]'' (2013) * ''[[Sin City: A Dame to Kill For]]'' (2014) * ''[[A Star Is Born (2018 film)|A Star Is Born]]'' (2018) * ''[[House of Gucci]]'' (2021) * ''[[Joker: Folie à Deux]]'' (2024) {{col-2}} '''Телебихьи''' * ''[[American Horror Story: Hotel]]'' (2015–2016) * ''[[American Horror Story: Roanoke]]'' (2016) {{col-end}} ==Баянал== {{Notelist}} == Референсал == {{reflist}} [[Category:Леди Гага| ]] [[Category:1986 соналъ гьарурал]] govklavyoi6wpvtrncyds76zi8mup43