آذربایجان تورکلری

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="azb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>azbwiki</dbname>
    <base>https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">اؤزل</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">دانیشیق</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ایشلدن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ایشلدن دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فایل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فایل دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">کؤمک</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">کؤمک دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">بؤلمه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بؤلمه دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پوْرتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پوْرتال دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>آذربایجان تورکلری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163</id>
    <revision>
      <id>1592040</id>
      <parentid>1589274</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T23:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32915" sha1="7crikhv4sx2tqsqzw5ms6rmkriwzkfs" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = Azerbaijanis
| native_name      = {{Lang|az|Azərbaycanlılar}}&lt;br /&gt;{{Lang|az-Arab|آذربایجان‌لی‌لار}}
| image            = [[File:Azerigirls.JPG|260px]]
| image_caption    = آذربایجان‌لی قیزلار سونّتی پالتاردا
| population       = {{Circa}} ۴۰ میلیون&lt;ref name=&quot;world-enc-cul-day-l&quot;&gt;Azerbaijanis, page 70. // Worldmark Encyclopedia of Cultures &amp; Daily Life{{oq|en|Population: Estimated '''25-30 million''' worldwide: Republic of Azerbaijan, 8.2 million; Iran, estimated 16 million; Georgia, Dagestan, Russia, China, Iraq, Germany, Sweden, United Kingdom, Canada, United States and Australia (Bu məlumat 2006-cı ilin olduğu uçun 2017-ci ilədək əhalinin artım tempini nəzərə alsaq ümumi say 30-35 miliona bərabərdir).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=YJwsAQAAIAAJ&amp;dq=30+million+South+Azerbaijan&amp;q=30-35 |title=The Continuum Political Encyclopedia of the Middle East|author=[[Avraham Sela|Sela, Avraham]]|publisher=Continuum|year=2002|isbn=0-8264-1413-3|page=197|quote=30–35 million}}&lt;/ref&gt; {{جب}} ۴۵ میلیون ([[۲۰۱۵ (میلادی)]])&lt;ref name=&quot;az-mil-ens-379&quot;&gt;Diaspor, səhifə 379. // [[Azərbaycan Milli Ensiklopediyası]]. 25 cilddə. Məsul katib akademik [[Tofiq Nağıyev|T. M. Nağıyev]]. [http://www.ebooks.az/book_hJTyWQZD.html?fb_action_ids=699610220157828&amp;fb_action_types=og.likes &quot;Azərbaycan&quot; cildi]. Bakı: &quot;Azərbaycan Milli Ensiklopediyası&quot; Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017{{oq|az|Azərbaycan Respublikası da daxil olmaqla dünyanın 70–dək ölkəsində təqr. 35 milyona yaxın azərbaycanlı yaşayır(Bu məlumat 2006-2007-cı ilin olduğu uçun 2017-ci ilədək əhalinin artım tempini nəzərə alsaq ümumi say 40-45 miliona bərabərdir).}}&lt;/ref&gt;
| region1          = {{Flagcountry|Iran}}
| pop1             = 27 میلیون ([[۲۰۱۵ (میلادی)|۲۰۱۵]])&lt;ref&gt;İran. — Azeris, page 123. // [https://books.google.ru/books?id=9RczLBZxtogC&amp;dq=9780761476801&amp;hl=ru&amp;source=gbs_navlinks_s Peoples of Western Asia]. ISBN 9780761476801&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Major Ethnic Minority Groups. — Azeris, page 5. // [https://books.google.ru/books?id=6Oh9MbQX8dEC&amp;dq=9781437938067&amp;hl=ru&amp;source=gbs_navlinks_s Iran: Ethnic and Religious Minorities]. Author: Hussein D. Hassan. [[:en:Collingdale, Pennsylvania|Collingdale]]: [http://www.dianepublishing.net DIANE Publishing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316211812/http://www.dianepublishing.net/ |date=2015-03-16 }}, 2010, 11 pages. ISBN 9781437938067&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Appendix: The Azerbaijani Population, page 224. // [https://books.google.az/books?id=sHKSh_XltKMC&amp;lr=&amp;redir_esc=y Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity.] Author: [[:برئندا شیفر]]. [[:کمبریج، ماساچوست]]: [[:en:MIT Press|MIT Press]], 2002, XIII+248 pages. ISBN 978-0262692779{{oq|en|Taking into account the significant Azerbaijani population that lives outside the Azerbaijani provinces, especially in Tehran, as well as the tribal Turkic population, it seems that the Azerbaijanis comprise between one-fourth and one-third of İran, or approximatelly 20 million.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&amp;ct=result&amp;id=YJwsAQAAIAAJ&amp;dq=30+million+South+Azerbaijan&amp;q=30-35 The Continuum political encyclopedia of the Middle East] by Avraham Sela Publisher: Continuum International Publishing Group; Rev Upd edition (October 2002) ISBN 0-8264-1413-3 ISBN 978-0-8264-1413-7&lt;/ref&gt; 17-19 میلیون &lt;small&gt;(CIA factbook, Knüppel,&lt;ref name=&quot;16mil&quot;&gt;Michael Knüppel, &quot;TURKIC LANGUAGES OF PERSIA: AN OVERVIEW&quot;, Encyclopaedia Iranica [http://www.iranicaonline.org/articles/turkic-languages-overview] &quot;Altogether, one-sixth of today's Iranian population is turcophone or bilingual (Persian and Turkic; see Doerfer, 1969, p. 13).&lt;/ref&gt; Izady,&lt;ref name=&quot;16mil2&quot;&gt;Mehrdad Izady – Columbia University – Gulf 2000 Project – Language Map of Iran – 2012 http://gulf2000.columbia.edu/maps.shtml''{{اؤلو باغلانتی|date=October 2016|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;&lt;/ref&gt; Swietochowski&lt;ref name=&quot;16mil3&quot;&gt;[[Swietochowski, Tadeusz]]; Collins, Brian C. (1999). Historical dictionary of Azerbaijan. Lanham, Maryland: Scarecrow Press. {{ISBN|0-8108-3550-9}}. &quot;15 million (1999)&quot;&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;18–27 million &lt;small&gt; (e.g. Elling,&lt;ref name=&quot;18mil&quot;&gt;Elling, Rasmus Christian. Minorities in Iran: Nationalism and Ethnicity after Khomeini,  Palgrave Macmillan, 2013. Excerpt: &quot;The number of Azeris in Iran is heavily disputed. In 2005, Amanolahi estimated all Turkic-speaking communities in Iran to number no more than 9 million. CIA and Library of congress estimates range from 16 percent to 24 percent—that is, 12–18 million people if we employ the latest total figure for Iran's population (77.8 million). Azeri ethnicsts, on the other hand, argue that overall number is much higher, even as much as 50 percent or more of the total population. Such inflated estimates may have influenced some Western scholars who suggest that up to 30 percent (that is, some 23 million today) Iranians are Azeris.&quot; [https://books.google.com/books?id=rWEbrv5oD8AC&amp;pg=PT33&amp;dq=argue+that+overall+number+is+much+higher,+even+as+much+as+50+percent+azeri&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=WVJrUcnJE62g4AO5n4HADw&amp;ved=0CC4Q6AEwAA]&lt;/ref&gt; Shaffer,&lt;ref&gt;Shaffer, Brenda (2003). Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity. MIT Press. pp. 221–225. {{ISBN|0-262-19477-5}} &quot;There is considerable lack of consensus regarding the number of Azerbaijanis in Iran ...Most conventional estimates of the Azerbaijani population range between one-fifth to one-third of the general population of Iran, the majority claiming one-fourth&quot; Azerbaijani student groups in Iran claim that there are 27 million Azerbaijanis residing in Iran.&quot;&lt;/ref&gt; Minahan,&lt;ref&gt;Minahan, James (2002). Encyclopedia of the Stateless Nations: S-Z. Greenwood Publishing Group. p. 1765. {{ISBN|978-0-313-32384-3}} &quot;Approximately (2002e) 18,500,000 Southern Azeris in Iran, concentrated in the northwestern provinces of East and West Azerbaijan. It is difficult to determine the exact number of Southern Azeris in Iran, as official statistics are not published detailing Iran's ethnic structure. Estimates of the Southern Azeri population range from as low as 12 million up to 40% of the population of Iran – that is, nearly 27 million...&quot;&lt;/ref&gt; Gheissari&lt;ref name=&quot;Criticism&quot;&gt;
*Ali Gheissari, &quot;Contemporary Iran:Economy, Society, Politics: Economy, Society, Politics&quot;, Oxford University Press, 2 April 2009. pg 300Azeri ethnonationalist activist, however, claim that number to be 24 million, hence as high as 35 percent of the Iranian population&quot;&lt;/ref&gt;)&lt;/small&gt;
| region2          = {{Flagcountry|Azerbaijan}}
| pop2             = ۹٬۱۰۰٬۰۰۰ — ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ([[۲۰۱۵ (میلادی)|۲۰۱۵]])
| ref2             = &lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610081951/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/AJ.html |date=2009-06-10 }} 91,6% of 9,900,000, ''[[World Fact Book]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref group=q&gt;[[Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınması (2009)|13 – 22 aprel, 2009 – cu il siyahıyaalınması]]na əsasən Azərbaycanın 8.922.447 nəfər olan (de – yuri) daimi əhalisinin 8.172.809 nəfərini və ya 91.60%–ini Azərbaycanlılar təşkil edir. [[Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi]]nin 13 aprel 2015 – ci ildə elan etdiyi məlumata görə 1 aprel 2015 – ci il tarixinə olan cari hesablamalara əsasən Azərbaycan əhalisi [https://web.archive.org/web/20150706194452/http://www.stat.gov.az/news/?id=2736 9.611.700 nəfər] təşkil edir. Bu iki məlumata əsasən hesablama aparılarsa 1 aprel 2015 – ci il tarixinə Azərbaycan əhalisinin təxminən 8.804.300 nəfərini azərbaycanlılar təşkil edir.&lt;/ref&gt;
| region3          = {{Flagcountry|Russia}}
| pop3             = ۶۰۳٬۰۷۰–۱٬۵۰۰٬۰۰۰
| ref3             = &lt;ref name=&quot;Russian Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls |title=Итоги переписи |work=2010 census |year=2012 |publisher=Russian Federation State Statistics Service |accessdate=24 January 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120424113952/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls |archivedate=24 April 2012 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leeuw&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sNoP1zphWf8C&amp;pg=PA19|title=Azerbaijan: a quest for identity : a short history|author=van der Leeuw, Charles|publisher=Palgrave Macmillan|year=2000|isbn=978-0-312-21903-1|page=19}}&lt;/ref&gt;
| region4          = {{Flagcountry|Turkey}}
| pop4             = ۵۳۰٬۰۰۰–۸۰۰٬۰۰۰
| ref4             = &lt;ref name=&quot;Leeuw&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Looklex Encyclopaedia&quot;&gt;{{cite news |url=http://looklex.com/e.o/turkey.peoples.htm |title=Turkey-Peoples |publisher=[[Looklex Encyclopaedia]] |date= |accessdate=13 August 2013 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006200650/http://looklex.com/e.o/turkey.peoples.htm |url-status=dead |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006200650/http://looklex.com/e.o/turkey.peoples.htm }}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{Flagcountry|Georgia}}
| pop5             = ۲۳۳٬۱۷۸
| ref5             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|format=PDF|title=Ethnic groups by major administrative-territorial units|publisher=National Statistics Office of Georgia|work=2014 census|accessdate=28 April 2016|archivedate=2017-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010074805/http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf}}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{Flagcountry|Israel}}
| pop6             = ۱۰۰٬۰۰۰
| ref6             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eajc.org/page258|title=History of the Azerbaijani Jewish Community|work=Euro-Asian Jewish Congress|access-date=24 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011174402/http://eajc.org/page258|archive-date=11 October 2016|dead-url=yes|df=dmy-all|accessdate=2018-10-07|archivedate=2016-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011174402/http://eajc.org/page258}}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{Flagcountry|Kazakhstan}}
| pop7             = ۸۵٬۲۹۲
| ref7             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82.%20%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8%20%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%202009%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.pdf |title=Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence (2009 census) |publisher=Agency for the Statistics of the Republic of Kazakhstan |accessdate=15 August 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616182454/http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82.%20%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8%20%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%202009%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.pdf |archivedate=16 June 2012 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;
| region8          = {{Flagcountry|France}}
| pop8             = ۷۰٬۰۰۰
| ref8             = &lt;ref&gt;{{cite news |last=İlhamqızı |first=Sevda |date=October 2, 2007 |title=Gələn ilin sonuna qədər dünyada yaşayan azərbaycanlıların sayı və məskunlaşma coğrafiyasına dair xəritə hazırlanacaq |url=http://az.trend.az/azerbaijan/society/1034370.html |language=Azerbaijani |work=Trend News Agency |location=Baku |access-date=March 8, 2017 |archive-date=2017-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202205358/http://az.trend.az/azerbaijan/society/1034370.html |dead-url=yes |archivedate=2017-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202205358/http://az.trend.az/azerbaijan/society/1034370.html }}&lt;/ref&gt;
| region9          = {{Flagcountry|Ukraine}}
| pop9             = ۴۵٬۱۷۶
| ref9             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ |title=About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian census of the population 2001 |work=Ukraine Census 2001 |publisher=State Statistics Committee of Ukraine |accessdate=17 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111217151026/http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ |archivedate=17 December 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;
| region10         = {{Flagcountry|Uzbekistan}}
| pop10            = ۴۴٬۴۰۰
| ref10            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arbuz.com/Umid/Main/Uzbekistan/Population/population.html |title=The National Structure of the Republic of Uzbekistan |year=1989 |publisher=Umid World |accessdate=17 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120223090542/http://www.arbuz.com/Umid/Main/Uzbekistan/Population/population.html |archivedate=23 February 2012 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;
| region11         = {{Flagcountry|Turkmenistan}}
| pop11            = ۳۳٬۳۶۵
| ref11            = &lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14 |script-title=ru:Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР |work=Демоскоп Weekly |language=Russian |issue=493–494 |date=1–22 January 2012 |accessdate=17 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314043707/http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14 |archivedate=14 March 2012 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;
| region12         = {{Flagcountry|United States}}
| pop12            = ۲۴٬۳۷۷–۴۰۰٬۰۰۰
| ref12            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news.az/articles/5620 |title=Azerbaijani-American Council rpartners with U.S. Census Bureau |publisher=News.Az |date=28 December 2009 |accessdate=2012-07-11 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407043029/http://www.news.az/articles/5620 |archivedate=7 April 2014 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.azeris.org/images/proclamations/May28_BrooklynNY_2011.JPG{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{اؤلو باغلانتی|date=October 2016|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stlamerican.com/reader_interaction/letters_to_the_editor/article_a906f9d6-4a8f-11e0-9d87-001cc4c03286.html |title=Obama, recognize us – St. Louis American: Letters To The Editor |publisher=Stlamerican.com |date=9 March 2011 |accessdate=2012-07-11 |archivedate=2012-09-13 |archiveurl=https://archive.today/20120913202500/http://www.stlamerican.com/reader_interaction/letters_to_the_editor/article_a906f9d6-4a8f-11e0-9d87-001cc4c03286.html }}&lt;/ref&gt;
| region13         = {{Flagcountry|Netherlands}}
| pop13            = ۱۸٬۰۰۰
| ref13            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Netherlands.pdf |format=PDF |title=The Kingdom of the Netherlands: Bilateral relations: Diaspora |publisher=Republic of Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs |date= |accessdate=17 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119175140/http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Netherlands.pdf |archivedate=19 January 2012 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;
| region14         = {{Flagcountry|Kyrgyzstan}}
| pop14            = ۱۷٬۸۲۳
| ref14            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |format=PDF |title=5.01.00.03 Национальный состав населения |publisher=National Statistical Committee of Kyrgyz Republic |year=2011 |language=Russian |accessdate=17 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219092904/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |archivedate=19 February 2012 |df= }}&lt;/ref&gt;
| region15         = {{Flagcountry|Germany}}
| pop15            = ۱۵٬۲۱۹
| ref15            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Content/Statistics/Bevoelkerung/AuslaendischeBevoelkerung/Tabellen/Content100/AlterAufenthaltsdauer,property=file.xls |title=Foreign population on 31.12.2006 by citizenship and selected characteristics |publisher=Federal Statistical Office (Destatis) |accessdate=3 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101116074931/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Content/Statistics/Bevoelkerung/AuslaendischeBevoelkerung/Tabellen/Content100/AlterAufenthaltsdauer%2Cproperty%3Dfile.xls |archivedate=16 November 2010 |deadurl=yes |df= }}&lt;/ref&gt;
| region16         = {{Flagcountry|United Arab Emirates}}
| pop16            = ۷٬۰۰۰
| ref16            = &lt;ref name=&quot;BQ&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bqdoha.com/2015/04/uae-population-by-nationality|title=UAE´s population – by nationality|work=BQ Magazine|date=12 April 2015|accessdate=13 June 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150711160839/http://www.bqdoha.com/2015/04/uae-population-by-nationality|archivedate=11 July 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| region17         = {{Flagcountry|Canada}}
| pop17            = ۶٬۴۲۵
| ref17            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=0&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=110528&amp;PRID=10&amp;PTYPE=109445&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2017&amp;THEME=120&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF=|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census - 25% Sample Data|year=2016|publisher=Statistics Canada|accessdate=6 November 2017}} In the 2016 census, 2,280 people indicated 'Azeri'/'Azerbaijani' as a single response and 4,145 as part of multiple origins.&lt;/ref&gt;
| region18         = {{Flagcountry|United Kingdom}}
| pop18            = ۶٬۲۲۰
| ref18            = &lt;ref name=ons2011&gt;{{cite web|title=Nationality and country of birth by age, sex and qualifications Jan - Dec 2013 (Excel sheet 60Kb)|url=http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics]]|accessdate=11 June 2014|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924060723/http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls}}&lt;/ref&gt;
| region19         = {{Flagcountry|Belarus}}
| pop19            = ۵٬۵۶۷
| ref19            = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |title=Population Census 2009 |publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus |accessdate=17 April 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/65BNNIkIs?url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |archivedate=3 February 2012 |df= }}&lt;/ref&gt;
| region20         = {{Flagcountry|Sweden}}
| pop20            = ۲٬۹۳۵
| ref20            = &lt;ref name=&quot;Statistics Sweden&quot;&gt;{{cite web|title=Foreign born after country of birth and immigration year|url=http://www.scb.se/sv_/Hitta-statistik/Statistik-efter-amne/Befolkning/Befolkningens-sammansattning/Befolkningsstatistik/25788/25795/Helarsstatistik---Riket/385479/}} Statistics Sweden.&lt;/ref&gt;
| region21         = {{Flagcountry|Latvia}}
| pop21            = ۱٬۶۵۷
| ref21            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/report_8.pdf|format=PDF|title=Accession to the European Union and National Integration in Estonia and Latvia|author=Poleshchuk, Vadim|date=March 2001|accessdate=18 January 2012|quote=232 citizens|publisher=European Center for Minority Issues|archivedate=2011-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110302212931/http://www.ecmi.de/uploads/tx_lfpubdb/report_8.pdf}}&lt;/ref&gt;
| region22         = {{Flagcountry|Austria}}
| pop22            = ۱٬۰۰۰
| ref22            = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Austria.pdf |format=PDF |publisher=Republic of Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs |title=The Republic of Austria: Bilateral relations |accessdate=18 January 2012 |archivedate=2020-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200308180802/http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Austria.pdf }}{{اؤلو باغلانتی|date=October 2016|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| region23         = {{Flagcountry|Estonia}}
| pop23            = ۹۲۳
| ref23            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/I_Databas/Population_census/PHC2011/01Demographic_and_ethno_cultural_characteristics/04Ethnic_nationality_Languages_Dialects/04Ethnic_nationality_Languages_Dialects.asp|title=Population Census of 2011|publisher=Statistics Estonia|accessdate=24 January 2015|archivedate=2019-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191002091759/http://pub.stat.ee/px-web.2001/I_Databas/Population_census/PHC2011/01Demographic_and_ethno_cultural_characteristics/04Ethnic_nationality_Languages_Dialects/04Ethnic_nationality_Languages_Dialects.asp}} Select &quot;Azerbaijani&quot; under &quot;Ethnic nationality&quot;.&lt;/ref&gt;
| region24         = {{Flagcountry|Lithuania}}
| pop24            = ۶۴۸
| ref24            = &lt;ref name=litstats&gt;{{cite web|url=https://osp.stat.gov.lt/documents/10180/217110/Gyv_kalba_tikyba.pdf/1d9dac9a-3d45-4798-93f5-941fed00503f|title=Population by ethnicity in 1959, 1970, 1979, 1989, 2001 and 2011|publisher=Lithuanian Department of Statistics|accessdate=10 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| region25         = {{Flagcountry|Norway}}
| pop25            = ۵۰۱
| ref25            = &lt;ref name=&quot;Statistics Canada&quot;&gt;{{cite web|title=Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2013|url=http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2013-04-25?fane=tabell&amp;sort=nummer&amp;tabell=109861}}&lt;/ref&gt;
| region26         = {{Flagcountry|Australia}}
| pop26            = ۲۹۰
| ref26            = &lt;ref&gt;[http://www.dfat.gov.au/geo/azerbaijan/azerbaijan_brief.html 2006 Australian Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107123120/http://www.dfat.gov.au/geo/azerbaijan/azerbaijan_brief.html |date=2015-01-07 }}. NB According to the 2006 census, 290 people living in Australia identified themselves as of Azeri ancestry, although the Australian-Azeri community is estimated to be larger. Retrieved 1 April 2008.&lt;/ref&gt;
| religions        = اکثریت [[شیعه]]; اقلیت [[سونیلر]], [[یهودیلیک]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://haruth.com/jw/JewsAzerbaijan.html|title=Jews of Azerbaijan|first=Haruth Communications,  Harry |last=Leichter|website=haruth.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jewishvirtuallibrary.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Azerbaijan.html|title=Azerbaijan Virtual Jewish History Tour|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt; [[بهایی‌لیک]],&lt;ref&gt;http://www.bahai.az/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161025023808/http://www.bahai.az/ |date=2016-10-25 }} Azerbaidjan Bahai&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:az:Bəhailik|Bəhailik]] Azerbaidjan Bahai&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=NCez3ZuV3NoC&amp;pg=PA79 |title=Azerbaijan|publisher=|accessdate=18 March 2015}}&lt;/ref&gt; [[آتئیزم]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.today.az/news/society/50636.html |title=Today.Az - Covering Azerbaijan inside and outside |publisher= |accessdate=18 March 2015 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006084434/http://www.today.az/news/society/50636.html |archivedate=6 October 2014 |df= }}&lt;/ref&gt; [[مسیحیت]]&lt;ref name=&quot;Day.az&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.day.az/society/85160.html|title=5,000 Azerbaijanis adopted Christianity|publisher=Day.az|date=7 July 2007|language=Russian|accessdate=30 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tehran Radio&quot;&gt;{{cite web|url=http://azeri.irib.ir/tehliller/item/148029-xristian-missioner-t%C9%99riq%C9%99tl%C9%99r-ar-da-aktivl%C9%99sir?tmpl=component&amp;print=1|title=Christian Missionaries Becoming Active in Azerbaijan|publisher=Tehran Radio|date=19 June 2011|language=Azerbaijani|accessdate=12 August 2012}}&lt;/ref&gt; [[اهل حق]]
| related_groups   = اغوزلار، تورکیه خالقی و تورکمن لر
| languages        = [[تورکجه]]
}}
{{Azerbaijanis}}
'''آذربایجان تۆرکلری''' یوخسا '''آذربایجان‌لی‌لار'''&lt;ref&gt;Altstadt, Audrey L. (۱۹۹۲). [http://books.google.com/books?id=sZVN2MwWZVAC ''The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule''], Hoover Press, ISBN 0-8179-9182-4, ISBN 978-0-8179-9182-1&lt;/ref&gt; اساساً [[ایران]]دا، [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجان جومهوریتی‌]]نده، [[عراق]]دا، [[تورکیه|تۆرکیه‌]]&lt;nowiki/&gt;ده، [[روسیه]]&lt;nowiki/&gt;‌ده، [[گورجیستان|گورجوستاندا]] ائلجه‌ده بیر سیرا باشقا(آیری) اۆلکه‌لرده یاشایان و آنا دیللری [[تورکجه|آذربایجان تورکجه‌سی]] اوْلان تۆرک&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; خالقی.

۱۸۱۳-جو ایل گولوستان و ۱۸۲۸-جی ایل تورکمنچای موقاویله‌سینین نتیجه سینده آذربایجان‌لی‌لارین یاشادیغی اساس تورپاقلار ایکی فرقلی اؤلکه آراسیندا بؤلونسه‌ده، بوگونکو آذربایجان‌لی‌لار واحید ائتنیک قوروپ تشکیل ائدیر.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/46833/Azerbaijani &quot;Azerbaijani&quot;], Encyclopedia Britannica, 2009&lt;/ref&gt;

آذربایجان‌لی‌لارین سایی باره‌ده ستاتیستیکا یونئسکو-نون حساباتی، دیاسپورا ایله ایش اوزره دؤولت کومیته‌سی‌نین آپاردیغی آراشدیرمالار، آذربایجانین خاریجی اؤلکه‌لرده‌کی سفیرلیکلری‌نین وئردیگی معلوماتلار و دونیا آذربایجان‌لی‌لاری‌نین بیر قورولتایی‌نین حسابات معروضه‌سی اساسیندا حاضیرلانیب. بعضی بین‌الخلق تشکیلاتلارین و خاریجی اؤلکه‌لرده فعالیت گؤسترن غئیری-حوکومت تشکیلاتلاری‌نین حساباتلاریندا ایراندان کؤچموش میقرانتلارین بیر حیصه‌سی‌نین دیگر میلتلری تمثیل ائتمه‌لرینه باخمایاراق آذربایجان‌لی کیمی قئیده آلینماسی آذربایجان‌لی‌لارین دقیق سایینی موعینلشدیرمکده چتینلیک یارادیر.

بونا باخمایاراق، دؤولت کومیته‌سی حاضیردا آذربایجانین خاریجی اؤلکه‌لرده‌کی سفیرلیکلری ایله بیرگه دونیادا یاشایان آذربایجان‌لی‌لارین سایی‌نین دقیقلشدیریلمه‌سی ایستیقامتینده ایش آپاریر. دونیا آذربایجان‌لی‌لاری کونقرئسی‌نین (داک) تقدیم ائتدیگی ستاتیستیک معلوماتلار ایسه فرقلیدیر. داک ۶۷ اؤلکه‌نین تسنیفاتینی آپاریب و اونون معلوماتینا گؤره، ۲۰۰۶-جی ایلین سونونادک دونیا آذربایجان‌لی‌لاری‌نین سایی ۵۰ میلیونو کئچیب.&lt;ref&gt;[http://www.express.com.az/second.asp?id=۹۰۸۸۷ Ekspress qəzeti]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{اؤلو باغلانتی|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==اتیمولوژی==

== گئچمیشی ==
=== قدیم تاریخ ===
بؤلگه‌نین و آذربایجانین میلاددان قاباقکی دؤورلری‌نین تاریخینی اساساً داها چوخ میخ یازیلار، اونلاردا عکس ائتدیریلن ائتنونیم، توپونیم و آنتروپونیملر واسیطه‌سی‌یله اؤیرنمک مجبورییتینده ییک. البتته ائله همین یازیلاردان چوخ ماراقلی معلومات الده ائدیریک. همین یازیلارا اساساً &quot; آذربایجان تورپاقلارینداکی تورک حاکیمیتی میلاددان قاباق ۴ مین ایل اوللره گئدیب چیخیر. بۇ منبعلرده خوصوصیله آراتتالی‌لار، قوتلار (قوتتیلر)، لولوبیلر و هورریلر حاقدا معلوماتلار واردیر &quot; &quot;.&lt;ref&gt;Arazoğlu &quot;Müxtəsər Azərbaycan tarixi&quot; Bakı, ۲۰۰۰-ci il, s۱۳&lt;/ref&gt; منبعلره اساساً آذربایجاندا یارانمیش ایلک تورک دؤولتی، آراتتا (ارات+تا) دؤولتی اولموشدور. آراتتا قدیم آذربایجانین داغلیق اراضیسینه وئریلن آد ایدی. معناسی، ساده‌جه اولاراق داغ دئمکدیر. شومئر-آککاد مکتب لوغتینده (میلاددان قاباق ۸-جی عصر) همین سؤزدن &quot; آراتتو و آراتو &quot; نومونه‌لری داغ معناسیندا عکس اولونموشدور &quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&quot;Azərbaycan tarixi&quot; Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı, ۱۹۹۴-ci il, s۷۸&lt;/ref&gt; داغ سؤزو تاغ، تا، تی، تو فورمالاریندا دا ایشلنمیشدیر. ایندی ده آذربایجاندا قافلانتا (قافلان+تا)، قافلانتی (قافلان+تی) و سایر بئله داغ آدلاری مؤوجوددور.

==کولتور==

== گؤرۆنتۆلر ==
&lt;gallery widths=&quot;120&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
فایل:Portrait of the Qara Qoyunlu ruler Jahan Shah by Abu'l-Hasan Mostawfi Ghaffari, dated 1780 or 1795.jpg|alt=|[[جهان‌شاه]]
فایل:Sattar Khan.jpg|[[ستارخان]]
فایل:Portrait of Azerbaijani poet Fuzuli by Azimzade.jpg|[[فضولی]]
فایل:Shirvan Tatar, engraving from 1839.jpg|&lt;!--Shirvan Tatar (i.e. Azeri). Engraving from book of Jean Baptiste Benoît Eyriès. Voyage pittoresque en Asie et en Afrique: résumé général des voyages anciens et modernes... T. I, 1839]] -----------&gt;
فایل:Azerbaijani woman from Shusha in silk national garments.jpg|&lt;!--Azerbaijani girl from [[شوشا]] in silk national garments.269x269px]]{{Main articlePeoples of the Caucasus}} -----------&gt;
فایل:Azeri 1900.PNG|&lt;!--Azeri female from Baku (1900 postcard)]]300x300px]] -----------&gt;
فایل:Ashiqs in Tabriz.jpg|[[آشیق]]
فایل:1ST AZ REP.GIF|&lt;!--Map of [[آذربایجان خالق جومهوریتی]] presented by the Azerbaijani delegation [[Paris Peace Conference, 1919Paris Peace Conference]] in 1919.211x211px]]  -----------&gt;
فایل:Army of Azerbaijan in 1918.jpg|&lt;!--Soldiers and officers of the army of [[آذربایجان خالق جومهوریتی]] in 1918231x231px]] -----------&gt;
فایل:Azerbaijanis from Aleksandropol.jpg|&lt;!--Azerbaijanis from Alexandropol (Gyumri)264x264px]] -----------&gt;
فایل:Flag of the Democratic Republic of Azerbaijan (1918).svg|[[آذربایجان خالق جومهوریتی]]
فایل:Portrait of Nasimi.jpg|[[عمادالدین نسیمی]]
فایل:Alim Qasimov, Bahram Mansurov, Talat Bakikhanov.jpg
فایل:Ashig Alesger.jpg|[[آشیق علعسگر]]
فایل:Ilham Zakiyev at 2008 Paralympics.jpg
&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{تورک خالقلاری}}
{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:تورک خالقلاری]]
[[بؤلمه:آذربایجان]]
[[بؤلمه:اوغوز تورکلری]]
[[بؤلمه:تورکلر]]
[[بؤلمه:ایران تورکلری]]
[[بؤلمه:خالقلار]] 
[[بؤلمه:ایران تورکلری]] 
[[بؤلمه:تورک دیاسپوراسی]] 
[[بؤلمه:آذربایجان تورکلری‌نین دیاسپوراسی]]</text>
      <sha1>7crikhv4sx2tqsqzw5ms6rmkriwzkfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1838</id>
    <revision>
      <id>1592042</id>
      <parentid>1591010</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T05:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87397" sha1="s4dkkhzj1t1r14gr3be8okwco3p2a2c" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name=باکی
|native_name= Bakı
|nickname = [[City of Winds]]
|image_skyline = &lt;imagemap&gt;
File:Baku Montage.jpg|275px|alt=Baku montage. Clicking on an image in the picture causes the browser to load the appropriate article.
rect 0 0 1200 441 [[Ismailiyya building|Details of the façade of Dede Qorqut on the Ismailiyya building]]
rect 0 447 618 1398 [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower of Baku]]
rect 618 447 1200 1056 [[Azerbaijan State Philharmonic Hall|Philharmony Fountain in front of the Magomayev Philharmonic Hall]]
rect 618 1056 1200 1398 [[Bay of Baku|A vessel on the Bay of Baku]]
rect 0 1395 1200 1803 [[Baku Boulevard]]
&lt;/imagemap&gt;
|image_caption = Clockwise: Details of the façade of the [[Ismailiyya building]], Philharmony Fountain in front of the [[Muslim Magomayev (composer)|Magomayev]] [[Azerbaijan State Philharmonic Hall|Philharmonic Hall]], a vessel on the [[Bay of Baku]] with the skyline of the city, and the [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower]] – clickable image
|image_shield =Coat of arms of Baku.svg
|image_flag =
|seal_size =80px
|image_map =
| mapsize                         = 230px
| map_caption                     = باکی‌نین یئری آذربایجاندا
| pushpin_map                     = Azerbaijan#Asia
| pushpin_relief                  = 1
|coordinates                      = {{Coord|40|23|43|N|49|52|56|E|type:city(2039700)_region:AZ_source:dewiki}}
|subdivision_type =اؤلکه
|subdivision_name ={{AZE}}
|established_title =
|established_date =
|leader_title =بلدیه‌باشچی‌سی
|leader_name =
|area_magnitude =
|area_total_km2 = 285
|area_footnotes =&lt;ref name=&quot;DENSITY&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/010.shtml#s11
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071124164655/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/010.shtml#s11
 |archivedate=۲۴ نوامبر ۲۰۰۷
 |title=Administrative, density and territorial units and land size by economic regions of Azerbaijan Republic for January 1. 2007
 |accessdate=17 July 2009
 |deadurl=yes
 |df=dmy
}}&lt;/ref&gt;
|area_land_km2 =
|area_water_km2 =
|population_as_of =۲۰۲۰
|population_footnotes =&lt;ref&gt;[https://www.indexmundi.com/azerbaijan/demographics_profile.html CIA World Factbook]&lt;/ref&gt;
|population_total =۲٬۲۹۳٬۷۰۰
|population_urban =۳٬۱۲۵٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;demographia&quot;&gt;[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas] – Demographia, 2016&lt;/ref&gt;
|population_metro =۵٬۱۰۵٬۲۰۰
|population_note = {{dubious|date=January 2018}}
|population_density_km2=996.38
|population_demonym =باکی‌لی&lt;ref&gt;{{cite book |author =[[Thomas de Waal]]|title =The Caucasus: An Introduction|url =https://archive.org/details/caucasusintroduc0000dewa|publisher =Oxford University Press|year = 2010 |page = [https://archive.org/details/caucasusintroduc0000dewa/page/16 16]|isbn =0-19-975043-2}}&lt;/ref&gt;
{{Lang-az|Bakılı}}
|timezone =[[آذربایجان زامانی|AZT]]
|utc_offset =۴+
|elevation_m =−28
|area_code=(+994) 12
|postal_code_type=[[پوْست کودو]]
|postal_code=AZ1000
|registration_plate = 10–90 AZ
|website = {{URL|1=http://www.baku-ih.gov.az}}
|footnotes = {{Designation list|embed = yes
   |designation1 = WHS
   |designation1_offname = Walled City of Baku with the [[Palace of the Shirvanshahs|Shirvanshah's Palace]] and [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower]]
   |designation1_date = ۲۰۰۰ &lt;small&gt;(۲۴اینجی [[دونیا ارث کومیته‌سی|جلسه]])&lt;/small&gt;
   |designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/958 958]
   |designation1_criteria = iv
   |designation1_type = مدنیت
   |designation1_free1name = [[دحشتلی دونیا ارث سیاهی‌سی|تئحلؤکه‌لی وضعیت]]
   |designation1_free1value = ۲۰۰۳–۲۰۰۹
   |designation1_free2name = دؤولت
   |designation1_free2value = آذربایجان
   |designation1_free3name = منطقه
   |designation1_free3value = [[اوروپادا دونیا ارث سایتلارینین سیاهی‌سی|اوروپا و آسیا]]
  }}
}}

'''باکی''' ({{Lang-az|Bakı}} – {{اینگیلیسجه|Baku}}) — [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجان جومهوریتنین]] باشکندی، [[قافقاز]] بؤلگه‌سینده ان بؤیوک تیجارت، مدنیت و علم مرکزی، [[خزر دنیزی]]نده ان بؤیوک بندر و اسکی [[ایران]]ین [[گنجه]] ایله بیرلیقدا شومالی قصبه‌سی ایدی.

شهرین ساحه‌سی – ۲ ۱۳۰ km²&lt;ref name=&quot;Bakı şəhəri&quot; /&gt;-دیر. باکی [[آبشرون]] یاریم‌آداسی‌نین گونئی ساحلین‌ده یئرلشیر. شهر اؤز گدیملیینه، اراضی‌سینین بؤیوکلویونه و اهالی‌سینین سایینا گؤره [[شرق]]ین ان ایری شهرلرین‌دن بیریدیر.

۱۹۱۸-جی ایلدن جومهوریت تابعلی شهردیر. شهر ۱۱ اینضیباطی رایونا و ۴۸ کند، قصبه‌یه بؤلونوب. [[شیروانشاهلار سارای کومپلئکسی]]، [[ایچری شهر]] و [[قیز قالاسی]] [[۲۰۰۰]]-جی ایلده [[یونسکو]]-نون [[عوموم‌دونیا ارثی]] سیاهی‌سینا داخیل ائدیلمیشدیرلر.

باکی [[آذربایجان|آذربایجانین]] علمی، مدنی و صنایع مرکزی‌دیر. [[آذربایجان|آذربایجانین]] بیر چوْخ ایری شیرکت‌لرینین باکی‌دا باش دفترلری وار. اونلارین آراسین‌دا [[آردنش]] ده وار، بۇ شیرکت دونیانین ۱۰۰ ان ایری شیرکت‌لرین‌دن بیری‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=State Oil Company of Azerbaijan Republic: Transition from National to Transnational Company or Demand of Time? |url=http://www.turkishweekly.net/columnist/2487/state-oil-company-of-azerbaijan-republic-transition-from-national-to-transnational-company-or-demand-of-time.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111181320/http://www.turkishweekly.net/columnist/2487/state-oil-company-of-azerbaijan-republic-transition-from-national-to-transnational-company-or-demand-of-time.html }}&lt;/ref&gt; [[باکی-تیفلیس-جئیهان نفت کمری]]نین باشلانغیج نقطه‌سی باکی‌دا یئرلشیر.

== اؤتک (تاریخ) ==
[[آبشرون]] یاریم‌آداسی توپراقلاریندا تاپیلمیش آرخئولوژی ماتئریال‌لار بورانین اسکی یاشاییش مسکنی اوْلدوغونو ثبوت ائدیر. [[پیراللاهی]]، زیغ گؤلو اطرافی، [[شوولان]]، [[مردکان]]، [[بینقدی]]، [[امیرجان (سوراخانی)|امیرجان]] و س. یئرلرده ائ.ا. III-I مین‌ایللیکلره عایید آرخئولوژی عابده‌لر تاپیلمیش‌دیر.

باکینین سالیندیغی تاریخ دقیق معلوم دئییل‌دیر. بعضی تدقیقات‌چیلار باکینی قایتارا (قانقارا)، آلبانا، باروکا و س. ایله عئینی‌لشدیریرلر. باکی‌دا تاپیلمیش V-VII عصرلره عایید [[ساسانیلر|ساسانی]] دفینه‌سی او دؤنمده بورانین یاشاییش بؤلگه‌سی اوْلدوغون‌دان خبر وئریر. V-VI عصر قایناقلاریندا باکی «باغاوان» و «آتش-ی باقوان»، عرب قایناقلاریندا ([[۱۰. یوز ایل]]) «باکویه»، «باکوه»، «باکو»، روس قایناقلاریندا ([[۱۵. یوز ایل]]) «باکا»، صفوی‌لر دؤورو فارس دیللی قایناقلاریندا «بادی کوبه» آدلاندیریلیر.

تاریخاً باکی [[شرق]]ین ایری شهرلرین‌دن اوْلوب. شهر ایقتیصادیندا نفت و دوز ایستحصالی اساس یئر توتوب. عرب سییاحی ابو دولفین ([[۱۰. یوز ایل]]) معلوماتینا گؤره، باکی‌داکی ایکی نفت یاتاغین‌دان ایلده تقریباً ۷۲۰ مین [[دیرهم]] گلیر الده ائدیلیرمیش. فئودال موناسیبت‌لرین، آل وئرین و صنعت‌کارلیغین اینکیشافی شهرین چیچکلنمه‌سینه شرایط یارادیب. اۇلوسلارآراسی آلیش - وئریشین یول‌آیریجین‌دا یئرلَشن باکی دوغو و باتی اؤلکه‌لری آراسین‌داکی تیجارت علاقه‌لرین‌ده اؤنملی رول اویناییب. باکییا خزر، [[سلاویان]]، [[بیزانس ایمپیراتورلوغو]]، [[چین]]، [[عراق]]، [[سوریا]]، [[گئنویا]]، [[ونسیا]]، [[ایران]]، [[هیندیستان]] تاجیرلری گلیب. باکی‌دان ایران، عراق و س. اؤلکه‌لره [[نفت]] ایخراج اوْلونوب.

I[[۱۰. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاریسین‌دا [[عباسی‌لر خیلافتی]]نین ضعیفله‌مه‌سی و مرکزی حاکمیت‌دن اوزاقلاشماق میل‌لرینین قوتلنمه‌سی خیلافته تابع اؤلکه‌لرده بیر سیرا باغیمسیز دؤولت‌لرین یارانماسینا سبب اوْلدو. بئله دؤولت‌لردن بیری ده [[شیروانشاهلار دؤولتی]] ایدی. باکی [[۱۰. یوز ایل]]ین آخیرلارین‌دا شیروانین اساس شهرلرین‌دن بیرینه چئوریلدی. اهالی صنعت‌کارلیق، تیجارت، باغچی‌لیق، بوستانچی‌لیق، اوزومچولوک، باراماچی‌لیق، اکینچی‌لیک، نفت‌چیخارما، بالیقچی‌لیق و س. ایله مشغول اولوردو.

باکی [[۱۰. یوز ایل]]دن لیمان شهری کیمی مشهور ایدی. XI عصرین سونو، [[۱۳. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌ده باکی ترقی دؤورو کئچیریردی. [[۱۱۹۱]]-نجی ایلده [[قیزیل آرسلان]] شاماخینی توتدوق‌دا شیروانشاه [[I آخسیتان]] موقتی اولاراق باشکندی باکیا کؤچورموش‌دو. شیروانشاه‌لار شهرین مؤحکم‌لندیریلمه‌سینه خصوصی دقت وئریردیلر. XII عصرده باکی ایکی‌جرگه‌لی قالا دیواری و خندکله ایحاطه اوْلوندو.

[[قیز قالاسی (باکی)|قیز قالاسی]] دا شهرین مۆدافیعه سیستمینه داخیل ایدی. [[۱۲۳۲]]-[[۱۲۳۵]] ایللرده باکینی دنیز طرف‌دن قوروماق سونوج ایله بوختا داخیلین‌ده مؤحکملندیریلمیش قالا تیکیلدی. شیروانشاه‌لار خزر دنیزین‌ده گوج‌لو دونانما یارات‌دیلار.

[[۱۳. یوز ایل]]ین ۳۰-نجو ایللرین‌ده [[مونقول‌لار]] باکیا هوجوم ائدیب، اوزون‌مودت‌لی محاصره‌دن سوْنرا شهری آلدیلار. باکی‌دا نفت‌چیخارما و تیجارت تنزوله اوغرادی. [[۱۴. یوز ایل]]ین اورتالارینا دوغرو باکی‌دا تیجارت (خصوصیله دنیز تیجارتی) یئنی‌دن جانلاندی. گیلان و شاماخی ایپیینین بین‌الخلق تیجارت‌ده اهمیتینین آرتماسی ایله علاقه‌دار باکینین ایقتیصادی مؤوقعی مؤحکملندی. [[۱۴. یوز ایل]]دن باکی‌دان قیزیل اوردا، موسکو کنیازلیغی، آوروپا اؤلکه‌لری و س. یئرلره موختلیف ماللار، خصوصاً ایپک، خالچا و س. ایخراج ائدیلیردی. باکی‌دان هشتارخانا، [[اورتا آسیا]]یا و [[خزرلر]]ین گونئی ساحل‌لرینه مال داشینیردی. [[۱۴. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاریسین‌دا باکینین ایقتیصادی و سیاسی رولونون آرتماسی ایله علاقه‌دار اولاراق خزر دنیزی بعضاً باکی دنیزی ده آدلاندیریلیردی (بو، ۱۳۷۵-نجی ایلده کاتالان دیلین‌ده حاضیرلانمیش اطلس‌ده گؤستریلیر). باکی‌دا ایندیه‌دک قالان تاریخی-معمارلیق عابده‌لری – [[بوخارا کاروانساراسی]] ([[۱۴. یوز ایل]])، قیز قالاسی یاخینلیغین‌دا مولتانی (هیند) کاروانساراسی (XV-[[۱۶. یوز ایل]]لر) و س. شرق اؤلکه‌لری ایله گئنیش تیجارت علاقه‌لرینین مؤوجودلوغون‌دان خبر وئریر.

شیروانشاه بیرینجی خلیل‌الله‌ین دؤورون‌ده ([[۱۴۱۷]]-[[۱۴۶۲]]) باکی‌دا موهوم تیکینتی ایشلری آپاریلدی. [[شیروانشاهلار سارای کومپلئکسی]] ده بۇ دؤورده تیکیلمیش‌دیر. باکی‌دا تیجارت، صنعتکارلیق توسعه ائدیر، ایقتیصادی و مدنی حیات یوکسلیردی. [[۱۵. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاری‌سین‌دا بؤیوک موسکو کنیازلیغی ایله تیجارت داها دا گئنیشلندی و دیپلوماتیک علاقه‌لر یارادیلدی. ۱۵۰۱-نجی ایلده شاه ایسماعیل شیروانا هوجوم ائدرک باکینی آلدی.

صفوی حؤکمداری [[I طهماسیب]] ۱۵۳۸-نجی میلادی ایلده باکی‌نین دا داخیل اوْلدوغو شیروانی [[صفوی‌لر دؤولتی]]نه بیرلشدیردی. [[صفوی]]-[[عثمانلی]] محاربه‌لری زامانی [[۱۵۷۸]]-نجی ایلده عثمانلی اوردوسو باکینی توتدو. [[۱۶۰۷]]-نجی ایلده شهر یئنی‌دن صفوی‌لرین حاکمیتی آلتینا کئچدی. مرکزی حاکمیتین قوتلنمه‌سی، محصول‌دار قوه‌لرین اینکیشافینی لنگیدن فئودال چکیشمه‌لرینه، داغیدیجی محاربه‌لره سون قویولماسی [[۱۷. یوز ایل]]ین ۴۰-نجی ایللرین‌ده شهرین یوکسلیشینه تکان وئردی. صفوی‌لر دؤورون‌ده باکی‌دا میس پول‌لار بوراخیلیردی. باکی و آبشئرون اهالی‌سینین چوح حیصه‌سی خالچاچی‌لیقلا مشغول اولوردو. XVI-X[[۸. یوز ایل]]لرده صنعتکارلیق، خصوصیله خالچاچی‌لیق داها دا توسعه ائتدی. باکی‌دا توخوجولوق دا موهوم یئر تۇتوردو. XVII-X[[۸. یوز ایل]]لره عایید تاریخی عابده‌لر بۇ دؤورده باکی‌دا معمارلیق، حکاک‌لیق و س. -نین توسعه ائتدیینی گؤستریر.

باکینین زنگین طبیعی ثروت‌لری، هابئله موهوم حربی ایستراتژی اهمیتی X[[۸. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌دن اعتباراً [[روسیه]]‌نین دقتینی جلب ائدیردی. خزرین گونئی-باتی ساحل‌لرینه ییه‌لنمیه چالیشان روسیه چاری [[I پیوتر]] خصوصی حربی دنیز ائکسپئدیسییاسی یارادیر. [[۱۷۲۳]]-نجو ایل ایونون ۲۶-دا I پیوترون قوْشونو باکینی ایشغال ائدیر. لاکین، [[روسیه]] و [[ایران]] آراسیندا باغلانان گنجه مقاویله‌سینه ([[۱۷۳۵]]) گؤره باکی یئنی‌دن ایرانین حاکمیتی آلتینا کئچدی.

X[[۸. یوز ایل]]ین اورتالارین‌دا آذربایجان‌دا بیر سیرا خان‌لیق‌لار، او جمله‌دن [[باکی خان‌لیغی]] یاراندی. آرا محاربه‌لری بوتون آذربایجان‌دا اوْلدوغو کیمی، باکی‌دا دا ایقتیصادیات و مدنیتین اینکیشافینا مانع اولور، اهالینین وضعیتینی سون درجه آغیرلاشدیریردی. X[[۸. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاری‌سیندا باکی‌دا شهر حیاتی و تیجارت نیسبتاً جانلاندی. لاکین [[آغا محمد شاه قاجار]]ین آذربایجانا هوجوم‌لاری ایقتیصادیاتین و تیجارت علاقه‌لرینین یئنی‌دن تنزوله اوغراماسینا سبب اوْلدو. [[۱۷۹۶]]-نجی ایلین یازین‌دا روسیه ایمپئراتریاسی II یئکاتئرینانین امری ایله گئنئرال V.A.Zubovun کومان‌دان‌لیق ائتدیی روس قوْشون‌لاری آذربایجانا یوروش ائتدی. ایونون ۱۳-ده باکی آلیندی. [[۱۷۹۷]]-نجی ایلین اولین‌ده گئنئرال P.D.Sisyanov باکینین کومئندانتی تعیین اوْلوندو. II یئکاتئرینانین اؤلومون‌دن سوْنرا اوْغلو I پاوئل V.A.Zubovu گئری چاغیردی. چار قوْشون‌لاری ۱۷۹۷-نجی ایلین مارسین‌دا باکینی ترک ائتدی. [[۱۹. یوز ایل]]ین اولین‌ده [[I آلئکساندر]] خزرساحلی ویلایت‌لری، ایلک نؤوبه‌ده باکینی توتماق پلانی ایله خصوصی ماراقلانیردی. روسیه-ایران محاربه‌سی (۱۸۰۴–۱۸۱۳) بۇ پلانین حیاتا کئچیریلمه‌سی‌نی سورعتلندیردی. [[۱۸۰۵]]-نجی ایل آقوستون ۱۲-ده چار قوْشونو باکینی محاصره‌یه آلدی، لاکین موفقیت قازانمایاراق گئری چکیلدی. [[۱۸۰۶]]-نجی ایلین اولینده گئنئرال P.D.Sisyanovun قوْشون‌لاری یئنی‌دن باکییا یاخینلاشدی. شهری تسلیم ائتمک حاقین‌دا باکی خانی [[حوسین‌قولو خان]]لا دانیشیق‌لار زامانی گئنئرال P.D.Sisyanov اؤلدورولدو. ۱۸۰۶-نجی ایل اوْکتوبرین ۶-دا باکی روسیه‌یه بیرلشدیریلدی. [[۱۸۰۷]]-نجی ایلده باکی‌دا ۵۰۰ ائو، ۳۰۰۰۰۰ اهالی وار ایدی. [[۱۸۱۳]]-نجو ایلده باغلانمیش [[گولوستان موقاویله‌سی|گولوستان صولحو]] ایله قوزئی آذربایجان، او جمله‌دن باکینین روسیه‌یه بیرلشدیریلمه‌سی تصدیق ائدیلدی.

بو دؤورده آبشئرون‌دا ایل‌لیک نئفت استحصالی ۲۰۰–۳۰۰ مین پودا چاتیردی. [[۱۸۴۷]]-نجی ایلده باکینین [[بیبی‌هیبت]] ساحه‌سینده مئخانیکی اصوللا ایلک نفت قویوسو قازیلماسینا تشبوث گؤستریلدی. باکی نفت صنایع‌سینه خاریجی کاپیتالین آخینی باشلاندی. [[۱۸۷۹]]-نجو ایلده باکی‌دا ۹ قازما بوروغو واردی‌سا، [[۱۹۰۰]]-نجو ایلده اونلارین سایی ۱۷۱۰-آ چاتدی. باکی نفتی دونیا میقیاسینا چیخدی. نفت صنایع‌سی ایله یاناشی باکی‌دا باشقا صنایع ساحه‌لری ده اینکیشافا باشلادی؛ مئخانیکی زاوودلار، ائمالاتخانالار، توتون فابریک‌لری، بوخار موحریک‌لری ایله ایشله‌ین دییرمان‌لار و س. یاراندی. یئنی تیکیلی‌لر، بانک‌لار، تیجارت و صنایع فیرمالارینین بینالارین‌دان عبارت ایدی.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.window2baku.com/Photo/Albom30.htm |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927031447/http://www.window2baku.com/Photo/Albom30.htm }}&lt;/ref&gt;

[[۱۸۸۳]]-نجو ایل مایین ۸-ده باکی-تیفلیس دمیر یولو ایشه سالیندی. [[۱۸۹۹]]-نجو ایلده باکی‌دا ایلک کونکا ایشله‌مه‌یه باشلادی. هله [[۱۹. یوز ایل]]ین ۴۰-نجی ایللرین‌ده خزرده بوخار گمی‌لری ایشله‌ایردی.

== نفت داشلاری ==
نفت داشلاری – دونیان‌دا ایلک نفت پلاتفورماسی‌دیر. بونؤوریسی [[۱۹۴۷]]-جی ایلده قویولموش‌دور. [[جیمز باند]]ین مشهور سرگوذشتین‌دن بیری اوْلان [[دونیا کیفایت دئییل (فیلم، ۱۹۹۹)|&quot;دونیا کیفایت دئییل&quot;]] فیلمینین اساس کادرلاری محض بورادا – نفت داشلارین‌دا لئنته آلینمیش‌دیر.

نفت داشلاری شهر تیپ‌لی قصبه‌دیر و باکینین خزر رایونونون اراضی‌سینه داخیل‌دیر. خزر دنیزی سطحین‌دن آزجا گؤرونن «قارا قایالارین» اطرافین‌دا تیکیلمیش‌دیر. آبشئرون یاریم‌آداسینین ۴۲ کم-ده گونئی-شرق‌ده یئرلَشن بۇ قصبه دنیزین دیبینه برکیدیلمیش مئتال دیرک‌لرین اوستون‌دکی ائستاکادادا دنیز سطحین‌دن بیر نئچه متر هوندورلوک‌ده تیکیلمیش‌دیر.
[[File:Saadet sarayi 1.jpg|thumb|200px|left|باکی‌داکی قدیم بینالاردان بیری. &quot;سعادت سارایی&quot;]]

== ایچری‌شهر ==
[[File:Fortress of Baku, 2010.jpg|thumb|left|400px|سول طرف‌ده مۆعاصیر گؤرونوشو ایله [[ایچری‌شهر متروستان‌سییاسی]] ساغ طرف‌ده ایسه [[ایچری‌شهر]]ین بورج‌لری و قالا قاپی‌سی]]

باکی هله قدیم زامانلاردان تکجه گونئی قافقازدا دئییل، ائله‌جه ده یاخین شرق‌ده اهالینین سیخ مسکونلاشمیش شهرلردن بیری کیمی تانینمیش‌دیر. الوئریش‌لی ایقلیمی، طبیعی-جوغرافی شرایطی، طبیعی ثروت‌لرین بوللوغو، بورادان کئچن بین‌الخلق اهمیت‌لی تیجارت یوللاری بۇ شهرین ایقتیصادی جهت‌دن اینکیشافینا کؤمک ائتمیش‌دیر. مولاییم ایقلیمی، محصولدار تورپاغی، بول سو منبعی بورادا عصرین اول‌لرین‌دن باشلایان ایقتیصادی توسعه اۆچون اساس زمین اوْلموش‌دو. تصادوفی دئییل‌دیر کی، هله ائرامیزین اول‌لرین‌ده یونان-روما آیسترونومو و جوغرافیاشوناسی کلاودی پتولئمئی (۷۰–۱۴۷-جی ایللر) «جوغرافیا درس‌لیگی» کیتابین‌دا آلبانییانین اراضی‌سین‌دکی ۲۸ شهرین آدینی چکرکن باکینی باروکا و یا قایتارا کیمی گؤستریر.

باکینین «مقدس» اودلار دیاری کیمی تانینماسی اونون حیاتیندا موهوم رول اوینامیش‌دیر. بللی‌دیر کی، عرب ایستیلاسینا قدر آذربایجانین موختلیف ویلایت‌لرین‌ده خریستیان، بوتپرست‌لیک، آتشپرست‌لیک دین‌لری یاییلمیش و اونلارین دینی عیبادت یئرلری – مرکزلری مؤوجود اوْلموش‌دور. آتشپرست‌لیک دینینین اساس اوجاقلاریندان بیری ده قدیم باکی ایدی. منبع‌لرده ۶۲۴-جو ایلده بیزانس ایمپئراطورو ایراکلینین (۶۱۰–۶۴۱) باکییا گلمه‌سی و بیر چوْخ عابیده‌لری داغیتماسی حاقیندا معلومات دا واردیر.

ایچری‌شهرلر بیر نؤو جانلی اورقانیزم‌دیر. اونون اؤزونه‌مخصوص تالئیی واردیر. اوْرتا عصرلرده بعضی شهرلر حربی، سیاسی حادیثه‌لردن کاناردا قالسا دا، بیر قیسمی تاریخی حادیثه‌لرین گوج‌لو بورولغانیندا چیرپینیردی. بعضی شهرلر تالان و یانغینلارا، فئودال چکیشمه‌لرینه، طبیعی فلاکاتلره تاب گتیرمیرک محو اؤلوردو. باکی شهری ایسه الوئریش‌لی طبیعی-ایقلیم شرایطینه، گوج‌لو ایقتیصادیاتینا، تیجارت و صنعتکارلیغینین اینکیشافینا گؤره چیچکلنرک شؤهرت قازانمیش‌دی.

ایچری‌شهر ماهیر معمارلارین، صنعتکارلارین پئشه‌کارلیغیندان صحبت آچیر، بیزی اؤتن قرینه‌لره آپاریر. دؤوروموزه گلیب چاتمیش بۇ شهرین دار، ایری-اویرو کاوچ‌لرینی، میدانچالارینی گؤز اؤنونه گتیردیکجه اؤتن یوزیل‌لیکلرده حکیم اوْلموش شهر حیاتینین زامان کئچدیکجه نئجه دییشدیینی گؤروروک. اونون دیوارلاری آراسیندا سانکی کئچمیشه قاییداراق، او دؤورون سسینی دویوروق. «مدنی قاتلاردا» شهرسالما عنعنه‌لرینی ایزله‌دیکده بورادا صنعت عشقیله یاشاییب-یارادان اینسانلارین اورک چیرپینتیلارینی ائشیدیریک.

ایچری‌شهرده ایزدیحاملی تیجارت مایدانلاری، کوچه‌لر و بؤیوک محله‌لر میدانا گلمیش‌دی. او، سؤزون اصل معناسین‌دا داخیلی محلی ایستروکتورلارا مالیک اوْلوب هر شئیدن اول ایقتیصادی مرکز کیمی فورمالاشمیش‌دی. یعنی اونون اؤزونوایداره‌سی داخیلی و اطراف یاشاییش منطقه‌لری ساکینلرینین میشت و تصروفات حیاتیندا آپاریجی رول اوْیناییر، یاخین و اوزاق یئرلرله سیخ ایقتیصادی-مدنی علاقه‌ده ساخلاییردی. باکینین توسعه ائتمیش شهر سوییه‌سینه یوکسلمه‌سی اۆچون موهوم عامیل‌لردن بیری ده اونون اؤلکه‌نین صنعتکارلیق مرکزلرین‌دن بیرینه چئوئریلمه‌سی ایدی. بورادا موختلیف صنعت ساحه‌لری فورمالامیش، امتعه ایستحصالی گئنیشلنمیش، (دولوس، مئتال، شوشه معمولاتی و س)، یئرلی اهالی لازیم اوْلان چوخ‌موختلیف ماللارلا تعمین ائدیلمیش‌دی. شهر تصروفاتینین ان موهوم عامیل‌لرین‌دن بیری ده اونون زنگین امتعه ایستحصال ائتمه‌سین‌ده‌دیر. سو تجهیزاتی، سانیتارییا و کانالیزاسییا سیستم‌لرینین قۇرولماسی، سانیتاریا قایدالارینا عمل ائتمه، همچینین یاشیللاش‌دیرما ایشی شهر حیاتیندا اؤنم‌لی یئر تۇتور. اوْرتا عصرلر باکی‌سین‌دا بوتون بۇ پروبلئم‌لر حل ائدیلمیش‌دی.

یوکسک تپه اوزرین‌ده آمفیتئاتر فورماسین‌دا سالینان شهر آشاغی‌دان دنیزه باخیر، یوخاری حیسه‌دن ایسه قافقاز داغ‌لاری ایله ایحاطه اوْلونموش‌دو. اوچ‌قات قالا دیوارلاری، قیز قالاسی و دیگر فورتیفیکاسییا قورغولاری ایله برابر شهر سانکی بوتؤولوک‌ده مؤحتشم مۆدافیعه ایستحکامینی خاطیرلادیردی. دیگر اوْرتا عصر شهرلری کیمی قالا دیواری ایچین‌ده اوْلان بوتون بینالار (شهریستان) دا تاکتیکی و ایستراتژی باخیم‌دان مۆدافیعه کاراکتری داشیییردی. شهرین پلان قۇرولوشو حربی اوستونلوک و دؤیوش تاکتیکاسی دوشونوله‌رک سانکی اصیل لابیرینتی خاطیرلادیردی. ایری مئیدان و ائنلی کوچه‌لرین شهرین ایچری‌لرینه دوغرو گئتدیکجه گئومتریک پلان‌دا کیچیلیب سیخلاشماسی شهر اهالی‌سینین ده بوتون گوجو ایله مۆدافیعه ایشینه جلب اوْلونماسین‌دان خبر وئریر. بئله کی، دوشمن‌دن مۆدافیعه‌یه قالا دیوارلاری و یا عسگرلر تاب گتیرمزدی‌لرسه بۇ ایشه شهر اهالی‌سی ده فعال جلب اوْلونوردو. اولا سوواری‌لر دار کوچه و دالان‌لارا گیره بیلمیردیلر. چونکی بۇ دالان‌لاردا آتلارین گئرییه دؤنمه‌سی و یا ایداره اوْلونماسی غئیری مۆمکون ایدی. دوشمن عسگرلری ایسه بۇ دالان‌لاردا آزیر، سانکی داش تله‌یه دوشوردولر. ایکی‌مرتبه‌لی ائولرین دام‌لارین‌دان ایسه هر کس – اوشاق دا بؤیوک ده دوشمنین باشینا یا قتران، یا قاینار سو تؤکور و یا داش یاغدیریردی. بئله‌لیکله شهر اهالی‌سی دار گون‌ده بیرلیک‌ده دوشمنه سینه گریر، اؤز وطنینی، اؤز شهرینی یاغیلاردان قوروماق اۆچون قئیرت گؤستریردی.

== باکی‌دا یئرالتی تیکینتی‌لر ==
آذربایجانین اوْرتا عصر شهر و قالالاریندا احتیاط اۆچون تیکیلمیش یئرالتی گیزلی یوللارین اولماسی حاقیندا چوخلو معلوماتلارا تصادوف ائتمک اولور. خالق یارادیجیلیغیندا یئرالتی گیزلی یوللار حاقیندا چوْخ دانیشیلیر. تصادوفی دئییل کی، شهر و قالالارین یئرالتی یوللاری، خوصوصی ماراغا سبب اوْلماقلا یاناشی، اونلارین تصادوف‌دن یارانمادیغی و رئال حیاطا باغلی اوْلدوغو آیدینلاشیر. باکی شهرین‌ده مۆدافیعه ایستحکام‌لاری تیکیلرکن، قالا دیوارلارینین عظمتینی، مؤحکملیینی قورویوب ساخلاماق و مۆدافیعه سیستمینی آسانلاش‌دیرماق اۆچون مؤحتشم بورج‌لر و قالا دیواری بویو یئرالتی یول‌لار دا قالا دیوارینین آیریلماز حیسه‌سی کیمی اینشا اوْلونموش‌دور.
ایچری‌شهرده محض بۇ مقصدله قوزئی قالا دیوارلارینین داخیلی حیسه‌سینده عسگرلرین راحت حرکتی اۆچون نظرده تۇتولموش و قوشا قالا قاپیلارینادک اوزانان یئرالتی یول اینشا ائدیلمیش‌دیر. یئرالتی یول قالا دیواری بورج‌لرین‌دن بیری اوْلان دؤردکونج قالا-بورجه (جبه‌خانا و یا دونژون) باتی و شرق طرف‌دن بیئرلشیردی. قالا-بورجون بۇ جور یئرله‌شمه‌سی عسگرلرین سلاح و سورسات گؤتورمک اۆچون یئرالتی یوللا جبه‌خانایا راحت گیریب چیخا بیلمک مقصدی داشیییردی.
بو یئرالتی یول هله ده اؤز ایستراتئژی و معماری اهمیتینی قورویوب ساخلاییر. قالا دیواری بویونجا «ایچری‌شهر» مترو ایستان‌سییاسینین ایچریشهره گیریش قاپی‌سین‌دان قوشا قالا قاپیلارینا قدر اوزانان یئرالتی یول، موختلیف ایللرده و بعضی یئرلرده ایچری‌شهره گیریش قاپی‌لاری آچیلماسی ایله علاقه‌دار باغلانمیش‌دیر. قئید ائدک کی، شرق ایستیقامتین‌ده اوزانان بۇ یولون دیوارلاری یاخشی یونولموش هامار داشلاردان قایانین اوستون‌ده سلیقه ایله هؤرولموش‌دور.
بو یئرالتی تیکیلینین ایچری‌سینده یئرلَشن بیر نئچه اوتاق‌دان عبارت سو آنباری حال-حاضردا قالماق‌دادیر. بۇ سو آنباری، یاخین‌لیق‌دا یئرلَشن اوودان ایله علاقه‌لی‌دیر. ایندی ده سو آخان بۇ یئرالتی یول واختیله فعالیت‌ده اوْلان بؤیوک سو کمرینین قالیغی‌دیر. قایادا اووولموش سو یول‌لارین‌دان هم ده یئرالتی گیزلی یول کیمی ایستیفاده ائدیلمه‌سی چوْخ ماراق‌لی‌دیر.

== باکی خانلارینین ائولری ==
شیروانشاهلار دؤولتینین سوقوطون‌دان سوْنرا ۱۷-جی عصرده آذربایجان اراضی‌سینده یارانان خان‌لیقلار دؤورون‌ده، باکی خانلاری شاماخی قاپی‌سینین سول طرفین‌دکی اراضی‌ده یئرلَشن سارای‌دا یاشامیش‌لار. باکی خان‌لیغینا ۳۹ آبشئرون کندی ده داخیل ایدی. ۱۷۴۷-جی ایله کیمی باکی خان‌لیغی ایران شاهلیغین‌دان آسیلی اوْلموش‌دور. باکی خان‌لاری شهری ۱۷۴۷-جی ایلدن ۱۸۰۶-جی ایله قدر سربست ایداره ائتمیش‌لر. ۱۸۰۶-جی ایل روس‌لارین باکینی ایشغالین‌دان سوْنرا خان سارایین‌دا روس حربی قارنیزونو یئرله‌شدیریلمیش‌دیر. سووئت-سوْنرا دؤورون‌ده ایسه بۇ اراضی‌ده حربی پولیس ایداره‌سی یئرلشیردی. واختیله بۇ اراضی‌ده حووض‌لو گول-چیچک‌لی باخچا وار ایمیش. بۇ عظمت‌لی سارای‌دان حال-حاضردا ساده‌جه گیریش پورتالی و برپا اوْلونموش کیچیک مسجید سالامات قالمیش‌دیر. خان سارایینین اراضی‌سینده قالا دیوارلارینین دیبین‌ده یئرالتی حامام هله ده توْرپاق آلتین‌دا دورور. سون اوْرتا عصرلرده باکی شهرینین قالا دیوارلارین‌دان کناردا دا خان باغی و خان سارایی مؤوجود ایمیش.
۱۹۸۵–۸۶-جی ایللرده باکی خان سارایینین اراضی‌سینین بیر حیسه‌سینده آرخئولوژی قازینتی‌لار آپاریلمیش‌دیر. بورادان کول‌لی میقداردا مادی-مدنیت نومونه‌لری ایله یاناشی سو کهریز سیستمی و یئرالتی معمارلیق تیکی‌لیلری ده آشکار اوْلونموش‌دور.
باکی خان‌لارینین سارایین‌دا آشاغی‌داکی خان‌لار یاشامیش‌لار:
۱۷۴۷–۱۷۶۵ – ۱-جی میرزه محمد خان (درگاه‌قولو خانین اوْغلو)؛
۱۷۶۵–۱۷۸۴ – ملیک محمد خان (۱-جی میرزه محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۸۴–۱۷۹۱ – ۲-جی میرزه محمد خان (ملیک محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۹۱–۱۷۹۲ – محمد قولو خان (۱-جی میرزه محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۹۲–۱۸۰۶ – حسین قولو خان (حاجی علی‌قولو آغا خانین اوْغلو).

== جوغرافیاسی و ایقلیمی ==
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;۱&quot; width =&quot;۵۰%&quot; border = ۲ align=&quot;center&quot;
!colspan=&quot;۳&quot;|عئینی جوغرافی ائنلیک‌ده و یا اوزونلوق‌دا یئرلَشن شهرلر
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''قوزئی:'' [[سامارا]]، [[کازان]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''باتی:''{{سخ}}[[نیو-یورک]]{{سخ}}[[مادرید]]{{سخ}}[[نئاپول]]
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | [[File:Brosen windrose.svg|۵۰px]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''شرق:''{{سخ}}[[داشکند]]{{سخ}}[[پئکین]]
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''گونئی:'' [[ماناما]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
|}&lt;/center&gt;

آبشئرون یاریم‌آداسی دونیا اوقیانوس سوییه‌سین‌دن ۲۸ متر آشاغی‌دا یئرلشیر. باکینین و آبشئرونون ایقلیمی مولاییم- ایستی، یاریم‌صحرا و چؤل ایقلیمی اوْلوب یالنیز آبشئرونا خاص اوْلان کولک‌لرله سجیوی‌دیر. «خزری» دئییلن قوزئی کولیی یای‌دا هاوانی سرینلشدیریر، قیش‌دا ایسه حدسیز درجه‌ده سویودور. «گیلاوار» دئییلن گونئی کولیی یای‌دا ایستی گتیریر، قیش‌دا ایسه سویوغو بیر قدر مولاییملشدیریر. عومومیتله مۆعاصیر باکینین ایقلیمی باکی‌لی‌لارین سئوه-سئوه بئجردیک‌لری باغ‌لارین و پارک‌لارین سایه‌سینده چوخلو مولاییملشمیش‌دیر. ۲۰-جی عصرین اول‌لرین‌ده گوج‌لو کولک و توز الدین‌دن باکینین کوچه‌لرینه چیخماق مۆمکون دئییل‌دی، بۇ گون ایسه باکی ایلیق و راحت حیات طرزی ایله سئچیلن بیر شهره چئوریلمیش‌دیر.
[[File:Baku, Azerbaijan, satellite image, LandSat-5, 2010-09-06.jpg|thumb|200px|left|[[آبشئرون یاریم‌آداسی]]، کوسموس‌دان چکیلمیش شکیل، ۶ سپتامبر ۲۰۱۰- جو ایل]]

== شهر رایون‌لاری ==
باکی آشاغی‌داکی شهر رایون‌لارینا بؤلونوب:
* [[بینقدی رایونو|بینقدی]]
* [[قاراداغ رایونو|قاراداغ]]
* [[ختای رایونو|ختای]]
* [[خزر رایونو|خزر]]
* [[نریمانوو رایونو|نریمانوو]]
* [[نسیمی رایونو|نسیمی]]
* [[نظامی رایونو|نظامی]]
* [[سبایل رایونو|سبایل]]
* [[صابون‌چو رایونو|صابون‌چو]]
* [[سوراخانی رایونو|سوراخانی]]
* [[یاسامال رایونو|یاسامال]]

باکی‌دا میکرورایون‌لار ۱۹۶۰-جی ایللرین اولین‌دن اعتباراً تیکیلمه‌یه باشلانیل‌دی. یئنی میکرورایون‌لارین تیکیلمه‌سی ایله اراضی‌ده نقلیات اینفراستروکتورودا یارانماغا باشلامیش‌دیر. بئله کی، ایلک اول‌لر یالنیز آوتوبوس‌لارلا یئنی تیکیلمییش یاشاییش ساحه‌لرینه چاتماق اولوردوسا ۱۹۸۰-جی ایللرین اولین‌ده معمار عجمی و ۲۰ ژانویه ماترو ایستان‌سییالارینین ایستیفاده‌یه وئریلمه‌سی ایله نقلیاتین وضعیتی داها دا یاخشیلاش‌دی و میکرورایون‌لار اوزاق بیر شهراطرافی اراضی ایستاتوسونو ایتیرمگه باشلادی. میکرورایون‌لار گئتدیکچه شهر مرکزی ایله موقاییسه‌ده بیر سیرا اوستونلوک‌لر الده ائتمگیه باشلادی. ان اساسی بۇ اراضی‌لرده یاشیل‌لیق ساحه‌لرینین مرکزی اراضی‌لره نیسبتاً قات-قات چوْخ اولماسی، هاوانین تمیز اولماسی، بوتون یاشاییش ائولرینین جدی پلان اساسین‌دا سیرالانماسی، نیظام‌لی‌لیق بۇ کیمی اوستونلوک‌لر اینسان‌لاری میکرورایون‌لارا اوْلان ماراغینی جلب ائتدی و یئنی ائولر صورتله مسکونلاشماغا باشلادی. باکینین ۹ میکرورایونو واردیر.

== فایدالی قازینتی‌لار ==
== اهالی‌سی ==
* ۱۸۵۰-جی ایلده شهرده یئرله‌شه‌ن ۲٬۰۳۱ ائوده هر ایکی جینس‌دن ۷٬۴۰۰ نفر اهالی یاشاییردی.&lt;ref&gt;Тифлис، Канцелярии Наместника Кавказского. ۱۸۵۰. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۵۱ год&quot;. /Оглавление: Глава — Отделение третье، стр.۱۲۸&lt;/ref&gt;
* ۱۸۵۱-جی ایلده شهرده یئرله‌شه‌ن ۱۹۹۲ ائوده ۳٬۷۵۵ نفری کیشی‌لر، ۳٬۶۷۶ نفری قادین‌لار اوْلماقلا توپلام ۷٬۴۵۱ نفر اهالی یاشاییردی.&lt;ref&gt;Тифлис، Канцелярии Наместника Кавказского. ۱۸۵۱. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۵۲ год&quot;، стр. ۳۰۵&lt;/ref&gt;
* ۱۸۵۴-جو ایلده اهالینین سایی ۸٬۳۵۴ نفر ایدی.&lt;ref&gt;[http://promp1.narod.ru/ Старый Баку]&lt;/ref&gt;
* ۱۸۶۳-جو ایلده – ۱۴٬۵۰۰ نفر اوْلموش‌دور.
* ۱ ژانویه ۱۸۸۵-جی ایل تاریخین‌ده باکی شهرین‌ده هر ایکی جینس‌دن توپلام اهالینین سایی ۶۰٬۴۲۱ نفر اوْلموش‌دور.&lt;ref&gt;Кавказский Статистический комитет. Е. Кондратенко. ۱۸۸۶. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۸۷ год&quot;، стр. ۱۹۳&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| بوردئر=۱ جئللپاددینگ=۲ جئللسپاجینگ=۱ آلیگن=جئنتئرر
|+'''میلّی ترکیب'''
|-
! اتنیک قروپ‌لار
! ۱۸۹۷&lt;ref&gt;Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия) :Первая всеобщая перепись населения Российской Империи ۱۸۹۷ г. Распределение населения по родному языку и уездам Российской Империи кроме губерний Европейской России-[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=۳۲۳ Город Баку]-Источник: Первая Всеобщая перепись населения Российской Империи ۱۸۹۷ г. Таблица XIII. Распределение населения по родному языку. (Губернские итоги). Т. Т.۵۱–۸۹. С. -Петербург: ۱۹۰۳–۱۹۰۵&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۲۶&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۲۶ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku26.html Город Баку (перепись ۱۹۲۶ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۳۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۳۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku39.html Город Баку (перепись ۱۹۳۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۵۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۵۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku59.html Город Баку (перепись ۱۹۵۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۷۰&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۷۰ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku70.html Город Баку (перепись ۱۹۷۰ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۷۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۷۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku79.html Город Баку (перепись ۱۹۷۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۸۹ s.a.
! ۱۹۹۹&lt;ref&gt;Population statistics of Eastern Europe:[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Azerbaijan Republic population and housing census of 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}&lt;/ref&gt; s.a.
! ۲۰۰۹&lt;ref name=&quot;Bakı şəhəri&quot;&gt;آذربایجان دؤولت ایستاتیستیکا کومیته‌سی:[http://www.azstat.org/region/az/002.shtml باکی شهری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630153812/http://www.azstat.org/region/az/002.shtml |date=2012-06-30 }}&lt;/ref&gt; س.آ.
|-
| جمعی||۱۱۱ ۹۰۴||۴۵۳ ۳۳۳||۵۷۱ ۴۴۷||۶۴۲ ۵۰۷||۸۵۱ ۵۴۷||۱ ۰۱۳ ۴۳۶||۱ ۱۹۰ ۲۵۱||۱ ۷۸۸ ۸۵۴||۲ ۰۴۵ ۸۱۵
|-
| [[تورکلر|آذربایجان‌ تورکلری]]||۴۰ ۳۴۱&lt;ref group=q&gt;۱۸۹۷-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار و تاتارلار ساده‌جه تاتار کیمی قئی‌ده آلینیب‌لار /ی. -یوخ‌دور /&lt;/ref&gt;||۱۱۸ ۷۳۷&lt;ref group=q&gt;۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار ساده‌جه تورک اولاراق قئی‌ده آلینیب‌لار/ م/ی-معلومات یوخ‌دور. /&lt;/ref&gt;||۱۳۹ ۱۶۰||۲۱۱ ۳۷۲||۳۶۱ ۶۳۸&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||۵۳۰ ۵۵۶&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||۷۳۵ ۴۶۲||۱ ۵۷۴ ۲۵۲||۱ ۸۴۸ ۱۰۷
|-
| [[روس‌لار|روس]]||۳۷ ۳۹۹||۱۵۹ ۴۹۱||۲۴۱ ۳۵۳||۲۲۳ ۲۴۲||۲۴۲ ۰۲۳||۲۲۹ ۸۷۳||۲۲۷ ۶۷۹&lt;ref group=q&gt;روسلار و اوکراینالی‌لار&lt;/ref&gt;||۱۱۹ ۳۷۱||۱۰۸ ۵۲۵
|-
| [[تاتارلار|تاتار]]||&lt;ref group=q&gt;۱۸۹۷-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار و تاتارلار ساده‌جه تاتار کیمی قئی‌ده آلینیب‌لار /ی. -یوخ‌دور /&lt;/ref&gt;||۹ ۲۳۹||۱۶ ۸۱۸||۱۰ ۷۴۵||۱۳ ۰۰۲||۱۳ ۹۰۴||۱۳ ۹۰۶||۲۷ ۶۵۲||۲۵ ۱۷۱
|-
| [[لزگی‌لر|لزگی]]||۳۱۰||۳ ۷۰۸||۷ ۱۴۲||۶ ۹۱۳||۱۲ ۴۶۲||۱۶ ۰۹۶||۲۱ ۶۹۶||۲۶ ۱۴۵||۲۴ ۸۶۸
|-
| [[اوکراینالی‌لار|اوکراینالی]]||۹۳۰||۷ ۸۸۲||۷ ۲۴۸||م/ی||۹ ۸۳۲||۱۰ ۵۲۰||&lt;ref group=q&gt;روسلار و اوکراینالی‌لار&lt;/ref&gt;||۲۴ ۹۰۰||۲۱ ۰۷۱
|-
| [[یهودی‌لر|یهودی]]||۱ ۹۰۵||۲۱ ۵۷۴&lt;ref&gt;۱۹۵۸۹+۱۹۸۵&lt;/ref&gt;||۲۹ ۰۰۹||۲۳ ۸۷۹||۲۶ ۴۷۹||۲۲ ۸۱۰||۲۰ ۷۷۰||۵ ۱۶۴||۶ ۰۵۶
|-
| [[گورجولر|گورجو]]||۹۷۱||۲ ۵۵۸||۲٫۹۳۲||۲ ۶۲۲||۲ ۸۲۱||۲ ۶۰۹||۲ ۴۶۳||۲ ۳۴۰||۲ ۲۲۶
|-
| [[آهیسقا تورک‌لری|تورک]]||۸۱۴||&lt;ref group=q&gt;۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار ساده‌جه تورک اولاراق قئی‌ده آلینیب‌لار/ م/ی-معلومات یوخ‌دور. /&lt;/ref&gt;||م/ی||م/ی||م/ی||م/ی||۲۶۵||۱ ۱۰۸||۲ ۰۸۱
|-
| [[تالیش‌لار|تالیش]]||۳||۵۶||۳۸۳||۴۹||&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||م/ی||۹۴۸||۱ ۰۴۸
|-
| [[آوارلار|آوار]]||۲۴۴||۲||۱۸۴||۲۰۸||۳۰۵||۴۱۳||۵۴۲||م/ی||۲۹۶
|-
| [[کوردلر|کورد]]||...||۳۳||۷۵||۲۲||۸۶||۵۱||۲۶۸||۷۶۰||۱۸۵
|-
| [[ائرمه‌نی‌لر|ائرمه‌نی]]||۱۹ ۰۹۹||۷۶ ۶۵۶||۱۰۶ ۳۶۸||۱۳۷ ۱۱۱||۱۶۴ ۴۰۶||۱۶۷ ۲۲۶||۱۴۵ ۷۵۸||۳۷۸||۱۰۴
|-
| [[تات‌لار|تات]]||۱ ۰۷۲||۲ ۹۸۰||م/ی||۵ ۳۹۶||۷ ۱۱۵||۷ ۷۰۸||۷ ۹۶۰||م/ی||م/ی
|-
| دیگر||۸ ۸۱۶||۵۰ ۴۱۷||۲۰ ۷۷۵|| ۲۰ ۹۹۷||۱۱ ۳۷۸||۱۱ ۶۸۱||۱۳ ۴۸۲||۵ ۸۳۶||۶ ۰۷۷
|-
|}
&lt;/center&gt;

؛ قئید
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;

=== تانینمیش باکی‌لی‌لار ===
* [[آبباسوو آکیف میکاییلوویچ]] – فوتبولیست، ایجتیماعی خادیم.
* [[سفر ابیئو]] — [[آذربایجان جومهوریتی]]نین مۆدافیعه ناظری، [[گئنئرال-پولکوونیک]].
* [[آراز آغالاروو]] — ایقتیصاد علم‌لری دوکتورو. عوموم‌روسیه آذربایجان کونقرئ‌سینین ویتسئ-پرزیدنتی.
* [[آللئقرووا ایرینا]] — روس موغه‌ننی‌سی
* [[واهید الکبروو]] — آذربایجان‌لی میلیاردئر. [[روسیه]]نین لوکویل نئفت شیرکتینین پرزیدنتی.
* [[ایلهام الیئو]] — [[آذربایجان جومهوریتی]]نین پرزیدنتی
* [[نیکولای بایباکوو]] — سووئت دؤولت خادی‌می.
* [[باتاشوو کونستانتین]] — موسکو کونسئرواتورییاسینین پروفئسسورو.
* [[توفیق بهراموو]] — آذربایجان فوتبول‌چوسو، فوتبول حاکمی.
* [[ایوان بئسئدین]] — [[موسکو متروپولیتئنی]]نین باش‌چی‌سی.

== ایقتیصادیاتی ==
[[فایل:Baku city at night.jpg|thumb|250px|باکی‌نین گئجه گؤرنوشو]]
باکی [[جنوبی قافقاز|گونئی قافقاز]]ین ان بؤیوک صنایع و ایقتیصادی مرکزی‌دیر. باکی نئفتی موختلیف دؤورلرده دونیا نئفتین‌ده آپاریجی چکییه مالیک اوْلوب. [[۱۸۴۸]]-جی ایلده باکی‌دا، [[بیبیهئیبت]] یاتاغین‌دا قازیلمیش قویودان وورموش نئفت فونتانی آذربایجان‌دا «[[قارا قیزیل]]ین» صنایع اوسولو ایله چیخاریلماسینین اساسی‌نی قویموش‌دور. آرتیق ۱۸۹۹-جو ایلده آذربایجان نئفت هاسیلاتی و ائمالی اوزره دونیادا بیرینجی یئره چیخمیش، دونیا نئفت هاسیلاتینین یاری‌سی‌نی وئرمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan.az – آذربایجان نئفتی |url=http://www.azerbaijan.az/portal/Economy/OilStrategy/oilStrategy_01_a.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120713061337/http://www.azerbaijan.az/portal/Economy/OilStrategy/oilStrategy_01_a.html }}&lt;/ref&gt; بون‌دان باشقا سۆرعتله بؤیویه‌ن کاپیتالیست باکی‌سی [[[[۱۹. یوز ایل]]]]ین سوْنرالارین‌دا زرگرلیین ان بؤیوک مرکزینه چئوریلمیش‌دی. شهرین کوچه‌لرین‌دن بیرینین ایندی ده «زرگر پالان» آدلانماسی بونا ثبوت‌دور. ۱۹۰۰-جو ایلده بورادا ۱۳۰ نفر تکجه قئیدیات‌دان کئچمیش زینت اوستاسی و ۸۹ نفر شاگیرد چالیشیردی. [[۱۹. یوز ایل]]ین سونو و[[۲۰. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌ده باکی‌دا میس قاب ایستئهسال ائدن موس‌سی‌سه‌لرین سایی ۲–۳ دفعه آرتمیش‌دی. سۆرعتله بؤیومک‌ده اوْلان کاپیتالیست باکی‌سین‌دا میس ممولاتینا اهالینین تلباتینین آرتماسی بۇ مسئله‌ده هللئدیجی رول اوینامیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آذربایجانین ائتنوقرافییاسی، ۱-جی جیلد، سه ۳۷۳، ۳۹۷ – پرزیدنت کیتابخاناسی |url=http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725120140/http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf }}&lt;/ref&gt;

[[۱۹۴۹]]-جو ایلده آچیق دنیزده، باکی شهرین‌دن ۱۰۰ کیلومتر مسافه‌ده او زامان اۆچون نادیر یاتاق ساییلان [[نئفت داش‌لاری]]ندا ووران فونتان دنیزده نئفتچیخارمانین یئنی مرحله‌سینین باشلانغیجینی قویموش‌دور. آذربایجان دونیادا ایلک دفعه اولا[[راق آچیق دنیزده نئفت چیخارماغا باشلامیش‌دیر.]] ۱۹۹۹|راق آچیق دنیزده نئفت چیخارماغا باشلامیش‌دیر. [[۱۹۹۹]]-جو ایل [[۱۷ آوریل]]ده [[باکی-سوپ‌سا نئفت کمری]] و [[گورجوستان]]ین [[قارا دنیز]] ساحلین‌ده‌کی سوپ‌سا ایخراج تئرمینالی ایستیسمارا وئریلمیش‌دیر. «[[چیراق]]» یاتاغین‌دان حاصیل اوْلونان نئفتین [[سوپ‌سا]] لیمانین‌دان دونیا بازارلارینا ایخراجینا باشلانمیش و ایلک دفعه اولاراق [[آذربایجان نئفتی]] [[قوزئی]]ا یوخ، [[باتی]]ه ایستیقامت گؤتورموش‌دور. شهرین ایقتیصادی اینکیشافینی تعمین ائدن اساس ساحه‌لر بون‌لاردیر: بئینلخالق تیجارت، نئفت هاسیلاتی و ائمالی، کیمیا، [[ماشینقاییرما]]، توخوجولوق و قئیدا سنایه‌سی. سون زامان‌لار حربی صنایع، یوکسک تئخنولوگییالی صنایع و اینفورماسییا تئخنولوگییالاری توسعه ائدیرلر.

=== صنایع ===
۲۰ سپتامبر ۱۹۹۴- جو ایلده [[گولوستان]] سارایین‌دا، باکی‌دا موقاویله ایمضالان‌دی، هانسیکی اؤز بؤیوک اهمیتی نتیجه‌سینده [[عصرین موقاویله‌سی]] آدینی آلیر. عصرین موقاویله‌سی ان بؤیوک موقاویله‌لر سیاهی‌سین‌دا، هم کاربوهیدروگئن احتیاط‌لارینا گؤره، هم ده تخمین اوْلونان اینوئستی‌سییالارین هجمینه گؤره، اؤز یئرینی تۇتور. نئفت و قاز ساحه‌سینده دونیانین بیر چوْخ نئفت و قاز شیرکت‌لری مشغول‌دور.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ОБЩИЕ СВЕДЕНИЯ ОБ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ ЭКОНОМИКЕ |url=http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_r.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121014025631/http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_r.html }}&lt;/ref&gt; ان ایری شیرکت‌لر بون‌لاردیر:
* [[آموکو]]
* [[بپ]]
* [[ائخخونموبیل]]
* [[ایستاتویل]]
* [[لوکویل]]
* [[توتال نئفت شیرکتی]]
* [[سوجار]]

=== مالیه ساحه‌سی ===
باکی‌دا آذربایجان بانک‌لارینین اوفیس‌لری و بئینلخالق بانک‌لارین فیلیال‌لاری فعالیت گؤستریر. باکینین ان بؤیوک بانک‌لاری بون‌لاردیر:
* [[کاپیتالبانک]]
* [[تئخنیکابانک]]
* [[اونیجرئدیت]]
* [[آذربایجان بئینلخالق بانکی]]

[[باکی فوند بیرژاسی]]- اؤلکه‌نین آپاریجی فوند بیرژاسی‌دیر. بفب ۲۰۰۰-جی ایلین ۱۵ فئوریه‌سین‌ده آذربایجانین ۱۵ بانکی، ۲ مالییه شیرکتی و ایستانبول فوند بیرژاسی طرفین‌دن یارادیلمیش‌دیر. اونلارین هر بیری ۳۰۰ ملن. آذربایجان [[مانات]]ی اؤدمیشدیرلر. ۲۰۰۸- جی ایلین ایولون ۱- نه دؤورییه ۴۰۲۱٬۷۵۹ ملن. مانات ($۴۹۵۴٬۷۳۶ ملن) تشکیل ائتمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.cbonds.info/az/rus/news/index.phtml/params/id/۴۰۸۸۴۹ агентство جبوندس]&lt;/ref&gt;

=== حربی صنایع کومپلئکسی ===
باکی‌دا آذربایجانین حربی- سنایه کومپلئک‌سینین بیر سیرا موس‌سی‌سه‌لری یئرلشیر. اونلارین آراسین‌دا [[الکترون هئسابلاییجی ماشین‌لار زاوودو]]، [[&quot;ایقلیم&quot; علمی-ایستئهسالات موس‌سی‌سه‌سی]]، [[&quot;آویا-آقرئقات&quot; زاوودو]]، [[&quot;سنایئجیهاز&quot; علمی-ایستئهسالات موس‌سی‌سه‌سی]]، [[&quot;رادیوقوراش‌دیرماً زاوودو]]، [[&quot;تئلئمئخانیکاً زاوودو]]، [[&quot;آلوو&quot; زاوودو]] و دیگرلری وار.

== نقلیات ==
باکی [[آذربایجان]]ین ان بؤیوک نقلیات قووشاغی‌دیر. شهرده بیر سیرا، [[آبشئرون یاریماداسی]] ایله [[داغ‌لیق شیروان]]ی قوووش‌دوران، اوتوموبیل و [[دمیریولو]] ماگیسترال‌لاری کسیشیر. شهرده بئینلخالق [[هاوا لیمانی]] و دنیز لیمانی یئرلشیر.

=== بئینلخالق نقلیات ===
==== هاوا نقلیاتی ====
[[File:Airport baku.jpg|thumb|left|250 px|[[حیدر الیئو آدینا بئینلخالق هاوا لیمانی]]]]

حیدر الیئو آدینا بئینلخالق هاوا لیمانی – باکی شهرین‌دن ۲۰ کم قوزئی-شرق‌ده، بینه قصبه‌سینده یئرله‌شه‌ن و قافقازدا ان بؤیوک بئینلخالق هاوا لیمانی. بۇ هاوا لیمانی [[آذربایجان]]دا یئرله‌شه‌ن یئددی بئینلخالق هاوا لیمان‌لارین‌دان بیری‌دیر. اوچ تئرمینال‌دان عبارت‌دیر. هاوا لیمانین‌دان [[آوروپا]]یا، [[یاخین شرق]]ه، گونئی- شرقی و [[اورتا آسییا]]یا سرنیشین و یوک رئیس‌لری حیاتا کئچیریلیر.

==== دنیز نقلیاتی ====
باکی – تورکمنباشی، باکی – آکتاو دمیر یولو بره‌لری بئینلخالق نقلیات سیستم‌لرین‌ده و دهلیزلرین‌ده [[آذربایجان]]ین نقلیات سیستمینین بیر حیسه‌سی‌دیر.

==== بورو خطی ====
* '''[[باکی – تبی‌لی‌سی – ارزوروم قاز بورو خطی]]''' ۲۰۰۷- جی ایل ۲۵ مارس تاریخین‌ده رس‌می آچیلیش مراسی‌می اوْلموش‌دور. بورو خطینین دیامتری ۴۲ دویم اوزونلوقو ایسه ۹۷۰ کیلومتر تشکیل ائدیر(۴۴۲ کم [[آذربایجان]]ین، ۲۴۸ کم [[گورجوستان]]ین و ۲۸۰ کم [[تورکیه|تورکیه‌نین]] اراضی‌سین‌دن کئچیر. هر بورونون اوزونلوقو – ۱۱٬۵ متردیر.&lt;ref&gt;[http://www.inmarsys.ru/news/news.asp?filename=۲۰۰۴۱۰۲۲۰۹۵۱۱۳.xml ИНМАРСИС]&lt;/ref&gt; بۇ بورو خطی ایله شاه-دنیز پرویئکتینین چرچیوه‌سینده چیخاریلان قاضی ایخراج ائتمک پلانلاشدیریلیر.&lt;ref&gt;[http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/1182229.html Кавказ. МЕМО.РУ]&lt;/ref&gt;
* '''[[باکی-تبی‌لی‌سی-جئیهان نئفت کمری|باکی – تبی‌لی‌سی – جئیهان بورو خطی]]'''، آذربایجان نئفتینین خزر دنیزین‌دن تورکیه‌نین جئیهان لیمانینا، اورادان آرالیق دنیزی واسطه‌سیله [[آوروپا]] بازارلارینا نق‌لی کمری. اوزون‌لوغو ۱۷۷۳ کیلومتردیر. آذربایجان‌دان (۴۴۹ کم)، گورجوستان‌دان (۲۳۵ کم) و تورکیه‌دن (۱۰۵۹ کم) کئچیر.
* '''[[باکی – سوپ‌سا]]''' رس‌می آچیلیشی ۱۷ آوریل ۱۹۹۹- جو ایلده اوْلموش‌دور. بورو خطی [[آذری-چیراق-گونش‌لی]] پرویئکتی چرچیوه‌سینده تیکیلمیش‌دیر. اونون اوزونلوقو ۸۳۷ کیلومتر تشکیل ائدیر.&lt;ref&gt;[http://www.rambler.ru/news/economy/۱۰۳۴۴/۵۶۵۹۸۳۹۶۰.html Вести. رو]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; بورو خطینین دیامتری ۵۳۰ میلّیمتردیر.&lt;ref&gt;[http://www.day.az/news/oilgas/74707.html /Новости — Азербайджан/]&lt;/ref&gt;
* '''[[باکی – نوووروسسیسک بورو خطی]]''' — خزر نئفتینی روسیهنین، [[قارا دنیز]]ین ساحلین‌ده یئرله‌شه‌ن، [[نوووروسسیسک]]لیمانینا چات‌دیرماق اۆچون ایستیفاده‌یه بوراخیلمیش بورو خطی.
* '''''[[نابوککو قاز کمری]]''''' (پلانلاشدیریلیر) — خزر بؤلگه‌سی و اوْرتا شرق طبیعی قاز احتیاط‌لارینی آوروپا بازارلارینا چاتدیرماغی نظرده توتان قاز کمری لاییحه‌سی. ۳ ۳۰۰ کیلومترلیک بۇ بورو خطی لاییحه‌سینده اومو ([[اوتریش]])، بولگارگاز ([[بولقاریستان]])، مول ([[ماجاریستان]])، ترانسگاز ([[رومینییا]]) و بوتاش ([[تورکیه]]) ایشتیراک ائدیر. آلمان RWE قاز شیرکتی ۵ فئوریه ۲۰۰۸-ده ویانادا تشکیل اوْلونان ایجلاس‌دا نابوککونون آلتینجی اورتاغی اوْلموش‌دور. همچینین، فران‌سا شیرکتی اوْلان گاس دا فرانجئ ده بۇ لاییحه‌یه قوشولماق ایستیینی بیلدیرمیش‌دیر.

=== داخیلی نقلیات ===
==== متروپولیتئن ====
باکی متروپولیتئنی عمومی اوزون‌لوغو ۳۴٬۶ کم اوْلان ۲ خت‌دن، ۲۳ ایشله‌یه‌ن و ایکی تیکیله‌ن ایستان‌سییادان عبارت‌دیر، همین ایستان‌سییالارین ۲۳ وئستیبولو وار. ایستان‌سییالارین یئددی‌سی بؤیوک درین‌لیک‌ده یئرلشیر. متروپولیتئن‌ده پیللکان زولاغینین عمومی اوزون‌لوغو ۴۰۰۰ متردن آرتیق اوْلان بئش تیپ‌لی ۳۹ ائسکالاتور ایشه سالینمیش‌دیر. تونئل تیکی‌لی‌لرینین عمومی اوزون‌لوغو ۱۷٬۱ کیلومتردن آرتیق‌دیر. باکی متروپولیتئنینین نادیرلیگی بون‌دان عبارت‌دیر کی، اونون خت‌لری تپه‌لیک اراضی‌ده یئرله‌شه‌ن شهرین بیر-بیری ایله کسیشه‌ن رئلیئفی اوزره سالینمیش‌دیر، بورادا ۶۰٪ و ۴۰٪-مین‌لیک مایل‌لیک‌لر و کیچیک رادیوس‌لو چوخ‌لو ایری‌لر مؤوجوددور.

==== دمیر یولو نقلیاتی ====
حال-حاضردا باکی دمیر یولو واغزالین‌دان [[موسکو]]یا، [[کیئو]]ه، [[تیفلیس|تیف‌لی‌سه]]، [[سانکت-پئتئربورق]]ا، [[خارکوو]]ا، [[تومئن]]ه، [[روستوو-نا-دونو]]یا، [[آغستافایا]]، [[بالاکه‌ن (شهر)|بالاکه‌نه]]، [[هورادیز]]ه، [[گنجه]]یه، [[آستارایا]] قاتارلار گئدیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Расписание пассажирских поездов на ۲۰۱۰/۲۰۱۱ гг. из Баку&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.navigator.az/traintable/ |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111014657/http://www.navigator.az/traintable/ }}&lt;/ref&gt; [[باکی-تبی‌لی‌سی-قارس دمیریولو خطی]] آچیلدیق‌دان سوْنرا [[قارس]]ا و [[ایستانبول]]ا مارشروت‌لارین آچیلیشی گؤزلنیلیر.

==== فونیکولیور ====
[[باکی فونیکولیورو]] ۱۹۶۰-جی ایل مایین ۵-ده ایستیفاده‌یه وئریلیب. ۲ ایستان‌سییاسی وار – بهرام گور هیکلی و شهیدلر خیابانی. ایستان‌سییالار آراسی مسافه ۴۵۵ متردیر. بیر ایستان‌سییادان دیگرینه ۴ دقیقه‌یه چاتماق اولور. واقونلاراراسی اینتئروال ۱۰ دقیقه، گئدیش حاقی ایسه ۲۰ قپیک‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=باکی فونیکولیورونون رنگی دییشدیریلیر. |url=http://milli.az/news/society/50211.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828154109/http://milli.az/news/society/50211.html }}&lt;/ref&gt;

== ایدمان ==
شهرده، بوتون آذربایجانین اراضی‌سینده اوْلدوغو کیمی، ان پوپولیار ایدمان نؤوو فوتبول‌دور. [[فوتبول اوزره آذربایجان چئمپیوناتی|پرئمیئر-لیقادا]] شهری آشاغی‌داکی کلوب‌لار تمثیل ائدیرلر:
* [[نئفت‌چی (فوتبول کلوبو، باکی)|نئفت‌چی]]
* [[باکی (فوتبول کلوبو)|باکی]]
* [[اینتئر (باکی)|اینتئر]]
* [[آزال (فوتبول کلوبو)|آزال]]

== مدنیت ==
=== آبشئرون میلی پارکی ===
یارادیجی‌لیغی ایل: ۲۰۰۵
ساحه (هئکتار): ۷۸۳
اولدوغو یئر: باکی شهرینین عزیزبیوو رایونونون اراضی‌سین‌ده، آبشئرون یاریم‌آداسی.
قیسا معلومات: آبشئرون میلی پارکی آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتینین ۲۰۰۵-جی ایل ۸ فئوریه تاریخ‌لی سرانجامی ایله ۷۸۳ هئکتار ساحه‌سین‌ده، آبشئرون دؤولت طبیعت یاساقلیغینین بازاسین‌دا یارادیلمیش‌دیر. میلی پارک نین گونئی-شرق قورتاراجاغین‌دا – شاه دیلی اراضی‌سینده یئرلشیر. آبشئرون میلّی پارکینین یارادیلماسین‌دا باش‌لیجا مقصد اطراف موحیطین مۆحافیظه‌سی، اوندان ثمره‌لی ایستیفاده ائدیلمه‌سی، نسلی کسیلمک‌ده اوْلان نادیر فلورا و فاونا نؤولرینین (خزر سویتی‌سی، جئیران، ککیل‌لی دالغیج، گوموشو قاغایی، یاشیل باش اؤردک و س) قورونوب ساخلانیلماسی، ائکوتوریزمین توسعه ائتدیریلمه‌سی، توریزم و استراحت (رئکرئاسییا) زونالارینین یارادیلماسی، اکولوژی مونیتورینقین حیاتا کئچیریلمه‌سی و اهالینین اکولوژی جهت‌دن معاریفلندیریلمه‌سینی تعمین ائتمک‌دیر. آبشئرون میلی پارکینین حئیوانات عالمی چوْخ زنگین‌دیر. قوش‌لاردان گوموشو قاغایی، فیسیل‌دایان قو قوشو، بوز و قیرمیزیباش قازلار، بیزقویروق، یاشیلباش اؤردک، آغگؤز قارا اؤردک، ککیل‌لی دالغیج، بؤیوک آغ واغ، قوملوق جوللوتو، قاشقالداق، باتاق‌لیق بئلیباغلی‌سی، دنیز بوزجاسی و س. ممه‌لی حئیوان نؤولرین‌دن ایسه جئیران، جاناوار، چاققال، چؤل پیشیی، یئنوت، اوخلو کیرپی، تولکو، پورسوق، دووشان، خزرین سولارین‌دا سو آیتی و همچینین موختلیف نؤو بالیق‌لار مسکونلاشمیش‌دیر. آبشئرون میلّی پارکینین خزر دنیزی اراضی‌سینده چوخلو میقداردا خزر سویتی‌سی یاییلمیش‌دیر. بۇ نؤو، پرایاق‌لی‌لارین یئگانه نماینده‌سی‌دیر کی، دونیا اوکئانینین ان کیچیک سو ایتی‌سی کیمی «گینئس» ین رئکوردلار کیتابینا داخیل ائدیلمیش‌دیر.

=== مئهمانخانالار ===

=== موزئی‌لر ===
[[File:Baku Architecture Gadjinski House.JPG|300px|left|thumb|links|باکی معمارلیغی، &quot;حاجی‌نسکینین ائوی&quot;]]
* [[آذربایجان تاریخ موزئیی]]
* [[ممد سید اوردوبادینین خاطره موزئیی]]
* [[نظامی گنجوی آدینا میلّی آذربایجان ادبیاتی موزئیی]]
* [[لطیف کریموو آد. آذربایجان خالچاسی و خالق تطبیقی صنعتی دؤولت موزئیی]]
* [[صمد وورغونون ائو-موزئیی]]
* [[آذربایجان دؤولت اینجه‌صنعت موزئیی]]
* [[نریمان نریمانووون خاطره موزئیی]]
* [[جلیل ممدقولوزاده‌نین ائو-موزئیی]]
* [[حسین جاویدین ائو موزئیی]]
* [[جعفر جابارلینین ائو-موزئیی]]
* عبدالله شایقین ائو موزئیی
* آرخئولوگییا و ائتنوقرافییا موزئیی
* آذربایجان دؤولت دینی تاریخی موزئیی
* آذربایجان دؤولت کند تصروفاتی موزئیی
* آذربایجان دؤولت شکیل قالئرئیاسی
* آذربایجان گئولوگییا موزئیی
* آذربایجانین موستقیل‌لیگی موزئیی
* آذربایجان مینیاتوراسینین اینجه‌صنعت مرکزی
* آذربایجان جومهوریتی میلی تحصیل موزئیی
* بول-بول مئموریال موزئیی
* جعفر جابارلی ائو موزئیی
* جلیل ممدقولوزاده‌نین ائو موزئیی
* دؤولت تاریخی-آرخیتئکتورا موزئیی-قوروغو &quot;شیروانشاه‌لار سارایی کومپلئکسی&quot;
* حسن بی زردابی آدینا طبیعت‌شوناس‌لیق موزئیی
* لئوپولد و مستیسلاو روستروپوویجهین ائو موزئیی
* لطیف کریموو آدینا آذربایجان خالچاسی و خالق تطبیقی صنعتی دؤولت موزئیی
* محمد فضولی آدینا الیازمالار اینستیتوتو
* میلّی آذربایجان تاریخی موزئیی
* مینیاتور کیتابلارین موزئیی
* ممد سید اوردوبادینین خاطره موزئیی
* نظامی گنجوی آدینا آذربایجان ادبیاتی موزئیی
* ن. نریمانووون خاطره موزئیی
* &quot;قوبوستان&quot; دؤولت تساریخی-بدیعی قوروغو
* رینای مالاجوفاونا موزئیی
* روستام موصطافایئو آدینا آذربایجان دؤولت اینجه‌صنعت موزئیی
* صمد وورغونون ائو موزئیی
* سرگی زالی وجیهه صمدووا
* اوزئییر حاجی‌بیووون ائو موزئیی
* عظیم عظیم‌زاده‌نین ائو موزئیی
* ج. جابارلی آدینا آذربایجان دؤولت تئاتر موزئیی
* حسین جاویدین ائو موزئیی
* آذربایجان طیب موزئیی
* اولیمپییا موزئیی
* آذربایجان دؤولت موسیقی مدنیتی موزئیی

=== سرگی‌لر ===
* &quot;بؤیوک قالا ۱۹&quot; آرت قالئرئیا
* ستار بهلول‌زاده آدینا سرگی زالی

=== تئاترلار ===
[[File:Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı.jpg|300px|left|thumb|[[آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتری]]]]
* [[آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتری]]
* [[آذربایجان دؤولت آکادمیک میلی درام تئاتری]]
* [http://www.rusdrama-az.com/ روس درام تئاتری]
* [[آذربایجان دؤولت کوکلا تئاتری]]
* [[آذربایجان گنج تاماشاچیلار تئاتری]]
* [[آذربایجان دؤولت موسیقی‌لی کومئدییا تئاتری]]
* [http://www.bakucircus.az/ باکی دؤولت سیرکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420133203/http://www.bakucircus.az/ |date=2017-04-20 }}
* عبدالله شایق آدینا آذربایجان دؤولت کوکلا تئاتری
* آذربایجان دؤولت گنجلر تئاتری
* باکی ماریونئت تئاتری
* بلدیه تئاتری
* ایجتیماعی پانتومیما تئاتری
* «موغام» آذربایجان خالق موسیقی‌سی تئاتری
* [[رشید بئهبودوو]] آدینا آذربایجان دؤولت ماهنی تئاتری
* [[صمد وورغون]] آدینا آذربایجان دؤولت روس درام تئاتری
* «اونس» تئاتری
* یوغ تئاتری

=== کوْنسرت زال‌لاری ===
[[File:Respublikapalace.JPG|thumb|left|300px|[[حیدر علیئو سارایی]]]]
* آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسی

=== اوپرا ایستودییاسی ===
* شؤوکت ممدووا آدینا اوپرا ایستودییاسی

=== کاپئللهاوس ===
* کاپئللهاوس آلمان-آذربایجان مدنیت آسسوسیاسییاسی

=== سارای ===
* حیدر علیئو آدینا سارایی

=== کوْنسرت زالی ===
* آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسی یانین‌دا کامئرا و بورو اورقان موسیقی‌سی زالی
* باکی جاز مرکزی

=== مدنیت مرکزی ===
* شهریار آدینا باکی مدنیت مرکزی

=== ایدمان و کوْنسرت کومپلئکسی ===
* ایدمان و کوْنسرت کومپلئکسی

=== باکی مطبخی ===
باکی مطبخی رنگارنگ و موختلیف خؤرک‌لرله فرق‌لنیر. اونلار آراسین‌دا قوتاب، دوشبره، خنگل، گورزه، خمیراشی داها مشهوردورلار. باکی‌لیلارین شاه یئمگی قویون اتی و شابالیدلا قورودولموش آلچانین قاریشیغین‌دان آش، بیشیریلمیش تویوقلا، قایغاناق و لیمون سویو قاریشیغین‌دان چیغیرتمالی آش، و س. موختلیف نؤو آش نومونه‌لری ساییلیر. همچینین قویون اتی، تویوق، بالیق‌دان حاضیرلانمیش کابابلار دا مشهوردورلار.

باکی مطبخینین شیرنیاتی دا موختلیف‌دیر. بورا پاخلاوا، شکربورا، قوغال، شربت‌لر و س. عاییددیر. عادتاً بۇ نعمت‌لرین حاضرلانماسی یازین گلمه‌سی ایله قئید اوْلونان نووروز بایرامی ایله اوست-اوسته دوشور.

بوتون آذربایجان‌لیلار کیمی، باکی‌لیلار دا لذیذ نعمت‌لری سئویرلر. قئیدا قبولو ایسه اؤزلویون‌ده بؤیوک بیر ریتوال‌دیر کی، بوتون قایدا-قانونلا ایجرا اوْلونور.

== تحصیل ==
باکی [[آذربایجان]]ین ان واجیب تحصیل مرکزلرین‌دن بیری‌دیر. بورادا چوخ‌لو تحصیل اوبیئکت‌لری یئرلشیب.
* [[آذربایجان دؤولت نفت آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان تئکنیکی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان معمارلیق و اینشاات اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان طیب اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت ایقتیصاد اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت مدنیت و اینجه‌صنعت اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت پئداقوژی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان جومهوریتنین پرزیدنتی یانین‌دا دؤولت ایداره‌چی‌لیک آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان دیللر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت رسام‌لیق آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان میلّی کونسئرواتورییاسی]]
* [[آذربایجان تئاتر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان توریزم اینستیتوتو]]
* [[باکی موسیقی آکادئمییاسی]]
* [[باکی دؤولت اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی سلاویان اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی آسییا اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی آوراسییا اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی بیزینئس اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیته‌سینین باکی فیلیالی]]
* [[باکی قیزلار اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باتی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[میلی آویاسییا آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان اونیوئرسیته‌سی]]
* [[اودلار یوردو اونیوئرسیته‌سی]]
* [[علم و تحصیل مرکزی تفکور اونیوئرسیته‌سی]]
* [[خزر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[حیدر علیئو آدینا MTN-ین آکادئمییاسی]]

== قارداش شهرلر ==
== گؤرونتولر ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Neftchilar avenue.jpg|پُرت‌باکو گؤی‌دَلَن‌لری
File:Maiden Tower in sunset.jpg|[[قیزقالاسی]] گون باتارکن
File:Neowise over Baku.jpg|باکی‌نین گئجه گؤرونوشو
File:Building on Khagani Street 47 and Landmark Tower.jpg|لندمارک گؤی‌دَلَنی
File:Ismailiyye palace main façade, Baku, 2015.jpg|ایسماعیلیه سارایی
File:Baku White City under construction.jpg|آغ‌شهر
File:Nizami street historical complex.JPG|نیظامی کوچه‌سی
File:Baku Oxford School (1).jpg|باکی‌دا آکسفورد اوخولونون شعبه‌سی
File:Səadət sarayının əsas fasadı 2020-ci ildə.jpg|سعادت سارایی
File:Iceriseher999.jpg|ایچری‌شهر
File:Baku 2015 Euroepan Games.jpg|اولیمپیا ایستادیونو آوروپا اویونلاریندا
File:Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası.jpg|آذربایجان میلی بیلیم‌لر آکادئمیاسی
&lt;/gallery&gt;

== دؤولت بایراغی میدانی ==
[[File:Баку.JPG|thumb|left|200 px|[[دؤولت بایراغی میدانی]]]]
دؤولت بایراغی میدانی — باکی شهرینین باییل ساحه‌سینده یئرلَشن مئموریال عابده-استراحت پارکی. میدانین تنتنه‌لی آچیلیشی ۲۰۱۰-جو ایلین سپتامبرین ۱-ده آذربایجان جومهوریتنین پرزیدنتی، سلاح‌لی قوه‌لرین آلی باش کوماندانی ایلهام علیئو طرفین‌دن کئچیریلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://az.apa.az/xeber_Bakida_Dovlet_Bayragi_Meydaninin__197260.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103185241/http://az.apa.az/xeber_Bakida_Dovlet_Bayragi_Meydaninin__197260.html }}&lt;/ref&gt;

باکی شهرین‌ده یئرلَشن دؤولت بایراغی میدانین‌دا تیکینتی-قوراش‌دیرما و آبادلاش‌دیرما ایشلرینین سورتلندیریلمه‌سی اۆچون آذربایجان جومهوریتنین ۲۰۰۹-جو ایل اۆچون دؤولت بودجه‌سینده نظرده تۇتولموش پرزیدنتین احتیاط فوندوندان باکی شهر ایجرا حاکمیتینه ۱۰ میلیون مانات وسایت آیریلمیش‌دی.&lt;ref&gt;[http://az.apa.az/xeber_Azerbaycan_prezidenti_&quot;Baki_sheherinde__167224.html آپا، ۲۶ اوْکتوبر ۲۰۰۹]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

۲۰۰۰۰ m² اراضی‌سی اوْلان مئیدان‌دا اوجالدیلمیش دایاغین هوندورلویو ۱۶۲ متر، بونؤوره‌سینین دیامتری ۳٬۲، بونؤوره‌نین اوست حیسه‌سینین دیامتری ۱٬۰۹ متردیر. قورغونون عمومی کوتله‌سی ۲۲۰ تون‌دور. بایراغین ائنی ۳۵ متر، اوزون‌لوغو ۷۰ متر، عمومی ساحه‌سی ۲۴۵۰ کوادرات‌متر، کوتله‌سی ایسه تقریباً ۳۵۰ کیلوقرام‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=۰۰&amp;article_id=۲۰۰۹۱۰۲۶۰۷۴۵۰۸۲۸۳ Mediaforum.az, 2009-10-26]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; گینئس دونیا رئکوردلاری تشکیلاتی ۲۰۱۰-جو ایل مایین ۲۹-دا آذربایجان دؤولت بایراغی دیریینین دونیادا ان هوندور بایراق دیرگی اوْلدوغونو تصدیق ائدیب.

== باکی تئلئقوله‌سی ==
باکی‌دا یئرلَشن، ۳۱۰ متر هوندورلویه صاحب آذربایجان تلویزیون قوله‌سی سسری ناظیرلر سووئتینین قراری و آذربایجان سسر رابطه ناظیرلیینین سیفاریشی ایله اینشا ائدیلمیش‌دیر. لاییحه‌سی سسری رابطه ناظیرلیینین لاییحه اینستیتوتونا مخصوص اوْلان تئلئقوله‌نین تیکینتی ایشلری ۱۹۷۹-جو ایلده باشلامیش‌دیر. لاییحه‌یه اساساً، [[۱۹۸۵]]-جی ایلده تئلئقوله‌نین تیکینتی‌سی باشا چاتمالی ایدی، لاکین معین سببلره گؤره، کومپلئکس‌دکی اینشاات ایشلری دایاندیریلمیش‌دی. عوموم‌میلی لیدر حیدر علیئوین حاکمیته قاییتماسین‌دان سوْنرا، ۱۹۹۳-جو ایلده اینشاات ایشلری یئنی‌دن باشلامیش و ۱۹۹۶-جی ایلده اونون ایشتیراکی ایله کومپلئکسین رسمی آچیلیش مراسیمی کئچیریلمیش‌دیر.

== خاریجی کئچیدلر ==
* Gasimov, Zaur: The Caucasus, in: Europäische Geschichte Online (EGO), hg. vom Institut für Europäische Geschichte (IEG), Mainz European History Online (EGO), published by the Institute of European History (IEG), Mainz 2011-11-17. URL: http://www.ieg-ego.eu/gasimovz-2011-en
* [http://baku.aznet.org/baku/az/historyaz2.htm باکی]
* [http://www.bakucity.az/ باکی شهر ایجرا حاکمیتینین رسمی سایتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831033025/http://www.bakucity.az/ |date=2009-08-31 }}
* [http://www.map.kataloq.net/ باکینین الکترون خریطه‌سی و کوسمیک شکیل‌لری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227040318/http://map.kataloq.net/ |date=2009-02-27 }}
* [http://www.azeroo.com/photo_index.php?action=photo_list&amp;album_code=۱dCEj1Nv7kWe باکی شکیل‌لری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.axtar.az/ru/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=۱۲۸&amp;Itemid=۳۹ قدیم باکی شکیل‌لری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://great.az/baki باکی فوتو]
* [http://azdm.azeriblog.com/۲۰۰۹/۰۲/۲۵/baki-adinin-mensheyi باکی آدینین معنالاری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* '''Full HD Video:''' [http://www.youtube.com/watch?v=GstyT_68GdE Panorama Baku, Azerbaijan, ۰۷٫۱۱٫۲۰۰۹]

== آیریجا باخ ==
* [[آذربایجان سلاح‌لی قوه‌لری]]
* [[باکی-تیفلیس-جئیهان بورو خطی]]
* [[باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطی|باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطی (بتاق)]]

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{آذربایجان جومهوریتی‌نین اؤلکه بؤلوملری |state=collapsed}}
{{اوروپا پایتختلری}}
{{آسیا پایتختلری}}
{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:باکی]]
[[بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین شهرلری]]
[[بؤلمه:قوزئی آذربایجان شهرلری]]
[[بؤلمه:اوروپا باشکندلری]]
[[بؤلمه:آسیا]]
[[بؤلمه:آسیا پایتختلری]]
[[بؤلمه:آذربایجان جمهوریتین اؤلکه بولوملری]]
[[بؤلمه:Baku]]
[[بؤلمه:Baku Governorate]]
[[بؤلمه:آسیا باشکندلری]]
[[بؤلمه:Cities and towns in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Populated coastal places in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Districts of Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Port cities in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Port cities and towns of the Caspian Sea]]
[[بؤلمه:World Heritage Sites in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Weather extremes of Earth]]
[[بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری]]</text>
      <sha1>s4dkkhzj1t1r14gr3be8okwco3p2a2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ژان اقوست دومینیک انقر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30191</id>
    <revision>
      <id>1592024</id>
      <parentid>1592014</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T12:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Archaeodontosaurus</username>
        <id>12731</id>
      </contributor>
      <origin>1592024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5717" sha1="1rj1h37yn0xf259nwiajsq3q4uvjg5k" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name            = ژان اقوست دومینیک انقر
|settlement_type          = [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی|شهر]]
|nickname                 = 
|motto                    =

&lt;!-- Images --&gt;
|image_skyline            = 
|imagesize                = 
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               =

&lt;!-- Maps --&gt;
|&lt;!--|pushpin_map            =
|pushpin_label_position =left 
|pushpin_map_caption    =
|pushpin_mapsize        =
|image_map                =  
|mapsize                  = 300px
|map_caption              = 
|image_map1               = 
|mapsize1                 = 
|map_caption1             =

&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type         = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌|اؤلکه‌]]
|subdivision_name         = {{flagu|آلمان|size=23px}} 
|subdivision_type1        = [[آلمان ایالتلری|ایالت]]
|subdivision_name1        =
|subdivision_type2        = ناحیه
|subdivision_name2        =

&lt;!-- Government --&gt;
|government_footnotes     = 
|government_type          = 
|leader_title             = [[بلدیه باشچی‌سی]]
|leader_name              = 
|leader_title1            = 
|leader_name1             = 
|established_title        = 
|established_date         =

&lt;!-- Area --&gt;
|unit_pref  =  
|area_footnotes           = 
|area_magnitude           = 
|area_total_km2           = 
|area_land_km2            = 
|area_water_km2           = 
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_sq_mi         =

&lt;!-- Population --&gt;
|population_as_of         = 2015
|population_footnotes     = 
|population_total         =
|population_density_km2   = auto
|population_density_sq_mi = 
&lt;!-- General information --&gt;
|timezone                 = 
|utc_offset               = 
|timezone_DST             = 
|utc_offset_DST           =
|elevation_footnotes      = 
|elevation_m              =
|elevation_ft             = 
|coordinates              =
|postal_code_type         = 
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               =
|blank_info               = 
|blank1_name              = پوستال کود
|blank1_info              = 
|website                  = 
|footnotes                = 
}}
{{Location map|Germany |float = left|width=350 | caption =ژان اقوست دومینیک انقر شهرین نقشه اۆستونده یئری| label = ژان اقوست دومینیک انقر|position=right|background=white|lat= .|long=.}}
'''ژان اقوست دومینیک انقر''' ({{Lang-de|Jean-Auguste-Dominique Ingres}})  [[آلمان|آلمانین]]   [[ایالت|ایالتینده]] یئر آلان بیر شهردیر و   متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار.  بۇ شهرین   کیلومتر موربّع ساحه سی وار.&lt;br /&gt;
== جوغرافی ==

== گؤرونتولر ==

&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:Jacques-Louis David 013.jpg
Image:Ingres, Self-portrait.jpg
File:Kmska Jean Auguste Dominique Ingres (1780-1867) - Zelfportret (1864) - 28-02-2010 13-37-05.jpg
Image:IngresBuste.jpg
Musée Ingres-Bourdelle - Buste d'Ingres 1908 - Bronze - Bourdelle - Joconde06070001137.jpg
File:Père-Lachaise - Division 23 - Ingres 03.jpg
Image:Lorenzo Bartolini.jpg
File:Musée Ingres-Bourdelle - Portrait de Lorenzo Bartolini; 1805 - Ingres - Joconde06070000015.jpg
File:Bernier-Ingres-1800.jpg
Image:Louis-Francois Bertin.jpg
File:Ingres - Portrait de l'abbé de Bonald.png
File:Jean_auguste_dominique_ingres_princesse_albert_de_broglie.jpg
File:Ingres cherubini.JPG
File:(Nantes) Portrait de Madame de Senonnes par Ingres - Musée d'Arts de Nantes.jpg
File:Jean auguste dominique ingres portrait of luigi cherubini.jpg
File:Charles-Joseph-Laurent Cordier - Ingres.jpg
File:Ingres Mademoiselle Jeanne Suzanne Catherine Gonin.jpg
Musée Ingres-Bourdelle - Portrait de Madame Gonse - Ingres - Joconde 06070000001.jpg
File:Jean Auguste Dominique Ingres 018.jpg
File:Jean Auguste Dominique Ingres 015.jpg
File:Jean-Auguste-Dominique Ingres - Comtesse d'Haussonville - Google Art Project.jpg
File:Jean Auguste Dominique Ingres 010.jpg
File:Ingres Madame Marie Marcotte.jpg
File:Ingres Marcotte d-Argenteuil.jpg
Image:Dominique Ingres - Mme Moitessier.jpg
File:Moitessier (Ingres, 1851) NGA.jpg
File:Louis-Mathieu Molé.jpg
File:Joseph-Antoine Moltedo 1810 JAD Ingres.jpg
File:Amedee-David, the Comte de Pastoret, 1823-26 JAD Ingres.jpg
Image:Ingres, Madame Riviere.jpg
File:Jean Auguste Dominique Ingres 014.jpg
File:MonsieurRiviere.JPG
File:Jean auguste dominique ingres baronne james de rothschild.jpg
File:(Rouen) Portrait de femme dit la 'Belle Zélie' par Ingres - Musée des Beaux-Arts de Rouen.jpg
File:Jean Auguste Dominique Ingres 016.jpg
Image:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg
File:Jean-Auguste-Dominique Ingres - Apotheose Napoleons I.jpg
File:Charles X In 1829.jpg
File:Ferdinand-Philippe-Henri.jpg
File:Ferdinand-P.JPG
Image:Le_Bain_Turc,_by_Jean_Auguste_Dominique_Ingres,_from_C2RMF_retouched.jpg
Image:Ingre, Grande Odalisque.jpg
Image:Jean-Paul_Flandrin_-_Odalisque_with_Slave_-_Walters_37887.jpg
&lt;/gallery&gt;

== بیرده باخ ==
* [[آلمان]]
* [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی]]
== ائشیک باغلانتی‌لار ==

== قایناق‌لار ==
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308232346/http://statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp |date=2012-03-08 }} - آلمانین آمار  ایداره سی
{{آلمان شهرلری}}

[[بؤلمه:آلمان شهرلری]]</text>
      <sha1>1rj1h37yn0xf259nwiajsq3q4uvjg5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالتیمور بیلیم‌یوردو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57820</id>
    <revision>
      <id>1592041</id>
      <parentid>1574017</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T05:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6646" sha1="ke8x3obz3ss4opytk53ig7sn313h7ri" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name              = بالتیمور بیلیم‌یوردو
| native_name       = 
| native_name_lang  = 
| image             = [[File:University of Baltimore seal.png|149px|University Seal]]
| image_size        = 
| image_alt         = 
| caption           = 
| latin_name        = 
| other_name        = 
| former_name       = 
| motto             = Knowledge That Works
| motto_lang        = 
| mottoeng          = 
| top_free_label    = 
| top_free          = 
| type              = [[دؤولت بیلیم‌یوردو|دؤولتی]]
| established       =1925  
| closed            = 
| founder           = 
| parent            = 
| affiliation       = 
| religious_affiliation = 
| academic_affiliation  = 
| endowment         = 
| budget            = 
| officer_in_charge = 
| chairman          = 
| chairperson       = 
| chancellor        = 
| president         = [[Kurt L. Schmoke]]
| vice-president    = 
| superintendent    = 
| provost           = 
| vice_chancellor   = 
| rector            = 
| principal         = 
| dean              = 
| director          = 
| head_label        = 
| head              = 
| academic_staff    = 
| administrative_staff = 
| students          = 
| undergrad         = 
| postgrad          = 
| doctoral          = 
| other             = 
| address           =  
| city              = [[بالتیمور]]
| state             = 
| province          = 
| country           =[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]] 
| postcode          = 
| coordinates       =  
| campus            =شهرین حومه‌سی 
| language          = 
| free_label        = 
| free              = 
| free_label2       = 
| free2             = 
| colors            = 
| athletics         = 
| sports            = 
| athletics_nickname = 
| sporting_affiliations = 
| mascot            = Eubie the Bee
| sports_free_label = 
| sports_free       =
| sports_free_label2 = 
| sports_free2       = 
| website           =  {{url|www.ubalt.edu}}
| logo              = 
| logo_size         = 
| logo_alt          = 
}}
'''بالتیمور بیلیم‌یوردو''' ({{lang-en| University of Baltimore}}, {{lang-fa|دانشگاه بالتیمور}})[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]نین [[بالتیمور]] شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ [[بیلیم‌یوردو]] شهرین حومه‌سینده‌دیر. بالتیمور بیلیم‌یوردو ۱۹۲۵ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و [[دؤولت بیلیم‌یوردو|دؤولتی‌]] اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery&gt;
File:Policydragons.jpg|&lt;!--alt= A &quot;guard dragon&quot; sculpture at the Liberal Arts and Policy building watches the southern entrance.|A &quot;guard dragon&quot; at the Liberal Arts and Policy building watches the southern entrance. The university would not initially reside at its modern-day campus, however. Founded by a group of Baltimore business professionals, UB originally sought to provide educational opportunities for working men and women, meaning that the first classes were held not above the ornate dragons of the current liberal arts and policy building, but in a four-story rowhouse on St. Paul St. in 1925.
File:Ubacademicctr.jpg|&lt;!--Academic Center
File:University of Baltimore LRT stop, April 2012.jpg|&lt;!--UB LRT stop at Mt. Royal Ave. In the background is the Fitzgerald building, one of two new student residence facilities at UB.
File:University of Baltimore School of Law (2008).jpg|&lt;!--left

&lt;/gallery&gt;

== مزون‌لار ==

{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =University of Baltimore
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{آمریکا بیلیم یوردلاری}}

== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
*http://www.ubalt.edu/about-ub/offices-and-services/provost/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424051252/http://www.ubalt.edu/about-ub/offices-and-services/provost/ |date=2018-04-24 }}
*Bishop, Tricia (October 1, 2013) [http://www.baltimoresun.com/news/maryland/education/blog/bs-md-ci-godaddy-donation-20131001-story.html &quot;Go Daddy founder donates $1 million to UB for veterans center&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910034034/http://www.baltimoresun.com/news/maryland/education/blog/bs-md-ci-godaddy-donation-20131001-story.html |date=2015-09-10 }}, ''[[The Baltimore Sun]]''. Retrieved May 17, 2017.
*Bishop, Tricia (June 4, 2013) [http://www.baltimoresun.com/news/maryland/education/bs-md-ci-angelos-donation-20130604-story.html &quot;Angelos donates $1 million to UB Law&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116071417/http://www.baltimoresun.com/news/maryland/education/bs-md-ci-angelos-donation-20130604-story.html |date=2017-11-16 }}, ''[[The Baltimore Sun]]''. Retrieved May 17, 2017.
*{{cite web |url=http://www.ubalt.edu/academics/academic-programs.cfm |title=&amp;quot;Academic Programs&amp;quot; |df=mdy |accessdate=2018-02-18 |archivedate=2018-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180301061225/http://www.ubalt.edu/academics/academic-programs.cfm }}
*{{cite web|url=http://www.ubalt.edu/about-ub/offices-and-services/university-relations/resources/identity.cfm |title=University of Baltimore Identity |accessdate=2016-01-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001185354/http://www.ubalt.edu/about-ub/offices-and-services/university-relations/resources/identity.cfm |archivedate=October 1, 2015 |df= }}
*{{cite web|title=NBA/ABA Players who attended University of Baltimore |publisher=databaseSports.com |url=http://www.databasebasketball.com/players/bycollege.htm?sch=University+of+Baltimore |archive-url=https://web.archive.org/web/20060502063759/http://www.databasebasketball.com/players/bycollege.htm?sch=University+of+Baltimore |dead-url=yes |archive-date=2006-05-02 |accessdate=2008-04-05 }}
*{{cite book|title=The Lacrosse Story|first1=Alexander M. |last1=Weyand|first2=Milton R.|last2=Roberts|year=1965|publisher=H. &amp;amp; A. Herman|location=Baltimore|pages=204–238, 351–356}}

[[بؤلمه:بیلیم‌یوردلار]]

[[en:University of Baltimore|University of Baltimore]]</text>
      <sha1>ke8x3obz3ss4opytk53ig7sn313h7ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شابلون:Pp-pc1</title>
    <ns>10</ns>
    <id>281384</id>
    <revision>
      <id>1592028</id>
      <parentid>594144</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T20:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46254-36</username>
        <id>64079</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592035</id>
      <parentid>1592028</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T22:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-46254-36|~2026-46254-36]] ([[User talk:~2026-46254-36|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:Alp Er Tunqa|Alp Er Tunqa]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>594144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="9deyc301vguokez8h5jj5mcmk2vwjyh" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Protection banner|main}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9deyc301vguokez8h5jj5mcmk2vwjyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جیندال استیل اند پاور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298890</id>
    <revision>
      <id>1592048</id>
      <parentid>1449184</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T10:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>64085</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Jindal Steel &amp; Power Limited officially changed its name to Jindal Steel Limited, effective 22 July 2025, following approval from the Registrar of Companies, Ministry of Corporate Affairs, Government of India.</comment>
      <origin>1592048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="6un01us0okte9h14cgmpv7po1w5echm" xml:space="preserve">{{Infobox company
&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; name = Jindal Steel Limited.
&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; logo = Jindal_Steel_Limited_Logo.png
&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; logo_size = 200px
&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; type = [[Public company|Public]]
| traded_as = {{BSE|532286}}&lt;br&gt;{{NSE|JINDALSTEL}}&lt;br&gt;[[BSE SENSEX|BSE SENSEX Constituent]]&lt;br&gt;[[S&amp;P CNX Nifty|CNX Nifty Constituent]]
| foundation = 1952
| founder = [[O P Jindal]] at [[Hisar (city)|Hisar]]
| location = [[یئنی دهلی]], [[هیندوستان]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx |accessdate=2018-12-23 |archivedate=2014-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222145400/http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx }}&lt;/ref&gt;
| area_served = Worldwide
| key_people = [[Naveen Jindal]] ([[Chairman]])&lt;ref name=AR201314/&gt;&lt;br&gt;{{nowrap|(Ravi Uppal [[Managing Director|MD]] and Group [[CEO]])}}
| industry = [[Steel]], [[Energy industry|Energy]]
| products = [[Steel]], [[دمیر]], [[Electricity generation]] and [[Electricity distribution|distribution]]
| revenue = {{nowrap|{{increase}} {{INRConvert|273.83|b}} (2018)&lt;ref name=AR201314&gt;{{cite web |url=https://www.moneycontrol.com/financials/jindal%20steel/results/consolidated-yearly/JSP |title=Annual Report 2013-14 |publisher=Jindal Steel and Power |accessdate= September 2014}}&lt;/ref&gt;
}}
'''جیندال استیل اند پاور''' ([[اینگیلیسجه]]: Jindal Steel and Power) سهامی عام و یا [[خالقا آچیق شیرکت]]دیر. بۇ شیرکت [[انرژی]] و [[پولاد]] ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت [[Hisar (city)|Hisar]] طرفیندن قۇرولموش‌دور.

== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Jindal Steel and Power|Jindal Steel and Power]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Jindal Steel and Power
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{شیرکت-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:شیرکت‌لر]]</text>
      <sha1>6un01us0okte9h14cgmpv7po1w5echm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592049</id>
      <parentid>1592048</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T11:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/RaviRaval3006|RaviRaval3006]] ([[User talk:RaviRaval3006|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1449184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="9cp3dmypkcen3e8z3fgrzu1hu5i2nmt" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = Jindal Steel and Power Ltd.
| logo = Jindal Steel and Power Logo.svg
| logo_size = 200px
| type = [[Public company|Public]]
| traded_as = {{BSE|532286}}&lt;br&gt;{{NSE|JINDALSTEL}}&lt;br&gt;[[BSE SENSEX|BSE SENSEX Constituent]]&lt;br&gt;[[S&amp;P CNX Nifty|CNX Nifty Constituent]]
| foundation = 1952
| founder = [[O P Jindal]] at [[Hisar (city)|Hisar]]
| location = [[یئنی دهلی]], [[هیندوستان]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx |accessdate=2018-12-23 |archivedate=2014-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222145400/http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx }}&lt;/ref&gt;
| area_served = Worldwide
| key_people = [[Naveen Jindal]] ([[Chairman]])&lt;ref name=AR201314/&gt;&lt;br&gt;{{nowrap|(Ravi Uppal [[Managing Director|MD]] and Group [[CEO]])}}
| industry = [[Steel]], [[Energy industry|Energy]]
| products = [[Steel]], [[دمیر]], [[Electricity generation]] and [[Electricity distribution|distribution]]
| revenue = {{nowrap|{{increase}} {{INRConvert|273.83|b}} (2018)&lt;ref name=AR201314&gt;{{cite web |url=https://www.moneycontrol.com/financials/jindal%20steel/results/consolidated-yearly/JSP |title=Annual Report 2013-14 |publisher=Jindal Steel and Power |accessdate= September 2014}}&lt;/ref&gt;
}}
'''جیندال استیل اند پاور''' ([[اینگیلیسجه]]: Jindal Steel and Power) سهامی عام و یا [[خالقا آچیق شیرکت]]دیر. بۇ شیرکت [[انرژی]] و [[پولاد]] ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت [[Hisar (city)|Hisar]] طرفیندن قۇرولموش‌دور.
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Jindal Steel and Power|Jindal Steel and Power]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Jindal Steel and Power
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{شیرکت-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:شیرکت‌لر]]</text>
      <sha1>9cp3dmypkcen3e8z3fgrzu1hu5i2nmt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592050</id>
      <parentid>1592049</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T11:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="3c33f9qivdo6jl534km5p24i45u4j9p" xml:space="preserve">'''جیندال استیل اند پاور''' ([[اینگیلیسجه]]: Jindal Steel and Power) سهامی عام و یا [[خالقا آچیق شیرکت]]دیر. بۇ شیرکت [[انرژی]] و [[پولاد]] ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت [[Hisar (city)|Hisar]] طرفیندن قۇرولموش‌دور.
{{Infobox company
| name = Jindal Steel and Power Ltd.
| logo = Jindal Steel and Power Logo.svg
| logo_size = 200px
| type = [[Public company|Public]]
| traded_as = {{BSE|532286}}&lt;br&gt;{{NSE|JINDALSTEL}}&lt;br&gt;[[BSE SENSEX|BSE SENSEX Constituent]]&lt;br&gt;[[S&amp;P CNX Nifty|CNX Nifty Constituent]]
| foundation = 1952
| founder = [[O P Jindal]] at [[Hisar (city)|Hisar]]
| location = [[یئنی دهلی]], [[هیندوستان]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx |accessdate=2018-12-23 |archivedate=2014-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222145400/http://www.jindalsteelpower.com/contact/network-address.aspx }}&lt;/ref&gt;
| area_served = Worldwide
| key_people = [[Naveen Jindal]] ([[Chairman]])&lt;ref name=AR201314/&gt;&lt;br&gt;{{nowrap|(Ravi Uppal [[Managing Director|MD]] and Group [[CEO]])}}
| industry = [[Steel]], [[Energy industry|Energy]]
| products = [[Steel]], [[دمیر]], [[Electricity generation]] and [[Electricity distribution|distribution]]
| revenue = {{nowrap|{{increase}} {{INRConvert|273.83|b}} (2018)&lt;ref name=AR201314&gt;{{cite web |url=https://www.moneycontrol.com/financials/jindal%20steel/results/consolidated-yearly/JSP |title=Annual Report 2013-14 |publisher=Jindal Steel and Power |accessdate= September 2014}}&lt;/ref&gt;
}}
}}

== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Jindal Steel and Power|Jindal Steel and Power]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Jindal Steel and Power
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{شیرکت-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:شیرکت‌لر]]</text>
      <sha1>3c33f9qivdo6jl534km5p24i45u4j9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوجی موریساکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>496031</id>
    <revision>
      <id>1592026</id>
      <parentid>1417808</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T14:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Explicit</username>
        <id>13825</id>
      </contributor>
      <comment>+[[File:森崎浩司さん（サンフレッチェ広島アンバサダー）.jpg]]</comment>
      <origin>1592026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5288" sha1="qb8uqzdjfd3t3qwvatorz6s9ilg1fg2" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
|name=Koji Morisaki&lt;br/&gt;森﨑 浩司
|image=森崎浩司さん（サンフレッチェ広島アンバサダー）.jpg
|image_size=220
|caption=
|fullname=Koji Morisaki
|birth_date={{دوغوم تاریخی ایله یاش|1981|5|9}}
|birth_place=[[هیروشیما]], [[هیروشیما اوستانی]], [[ژاپون]]
|death_date=
|death_place=
|height={{Height|m=1.77}}
|position=[[هافبک]]
|currentclub=
|clubnumber=
|youthyears1=1997–1999|youthclubs1=[[سانفریس هیروشیما فوتبال کولوبو|سانفریس هیروشیما]]
|years1=2000–2016|clubs1=[[سانفریس هیروشیما فوتبال کولوبو|سانفریس هیروشیما]]|caps1=335|goals1=65
|totalcaps=335|totalgoals=65
|nationalyears1=2001|nationalteam1=[[Japan national under-20 football team|Japan U-20]]|nationalcaps1=2|nationalgoals1=0
|nationalyears2=2004|nationalteam2=[[Japan national under-23 football team|Japan U-23]]|nationalcaps2=3|nationalgoals2=0
|manageryears1=|managerclubs1=
|medaltemplates=
{{Medal|Team|[[سانفریس هیروشیما فوتبال کولوبو|سانفریس هیروشیما]]}}
{{Medal|W|[[J1 League]]|[[2012 J.League Division 1|2012]]}}
{{Medal|W|[[J1 League]]|[[2013 J.League Division 1|2013]]}}
{{Medal|W|[[J1 League]]|[[2015 J1 League|2015]]}}
{{Medal|RU|[[J.League Cup]]|[[2010 J.League Cup|2010]]}}
{{Medal|RU|[[J.League Cup]]|[[2014 J.League Cup|2014]]}}
{{Medal|RU|[[Emperor's Cup]]|[[2007 Emperor's Cup|2007]]}}
{{Medal|RU|[[Emperor's Cup]]|[[2013 Emperor's Cup|2013]]}}
{{Medal|Country|{{Fb|JPN}}}}
{{Medal|Competition|[[AFC U-19 Championship]]}}
{{Medal|S|[[2000 AFC Youth Championship|2000 Iran]]|}}
}}

'''کوجی موریساکی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Kōji Morisaki) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر.  [[ژاپون]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب  و [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب.

==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! colspan=3 | اوْیونلاری
! colspan=2 |لیگ
! colspan=2 | کاپ
! colspan=2 |لیگ کاپ
! colspan=2 | Continental
! colspan=2 | Other&lt;sup&gt;[[#notes gs1|1]]&lt;/sup&gt;
! colspan=2 | توْپلام
|-
! فصل !! تیم !! لیگ
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
|-
! colspan=3 |ژاپون
! colspan=2 |لیگ
! colspan=2 | [[Emperor's Cup]]
! colspan=2 | [[J.League Cup]]
! colspan=2 | [[آسیا فوتبال کونفدراسیونو]]
! colspan=2 | Other
! colspan=2 | توْپلام
|-
|[[2000 Sanfrecce Hiroshima season|2000]]||rowspan=&quot;17&quot;|[[سانفریس هیروشیما فوتبال کولوبو|سانفریس هیروشیما]]||rowspan=&quot;3&quot;|[[J1 League]]||4||0||0||0||2||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||6||0
|-
|[[2001 Sanfrecce Hiroshima season|2001]]||2||2||0||0||1||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||3||2
|-
|[[2002 Sanfrecce Hiroshima season|2002]]||22||6||4||1||5||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||31||7
|-
|[[2003 Sanfrecce Hiroshima season|2003]]||[[J2 League]]||37||10||4||3||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||41||13
|-
|[[2004 Sanfrecce Hiroshima season|2004]]||rowspan=&quot;4&quot;|[[J1 League]]||25||7||1||0||3||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||29||7
|-
|[[2005 Sanfrecce Hiroshima season|2005]]||14||1||0||0||5||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||19||1
|-
|[[2006 Sanfrecce Hiroshima season|2006]]||30||4||2||1||5||3||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||37||8
|-
|[[2007 Sanfrecce Hiroshima season|2007]]||32||2||5||3||6||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||43||5
|-
|[[2008 Sanfrecce Hiroshima season|2008]]||[[J2 League]]||40||14||4||1||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||44||15
|-
|[[2009 Sanfrecce Hiroshima season|2009]]||rowspan=&quot;8&quot;|[[J1 League]]||3||0||0||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||3||0
|-
|[[2010 Sanfrecce Hiroshima season|2010]]||27||3||0||0||3||1||4||1||colspan=&quot;2&quot;|-||34||5
|-
|[[2011 Sanfrecce Hiroshima season|2011]]||30||5||1||0||2||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||33||5
|-
|[[2012 Sanfrecce Hiroshima season|2012]]||28||7||1||0||5||2||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||34||9
|-
|[[2013 Sanfrecce Hiroshima season|2013]]||6||1||0||0||0||0||1||0||4||0||11||1
|-
|[[2014 Sanfrecce Hiroshima season|2014]]||21||1||2||0||4||0||2||0||0||0||29||1
|-
|[[2015 Sanfrecce Hiroshima season|2015]]||9||1||0||0||3||0||colspan=&quot;2&quot;|-||0||0||12||1
|-
|[[2016 Sanfrecce Hiroshima season|2016]]||5||1||1||0||2||1||1||0||colspan=&quot;2&quot;|-||9||2
|-
! colspan=3 | Career توْپلام
!335||65||25||9||46||7||8||1||4||0||418||82
|}
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Kōji Morisaki
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]</text>
      <sha1>qb8uqzdjfd3t3qwvatorz6s9ilg1fg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592036</id>
      <parentid>1592026</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T22:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="fj069l5lsm70s0angornfgdr0yr4jn9" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
|name=کوجی موریساکی&lt;br/&gt;森﨑 浩司
|image=森崎浩司さん（サンフレッチェ広島アンバサダー）.jpg
|image_size=220
|caption=
|fullname=Koji Morisaki
|birth_date={{دوغوم تاریخی ایله یاش|1981|5|9}}
|birth_place=[[هیروشیما]], [[هیروشیما اوستانی]], [[ژاپون]]
|death_date=
|death_place=
|height={{Height|m=1.77}}
|position=[[هافبک]]
|currentclub=
|clubnumber=
|youthyears1=1997–1999|youthclubs1=[[سانفریس هیروشیما فوتبال کولوبو|سانفریس هیروشیما]]
|years1=2000–2016|clubs1=[[سانفریس هیروشیما فوتبال کولوبو|سانفریس هیروشیما]]|caps1=335|goals1=65
|totalcaps=335|totalgoals=65
|nationalyears1=2001|nationalteam1=[[Japan national under-20 football team|Japan U-20]]|nationalcaps1=2|nationalgoals1=0
|nationalyears2=2004|nationalteam2=[[Japan national under-23 football team|Japan U-23]]|nationalcaps2=3|nationalgoals2=0
|manageryears1=|managerclubs1=
|medaltemplates=
{{Medal|Team|[[سانفریس هیروشیما فوتبال کولوبو|سانفریس هیروشیما]]}}
{{Medal|W|[[J1 League]]|[[2012 J.League Division 1|2012]]}}
{{Medal|W|[[J1 League]]|[[2013 J.League Division 1|2013]]}}
{{Medal|W|[[J1 League]]|[[2015 J1 League|2015]]}}
{{Medal|RU|[[J.League Cup]]|[[2010 J.League Cup|2010]]}}
{{Medal|RU|[[J.League Cup]]|[[2014 J.League Cup|2014]]}}
{{Medal|RU|[[Emperor's Cup]]|[[2007 Emperor's Cup|2007]]}}
{{Medal|RU|[[Emperor's Cup]]|[[2013 Emperor's Cup|2013]]}}
{{Medal|Country|{{Fb|JPN}}}}
{{Medal|Competition|[[AFC U-19 Championship]]}}
{{Medal|S|[[2000 AFC Youth Championship|2000 Iran]]|}}
}}

'''کوجی موریساکی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Kōji Morisaki) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر.  [[ژاپون]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب  و [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب.

==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! colspan=3 | اوْیونلاری
! colspan=2 |لیگ
! colspan=2 | کاپ
! colspan=2 |لیگ کاپ
! colspan=2 | Continental
! colspan=2 | Other&lt;sup&gt;[[#notes gs1|1]]&lt;/sup&gt;
! colspan=2 | توْپلام
|-
! فصل !! تیم !! لیگ
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
! اوْیون !!قوْل
|-
! colspan=3 |ژاپون
! colspan=2 |لیگ
! colspan=2 | [[Emperor's Cup]]
! colspan=2 | [[J.League Cup]]
! colspan=2 | [[آسیا فوتبال کونفدراسیونو]]
! colspan=2 | Other
! colspan=2 | توْپلام
|-
|[[2000 Sanfrecce Hiroshima season|2000]]||rowspan=&quot;17&quot;|[[سانفریس هیروشیما فوتبال کولوبو|سانفریس هیروشیما]]||rowspan=&quot;3&quot;|[[J1 League]]||4||0||0||0||2||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||6||0
|-
|[[2001 Sanfrecce Hiroshima season|2001]]||2||2||0||0||1||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||3||2
|-
|[[2002 Sanfrecce Hiroshima season|2002]]||22||6||4||1||5||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||31||7
|-
|[[2003 Sanfrecce Hiroshima season|2003]]||[[J2 League]]||37||10||4||3||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||41||13
|-
|[[2004 Sanfrecce Hiroshima season|2004]]||rowspan=&quot;4&quot;|[[J1 League]]||25||7||1||0||3||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||29||7
|-
|[[2005 Sanfrecce Hiroshima season|2005]]||14||1||0||0||5||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||19||1
|-
|[[2006 Sanfrecce Hiroshima season|2006]]||30||4||2||1||5||3||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||37||8
|-
|[[2007 Sanfrecce Hiroshima season|2007]]||32||2||5||3||6||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||43||5
|-
|[[2008 Sanfrecce Hiroshima season|2008]]||[[J2 League]]||40||14||4||1||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||44||15
|-
|[[2009 Sanfrecce Hiroshima season|2009]]||rowspan=&quot;8&quot;|[[J1 League]]||3||0||0||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||3||0
|-
|[[2010 Sanfrecce Hiroshima season|2010]]||27||3||0||0||3||1||4||1||colspan=&quot;2&quot;|-||34||5
|-
|[[2011 Sanfrecce Hiroshima season|2011]]||30||5||1||0||2||0||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||33||5
|-
|[[2012 Sanfrecce Hiroshima season|2012]]||28||7||1||0||5||2||colspan=&quot;2&quot;|-||colspan=&quot;2&quot;|-||34||9
|-
|[[2013 Sanfrecce Hiroshima season|2013]]||6||1||0||0||0||0||1||0||4||0||11||1
|-
|[[2014 Sanfrecce Hiroshima season|2014]]||21||1||2||0||4||0||2||0||0||0||29||1
|-
|[[2015 Sanfrecce Hiroshima season|2015]]||9||1||0||0||3||0||colspan=&quot;2&quot;|-||0||0||12||1
|-
|[[2016 Sanfrecce Hiroshima season|2016]]||5||1||1||0||2||1||1||0||colspan=&quot;2&quot;|-||9||2
|-
! colspan=3 | Career توْپلام
!335||65||25||9||46||7||8||1||4||0||418||82
|}
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Kōji Morisaki
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]</text>
      <sha1>fj069l5lsm70s0angornfgdr0yr4jn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>توبین هیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>497718</id>
    <revision>
      <id>1592038</id>
      <parentid>1592023</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T22:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/H.Ganjeli|H.Ganjeli]] ([[User talk:H.Ganjeli|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:~2026-46110-28|~2026-46110-28]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1592022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39355" sha1="3jk134pnj0ieunjcdb3w4ur33ogcq9c" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name = Tobin Heath
| image = 
| image_size = 
| caption = 
| fullname = Tobin Powell Heath&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/players/h/tobin-heath#tab-1|title=Women's National Team,  Tobin Heath|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1988|5|29}}
| birth_place = [[Morristown, New Jersey]], U.S.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Soccer star Tobin Heath signs autographs for hundreds of admirers in Hanover Township|url=http://www.newjerseyhills.com/hanover_eagle/news/soccer-star-tobin-heath-signs-autographs-for-hundreds-of-admirers/article_f796c03f-d7fd-5e24-9689-d0535a2ec810.html|accessdate=August 17, 2016|work=newjerseyhills.com|date=June 20, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624062300/http://www.newjerseyhills.com/hanover_eagle/news/soccer-star-tobin-heath-signs-autographs-for-hundreds-of-admirers/article_f796c03f-d7fd-5e24-9689-d0535a2ec810.html|archivedate=June 24, 2016}}&lt;/ref&gt;
| height = 5ft 6in
| position = [[فوروارد]]
| currentclub = [[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو|پورتلند تورنز]]
| clubnumber = 17
| youthyears1 = 
| youthclubs1 = 
| years1 = 2004–2006
| clubs1 = [[New Jersey Wildcats]]
| caps1 = 7
| goals1 = 1
| years2 = 2007
| clubs2 = [[Hudson Valley Quickstrike Lady Blues]]
| caps2 = 5
| goals2 = 5
| years3 = 2009
| clubs3 = [[Pali Blues]]
| caps3 = 6
| goals3 = 1
| years4 = 2010
| clubs4 = [[Atlanta Beat (WPS)|Atlanta Beat]]
| caps4 = 3
| goals4 = 0
| years5 = 2011
| clubs5 = [[Sky Blue FC]]
| caps5 = 12
| goals5 = 0
| years6 = 2012
| clubs6 = [[New York Fury]]
| caps6 = 1
| goals6 = 0
| years7 = 2013–2014
| clubs7 = [[پاری سن ژرمن فوتبال کولوبو (قادینلار)|پاری سن ژرمن]]
| caps7 = 23
| goals7 = 5
| years8 = 2013–2026
| clubs8 = [[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو|پورتلند تورنز]]
| caps8 = 79
| goals8 = 15
| nationalyears1 = 2008–2026
| nationalteam1 = [[United States women's national soccer team|United States]]
| nationalcaps1 = 162
| nationalgoals1 = 32
| medaltemplates = {{MedalOlympics}}
{{Medal|Sport|Women's [[فوتبال]]}}
{{Medal|Country|the {{USA}}}}
{{MedalGold|[[2008 Summer Olympics|2008 Beijing]]|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament|Team]]}}
{{MedalGold|[[2012 Summer Olympics|2012 London]]|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament|Team]]}}
{{MedalCompetition|[[FIFA Women's World Cup]]}}
{{MedalGold|[[2019 FIFA Women's World Cup|2019 France]]|Team}}
{{MedalGold|[[2015 FIFA Women's World Cup|2015 Canada]]|Team}}
{{MedalSilver|[[2011 FIFA Women's World Cup|2011 Germany]]|Team}}
{{MedalCompetition|[[Football at the Pan American Games|Pan American Games]]}}
{{MedalSilver|[[2007 Pan American Games|2007 Rio de Janeiro]]|[[Football at the 2007 Pan American Games – Women's tournament|Team]]}}
| club-update = October 20, 2019
| nationalteam-update = November 10, 2019
| collegeyears1 = 2006–2009
| college1 = [[North Carolina Tar Heels women's soccer|North Carolina Tar Heels]]
| collegecaps1 = 93
| collegegoals1 = 19
}}

'''توبین هیت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Tobin Heath) فوتبال اوْیونچوسو.  [[آمریکا]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب  و [[فوروارد]] موقعیتینده اوْیناییب.
==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%&quot;
|-
!rowspan=3|تیم
!rowspan=3|فصل
!colspan=5|لیگ
!colspan=2 rowspan=2| کاپ
!colspan=2 rowspan=2|Continental
!colspan=2 rowspan=2|توْپلام
!colspan=2 rowspan=3|{{قیسالتما|Ref.|Reference}}
|-
!rowspan=2|Division
!colspan=2|Regular فصل
!colspan=2|Play-offs
|-
!اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||قوْل
|-
| [[Pali Blues]]
| [[2009 USL W-League season|2009]]
| [[USL W-League]]
| 6 || 1 || 0 || 0 ||rowspan=4 colspan=4|—|| 6 || 1 ||
|-
|[[Atlanta Beat (WPS)|Atlanta Beat]]
|[[2010 Women's Professional Soccer season|2010]]
|rowspan=2 | [[Women's Professional Soccer]]
| 3 || 0 || colspan=2| —|| 3 || 0 ||
|-
| [[Sky Blue FC]]
|[[2011 Sky Blue FC season|2011]]
| 12 || 0 || colspan=2| — || 12 || 0 ||
|-
| rowspan=2 | [[New York Fury]]
| [[2012 Women's Premier Soccer League Elite season|2012]]
| [[Women's Premier Soccer League Elite]]
| 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 ||
|-
!colspan=2| توْپلام || 22 || 1 || 0 || 0 || colspan=4|—|| 22 || 1 || —
|-
| rowspan=3 |[[پاری سن ژرمن فوتبال کولوبو (قادینلار)|پاری سن ژرمن]]
|[[2012–13 Division 1 Féminine|2012–13]]
|rowspan=2| [[Division 1 Féminine]]
| 8 || 4 || rowspan=2 colspan=2| —|| 4 || 1 || colspan=2| — || 12 || 5 || rowspan=2|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tobin Heath Statistics |language=French |url=http://www.statsfootofeminin.fr/joueur.php?joueur=7931&amp;id=375 |work=Footo Feminin |accessdate=April 28, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2013–14 Division 1 Féminine|2013–14]]
| 7 || 0 || 2 || 0 || 2{{Efn|name=FLT|Appearances in the [[UEFA Women's Champions League]]}}|| 0 || 11 || 0
|-
!colspan=2| توْپلام || 15 || 4 ||colspan=2| —|| 6 || 1 || 2 || 0 || 23 || 5 || —
|-
| rowspan=9 |[[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو|پورتلند تورنز]]
|-
|[[2013 Portland Thorns FC season|2013]]
|rowspan=7|[[National Women's Soccer League]]
| 7 || 0 || 2 || 2 || rowspan=7 colspan=4 | —|| 9 || 2 ||
|-
|[[2014 Portland Thorns FC season|2014]]
| 5 || 0 || 1 || 0 ||  6 || 0 ||
|-
|[[2015 Portland Thorns FC season|2015]]
| 12 || 1 || colspan=2|—|| 12 || 1 ||
|-
|[[2016 Portland Thorns FC season|2016]]
| 14 || 1 || 1 || 0 || 15 || 1 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2016 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2016&amp;gamelogSeason=2016 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2017 Portland Thorns FC season|2017]]
| 2 || 0 || 2 || 0 || 4 || 0 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2017 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2017&amp;gamelogSeason=2017 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2018 Portland Thorns FC season|2018]]
| 17 || 7 || 2 || 1 || 19 || 8 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2018 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2018&amp;gamelogSeason=2018 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2019 Portland Thorns FC season|2019]]
| 13 || 3 || 1 || 0 || 14 || 3  ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2019 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2019&amp;gamelogSeason=2019 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
!colspan=2| توْپلام || 70 || 12 || 9 || 3 || colspan=4 |—|| 79 || 15 || —
|-
!colspan=3| Career توْپلام || 107 || 17 || 9 || 3 || 6 || 1 || 2 || 0 || 124 || 21 || —
|}
{{Notelist}}
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%&quot;
|-
!&lt;br/&gt;قوْل
! Date
!Location
!Opponent
!Lineup
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Min
!Assist/pass
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Score
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Result
!Competition
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|2008-03-05&lt;ref group=m name=goal01&gt;{{Cite web|url = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2008/03/U-S-Women-Defeat-China-4-0-To-Open-2008-Algarve-Cup.aspx |title = U.S. Women Defeat China, 4–0, To Open 2008 Algarve کاپ |publisher= U.S.Soccer | date = March 5, 2008|accessdate=April 30, 2018 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131013203620/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2008/03/U-S-Women-Defeat-China-4-0-To-Open-2008-Algarve-Cup.aspx |archivedate = October 13, 2013 |df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Portugal}}[[Albufeira]]
|{{Fbw|China}}
|{{Subin|46|Lindsay|Tarpley|45}}
|47
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|4|0|||5400.04005}}
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2008 Algarve Cup#Group B|2008 Algarve Cup]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|2008-04-04&lt;ref group=m name=goal02&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/12/19/u-s-women-defeat-jamaica-6-0-to-open-olympic-qualifying-wambach-scores-twice-at-usa-is-through-to-se
|title=U.S. Women Defeat Jamaica, 6–0, to Open Olympic Qualifying; Wambach Scores Twice at USA is Through to Semi-finals|date=April 4, 2008|accessdate=April 30, 2018
|publisher=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Mexico}}[[Ciudad Juárez|Juárez]]
|{{Fbw|Jamaica}}
|{{Subin|46|Carli|Lloyd|45}}
|95+
|[[Lauren Holiday]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.00005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.00005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's qualification#Group A|2008 Olympic qualifier: Group A]]
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|2011-11-19&lt;ref group=m name=goal03&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2011/11/WNT-Ties-Sweden-in-Phoenix.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Ties Sweden in Front of Record Crowd to Round Out 2011
 |publisher   = U.S.Soccer | date = November 19, 2011|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120123051242/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2011/11/WNT-Ties-Sweden-in-Phoenix.aspx
 |archivedate = January 23, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[Glendale, Arizona|Glendale]]
|{{Fbw|Sweden}}
|{{Subin|46|Amy|Rodriguez|45}}
|81
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|1|||5000.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|1|||5000.01005}}
|{{Fb bg friendly match}}|[[یوْلداش‌لیق اوْیونو]]
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|2012-01-20&lt;ref group=m name=goal04&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Kicks-Off-Olympic-Qualifying-With-Win-Against-Dominican-Republic.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Opens 2012 CONCACAF Olympic Women's Qualifying With Record Performance in 14–0 Rout of Dominican Republic
 |publisher   = U.S.Soccer |date=January 20, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120124010827/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Kicks-Off-Olympic-Qualifying-With-Win-Against-Dominican-Republic.aspx
 |archivedate = January 24, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2 |{{hs|Canada}}[[ونکوور]]
|{{Fbw|Dominican Republic|name=Dominican}}
|{{Subout|46|Amy|Rodriguez|45}}
|30
|[[هدر اورایلی]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.06005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|14|0|||6400.14005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2012 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Tournament#Group B|2012 Olympic qualifier: Group B]]
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|2012-01-27&lt;ref group=m name=goal05&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Qualifies-to-2012-London-Olympics.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Qualifies for 2012 London Olympics with 3–0 Victory Against Costa Rica
 |publisher   = U.S.Soccer |date=January 27, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120131113605/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Qualifies-to-2012-London-Olympics.aspx
 |archivedate = January 31, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|Costa Rica}}
|{{Subout|63|Alex|Morgan|s}}
|16
|[[Shannon Boxx]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2012 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Tournament#Semi-finals|2012 Olympic qualifier: Semifinal]]
|-
|align=&quot;center&quot;|6
|2012-06-16&lt;ref group=m name=goal06&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/06/WNT-Earns-31-Win-on-the-Road-against-Sweden.aspx
 |title       = WNT Earns 3–1 Win on the Road against Sweden
 |publisher   = U.S.Soccer |date = June 16, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140227230245/http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/06/wnt-earns-31-win-on-the-road-against-sweden.aspx
 |archivedate = February 27, 2014
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Sweden}}[[Halmstad]]
|{{Fbw|Sweden}}
||{{Subin|46|Heather|O'Reilly|45}}
|56
|[[Abby Wambach]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2012 Sweden Invitational|2012 Volvo Winners Cup]]
|-
|align=&quot;center&quot;|7
|2012-10-23&lt;ref group=m name=goal07&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/10/WNT-and-Germany-Play-to-22-Draw-at-Rentschler-Field.aspx
 |title       = WNT and Germany Play to 2–2 Draw at Rentschler Field
 |publisher   = U.S.Soccer | date = October 23, 2012|accessdate = April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140226231704/http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/10/wnt-and-germany-play-to-22-draw-at-rentschler-field.aspx
 |archivedate = February 26, 2014
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[East Hartford, Connecticut|East Hartford]]
|{{Fbw|Germany}}
|{{Subin|63|Heather|O'Reilly|28}}
|67
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|1|||5100.02005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|2|||5000.02005}}
|rowspan=3 {{Fb bg friendly match}}|[[یوْلداش‌لیق اوْیونو]]
|-
|align=&quot;center&quot;|8
|2013-04-9&lt;ref group=m name=goal08&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2013/04/WNT-Defeats-the-Netherlands-3-1.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Defeats Netherlands 3–1 in International Friendly at The Hague
 |publisher   = U.S.Soccer | date = April 9, 2013 | accessdate = April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130411121646/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2013/04/WNT-Defeats-the-Netherlands-3-1.aspx
 |archivedate = April 11, 2013
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Netherlands}}[[The Hague]]
|{{Fbw|Netherlands}}
|{{hs|90.}}Start
|36
|[[Sydney Leroux]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|9
|2014-09-18&lt;ref group=m name=goal09&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/09/18/20/52/140918-wnt-vs-mex-game-story.aspx
|title=U.S. WNT Defeats Mexico 4–0 in Final Tune-Up for CONCACAF Women's Championship
|publisher=U.S. Soccer | date = September 18, 2018|accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[راچستر، نیویورک]]
|{{Fbw|Mexico}}
|{{Subout|46|Heather|O'Reilly|s}}
|44
|[[Amy Rodriguez]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|4|0|||5400.04005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|10
|rowspan=2|2014-10-17&lt;ref group=m name=goal10&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/10/17/22/54/141017-wnt-v-gua-game-story
|title=WNT Takes Control of Group A with 5–0 Victory against Guatemala
|publisher=U.S. Soccer| date = October 17, 2014 | accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|{{hs|USA}}[[شیکاقو]]
|rowspan=2|{{Fbw|Guatemala}}
|rowspan=2|{{hs|90.}}Start
|7
|[[Sydney Leroux]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|rowspan=2 align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2014 CONCACAF Women's Championship|2014 CONCACAF Championship]]
|-
|align=&quot;center&quot;|11
|57
|[[Carli Lloyd]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|12
|2015-07-05&lt;ref group=m name=goal12&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/womens-national-team/tournaments/2015-fifa-womens-world-cup/150705-wnt-v-jpn
|title=U.S.WNT 5–2 Japan: wins World Cup
|publisher=U.S. Soccer| date = July 5, 2015|accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Canada}}[[ونکوور]]
|{{Fbw|Japan}}
|{{Subout|79|Abby|Wambach|s}}
|54
|[[مورقان برایان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|2|||5300.05005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|2|||5300.05005}}
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World Cup#Final|2015 FIFA World Cup: Final]]
|-
|align=&quot;center&quot;|13
|2016-02-19&lt;ref group=m name=goal013&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/stories/2016/02/20/04/35/160219-wnt-v-trinidad-tobago-qualifies-for-2016-olympics|title=WNT Punches Ticket to Rio With 5–0 Win Against Trinidad &amp; Tobago|publisher=U.S. Soccer|accessdate=February 20, 2016}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|{{hs|USA}}[[هیوستون]]
|{{Fbw|Trinidad &amp; Tobago|name=Trinidad}}
|{{hs|90.}}Start
|12
|[[Mallory Pugh]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2016 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Championship#Semi-finals|2016 Olympic qualifier: semifinal]]
|-
|align=&quot;center&quot;|14
|2016-02-21&lt;ref group=m name=goal014&gt;{{Cite web |title=WNT match preview faces Canada in 2016 Olympic qualifying championship game |url= https://www.ussoccer.com/stories/2016/02/21/20/07/160221-wnt-match-preview-faces-canada-in-2016-olympic-qualifying-championship-game |publisher=U.S. Soccer | date = February 2, 2016 |accessdate=February 21, 2016}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|Canada}}
|{{hs|90.}}Start
|61
|[[Mallory Pugh]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2016 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Championship#Finals|2016 Olympic qualifier: final]]
|-
|align=&quot;center&quot;|15
|2016-04-06&lt;ref group=m name=goal015&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/matches/wnt/2016/160406-wnt-v-col|title=U.S. WNT Defeats Colombia 7–0 in Front of Record Crowd in Connecticut|date = April 6, 2016 | accessdate=April 8, 2016}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[East Hartford, Connecticut|East Hartford]]
|{{Fbw|Colombia}}
|{{hs|90.}}Start
|62
|[[کریستال دان]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|7|0|||5700.07005}}
|rowspan=5 {{Fb bg friendly match}}|Friendly
|-
|align=center|16
|2016-09-15&lt;ref group=m name=goal016&gt;{{Cite web| url=https://www.ussoccer.com/stories/2016/09/16/03/48/160915-wnt-stacks-scoresheet-in-9-0-win-vs-thailand-in-oreillys-final-usa-match|
title=WNT Sends O'Reilly out in Style with 9–0 win vs. Thialand| publisher=U.S. Soccer| date = September 15, 2016 |accessdate=September 17, 2016}}&lt;/ref&gt;
|[[کولمبوس]]
|{{Fbw|Thailand}}
|{{Subout|46|Megan|Rapinoe|45}}
|36
|[[Carli Lloyd]]
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5450.04005}}
|align=center|{{Sortfbs|9|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|17
|2016-10-19&lt;ref group=m name=goal017&gt;{{Cite web| url=http://www.themaneland.com/2016/10/19/13341480/usa-vs-switzerland-international-friendly-final-score-4-0-as-yanks-roll-in-second-half| title=USA vs. Switzerland International Friendly: Final Score 4–0 as Yanks Roll in Second Half| publisher=SB Nation| date=October 19, 2016| accessdate=November 12, 2016| archive-date=2017-03-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20170317153113/http://www.themaneland.com/2016/10/19/13341480/usa-vs-switzerland-international-friendly-final-score-4-0-as-yanks-roll-in-second-half| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|[[Sandy, Utah|Sandy]]
|{{Fbw|Switzerland}}
|{{Subout|76|Ashley|Hatch|76}}
|61
|[[کریستال دان]]
|align=center|{{Sortfbs|2|0|||5450.04005}}
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|18
|2016-11-10&lt;ref group=m name=goal018&gt;{{Cite web|url=http://www.onceametro.com/2016/11/11/13596252/uswnt-christen-press-hat-trick-lifts-usa-over-romania-8-1-alex-morgan-tobin-heath-crystal-dunn|title=Christen Press hat trick lifts USWNT over Romania, 8–1|publisher=SB Nation|date=November 10, 2016|accessdate=November 12, 2016|archivedate=2019-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190509111325/https://www.onceametro.com/2016/11/11/13596252/uswnt-christen-press-hat-trick-lifts-usa-over-romania-8-1-alex-morgan-tobin-heath-crystal-dunn}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[سن‌خوزه]]
|{{Fbw|Romania}}
|{{hs|90.}}Start
|10
|[[کریستن پرس]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5350.03005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|8|1|||5650.06005}}
|-
|align=center|19
|2018-06-12 &lt;ref group=m name=goal019&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/06/13/02/23/20180612-reca
-wnt-rapinoe-heath-goals-lift-usa-2-1-win-vs-china-series-sweep-in-cleveland |title=Rapinoe, Heath Goals Lift WNT 2–1, USA Completes Sweep of China PR in Cleveland|publisher=U.S. Soccer|accessdate=June 13, 2018 |date=June 12, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[کلیولند]]
|{{Fbw|China PR}}
|{{Subin|64|Alex|Morgan}}
|75
|[[کریستن پرس]]
|align=&quot;center&quot;|2–1
|align=&quot;center&quot;|2–1
|-
|align=center|20
|2018-08-02 &lt;ref group=m name=goal020&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/womens-national-team/tournaments/2018-tournament-of-nations/20180802-wnt-v-brazil-2018-tournament-of-nations#tab-1 |title=U.S. WNT vs. Brazil – 2018 Tournament of Nations|publisher=U.S. Soccer|accessdate=September 20, 2018 |date=August 2, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[بریج ویوو، میزوری]]
|{{Fbw|Brazil}}
|{{Subout|69|Casey|Short}}
|61
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;|3–1
|align=&quot;center&quot;|4–1
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2018 Tournament of Nations]]
|-
|align=center|21
|2018-09-04 &lt;ref group=m name=goal021&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/matches/wnt/2018/20180904-wnt-vs-chile#tab-1 |title=U.S. WNT vs. Chile – San Jose, Calif. |publisher=U.S. Soccer|accessdate=September 20, 2018 |date=September 4, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[سن‌خوزه]]
|{{Fbw|Chile}}
|{{Subout|61|Amy|Rodriguez}}
|38
|[[Tierna Davidson]]
|align=&quot;center&quot;|2–0
|align=&quot;center&quot;|4–0
|{{Fb bg friendly match}}|Friendly
|-
|align=center|22
|2018-10-04 &lt;ref group=m name=goal022&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/05/01/52/20181004-recap-wnt-defeats-mexico-6-0-to-begin-2018-concacaf-womens-championship|title=RAPINOE, MORGAN BAG BRACES AS USA ROLLS PAST MEXICO 6–0 IN 2018 CONCACAF WOMEN'S CHAMPIONSHIP OPENER|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 5, 2018 |date=October 4, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2 |{{hs|USA}} [[Cary, North Carolina|Cary]]
|{{Fbw|MEX}}
|{{Subout|77|Mal|Pugh}}
|61
|[[کریستال دان]]
|align=&quot;center&quot;|4–0
|align=&quot;center&quot;|6–0
| rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2018 CONCACAF Women's Championship|2018 CONCACAF Championship]]
|-
|align=center|23
|2018-10-10 &lt;ref group=m name=goal023&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/11/01/35/20181010-recap-wnt-beats-trinidad-tobago-7-0-2018-concacaf-womens-championship-wcq|title=WNT Tops Group A After 7–0 Win vs Trinidad and Tobago at 2018 CONCACAF Women's Championship|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 12, 2018 |date=October 10, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|TRI}}
|{{hs|90.}}Start
|58
|[[Megan Rapinoe]]
|align=&quot;center&quot;|7–0
|align=&quot;center&quot;|7–0
|-
|align=center|24
|rowspan=&quot;2&quot;|2018-10-14 &lt;ref group=m name=goal024&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/15/01/28/20181014-recap-wnt-qualifies-for-2019-fifa-womens-world-cup-with-big-win-vs-jamaica|title=USA QUALIFIES FOR 2019 FIFA WOMEN'S WORLD کاپ WITH BIG WIN VS. JAMAICA|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 15, 2018 |date=October 14, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|{{hs|USA}} [[فریسکو، تکزاس]]
|rowspan=&quot;2&quot;|{{Fbw|JAM}}
|rowspan=&quot;2&quot;|{{hs|90.}}Start
|2
|''unassisted''
|align=center|{{Sortfbs|1|0|||5950.09005}}
|rowspan=2 align=center|{{Sortfbs|7|0|||6050.10005}}
|rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2018 CONCACAF Women's Championship|2018 CONCACAF Championship]] Semi-final
|-
|align=center|25
|29
|[[Lindsay Horan]]
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|26
|2019-03-02 &lt;ref group=m name=goal026&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/03/03/01/07/20190302-wnt-usa-draws-england-2-2-2019-shebelieves-cup-nashville|title=USA DRAWS ENGLAND 2–2 IN SECOND 2019 SHEBELIEVES کاپ MATCH|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=March 2, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[نشویل]]
|{{Fbw|England}}
|{{hs|90.}}Start
|67
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;|2–2
|align=&quot;center&quot;|2–2
|rowspan=2 {{Fb bg invitational tournament}}|[[2019 SheBelieves Cup]]
|-
|align=center|27
|2019-03-05 &lt;ref group=m name=goal027&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/03/06/03/45/20190305-wnt-defeats-brazil-1-0-2019-shebelieves-cup-tampa|title=WNT CLOSES OUT 2019 SHEBELIEVES کاپ WITH 1–0 VICTORY AGAINST BRAZIL|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=March 5, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[تمپا]]
|{{Fbw|Brazil}}
|{{Subout|87|Jessica|McDonald}}
|20
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;|1–0
|align=&quot;center&quot;|1–0
|-
|align=center|28
|2019-04-04 &lt;ref group=m name=goal028&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/04/05/03/09/20190404-wnt-fights-back-beats-australia-5-3-denver-morgan-100|title=MORGAN SCORES 100TH GOAL AS WNT FIGHTS BACK TO BEAT AUSTRALIA 5–3|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=April 4, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[Commerce City, Colorado|Commerce City]]
|{{Fbw|Australia}}
|{{hs|90.}}Start
|53
|[[Emily Sonnett]]
|align=&quot;center&quot;|2–2
|align=&quot;center&quot;|5–3
|rowspan=5 {{Fb bg friendly match}} |Friendly
|-
|align=center|29
|2019-05-16 &lt;ref group=m name=goal029&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/05/17/03/42/wnt-usa-defeats-new-zealand-5-0-35761-fans-send-off-series|title=USA DEFEATS NEW ZEALAND 5–0 IN FRONT OF 35,761 FANS IN SECOND GAME OF SEND-OFF SERIES|publisher=U.S. Soccer|accessdate=May 17, 2019 |date=May 16, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[سنت لوئیس]]
|{{Fbw|NZL}}
|{{Subout|72|Christen|Press}}
|35
|[[Megan Rapinoe]]
|align=center|1–0
|align=center|5–0
|-
|align=center|30
|2019-05-26 &lt;ref group=m name=goal030&gt;{{cite web|title=USA ENJOYS 3–0 WIN AGAINST MEXICO IN FINAL MATCH OF SEND-OFF SERIES|url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/05/us-womens-national-team-3-mexico-0-sendoff-series|publisher=U.S. Soccer|accessdate=May 28, 2019|date=May 26, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[Harrison, New Jersey|Harrison]]
|{{Fbw|Mexico}}
|{{Subout|71|Emily|Sonnett}}
|11
|''unassisted''
|align=center|1–0
|align=center|3–0
|-
|align=center|31
|2019-08-03
|{{hs|USA}}[[Pasadena, California|Pasadena]]
|{{Fbw|IRL}}
|{{Subout|45|Jessica|McDonald}}
|16
|[[کریستن پرس]]
|align=center|1–0
|align=center|3–0
|-
|align=center|32
|2019-08-29
|{{hs|USA}}[[فیلادلفیا]] 
|{{Fbw|POR}}
|{{Subout|46|Jessica|McDonald}}
|4
|[[کریستن پرس]]
|align=center|1–0
|align=center|4–0
|}
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;  style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|-
!Match
!Date
!Location
!Opponent
!Lineup
!Result
!Competition
|-
| colspan=7 align=center {{Fb bg olympic tournament}} |'''[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament|2008 Women's Olympic Football Tournament]]'''
|-
|{{اوْرتا|1}}
|2008-08-06&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - Norway vs. USA |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051832/index.html |work=FIFA |date=August 6, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716231732/https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round%3D250027/match%3D300051832/index.html }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2|[[Qinhuangdao]], [[چین]]
|{{Fbw|NOR}}
|{{Subin|78|Stephanie|Cox}}
|0–2 L
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Group G|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|2}}
|2008-08-09&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - USA  vs. Japan |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051831/index.html |work=FIFA |date=August 9, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2013-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402040914/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051831/index.html }}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|JPN}}
|{{Subin|73|Lindsay|Tarpley}}
|1–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Group G|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|3}}
|2008-08-15&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - USA  vs. Canada |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250032/match=300051837/index.html |work=FIFA |date=August 15, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716231734/https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round%3D250032/match%3D300051837/index.html }}&lt;/ref&gt;
|[[شانقهای]]
|{{Fbw|CAN}}
|{{Subin|82|Lindsay|Tarpley}}
|2–1 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Quarter-finals|Quarter-final]]
|-
| colspan=7 align=center {{fb bg world کاپ final tournament}} |'''[[2011 FIFA Women's World Cup]]'''
|-
|{{اوْرتا|4}}
|2011-07-02&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - USA vs. Colombia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255997/match=300144439/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 2, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608164617/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255997/match=300144439/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[زینسهایم]], [[آلمان]]
|{{Fbw|COL}}
|{{Subin|62|Heather|O'Reilly}}
|3–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ Group C#United States vs Colombia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|5}}
|2011-07-10&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - Brazil vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144440/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 10, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608155619/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144440/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[درسدن]]
|{{Fbw|BRA}}
|{{Subin|108|Heather|O'Reilly}}
|2–2 (pso 3–5) W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ knockout stage#Brazil vs. United States|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|6}}
|2011-07-13&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - France vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255993/match=300144449/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 13, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630143325/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255993/match=300144449/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[مونشن‌قلادباخ]]
|{{Fbw|FRA}}
|{{Subin|87|Heather|O'Reilly}}
|3–1 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ knockout stage#France vs. United States|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|7}}
|2011-07-17&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - Japan vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 17, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2017-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222052127/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[فرانکفورت]]
|{{Fbw|JPN}}
|{{Subin|114|Megan|Rapinoe}}
|2–2 (pso 3–1) L
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ Final|Final]]
|-
| colspan=7 align=center {{Fb bg olympic tournament}} |'''[[Football at the 2012 Summer Olympics&amp;nbsp;– Women's tournament|2012 Women's Olympic Football Tournament]]'''
|-
|{{اوْرتا|8}}
|2012-07-25&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/london-2012-olympics-blog/2012/jul/25/usa-france-womens-olympic-soccer-live |title=Olympics 2012: USA 4-2 France - as it happened |date=July 25, 2012 |work= The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|[[قلاسقو]] 
|{{Fbw|FRA}}
|Start
|4–2 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs France|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|9}}
|2012-07-28&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/london-2012-olympics-blog/2012/jul/28/usa-colombia-womens-olympic-soccer-live |title=Olympics 2012: USA 3-0 Colombia - as it happened |date=July 28, 2012 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|COL}}
|{{Subin|67|Heather|O'Reilly}}
|3–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs Colombia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|10}}
|2012-07-31&lt;ref&gt;{{cite web |first=Chris |last=Bascombe |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/football/9442489/London-2012-Olympics-USA-1-North-Korea-0-match-report.html |title=London 2012 Olympics: USA 1 North Korea 0 – match report |date=July 31, 2012 |work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;
|[[منچستر]] 
|{{Fbw|PRK}}
|{{Subin|46|Megan|Rapinoe}}
|1–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs North Korea|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|11}}
|2012-08-03&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/08/us-womens-national-team-downs-new-zealand-20-to-advance-to-olympic-semifinal-in-manchester.aspx |title=U.S. Women's National Team Downs New Zealand 2–0 to Advance to Olympic Semifinal in Manchester |date=August 3, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120806203018/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/08/US-Womens-National-Team-Downs-New-Zealand-20-to-Advance-to-Olympic-Semifinal-in-Manchester.aspx |archivedate=August 6, 2012 }}&lt;/ref&gt;
|[[نیوکاسل]]
|{{Fbw|NZL}}
|Start
|2–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#United States vs New Zealand|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|12}}
|2012-08-06&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/06/olympics-2012-football-usa-canada-live |title=Olympic women's soccer 2012 – USA 4-3 Canada - as it happened |date=August 6, 2012 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|Manchester, England
|{{Fbw|CAN}}
|Start
|4–3 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#Canada vs United States|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|13}}
|2012-08-09&lt;ref&gt;{{cite web |first=Bill |last=Chappell |url=https://www.npr.org/sections/thetorch/2012/08/10/158502155/womens-olympic-soccer-final-u-s-vs-japan-for-gold |title=Women's Olympic Soccer Final: U.S. Beats Japan 2-1, To Win Gold |date=August 9, 2012 |work=NPR}}&lt;/ref&gt;
|[[لندن]]
|{{Fbw|JPN}}
|Start
|2–1 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#Gold medal match|Gold medal match]]
|-
| colspan=7 align=center {{fb bg world کاپ final tournament}} |'''[[2015 FIFA Women's World Cup]]'''
|-
|{{اوْرتا|14}}
|2015-06-08&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - USA vs. Australia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269468/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 8, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191103045944/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269468/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[وینیپگ]]
|{{Fbw|AUS}}
|{{Subin|61|Christen|Press}}
|3–1 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ Group D#United States vs Australia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|15}}
|2015-06-16&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - Nigeria vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269495/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 16, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608163221/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269495/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[ونکوور]]
|{{Fbw|NGA}}
|{{Subout|80|Christie|Rampone}}
|1–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ Group D#Nigeria vs United States|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|16}}
|2015-06-22&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - USA vs. Colombia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268032/match=300269505/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 22, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608163245/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268032/match=300269505/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[ادمونتون]]
|{{Fbw|COL}}
|Start
|2–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#United States vs Colombia|Round of 16]]
|-
|{{اوْرتا|17}}
|2015-06-26&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2015/06/26/21/05/150626-wnt-v-chn-gamestory |title=WNT Shuts Out China 1–0 to Advance to 2015 FIFA Women's World کاپ Semi-final |date=June 26, 2015 |website=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|[[اوتاوا]]
|{{Fbw|CHN}}
|Start
|1–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#China PR vs United States|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|18}}
|2015-06-30&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2015/06/30/20/33/150630-wnt-v-ger-gamestory |title=WNT Downs World No. 1 Germany 2–0 to Advance to 2015 World کاپ Final |date=June 30, 2015 |website=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|[[مونترآل]], [[کانادا]]
|{{Fbw|GER}}
|{{Subout|75|Kelley|O'Hara}}
|2–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#United States vs Germany|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|19}}
|2015-07-05&lt;ref&gt;{{cite web |first=Tom |last=Lutz |url=https://www.theguardian.com/football/live/2015/jul/05/womens-world-cup-2015-final-usa-v-japan-live |title=Women's World کاپ 2015 final: USA beat Japan 5-2 – as it happened |date=July 5, 2015 |work= The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|Vancouver, British Columbia, Canaaaaaa== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Tobin Heath
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]</text>
      <sha1>3jk134pnj0ieunjcdb3w4ur33ogcq9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوان داویدزون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534718</id>
    <revision>
      <id>1592025</id>
      <parentid>1284091</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T14:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:DuaneDavidson-300x300-1.jpg|DuaneDavidson-300x300-1.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].</comment>
      <origin>1592025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1401" sha1="0fjdqid15unmh756257sh0qpxn8q0xt" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|name = Duane Davidson
|image =
|office = 23rd [[Washington State Treasurer|Treasurer of Washington]]
|governor = [[Jay Inslee]]
|term_start = January 10, 2017
|term_end =
|predecessor = [[James McIntire (politician)|Jim McIntire]]
|successor =
|birth_date = {{birth date and age|1959|6|6}}
|birth_place = [[Carnation, Washington|Carnation]], [[واشینقتون ایالتی]], [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]
|death_date =
|death_place =
|party =[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی|جومهوری]]
|children =
}}

'''دوان داویدزون''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]:Duane Davidson) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[سیاستچی]] و [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی|جومهوری]] حزبینین عوضوو.

== گؤرونتولر ==

&lt;gallery&gt;

File:Img.DD.SwearingInGoTo.jpg

&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==

{{قایناق}}

{{Authority control}}

[[بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]]
[[بؤلمه:واشینقتون جومهوریتچیلر]]
[[بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]]
[[بؤلمه:کارنیشن، واشینقتون دوغوملولار]]</text>
      <sha1>0fjdqid15unmh756257sh0qpxn8q0xt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592037</id>
      <parentid>1592025</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T22:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ([[User talk:CommonsDelinker|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:EmausBot|EmausBot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1284091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="4ywegfxwyiwf6kasezb0hxt6v9iaooq" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|name = Duane Davidson
|image = DuaneDavidson-300x300-1.jpg
|office = 23rd [[Washington State Treasurer|Treasurer of Washington]]
|governor = [[Jay Inslee]]
|term_start = January 10, 2017
|term_end =
|predecessor = [[James McIntire (politician)|Jim McIntire]]
|successor =
|birth_date = {{birth date and age|1959|6|6}}
|birth_place = [[Carnation, Washington|Carnation]], [[واشینقتون ایالتی]], [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]
|death_date =
|death_place =
|party =[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی|جومهوری]]
|children =
}}

'''دوان داویدزون''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]:Duane Davidson) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[سیاستچی]] و [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی|جومهوری]] حزبینین عوضوو.

== گؤرونتولر ==

&lt;gallery&gt;

File:Img.DD.SwearingInGoTo.jpg

&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==

{{قایناق}}

{{Authority control}}

[[بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]]
[[بؤلمه:واشینقتون جومهوریتچیلر]]
[[بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]]
[[بؤلمه:کارنیشن، واشینقتون دوغوملولار]]</text>
      <sha1>4ywegfxwyiwf6kasezb0hxt6v9iaooq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592039</id>
      <parentid>1592037</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T22:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1442" sha1="3dt38dmc44gd20ynpcqnibgmiqqvq6v" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|name = Duane Davidson
|image = File:Img.DD.SwearingInGoTo (cropped).jpg
|office = 23rd [[Washington State Treasurer|Treasurer of Washington]]
|governor = [[Jay Inslee]]
|term_start = January 10, 2017
|term_end =
|predecessor = [[James McIntire (politician)|Jim McIntire]]
|successor =
|birth_date = {{birth date and age|1959|6|6}}
|birth_place = [[Carnation, Washington|Carnation]], [[واشینقتون ایالتی]], [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]
|death_date =
|death_place =
|party =[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی|جومهوری]]
|children =
}}

'''دوان داویدزون''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]:Duane Davidson) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[سیاستچی]] و [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی|جومهوری]] حزبینین عوضوو.

== گؤرونتولر ==

&lt;gallery&gt;

File:Img.DD.SwearingInGoTo.jpg

&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==

{{قایناق}}

{{Authority control}}

[[بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]]
[[بؤلمه:واشینقتون جومهوریتچیلر]]
[[بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر]]
[[بؤلمه:کارنیشن، واشینقتون دوغوملولار]]</text>
      <sha1>3dt38dmc44gd20ynpcqnibgmiqqvq6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>توپ (سیلاح)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>589653</id>
    <revision>
      <id>1592029</id>
      <parentid>1451916</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T20:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1592029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1363" sha1="hauagoyyhp2m9wv0dvr3kheazw5uv8k" xml:space="preserve">[[فایل:U.S. Marines in the Persian Gulf War (1991) 001.jpg|بندانگشتی|375x375پیکسل]]
'''توپ''' بیر وسیله دیر کی دویوش اولان زامانلار جیبهَه نین دالیسیندا دوشمن اوچون اوت باغلاماقا ایشلنر.

توپ بویوک بیر اسلحه دیر کی آغیر اولان صورتله اینفیجاری حالتینه دوشمان جیبهه‌سینه  اوت یاغدیریر و تاکتیکی اولان بیر شی دیر کی هم حمله و هم دیفاع اوچون ایشلنیر. 

دویوش توپی اول دفعه ایراندا [[صفوی ایمپیراتورلوغو|صفوی]] اولان حوکومتین توسوطیله ایشلندی.

قرون وسطی اولان زامانی اوروپادا باروت ([[زارنیق]]) گِت به گِت ایشلنمک ووسعتی چوخالدی و دویوشلرین نتیجه‌سین چوخلو آیری حالتلره دؤندردی.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Cannon&lt;/ref&gt;بعضی سیلاحلی قوولر توپچی آدینی توپخانادا خیدمت الیین سرباز و دنیزچیلره ایستیفاده ائدیلر و عسگری واحیدینه [[توپخانا]] دییلیر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}{{DISPLAYTITLE:توپ (دویوش وسیلسی)}}
__نمایه__</text>
      <sha1>hauagoyyhp2m9wv0dvr3kheazw5uv8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پانزر ۴</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617967</id>
    <revision>
      <id>1592031</id>
      <parentid>1591432</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T22:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <origin>1592031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6282" sha1="om5rxdvlc90ttwoyoequ412l4eca0ii" xml:space="preserve">'''پانزر ۲''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Panzer IV''' ، [[آلمان دیلی|آلمانجا]] :'''Panzerkampfwagen IV''') چوخلی پانزر ۲ کیمی تانؽنان، ۱۹۳۰-جی ایللرین سونلاریندا حاضؽرلانمیش و [[ایکینجی دونیا ساواشی]] زامانؽ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Panzer IV Medium Tank |url=https://www.historyofwar.org/articles/weapons_panzer_IV.html |access-date=24 June 2025 |website=www.historyofwar.org}}&lt;/ref&gt; گئنیش ایستیفاده ائدیلن [[اورتا تانک|اورتا اؤلچولو]] آلمان تانکؽدیر. اونون موهمات موجودیسی نۆمره سی (Sd.Kfz. 161) ایدی.
{{Infobox weapon
| name               = '''''پانزر ۲ '''''
| image              = File:Panzermuseum Munster 2010 0128 b.jpg
| image_size         = 300
| caption            = پانزر۲ آفریقا جیبهه سینده
| origin             = {{پرچم|آلمان نازی}}
| type               = [[اورتا تانک]]
&lt;!-- Type selection --&gt;| is_vehicle         = yes
| is_UK              = yes &lt;!-- for spelling in infobox --&gt;
&lt;!-- Service history --&gt;| service            = ۱۹۳۹–۱۹۴۵ (نازی آلمان) &lt;br /&gt;۱۹۵۴&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Ginat|first1=Rami|s2cid=144922816|title=The Soviet Union and the Syrian Ba'th regime: from hesitation to rapprochement|journal=Middle Eastern Studies|volume=36|issue=2|date=6 December 2006|page=9|doi=10.1080/00263200008701312}}&lt;/ref&gt;–۱۹۷۳ (سوریه)
| used_by            = [[نازی آلمان]]&lt;br /&gt;[[رومانی شاهلیغی]]&lt;br /&gt;تۆرکیه&lt;br /&gt;[[مجارستان شاهلیغی(۱۹۲۰–۱۹۴۶)|مجاریستان شاهلیقی]]&lt;br /&gt;[[بولغاریستان کراللیغی]]&lt;br /&gt;[[فاشیست ایتالیا]]&lt;br /&gt; فنلاند&lt;br /&gt;[[فرانکو ایسپانیا]]&lt;br /&gt;[[باغیمسیز کوروواسی دؤولتی]]&lt;br /&gt;[[شوروی]]&lt;br /&gt;فرانسه&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.tankarchives.ca/2017/10/exhibit-with-history.html | title=Exhibit with a History | accessdate=2026-07-16 | archivedate=2025-02-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250221105409/https://www.tankarchives.ca/2017/10/exhibit-with-history.html }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;سوریه
| wars               = [[ایکینجی دونیا ساواشی]]&lt;br/&gt;[[اوردون چایؽنین ساواشی]]&lt;br/&gt;[[آلتی گونلوک ساواش]]&lt;br/&gt;[[یوم کیپپور ساواشی]]
&lt;!-- Production history --&gt;| designer           = کروپ
| design_date        = ۱۹۳۶
| manufacturer       = کروپ, هانس قرئوینق, استایر دایمملر
| unit_cost          = * ~{{Reichsmark|103,462|link=yes}} (~490,000 USD) 
* ~{{Reichsmark|115,962}} With 7.5 cm KwK 40 (L/43) (~550,000 USD)
''USD equivalents as of 2000 ''&lt;ref&gt;{{cite book|last=Zetterling |first=Niklas |title=Kursk 1943: A Statistical Analysis |publisher=Frank Cass |location=London |year=2000 |isbn=978-0-7146-5052-4 |page=61}}&lt;/ref&gt;
| production_date    = ۱۹۳۶–۱۹۴۵
| number             = ۸٫۵۵۳ of all tank variants&lt;ref name=&quot;Panzer Tracts 23&quot;&gt;{{cite book |title=Panzer Tracts No.23 - Panzer Production from 1933 to 1945 |publisher=Panzer Tracts |author=Thomas L. Jentz and Hilary Louis Doyle |year=2011 |pages=50–59}}&lt;/ref&gt;
| variants           = [[StuG IV]], [[Jagdpanzer IV]], [[Brummbär]] (Sturmpanzer IV), [[Nashorn]], [[Wirbelwind]], [[Ostwind]]
&lt;!-- General specifications --&gt;| spec_label         = Pz. IV Ausf. H, 1943&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://afvdb.50megs.com/germany/pz4.html#AusfH |title=Panzerkampfwagen IV Ausfuehrung H |last1=Conners |first1=Chris |date=4 December 2002 |work=The AFV Database |access-date=15 December 2010 |archive-date=6 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906154753/http://afvdb.50megs.com/germany/pz4.html#AusfH |url-status=live |accessdate=2026-07-16 |archivedate=2011-09-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110906154753/http://afvdb.50megs.com/germany/pz4.html#AusfH }}&lt;/ref&gt;
| weight             = {{convert|25.0|t|ST LT|lk=out}}
| length             = {{convert|5.92|m|ftin|abbr=on}} &lt;br /&gt; {{convert|7.02|m|ftin|abbr=on}} gun forward
| part_length        = 
| width              = {{convert|2.88|m|ftin|abbr=on}}
| height             = {{convert|2.68|m|ftin|abbr=on}}
| crew               = 5 (commander, gunner, loader, driver, radio operator/bow machine-gunner)
&lt;!-- Vehicle/missile specifications --&gt;| armour             = * Hull front: {{convert|80|mm|abbr=on}}
* Hull side (upper and lower): {{convert|30|mm|abbr=on}}
* Hull rear (upper and lower): {{convert|20|mm|abbr=on}}
* Hull roof and floor: {{convert|10|mm|abbr=on}}
* {{lang|de|Schürzen}}: {{convert|5|mm|abbr=on}} to {{convert|8|mm|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;P IV &amp; variants 35-45 Bk 2&quot;&gt;{{cite book |title=Panzerkampfwagen IV and its variants 1935–1945 Book 2 |publisher=Schiffer |last=Spielberger |first= Walter |date=2011 |page=203}}&lt;/ref&gt;
* Turret front: {{convert|50|mm|abbr=on}}
* Turret side and rear: {{convert|30|mm|abbr=on}}
* Turret roof: {{convert|10|mm|abbr=on}}
| primary_armament   = [[7.5 cm KwK 40|7.5 cm (2.95 in) KwK 40]] L/48 main gun (87 rounds)
| secondary_armament = 2 × [[7,92 x 57 mm|7.92 mm]] [[MG 34]] machine guns (3,150 rounds)
| engine             = [[List of WWII Maybach engines|Maybach HL120 TRM]] 12-cylinder petrol engine
| engine_power       = 300 PS (296 hp, 220 kW)
| pw_ratio           = 12 PS (8.8 kW) / tonne
| transmission       = (Synchromesh ZF SSG 77) 6 forward and 1 reverse ratios
| payload_capacity   = 
| suspension         = [[Leaf spring]]
| clearance          = 
| fuel_capacity      = {{convert|470|-|750|L|USgal|abbr=on}}
| vehicle_range      = Road: &lt;br /&gt;{{convert|235|-|360|km|mi|abbr=on}} &lt;br /&gt; Cross-country: &lt;br /&gt; {{convert|120|-|235|km|mi|abbr=on}}&lt;ref&gt;Jentz, T. (1996). Panzertruppen (2): ''The Complete Guide to the Creation &amp; Combat Employment of Germany's Tank Force, 1943–1945''. page 294.&lt;/ref&gt;
| speed              = {{convert|38|to|42|km/h|mph|abbr=on}} maximum, {{convert|25|km/h|mph|abbr=on}} max sustained road speed, {{convert|16|km/h|mph|abbr=on}} off-road
}}
==آیریجا باخ==
*[[وسپه (اؤزویریشلی توپ)]]

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>om5rxdvlc90ttwoyoequ412l4eca0ii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592032</id>
      <parentid>1592031</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T22:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6283" sha1="rsaihl9phoun2b5zicxuxkm4u5kbtjf" xml:space="preserve">'''پانزر ۴''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Panzer IV''' ، [[آلمان دیلی|آلمانجا]] :'''Panzerkampfwagen IV''') چوخلی پانزر ۴ کیمی تانؽنان، ۱۹۳۰-جی ایللرین سونلاریندا حاضؽرلانمیش و [[ایکینجی دونیا ساواشی]] زامانؽ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Panzer IV Medium Tank |url=https://www.historyofwar.org/articles/weapons_panzer_IV.html |access-date=24 June 2025 |website=www.historyofwar.org}}&lt;/ref&gt; گئنیش ایستیفاده ائدیلن [[اورتا تانک|اورتا اؤلچولو]] آلمان تانکؽدیر. اونون موهمات موجودیسی نۆمره سی (Sd.Kfz. 161) ایدی.
{{Infobox weapon
| name               = '''''پانزر ۴ '''''
| image              = File:Panzermuseum Munster 2010 0128 b.jpg
| image_size         = 300
| caption            = پانزر۲ آفریقا جیبهه سینده
| origin             = {{پرچم|آلمان نازی}}
| type               = [[اورتا تانک]]
&lt;!-- Type selection --&gt;| is_vehicle         = yes
| is_UK              = yes &lt;!-- for spelling in infobox --&gt;
&lt;!-- Service history --&gt;| service            = ۱۹۳۹–۱۹۴۵ (نازی آلمان) &lt;br /&gt;۱۹۵۴&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Ginat|first1=Rami|s2cid=144922816|title=The Soviet Union and the Syrian Ba'th regime: from hesitation to rapprochement|journal=Middle Eastern Studies|volume=36|issue=2|date=6 December 2006|page=9|doi=10.1080/00263200008701312}}&lt;/ref&gt;–۱۹۷۳ (سوریه)
| used_by            = [[نازی آلمان]]&lt;br /&gt;[[رومانی شاهلیغی]]&lt;br /&gt;تۆرکیه&lt;br /&gt;[[مجارستان شاهلیغی(۱۹۲۰–۱۹۴۶)|مجاریستان شاهلیقی]]&lt;br /&gt;[[بولغاریستان کراللیغی]]&lt;br /&gt;[[فاشیست ایتالیا]]&lt;br /&gt; فنلاند&lt;br /&gt;[[فرانکو ایسپانیا]]&lt;br /&gt;[[باغیمسیز کوروواسی دؤولتی]]&lt;br /&gt;[[شوروی]]&lt;br /&gt;فرانسه&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.tankarchives.ca/2017/10/exhibit-with-history.html | title=Exhibit with a History | accessdate=2026-07-16 | archivedate=2025-02-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250221105409/https://www.tankarchives.ca/2017/10/exhibit-with-history.html }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;سوریه
| wars               = [[ایکینجی دونیا ساواشی]]&lt;br/&gt;[[اوردون چایؽنین ساواشی]]&lt;br/&gt;[[آلتی گونلوک ساواش]]&lt;br/&gt;[[یوم کیپپور ساواشی]]
&lt;!-- Production history --&gt;| designer           = کروپ
| design_date        = ۱۹۳۶
| manufacturer       = کروپ, هانس قرئوینق, استایر دایمملر
| unit_cost          = * ~{{Reichsmark|103,462|link=yes}} (~490,000 USD) 
* ~{{Reichsmark|115,962}} With 7.5 cm KwK 40 (L/43) (~550,000 USD)
''USD equivalents as of 2000 ''&lt;ref&gt;{{cite book|last=Zetterling |first=Niklas |title=Kursk 1943: A Statistical Analysis |publisher=Frank Cass |location=London |year=2000 |isbn=978-0-7146-5052-4 |page=61}}&lt;/ref&gt;
| production_date    = ۱۹۳۶–۱۹۴۵
| number             = ۸٫۵۵۳ of all tank variants&lt;ref name=&quot;Panzer Tracts 23&quot;&gt;{{cite book |title=Panzer Tracts No.23 - Panzer Production from 1933 to 1945 |publisher=Panzer Tracts |author=Thomas L. Jentz and Hilary Louis Doyle |year=2011 |pages=50–59}}&lt;/ref&gt;
| variants           = [[StuG IV]], [[Jagdpanzer IV]], [[Brummbär]] (Sturmpanzer IV), [[Nashorn]], [[Wirbelwind]], [[Ostwind]]
&lt;!-- General specifications --&gt;| spec_label         = Pz. IV Ausf. H, 1943&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://afvdb.50megs.com/germany/pz4.html#AusfH |title=Panzerkampfwagen IV Ausfuehrung H |last1=Conners |first1=Chris |date=4 December 2002 |work=The AFV Database |access-date=15 December 2010 |archive-date=6 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906154753/http://afvdb.50megs.com/germany/pz4.html#AusfH |url-status=live |accessdate=2026-07-16 |archivedate=2011-09-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110906154753/http://afvdb.50megs.com/germany/pz4.html#AusfH }}&lt;/ref&gt;
| weight             = {{convert|25.0|t|ST LT|lk=out}}
| length             = {{convert|5.92|m|ftin|abbr=on}} &lt;br /&gt; {{convert|7.02|m|ftin|abbr=on}} gun forward
| part_length        = 
| width              = {{convert|2.88|m|ftin|abbr=on}}
| height             = {{convert|2.68|m|ftin|abbr=on}}
| crew               = 5 (commander, gunner, loader, driver, radio operator/bow machine-gunner)
&lt;!-- Vehicle/missile specifications --&gt;| armour             = * Hull front: {{convert|80|mm|abbr=on}}
* Hull side (upper and lower): {{convert|30|mm|abbr=on}}
* Hull rear (upper and lower): {{convert|20|mm|abbr=on}}
* Hull roof and floor: {{convert|10|mm|abbr=on}}
* {{lang|de|Schürzen}}: {{convert|5|mm|abbr=on}} to {{convert|8|mm|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;P IV &amp; variants 35-45 Bk 2&quot;&gt;{{cite book |title=Panzerkampfwagen IV and its variants 1935–1945 Book 2 |publisher=Schiffer |last=Spielberger |first= Walter |date=2011 |page=203}}&lt;/ref&gt;
* Turret front: {{convert|50|mm|abbr=on}}
* Turret side and rear: {{convert|30|mm|abbr=on}}
* Turret roof: {{convert|10|mm|abbr=on}}
| primary_armament   = [[7.5 cm KwK 40|7.5 cm (2.95 in) KwK 40]] L/48 main gun (87 rounds)
| secondary_armament = 2 × [[7,92 x 57 mm|7.92 mm]] [[MG 34]] machine guns (3,150 rounds)
| engine             = [[List of WWII Maybach engines|Maybach HL120 TRM]] 12-cylinder petrol engine
| engine_power       = 300 PS (296 hp, 220 kW)
| pw_ratio           = 12 PS (8.8 kW) / tonne
| transmission       = (Synchromesh ZF SSG 77) 6 forward and 1 reverse ratios
| payload_capacity   = 
| suspension         = [[Leaf spring]]
| clearance          = 
| fuel_capacity      = {{convert|470|-|750|L|USgal|abbr=on}}
| vehicle_range      = Road: &lt;br /&gt;{{convert|235|-|360|km|mi|abbr=on}} &lt;br /&gt; Cross-country: &lt;br /&gt; {{convert|120|-|235|km|mi|abbr=on}}&lt;ref&gt;Jentz, T. (1996). Panzertruppen (2): ''The Complete Guide to the Creation &amp; Combat Employment of Germany's Tank Force, 1943–1945''. page 294.&lt;/ref&gt;
| speed              = {{convert|38|to|42|km/h|mph|abbr=on}} maximum, {{convert|25|km/h|mph|abbr=on}} max sustained road speed, {{convert|16|km/h|mph|abbr=on}} off-road
}}

==آیریجا باخ==
*[[وسپه (اؤزویریشلی توپ)]]

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>rsaihl9phoun2b5zicxuxkm4u5kbtjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>توپخانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618107</id>
    <revision>
      <id>1592030</id>
      <timestamp>2026-08-24T20:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' '''توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Artillerie''' )، اوزاق‌منزیللی سیلاحلاردان عیبارتدیر کی مهمات‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیادا]] قوشونلارین ال [[سیلاح|سیلاح‌لارینین]] منزیلی و گوجوندن داها اوزاغا آتیرا بیلیر. توپخانانین ایلک اینکیشافی، موحاص...' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1592030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1972" sha1="e3z0ldqvpmkswyo2tmcrj9wubeccqhv" xml:space="preserve">'''توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Artillerie''' )، اوزاق‌منزیللی سیلاحلاردان عیبارتدیر کی مهمات‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیادا]] قوشونلارین ال [[سیلاح|سیلاح‌لارینین]] منزیلی و گوجوندن داها اوزاغا آتیرا بیلیر. توپخانانین ایلک اینکیشافی، موحاصیره زامانی [[دیفاع دیوارلاری|مودافیعه دیوارلاری]] و ایستحکام‌لاری ییخماغا کؤکلنمیشدی و بو دا آغیر، نسبتاً ترپنمز موحاصیره ماشین‌لارینین یارانماسینا سبب اولدو. تکنولوژی گلیشدیکجه، میدان‌لاردا ایستیفاده ائتمک اۆچون داها یونگول و حرکت قابیل‌لیتی یوخاری اولان صحرا میدان توپ‌لاری دوزلدیلدی. بو اینکیشاف گونوموزده ده داوام ائدیر؛ موعاصیر [[اؤزویریش]]  توپخانا واسیطه‌لری، چوخ یوخاری حرکت قابیل‌لیتینه و چئشیدلی‌لییه مالیک اولان سیلاحلاردیر کی عومومیت‌له بیر اوردونون عومومی آتش گوجونون ان بؤیوک سهمینی تشکیل ائدیرلر.
[[File:4-14 Marines in Fallujah.jpg|thumb|hochkant=1.2|]]
بعضی سیلاحلی قوولر توپچی آدینی توپخانادا خیدمت الیین سرباز و دنیزچیلره ایستیفاده ائدیلر.&lt;ref&gt;{{cite book |first= Christopher |last= Bellamy |title= Oxford Companion to Military History |chapter= artillery |chapter-url= https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198606963.001.0001/acref-9780198606963-e-97 |date= 2004 |publisher= Oxford University Press |isbn= 978-0-19-860696-3}}&lt;/ref&gt;
==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>e3z0ldqvpmkswyo2tmcrj9wubeccqhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592043</id>
      <parentid>1592030</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T07:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <origin>1592043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="4briux53ndkutg0k1mkj40vowi9vd2n" xml:space="preserve">'''توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Artillerie''' )، اوزاق‌منزیللی سیلاحلاردان عیبارتدیر کی مهمات‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیادا]] قوشونلارین ال [[سیلاح|سیلاح‌لارینین]] منزیلی و گوجوندن داها اوزاغا آتیرا بیلیر. توپخانانین ایلک اینکیشافی، موحاصیره زامانی [[دیفاع دیوارلاری|مودافیعه دیوارلاری]] و ایستحکام‌لاری ییخماغا کؤکلنمیشدی و بو دا آغیر، نسبتاً ترپنمز موحاصیره ماشین‌لارینین یارانماسینا سبب اولدو. تکنولوژی گلیشدیکجه، میدان‌لاردا ایستیفاده ائتمک اۆچون داها یونگول و حرکت قابیل‌لیتی یوخاری اولان صحرا میدان توپ‌لاری دوزلدیلدی. بو اینکیشاف گونوموزده ده داوام ائدیر؛ موعاصیر [[اؤزویریش]]  توپخانا واسیطه‌لری، چوخ یوخاری حرکت قابیل‌لیتینه و چئشیدلی‌لییه مالیک اولان سیلاحلاردیر کی عومومیت‌له بیر اوردونون عومومی آتش گوجونون ان بؤیوک سهمینی تشکیل ائدیرلر.
[[File:4-14 Marines in Fallujah.jpg|thumb|hochkant=1.2|]]
بعضی سیلاحلی قوولر توپچی آدینی توپخانادا خیدمت الیین سرباز و دنیزچیلره ایستیفاده ائدیلر.&lt;ref&gt;{{cite book |first= Christopher |last= Bellamy |title= Oxford Companion to Military History |chapter= artillery |chapter-url= https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198606963.001.0001/acref-9780198606963-e-97 |date= 2004 |publisher= Oxford University Press |isbn= 978-0-19-860696-3}}&lt;/ref&gt;

==آیریجا باخ==
*[[اؤزویریش توپخانا]]

==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>4briux53ndkutg0k1mkj40vowi9vd2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وسپه (اؤزویریشلی توپ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618108</id>
    <revision>
      <id>1592033</id>
      <timestamp>2026-08-24T22:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' '''وسپه (اؤزویریشلی توپ)''' ، ( [[آلمان دیلی|آلمانجا]] : '''Panzerhaubitze Wespe''' ) ، [[پانزر ۲]] شاسی‌سی اساس اولان مودافیعه دؤنموش زیرهلی ، اؤزویریشلی یوخاری میدان هویتزاسیدیر. [[ایکینجی دونیا ساواشی]] دورانیندا دوزلدیلن و ایستیفاده ائدیلن بیر آلمانی اؤزویریشلی ت...' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1592033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2264" sha1="8wxiwz83mjbyi59cpkbn9u4g8ozvc1p" xml:space="preserve">'''وسپه (اؤزویریشلی توپ)''' ، ( [[آلمان دیلی|آلمانجا]] : '''Panzerhaubitze Wespe''' ) ، [[پانزر ۲]] شاسی‌سی اساس اولان مودافیعه دؤنموش زیرهلی ، اؤزویریشلی یوخاری میدان هویتزاسیدیر. [[ایکینجی دونیا ساواشی]] دورانیندا دوزلدیلن و ایستیفاده ائدیلن بیر آلمانی اؤزویریشلی توپودور. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sd.Kfz 124 Wespe|url=https://www.tanks-encyclopedia.com/ww2/germany/Sd.Kfz-124_Wespe.php|access-date=2022-01-08|website=www.tanks-encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Wespe|url=https://weaponsystems.net/system/186-Wespe|access-date=2022-01-08|website=Weaponsystems.net|language=en}}&lt;/ref&gt;
{{Infobox weapon
 |name= '''وسپه'''
 |image= SdKfz124.jpg
 |image_size = 300
 |caption= 
 |origin=Nazi Germany
 |type= [[اؤزویریشلی توپ]]
 &lt;!-- Type selection --&gt;
 |is_ranged=yes
 |is_bladed=
 |is_explosive=yes
 |is_artillery=yes
 |is_vehicle=yes
 |is_missile=
 |is_UK=
 &lt;!-- Service history --&gt;
 |service= ۱۹۴۳–۱۹۴۵
 |used_by= [[Nazi Germany]]
 |wars= [[ایکینجی دونیا ساواشی]]
 &lt;!-- Production history --&gt;
 |designer= آلکئت
 |design_date= ۱۹۴۲
 |manufacturer=فامو-اورسۇس
 |unit_cost=
 |production_date= ۱۹۴۳ - ۱۹۴۴
 |number= ۶۷۶
 |variants= موهمات داشیان
 &lt;!-- General specifications --&gt;
 |weight= ۱۱ توْن (24,250 lb)
 |length= {{convert|4.81|m|ftin|abbr=on}}
 |part_length=
 |width= {{convert|2.28|m|ftin|abbr=on}}
 |height= {{convert|2.3|m|ftin|abbr=on}}
 |diameter=
 |crew= ۵ (باشچی, شوفر, خدمه توپچی)
 &lt;!-- Vehicle/missile specifications --&gt;
 |armour= ۵ - ۳۰ م م 
 |primary_armament= 1x [[10.5 cm leFH 18|10.5 cm leFH 18/2 L/28]] &lt;br&gt;with 40 rounds
 |secondary_armament=
 |engine= 6-cyl [[petrol]] [[List of WWII Maybach engines|Maybach HL62 TR]]
 |engine_power= ۱۴۰ PS (138 hp, 103 kW)
 |transmission=
 |payload_capacity=
 |fuel_capacity=
 |pw_ratio= 12.7 PS/tonne
 |suspension=[[leaf spring]]
 |clearance=
 |vehicle_range= ۲۲۰ kکیلومتر (137 mi)
 |speed= ۴۰ کیلومتر/س 
 |guidance=
 }}
==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>8wxiwz83mjbyi59cpkbn9u4g8ozvc1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592034</id>
      <parentid>1592033</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T22:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2293" sha1="22ju4pfrer6tc32acjukjy7ckl0rc0g" xml:space="preserve">'''وسپه (اؤزویریشلی توپ)''' ، ( [[آلمان دیلی|آلمانجا]] : '''Panzerhaubitze Wespe''' ) ، [[پانزر ۲]] شاسی‌سی اساس اولان مودافیعه دؤنموش زیرهلی ، اؤزویریشلی یوخاری میدان هویتزاسیدیر. [[ایکینجی دونیا ساواشی]] دورانیندا دوزلدیلن و ایستیفاده ائدیلن بیر آلمانی اؤزویریشلی توپودور. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sd.Kfz 124 Wespe|url=https://www.tanks-encyclopedia.com/ww2/germany/Sd.Kfz-124_Wespe.php|access-date=2022-01-08|website=www.tanks-encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Wespe|url=https://weaponsystems.net/system/186-Wespe|access-date=2022-01-08|website=Weaponsystems.net|language=en}}&lt;/ref&gt;
{{Infobox weapon
 |name= '''وسپه'''
 |image= SdKfz124.jpg
 |image_size = 300
 |caption= 
 |origin= {{پرچم|آلمان نازی}}
 |type= [[اؤزویریشلی توپ]]
 &lt;!-- Type selection --&gt;
 |is_ranged=yes
 |is_bladed=
 |is_explosive=yes
 |is_artillery=yes
 |is_vehicle=yes
 |is_missile=
 |is_UK=
 &lt;!-- Service history --&gt;
 |service= ۱۹۴۳–۱۹۴۵
 |used_by= [[نازی آلمان]]
 |wars= [[ایکینجی دونیا ساواشی]]
 &lt;!-- Production history --&gt;
 |designer= آلکئت
 |design_date= ۱۹۴۲
 |manufacturer=فامو-اورسۇس
 |unit_cost=
 |production_date= ۱۹۴۳ - ۱۹۴۴
 |number= ۶۷۶
 |variants= موهمات داشیان
 &lt;!-- General specifications --&gt;
 |weight= ۱۱ توْن (24,250 lb)
 |length= {{convert|4.81|m|ftin|abbr=on}}
 |part_length=
 |width= {{convert|2.28|m|ftin|abbr=on}}
 |height= {{convert|2.3|m|ftin|abbr=on}}
 |diameter=
 |crew= ۵ (باشچی, شوفر, خدمه توپچی)
 &lt;!-- Vehicle/missile specifications --&gt;
 |armour= ۵ - ۳۰ م م 
 |primary_armament= 1x [[10.5 cm leFH 18|10.5 cm leFH 18/2 L/28]] &lt;br&gt;with 40 rounds
 |secondary_armament=
 |engine= 6-cyl [[petrol]] [[List of WWII Maybach engines|Maybach HL62 TR]]
 |engine_power= ۱۴۰ PS (138 hp, 103 kW)
 |transmission=
 |payload_capacity=
 |fuel_capacity=
 |pw_ratio= 12.7 PS/tonne
 |suspension=[[leaf spring]]
 |clearance=
 |vehicle_range= ۲۲۰ kکیلومتر (137 mi)
 |speed= ۴۰ کیلومتر/س 
 |guidance=
 }}

==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>22ju4pfrer6tc32acjukjy7ckl0rc0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اؤزویریش توپخانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618109</id>
    <revision>
      <id>1592044</id>
      <timestamp>2026-08-25T07:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' '''اؤزویریش توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Self-propelled artillery''' ) ، اؤز آتش مؤوقعی‌نه چاتماق اۆچون اؤزونون حرکتی واسیطه‌سی (پیشرانه) ایله تجهیز اولونموش توپخانادیر. بو ترمینولوژی‌نین ایچریسینده اؤزویریشلی توپ، اؤزویریشلی هویتزر ، اؤزویریشلی...' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1592044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3281" sha1="l3y910a4c7xmbun3n22rvjk0htclf8j" xml:space="preserve">'''اؤزویریش توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Self-propelled artillery''' ) ، اؤز آتش مؤوقعی‌نه چاتماق اۆچون اؤزونون حرکتی واسیطه‌سی (پیشرانه) ایله تجهیز اولونموش توپخانادیر. بو ترمینولوژی‌نین ایچریسینده اؤزویریشلی توپ، اؤزویریشلی هویتزر ، اؤزویریشلی هاوان و اؤزویریشلی راکت توپخاناسی یئر آلیر. بونلار، عادتاً بؤیوک بیر میدان توپی، [[هویتزر]] ، هاوان یا دا بیر نؤع راکت/موشک آتان داشییان و دایمی ایزلر (زنجیرلی تانکلار کیمی شنی‌لی) اۆزرینده قورولان یوخاری حرکت قابیل‌لیتلی واسیطه‌لردیر. بونلار عومومیت‌له میدان ساواشیندا، اوزاق‌منزیللی و دولایی آتش دستکی اۆچون ایستیفاده اولونورلار.
گئچمیشده، اؤزویریش توپخانا‌نین ترکیبینه «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری ده داخیل ایدی؛ مثلاً هوجوم توپ‌لاری و تانک ووران‌لار (tank destroyers) کی، عادتاً تانک شاسی‌سی اۆزرینده قورولان و یاخشی زیرهلنمیش واسیطه‌لر ایدیلر. تانک‌لارین هر جوره هدف اۆچون ایستیفاده اولونان و هم یوخاری پاتلاییجی ، هم ده تانک آوجی مرمی‌لری آتان ایستندارد توپلارینین یئرینه، بو «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری تخصوصی وظیفه‌لره مالیک ایدیلر؛ بئله کی، هوجوم توپ‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیاده‌لر]] اۆچون یاخین‌دان آتش دستکی ساغلاییردیلار و تانک ووران‌لار ایسه دۆشمنین زیره‌لی واسیطه‌لری ایله ووروشماق اۆچون بیر تانک‌ضید توپی داشیییردیلار.
مودرن اؤزویریش توپخانا واسیطه‌لری، چووخلی باش توپ‌لارینی شنیلی (Tracked) بیر شاسی اۆزئنده بیر تورِت (Turret) اۆزئریده قورورلار، بو سَبب ده ظاهیرده تانک لارا بنزه‌ییرلار. هابئله، بونلار عومومیت‌له نازیک زیرهلنمیش واسیطه‌لردیر که بو حالت دوغرو-آتش ووروشمالی‌نین ووروشما تابؽنی تأمین ائتمیر؛ بوحالنان، بو زیرهلنمه ، نارینجک و ال سلاح‌لارینان حیفاظت ائدیر و بو سَبب ده بونلار چوخلی ضیره‌لی ووروشما واسیطه‌لری (Armoured Fighting Vehicles) کیمی ساچیلیرلار. چوخو‌سون‌لار ایسه، دۆشمن پیاده‌لری‌نه قاریشیق اۆچون ماشین توپ‌لاری ایله تجهیز اولونوبلار.&lt;ref&gt;Bailey, Johnathan B. A., ''Field Artillery and Firepower'', Naval Institute Press, 2004, p. 6.&lt;/ref&gt;
==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>l3y910a4c7xmbun3n22rvjk0htclf8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592045</id>
      <parentid>1592044</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T07:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3368" sha1="6k922g3zdrpo8vofnr5zhzk5rd7iz1f" xml:space="preserve">'''اؤزویریش توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Self-propelled artillery''' ) ، اؤز آتش مؤوقعی‌نه چاتماق اۆچون اؤزونون حرکتی واسیطه‌سی (پیشرانه) ایله تجهیز اولونموش توپخانادیر. بو ترمینولوژی‌نین ایچریسینده اؤزویریشلی توپ، اؤزویریشلی هویتزر ، اؤزویریشلی هاوان و اؤزویریشلی راکت توپخاناسی یئر آلیر. بونلار، عادتاً بؤیوک بیر میدان توپی، [[هویتزر]] ، هاوان یا دا بیر نؤع راکت/موشک آتان داشییان و دایمی ایزلر (زنجیرلی تانکلار کیمی شنی‌لی) اۆزرینده قورولان یوخاری حرکت قابیل‌لیتلی واسیطه‌لردیر. بونلار عومومیت‌له میدان ساواشیندا، اوزاق‌منزیللی و دولایی آتش دستکی اۆچون ایستیفاده اولونورلار.
[[File:9may2015Moscow-34.jpg|thumb|'''کوالیژا اؤزویریشلی توپ''']]
گئچمیشده، اؤزویریش توپخانا‌نین ترکیبینه «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری ده داخیل ایدی؛ مثلاً هوجوم توپ‌لاری و تانک ووران‌لار (tank destroyers) کی، عادتاً تانک شاسی‌سی اۆزرینده قورولان و یاخشی زیرهلنمیش واسیطه‌لر ایدیلر. تانک‌لارین هر جوره هدف اۆچون ایستیفاده اولونان و هم یوخاری پاتلاییجی ، هم ده تانک آوجی مرمی‌لری آتان ایستندارد توپلارینین یئرینه، بو «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری تخصوصی وظیفه‌لره مالیک ایدیلر؛ بئله کی، هوجوم توپ‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیاده‌لر]] اۆچون یاخین‌دان آتش دستکی ساغلاییردیلار و تانک ووران‌لار ایسه دۆشمنین زیره‌لی واسیطه‌لری ایله ووروشماق اۆچون بیر تانک‌ضید توپی داشیییردیلار.
مودرن اؤزویریش توپخانا واسیطه‌لری، چووخلی باش توپ‌لارینی شنیلی (Tracked) بیر شاسی اۆزئنده بیر تورِت (Turret) اۆزئریده قورورلار، بو سَبب ده ظاهیرده تانک لارا بنزه‌ییرلار. هابئله، بونلار عومومیت‌له نازیک زیرهلنمیش واسیطه‌لردیر که بو حالت دوغرو-آتش ووروشمالی‌نین ووروشما تابؽنی تأمین ائتمیر؛ بوحالنان، بو زیرهلنمه ، نارینجک و ال سلاح‌لارینان حیفاظت ائدیر و بو سَبب ده بونلار چوخلی ضیره‌لی ووروشما واسیطه‌لری (Armoured Fighting Vehicles) کیمی ساچیلیرلار. چوخو‌سون‌لار ایسه، دۆشمن پیاده‌لری‌نه قاریشیق اۆچون ماشین توپ‌لاری ایله تجهیز اولونوبلار.&lt;ref&gt;Bailey, Johnathan B. A., ''Field Artillery and Firepower'', Naval Institute Press, 2004, p. 6.&lt;/ref&gt;

==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>6k922g3zdrpo8vofnr5zhzk5rd7iz1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592046</id>
      <parentid>1592045</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T07:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3501" sha1="njrd3m292b7mtfcnhqfufolkombpqxp" xml:space="preserve">'''اؤزویریش توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Self-propelled artillery''' ) ، اؤز آتش مؤوقعی‌نه چاتماق اۆچون اؤزونون حرکتی واسیطه‌سی (پیشرانه) ایله تجهیز اولونموش توپخانادیر. بو ترمینولوژی‌نین ایچریسینده اؤزویریشلی توپ، اؤزویریشلی هویتزر ، اؤزویریشلی هاوان و اؤزویریشلی راکت توپخاناسی یئر آلیر. بونلار، عادتاً بؤیوک بیر میدان توپی، [[هویتزر]] ، هاوان یا دا بیر نؤع راکت/موشک آتان داشییان و دایمی ایزلر (زنجیرلی تانکلار کیمی شنی‌لی) اۆزرینده قورولان یوخاری حرکت قابیل‌لیتلی واسیطه‌لردیر. بونلار عومومیت‌له میدان ساواشیندا، اوزاق‌منزیللی و دولایی آتش دستکی اۆچون ایستیفاده اولونورلار.
[[File:9may2015Moscow-34.jpg|thumb|'''کوالیژا اؤزویریشلی توپ''']]
[[File:PzH2000 in Afghanistan.jpg|thumb|'''پانزرهابیتز۲۰۰۰ آلمان ارتشینین اؤزویریش توپی''']]
گئچمیشده، اؤزویریش توپخانا‌نین ترکیبینه «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری ده داخیل ایدی؛ مثلاً هوجوم توپ‌لاری و تانک ووران‌لار (tank destroyers) کی، عادتاً تانک شاسی‌سی اۆزرینده قورولان و یاخشی زیرهلنمیش واسیطه‌لر ایدیلر. تانک‌لارین هر جوره هدف اۆچون ایستیفاده اولونان و هم یوخاری پاتلاییجی ، هم ده تانک آوجی مرمی‌لری آتان ایستندارد توپلارینین یئرینه، بو «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری تخصوصی وظیفه‌لره مالیک ایدیلر؛ بئله کی، هوجوم توپ‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیاده‌لر]] اۆچون یاخین‌دان آتش دستکی ساغلاییردیلار و تانک ووران‌لار ایسه دۆشمنین زیره‌لی واسیطه‌لری ایله ووروشماق اۆچون بیر تانک‌ضید توپی داشیییردیلار.
مودرن اؤزویریش توپخانا واسیطه‌لری، چووخلی باش توپ‌لارینی شنیلی (Tracked) بیر شاسی اۆزئنده بیر تورِت (Turret) اۆزئریده قورورلار، بو سَبب ده ظاهیرده تانک لارا بنزه‌ییرلار. هابئله، بونلار عومومیت‌له نازیک زیرهلنمیش واسیطه‌لردیر که بو حالت دوغرو-آتش ووروشمالی‌نین ووروشما تابؽنی تأمین ائتمیر؛ بوحالنان، بو زیرهلنمه ، نارینجک و ال سلاح‌لارینان حیفاظت ائدیر و بو سَبب ده بونلار چوخلی ضیره‌لی ووروشما واسیطه‌لری (Armoured Fighting Vehicles) کیمی ساچیلیرلار. چوخو‌سون‌لار ایسه، دۆشمن پیاده‌لری‌نه قاریشیق اۆچون ماشین توپ‌لاری ایله تجهیز اولونوبلار.&lt;ref&gt;Bailey, Johnathan B. A., ''Field Artillery and Firepower'', Naval Institute Press, 2004, p. 6.&lt;/ref&gt;

==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>njrd3m292b7mtfcnhqfufolkombpqxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592047</id>
      <parentid>1592046</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T07:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3565" sha1="8gci57mvlg1d0sphfpzgwmtsbleg849" xml:space="preserve">'''اؤزویریش توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Self-propelled artillery''' ) ، اؤز آتش مؤوقعی‌نه چاتماق اۆچون اؤزونون حرکتی واسیطه‌سی (پیشرانه) ایله تجهیز اولونموش توپخانادیر. بو ترمینولوژی‌نین ایچریسینده اؤزویریشلی توپ، اؤزویریشلی هویتزر ، اؤزویریشلی هاوان و اؤزویریشلی راکت توپخاناسی یئر آلیر. بونلار، عادتاً بؤیوک بیر میدان توپی، [[هویتزر]] ، هاوان یا دا بیر نؤع راکت/موشک آتان داشییان و دایمی ایزلر (زنجیرلی تانکلار کیمی شنی‌لی) اۆزرینده قورولان یوخاری حرکت قابیل‌لیتلی واسیطه‌لردیر. بونلار عومومیت‌له میدان ساواشیندا، اوزاق‌منزیللی و دولایی آتش دستکی اۆچون ایستیفاده اولونورلار.
[[File:9may2015Moscow-34.jpg|thumb|'''کوالیژا اؤزویریشلی توپ''']]
[[File:PzH2000 in Afghanistan.jpg|thumb|'''پانزرهابیتز۲۰۰۰ آلمان ارتشینین اؤزویریش توپی''']]
گئچمیشده، اؤزویریش توپخانا‌نین ترکیبینه «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری ده داخیل ایدی؛ مثلاً هوجوم توپ‌لاری و تانک ووران‌لار (tank destroyers) کی، عادتاً تانک شاسی‌سی اۆزرینده قورولان و یاخشی زیرهلنمیش واسیطه‌لر ایدیلر. تانک‌لارین هر جوره هدف اۆچون ایستیفاده اولونان و هم یوخاری پاتلاییجی ، هم ده تانک آوجی مرمی‌لری آتان ایستندارد توپلارینین یئرینه، بو «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری تخصوصی وظیفه‌لره مالیک ایدیلر؛ بئله کی، هوجوم توپ‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیاده‌لر]] اۆچون یاخین‌دان آتش دستکی ساغلاییردیلار و تانک ووران‌لار ایسه دۆشمنین زیره‌لی واسیطه‌لری ایله ووروشماق اۆچون بیر تانک‌ضید توپی داشیییردیلار.
مودرن اؤزویریش توپخانا واسیطه‌لری، چووخلی باش توپ‌لارینی شنیلی (Tracked) بیر شاسی اۆزئنده بیر تورِت (Turret) اۆزئریده قورورلار، بو سَبب ده ظاهیرده تانک لارا بنزه‌ییرلار. هابئله، بونلار عومومیت‌له نازیک زیرهلنمیش واسیطه‌لردیر که بو حالت دوغرو-آتش ووروشمالی‌نین ووروشما تابؽنی تأمین ائتمیر؛ بوحالنان، بو زیرهلنمه ، نارینجک و ال سلاح‌لارینان حیفاظت ائدیر و بو سَبب ده بونلار چوخلی ضیره‌لی ووروشما واسیطه‌لری (Armoured Fighting Vehicles) کیمی ساچیلیرلار. چوخو‌سون‌لار ایسه، دۆشمن پیاده‌لری‌نه قاریشیق اۆچون ماشین توپ‌لاری ایله تجهیز اولونوبلار.&lt;ref&gt;Bailey, Johnathan B. A., ''Field Artillery and Firepower'', Naval Institute Press, 2004, p. 6.&lt;/ref&gt;

==آیریجا باخ==
*[[هویتزر]] 
*[[توپخانا]]

==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>8gci57mvlg1d0sphfpzgwmtsbleg849</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>