چؤرک

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="azb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>azbwiki</dbname>
    <base>https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">اؤزل</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">دانیشیق</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ایشلدن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ایشلدن دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فایل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فایل دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">کؤمک</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">کؤمک دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">بؤلمه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بؤلمه دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پوْرتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پوْرتال دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>چؤرک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10824</id>
    <revision>
      <id>1588489</id>
      <parentid>1588485</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* نوْوعلاری */</comment>
      <origin>1588489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9912" sha1="k2pv7abvxxj9qymb7ih2d47rwjtbu5a" xml:space="preserve">{{Infobox food
| name             = Bread
| image            = [[File:Korb mit Brötchen.JPG|alt=Loaves of bread in a basket|250px]]
| caption          = موختلیف مایالی چؤرکلر
| main_ingredient  = [[اون]], [[سو]]
}}
'''چؤرک''' سونتی یئمک محصولودور، آنجاق بوگون چؤرکلر هم سونتی شکیلده و هم ماشینی شکیلده حاضیرلانیرلار. چؤرک اَن آزی [[اون]] و [[سو]]دان عیبارت حاضیرلانمیش خمیرین سوبادا بیشیریلمسی ایله حاضیرلانیر. بۇ خمیره چوْخ واخت دوز، بیرلشدیریجی ماده‌لر، قیجقیردیجی و بعضی چؤرک نوع لرینه ایسه [[گونه‌باخان]]، خشخاش و باشقا بیتکی توملاری دا علاوه ائدیلیر.
چؤرگی آیریجا یئمک اولور. چوْخ واخت اونو یاغلا، [[موراببا|موُراببا]]، [[بال]] و یا [[پئندیر]] یئییرلر. [[آرووپادا]] آراسیندا موختلیف اَت محصوللاریندان حاضیرلانمیش یئمکلر اوْلان چؤرکی تئز-تئز راست گلینیر. اونلار آیریجا یئمک نوعو کیمی گئنیش یاییلمیشدیر. چؤرکلر بیشیریلمیش، و یا قیزارسیلمیش شکیلده سفریه وئریلیر.

==گئچمیشی==
[[File:Ramses III bakery.jpg|thumb|250px|میصرده پادیشاهلار دره سینده اۆچونجی رامسسین تۆربه سینده چؤرک پیشیرمق صحنه سی]]
چؤرک ان قدیم حاضیرلانمیش قیدالاردان بیریدیر. ۳۰ مین ایل بوندان اول [[اوروپا]] و [[اوسترالیا|اوسترالیادا]] آپاریلان آراشدیرمالار، بیتکیلری دؤیمک اوچون ایستیفاده اولونان قایالاردا نیشاستا قالیقلارینی آشکار ائدیب. بو دؤورده پیشیک‌قویروغو و قیژی کیمی بیتکیلرین کؤکلریندن الده ائدیلن نیشاستانی یاستی بیر قایانین اوستونه یاییب، اودون اوستونه قویاراق ایبتیدایی یاستی چؤرک بیشیرمه‌لری مومکوندور. چؤره‌ک بیشیرمه‌نین ان قدیم ثوبوتو، ایوردانییانین شیمال-شرق صحراسیندا ۱۴.۵۰۰ ایللیک ناتوفیان اراضیسینده تاپیلیب. میلاددان اول تخمیناً ۱۰ مینجی ایلده، نئولیت دؤورونون باشلانغیجی و اکینچیلییین یاییلماسی ایله دنلی بیتکیلر چؤره‌ک بیشیرمه‌نین اساسینی تشکیل ائدیب. مایا سپورلاری دنلی بیتکیلرین سطحینده هر یئرده مؤوجوددور، بونا گؤره ده بیر مودت قالان هر هانسی بیر خمیر طبیعی اولاراق مایالانیر.
ارکن مایالی چؤره‌ک، میلاددان اول ۶۰۰۰-جی ایلده، شومئر مدنیتینین بئشیگی اولان مِزوپوتامیا‌نین جنوبوندا بیشیریلیردی و بو چؤره‌ک، احتمال کی، میلاددان اول ۳۰۰۰-جی ایلده میصیرلیلره کئچیریلمیش اولا بیلر. میصیرلیلر پروسِسی تکمیل‌لشدیردیلر و اونا مایا علاوه ائتمه‌یه باشلادیلار. شومئرلیلر خمیر بیشیریلرکن کولدن ایستیفاده ائدیردیلر.
ارکن چؤرک اوچون بیر چوخ مایالانما منبعی مؤوجود ایدی. هاوادا یاییلان مایالاردان ایستیفاده ائتمک اوچون، بیشمه‌میش خمیری بیشیرمه‌میشدن اول بیر مودت هاوایا قویماق اولاردی. بؤیوک پلینی بیلدیریب کی، قاللار و ایبِرلر پیوه‌دن چیخاریلان کؤپوکدن، یعنی “بارم” آدلانان قاباقدان “آیری خالقلارا نیسبتن داها یۆنگول چؤرک نؤوعو”، مثلاً، بارم تورتی حاضیرلاماق اوچون ایستیفاده ائدیردیلر. پیوه عوضینه شراب ایچن قدیم دونیانین بعضی حیصه‌لری مایا منبعی کیمی اوزوم شیره‌سی و اوندان عبارت پاستادان و یا شرابدا ایسلادیلمیش بوغدا کَپه‌ییندن ایستیفاده ائدیردیلر. پلینی‌نین ده قئید ائتدیگی کیمی، مایالانمانین ان چوخ یاییلمیش منبعی، اولکی گوندن قالان خمیر پارچاسینی مایا خمیرینین باشلانغیجی کیمی ایستیفاده ائتمک اوچون ساخلاماق ایدی.
قدیم میصیرلیلر، یونانلیلار و رومالیلار چؤره‌ک صنعتینده اینجه‌لیک درجه‌سینی بیر مدنیت علامتی حساب ائدیردیلر. “چورلیوود” (Chorleywood) پروسِسی، ۱۹۶۱-جی ایلده حاضیرلانیب. بو پروسِس، مایالاماق دؤورونو و بولکا (رول) ایستحصال ائتمک اوچون گَرَکَن زامانی چوخ آزالتماق مقصدیله، خمیرین شیددتلی مِخانیکی ایشلَنمَسی‌نه اساسلانیر. یوکسک انرژی ایله آراشدیریش (مخلوط ائتمه)، داها آز پروتئینلی توخوم‌لاردان (دنیزلردن) ایستیفاده ائتمَگه ایمکان وئریر و بو گون دونیا بویو بؤیوک فابریک‌لرده گئنیش اولاراق ایستیفاده اولونور. نتیجه اولاراق، چؤرک چوخ تئز و تولید ائدنله مصرف ائدن اوچون آشاغی بیر خرجیله چیخاریلا بیلر. آنجاق، بونون غِذا دَیَرینه تأثیری ایله باغلی بعضی تنقیدلر ده واردیر

==نوْوعلاری==
جنوبی آذربایجان بؤلگسینده بیشیریلن و ایستیفاده ادیلن چؤرکلرین چشیدی گئنیشدیر و بونلاردان عیبارتدیر:
===لواش===
[[File:Fabrication du lavash à Noravank (6).jpg|miniatura|Pa lavash]]
*[[لاواش چؤرکی]]:لاواش مایالی و یا مایاسیز بوغدا خمیریندن حاضیرلانمیش، تندوردا (بیر نؤوع، یاپالاخ) و یا ساچ تاوادا بیشیریلن نازیک یاستی چؤره‌کدیر. بعضی فورملار، اولکی پارتیا‌لاردان آلینان خمیرله مایالاندیریلییر. لاواش تندوردا چوخ تئز بیشیریلیر، یاستیق ایستیفاده ائده‌رک یانلارینا قوویورلار. بؤیوک و نازیکدیر، باخمایاراق کی، اؤلچو و فورما باخیمیندان چوخلو دَییشیک‌لیکلر وار. تزه اولاندا یوموشاق اولور، لاکین تئز-تئز قورودولور. لاواش، جنوب قافقاز و غرب آسیا مطبخ‌لرینده گئنیش یاییلمیشدیر. آذربایجاندا، شرق گرجیستاندا و ایرانین بعضی یئرلرینده اساس غیدادیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://evdarliq.az/index.php/metbex/erzaqlar/411-corek-haqqinda |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414064928/https://evdarliq.az/index.php/metbex/erzaqlar/411-corek-haqqinda |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
===بربری===
[[File:Barbari_bread.jpg|miniatura|بربری]]
*[[بربری]]:بو، ایراندا اولاراق بیشیریلن و هم سۆنتی، هم ده صنعت اوصوللاری ایله ایستیحصال ائدیلن بیر چؤرک نؤوعودور. بو چؤره‌یین خصوصی دادن و قوخوسو، بیشیرمەزدن ئەول چؤره‌کچی طرفیندن چؤره‌ک خمیرینه سورتولن سو و آز میقداردا مایا قاریشیغیندان قایناقلانیر. بر‌بری چؤره‌یی حاضر دا ، ۷۰-۸۰ سانتیمتر اوزونوقوندا ، ۲۰-۳۰ سانتیمتر اينينده ۳تا۵، سانتیمتر قالینیقیندا بیضی فورمودا بیشیریلیر
===سنگک===
[[File:Abshar sangak with cheese, walnuts, greens (11389782953).jpg|miniatura|Pa lavash]]
سنگک، چینقل و یا چینقل یاتاغیندا دۆز سوْبا‌دا بیشیریلن چؤرک نؤوعودور. بو چؤرک نؤوعو ایران‌دان گلیر و اود و داش اۆزرینده بیشیریلن و کِماج  چؤره‌یین تکامولودور. پهلوی دؤورونون اولرینده ایراندا ان چوْخ یاییلمیش چؤرک‌لردن بیری ایدی. سنگک چؤره‌یی ئەوللر آریستوکراتیا و حربی‌لرین چؤره‌یی ایدی. کئچمیشده بعضی شهرلرده سنگکی‌لر مؤوسومی چؤرک‌خانالار ایدی، اساساً قیشدا و رمضان آییندا بیشیریلیردی.
===یاغلی چؤرک===
یاغلیٛ ال چؤره‌یی‌نین حاضیرلانماسی اوچون، کیفیتلی اون، کیفیتلی یاغ، سو یا دا سۆد و یورموتانین اورماسی گرکلیدیر. یومورتانین دا ساری‌سی لازیمدیر. یاغلی بیشندن سونرا اوزو قیزارسین دئیه، اونو خمیرین اوزه‌رینه یاخارلار

== قایناقلار ==
{{قایناق}}


{{مین مقاله}}


[[بؤلمه:چؤرکلر]]</text>
      <sha1>k2pv7abvxxj9qymb7ih2d47rwjtbu5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1588490</id>
      <parentid>1588489</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* نوْوعلاری */</comment>
      <origin>1588490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9943" sha1="9f6vx64g77cw3h40d46b2gm6phh92nt" xml:space="preserve">{{Infobox food
| name             = Bread
| image            = [[File:Korb mit Brötchen.JPG|alt=Loaves of bread in a basket|250px]]
| caption          = موختلیف مایالی چؤرکلر
| main_ingredient  = [[اون]], [[سو]]
}}
'''چؤرک''' سونتی یئمک محصولودور، آنجاق بوگون چؤرکلر هم سونتی شکیلده و هم ماشینی شکیلده حاضیرلانیرلار. چؤرک اَن آزی [[اون]] و [[سو]]دان عیبارت حاضیرلانمیش خمیرین سوبادا بیشیریلمسی ایله حاضیرلانیر. بۇ خمیره چوْخ واخت دوز، بیرلشدیریجی ماده‌لر، قیجقیردیجی و بعضی چؤرک نوع لرینه ایسه [[گونه‌باخان]]، خشخاش و باشقا بیتکی توملاری دا علاوه ائدیلیر.
چؤرگی آیریجا یئمک اولور. چوْخ واخت اونو یاغلا، [[موراببا|موُراببا]]، [[بال]] و یا [[پئندیر]] یئییرلر. [[آرووپادا]] آراسیندا موختلیف اَت محصوللاریندان حاضیرلانمیش یئمکلر اوْلان چؤرکی تئز-تئز راست گلینیر. اونلار آیریجا یئمک نوعو کیمی گئنیش یاییلمیشدیر. چؤرکلر بیشیریلمیش، و یا قیزارسیلمیش شکیلده سفریه وئریلیر.

==گئچمیشی==
[[File:Ramses III bakery.jpg|thumb|250px|میصرده پادیشاهلار دره سینده اۆچونجی رامسسین تۆربه سینده چؤرک پیشیرمق صحنه سی]]
چؤرک ان قدیم حاضیرلانمیش قیدالاردان بیریدیر. ۳۰ مین ایل بوندان اول [[اوروپا]] و [[اوسترالیا|اوسترالیادا]] آپاریلان آراشدیرمالار، بیتکیلری دؤیمک اوچون ایستیفاده اولونان قایالاردا نیشاستا قالیقلارینی آشکار ائدیب. بو دؤورده پیشیک‌قویروغو و قیژی کیمی بیتکیلرین کؤکلریندن الده ائدیلن نیشاستانی یاستی بیر قایانین اوستونه یاییب، اودون اوستونه قویاراق ایبتیدایی یاستی چؤرک بیشیرمه‌لری مومکوندور. چؤره‌ک بیشیرمه‌نین ان قدیم ثوبوتو، ایوردانییانین شیمال-شرق صحراسیندا ۱۴.۵۰۰ ایللیک ناتوفیان اراضیسینده تاپیلیب. میلاددان اول تخمیناً ۱۰ مینجی ایلده، نئولیت دؤورونون باشلانغیجی و اکینچیلییین یاییلماسی ایله دنلی بیتکیلر چؤره‌ک بیشیرمه‌نین اساسینی تشکیل ائدیب. مایا سپورلاری دنلی بیتکیلرین سطحینده هر یئرده مؤوجوددور، بونا گؤره ده بیر مودت قالان هر هانسی بیر خمیر طبیعی اولاراق مایالانیر.
ارکن مایالی چؤره‌ک، میلاددان اول ۶۰۰۰-جی ایلده، شومئر مدنیتینین بئشیگی اولان مِزوپوتامیا‌نین جنوبوندا بیشیریلیردی و بو چؤره‌ک، احتمال کی، میلاددان اول ۳۰۰۰-جی ایلده میصیرلیلره کئچیریلمیش اولا بیلر. میصیرلیلر پروسِسی تکمیل‌لشدیردیلر و اونا مایا علاوه ائتمه‌یه باشلادیلار. شومئرلیلر خمیر بیشیریلرکن کولدن ایستیفاده ائدیردیلر.
ارکن چؤرک اوچون بیر چوخ مایالانما منبعی مؤوجود ایدی. هاوادا یاییلان مایالاردان ایستیفاده ائتمک اوچون، بیشمه‌میش خمیری بیشیرمه‌میشدن اول بیر مودت هاوایا قویماق اولاردی. بؤیوک پلینی بیلدیریب کی، قاللار و ایبِرلر پیوه‌دن چیخاریلان کؤپوکدن، یعنی “بارم” آدلانان قاباقدان “آیری خالقلارا نیسبتن داها یۆنگول چؤرک نؤوعو”، مثلاً، بارم تورتی حاضیرلاماق اوچون ایستیفاده ائدیردیلر. پیوه عوضینه شراب ایچن قدیم دونیانین بعضی حیصه‌لری مایا منبعی کیمی اوزوم شیره‌سی و اوندان عبارت پاستادان و یا شرابدا ایسلادیلمیش بوغدا کَپه‌ییندن ایستیفاده ائدیردیلر. پلینی‌نین ده قئید ائتدیگی کیمی، مایالانمانین ان چوخ یاییلمیش منبعی، اولکی گوندن قالان خمیر پارچاسینی مایا خمیرینین باشلانغیجی کیمی ایستیفاده ائتمک اوچون ساخلاماق ایدی.
قدیم میصیرلیلر، یونانلیلار و رومالیلار چؤره‌ک صنعتینده اینجه‌لیک درجه‌سینی بیر مدنیت علامتی حساب ائدیردیلر. “چورلیوود” (Chorleywood) پروسِسی، ۱۹۶۱-جی ایلده حاضیرلانیب. بو پروسِس، مایالاماق دؤورونو و بولکا (رول) ایستحصال ائتمک اوچون گَرَکَن زامانی چوخ آزالتماق مقصدیله، خمیرین شیددتلی مِخانیکی ایشلَنمَسی‌نه اساسلانیر. یوکسک انرژی ایله آراشدیریش (مخلوط ائتمه)، داها آز پروتئینلی توخوم‌لاردان (دنیزلردن) ایستیفاده ائتمَگه ایمکان وئریر و بو گون دونیا بویو بؤیوک فابریک‌لرده گئنیش اولاراق ایستیفاده اولونور. نتیجه اولاراق، چؤرک چوخ تئز و تولید ائدنله مصرف ائدن اوچون آشاغی بیر خرجیله چیخاریلا بیلر. آنجاق، بونون غِذا دَیَرینه تأثیری ایله باغلی بعضی تنقیدلر ده واردیر

==نوْوعلاری==
جنوبی آذربایجان بؤلگسینده بیشیریلن و ایستیفاده ادیلن چؤرکلرین چشیدی گئنیشدیر و بونلاردان عیبارتدیر:
===لواش===
[[File:Fabrication du lavash à Noravank (6).jpg|miniatura|Pa lavash]]
*[[لاواش چؤرکی]]:لاواش مایالی و یا مایاسیز بوغدا خمیریندن حاضیرلانمیش، تندوردا (بیر نؤوع، یاپالاخ) و یا ساچ تاوادا بیشیریلن نازیک یاستی چؤره‌کدیر. بعضی فورملار، اولکی پارتیا‌لاردان آلینان خمیرله مایالاندیریلییر. لاواش تندوردا چوخ تئز بیشیریلیر، یاستیق ایستیفاده ائده‌رک یانلارینا قوویورلار. بؤیوک و نازیکدیر، باخمایاراق کی، اؤلچو و فورما باخیمیندان چوخلو دَییشیک‌لیکلر وار. تزه اولاندا یوموشاق اولور، لاکین تئز-تئز قورودولور. لاواش، جنوب قافقاز و غرب آسیا مطبخ‌لرینده گئنیش یاییلمیشدیر. آذربایجاندا، شرق گرجیستاندا و ایرانین بعضی یئرلرینده اساس غیدادیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://evdarliq.az/index.php/metbex/erzaqlar/411-corek-haqqinda |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414064928/https://evdarliq.az/index.php/metbex/erzaqlar/411-corek-haqqinda |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
===بربری===
[[File:Barbari_bread.jpg|miniatura|بربری]]
*[[بربری]]:بو، ایراندا اولاراق بیشیریلن و هم سۆنتی، هم ده صنعت اوصوللاری ایله ایستیحصال ائدیلن بیر چؤرک نؤوعودور. بو چؤره‌یین خصوصی دادن و قوخوسو، بیشیرمەزدن ئەول چؤره‌کچی طرفیندن چؤره‌ک خمیرینه سورتولن سو و آز میقداردا مایا قاریشیغیندان قایناقلانیر. بر‌بری چؤره‌یی حاضر دا ، ۷۰-۸۰ سانتیمتر اوزونوقوندا ، ۲۰-۳۰ سانتیمتر اينينده ۳تا۵، سانتیمتر قالینیقیندا بیضی فورمودا بیشیریلیر
===سنگک===
[[File:Abshar sangak with cheese, walnuts, greens (11389782953).jpg|miniatura|Pa lavash]]
سنگک، چینقل و یا چینقل یاتاغیندا دۆز سوْبا‌دا بیشیریلن چؤرک نؤوعودور. بو چؤرک نؤوعو ایران‌دان گلیر و اود و داش اۆزرینده بیشیریلن و کِماج  چؤره‌یین تکامولودور. پهلوی دؤورونون اولرینده ایراندا ان چوْخ یاییلمیش چؤرک‌لردن بیری ایدی. سنگک چؤره‌یی ئەوللر آریستوکراتیا و حربی‌لرین چؤره‌یی ایدی. کئچمیشده بعضی شهرلرده سنگکی‌لر مؤوسومی چؤرک‌خانالار ایدی، اساساً قیشدا و رمضان آییندا بیشیریلیردی.
===یاغلی چؤرک===
[[File:Yaglichorek.jpg|150px]]
یاغلیٛ ال چؤره‌یی‌نین حاضیرلانماسی اوچون، کیفیتلی اون، کیفیتلی یاغ، سو یا دا سۆد و یورموتانین اورماسی گرکلیدیر. یومورتانین دا ساری‌سی لازیمدیر. یاغلی بیشندن سونرا اوزو قیزارسین دئیه، اونو خمیرین اوزه‌رینه یاخارلار

== قایناقلار ==
{{قایناق}}


{{مین مقاله}}


[[بؤلمه:چؤرکلر]]</text>
      <sha1>9f6vx64g77cw3h40d46b2gm6phh92nt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1588491</id>
      <parentid>1588490</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* نوْوعلاری */</comment>
      <origin>1588491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10498" sha1="a86jntjjek8t0blg7wstfuud06jvs94" xml:space="preserve">{{Infobox food
| name             = Bread
| image            = [[File:Korb mit Brötchen.JPG|alt=Loaves of bread in a basket|250px]]
| caption          = موختلیف مایالی چؤرکلر
| main_ingredient  = [[اون]], [[سو]]
}}
'''چؤرک''' سونتی یئمک محصولودور، آنجاق بوگون چؤرکلر هم سونتی شکیلده و هم ماشینی شکیلده حاضیرلانیرلار. چؤرک اَن آزی [[اون]] و [[سو]]دان عیبارت حاضیرلانمیش خمیرین سوبادا بیشیریلمسی ایله حاضیرلانیر. بۇ خمیره چوْخ واخت دوز، بیرلشدیریجی ماده‌لر، قیجقیردیجی و بعضی چؤرک نوع لرینه ایسه [[گونه‌باخان]]، خشخاش و باشقا بیتکی توملاری دا علاوه ائدیلیر.
چؤرگی آیریجا یئمک اولور. چوْخ واخت اونو یاغلا، [[موراببا|موُراببا]]، [[بال]] و یا [[پئندیر]] یئییرلر. [[آرووپادا]] آراسیندا موختلیف اَت محصوللاریندان حاضیرلانمیش یئمکلر اوْلان چؤرکی تئز-تئز راست گلینیر. اونلار آیریجا یئمک نوعو کیمی گئنیش یاییلمیشدیر. چؤرکلر بیشیریلمیش، و یا قیزارسیلمیش شکیلده سفریه وئریلیر.

==گئچمیشی==
[[File:Ramses III bakery.jpg|thumb|250px|میصرده پادیشاهلار دره سینده اۆچونجی رامسسین تۆربه سینده چؤرک پیشیرمق صحنه سی]]
چؤرک ان قدیم حاضیرلانمیش قیدالاردان بیریدیر. ۳۰ مین ایل بوندان اول [[اوروپا]] و [[اوسترالیا|اوسترالیادا]] آپاریلان آراشدیرمالار، بیتکیلری دؤیمک اوچون ایستیفاده اولونان قایالاردا نیشاستا قالیقلارینی آشکار ائدیب. بو دؤورده پیشیک‌قویروغو و قیژی کیمی بیتکیلرین کؤکلریندن الده ائدیلن نیشاستانی یاستی بیر قایانین اوستونه یاییب، اودون اوستونه قویاراق ایبتیدایی یاستی چؤرک بیشیرمه‌لری مومکوندور. چؤره‌ک بیشیرمه‌نین ان قدیم ثوبوتو، ایوردانییانین شیمال-شرق صحراسیندا ۱۴.۵۰۰ ایللیک ناتوفیان اراضیسینده تاپیلیب. میلاددان اول تخمیناً ۱۰ مینجی ایلده، نئولیت دؤورونون باشلانغیجی و اکینچیلییین یاییلماسی ایله دنلی بیتکیلر چؤره‌ک بیشیرمه‌نین اساسینی تشکیل ائدیب. مایا سپورلاری دنلی بیتکیلرین سطحینده هر یئرده مؤوجوددور، بونا گؤره ده بیر مودت قالان هر هانسی بیر خمیر طبیعی اولاراق مایالانیر.
ارکن مایالی چؤره‌ک، میلاددان اول ۶۰۰۰-جی ایلده، شومئر مدنیتینین بئشیگی اولان مِزوپوتامیا‌نین جنوبوندا بیشیریلیردی و بو چؤره‌ک، احتمال کی، میلاددان اول ۳۰۰۰-جی ایلده میصیرلیلره کئچیریلمیش اولا بیلر. میصیرلیلر پروسِسی تکمیل‌لشدیردیلر و اونا مایا علاوه ائتمه‌یه باشلادیلار. شومئرلیلر خمیر بیشیریلرکن کولدن ایستیفاده ائدیردیلر.
ارکن چؤرک اوچون بیر چوخ مایالانما منبعی مؤوجود ایدی. هاوادا یاییلان مایالاردان ایستیفاده ائتمک اوچون، بیشمه‌میش خمیری بیشیرمه‌میشدن اول بیر مودت هاوایا قویماق اولاردی. بؤیوک پلینی بیلدیریب کی، قاللار و ایبِرلر پیوه‌دن چیخاریلان کؤپوکدن، یعنی “بارم” آدلانان قاباقدان “آیری خالقلارا نیسبتن داها یۆنگول چؤرک نؤوعو”، مثلاً، بارم تورتی حاضیرلاماق اوچون ایستیفاده ائدیردیلر. پیوه عوضینه شراب ایچن قدیم دونیانین بعضی حیصه‌لری مایا منبعی کیمی اوزوم شیره‌سی و اوندان عبارت پاستادان و یا شرابدا ایسلادیلمیش بوغدا کَپه‌ییندن ایستیفاده ائدیردیلر. پلینی‌نین ده قئید ائتدیگی کیمی، مایالانمانین ان چوخ یاییلمیش منبعی، اولکی گوندن قالان خمیر پارچاسینی مایا خمیرینین باشلانغیجی کیمی ایستیفاده ائتمک اوچون ساخلاماق ایدی.
قدیم میصیرلیلر، یونانلیلار و رومالیلار چؤره‌ک صنعتینده اینجه‌لیک درجه‌سینی بیر مدنیت علامتی حساب ائدیردیلر. “چورلیوود” (Chorleywood) پروسِسی، ۱۹۶۱-جی ایلده حاضیرلانیب. بو پروسِس، مایالاماق دؤورونو و بولکا (رول) ایستحصال ائتمک اوچون گَرَکَن زامانی چوخ آزالتماق مقصدیله، خمیرین شیددتلی مِخانیکی ایشلَنمَسی‌نه اساسلانیر. یوکسک انرژی ایله آراشدیریش (مخلوط ائتمه)، داها آز پروتئینلی توخوم‌لاردان (دنیزلردن) ایستیفاده ائتمَگه ایمکان وئریر و بو گون دونیا بویو بؤیوک فابریک‌لرده گئنیش اولاراق ایستیفاده اولونور. نتیجه اولاراق، چؤرک چوخ تئز و تولید ائدنله مصرف ائدن اوچون آشاغی بیر خرجیله چیخاریلا بیلر. آنجاق، بونون غِذا دَیَرینه تأثیری ایله باغلی بعضی تنقیدلر ده واردیر

==نوْوعلاری==
جنوبی آذربایجان بؤلگسینده بیشیریلن و ایستیفاده ادیلن چؤرکلرین چشیدی گئنیشدیر و بونلاردان عیبارتدیر:
===لواش===
[[File:Fabrication du lavash à Noravank (6).jpg|miniatura|Pa lavash]]
*[[لاواش چؤرکی]]:لاواش مایالی و یا مایاسیز بوغدا خمیریندن حاضیرلانمیش، تندوردا (بیر نؤوع، یاپالاخ) و یا ساچ تاوادا بیشیریلن نازیک یاستی چؤره‌کدیر. بعضی فورملار، اولکی پارتیا‌لاردان آلینان خمیرله مایالاندیریلییر. لاواش تندوردا چوخ تئز بیشیریلیر، یاستیق ایستیفاده ائده‌رک یانلارینا قوویورلار. بؤیوک و نازیکدیر، باخمایاراق کی، اؤلچو و فورما باخیمیندان چوخلو دَییشیک‌لیکلر وار. تزه اولاندا یوموشاق اولور، لاکین تئز-تئز قورودولور. لاواش، جنوب قافقاز و غرب آسیا مطبخ‌لرینده گئنیش یاییلمیشدیر. آذربایجاندا، شرق گرجیستاندا و ایرانین بعضی یئرلرینده اساس غیدادیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://evdarliq.az/index.php/metbex/erzaqlar/411-corek-haqqinda |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414064928/https://evdarliq.az/index.php/metbex/erzaqlar/411-corek-haqqinda |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
===بربری===
[[File:Barbari_bread.jpg|miniatura|بربری]]
*[[بربری]]:بو، ایراندا اولاراق بیشیریلن و هم سۆنتی، هم ده صنعت اوصوللاری ایله ایستیحصال ائدیلن بیر چؤرک نؤوعودور. بو چؤره‌یین خصوصی دادن و قوخوسو، بیشیرمەزدن ئەول چؤره‌کچی طرفیندن چؤره‌ک خمیرینه سورتولن سو و آز میقداردا مایا قاریشیغیندان قایناقلانیر. بر‌بری چؤره‌یی حاضر دا ، ۷۰-۸۰ سانتیمتر اوزونوقوندا ، ۲۰-۳۰ سانتیمتر اينينده ۳تا۵، سانتیمتر قالینیقیندا بیضی فورمودا بیشیریلیر
===سنگک===
[[File:Abshar sangak with cheese, walnuts, greens (11389782953).jpg|miniatura|Pa lavash]]
سنگک، چینقل و یا چینقل یاتاغیندا دۆز سوْبا‌دا بیشیریلن چؤرک نؤوعودور. بو چؤرک نؤوعو ایران‌دان گلیر و اود و داش اۆزرینده بیشیریلن و کِماج  چؤره‌یین تکامولودور. پهلوی دؤورونون اولرینده ایراندا ان چوْخ یاییلمیش چؤرک‌لردن بیری ایدی. سنگک چؤره‌یی ئەوللر آریستوکراتیا و حربی‌لرین چؤره‌یی ایدی. کئچمیشده بعضی شهرلرده سنگکی‌لر مؤوسومی چؤرک‌خانالار ایدی، اساساً قیشدا و رمضان آییندا بیشیریلیردی.
===یاغلی چؤرک===
[[File:Yaglichorek.jpg|150px]]
یاغلیٛ ال چؤره‌یی‌نین حاضیرلانماسی اوچون، کیفیتلی اون، کیفیتلی یاغ، سو یا دا سۆد و یورموتانین اورماسی گرکلیدیر. یومورتانین دا ساری‌سی لازیمدیر. یاغلی بیشندن سونرا اوزو قیزارسین دئیه، اونو خمیرین اوزه‌رینه یاخارلار
===تافتون===
تافتون چؤره‌یی و یا تافتان، مایاسیز و یا “آشاگی قَباریق” خمیردن بیشیریلن ، خیرتيلانان، یاستی چؤره‌کدیر. فرمنتاسییا پروسس‌لری واسیطاسیله تم بوغدا اونوندان، سودان، دوزدان، سنایی مایاسیندان و یا تورش مایادان حاضیرلانیر و اؤزونه‌مخصوس شَکِلده فورملاشدیرلانیر و سونرا ایستی سطحده بیشیریلیر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}


{{مین مقاله}}


[[بؤلمه:چؤرکلر]]</text>
      <sha1>a86jntjjek8t0blg7wstfuud06jvs94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1588492</id>
      <parentid>1588491</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* نوْوعلاری */</comment>
      <origin>1588492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10530" sha1="kqk62wdoc7qbwc2quw44t88l2xcu5o1" xml:space="preserve">{{Infobox food
| name             = Bread
| image            = [[File:Korb mit Brötchen.JPG|alt=Loaves of bread in a basket|250px]]
| caption          = موختلیف مایالی چؤرکلر
| main_ingredient  = [[اون]], [[سو]]
}}
'''چؤرک''' سونتی یئمک محصولودور، آنجاق بوگون چؤرکلر هم سونتی شکیلده و هم ماشینی شکیلده حاضیرلانیرلار. چؤرک اَن آزی [[اون]] و [[سو]]دان عیبارت حاضیرلانمیش خمیرین سوبادا بیشیریلمسی ایله حاضیرلانیر. بۇ خمیره چوْخ واخت دوز، بیرلشدیریجی ماده‌لر، قیجقیردیجی و بعضی چؤرک نوع لرینه ایسه [[گونه‌باخان]]، خشخاش و باشقا بیتکی توملاری دا علاوه ائدیلیر.
چؤرگی آیریجا یئمک اولور. چوْخ واخت اونو یاغلا، [[موراببا|موُراببا]]، [[بال]] و یا [[پئندیر]] یئییرلر. [[آرووپادا]] آراسیندا موختلیف اَت محصوللاریندان حاضیرلانمیش یئمکلر اوْلان چؤرکی تئز-تئز راست گلینیر. اونلار آیریجا یئمک نوعو کیمی گئنیش یاییلمیشدیر. چؤرکلر بیشیریلمیش، و یا قیزارسیلمیش شکیلده سفریه وئریلیر.

==گئچمیشی==
[[File:Ramses III bakery.jpg|thumb|250px|میصرده پادیشاهلار دره سینده اۆچونجی رامسسین تۆربه سینده چؤرک پیشیرمق صحنه سی]]
چؤرک ان قدیم حاضیرلانمیش قیدالاردان بیریدیر. ۳۰ مین ایل بوندان اول [[اوروپا]] و [[اوسترالیا|اوسترالیادا]] آپاریلان آراشدیرمالار، بیتکیلری دؤیمک اوچون ایستیفاده اولونان قایالاردا نیشاستا قالیقلارینی آشکار ائدیب. بو دؤورده پیشیک‌قویروغو و قیژی کیمی بیتکیلرین کؤکلریندن الده ائدیلن نیشاستانی یاستی بیر قایانین اوستونه یاییب، اودون اوستونه قویاراق ایبتیدایی یاستی چؤرک بیشیرمه‌لری مومکوندور. چؤره‌ک بیشیرمه‌نین ان قدیم ثوبوتو، ایوردانییانین شیمال-شرق صحراسیندا ۱۴.۵۰۰ ایللیک ناتوفیان اراضیسینده تاپیلیب. میلاددان اول تخمیناً ۱۰ مینجی ایلده، نئولیت دؤورونون باشلانغیجی و اکینچیلییین یاییلماسی ایله دنلی بیتکیلر چؤره‌ک بیشیرمه‌نین اساسینی تشکیل ائدیب. مایا سپورلاری دنلی بیتکیلرین سطحینده هر یئرده مؤوجوددور، بونا گؤره ده بیر مودت قالان هر هانسی بیر خمیر طبیعی اولاراق مایالانیر.
ارکن مایالی چؤره‌ک، میلاددان اول ۶۰۰۰-جی ایلده، شومئر مدنیتینین بئشیگی اولان مِزوپوتامیا‌نین جنوبوندا بیشیریلیردی و بو چؤره‌ک، احتمال کی، میلاددان اول ۳۰۰۰-جی ایلده میصیرلیلره کئچیریلمیش اولا بیلر. میصیرلیلر پروسِسی تکمیل‌لشدیردیلر و اونا مایا علاوه ائتمه‌یه باشلادیلار. شومئرلیلر خمیر بیشیریلرکن کولدن ایستیفاده ائدیردیلر.
ارکن چؤرک اوچون بیر چوخ مایالانما منبعی مؤوجود ایدی. هاوادا یاییلان مایالاردان ایستیفاده ائتمک اوچون، بیشمه‌میش خمیری بیشیرمه‌میشدن اول بیر مودت هاوایا قویماق اولاردی. بؤیوک پلینی بیلدیریب کی، قاللار و ایبِرلر پیوه‌دن چیخاریلان کؤپوکدن، یعنی “بارم” آدلانان قاباقدان “آیری خالقلارا نیسبتن داها یۆنگول چؤرک نؤوعو”، مثلاً، بارم تورتی حاضیرلاماق اوچون ایستیفاده ائدیردیلر. پیوه عوضینه شراب ایچن قدیم دونیانین بعضی حیصه‌لری مایا منبعی کیمی اوزوم شیره‌سی و اوندان عبارت پاستادان و یا شرابدا ایسلادیلمیش بوغدا کَپه‌ییندن ایستیفاده ائدیردیلر. پلینی‌نین ده قئید ائتدیگی کیمی، مایالانمانین ان چوخ یاییلمیش منبعی، اولکی گوندن قالان خمیر پارچاسینی مایا خمیرینین باشلانغیجی کیمی ایستیفاده ائتمک اوچون ساخلاماق ایدی.
قدیم میصیرلیلر، یونانلیلار و رومالیلار چؤره‌ک صنعتینده اینجه‌لیک درجه‌سینی بیر مدنیت علامتی حساب ائدیردیلر. “چورلیوود” (Chorleywood) پروسِسی، ۱۹۶۱-جی ایلده حاضیرلانیب. بو پروسِس، مایالاماق دؤورونو و بولکا (رول) ایستحصال ائتمک اوچون گَرَکَن زامانی چوخ آزالتماق مقصدیله، خمیرین شیددتلی مِخانیکی ایشلَنمَسی‌نه اساسلانیر. یوکسک انرژی ایله آراشدیریش (مخلوط ائتمه)، داها آز پروتئینلی توخوم‌لاردان (دنیزلردن) ایستیفاده ائتمَگه ایمکان وئریر و بو گون دونیا بویو بؤیوک فابریک‌لرده گئنیش اولاراق ایستیفاده اولونور. نتیجه اولاراق، چؤرک چوخ تئز و تولید ائدنله مصرف ائدن اوچون آشاغی بیر خرجیله چیخاریلا بیلر. آنجاق، بونون غِذا دَیَرینه تأثیری ایله باغلی بعضی تنقیدلر ده واردیر

==نوْوعلاری==
جنوبی آذربایجان بؤلگسینده بیشیریلن و ایستیفاده ادیلن چؤرکلرین چشیدی گئنیشدیر و بونلاردان عیبارتدیر:
===لواش===
[[File:Fabrication du lavash à Noravank (6).jpg|miniatura|Pa lavash]]
*[[لاواش چؤرکی]]:لاواش مایالی و یا مایاسیز بوغدا خمیریندن حاضیرلانمیش، تندوردا (بیر نؤوع، یاپالاخ) و یا ساچ تاوادا بیشیریلن نازیک یاستی چؤره‌کدیر. بعضی فورملار، اولکی پارتیا‌لاردان آلینان خمیرله مایالاندیریلییر. لاواش تندوردا چوخ تئز بیشیریلیر، یاستیق ایستیفاده ائده‌رک یانلارینا قوویورلار. بؤیوک و نازیکدیر، باخمایاراق کی، اؤلچو و فورما باخیمیندان چوخلو دَییشیک‌لیکلر وار. تزه اولاندا یوموشاق اولور، لاکین تئز-تئز قورودولور. لاواش، جنوب قافقاز و غرب آسیا مطبخ‌لرینده گئنیش یاییلمیشدیر. آذربایجاندا، شرق گرجیستاندا و ایرانین بعضی یئرلرینده اساس غیدادیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arxivlənmiş surət |url=https://evdarliq.az/index.php/metbex/erzaqlar/411-corek-haqqinda |access-date=2023-04-14 |archive-date=2023-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414064928/https://evdarliq.az/index.php/metbex/erzaqlar/411-corek-haqqinda |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
===بربری===
[[File:Barbari_bread.jpg|miniatura|بربری]]
*[[بربری]]:بو، ایراندا اولاراق بیشیریلن و هم سۆنتی، هم ده صنعت اوصوللاری ایله ایستیحصال ائدیلن بیر چؤرک نؤوعودور. بو چؤره‌یین خصوصی دادن و قوخوسو، بیشیرمەزدن ئەول چؤره‌کچی طرفیندن چؤره‌ک خمیرینه سورتولن سو و آز میقداردا مایا قاریشیغیندان قایناقلانیر. بر‌بری چؤره‌یی حاضر دا ، ۷۰-۸۰ سانتیمتر اوزونوقوندا ، ۲۰-۳۰ سانتیمتر اينينده ۳تا۵، سانتیمتر قالینیقیندا بیضی فورمودا بیشیریلیر
===سنگک===
[[File:Abshar sangak with cheese, walnuts, greens (11389782953).jpg|miniatura|Pa lavash]]
سنگک، چینقل و یا چینقل یاتاغیندا دۆز سوْبا‌دا بیشیریلن چؤرک نؤوعودور. بو چؤرک نؤوعو ایران‌دان گلیر و اود و داش اۆزرینده بیشیریلن و کِماج  چؤره‌یین تکامولودور. پهلوی دؤورونون اولرینده ایراندا ان چوْخ یاییلمیش چؤرک‌لردن بیری ایدی. سنگک چؤره‌یی ئەوللر آریستوکراتیا و حربی‌لرین چؤره‌یی ایدی. کئچمیشده بعضی شهرلرده سنگکی‌لر مؤوسومی چؤرک‌خانالار ایدی، اساساً قیشدا و رمضان آییندا بیشیریلیردی.
===یاغلی چؤرک===
[[File:Yaglichorek.jpg|150px]]
یاغلیٛ ال چؤره‌یی‌نین حاضیرلانماسی اوچون، کیفیتلی اون، کیفیتلی یاغ، سو یا دا سۆد و یورموتانین اورماسی گرکلیدیر. یومورتانین دا ساری‌سی لازیمدیر. یاغلی بیشندن سونرا اوزو قیزارسین دئیه، اونو خمیرین اوزه‌رینه یاخارلار
===تافتون===
[[File:Taftan nan 01.jpg|70px]]
تافتون چؤره‌یی و یا تافتان، مایاسیز و یا “آشاگی قَباریق” خمیردن بیشیریلن ، خیرتيلانان، یاستی چؤره‌کدیر. فرمنتاسییا پروسس‌لری واسیطاسیله تم بوغدا اونوندان، سودان، دوزدان، سنایی مایاسیندان و یا تورش مایادان حاضیرلانیر و اؤزونه‌مخصوس شَکِلده فورملاشدیرلانیر و سونرا ایستی سطحده بیشیریلیر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}


{{مین مقاله}}


[[بؤلمه:چؤرکلر]]</text>
      <sha1>kqk62wdoc7qbwc2quw44t88l2xcu5o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اشتات‌ایلم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31195</id>
    <revision>
      <id>1588496</id>
      <parentid>1446388</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>5256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Stadtilm.jpg]] → [[File:DEU Stadtilm COA.svg]] JPG → SVG</comment>
      <origin>1588496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="83f9hwjd2iwer368jm3iyuhqel85c5i" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name            = اشتات‌ایلم
|settlement_type          = [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی|شهر]]
|nickname                 = 
|motto                    =

&lt;!-- Images --&gt;
|image_skyline            = 
|imagesize                = 
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               =DEU Stadtilm COA.svg

&lt;!-- Maps --&gt;
|&lt;!--|pushpin_map            =
|pushpin_label_position =left 
|pushpin_map_caption    =
|pushpin_mapsize        =
|image_map                =  
|mapsize                  = 300px
|map_caption              = 
|image_map1               = 
|mapsize1                 = 
|map_caption1             =

&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type         = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌|اؤلکه‌]]
|subdivision_name         = {{flagu|آلمان|size=23px}} 
|subdivision_type1        = [[آلمان ایالتلری|ایالت]]
|subdivision_name1        =Thüringen
|subdivision_type2        = ناحیه
|subdivision_name2        =

&lt;!-- Government --&gt;
|government_footnotes     = 
|government_type          = 
|leader_title             = [[بلدیه باشچی‌سی]]
|leader_name              = 
|leader_title1            = 
|leader_name1             = 
|established_title        = 
|established_date         =

&lt;!-- Area --&gt;
|unit_pref  =  
|area_footnotes           = 
|area_magnitude           = 
|area_total_km2           = 17.27
|area_land_km2            = 
|area_water_km2           = 
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_sq_mi         =

&lt;!-- Population --&gt;
|population_as_of         = 2015
|population_footnotes     = 
|population_total         =5057
|population_density_km2   = auto
|population_density_sq_mi = 
&lt;!-- General information --&gt;
|timezone                 = 
|utc_offset               = 
|timezone_DST             = 
|utc_offset_DST           =
|elevation_footnotes      = 
|elevation_m              =360
|elevation_ft             = 
|coordinates              ={{coord|50|46|30|N|11|4|51|E|format=dms|display=inline,title}}
|postal_code_type         = 
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               =
|blank_info               = 
|blank1_name              = پوستال کود
|blank1_info              = 99326
|website                  = [http://www.stadtilm.de/ www.stadtilm.de]
|footnotes                = 
}}
{{Location map|Germany |float = left|width=350 | caption =اشتات‌ایلم شهرین نقشه اۆستونده یئری| label = اشتات‌ایلم|position=right|background=white|lat=50.46|long=11.4}}'''اشتات‌ایلم''' ({{Lang-de|Stadtilm}})  [[آلمان|آلمانین]]  [[تورینقن]] [[ایالت|ایالتینده]] یئر آلان بیر شهردیر و ۳۶۰ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا  ۵۰۵۷ نفر دیر. بۇ شهرین ۱۷٫۲۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.&lt;br /&gt;
== جوْغرافی ==
&lt;br /&gt;[[file:DEU Stadtilm COA.svg|400px|thumb|left| اشتات‌ایلم شهرین [[آرم|آرمی]]]]&lt;br /&gt;
== گؤرونتولر ==

&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:Kirche_Oberilm.JPG
Image:Viadukt_Stadtilm.JPG
Image:Obelisk_Stadtilm.JPG
Image:Methfessel_Stadtilm.JPG
Image:Logo_Henneberg_an_Wand_in_Stadtilm.JPG
Image:Kirche_Griesheim.JPG
Image:Stadtilm Viadukt.jpg
Image:Naw stadtilm 1959 page 1.jpg
Image:Naw stadtilm 1959 page 2.jpg
Image:Naw stadtilm 1959 page 3 and 4.jpg

&lt;/gallery&gt;
== بیرده باخ ==
* [[آلمان]]
* [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی]]
== ائشیک باغلانتی‌لار ==
&lt;br /&gt; [http://www.stadtilm.de/ www.stadtilm.de] اشتات‌ایلم شهرین رسمی وب سایتی&lt;br /&gt;
== قایناق‌لار ==
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308232346/http://statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp |date=2012-03-08 }} - آلمانین آمار  ایداره سی
{{آلمان شهرلری}}

[[بؤلمه:آلمان شهرلری]]</text>
      <sha1>83f9hwjd2iwer368jm3iyuhqel85c5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سودا-قورودا یاشایانلار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37759</id>
    <revision>
      <id>1588497</id>
      <parentid>1580567</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <origin>1588497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="d9x2xnaxft73snw0dqzd8vc8klh3xtv" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name =سودا-قورودا یاشایانلار 
| fossil_range = 
| image = Desmognathus quadramaculatus 2.jpg
| image_caption  =[[قره سمندر]]
| image2 =Red eyed tree frog edit2.jpg
  | image2_caption = قؽرمیزی قورباغا
| status = 
| status_system = 
| parent_authority = 
| taxon =  
| authority = 
 | regnum            = [[حئیوان]]
| phylum            =  [[خوردالیلار]]
| familia           =  
| superclassis    =  
| classis           = [[سودا-قورودا یاشایانلار]]
| ordo           =  
| subphylum          = 
| subordo         = 
| subclassis           =  
| subfamilia           =  
| superfamilia          = 
| infraphylum       =سون آغؽزلیلار
| subphylum      =  [[انورغالیلار]]
| genera      =  
| tribus      =
| subtribus      =
| species     =
| cladus      =  
| genus_authority   = 
| subdivision_ranks = 
| subdivision       = 
| range_map =
| range_map_caption =
| binomen       = 
}}
'''سۇدا-قۇرودا یاشایانلار''' ({{lang-en|Amphibian}}، {{lang-fa|دوزیستان}}، {{lang-tr|İki yaşamlılar}}، {{lang-ru|Земноводные}}، {{lang-de|Amphibien}}) دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.بۇ صینیفده قانادلی سمندرلر، سمندرلر، قۇرباغالار و آیاقسؽزلار داخیلدیر. سۇدا-قورودا یاشایانلار صینفینه داخیل اوْلان نوْولرین سایؽ بعضی حئسابلامالارا گؤره ۶۷۰۰(بعضی حئسابلامالارا گؤره ۴۵۰۰) بۇ سینفین نۆماینده‌لری سۆرفه (لارو)حالؽندا سۇدا یاشایان و قلسمه‌لرله‌، بؤیودوکدن سوْنرا ایسه‌، عادتا، آغجییر (وه دری) ایله نفس آلان، سۇ مۆحیطینی ترک ائده بیلن، لاکین همیشه یۆکسک رۆتوبته احتیاجؽ اوْلان اوْنورغالیلاردیر.

==بونلارا دا باخ==
*[[اوزون اۆز]]

== قایناق‌لار ==
http://www.catalogueoflife.org 
{{قایناق}}

{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:Amphibians]]
[[بؤلمه:Amphibious organisms]]
[[بؤلمه:Animal classes]]
[[بؤلمه:Extant Late Devonian first appearances]]
[[بؤلمه:Taxa named by John Edward Gray]]</text>
      <sha1>d9x2xnaxft73snw0dqzd8vc8klh3xtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایشلدن دانیشیغی:Choucas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>367217</id>
    <revision>
      <id>1588494</id>
      <parentid>1569954</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T02:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>26876</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Qədir، [[ایشلدن دانیشیغی:Choucas0]] صفحه‌سینی [[ایشلدن دانیشیغی:Choucas]]-ه آپاردی: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Choucas0|Choucas0]]» به «[[Special:CentralAuth/Choucas|Choucas]]» به طور خودکار منتقل شد</comment>
      <origin>917083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="j084pc35xqlpuvdupsrchjxtspu83f1" xml:space="preserve">Hello '''{{PAGENAME}}''' welcome to azb Wikipedia! Thank you for your contributions. I hope you like the place and decide to stay


{{خوش گلدینیز}}


[[ایشلدن:Aymara93|Aymara93]] ([[ایشلدن دانیشیغی:Aymara93|دانیشیق]]) ‏۲۸ مئی ۲۰۱۹، ساعت ۱۶:۱۲ (UTC)</text>
      <sha1>j084pc35xqlpuvdupsrchjxtspu83f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورنون والاس تومزون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530820</id>
    <revision>
      <id>1588493</id>
      <parentid>1286230</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29785-65</username>
        <id>62315</id>
      </contributor>
      <origin>1588493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="sbqn2lcv2a7x1a7jmnbawdqhf87t4sy" xml:space="preserve">{{Infobox Congressman
|name = Vernon Thomson
|honorific-suffix =
|image = Vernon W. Thomson (WI).png
|alt =
|state = [[ویسکانسین ایالتی]]
|district = {{ushr|Wisconsin|3|3rd}}
|term_start = January 3, 1961
|term_end = December 31, 1974
|predecessor = [[Gardner R. Withrow]]
|successor = [[Alvin Baldus]]
|order2=34th
|office2=Governor of Wisconsin
|lieutenant2=[[Warren P. Knowles]]
|term_start2=January 7, 1957
|term_end2=January 5, 1959
|predecessor2=[[Walter J. Kohler, Jr.]]
|successor2=[[Gaylord A. Nelson]]
|office3=32nd [[List of Attorneys General of Wisconsin|Attorney General of Wisconsin]]
|term_start3= January 1, 1951
|term_end3=January 7, 1957
|governor3=[[Walter J. Kohler, Jr.]]
|preceded3=[[Thomas E. Fairchild]]
|succeeded3=[[Stewart G. Honeck]]
|office4=Member of the [[Wisconsin State Assembly]]
|term_start4=1935
|term_end4=1951
|birth_date ={{birth date|1905|11|05}}
|birth_place = [[ریچلند سنتر، ویسکانسین]]
|death_date = {{death date and age|1988|4|2|1905|11|5}}
|death_place = [[واشینقتن، دی.سی.]]
|party =[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی|جومهوری]]
}}
#

'''ورنون والاس تومزون''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]:Vernon Wallace Thomson) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[سیاستچی]] [[ریچلند سنتر، ویسکانسین|ریچلند سنتر]] شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. [[واشینقتون، دی.سی.|واشینقتون]] شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.

== قایناقلار ==

{{قایناق}}

{{Authority control}}

[[بؤلمه:۱۹۰۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]]
[[بؤلمه:ریچلند سنتر، ویسکانسین دوغوملولار]]
[[بؤلمه:ویسکانسین جومهوریتچیلر]]
[[بؤلمه:واشینقتن، دی.سی. جومهوریتچیلر]]
[[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]]</text>
      <sha1>sbqn2lcv2a7x1a7jmnbawdqhf87t4sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایشلدن دانیشیغی:Choucas0</title>
    <ns>3</ns>
    <id>617796</id>
    <redirect title="ایشلدن دانیشیغی:Choucas" />
    <revision>
      <id>1588495</id>
      <timestamp>2026-06-03T02:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Qədir</username>
        <id>26876</id>
      </contributor>
      <comment>Qədir، [[ایشلدن دانیشیغی:Choucas0]] صفحه‌سینی [[ایشلدن دانیشیغی:Choucas]]-ه آپاردی: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Choucas0|Choucas0]]» به «[[Special:CentralAuth/Choucas|Choucas]]» به طور خودکار منتقل شد</comment>
      <origin>1588495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="ape0injpvbsqxafpd65gimhspje3wwy" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[ایشلدن دانیشیغی:Choucas]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>ape0injpvbsqxafpd65gimhspje3wwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوزون اۆز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617797</id>
    <revision>
      <id>1588498</id>
      <timestamp>2026-06-03T06:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' اوزون اۆزلیلر ([[علمی آدی]] : Eryops) یادا Eryops) megacephalus) آدلانیرمیش. بیرنسلی کسیلمیش سودا-قورودا یاشایان بیر حیوانیمیش. {{Taxobox | name =  اوزون اۆزلر | fossil_range =  | image = Eryops_-_National_Museum_of_Natural_History_-_IMG_1974.JPG | image_caption  =  | image 2 =    | image2_caption =  | status = | status_system =  | parent_authority =  | taxon =...' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1588498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="q6utt839x5oz2dsna86ycptfw4lmt1j" xml:space="preserve">اوزون اۆزلیلر ([[علمی آدی]] : Eryops) یادا Eryops) megacephalus) آدلانیرمیش. بیرنسلی کسیلمیش سودا-قورودا یاشایان بیر حیوانیمیش.
{{Taxobox
| name =  اوزون اۆزلر
| fossil_range = 
| image = Eryops_-_National_Museum_of_Natural_History_-_IMG_1974.JPG
| image_caption  = 
| image 2 = 
  | image2_caption = 
| status =
| status_system = 
| parent_authority = 
| taxon =  
| authority = 
 | regnum            = [[حئیوان]]
| phylum            =  [[خوْردالیلار]]
| familia           =  اوزون اۆزلر
| subfamilia    = 
| classis           = [[سودا-قورودا یاشایانلار]]
| ordo           =  [[قؽریق سۆمۆکلیلر]]
| subordo        = 
| subclassis           = 
| superordo     = 
| subspecies     = 
| subgenera      =
| genus        =  
}}
اونلارین یاشاییش طرزی‌نین اساس خوصوصیت‌لری بون‌لاردیر:
۱-باتاقلیق‌لار و چایلار: اونلار دؤورونون (پرمین دؤورو) ایستی و نملی باتاقلیق‌لاریندا، چای قیراقلاریندا و آخار سولارین اطرافیندا یاشاییردیلار. بدن‌لری‌نین قورولوشو (آغیر سوموک‌لری و گوجلو ایاق‌لاری) اونلارا هم سودا اوزمه‌یه و هَم ده قورودا حرکت ائتمه‌یه ایمکان وئریردی.
۲- شکارچی (Predator): اریوپس‌لر دؤورونون ان قورخولو شکارچی‌لریندن ساییلیردیلار. اونلارین آغیزلاری چوخ بؤیوک و ایتی دیش‌لرله دولو ایدی. اساساً بالیق‌لار و کیچیک دوزیست‌لر ایله قیدالانیردیلار. قورودا اولان حئیوان‌لاری دا آو ائده بیلیردیلر.
۳-بدن قورولوش: اریوپس‌لرین سوموک‌لری چوخ آغیر و محکم ایدی. بو آغیرلیق اونلارا سودا دایانیقلی اولماغا و باتاق‌لیق‌لاردا راحت حرکت ائتمه‌یه کؤمک ائدیردی. اونلارین دریسی، قورودا حیات سورمگه اویغون اولاراق، سو ایتیریلمه‌سینی آزالدیردی، اما یئنه ده نملی محیط‌لرده قالمالی ائییدیلر کی بدن‌لری قوروماسین.
۴-توله‌مه و چوخالما: قورودا-سودا یاشام اولدوق‌لاری اوچون، اونلار دا قورباغالار کیمی یومورتالارینی سویا قویوردولار. نوزاد (لاروا) حالیندا تامامیله سودا یاشاییردیلار و بؤیودوکجه قورویا دا چیخا بیلیردیلر.
۵-محیط زیست باخیمیندان: بو حئیوان‌لار اکوسیستم‌ده چوخ اهمیتلی رول اویناییردیلار. اونلارین وجودو، او دؤورون طبیعتینین نئجه زنجیره‌لی و بیر-بیرینه باغلی اولدوغونو گؤستریر.
ماراقلی‌دیر کی اونلارین یاشادیغی دؤورده (پرمین)، دونیانین جوغرافیاسی ایندیکیندن تام فرقلی ایدی و بوتون قاره‌لر بیرلشه‌رک پانگه آ (Pangea) آدلی تک بؤیوک بیر قاره تشکیل ائتمیشدی. اریوپس‌لر ده بو بؤیوک قاره‌نین حیات بخش ائدن باتاقلیق‌لارینین حاکیم‌لری ائییدیلر.</text>
      <sha1>q6utt839x5oz2dsna86ycptfw4lmt1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1588499</id>
      <parentid>1588498</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1588499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3636" sha1="lqck31yefd6hnzscqkzb6tupvxm9chf" xml:space="preserve">'''اوزون اۆزلیلر''' ([[علمی آدی]] : Eryops) یادا Eryops) megacephalus) آدلانیرمیش. بیرنسلی کسیلمیش سودا-قورودا یاشایان بیر حیوانیمیش.
{{Taxobox
| name =  اوزون اۆزلر
| fossil_range = 
| image = Eryops_-_National_Museum_of_Natural_History_-_IMG_1974.JPG
| image_caption  = 
| image 2 = 
  | image2_caption = 
| status =
| status_system = 
| parent_authority = 
| taxon =  
| authority = 
 | regnum            = [[حئیوان]]
| phylum            =  [[خوْردالیلار]]
| familia           =  اوزون اۆزلر
| subfamilia    = 
| classis           = [[سودا-قورودا یاشایانلار]]
| ordo           =  [[قؽریق سۆمۆکلیلر]]
| subordo        = 
| subclassis           = 
| superordo     = 
| subspecies     = 
| subgenera      =
| genus        =  
}}
اونلارین یاشاییش طرزی‌نین اساس خوصوصیت‌لری بون‌لاردیر:
۱-باتاقلیق‌لار و چایلار: اونلار دؤورونون (پرمین دؤورو) ایستی و نملی باتاقلیق‌لاریندا، چای قیراقلاریندا و آخار سولارین اطرافیندا یاشاییردیلار. بدن‌لری‌نین قورولوشو (آغیر سوموک‌لری و گوجلو ایاق‌لاری) اونلارا هم سودا اوزمه‌یه و هَم ده قورودا حرکت ائتمه‌یه ایمکان وئریردی.

۲- آوجی (Predator): اریوپس‌لر دؤورونون ان قورخولو شکارچی‌لریندن ساییلیردیلار. اونلارین آغیزلاری چوخ بؤیوک و ایتی دیش‌لرله دولو ایدی. اساساً بالیق‌لار و کیچیک دوزیست‌لر ایله قیدالانیردیلار. قورودا اولان حئیوان‌لاری دا آو ائده بیلیردیلر.
۳-بدن قورولوش: اریوپس‌لرین سوموک‌لری چوخ آغیر و محکم ایدی. بو آغیرلیق اونلارا سودا دایانیقلی اولماغا و باتاق‌لیق‌لاردا راحت حرکت ائتمه‌یه کؤمک ائدیردی. اونلارین دریسی، قورودا حیات سورمگه اویغون اولاراق، سو ایتیریلمه‌سینی آزالدیردی، اما یئنه ده نملی محیط‌لرده قالمالی ائییدیلر کی بدن‌لری قوروماسین.

۴-توله‌مه و چوخالما: قورودا-سودا یاشام اولدوق‌لاری اوچون، اونلار دا قورباغالار کیمی یومورتالارینی سویا قویوردولار. نوزاد (لاروا) حالیندا تامامیله سودا یاشاییردیلار و بؤیودوکجه قورویا دا چیخا بیلیردیلر.
۵-محیط زیست باخیمیندان: بو حئیوان‌لار اکوسیستم‌ده چوخ اهمیتلی رول اویناییردیلار. اونلارین وجودو، او دؤورون طبیعتینین نئجه زنجیره‌لی و بیر-بیرینه باغلی اولدوغونو گؤستریر.
ماراقلی‌دیر کی اونلارین یاشادیغی دؤورده (پرمین)، دونیانین جوغرافیاسی ایندیکیندن تام فرقلی ایدی و بوتون قاره‌لر بیرلشه‌رک پانگه آ (Pangea) آدلی تک بؤیوک بیر قاره تشکیل ائتمیشدی. اریوپس‌لر ده بو بؤیوک قاره‌نین حیات بخش ائدن باتاقلیق‌لارینین حاکیم‌لری ائییدیلر.</text>
      <sha1>lqck31yefd6hnzscqkzb6tupvxm9chf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1588500</id>
      <parentid>1588499</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1588500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="6rjk41gq6yg9kny894ut1flt0ztfyiz" xml:space="preserve">'''اوزون اۆزلیلر''' ([[علمی آدی]] : Eryops) یادا Eryops) megacephalus) آدلانیرمیش. بیرنسلی کسیلمیش سودا-قورودا یاشایان بیر حیوانیمیش.
{{Taxobox
| name =  اوزون اۆزلر
| fossil_range = 
| image = Eryops_-_National_Museum_of_Natural_History_-_IMG_1974.JPG
| image_caption  = 
| image 2 = 
  | image2_caption = 
| status =
| status_system = 
| parent_authority = 
| taxon =  
| authority = 
 | regnum            = [[حئیوان]]
| phylum            =  [[خوْردالیلار]]
| familia           =  اوزون اۆزلر
| subfamilia    = 
| classis           = [[سودا-قورودا یاشایانلار]]
| ordo           =  [[قؽریق سۆمۆکلیلر]]
| subordo        = 
| subclassis           = 
| superordo     = 
| subspecies     = 
| subgenera      =
| genus        =  
}}
اونلارین یاشاییش طرزی‌نین اساس خوصوصیت‌لری بون‌لاردیر:

۱-باتاقلیق‌لار و چایلار: اونلار دؤورونون (پرمین دؤورو) ایستی و نملی باتاقلیق‌لاریندا، چای قیراقلاریندا و آخار سولارین اطرافیندا یاشاییردیلار. بدن‌لری‌نین قورولوشو (آغیر سوموک‌لری و گوجلو ایاق‌لاری) اونلارا هم سودا اوزمه‌یه و هَم ده قورودا حرکت ائتمه‌یه ایمکان وئریردی.

۲- آوجی (Predator): اریوپس‌لر دؤورونون ان قورخولو شکارچی‌لریندن ساییلیردیلار. اونلارین آغیزلاری چوخ بؤیوک و ایتی دیش‌لرله دولو ایدی. اساساً بالیق‌لار و کیچیک دوزیست‌لر ایله قیدالانیردیلار. قورودا اولان حئیوان‌لاری دا آو ائده بیلیردیلر.
۳-بدن قورولوش: اریوپس‌لرین سوموک‌لری چوخ آغیر و محکم ایدی. بو آغیرلیق اونلارا سودا دایانیقلی اولماغا و باتاق‌لیق‌لاردا راحت حرکت ائتمه‌یه کؤمک ائدیردی. اونلارین دریسی، قورودا حیات سورمگه اویغون اولاراق، سو ایتیریلمه‌سینی آزالدیردی، اما یئنه ده نملی محیط‌لرده قالمالی ائییدیلر کی بدن‌لری قوروماسین.

۴-توله‌مه و چوخالما: قورودا-سودا یاشام اولدوق‌لاری اوچون، اونلار دا قورباغالار کیمی یومورتالارینی سویا قویوردولار. نوزاد (لاروا) حالیندا تامامیله سودا یاشاییردیلار و بؤیودوکجه قورویا دا چیخا بیلیردیلر.
۵-محیط زیست باخیمیندان: بو حئیوان‌لار اکوسیستم‌ده چوخ اهمیتلی رول اویناییردیلار. اونلارین وجودو، او دؤورون طبیعتینین نئجه زنجیره‌لی و بیر-بیرینه باغلی اولدوغونو گؤستریر.
ماراقلی‌دیر کی اونلارین یاشادیغی دؤورده (پرمین)، دونیانین جوغرافیاسی ایندیکیندن تام فرقلی ایدی و بوتون قاره‌لر بیرلشه‌رک پانگه آ (Pangea) آدلی تک بؤیوک بیر قاره تشکیل ائتمیشدی. اریوپس‌لر ده بو بؤیوک قاره‌نین حیات بخش ائدن باتاقلیق‌لارینین حاکیم‌لری ائییدیلر.

==آدلانماسی==
«Eryops» آدی یونان دیلیندن آلینمیشدیر و ایکی حیصه‌دن عبارت‌دیر:
۱- Ery-: بو حیصه یونان دیلینده‌کی «erüma» سؤزوندن گلیر کی، «اوزون» یا «چکیل‌میش» معناسینی وئریر.
۲-ops: بو دا «ōps» سؤزوندن آلینمیشدیر کی، «صورت» یا «گؤز» معناسینی داشیییر.
بونا گؤره ده، «Eryops» لغوی جهت‌دن «اوزون صورت» یا «اوزون چهره» دئمکدیر.
بو آدین سئچیلمه‌سی‌نین سببی، بو حئیوانین (دوزیستین) باش و کله سوموگونون چوخ بؤیوک و اؤن طرفینین گؤزلرینه نیسبتن اوزون اولماسی‌دیر.
«megacephalus» (مگاسفالوس) ترکیبی، همان اریوپس (Eryops) کیمی یونان دیلیندن آلینیب و بدنین نیسبت‌لرینی، خوصوصاً ده باشین بؤیوکلویونو تصویر ائدیر:
۱- Mega- (μέγας): بو کلمه یونان دیلینده «بؤیوک» یا «عظیم» معناسینی وئریر.
۲-cephalus (κεφαλή): بو کلمه ده «باش» یا «کله» دئمکدیر.
بونا گؤره ده، «megacephalus» لغوی جهت‌دن «بؤیوک باشلی» یا «کله‌بؤیوک» معناسینی داشیییر.
دیرینه‌شناسلار (Paleontologists) بو نوعو (یعنی Eryops megacephalus) آدلان‌دیراندا، اونون ان بارز خوصوصیتینه اشاره ائدیبلر؛ یعنی بو جانورون بدنی‌نین نیسبتینه گؤره، باشی حه‌دیندن آرتیق بؤیوک و آغیر ایدی. 
تخمیناً ۲۷۰ میلیون ایل قاباق، بو «بؤیوک باشلی» شکارچی‌لر، باتاق‌لیق‌لارین ان قورخولو جان‌لی‌لاری ساییلیردیلار. اونلارین بو بؤیوک باشی، چوخ گوجلو چنه‌لرین و ایتی دیش‌لرین یئرلشمه‌سی اوچون لازیم ایدی کی بو دا اونلارا سودا و قورودا اؤز شکارلارینی راحاتلیقلا توتماغا و پارچالاماغا کؤمک ائدیردی.</text>
      <sha1>6rjk41gq6yg9kny894ut1flt0ztfyiz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1588501</id>
      <parentid>1588500</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* آدلانماسی */</comment>
      <origin>1588501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5995" sha1="s1fg2mmp13siq94xw4ly1iuu45cf52o" xml:space="preserve">'''اوزون اۆزلیلر''' ([[علمی آدی]] : Eryops) یادا Eryops) megacephalus) آدلانیرمیش. بیرنسلی کسیلمیش سودا-قورودا یاشایان بیر حیوانیمیش.
{{Taxobox
| name =  اوزون اۆزلر
| fossil_range = 
| image = Eryops_-_National_Museum_of_Natural_History_-_IMG_1974.JPG
| image_caption  = 
| image 2 = 
  | image2_caption = 
| status =
| status_system = 
| parent_authority = 
| taxon =  
| authority = 
 | regnum            = [[حئیوان]]
| phylum            =  [[خوْردالیلار]]
| familia           =  اوزون اۆزلر
| subfamilia    = 
| classis           = [[سودا-قورودا یاشایانلار]]
| ordo           =  [[قؽریق سۆمۆکلیلر]]
| subordo        = 
| subclassis           = 
| superordo     = 
| subspecies     = 
| subgenera      =
| genus        =  
}}
اونلارین یاشاییش طرزی‌نین اساس خوصوصیت‌لری بون‌لاردیر:

۱-باتاقلیق‌لار و چایلار: اونلار دؤورونون (پرمین دؤورو) ایستی و نملی باتاقلیق‌لاریندا، چای قیراقلاریندا و آخار سولارین اطرافیندا یاشاییردیلار. بدن‌لری‌نین قورولوشو (آغیر سوموک‌لری و گوجلو ایاق‌لاری) اونلارا هم سودا اوزمه‌یه و هَم ده قورودا حرکت ائتمه‌یه ایمکان وئریردی.

۲- آوجی (Predator): اریوپس‌لر دؤورونون ان قورخولو شکارچی‌لریندن ساییلیردیلار. اونلارین آغیزلاری چوخ بؤیوک و ایتی دیش‌لرله دولو ایدی. اساساً بالیق‌لار و کیچیک دوزیست‌لر ایله قیدالانیردیلار. قورودا اولان حئیوان‌لاری دا آو ائده بیلیردیلر.
۳-بدن قورولوش: اریوپس‌لرین سوموک‌لری چوخ آغیر و محکم ایدی. بو آغیرلیق اونلارا سودا دایانیقلی اولماغا و باتاق‌لیق‌لاردا راحت حرکت ائتمه‌یه کؤمک ائدیردی. اونلارین دریسی، قورودا حیات سورمگه اویغون اولاراق، سو ایتیریلمه‌سینی آزالدیردی، اما یئنه ده نملی محیط‌لرده قالمالی ائییدیلر کی بدن‌لری قوروماسین.

۴-توله‌مه و چوخالما: قورودا-سودا یاشام اولدوق‌لاری اوچون، اونلار دا قورباغالار کیمی یومورتالارینی سویا قویوردولار. نوزاد (لاروا) حالیندا تامامیله سودا یاشاییردیلار و بؤیودوکجه قورویا دا چیخا بیلیردیلر.
۵-محیط زیست باخیمیندان: بو حئیوان‌لار اکوسیستم‌ده چوخ اهمیتلی رول اویناییردیلار. اونلارین وجودو، او دؤورون طبیعتینین نئجه زنجیره‌لی و بیر-بیرینه باغلی اولدوغونو گؤستریر.
ماراقلی‌دیر کی اونلارین یاشادیغی دؤورده (پرمین)، دونیانین جوغرافیاسی ایندیکیندن تام فرقلی ایدی و بوتون قاره‌لر بیرلشه‌رک پانگه آ (Pangea) آدلی تک بؤیوک بیر قاره تشکیل ائتمیشدی. اریوپس‌لر ده بو بؤیوک قاره‌نین حیات بخش ائدن باتاقلیق‌لارینین حاکیم‌لری ائییدیلر.

==آدلانماسی==
«Eryops» آدی یونان دیلیندن آلینمیشدیر و ایکی حیصه‌دن عبارت‌دیر:
۱- Ery-: بو حیصه یونان دیلینده‌کی «erüma» سؤزوندن گلیر کی، «اوزون» یا «چکیل‌میش» معناسینی وئریر.
۲-ops: بو دا «ōps» سؤزوندن آلینمیشدیر کی، «صورت» یا «گؤز» معناسینی داشیییر.
بونا گؤره ده، «Eryops» لغوی جهت‌دن «اوزون صورت» یا «اوزون چهره» دئمکدیر.
بو آدین سئچیلمه‌سی‌نین سببی، بو حئیوانین (دوزیستین) باش و کله سوموگونون چوخ بؤیوک و اؤن طرفینین گؤزلرینه نیسبتن اوزون اولماسی‌دیر.
«megacephalus» (مگاسفالوس) ترکیبی، همان اریوپس (Eryops) کیمی یونان دیلیندن آلینیب و بدنین نیسبت‌لرینی، خوصوصاً ده باشین بؤیوکلویونو تصویر ائدیر:
۱- Mega- (μέγας): بو کلمه یونان دیلینده «بؤیوک» یا «عظیم» معناسینی وئریر.
۲-cephalus (κεφαλή): بو کلمه ده «باش» یا «کله» دئمکدیر.
بونا گؤره ده، «megacephalus» لغوی جهت‌دن «بؤیوک باشلی» یا «کله‌بؤیوک» معناسینی داشیییر.
دیرینه‌شناسلار (Paleontologists) بو نوعو (یعنی Eryops megacephalus) آدلان‌دیراندا، اونون ان بارز خوصوصیتینه اشاره ائدیبلر؛ یعنی بو جانورون بدنی‌نین نیسبتینه گؤره، باشی حه‌دیندن آرتیق بؤیوک و آغیر ایدی. 
تخمیناً ۲۷۰ میلیون ایل قاباق، بو «بؤیوک باشلی» شکارچی‌لر، باتاق‌لیق‌لارین ان قورخولو جان‌لی‌لاری ساییلیردیلار. اونلارین بو بؤیوک باشی، چوخ گوجلو چنه‌لرین و ایتی دیش‌لرین یئرلشمه‌سی اوچون لازیم ایدی کی بو دا اونلارا سودا و قورودا اؤز شکارلارینی راحاتلیقلا توتماغا و پارچالاماغا کؤمک ائدیردی.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>s1fg2mmp13siq94xw4ly1iuu45cf52o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1588502</id>
      <parentid>1588501</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T06:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* آدلانماسی */</comment>
      <origin>1588502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5999" sha1="fswtc7dh7a318gtum6afz5dj2c8t7t5" xml:space="preserve">'''اوزون اۆزلیلر''' ([[علمی آدی]] : Eryops) یادا Eryops) megacephalus) آدلانیرمیش. بیرنسلی کسیلمیش سودا-قورودا یاشایان بیر حیوانیمیش.
{{Taxobox
| name =  اوزون اۆزلر
| fossil_range = 
| image = Eryops_-_National_Museum_of_Natural_History_-_IMG_1974.JPG
| image_caption  = 
| image 2 = 
  | image2_caption = 
| status =
| status_system = 
| parent_authority = 
| taxon =  
| authority = 
 | regnum            = [[حئیوان]]
| phylum            =  [[خوْردالیلار]]
| familia           =  اوزون اۆزلر
| subfamilia    = 
| classis           = [[سودا-قورودا یاشایانلار]]
| ordo           =  [[قؽریق سۆمۆکلیلر]]
| subordo        = 
| subclassis           = 
| superordo     = 
| subspecies     = 
| subgenera      =
| genus        =  
}}
اونلارین یاشاییش طرزی‌نین اساس خوصوصیت‌لری بون‌لاردیر:

۱-باتاقلیق‌لار و چایلار: اونلار دؤورونون (پرمین دؤورو) ایستی و نملی باتاقلیق‌لاریندا، چای قیراقلاریندا و آخار سولارین اطرافیندا یاشاییردیلار. بدن‌لری‌نین قورولوشو (آغیر سوموک‌لری و گوجلو ایاق‌لاری) اونلارا هم سودا اوزمه‌یه و هَم ده قورودا حرکت ائتمه‌یه ایمکان وئریردی.

۲- آوجی (Predator): اریوپس‌لر دؤورونون ان قورخولو شکارچی‌لریندن ساییلیردیلار. اونلارین آغیزلاری چوخ بؤیوک و ایتی دیش‌لرله دولو ایدی. اساساً بالیق‌لار و کیچیک دوزیست‌لر ایله قیدالانیردیلار. قورودا اولان حئیوان‌لاری دا آو ائده بیلیردیلر.
۳-بدن قورولوش: اریوپس‌لرین سوموک‌لری چوخ آغیر و محکم ایدی. بو آغیرلیق اونلارا سودا دایانیقلی اولماغا و باتاق‌لیق‌لاردا راحت حرکت ائتمه‌یه کؤمک ائدیردی. اونلارین دریسی، قورودا حیات سورمگه اویغون اولاراق، سو ایتیریلمه‌سینی آزالدیردی، اما یئنه ده نملی محیط‌لرده قالمالی ائییدیلر کی بدن‌لری قوروماسین.

۴-توله‌مه و چوخالما: قورودا-سودا یاشام اولدوق‌لاری اوچون، اونلار دا قورباغالار کیمی یومورتالارینی سویا قویوردولار. نوزاد (لاروا) حالیندا تامامیله سودا یاشاییردیلار و بؤیودوکجه قورویا دا چیخا بیلیردیلر.
۵-محیط زیست باخیمیندان: بو حئیوان‌لار اکوسیستم‌ده چوخ اهمیتلی رول اویناییردیلار. اونلارین وجودو، او دؤورون طبیعتینین نئجه زنجیره‌لی و بیر-بیرینه باغلی اولدوغونو گؤستریر.
ماراقلی‌دیر کی اونلارین یاشادیغی دؤورده (پرمین)، دونیانین جوغرافیاسی ایندیکیندن تام فرقلی ایدی و بوتون قاره‌لر بیرلشه‌رک پانگه آ (Pangea) آدلی تک بؤیوک بیر قاره تشکیل ائتمیشدی. اریوپس‌لر ده بو بؤیوک قاره‌نین حیات بخش ائدن باتاقلیق‌لارینین حاکیم‌لری ائییدیلر.

==آدلانماسی==
«Eryops» آدی یونان دیلیندن آلینمیشدیر و ایکی حیصه‌دن عبارت‌دیر:

۱- Ery-: بو حیصه یونان دیلینده‌کی «erüma» سؤزوندن گلیر کی، «اوزون» یا «چکیل‌میش» معناسینی وئریر.

۲-ops: بو دا «ōps» سؤزوندن آلینمیشدیر کی، «صورت» یا «گؤز» معناسینی داشیییر.
بونا گؤره ده، «Eryops» لغوی جهت‌دن «اوزون صورت» یا «اوزون چهره» دئمکدیر.
بو آدین سئچیلمه‌سی‌نین سببی، بو حئیوانین (دوزیستین) باش و کله سوموگونون چوخ بؤیوک و اؤن طرفینین گؤزلرینه نیسبتن اوزون اولماسی‌دیر.
«megacephalus» (مگاسفالوس) ترکیبی، همان اریوپس (Eryops) کیمی یونان دیلیندن آلینیب و بدنین نیسبت‌لرینی، خوصوصاً ده باشین بؤیوکلویونو تصویر ائدیر:

۱- Mega- (μέγας): بو کلمه یونان دیلینده «بؤیوک» یا «عظیم» معناسینی وئریر.

۲-cephalus (κεφαλή): بو کلمه ده «باش» یا «کله» دئمکدیر.
بونا گؤره ده، «megacephalus» لغوی جهت‌دن «بؤیوک باشلی» یا «کله‌بؤیوک» معناسینی داشیییر.
دیرینه‌شناسلار (Paleontologists) بو نوعو (یعنی Eryops megacephalus) آدلان‌دیراندا، اونون ان بارز خوصوصیتینه اشاره ائدیبلر؛ یعنی بو جانورون بدنی‌نین نیسبتینه گؤره، باشی حه‌دیندن آرتیق بؤیوک و آغیر ایدی. 
تخمیناً ۲۷۰ میلیون ایل قاباق، بو «بؤیوک باشلی» شکارچی‌لر، باتاق‌لیق‌لارین ان قورخولو جان‌لی‌لاری ساییلیردیلار. اونلارین بو بؤیوک باشی، چوخ گوجلو چنه‌لرین و ایتی دیش‌لرین یئرلشمه‌سی اوچون لازیم ایدی کی بو دا اونلارا سودا و قورودا اؤز شکارلارینی راحاتلیقلا توتماغا و پارچالاماغا کؤمک ائدیردی.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>fswtc7dh7a318gtum6afz5dj2c8t7t5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>