Wikipedia avwiki https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Хъулухъалъулаб БахӀс ГӀахьалчи ГӀахьалчиясул бахӀс Википедия Википедиялъул бахӀс Файл Файлалъул бахӀс MediaWiki MediaWiki-ялъул бахӀс Халип Халипалъул бахӀс Кумек Кумекалъул бахӀс Категория Категориялъул бахӀс TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk МухӀаммадилазул Идрисил АхӀмаднаби 0 15018 102276 102274 2026-10-17T05:32:14Z Mahamadi Baza 15906 /* */ 102276 wikitext text/x-wiki {{ГӀадан | from = | цӀар = МухӀамадилазул Идрисил АхӀмаднаби | оригинал_цӀар = | код = | сурат =Магомаев Ахмед-Наби.jpg | сурат_гӀебедеяб = | сурат_роцен = | сурат_эххедеяб = | сурат_гъоркьхъвай = | жинс = m | гьавидал_цӀар = | тӀокӀцӀар = | тӀубараб_цӀар = | гьавураб_къо-моцӀ = [[21 октобер]], [[1897 сон|1897]] | гьавураб_бакӀ = [[Гъодобери]], [[ГӀанди сверухълъи]] (гьанже [[Болъихъ мухъ]]) | хвараб_къо-моцӀ = [[26 март]], [[1961 сон|1961]] (63 сон) | хвараб_бакӀ = [[Мюнхен]], [[Германия]] | хвеялъул_гӀилла = | вукъараб_бакӀ = [[Валдфридгьоф (Мюнхен)|Валдфридгьоф хабзала]] | бакӀалъул_координатал = | ватӀанчилъи = | миллат = | эмен = [[Гъодобериса Идрис]] | эбел = КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул Каримат | лъади = | лъимал = | гӀагарлъи = | лъайщвей = Прагьаялъул техникияб университет | алма-матер = | хӀалтӀи-пиша = {{flatlist| * Прагьаялъул техникияб университеталъул профессор * Шималияб Кавказалъул националияб комитеталъул президент }} | жигарчилъиялъул_сонал = | машгьур_вуго = | машгьурал_хӀалтӀаби = | стил = | партия = | хӀаракат = | шапаъктал = | шапакъатал = | гӀарасал = | вебсайт = | автограф = | автограф_роцен = | автограф_цогидаб = | гъоркьеросал = | викигъамас = | викитека = | nocat= }} '''МухӀамадилазул Идрисил АхӀмаднаби''' ([[21 октобер]], [[1897 сон|1897]], [[Гъодобери]], [[ГӀанди сверухълъи]]<ref>[https://www.akittv.com.tr/biyografi/2019/02/03/ahmed-nabi-magoma-kimdir/ Ahmed Nabi Magoma kimdir?]</ref><ref name="Черновик">{{статья | автор = АхӀмаднабилазул АхӀмаднаби | заглавие = Нахъбуссинабураб цӀар | оригинал = | ссылка = https://chernovik.net/content/hronograf/vozvrashchyonnoe-imya | язык = ru | ответственный = | автор издания = | издание = [[Черновик (казият)|Черновик]] | тип = | место = МахӀачхъала | издательство = | год = 2005 | месяц = 06 | число = 17 | том = | выпуск = | номер = 23 | страницы = | isbn = | issn = | doi = | bibcode = | arxiv = | pmid = | ref = | archiveurl = | archivedate = }}</ref> — [[26 март]], [[1961 сон|1961]], [[Мюнхен]], [[Германия]]<ref name="Черновик"/>) — жамгӀияв жигарчи, гӀалимчи, [[КӀиабилеб дунялалъулаб рагъ|КӀиабилеб дунялалъулаб рагъул]] мехалда [[Коллаборационизм КӀиабилеб дунялалъулаб рагъда|Лъабабилеб Рейхгун цадахъ хӀалтӀулев вукӀарав]]. Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул президент; рагъул соназ ватӀанцоязе, гьездаго цадахъ рагъда асирлъаразе квекулев вукӀарав чи.<ref>Северокавказцы в эмиграции в ХХ веке. Материалы к биографическому словарю / И. Л. Бабич, Т. Л. Гладкова, Л. А. Мнухин; отв. ред. А. Н. Кожановский. — Москва; Берлин: Директ-Медиа, 2020. — С. 140.</ref> [[Вермахт|Вермахталъул]] [[Шималияб Кавказалъул Легион|Шималияб Кавказалъул Легионалъул]] организаторазул ва нухмалъулезул цояв, Лъабабилеб рейхалъе информация бакӀарулев вукӀарав агент. == Биография == Гьавуна 1897 соналъул [[21 октобер]]алда ГӀанди сверухълъиялъул Гъодобери росулӀ<ref name="Черновик"/> [[Имам Шамил|Имам Шамилил]] хазначи КӀкӀаратӀаса ХӀажиясул яс Кариматилги, элъул рос [[Гъодобериса Идрис]] наибасул хъизаналда.<ref name="Черновик"/> Гьоркьохъеб лъай щвана Шурагьиб реалияб колледжалда.<ref name="Черновик"/> Суверенияб [[МугӀрузул Республика]] лъазабун хадуса, 1918 соналъул 11 маялда гӀолохъанав, жигарав, лъайги бугев гьев цӀияб хӀукуматалъул амруялдалъун тӀамуна ГӀанди сверухълъиялъул комиссарлъун. Гьеб заманалда Кавказалда унел рукӀана рагъал деникинилаздеги коммунистаздеги данде, гьениб гӀахьаллъи гьабуна Идрисил АхӀмаднабицаги. Болшевикал бергьана ва 1921 соналъ гьез оккупатинабуна МугӀрузул Республика. Гьезде данде яргъидгӀуцӀараб къеркьей гьабизе Идрисил АхӀмаднаби хӀукуматалъул цогидал гъорлӀчагӀигун ва гӀемерал рагъдаса лӀутулелгун ана [[Гуржиялъул Демократияб Республика|Гуржиялъул Демократияб Республикаялде]].<ref name="Черновик"/> КӀиго моцӀидасан Гуржия оккупатинабун, [[Туплис|Туплисалда]] лъазабуна совет хӀакимлъи. Гьелдаса хадув Идрисил АхӀмаднабица эмиграция гьабуна [[Туркия|Туркиялде]].<ref name="Черновик"/> КӀиго соналъ бигьаяб гуреб гӀумру букӀана гьесул [[Истанбул|Истанбулалда]], гьениб лъазабуна гьес [[Ингилис мацӀ|ингилис]] ва [[Турк мацӀ|турк]] мацӀал.<ref name="Черновик"/> 1923 соналъ гьев ана [[Чехословакия|Чехословакиялъул Республикаялде]], гьениб лъазабуна [[чех мацӀ]], лӀугьана цӀализе [[Прагьаялъул техникияб университет|Прагьаялъул техникияб университеталде]]. АхӀмаднабие, гьенив цӀалун вахъиндал, щвана лъикӀаб къимат бугеб диплом. Гьев хӀалтӀизе чӀана университеталдаго: физикаялъул ва механикаялъул кафедраялда доцентлъун; лъабго соналдаса гьев вахъана кафедраялъул профессорлъун ва нухмалъулевлъун. Идрисил АхӀмаднабица ячана Ислам босарай чехай.<ref name="Черновик" /> === Шималияб Кавказалъулаб комитет гӀуцӀи === [[КӀиабилеб дунялалъулаб рагъ]] байбихьидал, Кавказалдаса гӀемерал эмигрантазда бихьана ватӀан эркен гьабиялъе рес, гьеб ситуация гӀадахъ босана германияз. 1942 соналъ [[Лъабабилеб Рейх|Лъабабилеб Рейхалъул]] аскарал [[Кавказ|Кавказалде]] щведал, СССР-алда вукӀарав германиязул вакил ва МугӀрузул Республикаялъул чиядабачӀолъи букӀахъинабиялъул проект бахъарав фон Шуленбергица ахӀана [[Берлин|Берлиналде]] Кавказалъул диаспораялъул бищун ссий бугел ва машгьурал вакилзаби: МугӀрузул Республикаялъул вукӀарав къватӀисел ишазул министер [[ХӀайдар Баммат]], Имам Шамилил васасул вас СагӀид-Шамил, политолог ва тарихчи Автурханилав ГӀабдурахӀман, коммерсант Тапа Чермоев ва цогидал. Гьездаго гъорлӀ вукӀана Идрисил АхӀмаднабиги. [[Берлин|Берлиналда]] гьел рещтӀун рукӀана шагьаралъул бищун лъикӀал гьоболханаязул цояблъун букӀараб «Адлон» гьотелалда, Бранденбургалъул рагьуязда аскӀоб бугеб, гьелъ гьезул дандчӀвай лӀугьана тарихалде «Адлониада» гӀадин бачӀараб вакъигӀатлъун. Гьениве ахӀун вукӀана АхӀмаднабил гӀагарав гьудул [[Мусаясул Халилбег]], амма гьес инкар гьабуна дандчӀваялдаса, жив "сиясатчи гурин, суратчи вугин" абун. Шуленбергица цебе лъуна данде ракӀараразда Германиялъул къватӀисел ишазул министерлъиялъул контролалда гъоркь Кавказалъул политикиял комитетал гьариялъул пикру. Гьедин гӀуцӀана микьго комитет, гьенире гъорлӀе рачана Осетиялъул Кантемир ва Байтуган, Чергесиялъул СултӀан Хъилич Гирей, Адигъиялъул Улугай, Буртиялъул Тукалав ва Автурханилав, Гъалгъаялъул Албагачилав, [[Дагъистан|Дагъистаналъул]] Муратханилав, Байтуган ва Идрисил АхӀмаднаби, кинало разилъун Шималияб Кавказалъул комитеталъул президентлъун вищарав. Комитетазул рагъулаб кваркьи бихьизабун букӀана легионаздалъун, жал, СССР щущахъ биххизабун хадур, рукӀине рукӀарал чиядарачӀел пачалихъазул армиязул аслулъун. Комитеталъул масъалалъун букӀана [[Вермахталъул Шималияб Кавказалъул легион|бакъбаккул легионазе]] нухмалъи гьаби гуребги, рагъда асирлъарал жиндирго ватӀанцоял эркен гьаби, кавказиял [[остарбайтер]]ал эркен гьари, хӀукъукъияб ва материялияб кумек Кавказалдаса гочине ккаразе. Шималияб Кавказалъул легионалде гъорлӀе жидеего бокьун рачунел рукӀана рагъда асирлъарал Шималияб Кавказалдаса гӀадамал. Пропагандаялъ гьезда Кавказалда болшевиказ гьабурабщинаб зулму-хӀал, вахӀшиял репрессиял, дин гьукъи, гочинари ракӀалде щвезарулел рукӀана. Цо-цо иццазда Идрисил АхӀмаднаби рехсон вуго герман гуреб, турк рагъулаб цӀех-рехеялъул агентлъунги.<ref>[http://mozohin.ru/article/a-134.html Дешифровка телеграммы начальника бюро европейско-американских дел японского МИД Сигэнори Того японскому послу в Берлине 27 июня 1942 г.]</ref> === Рагъдаса хадусел сонал === 1945 соналъ [[Лъабабилеб Рейх]] рагъулӀ къедал, Идрисил АхӀмаднабил ва Шималияб Кавказалъул комитетатлъул гъорлӀчагӀазул хӀаракаталдалъун анцӀ-анцӀ азар кавказиязда бажарана гӀумру гьабиялъе жидеего хӀинкъи гьечӀел пачалихъазде ине. Идрисил АхӀмаднабица эркен гьавуразда гьоркьов вукӀана гьесул [[КӀкӀаратӀа]] гӀумру гьабун йикӀарай яцалъул, Батулил, цо вукӀарав вас — Идрис. Амма хадув гьев тӀадвуссана ватӀаналде, ва 1947 соналъ "ватӀаналъул хиянатчи" хӀисабалда гьев 25 сонги кьун туснахъ гьавуна. 1955 соналъ Сталин хведал, гьев рабилитинавуна ва гьев росулӀе тӀадвуссана. 1974 соналъ в 58 сонил гӀужалда захӀматаб унтудаса хадув Идрис хвана. КӀиабилеб дунялалъул рагъ лӀугӀун хадуб эмигрантазул Кавказалъул эркенаб букӀинесселъе рукӀарал анищал рихханиги, хьулал гьез реххичӀо, къеркьеялъул акцент тӀубанго бачана идеалогияб ритӀелалде. Идрисил АхӀмаднабица жиндирго гӀарцухъ басма гьарулел рукӀана «Кавказ» ва «Цолъараб Кавказ» журналал, жал Мюнхеналда [[Ингилис мацӀ|ингилис]], турк ва гӀурус мацӀалда къватӀире риччалел рукӀарал. Рагъдаса хадуб Идрисил АхӀмаднабица жинцаго абулаан:<ref>Как кавказцы от немцев независимости ждали (интервью 81) // Гарвардский проект: рассекреченные свидетельства о Великой Отечественной войне / сост., общ. ред. и вступ. статья О. В. Будницкого и Л. Г. Новиковой. — М.: Политическая энциклопедия, 2018. — С. 142—160.</ref> {{Цитатаялъул байбихьи}} БитӀахъе бицани, дие бокьун букӀана германаз Совет Союзалда тӀад бергьенлъи босизе. Щаклъи гьечӀого, нацистазул политика букӀана цӀакъ квешаб, амма Кавказалда хурхун, эб букӀинчӀо Советаз гьабураб жоялдаса квешаб. {{Цитатаялъул ахир}} 1952 соналъ Шималияб Кавказалъул эмиграциялъул кӀиабилеб конгресалда АхӀмаднаби, киналго разилъун, цӀидасанги вищана [[Шималияб Кавказалъул миллияб комитет|Шималияб Кавказалъул миллияб комитеталъул]] президентлъун.<ref>Памяти Ахмет-Наби Магомета // [[Новое русское слово]]. 23.04.1961.</ref> Гьединго гьес гьабулеб букӀана профессорасулги мугӀалимасулги хӀалтӀи Мюнхеналъул цо университеталда математикаялъулгм, электроникаялъулги, механикаялъулги кафедраялда Хвана Идрисил АхӀмаднабил [[1961 сон|1961 соналъул]] 26 марталъ [[Мюнхен|Мюнхеналда]]. Вукъун вуго Мюнхеналъул [[Валдфридгьоф (Мюнхен)|Валдфридгьоф]] хабалазул цӀияб бусурбабазулаб рахъалда, Кавказалъул эркенлъиялъе гӀоло гӀумруялъго къеркьолел рукӀарал эмигрантазда аскӀов.<ref name="Черновик"/> == МугъчӀваял == {{мугъчӀваял}} [[Категория:1897 соналъ гьарурал]] [[Категория:Болъихъ мухъалда гьарурал]] [[Категория:1961 соналъ хварал]] [[Категория:Мюнхеналда хварал]] [[Категория:ГӀадамал алипалда рекъон]] [[Категория:Кавказалъул эмигрантал]] [[Категория:Мюнхеналъул Валфридгьофалда рукъарал]] lhorllg5u4wsvl0mm9ml6agbxso82if ГӀандалазул бо 0 20474 102275 102083 2026-10-16T16:53:30Z Łarčwakh 14852 102275 wikitext text/x-wiki '''ГӀандалазул бо''' — аваразул боязул цояб, жиб букӀараб бакъбаккул АваралӀ, ЧӀегӀер гӀурул гин гьелъул гьаркьалабазул рагӀалазда, гьединго Авар гӀурул кваранаб рахъалда. == История == XIV гӀасруялъул байбихьуда киналго аваразул хӀукумат [[Сарир]] биххизехъин букӀана. Жанисеб кьалалъ,<ref>{{cite book |last=Криштопа |first=А. Е. |title=Дагестан XIII — в начале ХV вв. |location=М. |year=2007 |pages=113}}</ref> гьитӀинаб цӀорол ригь тӀадебачӀиналъ,<ref>{{cite book |last=Айтебров |first=Т. М. |title=Древний Хунзах и Хунзахцы |pages=83-84}}</ref> къавуда баккуца, тӀадеги Кавказ кверде босизе ккараб къецалда Авар-алъ рахъ ккураб букӀараб [[Илханат]] [[Меседил Орда|Меседил Ордаялдаса]] къовуца гьелъул къуват хвезабуна. XIV гӀасруялъул бакьулӀ Сарир тӀубанго биххана, гин гьелдаса лӀугьана [[Авар нуцаллъи]] гин [[Авар боял|аваразул боял]], гьезда гьоркьоб гӀандалазулги.<ref>{{cite book |last=Хапизов |first=Ш. |title=Нуцалы Аварии (Историко-генеалогическое иследование) |location=Махачкала |year=2021 |pages=82-85}}</ref><ref>{{cite book |last=Даниялов |first=Г. Д. |title=Классовая борьба в Дагестане во второй половине XIX — начале XX вв. |location=Махачкала |publisher=Тип. ДФ АН СССР |year=1970 |pages=292}}</ref> === Афшаридазул экспансия === 1741 соналда [[Афшаридазул империя|Афшаридазул империялъул]] хӀаким Надир-шагь Афшар 100 азарго чи вугеб аскаргун [[Дагъистан|Дагъистаналде]] жанилӀугьана. Гьебго соналъул сентябиралъ кинабго Дагъистан букӀана парсазул кверщаликь, цохӀо Авария мукӀурлъичӀо. <ref>Эхо Кавказа. — Махачкала: Ассоциация, 1993. — Вып. 3—9.</ref> [[Файл:Башня_Андалал.jpg|слева|мини|213x213пкс| [[Гъуниб мухъ|Гъуниб мухъалда]] бугеб «ГӀандалал» абураб си. Бана 2005 соналъ]] ТӀадегӀунтӀараб хӀинкъуда хурхун, ГӀандаллъул чӀухӀби данделъана. Гьез хӀукму гьабуна тушманасда дандечӀезе. ГӀандалазул бодул къадий [[Пир-МухӀамад|Пир-МухӀамадида]] боги гӀуцӀизе гьелъул бетӀерги вукӏине тӀадкъана. Сентябир моцӀалъул ахиралда парсал лӀугьана ГӀандаллъуде. Пир-МухӀамадица киналго аваразул боязухъе кверчӀвай гьабеян кагъат битӀана. КватӀичӀого гьениса рачӀана чагӀи квекиялъеги. КъваригӀичеб рагъ ккечӀого букӀине, Надирихъе парламентариял ритӀун рукӀана, хӀо досухъе щваралго гьел чӏван рехана. Гьелда бан Пир-МухӀамадица абуна: «Гьанже нижеда гьоркьоб рекъел букӀине бегьуларо. Нижер гӀакълу хӀарбургъинегӀан ниж рагъила, жанилӀугьарал тушбабиги щущахъ риххизарила».<ref name="История аварцев2">{{Cite web|url=http://a-u-l.narod.ru/Magomedov-M_Istoriya_avarcev.html|title=Архивированная копия|access-date=2017-09-16|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://archive.today/20120711160330/http://a-u-l.narod.ru/Magomedov-M_Istoriya_avarcev.html|deadlink=yes}}</ref> Надир шах ГӀандаллъул [[ЧӀохъ]] росдада тӀад бугел мугӀрузде щваравго, аварал гьесда данде рагъизе байбихьана гин хараблъизавун виххизавуна. КӀудияб аскарадул бутӀаги камун, рес гьечӀеб хӀалалдаги ккун, Шах [[Авария|АваралӀа]] лӀутун ана.<ref>{{книга|автор=[[Гасан Алкадари|Г. Алкадари]]|часть=|заглавие=Асари-Дагестан: исторические сведения о Дагестане|оригинал=|ссылка=http://www.suleiman-stalskiy.ru/images/uploaded/Asari.doc|издание=|ответственный=Пер. и прим. {{nobr|А. Гасанова}}|место={{Мх.}}|издательство=Юпитер|год=1994|том=|страницы=69|страниц=158|isbn=|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924111549/http://www.suleiman-stalskiy.ru/images/uploaded/Asari.doc}}</ref> === Кавказалъул рагъ === Кавказалъул рагъул мехалъ гӀандаллъул росаби Шамилил рахъалда рукӀана. Хъвадарухъан гин кавказалъул рагъазул гӀахьалчи [[Костенецкий, Яков Иванович|Я. Н. Костенецкица]], 1837 соналъ Аваралъул жазачагӀазул экспедициялда гьединаб сипат-сурат кьолаан:{{Цитата байбихьи}}Дун, цебего дагъистаназул атлетикияб формабазухъ гӏезегӏан валагьаниги, гьанир ругел чагӀаз жиндир рорхалъиялъ гин кӀодолъиялъ дун цӏакъго гӀажаиблъизавуна: гьезда дандеккун ниж пигмейлъун рихьулаан. Цо гъажалда гъал-гъалараб чӀегӀербурияб царал цӀокогун, борхатаб тӀагъурги лъун, халатаб туманкӀги кверда ккун, рачелида бугеб ханжарги таманчаги, гьелда тӀадеги гургинаб чегӀараб мегежги, далараб кьунсрулги, цӀудул мегӀер гин аваразул берал: гьел руго унго-унгоял бандитал, гьезда цере испаназул яги италяназул хъачагъал васал гӀадин рукӏинаан, дун божулевги вуго мелодрама цебетӀолеб мехалъ сценалда щвезабураб гьединаб къокъаца бищун кутакаб эффект гьабулаан.<ref name="Аварская экспедиция">{{книга |автор= [[Костенецкий, Яков Иванович|Я. И. Костенецкий]] |часть= |заглавие= Записки об Аварской экспедиции на Кавказе 1837 года |оригинал= |ссылка= http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Kosteneckij_Ja_I/text1.htm |издание= Книга по Требованию |ответственный= |место= СПб. |издательство= {{Тип.}} Э. Праца |год= 1851 |том= |страницы= |страниц= 122 |isbn= 978-5-518-08193-2 |archivedate= 2020-02-21 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20200221032203/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Kosteneckij_Ja_I/text1.htm }}</ref>{{Цитата лӀугӀи}} === 1877 сонил багъа-бачари === [[Файл:Сожженный Согратль.jpg|мини|269x269пкс|БухӀизабураб СугъралӀ]] Кинабго Дагъистаналда гӀадин, 1877 соналъ ГӀандаллъуда байбихьана багъа-бачари. Ункъабилеб имамлъун рикӀкӀунев гӀандалав [[МухӀамад-ХӀажи|МухӀамад-ХӀажица]] гьеб бетӀерлъана. 1877 соналъул ахиралъ багъа-бачари гӏодоцине байбихьана. Ноябиралъ тӀарамагъадисеб хьвайи СугъралӀ ккуна. Гьеб тӀубанго бухӀизабуна, гьениб букӀараб болмажгитги кьвагьана. СугъралӀ аскӀоб бугеб [[ГӀанада]] абулеб бакӀалда МухӀамад-ХӀажи гин гьесул хӏаракатал нахъбилълъарал чагӏазда цере жанире тӀамуна гин кварида ран гъанкъизаруна. Гъанкъиялда балагьизе тӏолго гьоркьохъеб гин бакътӀерхьул Дагъистаналъул росабаздаса вачана 2000 азарго чи (киналго росабаздаса вачӀине кколев вукӀана 2-ялдаса дагьлъичӏого чи).<ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=5Zv6RIZMBGIC&pg=PA494&dq=%D0%BA%D1%83%D1%8F%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%86%D1%8B+%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BC%D1%83%D1%85%D1%86%D1%8B&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjvttCvotODAxVlPhAIHfS8CGIQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q=%D0%90%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%83&f=false|автор=Sergej Nikolajevič Šubinskij|заглавие=Древняя и новая Россия: ежемѣсячный исторический журнал. 1880, Том восемнадцатый|год=1880|издательство=Tipografija V. Gracianskago|страниц=876|access-date=2024-01-26|archive-date=2024-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110171308/https://books.google.ru/books?id=5Zv6RIZMBGIC&pg=PA494&dq=%D0%BA%D1%83%D1%8F%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%86%D1%8B+%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%BC%D1%83%D1%85%D1%86%D1%8B&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjvttCvotODAxVlPhAIHfS8CGIQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q=%D0%90%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%83&f=false|url-status=live}}</ref> == Гь. балагье == *[[ГӀанада]] == МугъчӀваял == [[Категория:Аваразул бодул тарих]] [[Категория:Аваразул тарих]] [[Категория:Авар боял]] [[Категория:Авария]] 98ntehklfq3dfmx939wsdw13xt4o894