باکی

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="azb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>azbwiki</dbname>
    <base>https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">اؤزل</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">دانیشیق</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ایشلدن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ایشلدن دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فایل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فایل دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">کؤمک</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">کؤمک دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">بؤلمه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بؤلمه دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پوْرتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پوْرتال دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>باکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1838</id>
    <revision>
      <id>1592162</id>
      <parentid>1592042</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T19:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87187" sha1="njwggk9kw3ndyfofcvzyf23x2xa1013" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name=باکی
|native_name= Bakı
|nickname = [[City of Winds]]
|image_skyline = &lt;imagemap&gt;
File:Baku Montage.jpg|275px|alt=Baku montage. Clicking on an image in the picture causes the browser to load the appropriate article.
rect 0 0 1200 441 [[Ismailiyya building|Details of the façade of Dede Qorqut on the Ismailiyya building]]
rect 0 447 618 1398 [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower of Baku]]
rect 618 447 1200 1056 [[Azerbaijan State Philharmonic Hall|Philharmony Fountain in front of the Magomayev Philharmonic Hall]]
rect 618 1056 1200 1398 [[Bay of Baku|A vessel on the Bay of Baku]]
rect 0 1395 1200 1803 [[Baku Boulevard]]
&lt;/imagemap&gt;
|image_caption = Clockwise: Details of the façade of the [[Ismailiyya building]], Philharmony Fountain in front of the [[Muslim Magomayev (composer)|Magomayev]] [[Azerbaijan State Philharmonic Hall|Philharmonic Hall]], a vessel on the [[Bay of Baku]] with the skyline of the city, and the [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower]] – clickable image
|image_shield =Coat of arms of Baku.svg
|image_flag =
|seal_size =80px
|image_map =
| mapsize                         = 230px
| map_caption                     = باکی‌نین یئری آذربایجاندا
| pushpin_map                     = Azerbaijan#Asia
| pushpin_relief                  = 1
|coordinates                      = {{Coord|40|23|43|N|49|52|56|E|type:city(2039700)_region:AZ_source:dewiki}}
|subdivision_type =اؤلکه
|subdivision_name ={{AZE}}
|established_title =
|established_date =
|leader_title =بلدیه‌باشچی‌سی
|leader_name =
|area_magnitude =
|area_total_km2 = 285
|area_footnotes =&lt;ref name=&quot;DENSITY&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/010.shtml#s11
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071124164655/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/010.shtml#s11
 |archivedate=۲۴ نوامبر ۲۰۰۷
 |title=Administrative, density and territorial units and land size by economic regions of Azerbaijan Republic for January 1. 2007
 |accessdate=17 July 2009
 |deadurl=yes
 |df=dmy
}}&lt;/ref&gt;
|area_land_km2 =
|area_water_km2 =
|population_as_of =۲۰۲۰
|population_footnotes =&lt;ref&gt;[https://www.indexmundi.com/azerbaijan/demographics_profile.html CIA World Factbook]&lt;/ref&gt;
|population_total =۲٬۲۹۳٬۷۰۰
|population_urban =۳٬۱۲۵٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;demographia&quot;&gt;[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas] – Demographia, 2016&lt;/ref&gt;
|population_metro =۵٬۱۰۵٬۲۰۰
|population_note = {{dubious|date=January 2018}}
|population_density_km2=996.38
|population_demonym =باکی‌لی&lt;ref&gt;{{cite book |author =[[Thomas de Waal]]|title =The Caucasus: An Introduction|url =https://archive.org/details/caucasusintroduc0000dewa|publisher =Oxford University Press|year = 2010 |page = [https://archive.org/details/caucasusintroduc0000dewa/page/16 16]|isbn =0-19-975043-2}}&lt;/ref&gt;
{{Lang-az|Bakılı}}
|timezone =[[آذربایجان زامانی|AZT]]
|utc_offset =۴+
|elevation_m =−28
|area_code=(+994) 12
|postal_code_type=[[پوْست کودو]]
|postal_code=AZ1000
|registration_plate = 10–90 AZ
|website = {{URL|1=http://www.baku-ih.gov.az}}
|footnotes = {{Designation list|embed = yes
   |designation1 = WHS
   |designation1_offname = Walled City of Baku with the [[Palace of the Shirvanshahs|Shirvanshah's Palace]] and [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower]]
   |designation1_date = ۲۰۰۰ &lt;small&gt;(۲۴اینجی [[دونیا ارث کومیته‌سی|جلسه]])&lt;/small&gt;
   |designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/958 958]
   |designation1_criteria = iv
   |designation1_type = مدنیت
   |designation1_free1name = [[دحشتلی دونیا ارث سیاهی‌سی|تئحلؤکه‌لی وضعیت]]
   |designation1_free1value = ۲۰۰۳–۲۰۰۹
   |designation1_free2name = دؤولت
   |designation1_free2value = آذربایجان
   |designation1_free3name = منطقه
   |designation1_free3value = [[اوروپادا دونیا ارث سایتلارینین سیاهی‌سی|اوروپا و آسیا]]
  }}
}}

'''باکی''' ({{Lang-az|Bakı}} – {{اینگیلیسجه|Baku}}) — [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجان جومهوریتنین]] باشکندی، [[قافقاز]] بؤلگه‌سینده ان بؤیوک تیجارت، مدنیت و علم مرکزی، [[خزر دنیزی]]نده ان بؤیوک لیمان.

شهرین ساحه‌سی – ۲ ۱۳۰ km²&lt;ref name=&quot;Bakı şəhəri&quot; /&gt;-دیر. باکی [[آبشرون]] یاریم‌آداسی‌نین گونئی ساحلین‌ده یئرلشیر. شهر اؤز گدیملیینه، اراضی‌سینین بؤیوکلویونه و اهالی‌سینین سایینا گؤره [[شرق]]ین ان ایری شهرلرین‌دن بیریدیر.

۱۹۱۸-جی ایلدن جومهوریت تابعلی شهردیر. شهر ۱۱ اینضیباطی رایونا و ۴۸ کند، قصبه‌یه بؤلونوب. [[شیروانشاهلار سارای کومپلئکسی]]، [[ایچری شهر]] و [[قیز قالاسی]] [[۲۰۰۰]]-جی ایلده [[یونسکو]]-نون [[عوموم‌دونیا ارثی]] سیاهی‌سینا داخیل ائدیلمیشدیرلر.

باکی [[آذربایجان|آذربایجانین]] علمی، مدنی و صنایع مرکزی‌دیر. [[آذربایجان|آذربایجانین]] بیر چوْخ ایری شیرکت‌لرینین باکی‌دا باش دفترلری وار. اونلارین آراسین‌دا [[آردنش]] ده وار، بۇ شیرکت دونیانین ۱۰۰ ان ایری شیرکت‌لرین‌دن بیری‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=State Oil Company of Azerbaijan Republic: Transition from National to Transnational Company or Demand of Time? |url=http://www.turkishweekly.net/columnist/2487/state-oil-company-of-azerbaijan-republic-transition-from-national-to-transnational-company-or-demand-of-time.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111181320/http://www.turkishweekly.net/columnist/2487/state-oil-company-of-azerbaijan-republic-transition-from-national-to-transnational-company-or-demand-of-time.html }}&lt;/ref&gt; [[باکی-تیفلیس-جئیهان نفت کمری]]نین باشلانغیج نقطه‌سی باکی‌دا یئرلشیر.

== اؤتک (تاریخ) ==
[[آبشرون]] یاریم‌آداسی توپراقلاریندا تاپیلمیش آرخئولوژی ماتئریال‌لار بورانین اسکی یاشاییش مسکنی اوْلدوغونو ثبوت ائدیر. [[پیراللاهی]]، زیغ گؤلو اطرافی، [[شوولان]]، [[مردکان]]، [[بینقدی]]، [[امیرجان (سوراخانی)|امیرجان]] و س. یئرلرده ائ.ا. III-I مین‌ایللیکلره عایید آرخئولوژی عابده‌لر تاپیلمیش‌دیر.

باکینین سالیندیغی تاریخ دقیق معلوم دئییل‌دیر. بعضی تدقیقات‌چیلار باکینی قایتارا (قانقارا)، آلبانا، باروکا و س. ایله عئینی‌لشدیریرلر. باکی‌دا تاپیلمیش V-VII عصرلره عایید [[ساسانیلر|ساسانی]] دفینه‌سی او دؤنمده بورانین یاشاییش بؤلگه‌سی اوْلدوغون‌دان خبر وئریر. V-VI عصر قایناقلاریندا باکی «باغاوان» و «آتش-ی باقوان»، عرب قایناقلاریندا ([[۱۰. یوز ایل]]) «باکویه»، «باکوه»، «باکو»، روس قایناقلاریندا ([[۱۵. یوز ایل]]) «باکا»، صفوی‌لر دؤورو فارس دیللی قایناقلاریندا «بادی کوبه» آدلاندیریلیر.

تاریخاً باکی [[شرق]]ین ایری شهرلرین‌دن اوْلوب. شهر ایقتیصادیندا نفت و دوز ایستحصالی اساس یئر توتوب. عرب سییاحی ابو دولفین ([[۱۰. یوز ایل]]) معلوماتینا گؤره، باکی‌داکی ایکی نفت یاتاغین‌دان ایلده تقریباً ۷۲۰ مین [[دیرهم]] گلیر الده ائدیلیرمیش. فئودال موناسیبت‌لرین، آل وئرین و صنعت‌کارلیغین اینکیشافی شهرین چیچکلنمه‌سینه شرایط یارادیب. اۇلوسلارآراسی آلیش - وئریشین یول‌آیریجین‌دا یئرلَشن باکی دوغو و باتی اؤلکه‌لری آراسین‌داکی تیجارت علاقه‌لرین‌ده اؤنملی رول اویناییب. باکییا خزر، [[سلاویان]]، [[بیزانس ایمپیراتورلوغو]]، [[چین]]، [[عراق]]، [[سوریا]]، [[گئنویا]]، [[ونسیا]]، [[ایران]]، [[هیندیستان]] تاجیرلری گلیب. باکی‌دان ایران، عراق و س. اؤلکه‌لره [[نفت]] ایخراج اوْلونوب.

I[[۱۰. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاریسین‌دا [[عباسی‌لر خیلافتی]]نین ضعیفله‌مه‌سی و مرکزی حاکمیت‌دن اوزاقلاشماق میل‌لرینین قوتلنمه‌سی خیلافته تابع اؤلکه‌لرده بیر سیرا باغیمسیز دؤولت‌لرین یارانماسینا سبب اوْلدو. بئله دؤولت‌لردن بیری ده [[شیروانشاهلار دؤولتی]] ایدی. باکی [[۱۰. یوز ایل]]ین آخیرلارین‌دا شیروانین اساس شهرلرین‌دن بیرینه چئوریلدی. اهالی صنعت‌کارلیق، تیجارت، باغچی‌لیق، بوستانچی‌لیق، اوزومچولوک، باراماچی‌لیق، اکینچی‌لیک، نفت‌چیخارما، بالیقچی‌لیق و س. ایله مشغول اولوردو.

باکی [[۱۰. یوز ایل]]دن لیمان شهری کیمی مشهور ایدی. XI عصرین سونو، [[۱۳. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌ده باکی ترقی دؤورو کئچیریردی. [[۱۱۹۱]]-نجی ایلده [[قیزیل آرسلان]] شاماخینی توتدوق‌دا شیروانشاه [[I آخسیتان]] موقتی اولاراق باشکندی باکیا کؤچورموش‌دو. شیروانشاه‌لار شهرین مؤحکم‌لندیریلمه‌سینه خصوصی دقت وئریردیلر. XII عصرده باکی ایکی‌جرگه‌لی قالا دیواری و خندکله ایحاطه اوْلوندو.

[[قیز قالاسی (باکی)|قیز قالاسی]] دا شهرین مۆدافیعه سیستمینه داخیل ایدی. [[۱۲۳۲]]-[[۱۲۳۵]] ایللرده باکینی دنیز طرف‌دن قوروماق سونوج ایله بوختا داخیلین‌ده مؤحکملندیریلمیش قالا تیکیلدی. شیروانشاه‌لار خزر دنیزین‌ده گوج‌لو دونانما یارات‌دیلار.

[[۱۳. یوز ایل]]ین ۳۰-نجو ایللرین‌ده [[مونقول‌لار]] باکیا هوجوم ائدیب، اوزون‌مودت‌لی محاصره‌دن سوْنرا شهری آلدیلار. باکی‌دا نفت‌چیخارما و تیجارت تنزوله اوغرادی. [[۱۴. یوز ایل]]ین اورتالارینا دوغرو باکی‌دا تیجارت (خصوصیله دنیز تیجارتی) یئنی‌دن جانلاندی. گیلان و شاماخی ایپیینین بین‌الخلق تیجارت‌ده اهمیتینین آرتماسی ایله علاقه‌دار باکینین ایقتیصادی مؤوقعی مؤحکملندی. [[۱۴. یوز ایل]]دن باکی‌دان قیزیل اوردا، موسکو کنیازلیغی، آوروپا اؤلکه‌لری و س. یئرلره موختلیف ماللار، خصوصاً ایپک، خالچا و س. ایخراج ائدیلیردی. باکی‌دان هشتارخانا، [[اورتا آسیا]]یا و [[خزرلر]]ین گونئی ساحل‌لرینه مال داشینیردی. [[۱۴. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاریسین‌دا باکینین ایقتیصادی و سیاسی رولونون آرتماسی ایله علاقه‌دار اولاراق خزر دنیزی بعضاً باکی دنیزی ده آدلاندیریلیردی (بو، ۱۳۷۵-نجی ایلده کاتالان دیلین‌ده حاضیرلانمیش اطلس‌ده گؤستریلیر). باکی‌دا ایندیه‌دک قالان تاریخی-معمارلیق عابده‌لری – [[بوخارا کاروانساراسی]] ([[۱۴. یوز ایل]])، قیز قالاسی یاخینلیغین‌دا مولتانی (هیند) کاروانساراسی (XV-[[۱۶. یوز ایل]]لر) و س. شرق اؤلکه‌لری ایله گئنیش تیجارت علاقه‌لرینین مؤوجودلوغون‌دان خبر وئریر.

شیروانشاه بیرینجی خلیل‌الله‌ین دؤورون‌ده ([[۱۴۱۷]]-[[۱۴۶۲]]) باکی‌دا موهوم تیکینتی ایشلری آپاریلدی. [[شیروانشاهلار سارای کومپلئکسی]] ده بۇ دؤورده تیکیلمیش‌دیر. باکی‌دا تیجارت، صنعتکارلیق توسعه ائدیر، ایقتیصادی و مدنی حیات یوکسلیردی. [[۱۵. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاری‌سین‌دا بؤیوک موسکو کنیازلیغی ایله تیجارت داها دا گئنیشلندی و دیپلوماتیک علاقه‌لر یارادیلدی. ۱۵۰۱-نجی ایلده شاه ایسماعیل شیروانا هوجوم ائدرک باکینی آلدی.

صفوی حؤکمداری [[I طهماسیب]] ۱۵۳۸-نجی میلادی ایلده باکی‌نین دا داخیل اوْلدوغو شیروانی [[صفوی‌لر دؤولتی]]نه بیرلشدیردی. [[صفوی]]-[[عثمانلی]] محاربه‌لری زامانی [[۱۵۷۸]]-نجی ایلده عثمانلی اوردوسو باکینی توتدو. [[۱۶۰۷]]-نجی ایلده شهر یئنی‌دن صفوی‌لرین حاکمیتی آلتینا کئچدی. مرکزی حاکمیتین قوتلنمه‌سی، محصول‌دار قوه‌لرین اینکیشافینی لنگیدن فئودال چکیشمه‌لرینه، داغیدیجی محاربه‌لره سون قویولماسی [[۱۷. یوز ایل]]ین ۴۰-نجی ایللرین‌ده شهرین یوکسلیشینه تکان وئردی. صفوی‌لر دؤورون‌ده باکی‌دا میس پول‌لار بوراخیلیردی. باکی و آبشئرون اهالی‌سینین چوح حیصه‌سی خالچاچی‌لیقلا مشغول اولوردو. XVI-X[[۸. یوز ایل]]لرده صنعتکارلیق، خصوصیله خالچاچی‌لیق داها دا توسعه ائتدی. باکی‌دا توخوجولوق دا موهوم یئر تۇتوردو. XVII-X[[۸. یوز ایل]]لره عایید تاریخی عابده‌لر بۇ دؤورده باکی‌دا معمارلیق، حکاک‌لیق و س. -نین توسعه ائتدیینی گؤستریر.

باکینین زنگین طبیعی ثروت‌لری، هابئله موهوم حربی ایستراتژی اهمیتی X[[۸. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌دن اعتباراً [[روسیه]]‌نین دقتینی جلب ائدیردی. خزرین گونئی-باتی ساحل‌لرینه ییه‌لنمیه چالیشان روسیه چاری [[I پیوتر]] خصوصی حربی دنیز ائکسپئدیسییاسی یارادیر. [[۱۷۲۳]]-نجو ایل ایونون ۲۶-دا I پیوترون قوْشونو باکینی ایشغال ائدیر. لاکین، [[روسیه]] و [[ایران]] آراسیندا باغلانان گنجه مقاویله‌سینه ([[۱۷۳۵]]) گؤره باکی یئنی‌دن ایرانین حاکمیتی آلتینا کئچدی.

X[[۸. یوز ایل]]ین اورتالارین‌دا آذربایجان‌دا بیر سیرا خان‌لیق‌لار، او جمله‌دن [[باکی خان‌لیغی]] یاراندی. آرا محاربه‌لری بوتون آذربایجان‌دا اوْلدوغو کیمی، باکی‌دا دا ایقتیصادیات و مدنیتین اینکیشافینا مانع اولور، اهالینین وضعیتینی سون درجه آغیرلاشدیریردی. X[[۸. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاری‌سیندا باکی‌دا شهر حیاتی و تیجارت نیسبتاً جانلاندی. لاکین [[آغا محمد شاه قاجار]]ین آذربایجانا هوجوم‌لاری ایقتیصادیاتین و تیجارت علاقه‌لرینین یئنی‌دن تنزوله اوغراماسینا سبب اوْلدو. [[۱۷۹۶]]-نجی ایلین یازین‌دا روسیه ایمپئراتریاسی II یئکاتئرینانین امری ایله گئنئرال V.A.Zubovun کومان‌دان‌لیق ائتدیی روس قوْشون‌لاری آذربایجانا یوروش ائتدی. ایونون ۱۳-ده باکی آلیندی. [[۱۷۹۷]]-نجی ایلین اولین‌ده گئنئرال P.D.Sisyanov باکینین کومئندانتی تعیین اوْلوندو. II یئکاتئرینانین اؤلومون‌دن سوْنرا اوْغلو I پاوئل V.A.Zubovu گئری چاغیردی. چار قوْشون‌لاری ۱۷۹۷-نجی ایلین مارسین‌دا باکینی ترک ائتدی. [[۱۹. یوز ایل]]ین اولین‌ده [[I آلئکساندر]] خزرساحلی ویلایت‌لری، ایلک نؤوبه‌ده باکینی توتماق پلانی ایله خصوصی ماراقلانیردی. روسیه-ایران محاربه‌سی (۱۸۰۴–۱۸۱۳) بۇ پلانین حیاتا کئچیریلمه‌سی‌نی سورعتلندیردی. [[۱۸۰۵]]-نجی ایل آقوستون ۱۲-ده چار قوْشونو باکینی محاصره‌یه آلدی، لاکین موفقیت قازانمایاراق گئری چکیلدی. [[۱۸۰۶]]-نجی ایلین اولینده گئنئرال P.D.Sisyanovun قوْشون‌لاری یئنی‌دن باکییا یاخینلاشدی. شهری تسلیم ائتمک حاقین‌دا باکی خانی [[حوسین‌قولو خان]]لا دانیشیق‌لار زامانی گئنئرال P.D.Sisyanov اؤلدورولدو. ۱۸۰۶-نجی ایل اوْکتوبرین ۶-دا باکی روسیه‌یه بیرلشدیریلدی. [[۱۸۰۷]]-نجی ایلده باکی‌دا ۵۰۰ ائو، ۳۰۰۰۰۰ اهالی وار ایدی. [[۱۸۱۳]]-نجو ایلده باغلانمیش [[گولوستان موقاویله‌سی|گولوستان صولحو]] ایله قوزئی آذربایجان، او جمله‌دن باکینین روسیه‌یه بیرلشدیریلمه‌سی تصدیق ائدیلدی.

بو دؤورده آبشئرون‌دا ایل‌لیک نئفت استحصالی ۲۰۰–۳۰۰ مین پودا چاتیردی. [[۱۸۴۷]]-نجی ایلده باکینین [[بیبی‌هیبت]] ساحه‌سینده مئخانیکی اصوللا ایلک نفت قویوسو قازیلماسینا تشبوث گؤستریلدی. باکی نفت صنایع‌سینه خاریجی کاپیتالین آخینی باشلاندی. [[۱۸۷۹]]-نجو ایلده باکی‌دا ۹ قازما بوروغو واردی‌سا، [[۱۹۰۰]]-نجو ایلده اونلارین سایی ۱۷۱۰-آ چاتدی. باکی نفتی دونیا میقیاسینا چیخدی. نفت صنایع‌سی ایله یاناشی باکی‌دا باشقا صنایع ساحه‌لری ده اینکیشافا باشلادی؛ مئخانیکی زاوودلار، ائمالاتخانالار، توتون فابریک‌لری، بوخار موحریک‌لری ایله ایشله‌ین دییرمان‌لار و س. یاراندی. یئنی تیکیلی‌لر، بانک‌لار، تیجارت و صنایع فیرمالارینین بینالارین‌دان عبارت ایدی.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.window2baku.com/Photo/Albom30.htm |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927031447/http://www.window2baku.com/Photo/Albom30.htm }}&lt;/ref&gt;

[[۱۸۸۳]]-نجو ایل مایین ۸-ده باکی-تیفلیس دمیر یولو ایشه سالیندی. [[۱۸۹۹]]-نجو ایلده باکی‌دا ایلک کونکا ایشله‌مه‌یه باشلادی. هله [[۱۹. یوز ایل]]ین ۴۰-نجی ایللرین‌ده خزرده بوخار گمی‌لری ایشله‌ایردی.

== نفت داشلاری ==
نفت داشلاری – دونیان‌دا ایلک نفت پلاتفورماسی‌دیر. بونؤوریسی [[۱۹۴۷]]-جی ایلده قویولموش‌دور. [[جیمز باند]]ین مشهور سرگوذشتین‌دن بیری اوْلان [[دونیا کیفایت دئییل (فیلم، ۱۹۹۹)|&quot;دونیا کیفایت دئییل&quot;]] فیلمینین اساس کادرلاری محض بورادا – نفت داشلارین‌دا لئنته آلینمیش‌دیر.

نفت داشلاری شهر تیپ‌لی قصبه‌دیر و باکینین خزر رایونونون اراضی‌سینه داخیل‌دیر. خزر دنیزی سطحین‌دن آزجا گؤرونن «قارا قایالارین» اطرافین‌دا تیکیلمیش‌دیر. آبشئرون یاریم‌آداسینین ۴۲ کم-ده گونئی-شرق‌ده یئرلَشن بۇ قصبه دنیزین دیبینه برکیدیلمیش مئتال دیرک‌لرین اوستون‌دکی ائستاکادادا دنیز سطحین‌دن بیر نئچه متر هوندورلوک‌ده تیکیلمیش‌دیر.
[[File:Saadet sarayi 1.jpg|thumb|200px|left|باکی‌داکی قدیم بینالاردان بیری. &quot;سعادت سارایی&quot;]]

== ایچری‌شهر ==
[[File:Fortress of Baku, 2010.jpg|thumb|left|400px|سول طرف‌ده مۆعاصیر گؤرونوشو ایله [[ایچری‌شهر متروستان‌سییاسی]] ساغ طرف‌ده ایسه [[ایچری‌شهر]]ین بورج‌لری و قالا قاپی‌سی]]

باکی هله قدیم زامانلاردان تکجه گونئی قافقازدا دئییل، ائله‌جه ده یاخین شرق‌ده اهالینین سیخ مسکونلاشمیش شهرلردن بیری کیمی تانینمیش‌دیر. الوئریش‌لی ایقلیمی، طبیعی-جوغرافی شرایطی، طبیعی ثروت‌لرین بوللوغو، بورادان کئچن بین‌الخلق اهمیت‌لی تیجارت یوللاری بۇ شهرین ایقتیصادی جهت‌دن اینکیشافینا کؤمک ائتمیش‌دیر. مولاییم ایقلیمی، محصولدار تورپاغی، بول سو منبعی بورادا عصرین اول‌لرین‌دن باشلایان ایقتیصادی توسعه اۆچون اساس زمین اوْلموش‌دو. تصادوفی دئییل‌دیر کی، هله ائرامیزین اول‌لرین‌ده یونان-روما آیسترونومو و جوغرافیاشوناسی کلاودی پتولئمئی (۷۰–۱۴۷-جی ایللر) «جوغرافیا درس‌لیگی» کیتابین‌دا آلبانییانین اراضی‌سین‌دکی ۲۸ شهرین آدینی چکرکن باکینی باروکا و یا قایتارا کیمی گؤستریر.

باکینین «مقدس» اودلار دیاری کیمی تانینماسی اونون حیاتیندا موهوم رول اوینامیش‌دیر. بللی‌دیر کی، عرب ایستیلاسینا قدر آذربایجانین موختلیف ویلایت‌لرین‌ده خریستیان، بوتپرست‌لیک، آتشپرست‌لیک دین‌لری یاییلمیش و اونلارین دینی عیبادت یئرلری – مرکزلری مؤوجود اوْلموش‌دور. آتشپرست‌لیک دینینین اساس اوجاقلاریندان بیری ده قدیم باکی ایدی. منبع‌لرده ۶۲۴-جو ایلده بیزانس ایمپئراطورو ایراکلینین (۶۱۰–۶۴۱) باکییا گلمه‌سی و بیر چوْخ عابیده‌لری داغیتماسی حاقیندا معلومات دا واردیر.

ایچری‌شهرلر بیر نؤو جانلی اورقانیزم‌دیر. اونون اؤزونه‌مخصوص تالئیی واردیر. اوْرتا عصرلرده بعضی شهرلر حربی، سیاسی حادیثه‌لردن کاناردا قالسا دا، بیر قیسمی تاریخی حادیثه‌لرین گوج‌لو بورولغانیندا چیرپینیردی. بعضی شهرلر تالان و یانغینلارا، فئودال چکیشمه‌لرینه، طبیعی فلاکاتلره تاب گتیرمیرک محو اؤلوردو. باکی شهری ایسه الوئریش‌لی طبیعی-ایقلیم شرایطینه، گوج‌لو ایقتیصادیاتینا، تیجارت و صنعتکارلیغینین اینکیشافینا گؤره چیچکلنرک شؤهرت قازانمیش‌دی.

ایچری‌شهر ماهیر معمارلارین، صنعتکارلارین پئشه‌کارلیغیندان صحبت آچیر، بیزی اؤتن قرینه‌لره آپاریر. دؤوروموزه گلیب چاتمیش بۇ شهرین دار، ایری-اویرو کاوچ‌لرینی، میدانچالارینی گؤز اؤنونه گتیردیکجه اؤتن یوزیل‌لیکلرده حکیم اوْلموش شهر حیاتینین زامان کئچدیکجه نئجه دییشدیینی گؤروروک. اونون دیوارلاری آراسیندا سانکی کئچمیشه قاییداراق، او دؤورون سسینی دویوروق. «مدنی قاتلاردا» شهرسالما عنعنه‌لرینی ایزله‌دیکده بورادا صنعت عشقیله یاشاییب-یارادان اینسانلارین اورک چیرپینتیلارینی ائشیدیریک.

ایچری‌شهرده ایزدیحاملی تیجارت مایدانلاری، کوچه‌لر و بؤیوک محله‌لر میدانا گلمیش‌دی. او، سؤزون اصل معناسین‌دا داخیلی محلی ایستروکتورلارا مالیک اوْلوب هر شئیدن اول ایقتیصادی مرکز کیمی فورمالاشمیش‌دی. یعنی اونون اؤزونوایداره‌سی داخیلی و اطراف یاشاییش منطقه‌لری ساکینلرینین میشت و تصروفات حیاتیندا آپاریجی رول اوْیناییر، یاخین و اوزاق یئرلرله سیخ ایقتیصادی-مدنی علاقه‌ده ساخلاییردی. باکینین توسعه ائتمیش شهر سوییه‌سینه یوکسلمه‌سی اۆچون موهوم عامیل‌لردن بیری ده اونون اؤلکه‌نین صنعتکارلیق مرکزلرین‌دن بیرینه چئوئریلمه‌سی ایدی. بورادا موختلیف صنعت ساحه‌لری فورمالامیش، امتعه ایستحصالی گئنیشلنمیش، (دولوس، مئتال، شوشه معمولاتی و س)، یئرلی اهالی لازیم اوْلان چوخ‌موختلیف ماللارلا تعمین ائدیلمیش‌دی. شهر تصروفاتینین ان موهوم عامیل‌لرین‌دن بیری ده اونون زنگین امتعه ایستحصال ائتمه‌سین‌ده‌دیر. سو تجهیزاتی، سانیتارییا و کانالیزاسییا سیستم‌لرینین قۇرولماسی، سانیتاریا قایدالارینا عمل ائتمه، همچینین یاشیللاش‌دیرما ایشی شهر حیاتیندا اؤنم‌لی یئر تۇتور. اوْرتا عصرلر باکی‌سین‌دا بوتون بۇ پروبلئم‌لر حل ائدیلمیش‌دی.

یوکسک تپه اوزرین‌ده آمفیتئاتر فورماسین‌دا سالینان شهر آشاغی‌دان دنیزه باخیر، یوخاری حیسه‌دن ایسه قافقاز داغ‌لاری ایله ایحاطه اوْلونموش‌دو. اوچ‌قات قالا دیوارلاری، قیز قالاسی و دیگر فورتیفیکاسییا قورغولاری ایله برابر شهر سانکی بوتؤولوک‌ده مؤحتشم مۆدافیعه ایستحکامینی خاطیرلادیردی. دیگر اوْرتا عصر شهرلری کیمی قالا دیواری ایچین‌ده اوْلان بوتون بینالار (شهریستان) دا تاکتیکی و ایستراتژی باخیم‌دان مۆدافیعه کاراکتری داشیییردی. شهرین پلان قۇرولوشو حربی اوستونلوک و دؤیوش تاکتیکاسی دوشونوله‌رک سانکی اصیل لابیرینتی خاطیرلادیردی. ایری مئیدان و ائنلی کوچه‌لرین شهرین ایچری‌لرینه دوغرو گئتدیکجه گئومتریک پلان‌دا کیچیلیب سیخلاشماسی شهر اهالی‌سینین ده بوتون گوجو ایله مۆدافیعه ایشینه جلب اوْلونماسین‌دان خبر وئریر. بئله کی، دوشمن‌دن مۆدافیعه‌یه قالا دیوارلاری و یا عسگرلر تاب گتیرمزدی‌لرسه بۇ ایشه شهر اهالی‌سی ده فعال جلب اوْلونوردو. اولا سوواری‌لر دار کوچه و دالان‌لارا گیره بیلمیردیلر. چونکی بۇ دالان‌لاردا آتلارین گئرییه دؤنمه‌سی و یا ایداره اوْلونماسی غئیری مۆمکون ایدی. دوشمن عسگرلری ایسه بۇ دالان‌لاردا آزیر، سانکی داش تله‌یه دوشوردولر. ایکی‌مرتبه‌لی ائولرین دام‌لارین‌دان ایسه هر کس – اوشاق دا بؤیوک ده دوشمنین باشینا یا قتران، یا قاینار سو تؤکور و یا داش یاغدیریردی. بئله‌لیکله شهر اهالی‌سی دار گون‌ده بیرلیک‌ده دوشمنه سینه گریر، اؤز وطنینی، اؤز شهرینی یاغیلاردان قوروماق اۆچون قئیرت گؤستریردی.

== باکی‌دا یئرالتی تیکینتی‌لر ==
آذربایجانین اوْرتا عصر شهر و قالالاریندا احتیاط اۆچون تیکیلمیش یئرالتی گیزلی یوللارین اولماسی حاقیندا چوخلو معلوماتلارا تصادوف ائتمک اولور. خالق یارادیجیلیغیندا یئرالتی گیزلی یوللار حاقیندا چوْخ دانیشیلیر. تصادوفی دئییل کی، شهر و قالالارین یئرالتی یوللاری، خوصوصی ماراغا سبب اوْلماقلا یاناشی، اونلارین تصادوف‌دن یارانمادیغی و رئال حیاطا باغلی اوْلدوغو آیدینلاشیر. باکی شهرین‌ده مۆدافیعه ایستحکام‌لاری تیکیلرکن، قالا دیوارلارینین عظمتینی، مؤحکملیینی قورویوب ساخلاماق و مۆدافیعه سیستمینی آسانلاش‌دیرماق اۆچون مؤحتشم بورج‌لر و قالا دیواری بویو یئرالتی یول‌لار دا قالا دیوارینین آیریلماز حیسه‌سی کیمی اینشا اوْلونموش‌دور.
ایچری‌شهرده محض بۇ مقصدله قوزئی قالا دیوارلارینین داخیلی حیسه‌سینده عسگرلرین راحت حرکتی اۆچون نظرده تۇتولموش و قوشا قالا قاپیلارینادک اوزانان یئرالتی یول اینشا ائدیلمیش‌دیر. یئرالتی یول قالا دیواری بورج‌لرین‌دن بیری اوْلان دؤردکونج قالا-بورجه (جبه‌خانا و یا دونژون) باتی و شرق طرف‌دن بیئرلشیردی. قالا-بورجون بۇ جور یئرله‌شمه‌سی عسگرلرین سلاح و سورسات گؤتورمک اۆچون یئرالتی یوللا جبه‌خانایا راحت گیریب چیخا بیلمک مقصدی داشیییردی.
بو یئرالتی یول هله ده اؤز ایستراتئژی و معماری اهمیتینی قورویوب ساخلاییر. قالا دیواری بویونجا «ایچری‌شهر» مترو ایستان‌سییاسینین ایچریشهره گیریش قاپی‌سین‌دان قوشا قالا قاپیلارینا قدر اوزانان یئرالتی یول، موختلیف ایللرده و بعضی یئرلرده ایچری‌شهره گیریش قاپی‌لاری آچیلماسی ایله علاقه‌دار باغلانمیش‌دیر. قئید ائدک کی، شرق ایستیقامتین‌ده اوزانان بۇ یولون دیوارلاری یاخشی یونولموش هامار داشلاردان قایانین اوستون‌ده سلیقه ایله هؤرولموش‌دور.
بو یئرالتی تیکیلینین ایچری‌سینده یئرلَشن بیر نئچه اوتاق‌دان عبارت سو آنباری حال-حاضردا قالماق‌دادیر. بۇ سو آنباری، یاخین‌لیق‌دا یئرلَشن اوودان ایله علاقه‌لی‌دیر. ایندی ده سو آخان بۇ یئرالتی یول واختیله فعالیت‌ده اوْلان بؤیوک سو کمرینین قالیغی‌دیر. قایادا اووولموش سو یول‌لارین‌دان هم ده یئرالتی گیزلی یول کیمی ایستیفاده ائدیلمه‌سی چوْخ ماراق‌لی‌دیر.

== باکی خانلارینین ائولری ==
شیروانشاهلار دؤولتینین سوقوطون‌دان سوْنرا ۱۷-جی عصرده آذربایجان اراضی‌سینده یارانان خان‌لیقلار دؤورون‌ده، باکی خانلاری شاماخی قاپی‌سینین سول طرفین‌دکی اراضی‌ده یئرلَشن سارای‌دا یاشامیش‌لار. باکی خان‌لیغینا ۳۹ آبشئرون کندی ده داخیل ایدی. ۱۷۴۷-جی ایله کیمی باکی خان‌لیغی ایران شاهلیغین‌دان آسیلی اوْلموش‌دور. باکی خان‌لاری شهری ۱۷۴۷-جی ایلدن ۱۸۰۶-جی ایله قدر سربست ایداره ائتمیش‌لر. ۱۸۰۶-جی ایل روس‌لارین باکینی ایشغالین‌دان سوْنرا خان سارایین‌دا روس حربی قارنیزونو یئرله‌شدیریلمیش‌دیر. سووئت-سوْنرا دؤورون‌ده ایسه بۇ اراضی‌ده حربی پولیس ایداره‌سی یئرلشیردی. واختیله بۇ اراضی‌ده حووض‌لو گول-چیچک‌لی باخچا وار ایمیش. بۇ عظمت‌لی سارای‌دان حال-حاضردا ساده‌جه گیریش پورتالی و برپا اوْلونموش کیچیک مسجید سالامات قالمیش‌دیر. خان سارایینین اراضی‌سینده قالا دیوارلارینین دیبین‌ده یئرالتی حامام هله ده توْرپاق آلتین‌دا دورور. سون اوْرتا عصرلرده باکی شهرینین قالا دیوارلارین‌دان کناردا دا خان باغی و خان سارایی مؤوجود ایمیش.
۱۹۸۵–۸۶-جی ایللرده باکی خان سارایینین اراضی‌سینین بیر حیسه‌سینده آرخئولوژی قازینتی‌لار آپاریلمیش‌دیر. بورادان کول‌لی میقداردا مادی-مدنیت نومونه‌لری ایله یاناشی سو کهریز سیستمی و یئرالتی معمارلیق تیکی‌لیلری ده آشکار اوْلونموش‌دور.
باکی خان‌لارینین سارایین‌دا آشاغی‌داکی خان‌لار یاشامیش‌لار:
۱۷۴۷–۱۷۶۵ – ۱-جی میرزه محمد خان (درگاه‌قولو خانین اوْغلو)؛
۱۷۶۵–۱۷۸۴ – ملیک محمد خان (۱-جی میرزه محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۸۴–۱۷۹۱ – ۲-جی میرزه محمد خان (ملیک محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۹۱–۱۷۹۲ – محمد قولو خان (۱-جی میرزه محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۹۲–۱۸۰۶ – حسین قولو خان (حاجی علی‌قولو آغا خانین اوْغلو).

== جوغرافیاسی و ایقلیمی ==
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;۱&quot; width =&quot;۵۰%&quot; border = ۲ align=&quot;center&quot;
!colspan=&quot;۳&quot;|عئینی جوغرافی ائنلیک‌ده و یا اوزونلوق‌دا یئرلَشن شهرلر
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''قوزئی:'' [[سامارا]]، [[کازان]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''باتی:''{{سخ}}[[نیو-یورک]]{{سخ}}[[مادرید]]{{سخ}}[[نئاپول]]
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | [[File:Brosen windrose.svg|۵۰px]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''شرق:''{{سخ}}[[داشکند]]{{سخ}}[[پئکین]]
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''گونئی:'' [[ماناما]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
|}&lt;/center&gt;

آبشئرون یاریم‌آداسی دونیا اوقیانوس سوییه‌سین‌دن ۲۸ متر آشاغی‌دا یئرلشیر. باکینین و آبشئرونون ایقلیمی مولاییم- ایستی، یاریم‌صحرا و چؤل ایقلیمی اوْلوب یالنیز آبشئرونا خاص اوْلان کولک‌لرله سجیوی‌دیر. «خزری» دئییلن قوزئی کولیی یای‌دا هاوانی سرینلشدیریر، قیش‌دا ایسه حدسیز درجه‌ده سویودور. «گیلاوار» دئییلن گونئی کولیی یای‌دا ایستی گتیریر، قیش‌دا ایسه سویوغو بیر قدر مولاییملشدیریر. عومومیتله مۆعاصیر باکینین ایقلیمی باکی‌لی‌لارین سئوه-سئوه بئجردیک‌لری باغ‌لارین و پارک‌لارین سایه‌سینده چوخلو مولاییملشمیش‌دیر. ۲۰-جی عصرین اول‌لرین‌ده گوج‌لو کولک و توز الدین‌دن باکینین کوچه‌لرینه چیخماق مۆمکون دئییل‌دی، بۇ گون ایسه باکی ایلیق و راحت حیات طرزی ایله سئچیلن بیر شهره چئوریلمیش‌دیر.
[[File:Baku, Azerbaijan, satellite image, LandSat-5, 2010-09-06.jpg|thumb|200px|left|[[آبشئرون یاریم‌آداسی]]، کوسموس‌دان چکیلمیش شکیل، ۶ سپتامبر ۲۰۱۰- جو ایل]]

== شهر رایون‌لاری ==
باکی آشاغی‌داکی شهر رایون‌لارینا بؤلونوب:
* [[بینقدی رایونو|بینقدی]]
* [[قاراداغ رایونو|قاراداغ]]
* [[ختای رایونو|ختای]]
* [[خزر رایونو|خزر]]
* [[نریمانوو رایونو|نریمانوو]]
* [[نسیمی رایونو|نسیمی]]
* [[نظامی رایونو|نظامی]]
* [[سبایل رایونو|سبایل]]
* [[صابون‌چو رایونو|صابون‌چو]]
* [[سوراخانی رایونو|سوراخانی]]
* [[یاسامال رایونو|یاسامال]]

باکی‌دا میکرورایون‌لار ۱۹۶۰-جی ایللرین اولین‌دن اعتباراً تیکیلمه‌یه باشلانیل‌دی. یئنی میکرورایون‌لارین تیکیلمه‌سی ایله اراضی‌ده نقلیات اینفراستروکتورودا یارانماغا باشلامیش‌دیر. بئله کی، ایلک اول‌لر یالنیز آوتوبوس‌لارلا یئنی تیکیلمییش یاشاییش ساحه‌لرینه چاتماق اولوردوسا ۱۹۸۰-جی ایللرین اولین‌ده معمار عجمی و ۲۰ ژانویه ماترو ایستان‌سییالارینین ایستیفاده‌یه وئریلمه‌سی ایله نقلیاتین وضعیتی داها دا یاخشیلاش‌دی و میکرورایون‌لار اوزاق بیر شهراطرافی اراضی ایستاتوسونو ایتیرمگه باشلادی. میکرورایون‌لار گئتدیکچه شهر مرکزی ایله موقاییسه‌ده بیر سیرا اوستونلوک‌لر الده ائتمگیه باشلادی. ان اساسی بۇ اراضی‌لرده یاشیل‌لیق ساحه‌لرینین مرکزی اراضی‌لره نیسبتاً قات-قات چوْخ اولماسی، هاوانین تمیز اولماسی، بوتون یاشاییش ائولرینین جدی پلان اساسین‌دا سیرالانماسی، نیظام‌لی‌لیق بۇ کیمی اوستونلوک‌لر اینسان‌لاری میکرورایون‌لارا اوْلان ماراغینی جلب ائتدی و یئنی ائولر صورتله مسکونلاشماغا باشلادی. باکینین ۹ میکرورایونو واردیر.

== فایدالی قازینتی‌لار ==
== اهالی‌سی ==
* ۱۸۵۰-جی ایلده شهرده یئرله‌شه‌ن ۲٬۰۳۱ ائوده هر ایکی جینس‌دن ۷٬۴۰۰ نفر اهالی یاشاییردی.&lt;ref&gt;Тифлис، Канцелярии Наместника Кавказского. ۱۸۵۰. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۵۱ год&quot;. /Оглавление: Глава — Отделение третье، стр.۱۲۸&lt;/ref&gt;
* ۱۸۵۱-جی ایلده شهرده یئرله‌شه‌ن ۱۹۹۲ ائوده ۳٬۷۵۵ نفری کیشی‌لر، ۳٬۶۷۶ نفری قادین‌لار اوْلماقلا توپلام ۷٬۴۵۱ نفر اهالی یاشاییردی.&lt;ref&gt;Тифлис، Канцелярии Наместника Кавказского. ۱۸۵۱. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۵۲ год&quot;، стр. ۳۰۵&lt;/ref&gt;
* ۱۸۵۴-جو ایلده اهالینین سایی ۸٬۳۵۴ نفر ایدی.&lt;ref&gt;[http://promp1.narod.ru/ Старый Баку]&lt;/ref&gt;
* ۱۸۶۳-جو ایلده – ۱۴٬۵۰۰ نفر اوْلموش‌دور.
* ۱ ژانویه ۱۸۸۵-جی ایل تاریخین‌ده باکی شهرین‌ده هر ایکی جینس‌دن توپلام اهالینین سایی ۶۰٬۴۲۱ نفر اوْلموش‌دور.&lt;ref&gt;Кавказский Статистический комитет. Е. Кондратенко. ۱۸۸۶. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۸۷ год&quot;، стр. ۱۹۳&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| بوردئر=۱ جئللپاددینگ=۲ جئللسپاجینگ=۱ آلیگن=جئنتئرر
|+'''میلّی ترکیب'''
|-
! اتنیک قروپ‌لار
! ۱۸۹۷&lt;ref&gt;Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия) :Первая всеобщая перепись населения Российской Империи ۱۸۹۷ г. Распределение населения по родному языку и уездам Российской Империи кроме губерний Европейской России-[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=۳۲۳ Город Баку]-Источник: Первая Всеобщая перепись населения Российской Империи ۱۸۹۷ г. Таблица XIII. Распределение населения по родному языку. (Губернские итоги). Т. Т.۵۱–۸۹. С. -Петербург: ۱۹۰۳–۱۹۰۵&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۲۶&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۲۶ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku26.html Город Баку (перепись ۱۹۲۶ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۳۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۳۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku39.html Город Баку (перепись ۱۹۳۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۵۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۵۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku59.html Город Баку (перепись ۱۹۵۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۷۰&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۷۰ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku70.html Город Баку (перепись ۱۹۷۰ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۷۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۷۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku79.html Город Баку (перепись ۱۹۷۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۸۹ s.a.
! ۱۹۹۹&lt;ref&gt;Population statistics of Eastern Europe:[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Azerbaijan Republic population and housing census of 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}&lt;/ref&gt; s.a.
! ۲۰۰۹&lt;ref name=&quot;Bakı şəhəri&quot;&gt;آذربایجان دؤولت ایستاتیستیکا کومیته‌سی:[http://www.azstat.org/region/az/002.shtml باکی شهری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630153812/http://www.azstat.org/region/az/002.shtml |date=2012-06-30 }}&lt;/ref&gt; س.آ.
|-
| جمعی||۱۱۱ ۹۰۴||۴۵۳ ۳۳۳||۵۷۱ ۴۴۷||۶۴۲ ۵۰۷||۸۵۱ ۵۴۷||۱ ۰۱۳ ۴۳۶||۱ ۱۹۰ ۲۵۱||۱ ۷۸۸ ۸۵۴||۲ ۰۴۵ ۸۱۵
|-
| [[تورکلر|آذربایجان‌ تورکلری]]||۴۰ ۳۴۱&lt;ref group=q&gt;۱۸۹۷-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار و تاتارلار ساده‌جه تاتار کیمی قئی‌ده آلینیب‌لار /ی. -یوخ‌دور /&lt;/ref&gt;||۱۱۸ ۷۳۷&lt;ref group=q&gt;۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار ساده‌جه تورک اولاراق قئی‌ده آلینیب‌لار/ م/ی-معلومات یوخ‌دور. /&lt;/ref&gt;||۱۳۹ ۱۶۰||۲۱۱ ۳۷۲||۳۶۱ ۶۳۸&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||۵۳۰ ۵۵۶&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||۷۳۵ ۴۶۲||۱ ۵۷۴ ۲۵۲||۱ ۸۴۸ ۱۰۷
|-
| [[روس‌لار|روس]]||۳۷ ۳۹۹||۱۵۹ ۴۹۱||۲۴۱ ۳۵۳||۲۲۳ ۲۴۲||۲۴۲ ۰۲۳||۲۲۹ ۸۷۳||۲۲۷ ۶۷۹&lt;ref group=q&gt;روسلار و اوکراینالی‌لار&lt;/ref&gt;||۱۱۹ ۳۷۱||۱۰۸ ۵۲۵
|-
| [[تاتارلار|تاتار]]||&lt;ref group=q&gt;۱۸۹۷-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار و تاتارلار ساده‌جه تاتار کیمی قئی‌ده آلینیب‌لار /ی. -یوخ‌دور /&lt;/ref&gt;||۹ ۲۳۹||۱۶ ۸۱۸||۱۰ ۷۴۵||۱۳ ۰۰۲||۱۳ ۹۰۴||۱۳ ۹۰۶||۲۷ ۶۵۲||۲۵ ۱۷۱
|-
| [[لزگی‌لر|لزگی]]||۳۱۰||۳ ۷۰۸||۷ ۱۴۲||۶ ۹۱۳||۱۲ ۴۶۲||۱۶ ۰۹۶||۲۱ ۶۹۶||۲۶ ۱۴۵||۲۴ ۸۶۸
|-
| [[اوکراینالی‌لار|اوکراینالی]]||۹۳۰||۷ ۸۸۲||۷ ۲۴۸||م/ی||۹ ۸۳۲||۱۰ ۵۲۰||&lt;ref group=q&gt;روسلار و اوکراینالی‌لار&lt;/ref&gt;||۲۴ ۹۰۰||۲۱ ۰۷۱
|-
| [[یهودی‌لر|یهودی]]||۱ ۹۰۵||۲۱ ۵۷۴&lt;ref&gt;۱۹۵۸۹+۱۹۸۵&lt;/ref&gt;||۲۹ ۰۰۹||۲۳ ۸۷۹||۲۶ ۴۷۹||۲۲ ۸۱۰||۲۰ ۷۷۰||۵ ۱۶۴||۶ ۰۵۶
|-
| [[گورجولر|گورجو]]||۹۷۱||۲ ۵۵۸||۲٫۹۳۲||۲ ۶۲۲||۲ ۸۲۱||۲ ۶۰۹||۲ ۴۶۳||۲ ۳۴۰||۲ ۲۲۶
|-
| [[آهیسقا تورک‌لری|تورک]]||۸۱۴||&lt;ref group=q&gt;۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار ساده‌جه تورک اولاراق قئی‌ده آلینیب‌لار/ م/ی-معلومات یوخ‌دور. /&lt;/ref&gt;||م/ی||م/ی||م/ی||م/ی||۲۶۵||۱ ۱۰۸||۲ ۰۸۱
|-
| [[تالیش‌لار|تالیش]]||۳||۵۶||۳۸۳||۴۹||&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||م/ی||۹۴۸||۱ ۰۴۸
|-
| [[آوارلار|آوار]]||۲۴۴||۲||۱۸۴||۲۰۸||۳۰۵||۴۱۳||۵۴۲||م/ی||۲۹۶
|-
| [[کوردلر|کورد]]||...||۳۳||۷۵||۲۲||۸۶||۵۱||۲۶۸||۷۶۰||۱۸۵
|-
| [[ائرمه‌نی‌لر|ائرمه‌نی]]||۱۹ ۰۹۹||۷۶ ۶۵۶||۱۰۶ ۳۶۸||۱۳۷ ۱۱۱||۱۶۴ ۴۰۶||۱۶۷ ۲۲۶||۱۴۵ ۷۵۸||۳۷۸||۱۰۴
|-
| [[تات‌لار|تات]]||۱ ۰۷۲||۲ ۹۸۰||م/ی||۵ ۳۹۶||۷ ۱۱۵||۷ ۷۰۸||۷ ۹۶۰||م/ی||م/ی
|-
| دیگر||۸ ۸۱۶||۵۰ ۴۱۷||۲۰ ۷۷۵|| ۲۰ ۹۹۷||۱۱ ۳۷۸||۱۱ ۶۸۱||۱۳ ۴۸۲||۵ ۸۳۶||۶ ۰۷۷
|-
|}
&lt;/center&gt;

؛ قئید
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;

=== تانینمیش باکی‌لی‌لار ===
* [[آبباسوو آکیف میکاییلوویچ]] – فوتبولیست، ایجتیماعی خادیم.
* [[سفر ابیئو]] — [[آذربایجان جومهوریتی]]نین مۆدافیعه ناظری، [[گئنئرال-پولکوونیک]].
* [[آراز آغالاروو]] — ایقتیصاد علم‌لری دوکتورو. عوموم‌روسیه آذربایجان کونقرئ‌سینین ویتسئ-پرزیدنتی.
* [[آللئقرووا ایرینا]] — روس موغه‌ننی‌سی
* [[واهید الکبروو]] — آذربایجان‌لی میلیاردئر. [[روسیه]]نین لوکویل نئفت شیرکتینین پرزیدنتی.
* [[ایلهام الیئو]] — [[آذربایجان جومهوریتی]]نین پرزیدنتی
* [[نیکولای بایباکوو]] — سووئت دؤولت خادی‌می.
* [[باتاشوو کونستانتین]] — موسکو کونسئرواتورییاسینین پروفئسسورو.
* [[توفیق بهراموو]] — آذربایجان فوتبول‌چوسو، فوتبول حاکمی.
* [[ایوان بئسئدین]] — [[موسکو متروپولیتئنی]]نین باش‌چی‌سی.

== ایقتیصادیاتی ==
[[فایل:Baku city at night.jpg|thumb|250px|باکی‌نین گئجه گؤرنوشو]]
باکی [[جنوبی قافقاز|گونئی قافقاز]]ین ان بؤیوک صنایع و ایقتیصادی مرکزی‌دیر. باکی نئفتی موختلیف دؤورلرده دونیا نئفتین‌ده آپاریجی چکییه مالیک اوْلوب. [[۱۸۴۸]]-جی ایلده باکی‌دا، [[بیبیهئیبت]] یاتاغین‌دا قازیلمیش قویودان وورموش نئفت فونتانی آذربایجان‌دا «[[قارا قیزیل]]ین» صنایع اوسولو ایله چیخاریلماسینین اساسی‌نی قویموش‌دور. آرتیق ۱۸۹۹-جو ایلده آذربایجان نئفت هاسیلاتی و ائمالی اوزره دونیادا بیرینجی یئره چیخمیش، دونیا نئفت هاسیلاتینین یاری‌سی‌نی وئرمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan.az – آذربایجان نئفتی |url=http://www.azerbaijan.az/portal/Economy/OilStrategy/oilStrategy_01_a.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120713061337/http://www.azerbaijan.az/portal/Economy/OilStrategy/oilStrategy_01_a.html }}&lt;/ref&gt; بون‌دان باشقا سۆرعتله بؤیویه‌ن کاپیتالیست باکی‌سی [[[[۱۹. یوز ایل]]]]ین سوْنرالارین‌دا زرگرلیین ان بؤیوک مرکزینه چئوریلمیش‌دی. شهرین کوچه‌لرین‌دن بیرینین ایندی ده «زرگر پالان» آدلانماسی بونا ثبوت‌دور. ۱۹۰۰-جو ایلده بورادا ۱۳۰ نفر تکجه قئیدیات‌دان کئچمیش زینت اوستاسی و ۸۹ نفر شاگیرد چالیشیردی. [[۱۹. یوز ایل]]ین سونو و[[۲۰. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌ده باکی‌دا میس قاب ایستئهسال ائدن موس‌سی‌سه‌لرین سایی ۲–۳ دفعه آرتمیش‌دی. سۆرعتله بؤیومک‌ده اوْلان کاپیتالیست باکی‌سین‌دا میس ممولاتینا اهالینین تلباتینین آرتماسی بۇ مسئله‌ده هللئدیجی رول اوینامیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آذربایجانین ائتنوقرافییاسی، ۱-جی جیلد، سه ۳۷۳، ۳۹۷ – پرزیدنت کیتابخاناسی |url=http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725120140/http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf }}&lt;/ref&gt;

[[۱۹۴۹]]-جو ایلده آچیق دنیزده، باکی شهرین‌دن ۱۰۰ کیلومتر مسافه‌ده او زامان اۆچون نادیر یاتاق ساییلان [[نئفت داش‌لاری]]ندا ووران فونتان دنیزده نئفتچیخارمانین یئنی مرحله‌سینین باشلانغیجینی قویموش‌دور. آذربایجان دونیادا ایلک دفعه اولا[[راق آچیق دنیزده نئفت چیخارماغا باشلامیش‌دیر.]] ۱۹۹۹|راق آچیق دنیزده نئفت چیخارماغا باشلامیش‌دیر. [[۱۹۹۹]]-جو ایل [[۱۷ آوریل]]ده [[باکی-سوپ‌سا نئفت کمری]] و [[گورجوستان]]ین [[قارا دنیز]] ساحلین‌ده‌کی سوپ‌سا ایخراج تئرمینالی ایستیسمارا وئریلمیش‌دیر. «[[چیراق]]» یاتاغین‌دان حاصیل اوْلونان نئفتین [[سوپ‌سا]] لیمانین‌دان دونیا بازارلارینا ایخراجینا باشلانمیش و ایلک دفعه اولاراق [[آذربایجان نئفتی]] [[قوزئی]]ا یوخ، [[باتی]]ه ایستیقامت گؤتورموش‌دور. شهرین ایقتیصادی اینکیشافینی تعمین ائدن اساس ساحه‌لر بون‌لاردیر: بئینلخالق تیجارت، نئفت هاسیلاتی و ائمالی، کیمیا، [[ماشینقاییرما]]، توخوجولوق و قئیدا سنایه‌سی. سون زامان‌لار حربی صنایع، یوکسک تئخنولوگییالی صنایع و اینفورماسییا تئخنولوگییالاری توسعه ائدیرلر.

=== صنایع ===
۲۰ سپتامبر ۱۹۹۴- جو ایلده [[گولوستان]] سارایین‌دا، باکی‌دا موقاویله ایمضالان‌دی، هانسیکی اؤز بؤیوک اهمیتی نتیجه‌سینده [[عصرین موقاویله‌سی]] آدینی آلیر. عصرین موقاویله‌سی ان بؤیوک موقاویله‌لر سیاهی‌سین‌دا، هم کاربوهیدروگئن احتیاط‌لارینا گؤره، هم ده تخمین اوْلونان اینوئستی‌سییالارین هجمینه گؤره، اؤز یئرینی تۇتور. نئفت و قاز ساحه‌سینده دونیانین بیر چوْخ نئفت و قاز شیرکت‌لری مشغول‌دور.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ОБЩИЕ СВЕДЕНИЯ ОБ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ ЭКОНОМИКЕ |url=http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_r.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121014025631/http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_r.html }}&lt;/ref&gt; ان ایری شیرکت‌لر بون‌لاردیر:
* [[آموکو]]
* [[بپ]]
* [[ائخخونموبیل]]
* [[ایستاتویل]]
* [[لوکویل]]
* [[توتال نئفت شیرکتی]]
* [[سوجار]]

=== مالیه ساحه‌سی ===
باکی‌دا آذربایجان بانک‌لارینین اوفیس‌لری و بئینلخالق بانک‌لارین فیلیال‌لاری فعالیت گؤستریر. باکینین ان بؤیوک بانک‌لاری بون‌لاردیر:
* [[کاپیتالبانک]]
* [[تئخنیکابانک]]
* [[اونیجرئدیت]]
* [[آذربایجان بئینلخالق بانکی]]

[[باکی فوند بیرژاسی]]- اؤلکه‌نین آپاریجی فوند بیرژاسی‌دیر. بفب ۲۰۰۰-جی ایلین ۱۵ فئوریه‌سین‌ده آذربایجانین ۱۵ بانکی، ۲ مالییه شیرکتی و ایستانبول فوند بیرژاسی طرفین‌دن یارادیلمیش‌دیر. اونلارین هر بیری ۳۰۰ ملن. آذربایجان [[مانات]]ی اؤدمیشدیرلر. ۲۰۰۸- جی ایلین ایولون ۱- نه دؤورییه ۴۰۲۱٬۷۵۹ ملن. مانات ($۴۹۵۴٬۷۳۶ ملن) تشکیل ائتمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.cbonds.info/az/rus/news/index.phtml/params/id/۴۰۸۸۴۹ агентство جبوندس]&lt;/ref&gt;

=== حربی صنایع کومپلئکسی ===
باکی‌دا آذربایجانین حربی- سنایه کومپلئک‌سینین بیر سیرا موس‌سی‌سه‌لری یئرلشیر. اونلارین آراسین‌دا [[الکترون هئسابلاییجی ماشین‌لار زاوودو]]، [[&quot;ایقلیم&quot; علمی-ایستئهسالات موس‌سی‌سه‌سی]]، [[&quot;آویا-آقرئقات&quot; زاوودو]]، [[&quot;سنایئجیهاز&quot; علمی-ایستئهسالات موس‌سی‌سه‌سی]]، [[&quot;رادیوقوراش‌دیرماً زاوودو]]، [[&quot;تئلئمئخانیکاً زاوودو]]، [[&quot;آلوو&quot; زاوودو]] و دیگرلری وار.

== نقلیات ==
باکی [[آذربایجان]]ین ان بؤیوک نقلیات قووشاغی‌دیر. شهرده بیر سیرا، [[آبشئرون یاریماداسی]] ایله [[داغ‌لیق شیروان]]ی قوووش‌دوران، اوتوموبیل و [[دمیریولو]] ماگیسترال‌لاری کسیشیر. شهرده بئینلخالق [[هاوا لیمانی]] و دنیز لیمانی یئرلشیر.

=== بئینلخالق نقلیات ===
==== هاوا نقلیاتی ====
[[File:Airport baku.jpg|thumb|left|250 px|[[حیدر الیئو آدینا بئینلخالق هاوا لیمانی]]]]

حیدر الیئو آدینا بئینلخالق هاوا لیمانی – باکی شهرین‌دن ۲۰ کم قوزئی-شرق‌ده، بینه قصبه‌سینده یئرله‌شه‌ن و قافقازدا ان بؤیوک بئینلخالق هاوا لیمانی. بۇ هاوا لیمانی [[آذربایجان]]دا یئرله‌شه‌ن یئددی بئینلخالق هاوا لیمان‌لارین‌دان بیری‌دیر. اوچ تئرمینال‌دان عبارت‌دیر. هاوا لیمانین‌دان [[آوروپا]]یا، [[یاخین شرق]]ه، گونئی- شرقی و [[اورتا آسییا]]یا سرنیشین و یوک رئیس‌لری حیاتا کئچیریلیر.

==== دنیز نقلیاتی ====
باکی – تورکمنباشی، باکی – آکتاو دمیر یولو بره‌لری بئینلخالق نقلیات سیستم‌لرین‌ده و دهلیزلرین‌ده [[آذربایجان]]ین نقلیات سیستمینین بیر حیسه‌سی‌دیر.

==== بورو خطی ====
* '''[[باکی – تبی‌لی‌سی – ارزوروم قاز بورو خطی]]''' ۲۰۰۷- جی ایل ۲۵ مارس تاریخین‌ده رس‌می آچیلیش مراسی‌می اوْلموش‌دور. بورو خطینین دیامتری ۴۲ دویم اوزونلوقو ایسه ۹۷۰ کیلومتر تشکیل ائدیر(۴۴۲ کم [[آذربایجان]]ین، ۲۴۸ کم [[گورجوستان]]ین و ۲۸۰ کم [[تورکیه|تورکیه‌نین]] اراضی‌سین‌دن کئچیر. هر بورونون اوزونلوقو – ۱۱٬۵ متردیر.&lt;ref&gt;[http://www.inmarsys.ru/news/news.asp?filename=۲۰۰۴۱۰۲۲۰۹۵۱۱۳.xml ИНМАРСИС]&lt;/ref&gt; بۇ بورو خطی ایله شاه-دنیز پرویئکتینین چرچیوه‌سینده چیخاریلان قاضی ایخراج ائتمک پلانلاشدیریلیر.&lt;ref&gt;[http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/1182229.html Кавказ. МЕМО.РУ]&lt;/ref&gt;
* '''[[باکی-تبی‌لی‌سی-جئیهان نئفت کمری|باکی – تبی‌لی‌سی – جئیهان بورو خطی]]'''، آذربایجان نئفتینین خزر دنیزین‌دن تورکیه‌نین جئیهان لیمانینا، اورادان آرالیق دنیزی واسطه‌سیله [[آوروپا]] بازارلارینا نق‌لی کمری. اوزون‌لوغو ۱۷۷۳ کیلومتردیر. آذربایجان‌دان (۴۴۹ کم)، گورجوستان‌دان (۲۳۵ کم) و تورکیه‌دن (۱۰۵۹ کم) کئچیر.
* '''[[باکی – سوپ‌سا]]''' رس‌می آچیلیشی ۱۷ آوریل ۱۹۹۹- جو ایلده اوْلموش‌دور. بورو خطی [[آذری-چیراق-گونش‌لی]] پرویئکتی چرچیوه‌سینده تیکیلمیش‌دیر. اونون اوزونلوقو ۸۳۷ کیلومتر تشکیل ائدیر.&lt;ref&gt;[http://www.rambler.ru/news/economy/۱۰۳۴۴/۵۶۵۹۸۳۹۶۰.html Вести. رو]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; بورو خطینین دیامتری ۵۳۰ میلّیمتردیر.&lt;ref&gt;[http://www.day.az/news/oilgas/74707.html /Новости — Азербайджан/]&lt;/ref&gt;
* '''[[باکی – نوووروسسیسک بورو خطی]]''' — خزر نئفتینی روسیهنین، [[قارا دنیز]]ین ساحلین‌ده یئرله‌شه‌ن، [[نوووروسسیسک]]لیمانینا چات‌دیرماق اۆچون ایستیفاده‌یه بوراخیلمیش بورو خطی.
* '''''[[نابوککو قاز کمری]]''''' (پلانلاشدیریلیر) — خزر بؤلگه‌سی و اوْرتا شرق طبیعی قاز احتیاط‌لارینی آوروپا بازارلارینا چاتدیرماغی نظرده توتان قاز کمری لاییحه‌سی. ۳ ۳۰۰ کیلومترلیک بۇ بورو خطی لاییحه‌سینده اومو ([[اوتریش]])، بولگارگاز ([[بولقاریستان]])، مول ([[ماجاریستان]])، ترانسگاز ([[رومینییا]]) و بوتاش ([[تورکیه]]) ایشتیراک ائدیر. آلمان RWE قاز شیرکتی ۵ فئوریه ۲۰۰۸-ده ویانادا تشکیل اوْلونان ایجلاس‌دا نابوککونون آلتینجی اورتاغی اوْلموش‌دور. همچینین، فران‌سا شیرکتی اوْلان گاس دا فرانجئ ده بۇ لاییحه‌یه قوشولماق ایستیینی بیلدیرمیش‌دیر.

=== داخیلی نقلیات ===
==== متروپولیتئن ====
باکی متروپولیتئنی عمومی اوزون‌لوغو ۳۴٬۶ کم اوْلان ۲ خت‌دن، ۲۳ ایشله‌یه‌ن و ایکی تیکیله‌ن ایستان‌سییادان عبارت‌دیر، همین ایستان‌سییالارین ۲۳ وئستیبولو وار. ایستان‌سییالارین یئددی‌سی بؤیوک درین‌لیک‌ده یئرلشیر. متروپولیتئن‌ده پیللکان زولاغینین عمومی اوزون‌لوغو ۴۰۰۰ متردن آرتیق اوْلان بئش تیپ‌لی ۳۹ ائسکالاتور ایشه سالینمیش‌دیر. تونئل تیکی‌لی‌لرینین عمومی اوزون‌لوغو ۱۷٬۱ کیلومتردن آرتیق‌دیر. باکی متروپولیتئنینین نادیرلیگی بون‌دان عبارت‌دیر کی، اونون خت‌لری تپه‌لیک اراضی‌ده یئرله‌شه‌ن شهرین بیر-بیری ایله کسیشه‌ن رئلیئفی اوزره سالینمیش‌دیر، بورادا ۶۰٪ و ۴۰٪-مین‌لیک مایل‌لیک‌لر و کیچیک رادیوس‌لو چوخ‌لو ایری‌لر مؤوجوددور.

==== دمیر یولو نقلیاتی ====
حال-حاضردا باکی دمیر یولو واغزالین‌دان [[موسکو]]یا، [[کیئو]]ه، [[تیفلیس|تیف‌لی‌سه]]، [[سانکت-پئتئربورق]]ا، [[خارکوو]]ا، [[تومئن]]ه، [[روستوو-نا-دونو]]یا، [[آغستافایا]]، [[بالاکه‌ن (شهر)|بالاکه‌نه]]، [[هورادیز]]ه، [[گنجه]]یه، [[آستارایا]] قاتارلار گئدیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Расписание пассажирских поездов на ۲۰۱۰/۲۰۱۱ гг. из Баку&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.navigator.az/traintable/ |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111014657/http://www.navigator.az/traintable/ }}&lt;/ref&gt; [[باکی-تبی‌لی‌سی-قارس دمیریولو خطی]] آچیلدیق‌دان سوْنرا [[قارس]]ا و [[ایستانبول]]ا مارشروت‌لارین آچیلیشی گؤزلنیلیر.

==== فونیکولیور ====
[[باکی فونیکولیورو]] ۱۹۶۰-جی ایل مایین ۵-ده ایستیفاده‌یه وئریلیب. ۲ ایستان‌سییاسی وار – بهرام گور هیکلی و شهیدلر خیابانی. ایستان‌سییالار آراسی مسافه ۴۵۵ متردیر. بیر ایستان‌سییادان دیگرینه ۴ دقیقه‌یه چاتماق اولور. واقونلاراراسی اینتئروال ۱۰ دقیقه، گئدیش حاقی ایسه ۲۰ قپیک‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=باکی فونیکولیورونون رنگی دییشدیریلیر. |url=http://milli.az/news/society/50211.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828154109/http://milli.az/news/society/50211.html }}&lt;/ref&gt;

== ایدمان ==
شهرده، بوتون آذربایجانین اراضی‌سینده اوْلدوغو کیمی، ان پوپولیار ایدمان نؤوو فوتبول‌دور. [[فوتبول اوزره آذربایجان چئمپیوناتی|پرئمیئر-لیقادا]] شهری آشاغی‌داکی کلوب‌لار تمثیل ائدیرلر:
* [[نئفت‌چی (فوتبول کلوبو، باکی)|نئفت‌چی]]
* [[باکی (فوتبول کلوبو)|باکی]]
* [[اینتئر (باکی)|اینتئر]]
* [[آزال (فوتبول کلوبو)|آزال]]

== مدنیت ==
=== آبشئرون میلی پارکی ===
یارادیجی‌لیغی ایل: ۲۰۰۵
ساحه (هئکتار): ۷۸۳
اولدوغو یئر: باکی شهرینین عزیزبیوو رایونونون اراضی‌سین‌ده، آبشئرون یاریم‌آداسی.
قیسا معلومات: آبشئرون میلی پارکی آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتینین ۲۰۰۵-جی ایل ۸ فئوریه تاریخ‌لی سرانجامی ایله ۷۸۳ هئکتار ساحه‌سین‌ده، آبشئرون دؤولت طبیعت یاساقلیغینین بازاسین‌دا یارادیلمیش‌دیر. میلی پارک نین گونئی-شرق قورتاراجاغین‌دا – شاه دیلی اراضی‌سینده یئرلشیر. آبشئرون میلّی پارکینین یارادیلماسین‌دا باش‌لیجا مقصد اطراف موحیطین مۆحافیظه‌سی، اوندان ثمره‌لی ایستیفاده ائدیلمه‌سی، نسلی کسیلمک‌ده اوْلان نادیر فلورا و فاونا نؤولرینین (خزر سویتی‌سی، جئیران، ککیل‌لی دالغیج، گوموشو قاغایی، یاشیل باش اؤردک و س) قورونوب ساخلانیلماسی، ائکوتوریزمین توسعه ائتدیریلمه‌سی، توریزم و استراحت (رئکرئاسییا) زونالارینین یارادیلماسی، اکولوژی مونیتورینقین حیاتا کئچیریلمه‌سی و اهالینین اکولوژی جهت‌دن معاریفلندیریلمه‌سینی تعمین ائتمک‌دیر. آبشئرون میلی پارکینین حئیوانات عالمی چوْخ زنگین‌دیر. قوش‌لاردان گوموشو قاغایی، فیسیل‌دایان قو قوشو، بوز و قیرمیزیباش قازلار، بیزقویروق، یاشیلباش اؤردک، آغگؤز قارا اؤردک، ککیل‌لی دالغیج، بؤیوک آغ واغ، قوملوق جوللوتو، قاشقالداق، باتاق‌لیق بئلیباغلی‌سی، دنیز بوزجاسی و س. ممه‌لی حئیوان نؤولرین‌دن ایسه جئیران، جاناوار، چاققال، چؤل پیشیی، یئنوت، اوخلو کیرپی، تولکو، پورسوق، دووشان، خزرین سولارین‌دا سو آیتی و همچینین موختلیف نؤو بالیق‌لار مسکونلاشمیش‌دیر. آبشئرون میلّی پارکینین خزر دنیزی اراضی‌سینده چوخلو میقداردا خزر سویتی‌سی یاییلمیش‌دیر. بۇ نؤو، پرایاق‌لی‌لارین یئگانه نماینده‌سی‌دیر کی، دونیا اوکئانینین ان کیچیک سو ایتی‌سی کیمی «گینئس» ین رئکوردلار کیتابینا داخیل ائدیلمیش‌دیر.

=== مئهمانخانالار ===

=== موزئی‌لر ===
[[File:Baku Architecture Gadjinski House.JPG|300px|left|thumb|links|باکی معمارلیغی، &quot;حاجی‌نسکینین ائوی&quot;]]
* [[آذربایجان تاریخ موزئیی]]
* [[ممد سید اوردوبادینین خاطره موزئیی]]
* [[نظامی گنجوی آدینا میلّی آذربایجان ادبیاتی موزئیی]]
* [[لطیف کریموو آد. آذربایجان خالچاسی و خالق تطبیقی صنعتی دؤولت موزئیی]]
* [[صمد وورغونون ائو-موزئیی]]
* [[آذربایجان دؤولت اینجه‌صنعت موزئیی]]
* [[نریمان نریمانووون خاطره موزئیی]]
* [[جلیل ممدقولوزاده‌نین ائو-موزئیی]]
* [[حسین جاویدین ائو موزئیی]]
* [[جعفر جابارلینین ائو-موزئیی]]
* عبدالله شایقین ائو موزئیی
* آرخئولوگییا و ائتنوقرافییا موزئیی
* آذربایجان دؤولت دینی تاریخی موزئیی
* آذربایجان دؤولت کند تصروفاتی موزئیی
* آذربایجان دؤولت شکیل قالئرئیاسی
* آذربایجان گئولوگییا موزئیی
* آذربایجانین موستقیل‌لیگی موزئیی
* آذربایجان مینیاتوراسینین اینجه‌صنعت مرکزی
* آذربایجان جومهوریتی میلی تحصیل موزئیی
* بول-بول مئموریال موزئیی
* جعفر جابارلی ائو موزئیی
* جلیل ممدقولوزاده‌نین ائو موزئیی
* دؤولت تاریخی-آرخیتئکتورا موزئیی-قوروغو &quot;شیروانشاه‌لار سارایی کومپلئکسی&quot;
* حسن بی زردابی آدینا طبیعت‌شوناس‌لیق موزئیی
* لئوپولد و مستیسلاو روستروپوویجهین ائو موزئیی
* لطیف کریموو آدینا آذربایجان خالچاسی و خالق تطبیقی صنعتی دؤولت موزئیی
* محمد فضولی آدینا الیازمالار اینستیتوتو
* میلّی آذربایجان تاریخی موزئیی
* مینیاتور کیتابلارین موزئیی
* ممد سید اوردوبادینین خاطره موزئیی
* نظامی گنجوی آدینا آذربایجان ادبیاتی موزئیی
* ن. نریمانووون خاطره موزئیی
* &quot;قوبوستان&quot; دؤولت تساریخی-بدیعی قوروغو
* رینای مالاجوفاونا موزئیی
* روستام موصطافایئو آدینا آذربایجان دؤولت اینجه‌صنعت موزئیی
* صمد وورغونون ائو موزئیی
* سرگی زالی وجیهه صمدووا
* اوزئییر حاجی‌بیووون ائو موزئیی
* عظیم عظیم‌زاده‌نین ائو موزئیی
* ج. جابارلی آدینا آذربایجان دؤولت تئاتر موزئیی
* حسین جاویدین ائو موزئیی
* آذربایجان طیب موزئیی
* اولیمپییا موزئیی
* آذربایجان دؤولت موسیقی مدنیتی موزئیی

=== سرگی‌لر ===
* &quot;بؤیوک قالا ۱۹&quot; آرت قالئرئیا
* ستار بهلول‌زاده آدینا سرگی زالی

=== تئاترلار ===
[[File:Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı.jpg|300px|left|thumb|[[آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتری]]]]
* [[آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتری]]
* [[آذربایجان دؤولت آکادمیک میلی درام تئاتری]]
* [http://www.rusdrama-az.com/ روس درام تئاتری]
* [[آذربایجان دؤولت کوکلا تئاتری]]
* [[آذربایجان گنج تاماشاچیلار تئاتری]]
* [[آذربایجان دؤولت موسیقی‌لی کومئدییا تئاتری]]
* [http://www.bakucircus.az/ باکی دؤولت سیرکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420133203/http://www.bakucircus.az/ |date=2017-04-20 }}
* عبدالله شایق آدینا آذربایجان دؤولت کوکلا تئاتری
* آذربایجان دؤولت گنجلر تئاتری
* باکی ماریونئت تئاتری
* بلدیه تئاتری
* ایجتیماعی پانتومیما تئاتری
* «موغام» آذربایجان خالق موسیقی‌سی تئاتری
* [[رشید بئهبودوو]] آدینا آذربایجان دؤولت ماهنی تئاتری
* [[صمد وورغون]] آدینا آذربایجان دؤولت روس درام تئاتری
* «اونس» تئاتری
* یوغ تئاتری

=== کوْنسرت زال‌لاری ===
[[File:Respublikapalace.JPG|thumb|left|300px|[[حیدر علیئو سارایی]]]]
* آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسی

=== اوپرا ایستودییاسی ===
* شؤوکت ممدووا آدینا اوپرا ایستودییاسی

=== کاپئللهاوس ===
* کاپئللهاوس آلمان-آذربایجان مدنیت آسسوسیاسییاسی

=== سارای ===
* حیدر علیئو آدینا سارایی

=== کوْنسرت زالی ===
* آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسی یانین‌دا کامئرا و بورو اورقان موسیقی‌سی زالی
* باکی جاز مرکزی

=== مدنیت مرکزی ===
* شهریار آدینا باکی مدنیت مرکزی

=== ایدمان و کوْنسرت کومپلئکسی ===
* ایدمان و کوْنسرت کومپلئکسی

=== باکی مطبخی ===
باکی مطبخی رنگارنگ و موختلیف خؤرک‌لرله فرق‌لنیر. اونلار آراسین‌دا قوتاب، دوشبره، خنگل، گورزه، خمیراشی داها مشهوردورلار. باکی‌لیلارین شاه یئمگی قویون اتی و شابالیدلا قورودولموش آلچانین قاریشیغین‌دان آش، بیشیریلمیش تویوقلا، قایغاناق و لیمون سویو قاریشیغین‌دان چیغیرتمالی آش، و س. موختلیف نؤو آش نومونه‌لری ساییلیر. همچینین قویون اتی، تویوق، بالیق‌دان حاضیرلانمیش کابابلار دا مشهوردورلار.

باکی مطبخینین شیرنیاتی دا موختلیف‌دیر. بورا پاخلاوا، شکربورا، قوغال، شربت‌لر و س. عاییددیر. عادتاً بۇ نعمت‌لرین حاضرلانماسی یازین گلمه‌سی ایله قئید اوْلونان نووروز بایرامی ایله اوست-اوسته دوشور.

بوتون آذربایجان‌لیلار کیمی، باکی‌لیلار دا لذیذ نعمت‌لری سئویرلر. قئیدا قبولو ایسه اؤزلویون‌ده بؤیوک بیر ریتوال‌دیر کی، بوتون قایدا-قانونلا ایجرا اوْلونور.

== تحصیل ==
باکی [[آذربایجان]]ین ان واجیب تحصیل مرکزلرین‌دن بیری‌دیر. بورادا چوخ‌لو تحصیل اوبیئکت‌لری یئرلشیب.
* [[آذربایجان دؤولت نفت آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان تئکنیکی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان معمارلیق و اینشاات اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان طیب اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت ایقتیصاد اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت مدنیت و اینجه‌صنعت اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت پئداقوژی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان جومهوریتنین پرزیدنتی یانین‌دا دؤولت ایداره‌چی‌لیک آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان دیللر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت رسام‌لیق آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان میلّی کونسئرواتورییاسی]]
* [[آذربایجان تئاتر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان توریزم اینستیتوتو]]
* [[باکی موسیقی آکادئمییاسی]]
* [[باکی دؤولت اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی سلاویان اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی آسییا اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی آوراسییا اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی بیزینئس اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیته‌سینین باکی فیلیالی]]
* [[باکی قیزلار اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باتی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[میلی آویاسییا آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان اونیوئرسیته‌سی]]
* [[اودلار یوردو اونیوئرسیته‌سی]]
* [[علم و تحصیل مرکزی تفکور اونیوئرسیته‌سی]]
* [[خزر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[حیدر علیئو آدینا MTN-ین آکادئمییاسی]]

== قارداش شهرلر ==
== گؤرونتولر ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Neftchilar avenue.jpg|پُرت‌باکو گؤی‌دَلَن‌لری
File:Maiden Tower in sunset.jpg|[[قیزقالاسی]] گون باتارکن
File:Neowise over Baku.jpg|باکی‌نین گئجه گؤرونوشو
File:Building on Khagani Street 47 and Landmark Tower.jpg|لندمارک گؤی‌دَلَنی
File:Ismailiyye palace main façade, Baku, 2015.jpg|ایسماعیلیه سارایی
File:Baku White City under construction.jpg|آغ‌شهر
File:Nizami street historical complex.JPG|نیظامی کوچه‌سی
File:Baku Oxford School (1).jpg|باکی‌دا آکسفورد اوخولونون شعبه‌سی
File:Səadət sarayının əsas fasadı 2020-ci ildə.jpg|سعادت سارایی
File:Iceriseher999.jpg|ایچری‌شهر
File:Baku 2015 Euroepan Games.jpg|اولیمپیا ایستادیونو آوروپا اویونلاریندا
File:Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası.jpg|آذربایجان میلی بیلیم‌لر آکادئمیاسی
&lt;/gallery&gt;

== دؤولت بایراغی میدانی ==
[[File:Баку.JPG|thumb|left|200 px|[[دؤولت بایراغی میدانی]]]]
دؤولت بایراغی میدانی — باکی شهرینین باییل ساحه‌سینده یئرلَشن مئموریال عابده-استراحت پارکی. میدانین تنتنه‌لی آچیلیشی ۲۰۱۰-جو ایلین سپتامبرین ۱-ده آذربایجان جومهوریتنین پرزیدنتی، سلاح‌لی قوه‌لرین آلی باش کوماندانی ایلهام علیئو طرفین‌دن کئچیریلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://az.apa.az/xeber_Bakida_Dovlet_Bayragi_Meydaninin__197260.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103185241/http://az.apa.az/xeber_Bakida_Dovlet_Bayragi_Meydaninin__197260.html }}&lt;/ref&gt;

باکی شهرین‌ده یئرلَشن دؤولت بایراغی میدانین‌دا تیکینتی-قوراش‌دیرما و آبادلاش‌دیرما ایشلرینین سورتلندیریلمه‌سی اۆچون آذربایجان جومهوریتنین ۲۰۰۹-جو ایل اۆچون دؤولت بودجه‌سینده نظرده تۇتولموش پرزیدنتین احتیاط فوندوندان باکی شهر ایجرا حاکمیتینه ۱۰ میلیون مانات وسایت آیریلمیش‌دی.&lt;ref&gt;[http://az.apa.az/xeber_Azerbaycan_prezidenti_&quot;Baki_sheherinde__167224.html آپا، ۲۶ اوْکتوبر ۲۰۰۹]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

۲۰۰۰۰ m² اراضی‌سی اوْلان مئیدان‌دا اوجالدیلمیش دایاغین هوندورلویو ۱۶۲ متر، بونؤوره‌سینین دیامتری ۳٬۲، بونؤوره‌نین اوست حیسه‌سینین دیامتری ۱٬۰۹ متردیر. قورغونون عمومی کوتله‌سی ۲۲۰ تون‌دور. بایراغین ائنی ۳۵ متر، اوزون‌لوغو ۷۰ متر، عمومی ساحه‌سی ۲۴۵۰ کوادرات‌متر، کوتله‌سی ایسه تقریباً ۳۵۰ کیلوقرام‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=۰۰&amp;article_id=۲۰۰۹۱۰۲۶۰۷۴۵۰۸۲۸۳ Mediaforum.az, 2009-10-26]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; گینئس دونیا رئکوردلاری تشکیلاتی ۲۰۱۰-جو ایل مایین ۲۹-دا آذربایجان دؤولت بایراغی دیریینین دونیادا ان هوندور بایراق دیرگی اوْلدوغونو تصدیق ائدیب.

== باکی تئلئقوله‌سی ==
باکی‌دا یئرلَشن، ۳۱۰ متر هوندورلویه صاحب آذربایجان تلویزیون قوله‌سی سسری ناظیرلر سووئتینین قراری و آذربایجان سسر رابطه ناظیرلیینین سیفاریشی ایله اینشا ائدیلمیش‌دیر. لاییحه‌سی سسری رابطه ناظیرلیینین لاییحه اینستیتوتونا مخصوص اوْلان تئلئقوله‌نین تیکینتی ایشلری ۱۹۷۹-جو ایلده باشلامیش‌دیر. لاییحه‌یه اساساً، [[۱۹۸۵]]-جی ایلده تئلئقوله‌نین تیکینتی‌سی باشا چاتمالی ایدی، لاکین معین سببلره گؤره، کومپلئکس‌دکی اینشاات ایشلری دایاندیریلمیش‌دی. عوموم‌میلی لیدر حیدر علیئوین حاکمیته قاییتماسین‌دان سوْنرا، ۱۹۹۳-جو ایلده اینشاات ایشلری یئنی‌دن باشلامیش و ۱۹۹۶-جی ایلده اونون ایشتیراکی ایله کومپلئکسین رسمی آچیلیش مراسیمی کئچیریلمیش‌دیر.

== خاریجی کئچیدلر ==
* Gasimov, Zaur: The Caucasus, in: Europäische Geschichte Online (EGO), hg. vom Institut für Europäische Geschichte (IEG), Mainz European History Online (EGO), published by the Institute of European History (IEG), Mainz 2011-11-17. URL: http://www.ieg-ego.eu/gasimovz-2011-en
* [http://baku.aznet.org/baku/az/historyaz2.htm باکی]
* [http://www.bakucity.az/ باکی شهر ایجرا حاکمیتینین رسمی سایتی]
* [http://www.map.kataloq.net/ باکینین الکترون خریطه‌سی و کوسمیک شکیل‌لری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227040318/http://map.kataloq.net/ |date=2009-02-27 }}
* [http://www.azeroo.com/photo_index.php?action=photo_list&amp;album_code=۱dCEj1Nv7kWe باکی شکیل‌لری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.axtar.az/ru/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=۱۲۸&amp;Itemid=۳۹ قدیم باکی شکیل‌لری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://great.az/baki باکی فوتو]
* [http://azdm.azeriblog.com/۲۰۰۹/۰۲/۲۵/baki-adinin-mensheyi باکی آدینین معنالاری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* '''Full HD Video:''' [http://www.youtube.com/watch?v=GstyT_68GdE Panorama Baku, Azerbaijan, ۰۷٫۱۱٫۲۰۰۹]

== آیریجا باخ ==
* [[آذربایجان سلاح‌لی قوه‌لری]]
* [[باکی-تیفلیس-جئیهان بورو خطی]]
* [[باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطی|باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطی (بتاق)]]

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{آذربایجان جومهوریتی‌نین اؤلکه بؤلوملری |state=collapsed}}
{{اوروپا پایتختلری}}
{{آسیا پایتختلری}}
{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:باکی]]
[[بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین شهرلری]]
[[بؤلمه:قوزئی آذربایجان شهرلری]]
[[بؤلمه:اوروپا باشکندلری]]
[[بؤلمه:آسیا]]
[[بؤلمه:آسیا پایتختلری]]
[[بؤلمه:آذربایجان جمهوریتین اؤلکه بولوملری]]
[[بؤلمه:Baku]]
[[بؤلمه:Baku Governorate]]
[[بؤلمه:آسیا باشکندلری]]
[[بؤلمه:Cities and towns in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Populated coastal places in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Districts of Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Port cities in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Port cities and towns of the Caspian Sea]]
[[بؤلمه:World Heritage Sites in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Weather extremes of Earth]]
[[بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری]]</text>
      <sha1>njwggk9kw3ndyfofcvzyf23x2xa1013</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592164</id>
      <parentid>1592162</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T19:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87291" sha1="cy9p6u5akqbnb6vrcru0k0dza5sf9ft" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name=باکی
|native_name= Bakı
|nickname = [[City of Winds]]
|image_skyline = &lt;imagemap&gt;
File:Baku Montage.jpg|275px|alt=Baku montage. Clicking on an image in the picture causes the browser to load the appropriate article.
rect 0 0 1200 441 [[Ismailiyya building|Details of the façade of Dede Qorqut on the Ismailiyya building]]
rect 0 447 618 1398 [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower of Baku]]
rect 618 447 1200 1056 [[Azerbaijan State Philharmonic Hall|Philharmony Fountain in front of the Magomayev Philharmonic Hall]]
rect 618 1056 1200 1398 [[Bay of Baku|A vessel on the Bay of Baku]]
rect 0 1395 1200 1803 [[Baku Boulevard]]
&lt;/imagemap&gt;
|image_caption = Clockwise: Details of the façade of the [[Ismailiyya building]], Philharmony Fountain in front of the [[Muslim Magomayev (composer)|Magomayev]] [[Azerbaijan State Philharmonic Hall|Philharmonic Hall]], a vessel on the [[Bay of Baku]] with the skyline of the city, and the [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower]] – clickable image
|image_shield =Coat of arms of Baku.svg
|image_flag =
|seal_size =80px
|image_map =
| mapsize                         = 230px
| map_caption                     = باکی‌نین یئری آذربایجاندا
| pushpin_map                     = Azerbaijan#Asia
| pushpin_relief                  = 1
|coordinates                      = {{Coord|40|23|43|N|49|52|56|E|type:city(2039700)_region:AZ_source:dewiki}}
|subdivision_type =اؤلکه
|subdivision_name ={{AZE}}
|established_title =
|established_date =
|leader_title =بلدیه‌باشچی‌سی
|leader_name =
|area_magnitude =
|area_total_km2 = 285
|area_footnotes =&lt;ref name=&quot;DENSITY&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/010.shtml#s11
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071124164655/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/010.shtml#s11
 |archivedate=۲۴ نوامبر ۲۰۰۷
 |title=Administrative, density and territorial units and land size by economic regions of Azerbaijan Republic for January 1. 2007
 |accessdate=17 July 2009
 |deadurl=yes
 |df=dmy
}}&lt;/ref&gt;
|area_land_km2 =
|area_water_km2 =
|population_as_of =۲۰۲۰
|population_footnotes =&lt;ref&gt;[https://www.indexmundi.com/azerbaijan/demographics_profile.html CIA World Factbook]&lt;/ref&gt;
|population_total =۲٬۲۹۳٬۷۰۰
|population_urban =۳٬۱۲۵٬۰۰۰&lt;ref name=&quot;demographia&quot;&gt;[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas] – Demographia, 2016&lt;/ref&gt;
|population_metro =۵٬۱۰۵٬۲۰۰
|population_note = {{dubious|date=January 2018}}
|population_density_km2=996.38
|population_demonym =باکی‌لی&lt;ref&gt;{{cite book |author =[[Thomas de Waal]]|title =The Caucasus: An Introduction|url =https://archive.org/details/caucasusintroduc0000dewa|publisher =Oxford University Press|year = 2010 |page = [https://archive.org/details/caucasusintroduc0000dewa/page/16 16]|isbn =0-19-975043-2}}&lt;/ref&gt;
{{Lang-az|Bakılı}}
|timezone =[[آذربایجان زامانی|AZT]]
|utc_offset =۴+
|elevation_m =−28
|area_code=(+994) 12
|postal_code_type=[[پوْست کودو]]
|postal_code=AZ1000
|registration_plate = 10–90 AZ
|website = {{URL|1=http://www.baku-ih.gov.az}}
|footnotes = {{Designation list|embed = yes
   |designation1 = WHS
   |designation1_offname = Walled City of Baku with the [[Palace of the Shirvanshahs|Shirvanshah's Palace]] and [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower]]
   |designation1_date = ۲۰۰۰ &lt;small&gt;(۲۴اینجی [[دونیا ارث کومیته‌سی|جلسه]])&lt;/small&gt;
   |designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/958 958]
   |designation1_criteria = iv
   |designation1_type = مدنیت
   |designation1_free1name = [[دحشتلی دونیا ارث سیاهی‌سی|تئحلؤکه‌لی وضعیت]]
   |designation1_free1value = ۲۰۰۳–۲۰۰۹
   |designation1_free2name = دؤولت
   |designation1_free2value = آذربایجان
   |designation1_free3name = منطقه
   |designation1_free3value = [[اوروپادا دونیا ارث سایتلارینین سیاهی‌سی|اوروپا و آسیا]]
  }}
}}

'''باکی''' ({{Lang-az|Bakı}} – {{اینگیلیسجه|Baku}}) — [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجان جومهوریتنین]] باشکندی، [[قافقاز]] بؤلگه‌سینده ان بؤیوک تیجارت، مدنیت و علم مرکزی، [[خزر دنیزی]]نده ان بؤیوک لیمان.

شهرین ساحه‌سی – ۲ ۱۳۰ km²&lt;ref name=&quot;Bakı şəhəri&quot; /&gt;-دیر. باکی [[آبشرون]] یاریم‌آداسی‌نین گونئی ساحلین‌ده یئرلشیر. شهر اؤز گدیملیینه، اراضی‌سینین بؤیوکلویونه و اهالی‌سینین سایینا گؤره [[شرق]]ین ان ایری شهرلرین‌دن بیریدیر.

۱۹۱۸-جی ایلدن جومهوریت تابعلی شهردیر. شهر ۱۱ اینضیباطی رایونا و ۴۸ کند، قصبه‌یه بؤلونوب. [[شیروانشاهلار سارای کومپلئکسی]]، [[ایچری شهر]] و [[قیز قالاسی]] [[۲۰۰۰]]-جی ایلده [[یونسکو]]-نون [[عوموم‌دونیا ارثی]] سیاهی‌سینا داخیل ائدیلمیشدیرلر.

باکی [[آذربایجان|آذربایجانین]] علمی، مدنی و صنایع مرکزی‌دیر. [[آذربایجان|آذربایجانین]] بیر چوْخ ایری شیرکت‌لرینین باکی‌دا باش دفترلری وار. اونلارین آراسین‌دا [[آردنش]] ده وار، بۇ شیرکت دونیانین ۱۰۰ ان ایری شیرکت‌لرین‌دن بیری‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=State Oil Company of Azerbaijan Republic: Transition from National to Transnational Company or Demand of Time? |url=http://www.turkishweekly.net/columnist/2487/state-oil-company-of-azerbaijan-republic-transition-from-national-to-transnational-company-or-demand-of-time.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111181320/http://www.turkishweekly.net/columnist/2487/state-oil-company-of-azerbaijan-republic-transition-from-national-to-transnational-company-or-demand-of-time.html }}&lt;/ref&gt; [[باکی-تیفلیس-جئیهان نفت کمری]]نین باشلانغیج نقطه‌سی باکی‌دا یئرلشیر.

== اؤتک (تاریخ) ==
[[آبشرون]] یاریم‌آداسی توپراقلاریندا تاپیلمیش آرخئولوژی ماتئریال‌لار بورانین اسکی یاشاییش مسکنی اوْلدوغونو ثبوت ائدیر. [[پیراللاهی]]، زیغ گؤلو اطرافی، [[شوولان]]، [[مردکان]]، [[بینقدی]]، [[امیرجان (سوراخانی)|امیرجان]] و س. یئرلرده ائ.ا. III-I مین‌ایللیکلره عایید آرخئولوژی عابده‌لر تاپیلمیش‌دیر.

باکینین سالیندیغی تاریخ دقیق معلوم دئییل‌دیر. بعضی تدقیقات‌چیلار باکینی قایتارا (قانقارا)، آلبانا، باروکا و س. ایله عئینی‌لشدیریرلر. باکی‌دا تاپیلمیش V-VII عصرلره عایید [[ساسانیلر|ساسانی]] دفینه‌سی او دؤنمده بورانین یاشاییش بؤلگه‌سی اوْلدوغون‌دان خبر وئریر. V-VI عصر قایناقلاریندا باکی «باغاوان» و «آتش-ی باقوان»، عرب قایناقلاریندا ([[۱۰. یوز ایل]]) «باکویه»، «باکوه»، «باکو»، روس قایناقلاریندا ([[۱۵. یوز ایل]]) «باکا»، صفوی‌لر دؤورو فارس دیللی قایناقلاریندا «بادی کوبه» آدلاندیریلیر.

تاریخاً باکی [[شرق]]ین ایری شهرلرین‌دن اوْلوب. شهر ایقتیصادیندا نفت و دوز ایستحصالی اساس یئر توتوب. عرب سییاحی ابو دولفین ([[۱۰. یوز ایل]]) معلوماتینا گؤره، باکی‌داکی ایکی نفت یاتاغین‌دان ایلده تقریباً ۷۲۰ مین [[دیرهم]] گلیر الده ائدیلیرمیش. فئودال موناسیبت‌لرین، آل وئرین و صنعت‌کارلیغین اینکیشافی شهرین چیچکلنمه‌سینه شرایط یارادیب. اۇلوسلارآراسی آلیش - وئریشین یول‌آیریجین‌دا یئرلَشن باکی دوغو و باتی اؤلکه‌لری آراسین‌داکی تیجارت علاقه‌لرین‌ده اؤنملی رول اویناییب. باکییا خزر، [[سلاویان]]، [[بیزانس ایمپیراتورلوغو]]، [[چین]]، [[عراق]]، [[سوریا]]، [[گئنویا]]، [[ونسیا]]، [[ایران]]، [[هیندیستان]] تاجیرلری گلیب. باکی‌دان ایران، عراق و س. اؤلکه‌لره [[نفت]] ایخراج اوْلونوب.

I[[۱۰. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاریسین‌دا [[عباسی‌لر خیلافتی]]نین ضعیفله‌مه‌سی و مرکزی حاکمیت‌دن اوزاقلاشماق میل‌لرینین قوتلنمه‌سی خیلافته تابع اؤلکه‌لرده بیر سیرا باغیمسیز دؤولت‌لرین یارانماسینا سبب اوْلدو. بئله دؤولت‌لردن بیری ده [[شیروانشاهلار دؤولتی]] ایدی. باکی [[۱۰. یوز ایل]]ین آخیرلارین‌دا شیروانین اساس شهرلرین‌دن بیرینه چئوریلدی. اهالی صنعت‌کارلیق، تیجارت، باغچی‌لیق، بوستانچی‌لیق، اوزومچولوک، باراماچی‌لیق، اکینچی‌لیک، نفت‌چیخارما، بالیقچی‌لیق و س. ایله مشغول اولوردو.

باکی [[۱۰. یوز ایل]]دن لیمان شهری کیمی مشهور ایدی. XI عصرین سونو، [[۱۳. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌ده باکی ترقی دؤورو کئچیریردی. [[۱۱۹۱]]-نجی ایلده [[قیزیل آرسلان]] شاماخینی توتدوق‌دا شیروانشاه [[I آخسیتان]] موقتی اولاراق باشکندی باکیا کؤچورموش‌دو. شیروانشاه‌لار شهرین مؤحکم‌لندیریلمه‌سینه خصوصی دقت وئریردیلر. XII عصرده باکی ایکی‌جرگه‌لی قالا دیواری و خندکله ایحاطه اوْلوندو.

[[قیز قالاسی (باکی)|قیز قالاسی]] دا شهرین مۆدافیعه سیستمینه داخیل ایدی. [[۱۲۳۲]]-[[۱۲۳۵]] ایللرده باکینی دنیز طرف‌دن قوروماق سونوج ایله بوختا داخیلین‌ده مؤحکملندیریلمیش قالا تیکیلدی. شیروانشاه‌لار خزر دنیزین‌ده گوج‌لو دونانما یارات‌دیلار.

[[۱۳. یوز ایل]]ین ۳۰-نجو ایللرین‌ده [[مونقول‌لار]] باکیا هوجوم ائدیب، اوزون‌مودت‌لی محاصره‌دن سوْنرا شهری آلدیلار. باکی‌دا نفت‌چیخارما و تیجارت تنزوله اوغرادی. [[۱۴. یوز ایل]]ین اورتالارینا دوغرو باکی‌دا تیجارت (خصوصیله دنیز تیجارتی) یئنی‌دن جانلاندی. گیلان و شاماخی ایپیینین بین‌الخلق تیجارت‌ده اهمیتینین آرتماسی ایله علاقه‌دار باکینین ایقتیصادی مؤوقعی مؤحکملندی. [[۱۴. یوز ایل]]دن باکی‌دان قیزیل اوردا، موسکو کنیازلیغی، آوروپا اؤلکه‌لری و س. یئرلره موختلیف ماللار، خصوصاً ایپک، خالچا و س. ایخراج ائدیلیردی. باکی‌دان هشتارخانا، [[اورتا آسیا]]یا و [[خزرلر]]ین گونئی ساحل‌لرینه مال داشینیردی. [[۱۴. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاریسین‌دا باکینین ایقتیصادی و سیاسی رولونون آرتماسی ایله علاقه‌دار اولاراق خزر دنیزی بعضاً باکی دنیزی ده آدلاندیریلیردی (بو، ۱۳۷۵-نجی ایلده کاتالان دیلین‌ده حاضیرلانمیش اطلس‌ده گؤستریلیر). باکی‌دا ایندیه‌دک قالان تاریخی-معمارلیق عابده‌لری – [[بوخارا کاروانساراسی]] ([[۱۴. یوز ایل]])، قیز قالاسی یاخینلیغین‌دا مولتانی (هیند) کاروانساراسی (XV-[[۱۶. یوز ایل]]لر) و س. شرق اؤلکه‌لری ایله گئنیش تیجارت علاقه‌لرینین مؤوجودلوغون‌دان خبر وئریر.

شیروانشاه بیرینجی خلیل‌الله‌ین دؤورون‌ده ([[۱۴۱۷]]-[[۱۴۶۲]]) باکی‌دا موهوم تیکینتی ایشلری آپاریلدی. [[شیروانشاهلار سارای کومپلئکسی]] ده بۇ دؤورده تیکیلمیش‌دیر. باکی‌دا تیجارت، صنعتکارلیق توسعه ائدیر، ایقتیصادی و مدنی حیات یوکسلیردی. [[۱۵. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاری‌سین‌دا بؤیوک موسکو کنیازلیغی ایله تیجارت داها دا گئنیشلندی و دیپلوماتیک علاقه‌لر یارادیلدی. ۱۵۰۱-نجی ایلده شاه ایسماعیل شیروانا هوجوم ائدرک باکینی آلدی.

صفوی حؤکمداری [[I طهماسیب]] ۱۵۳۸-نجی میلادی ایلده باکی‌نین دا داخیل اوْلدوغو شیروانی [[صفوی‌لر دؤولتی]]نه بیرلشدیردی. [[صفوی]]-[[عثمانلی]] محاربه‌لری زامانی [[۱۵۷۸]]-نجی ایلده عثمانلی اوردوسو باکینی توتدو. [[۱۶۰۷]]-نجی ایلده شهر یئنی‌دن صفوی‌لرین حاکمیتی آلتینا کئچدی. مرکزی حاکمیتین قوتلنمه‌سی، محصول‌دار قوه‌لرین اینکیشافینی لنگیدن فئودال چکیشمه‌لرینه، داغیدیجی محاربه‌لره سون قویولماسی [[۱۷. یوز ایل]]ین ۴۰-نجی ایللرین‌ده شهرین یوکسلیشینه تکان وئردی. صفوی‌لر دؤورون‌ده باکی‌دا میس پول‌لار بوراخیلیردی. باکی و آبشئرون اهالی‌سینین چوح حیصه‌سی خالچاچی‌لیقلا مشغول اولوردو. XVI-X[[۸. یوز ایل]]لرده صنعتکارلیق، خصوصیله خالچاچی‌لیق داها دا توسعه ائتدی. باکی‌دا توخوجولوق دا موهوم یئر تۇتوردو. XVII-X[[۸. یوز ایل]]لره عایید تاریخی عابده‌لر بۇ دؤورده باکی‌دا معمارلیق، حکاک‌لیق و س. -نین توسعه ائتدیینی گؤستریر.

باکینین زنگین طبیعی ثروت‌لری، هابئله موهوم حربی ایستراتژی اهمیتی X[[۸. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌دن اعتباراً [[روسیه]]‌نین دقتینی جلب ائدیردی. خزرین گونئی-باتی ساحل‌لرینه ییه‌لنمیه چالیشان روسیه چاری [[I پیوتر]] خصوصی حربی دنیز ائکسپئدیسییاسی یارادیر. [[۱۷۲۳]]-نجو ایل ایونون ۲۶-دا I پیوترون قوْشونو باکینی ایشغال ائدیر. لاکین، [[روسیه]] و [[ایران]] آراسیندا باغلانان گنجه مقاویله‌سینه ([[۱۷۳۵]]) گؤره باکی یئنی‌دن ایرانین حاکمیتی آلتینا کئچدی.

X[[۸. یوز ایل]]ین اورتالارین‌دا آذربایجان‌دا بیر سیرا خان‌لیق‌لار، او جمله‌دن [[باکی خان‌لیغی]] یاراندی. آرا محاربه‌لری بوتون آذربایجان‌دا اوْلدوغو کیمی، باکی‌دا دا ایقتیصادیات و مدنیتین اینکیشافینا مانع اولور، اهالینین وضعیتینی سون درجه آغیرلاشدیریردی. X[[۸. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاری‌سیندا باکی‌دا شهر حیاتی و تیجارت نیسبتاً جانلاندی. لاکین [[آغا محمد شاه قاجار]]ین آذربایجانا هوجوم‌لاری ایقتیصادیاتین و تیجارت علاقه‌لرینین یئنی‌دن تنزوله اوغراماسینا سبب اوْلدو. [[۱۷۹۶]]-نجی ایلین یازین‌دا روسیه ایمپئراتریاسی II یئکاتئرینانین امری ایله گئنئرال V.A.Zubovun کومان‌دان‌لیق ائتدیی روس قوْشون‌لاری آذربایجانا یوروش ائتدی. ایونون ۱۳-ده باکی آلیندی. [[۱۷۹۷]]-نجی ایلین اولین‌ده گئنئرال P.D.Sisyanov باکینین کومئندانتی تعیین اوْلوندو. II یئکاتئرینانین اؤلومون‌دن سوْنرا اوْغلو I پاوئل V.A.Zubovu گئری چاغیردی. چار قوْشون‌لاری ۱۷۹۷-نجی ایلین مارسین‌دا باکینی ترک ائتدی. [[۱۹. یوز ایل]]ین اولین‌ده [[I آلئکساندر]] خزرساحلی ویلایت‌لری، ایلک نؤوبه‌ده باکینی توتماق پلانی ایله خصوصی ماراقلانیردی. روسیه-ایران محاربه‌سی (۱۸۰۴–۱۸۱۳) بۇ پلانین حیاتا کئچیریلمه‌سی‌نی سورعتلندیردی. [[۱۸۰۵]]-نجی ایل آقوستون ۱۲-ده چار قوْشونو باکینی محاصره‌یه آلدی، لاکین موفقیت قازانمایاراق گئری چکیلدی. [[۱۸۰۶]]-نجی ایلین اولینده گئنئرال P.D.Sisyanovun قوْشون‌لاری یئنی‌دن باکییا یاخینلاشدی. شهری تسلیم ائتمک حاقین‌دا باکی خانی [[حوسین‌قولو خان]]لا دانیشیق‌لار زامانی گئنئرال P.D.Sisyanov اؤلدورولدو. ۱۸۰۶-نجی ایل اوْکتوبرین ۶-دا باکی روسیه‌یه بیرلشدیریلدی. [[۱۸۰۷]]-نجی ایلده باکی‌دا ۵۰۰ ائو، ۳۰۰۰۰۰ اهالی وار ایدی. [[۱۸۱۳]]-نجو ایلده باغلانمیش [[گولوستان موقاویله‌سی|گولوستان صولحو]] ایله قوزئی آذربایجان، او جمله‌دن باکینین روسیه‌یه بیرلشدیریلمه‌سی تصدیق ائدیلدی.

بو دؤورده آبشئرون‌دا ایل‌لیک نئفت استحصالی ۲۰۰–۳۰۰ مین پودا چاتیردی. [[۱۸۴۷]]-نجی ایلده باکینین [[بیبی‌هیبت]] ساحه‌سینده مئخانیکی اصوللا ایلک نفت قویوسو قازیلماسینا تشبوث گؤستریلدی. باکی نفت صنایع‌سینه خاریجی کاپیتالین آخینی باشلاندی. [[۱۸۷۹]]-نجو ایلده باکی‌دا ۹ قازما بوروغو واردی‌سا، [[۱۹۰۰]]-نجو ایلده اونلارین سایی ۱۷۱۰-آ چاتدی. باکی نفتی دونیا میقیاسینا چیخدی. نفت صنایع‌سی ایله یاناشی باکی‌دا باشقا صنایع ساحه‌لری ده اینکیشافا باشلادی؛ مئخانیکی زاوودلار، ائمالاتخانالار، توتون فابریک‌لری، بوخار موحریک‌لری ایله ایشله‌ین دییرمان‌لار و س. یاراندی. یئنی تیکیلی‌لر، بانک‌لار، تیجارت و صنایع فیرمالارینین بینالارین‌دان عبارت ایدی.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.window2baku.com/Photo/Albom30.htm |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927031447/http://www.window2baku.com/Photo/Albom30.htm }}&lt;/ref&gt;

[[۱۸۸۳]]-نجو ایل مایین ۸-ده باکی-تیفلیس دمیر یولو ایشه سالیندی. [[۱۸۹۹]]-نجو ایلده باکی‌دا ایلک کونکا ایشله‌مه‌یه باشلادی. هله [[۱۹. یوز ایل]]ین ۴۰-نجی ایللرین‌ده خزرده بوخار گمی‌لری ایشله‌ایردی.

== نفت داشلاری ==
نفت داشلاری – دونیان‌دا ایلک نفت پلاتفورماسی‌دیر. بونؤوریسی [[۱۹۴۷]]-جی ایلده قویولموش‌دور. [[جیمز باند]]ین مشهور سرگوذشتین‌دن بیری اوْلان [[دونیا کیفایت دئییل (فیلم، ۱۹۹۹)|&quot;دونیا کیفایت دئییل&quot;]] فیلمینین اساس کادرلاری محض بورادا – نفت داشلارین‌دا لئنته آلینمیش‌دیر.

نفت داشلاری شهر تیپ‌لی قصبه‌دیر و باکینین خزر رایونونون اراضی‌سینه داخیل‌دیر. خزر دنیزی سطحین‌دن آزجا گؤرونن «قارا قایالارین» اطرافین‌دا تیکیلمیش‌دیر. آبشئرون یاریم‌آداسینین ۴۲ کم-ده گونئی-شرق‌ده یئرلَشن بۇ قصبه دنیزین دیبینه برکیدیلمیش مئتال دیرک‌لرین اوستون‌دکی ائستاکادادا دنیز سطحین‌دن بیر نئچه متر هوندورلوک‌ده تیکیلمیش‌دیر.
[[File:Saadet sarayi 1.jpg|thumb|200px|left|باکی‌داکی قدیم بینالاردان بیری. &quot;سعادت سارایی&quot;]]

== ایچری‌شهر ==
[[File:Fortress of Baku, 2010.jpg|thumb|left|400px|سول طرف‌ده مۆعاصیر گؤرونوشو ایله [[ایچری‌شهر متروستان‌سییاسی]] ساغ طرف‌ده ایسه [[ایچری‌شهر]]ین بورج‌لری و قالا قاپی‌سی]]

باکی هله قدیم زامانلاردان تکجه گونئی قافقازدا دئییل، ائله‌جه ده یاخین شرق‌ده اهالینین سیخ مسکونلاشمیش شهرلردن بیری کیمی تانینمیش‌دیر. الوئریش‌لی ایقلیمی، طبیعی-جوغرافی شرایطی، طبیعی ثروت‌لرین بوللوغو، بورادان کئچن بین‌الخلق اهمیت‌لی تیجارت یوللاری بۇ شهرین ایقتیصادی جهت‌دن اینکیشافینا کؤمک ائتمیش‌دیر. مولاییم ایقلیمی، محصولدار تورپاغی، بول سو منبعی بورادا عصرین اول‌لرین‌دن باشلایان ایقتیصادی توسعه اۆچون اساس زمین اوْلموش‌دو. تصادوفی دئییل‌دیر کی، هله ائرامیزین اول‌لرین‌ده یونان-روما آیسترونومو و جوغرافیاشوناسی کلاودی پتولئمئی (۷۰–۱۴۷-جی ایللر) «جوغرافیا درس‌لیگی» کیتابین‌دا آلبانییانین اراضی‌سین‌دکی ۲۸ شهرین آدینی چکرکن باکینی باروکا و یا قایتارا کیمی گؤستریر.

باکینین «مقدس» اودلار دیاری کیمی تانینماسی اونون حیاتیندا موهوم رول اوینامیش‌دیر. بللی‌دیر کی، عرب ایستیلاسینا قدر آذربایجانین موختلیف ویلایت‌لرین‌ده خریستیان، بوتپرست‌لیک، آتشپرست‌لیک دین‌لری یاییلمیش و اونلارین دینی عیبادت یئرلری – مرکزلری مؤوجود اوْلموش‌دور. آتشپرست‌لیک دینینین اساس اوجاقلاریندان بیری ده قدیم باکی ایدی. منبع‌لرده ۶۲۴-جو ایلده بیزانس ایمپئراطورو ایراکلینین (۶۱۰–۶۴۱) باکییا گلمه‌سی و بیر چوْخ عابیده‌لری داغیتماسی حاقیندا معلومات دا واردیر.

ایچری‌شهرلر بیر نؤو جانلی اورقانیزم‌دیر. اونون اؤزونه‌مخصوص تالئیی واردیر. اوْرتا عصرلرده بعضی شهرلر حربی، سیاسی حادیثه‌لردن کاناردا قالسا دا، بیر قیسمی تاریخی حادیثه‌لرین گوج‌لو بورولغانیندا چیرپینیردی. بعضی شهرلر تالان و یانغینلارا، فئودال چکیشمه‌لرینه، طبیعی فلاکاتلره تاب گتیرمیرک محو اؤلوردو. باکی شهری ایسه الوئریش‌لی طبیعی-ایقلیم شرایطینه، گوج‌لو ایقتیصادیاتینا، تیجارت و صنعتکارلیغینین اینکیشافینا گؤره چیچکلنرک شؤهرت قازانمیش‌دی.

ایچری‌شهر ماهیر معمارلارین، صنعتکارلارین پئشه‌کارلیغیندان صحبت آچیر، بیزی اؤتن قرینه‌لره آپاریر. دؤوروموزه گلیب چاتمیش بۇ شهرین دار، ایری-اویرو کاوچ‌لرینی، میدانچالارینی گؤز اؤنونه گتیردیکجه اؤتن یوزیل‌لیکلرده حکیم اوْلموش شهر حیاتینین زامان کئچدیکجه نئجه دییشدیینی گؤروروک. اونون دیوارلاری آراسیندا سانکی کئچمیشه قاییداراق، او دؤورون سسینی دویوروق. «مدنی قاتلاردا» شهرسالما عنعنه‌لرینی ایزله‌دیکده بورادا صنعت عشقیله یاشاییب-یارادان اینسانلارین اورک چیرپینتیلارینی ائشیدیریک.

ایچری‌شهرده ایزدیحاملی تیجارت مایدانلاری، کوچه‌لر و بؤیوک محله‌لر میدانا گلمیش‌دی. او، سؤزون اصل معناسین‌دا داخیلی محلی ایستروکتورلارا مالیک اوْلوب هر شئیدن اول ایقتیصادی مرکز کیمی فورمالاشمیش‌دی. یعنی اونون اؤزونوایداره‌سی داخیلی و اطراف یاشاییش منطقه‌لری ساکینلرینین میشت و تصروفات حیاتیندا آپاریجی رول اوْیناییر، یاخین و اوزاق یئرلرله سیخ ایقتیصادی-مدنی علاقه‌ده ساخلاییردی. باکینین توسعه ائتمیش شهر سوییه‌سینه یوکسلمه‌سی اۆچون موهوم عامیل‌لردن بیری ده اونون اؤلکه‌نین صنعتکارلیق مرکزلرین‌دن بیرینه چئوئریلمه‌سی ایدی. بورادا موختلیف صنعت ساحه‌لری فورمالامیش، امتعه ایستحصالی گئنیشلنمیش، (دولوس، مئتال، شوشه معمولاتی و س)، یئرلی اهالی لازیم اوْلان چوخ‌موختلیف ماللارلا تعمین ائدیلمیش‌دی. شهر تصروفاتینین ان موهوم عامیل‌لرین‌دن بیری ده اونون زنگین امتعه ایستحصال ائتمه‌سین‌ده‌دیر. سو تجهیزاتی، سانیتارییا و کانالیزاسییا سیستم‌لرینین قۇرولماسی، سانیتاریا قایدالارینا عمل ائتمه، همچینین یاشیللاش‌دیرما ایشی شهر حیاتیندا اؤنم‌لی یئر تۇتور. اوْرتا عصرلر باکی‌سین‌دا بوتون بۇ پروبلئم‌لر حل ائدیلمیش‌دی.

یوکسک تپه اوزرین‌ده آمفیتئاتر فورماسین‌دا سالینان شهر آشاغی‌دان دنیزه باخیر، یوخاری حیسه‌دن ایسه قافقاز داغ‌لاری ایله ایحاطه اوْلونموش‌دو. اوچ‌قات قالا دیوارلاری، قیز قالاسی و دیگر فورتیفیکاسییا قورغولاری ایله برابر شهر سانکی بوتؤولوک‌ده مؤحتشم مۆدافیعه ایستحکامینی خاطیرلادیردی. دیگر اوْرتا عصر شهرلری کیمی قالا دیواری ایچین‌ده اوْلان بوتون بینالار (شهریستان) دا تاکتیکی و ایستراتژی باخیم‌دان مۆدافیعه کاراکتری داشیییردی. شهرین پلان قۇرولوشو حربی اوستونلوک و دؤیوش تاکتیکاسی دوشونوله‌رک سانکی اصیل لابیرینتی خاطیرلادیردی. ایری مئیدان و ائنلی کوچه‌لرین شهرین ایچری‌لرینه دوغرو گئتدیکجه گئومتریک پلان‌دا کیچیلیب سیخلاشماسی شهر اهالی‌سینین ده بوتون گوجو ایله مۆدافیعه ایشینه جلب اوْلونماسین‌دان خبر وئریر. بئله کی، دوشمن‌دن مۆدافیعه‌یه قالا دیوارلاری و یا عسگرلر تاب گتیرمزدی‌لرسه بۇ ایشه شهر اهالی‌سی ده فعال جلب اوْلونوردو. اولا سوواری‌لر دار کوچه و دالان‌لارا گیره بیلمیردیلر. چونکی بۇ دالان‌لاردا آتلارین گئرییه دؤنمه‌سی و یا ایداره اوْلونماسی غئیری مۆمکون ایدی. دوشمن عسگرلری ایسه بۇ دالان‌لاردا آزیر، سانکی داش تله‌یه دوشوردولر. ایکی‌مرتبه‌لی ائولرین دام‌لارین‌دان ایسه هر کس – اوشاق دا بؤیوک ده دوشمنین باشینا یا قتران، یا قاینار سو تؤکور و یا داش یاغدیریردی. بئله‌لیکله شهر اهالی‌سی دار گون‌ده بیرلیک‌ده دوشمنه سینه گریر، اؤز وطنینی، اؤز شهرینی یاغیلاردان قوروماق اۆچون قئیرت گؤستریردی.

== باکی‌دا یئرالتی تیکینتی‌لر ==
آذربایجانین اوْرتا عصر شهر و قالالاریندا احتیاط اۆچون تیکیلمیش یئرالتی گیزلی یوللارین اولماسی حاقیندا چوخلو معلوماتلارا تصادوف ائتمک اولور. خالق یارادیجیلیغیندا یئرالتی گیزلی یوللار حاقیندا چوْخ دانیشیلیر. تصادوفی دئییل کی، شهر و قالالارین یئرالتی یوللاری، خوصوصی ماراغا سبب اوْلماقلا یاناشی، اونلارین تصادوف‌دن یارانمادیغی و رئال حیاطا باغلی اوْلدوغو آیدینلاشیر. باکی شهرین‌ده مۆدافیعه ایستحکام‌لاری تیکیلرکن، قالا دیوارلارینین عظمتینی، مؤحکملیینی قورویوب ساخلاماق و مۆدافیعه سیستمینی آسانلاش‌دیرماق اۆچون مؤحتشم بورج‌لر و قالا دیواری بویو یئرالتی یول‌لار دا قالا دیوارینین آیریلماز حیسه‌سی کیمی اینشا اوْلونموش‌دور.
ایچری‌شهرده محض بۇ مقصدله قوزئی قالا دیوارلارینین داخیلی حیسه‌سینده عسگرلرین راحت حرکتی اۆچون نظرده تۇتولموش و قوشا قالا قاپیلارینادک اوزانان یئرالتی یول اینشا ائدیلمیش‌دیر. یئرالتی یول قالا دیواری بورج‌لرین‌دن بیری اوْلان دؤردکونج قالا-بورجه (جبه‌خانا و یا دونژون) باتی و شرق طرف‌دن بیئرلشیردی. قالا-بورجون بۇ جور یئرله‌شمه‌سی عسگرلرین سلاح و سورسات گؤتورمک اۆچون یئرالتی یوللا جبه‌خانایا راحت گیریب چیخا بیلمک مقصدی داشیییردی.
بو یئرالتی یول هله ده اؤز ایستراتئژی و معماری اهمیتینی قورویوب ساخلاییر. قالا دیواری بویونجا «ایچری‌شهر» مترو ایستان‌سییاسینین ایچریشهره گیریش قاپی‌سین‌دان قوشا قالا قاپیلارینا قدر اوزانان یئرالتی یول، موختلیف ایللرده و بعضی یئرلرده ایچری‌شهره گیریش قاپی‌لاری آچیلماسی ایله علاقه‌دار باغلانمیش‌دیر. قئید ائدک کی، شرق ایستیقامتین‌ده اوزانان بۇ یولون دیوارلاری یاخشی یونولموش هامار داشلاردان قایانین اوستون‌ده سلیقه ایله هؤرولموش‌دور.
بو یئرالتی تیکیلینین ایچری‌سینده یئرلَشن بیر نئچه اوتاق‌دان عبارت سو آنباری حال-حاضردا قالماق‌دادیر. بۇ سو آنباری، یاخین‌لیق‌دا یئرلَشن اوودان ایله علاقه‌لی‌دیر. ایندی ده سو آخان بۇ یئرالتی یول واختیله فعالیت‌ده اوْلان بؤیوک سو کمرینین قالیغی‌دیر. قایادا اووولموش سو یول‌لارین‌دان هم ده یئرالتی گیزلی یول کیمی ایستیفاده ائدیلمه‌سی چوْخ ماراق‌لی‌دیر.

== باکی خانلارینین ائولری ==
شیروانشاهلار دؤولتینین سوقوطون‌دان سوْنرا ۱۷-جی عصرده آذربایجان اراضی‌سینده یارانان خان‌لیقلار دؤورون‌ده، باکی خانلاری شاماخی قاپی‌سینین سول طرفین‌دکی اراضی‌ده یئرلَشن سارای‌دا یاشامیش‌لار. باکی خان‌لیغینا ۳۹ آبشئرون کندی ده داخیل ایدی. ۱۷۴۷-جی ایله کیمی باکی خان‌لیغی ایران شاهلیغین‌دان آسیلی اوْلموش‌دور. باکی خان‌لاری شهری ۱۷۴۷-جی ایلدن ۱۸۰۶-جی ایله قدر سربست ایداره ائتمیش‌لر. ۱۸۰۶-جی ایل روس‌لارین باکینی ایشغالین‌دان سوْنرا خان سارایین‌دا روس حربی قارنیزونو یئرله‌شدیریلمیش‌دیر. سووئت-سوْنرا دؤورون‌ده ایسه بۇ اراضی‌ده حربی پولیس ایداره‌سی یئرلشیردی. واختیله بۇ اراضی‌ده حووض‌لو گول-چیچک‌لی باخچا وار ایمیش. بۇ عظمت‌لی سارای‌دان حال-حاضردا ساده‌جه گیریش پورتالی و برپا اوْلونموش کیچیک مسجید سالامات قالمیش‌دیر. خان سارایینین اراضی‌سینده قالا دیوارلارینین دیبین‌ده یئرالتی حامام هله ده توْرپاق آلتین‌دا دورور. سون اوْرتا عصرلرده باکی شهرینین قالا دیوارلارین‌دان کناردا دا خان باغی و خان سارایی مؤوجود ایمیش.
۱۹۸۵–۸۶-جی ایللرده باکی خان سارایینین اراضی‌سینین بیر حیسه‌سینده آرخئولوژی قازینتی‌لار آپاریلمیش‌دیر. بورادان کول‌لی میقداردا مادی-مدنیت نومونه‌لری ایله یاناشی سو کهریز سیستمی و یئرالتی معمارلیق تیکی‌لیلری ده آشکار اوْلونموش‌دور.
باکی خان‌لارینین سارایین‌دا آشاغی‌داکی خان‌لار یاشامیش‌لار:
۱۷۴۷–۱۷۶۵ – ۱-جی میرزه محمد خان (درگاه‌قولو خانین اوْغلو)؛
۱۷۶۵–۱۷۸۴ – ملیک محمد خان (۱-جی میرزه محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۸۴–۱۷۹۱ – ۲-جی میرزه محمد خان (ملیک محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۹۱–۱۷۹۲ – محمد قولو خان (۱-جی میرزه محمد خانین اوْغلو)؛
۱۷۹۲–۱۸۰۶ – حسین قولو خان (حاجی علی‌قولو آغا خانین اوْغلو).

== جوغرافیاسی و ایقلیمی ==
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;۱&quot; width =&quot;۵۰%&quot; border = ۲ align=&quot;center&quot;
!colspan=&quot;۳&quot;|عئینی جوغرافی ائنلیک‌ده و یا اوزونلوق‌دا یئرلَشن شهرلر
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''قوزئی:'' [[سامارا]]، [[کازان]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''باتی:''{{سخ}}[[نیو-یورک]]{{سخ}}[[مادرید]]{{سخ}}[[نئاپول]]
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | [[File:Brosen windrose.svg|۵۰px]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''شرق:''{{سخ}}[[داشکند]]{{سخ}}[[پئکین]]
|----
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
| width =&quot;۵۰ %&quot; align=&quot;center&quot; | ''گونئی:'' [[ماناما]]
| width =&quot;۲۵ %&quot; align=&quot;center&quot; |
|}&lt;/center&gt;

آبشئرون یاریم‌آداسی دونیا اوقیانوس سوییه‌سین‌دن ۲۸ متر آشاغی‌دا یئرلشیر. باکینین و آبشئرونون ایقلیمی مولاییم- ایستی، یاریم‌صحرا و چؤل ایقلیمی اوْلوب یالنیز آبشئرونا خاص اوْلان کولک‌لرله سجیوی‌دیر. «خزری» دئییلن قوزئی کولیی یای‌دا هاوانی سرینلشدیریر، قیش‌دا ایسه حدسیز درجه‌ده سویودور. «گیلاوار» دئییلن گونئی کولیی یای‌دا ایستی گتیریر، قیش‌دا ایسه سویوغو بیر قدر مولاییملشدیریر. عومومیتله مۆعاصیر باکینین ایقلیمی باکی‌لی‌لارین سئوه-سئوه بئجردیک‌لری باغ‌لارین و پارک‌لارین سایه‌سینده چوخلو مولاییملشمیش‌دیر. ۲۰-جی عصرین اول‌لرین‌ده گوج‌لو کولک و توز الدین‌دن باکینین کوچه‌لرینه چیخماق مۆمکون دئییل‌دی، بۇ گون ایسه باکی ایلیق و راحت حیات طرزی ایله سئچیلن بیر شهره چئوریلمیش‌دیر.
[[File:Baku, Azerbaijan, satellite image, LandSat-5, 2010-09-06.jpg|thumb|200px|left|[[آبشئرون یاریم‌آداسی]]، کوسموس‌دان چکیلمیش شکیل، ۶ سپتامبر ۲۰۱۰- جو ایل]]

== شهر رایون‌لاری ==
باکی آشاغی‌داکی شهر رایون‌لارینا بؤلونوب:
* [[بینقدی رایونو|بینقدی]]
* [[قاراداغ رایونو|قاراداغ]]
* [[ختای رایونو|ختای]]
* [[خزر رایونو|خزر]]
* [[نریمانوو رایونو|نریمانوو]]
* [[نسیمی رایونو|نسیمی]]
* [[نظامی رایونو|نظامی]]
* [[سبایل رایونو|سبایل]]
* [[صابون‌چو رایونو|صابون‌چو]]
* [[سوراخانی رایونو|سوراخانی]]
* [[یاسامال رایونو|یاسامال]]

باکی‌دا میکرورایون‌لار ۱۹۶۰-جی ایللرین اولین‌دن اعتباراً تیکیلمه‌یه باشلانیل‌دی. یئنی میکرورایون‌لارین تیکیلمه‌سی ایله اراضی‌ده نقلیات اینفراستروکتورودا یارانماغا باشلامیش‌دیر. بئله کی، ایلک اول‌لر یالنیز آوتوبوس‌لارلا یئنی تیکیلمییش یاشاییش ساحه‌لرینه چاتماق اولوردوسا ۱۹۸۰-جی ایللرین اولین‌ده معمار عجمی و ۲۰ ژانویه ماترو ایستان‌سییالارینین ایستیفاده‌یه وئریلمه‌سی ایله نقلیاتین وضعیتی داها دا یاخشیلاش‌دی و میکرورایون‌لار اوزاق بیر شهراطرافی اراضی ایستاتوسونو ایتیرمگه باشلادی. میکرورایون‌لار گئتدیکچه شهر مرکزی ایله موقاییسه‌ده بیر سیرا اوستونلوک‌لر الده ائتمگیه باشلادی. ان اساسی بۇ اراضی‌لرده یاشیل‌لیق ساحه‌لرینین مرکزی اراضی‌لره نیسبتاً قات-قات چوْخ اولماسی، هاوانین تمیز اولماسی، بوتون یاشاییش ائولرینین جدی پلان اساسین‌دا سیرالانماسی، نیظام‌لی‌لیق بۇ کیمی اوستونلوک‌لر اینسان‌لاری میکرورایون‌لارا اوْلان ماراغینی جلب ائتدی و یئنی ائولر صورتله مسکونلاشماغا باشلادی. باکینین ۹ میکرورایونو واردیر.

== فایدالی قازینتی‌لار ==
== اهالی‌سی ==
* ۱۸۵۰-جی ایلده شهرده یئرله‌شه‌ن ۲٬۰۳۱ ائوده هر ایکی جینس‌دن ۷٬۴۰۰ نفر اهالی یاشاییردی.&lt;ref&gt;Тифлис، Канцелярии Наместника Кавказского. ۱۸۵۰. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۵۱ год&quot;. /Оглавление: Глава — Отделение третье، стр.۱۲۸&lt;/ref&gt;
* ۱۸۵۱-جی ایلده شهرده یئرله‌شه‌ن ۱۹۹۲ ائوده ۳٬۷۵۵ نفری کیشی‌لر، ۳٬۶۷۶ نفری قادین‌لار اوْلماقلا توپلام ۷٬۴۵۱ نفر اهالی یاشاییردی.&lt;ref&gt;Тифлис، Канцелярии Наместника Кавказского. ۱۸۵۱. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۵۲ год&quot;، стр. ۳۰۵&lt;/ref&gt;
* ۱۸۵۴-جو ایلده اهالینین سایی ۸٬۳۵۴ نفر ایدی.&lt;ref&gt;[http://promp1.narod.ru/ Старый Баку]&lt;/ref&gt;
* ۱۸۶۳-جو ایلده – ۱۴٬۵۰۰ نفر اوْلموش‌دور.
* ۱ ژانویه ۱۸۸۵-جی ایل تاریخین‌ده باکی شهرین‌ده هر ایکی جینس‌دن توپلام اهالینین سایی ۶۰٬۴۲۱ نفر اوْلموش‌دور.&lt;ref&gt;Кавказский Статистический комитет. Е. Кондратенко. ۱۸۸۶. &quot;Кавказский календарь на ۱۸۸۷ год&quot;، стр. ۱۹۳&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| بوردئر=۱ جئللپاددینگ=۲ جئللسپاجینگ=۱ آلیگن=جئنتئرر
|+'''میلّی ترکیب'''
|-
! اتنیک قروپ‌لار
! ۱۸۹۷&lt;ref&gt;Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия) :Первая всеобщая перепись населения Российской Империи ۱۸۹۷ г. Распределение населения по родному языку и уездам Российской Империи кроме губерний Европейской России-[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=۳۲۳ Город Баку]-Источник: Первая Всеобщая перепись населения Российской Империи ۱۸۹۷ г. Таблица XIII. Распределение населения по родному языку. (Губернские итоги). Т. Т.۵۱–۸۹. С. -Петербург: ۱۹۰۳–۱۹۰۵&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۲۶&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۲۶ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku26.html Город Баку (перепись ۱۹۲۶ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۳۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۳۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku39.html Город Баку (перепись ۱۹۳۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۵۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۵۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku59.html Город Баку (перепись ۱۹۵۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۷۰&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۷۰ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku70.html Город Баку (перепись ۱۹۷۰ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۷۹&lt;ref name=&quot;Город Баку (перепись ۱۹۷۹ года)&quot;&gt;'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku79.html Город Баку (перепись ۱۹۷۹ года)]&lt;/ref&gt; s.a.
! ۱۹۸۹ s.a.
! ۱۹۹۹&lt;ref&gt;Population statistics of Eastern Europe:[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Azerbaijan Republic population and housing census of 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}&lt;/ref&gt; s.a.
! ۲۰۰۹&lt;ref name=&quot;Bakı şəhəri&quot;&gt;آذربایجان دؤولت ایستاتیستیکا کومیته‌سی:[http://www.azstat.org/region/az/002.shtml باکی شهری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630153812/http://www.azstat.org/region/az/002.shtml |date=2012-06-30 }}&lt;/ref&gt; س.آ.
|-
| جمعی||۱۱۱ ۹۰۴||۴۵۳ ۳۳۳||۵۷۱ ۴۴۷||۶۴۲ ۵۰۷||۸۵۱ ۵۴۷||۱ ۰۱۳ ۴۳۶||۱ ۱۹۰ ۲۵۱||۱ ۷۸۸ ۸۵۴||۲ ۰۴۵ ۸۱۵
|-
| [[تورکلر|آذربایجان‌ تورکلری]]||۴۰ ۳۴۱&lt;ref group=q&gt;۱۸۹۷-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار و تاتارلار ساده‌جه تاتار کیمی قئی‌ده آلینیب‌لار /ی. -یوخ‌دور /&lt;/ref&gt;||۱۱۸ ۷۳۷&lt;ref group=q&gt;۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار ساده‌جه تورک اولاراق قئی‌ده آلینیب‌لار/ م/ی-معلومات یوخ‌دور. /&lt;/ref&gt;||۱۳۹ ۱۶۰||۲۱۱ ۳۷۲||۳۶۱ ۶۳۸&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||۵۳۰ ۵۵۶&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||۷۳۵ ۴۶۲||۱ ۵۷۴ ۲۵۲||۱ ۸۴۸ ۱۰۷
|-
| [[روس‌لار|روس]]||۳۷ ۳۹۹||۱۵۹ ۴۹۱||۲۴۱ ۳۵۳||۲۲۳ ۲۴۲||۲۴۲ ۰۲۳||۲۲۹ ۸۷۳||۲۲۷ ۶۷۹&lt;ref group=q&gt;روسلار و اوکراینالی‌لار&lt;/ref&gt;||۱۱۹ ۳۷۱||۱۰۸ ۵۲۵
|-
| [[تاتارلار|تاتار]]||&lt;ref group=q&gt;۱۸۹۷-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار و تاتارلار ساده‌جه تاتار کیمی قئی‌ده آلینیب‌لار /ی. -یوخ‌دور /&lt;/ref&gt;||۹ ۲۳۹||۱۶ ۸۱۸||۱۰ ۷۴۵||۱۳ ۰۰۲||۱۳ ۹۰۴||۱۳ ۹۰۶||۲۷ ۶۵۲||۲۵ ۱۷۱
|-
| [[لزگی‌لر|لزگی]]||۳۱۰||۳ ۷۰۸||۷ ۱۴۲||۶ ۹۱۳||۱۲ ۴۶۲||۱۶ ۰۹۶||۲۱ ۶۹۶||۲۶ ۱۴۵||۲۴ ۸۶۸
|-
| [[اوکراینالی‌لار|اوکراینالی]]||۹۳۰||۷ ۸۸۲||۷ ۲۴۸||م/ی||۹ ۸۳۲||۱۰ ۵۲۰||&lt;ref group=q&gt;روسلار و اوکراینالی‌لار&lt;/ref&gt;||۲۴ ۹۰۰||۲۱ ۰۷۱
|-
| [[یهودی‌لر|یهودی]]||۱ ۹۰۵||۲۱ ۵۷۴&lt;ref&gt;۱۹۵۸۹+۱۹۸۵&lt;/ref&gt;||۲۹ ۰۰۹||۲۳ ۸۷۹||۲۶ ۴۷۹||۲۲ ۸۱۰||۲۰ ۷۷۰||۵ ۱۶۴||۶ ۰۵۶
|-
| [[گورجولر|گورجو]]||۹۷۱||۲ ۵۵۸||۲٫۹۳۲||۲ ۶۲۲||۲ ۸۲۱||۲ ۶۰۹||۲ ۴۶۳||۲ ۳۴۰||۲ ۲۲۶
|-
| [[آهیسقا تورک‌لری|تورک]]||۸۱۴||&lt;ref group=q&gt;۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار ساده‌جه تورک اولاراق قئی‌ده آلینیب‌لار/ م/ی-معلومات یوخ‌دور. /&lt;/ref&gt;||م/ی||م/ی||م/ی||م/ی||۲۶۵||۱ ۱۰۸||۲ ۰۸۱
|-
| [[تالیش‌لار|تالیش]]||۳||۵۶||۳۸۳||۴۹||&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||&lt;ref group=q&gt;۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.&lt;/ref&gt;||م/ی||۹۴۸||۱ ۰۴۸
|-
| [[آوارلار|آوار]]||۲۴۴||۲||۱۸۴||۲۰۸||۳۰۵||۴۱۳||۵۴۲||م/ی||۲۹۶
|-
| [[کوردلر|کورد]]||...||۳۳||۷۵||۲۲||۸۶||۵۱||۲۶۸||۷۶۰||۱۸۵
|-
| [[ائرمه‌نی‌لر|ائرمه‌نی]]||۱۹ ۰۹۹||۷۶ ۶۵۶||۱۰۶ ۳۶۸||۱۳۷ ۱۱۱||۱۶۴ ۴۰۶||۱۶۷ ۲۲۶||۱۴۵ ۷۵۸||۳۷۸||۱۰۴
|-
| [[تات‌لار|تات]]||۱ ۰۷۲||۲ ۹۸۰||م/ی||۵ ۳۹۶||۷ ۱۱۵||۷ ۷۰۸||۷ ۹۶۰||م/ی||م/ی
|-
| دیگر||۸ ۸۱۶||۵۰ ۴۱۷||۲۰ ۷۷۵|| ۲۰ ۹۹۷||۱۱ ۳۷۸||۱۱ ۶۸۱||۱۳ ۴۸۲||۵ ۸۳۶||۶ ۰۷۷
|-
|}
&lt;/center&gt;

؛ قئید
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;&lt;references group=q /&gt;
&lt;/div&gt;

=== تانینمیش باکی‌لی‌لار ===
* [[آبباسوو آکیف میکاییلوویچ]] – فوتبولیست، ایجتیماعی خادیم.
* [[سفر ابیئو]] — [[آذربایجان جومهوریتی]]نین مۆدافیعه ناظری، [[گئنئرال-پولکوونیک]].
* [[آراز آغالاروو]] — ایقتیصاد علم‌لری دوکتورو. عوموم‌روسیه آذربایجان کونقرئ‌سینین ویتسئ-پرزیدنتی.
* [[آللئقرووا ایرینا]] — روس موغه‌ننی‌سی
* [[واهید الکبروو]] — آذربایجان‌لی میلیاردئر. [[روسیه]]نین لوکویل نئفت شیرکتینین پرزیدنتی.
* [[ایلهام الیئو]] — [[آذربایجان جومهوریتی]]نین پرزیدنتی
* [[نیکولای بایباکوو]] — سووئت دؤولت خادی‌می.
* [[باتاشوو کونستانتین]] — موسکو کونسئرواتورییاسینین پروفئسسورو.
* [[توفیق بهراموو]] — آذربایجان فوتبول‌چوسو، فوتبول حاکمی.
* [[ایوان بئسئدین]] — [[موسکو متروپولیتئنی]]نین باش‌چی‌سی.

== ایقتیصادیاتی ==
[[فایل:Baku city at night.jpg|thumb|250px|باکی‌نین گئجه گؤرنوشو]]
باکی [[جنوبی قافقاز|گونئی قافقاز]]ین ان بؤیوک صنایع و ایقتیصادی مرکزی‌دیر. باکی نئفتی موختلیف دؤورلرده دونیا نئفتین‌ده آپاریجی چکییه مالیک اوْلوب. [[۱۸۴۸]]-جی ایلده باکی‌دا، [[بیبیهئیبت]] یاتاغین‌دا قازیلمیش قویودان وورموش نئفت فونتانی آذربایجان‌دا «[[قارا قیزیل]]ین» صنایع اوسولو ایله چیخاریلماسینین اساسی‌نی قویموش‌دور. آرتیق ۱۸۹۹-جو ایلده آذربایجان نئفت هاسیلاتی و ائمالی اوزره دونیادا بیرینجی یئره چیخمیش، دونیا نئفت هاسیلاتینین یاری‌سی‌نی وئرمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Azerbaijan.az – آذربایجان نئفتی |url=http://www.azerbaijan.az/portal/Economy/OilStrategy/oilStrategy_01_a.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120713061337/http://www.azerbaijan.az/portal/Economy/OilStrategy/oilStrategy_01_a.html }}&lt;/ref&gt; بون‌دان باشقا سۆرعتله بؤیویه‌ن کاپیتالیست باکی‌سی [[[[۱۹. یوز ایل]]]]ین سوْنرالارین‌دا زرگرلیین ان بؤیوک مرکزینه چئوریلمیش‌دی. شهرین کوچه‌لرین‌دن بیرینین ایندی ده «زرگر پالان» آدلانماسی بونا ثبوت‌دور. ۱۹۰۰-جو ایلده بورادا ۱۳۰ نفر تکجه قئیدیات‌دان کئچمیش زینت اوستاسی و ۸۹ نفر شاگیرد چالیشیردی. [[۱۹. یوز ایل]]ین سونو و[[۲۰. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌ده باکی‌دا میس قاب ایستئهسال ائدن موس‌سی‌سه‌لرین سایی ۲–۳ دفعه آرتمیش‌دی. سۆرعتله بؤیومک‌ده اوْلان کاپیتالیست باکی‌سین‌دا میس ممولاتینا اهالینین تلباتینین آرتماسی بۇ مسئله‌ده هللئدیجی رول اوینامیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=آذربایجانین ائتنوقرافییاسی، ۱-جی جیلد، سه ۳۷۳، ۳۹۷ – پرزیدنت کیتابخاناسی |url=http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725120140/http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf }}&lt;/ref&gt;

[[۱۹۴۹]]-جو ایلده آچیق دنیزده، باکی شهرین‌دن ۱۰۰ کیلومتر مسافه‌ده او زامان اۆچون نادیر یاتاق ساییلان [[نئفت داش‌لاری]]ندا ووران فونتان دنیزده نئفتچیخارمانین یئنی مرحله‌سینین باشلانغیجینی قویموش‌دور. آذربایجان دونیادا ایلک دفعه اولا[[راق آچیق دنیزده نئفت چیخارماغا باشلامیش‌دیر.]] ۱۹۹۹|راق آچیق دنیزده نئفت چیخارماغا باشلامیش‌دیر. [[۱۹۹۹]]-جو ایل [[۱۷ آوریل]]ده [[باکی-سوپ‌سا نئفت کمری]] و [[گورجوستان]]ین [[قارا دنیز]] ساحلین‌ده‌کی سوپ‌سا ایخراج تئرمینالی ایستیسمارا وئریلمیش‌دیر. «[[چیراق]]» یاتاغین‌دان حاصیل اوْلونان نئفتین [[سوپ‌سا]] لیمانین‌دان دونیا بازارلارینا ایخراجینا باشلانمیش و ایلک دفعه اولاراق [[آذربایجان نئفتی]] [[قوزئی]]ا یوخ، [[باتی]]ه ایستیقامت گؤتورموش‌دور. شهرین ایقتیصادی اینکیشافینی تعمین ائدن اساس ساحه‌لر بون‌لاردیر: بئینلخالق تیجارت، نئفت هاسیلاتی و ائمالی، کیمیا، [[ماشینقاییرما]]، توخوجولوق و قئیدا سنایه‌سی. سون زامان‌لار حربی صنایع، یوکسک تئخنولوگییالی صنایع و اینفورماسییا تئخنولوگییالاری توسعه ائدیرلر.

=== صنایع ===
۲۰ سپتامبر ۱۹۹۴- جو ایلده [[گولوستان]] سارایین‌دا، باکی‌دا موقاویله ایمضالان‌دی، هانسیکی اؤز بؤیوک اهمیتی نتیجه‌سینده [[عصرین موقاویله‌سی]] آدینی آلیر. عصرین موقاویله‌سی ان بؤیوک موقاویله‌لر سیاهی‌سین‌دا، هم کاربوهیدروگئن احتیاط‌لارینا گؤره، هم ده تخمین اوْلونان اینوئستی‌سییالارین هجمینه گؤره، اؤز یئرینی تۇتور. نئفت و قاز ساحه‌سینده دونیانین بیر چوْخ نئفت و قاز شیرکت‌لری مشغول‌دور.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ОБЩИЕ СВЕДЕНИЯ ОБ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ ЭКОНОМИКЕ |url=http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_r.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121014025631/http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_r.html }}&lt;/ref&gt; ان ایری شیرکت‌لر بون‌لاردیر:
* [[آموکو]]
* [[بپ]]
* [[ائخخونموبیل]]
* [[ایستاتویل]]
* [[لوکویل]]
* [[توتال نئفت شیرکتی]]
* [[سوجار]]

=== مالیه ساحه‌سی ===
باکی‌دا آذربایجان بانک‌لارینین اوفیس‌لری و بئینلخالق بانک‌لارین فیلیال‌لاری فعالیت گؤستریر. باکینین ان بؤیوک بانک‌لاری بون‌لاردیر:
* [[کاپیتالبانک]]
* [[تئخنیکابانک]]
* [[اونیجرئدیت]]
* [[آذربایجان بئینلخالق بانکی]]

[[باکی فوند بیرژاسی]]- اؤلکه‌نین آپاریجی فوند بیرژاسی‌دیر. بفب ۲۰۰۰-جی ایلین ۱۵ فئوریه‌سین‌ده آذربایجانین ۱۵ بانکی، ۲ مالییه شیرکتی و ایستانبول فوند بیرژاسی طرفین‌دن یارادیلمیش‌دیر. اونلارین هر بیری ۳۰۰ ملن. آذربایجان [[مانات]]ی اؤدمیشدیرلر. ۲۰۰۸- جی ایلین ایولون ۱- نه دؤورییه ۴۰۲۱٬۷۵۹ ملن. مانات ($۴۹۵۴٬۷۳۶ ملن) تشکیل ائتمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.cbonds.info/az/rus/news/index.phtml/params/id/۴۰۸۸۴۹ агентство جبوندس]&lt;/ref&gt;

=== حربی صنایع کومپلئکسی ===
باکی‌دا آذربایجانین حربی- سنایه کومپلئک‌سینین بیر سیرا موس‌سی‌سه‌لری یئرلشیر. اونلارین آراسین‌دا [[الکترون هئسابلاییجی ماشین‌لار زاوودو]]، [[&quot;ایقلیم&quot; علمی-ایستئهسالات موس‌سی‌سه‌سی]]، [[&quot;آویا-آقرئقات&quot; زاوودو]]، [[&quot;سنایئجیهاز&quot; علمی-ایستئهسالات موس‌سی‌سه‌سی]]، [[&quot;رادیوقوراش‌دیرماً زاوودو]]، [[&quot;تئلئمئخانیکاً زاوودو]]، [[&quot;آلوو&quot; زاوودو]] و دیگرلری وار.

== نقلیات ==
باکی [[آذربایجان]]ین ان بؤیوک نقلیات قووشاغی‌دیر. شهرده بیر سیرا، [[آبشئرون یاریماداسی]] ایله [[داغ‌لیق شیروان]]ی قوووش‌دوران، اوتوموبیل و [[دمیریولو]] ماگیسترال‌لاری کسیشیر. شهرده بئینلخالق [[هاوا لیمانی]] و دنیز لیمانی یئرلشیر.

=== بئینلخالق نقلیات ===
==== هاوا نقلیاتی ====
[[File:Airport baku.jpg|thumb|left|250 px|[[حیدر الیئو آدینا بئینلخالق هاوا لیمانی]]]]

حیدر الیئو آدینا بئینلخالق هاوا لیمانی – باکی شهرین‌دن ۲۰ کم قوزئی-شرق‌ده، بینه قصبه‌سینده یئرله‌شه‌ن و قافقازدا ان بؤیوک بئینلخالق هاوا لیمانی. بۇ هاوا لیمانی [[آذربایجان]]دا یئرله‌شه‌ن یئددی بئینلخالق هاوا لیمان‌لارین‌دان بیری‌دیر. اوچ تئرمینال‌دان عبارت‌دیر. هاوا لیمانین‌دان [[آوروپا]]یا، [[یاخین شرق]]ه، گونئی- شرقی و [[اورتا آسییا]]یا سرنیشین و یوک رئیس‌لری حیاتا کئچیریلیر.

==== دنیز نقلیاتی ====
باکی – تورکمنباشی، باکی – آکتاو دمیر یولو بره‌لری بئینلخالق نقلیات سیستم‌لرین‌ده و دهلیزلرین‌ده [[آذربایجان]]ین نقلیات سیستمینین بیر حیسه‌سی‌دیر.

==== بورو خطی ====
* '''[[باکی – تبی‌لی‌سی – ارزوروم قاز بورو خطی]]''' ۲۰۰۷- جی ایل ۲۵ مارس تاریخین‌ده رس‌می آچیلیش مراسی‌می اوْلموش‌دور. بورو خطینین دیامتری ۴۲ دویم اوزونلوقو ایسه ۹۷۰ کیلومتر تشکیل ائدیر(۴۴۲ کم [[آذربایجان]]ین، ۲۴۸ کم [[گورجوستان]]ین و ۲۸۰ کم [[تورکیه|تورکیه‌نین]] اراضی‌سین‌دن کئچیر. هر بورونون اوزونلوقو – ۱۱٬۵ متردیر.&lt;ref&gt;[http://www.inmarsys.ru/news/news.asp?filename=۲۰۰۴۱۰۲۲۰۹۵۱۱۳.xml ИНМАРСИС]&lt;/ref&gt; بۇ بورو خطی ایله شاه-دنیز پرویئکتینین چرچیوه‌سینده چیخاریلان قاضی ایخراج ائتمک پلانلاشدیریلیر.&lt;ref&gt;[http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/1182229.html Кавказ. МЕМО.РУ]&lt;/ref&gt;
* '''[[باکی-تبی‌لی‌سی-جئیهان نئفت کمری|باکی – تبی‌لی‌سی – جئیهان بورو خطی]]'''، آذربایجان نئفتینین خزر دنیزین‌دن تورکیه‌نین جئیهان لیمانینا، اورادان آرالیق دنیزی واسطه‌سیله [[آوروپا]] بازارلارینا نق‌لی کمری. اوزون‌لوغو ۱۷۷۳ کیلومتردیر. آذربایجان‌دان (۴۴۹ کم)، گورجوستان‌دان (۲۳۵ کم) و تورکیه‌دن (۱۰۵۹ کم) کئچیر.
* '''[[باکی – سوپ‌سا]]''' رس‌می آچیلیشی ۱۷ آوریل ۱۹۹۹- جو ایلده اوْلموش‌دور. بورو خطی [[آذری-چیراق-گونش‌لی]] پرویئکتی چرچیوه‌سینده تیکیلمیش‌دیر. اونون اوزونلوقو ۸۳۷ کیلومتر تشکیل ائدیر.&lt;ref&gt;[http://www.rambler.ru/news/economy/۱۰۳۴۴/۵۶۵۹۸۳۹۶۰.html Вести. رو]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; بورو خطینین دیامتری ۵۳۰ میلّیمتردیر.&lt;ref&gt;[http://www.day.az/news/oilgas/74707.html /Новости — Азербайджан/]&lt;/ref&gt;
* '''[[باکی – نوووروسسیسک بورو خطی]]''' — خزر نئفتینی روسیهنین، [[قارا دنیز]]ین ساحلین‌ده یئرله‌شه‌ن، [[نوووروسسیسک]]لیمانینا چات‌دیرماق اۆچون ایستیفاده‌یه بوراخیلمیش بورو خطی.
* '''''[[نابوککو قاز کمری]]''''' (پلانلاشدیریلیر) — خزر بؤلگه‌سی و اوْرتا شرق طبیعی قاز احتیاط‌لارینی آوروپا بازارلارینا چاتدیرماغی نظرده توتان قاز کمری لاییحه‌سی. ۳ ۳۰۰ کیلومترلیک بۇ بورو خطی لاییحه‌سینده اومو ([[اوتریش]])، بولگارگاز ([[بولقاریستان]])، مول ([[ماجاریستان]])، ترانسگاز ([[رومینییا]]) و بوتاش ([[تورکیه]]) ایشتیراک ائدیر. آلمان RWE قاز شیرکتی ۵ فئوریه ۲۰۰۸-ده ویانادا تشکیل اوْلونان ایجلاس‌دا نابوککونون آلتینجی اورتاغی اوْلموش‌دور. همچینین، فران‌سا شیرکتی اوْلان گاس دا فرانجئ ده بۇ لاییحه‌یه قوشولماق ایستیینی بیلدیرمیش‌دیر.

=== داخیلی نقلیات ===
==== متروپولیتئن ====
باکی متروپولیتئنی عمومی اوزون‌لوغو ۳۴٬۶ کم اوْلان ۲ خت‌دن، ۲۳ ایشله‌یه‌ن و ایکی تیکیله‌ن ایستان‌سییادان عبارت‌دیر، همین ایستان‌سییالارین ۲۳ وئستیبولو وار. ایستان‌سییالارین یئددی‌سی بؤیوک درین‌لیک‌ده یئرلشیر. متروپولیتئن‌ده پیللکان زولاغینین عمومی اوزون‌لوغو ۴۰۰۰ متردن آرتیق اوْلان بئش تیپ‌لی ۳۹ ائسکالاتور ایشه سالینمیش‌دیر. تونئل تیکی‌لی‌لرینین عمومی اوزون‌لوغو ۱۷٬۱ کیلومتردن آرتیق‌دیر. باکی متروپولیتئنینین نادیرلیگی بون‌دان عبارت‌دیر کی، اونون خت‌لری تپه‌لیک اراضی‌ده یئرله‌شه‌ن شهرین بیر-بیری ایله کسیشه‌ن رئلیئفی اوزره سالینمیش‌دیر، بورادا ۶۰٪ و ۴۰٪-مین‌لیک مایل‌لیک‌لر و کیچیک رادیوس‌لو چوخ‌لو ایری‌لر مؤوجوددور.

==== دمیر یولو نقلیاتی ====
حال-حاضردا باکی دمیر یولو واغزالین‌دان [[موسکو]]یا، [[کیئو]]ه، [[تیفلیس|تیف‌لی‌سه]]، [[سانکت-پئتئربورق]]ا، [[خارکوو]]ا، [[تومئن]]ه، [[روستوو-نا-دونو]]یا، [[آغستافایا]]، [[بالاکه‌ن (شهر)|بالاکه‌نه]]، [[هورادیز]]ه، [[گنجه]]یه، [[آستارایا]] قاتارلار گئدیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Расписание пассажирских поездов на ۲۰۱۰/۲۰۱۱ гг. из Баку&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.navigator.az/traintable/ |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111014657/http://www.navigator.az/traintable/ }}&lt;/ref&gt; [[باکی-تبی‌لی‌سی-قارس دمیریولو خطی]] آچیلدیق‌دان سوْنرا [[قارس]]ا و [[ایستانبول]]ا مارشروت‌لارین آچیلیشی گؤزلنیلیر.

==== فونیکولیور ====
[[باکی فونیکولیورو]] ۱۹۶۰-جی ایل مایین ۵-ده ایستیفاده‌یه وئریلیب. ۲ ایستان‌سییاسی وار – بهرام گور هیکلی و شهیدلر خیابانی. ایستان‌سییالار آراسی مسافه ۴۵۵ متردیر. بیر ایستان‌سییادان دیگرینه ۴ دقیقه‌یه چاتماق اولور. واقونلاراراسی اینتئروال ۱۰ دقیقه، گئدیش حاقی ایسه ۲۰ قپیک‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=باکی فونیکولیورونون رنگی دییشدیریلیر. |url=http://milli.az/news/society/50211.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828154109/http://milli.az/news/society/50211.html }}&lt;/ref&gt;

== ایدمان ==
شهرده، بوتون آذربایجانین اراضی‌سینده اوْلدوغو کیمی، ان پوپولیار ایدمان نؤوو فوتبول‌دور. [[فوتبول اوزره آذربایجان چئمپیوناتی|پرئمیئر-لیقادا]] شهری آشاغی‌داکی کلوب‌لار تمثیل ائدیرلر:
* [[نئفت‌چی (فوتبول کلوبو، باکی)|نئفت‌چی]]
* [[باکی (فوتبول کلوبو)|باکی]]
* [[اینتئر (باکی)|اینتئر]]
* [[آزال (فوتبول کلوبو)|آزال]]

== مدنیت ==
=== آبشئرون میلی پارکی ===
یارادیجی‌لیغی ایل: ۲۰۰۵
ساحه (هئکتار): ۷۸۳
اولدوغو یئر: باکی شهرینین عزیزبیوو رایونونون اراضی‌سین‌ده، آبشئرون یاریم‌آداسی.
قیسا معلومات: آبشئرون میلی پارکی آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتینین ۲۰۰۵-جی ایل ۸ فئوریه تاریخ‌لی سرانجامی ایله ۷۸۳ هئکتار ساحه‌سین‌ده، آبشئرون دؤولت طبیعت یاساقلیغینین بازاسین‌دا یارادیلمیش‌دیر. میلی پارک نین گونئی-شرق قورتاراجاغین‌دا – شاه دیلی اراضی‌سینده یئرلشیر. آبشئرون میلّی پارکینین یارادیلماسین‌دا باش‌لیجا مقصد اطراف موحیطین مۆحافیظه‌سی، اوندان ثمره‌لی ایستیفاده ائدیلمه‌سی، نسلی کسیلمک‌ده اوْلان نادیر فلورا و فاونا نؤولرینین (خزر سویتی‌سی، جئیران، ککیل‌لی دالغیج، گوموشو قاغایی، یاشیل باش اؤردک و س) قورونوب ساخلانیلماسی، ائکوتوریزمین توسعه ائتدیریلمه‌سی، توریزم و استراحت (رئکرئاسییا) زونالارینین یارادیلماسی، اکولوژی مونیتورینقین حیاتا کئچیریلمه‌سی و اهالینین اکولوژی جهت‌دن معاریفلندیریلمه‌سینی تعمین ائتمک‌دیر. آبشئرون میلی پارکینین حئیوانات عالمی چوْخ زنگین‌دیر. قوش‌لاردان گوموشو قاغایی، فیسیل‌دایان قو قوشو، بوز و قیرمیزیباش قازلار، بیزقویروق، یاشیلباش اؤردک، آغگؤز قارا اؤردک، ککیل‌لی دالغیج، بؤیوک آغ واغ، قوملوق جوللوتو، قاشقالداق، باتاق‌لیق بئلیباغلی‌سی، دنیز بوزجاسی و س. ممه‌لی حئیوان نؤولرین‌دن ایسه جئیران، جاناوار، چاققال، چؤل پیشیی، یئنوت، اوخلو کیرپی، تولکو، پورسوق، دووشان، خزرین سولارین‌دا سو آیتی و همچینین موختلیف نؤو بالیق‌لار مسکونلاشمیش‌دیر. آبشئرون میلّی پارکینین خزر دنیزی اراضی‌سینده چوخلو میقداردا خزر سویتی‌سی یاییلمیش‌دیر. بۇ نؤو، پرایاق‌لی‌لارین یئگانه نماینده‌سی‌دیر کی، دونیا اوکئانینین ان کیچیک سو ایتی‌سی کیمی «گینئس» ین رئکوردلار کیتابینا داخیل ائدیلمیش‌دیر.

=== مئهمانخانالار ===

=== موزئی‌لر ===
[[File:Baku Architecture Gadjinski House.JPG|300px|left|thumb|links|باکی معمارلیغی، &quot;حاجی‌نسکینین ائوی&quot;]]
* [[آذربایجان تاریخ موزئیی]]
* [[ممد سید اوردوبادینین خاطره موزئیی]]
* [[نظامی گنجوی آدینا میلّی آذربایجان ادبیاتی موزئیی]]
* [[لطیف کریموو آد. آذربایجان خالچاسی و خالق تطبیقی صنعتی دؤولت موزئیی]]
* [[صمد وورغونون ائو-موزئیی]]
* [[آذربایجان دؤولت اینجه‌صنعت موزئیی]]
* [[نریمان نریمانووون خاطره موزئیی]]
* [[جلیل ممدقولوزاده‌نین ائو-موزئیی]]
* [[حسین جاویدین ائو موزئیی]]
* [[جعفر جابارلینین ائو-موزئیی]]
* عبدالله شایقین ائو موزئیی
* آرخئولوگییا و ائتنوقرافییا موزئیی
* آذربایجان دؤولت دینی تاریخی موزئیی
* آذربایجان دؤولت کند تصروفاتی موزئیی
* آذربایجان دؤولت شکیل قالئرئیاسی
* آذربایجان گئولوگییا موزئیی
* آذربایجانین موستقیل‌لیگی موزئیی
* آذربایجان مینیاتوراسینین اینجه‌صنعت مرکزی
* آذربایجان جومهوریتی میلی تحصیل موزئیی
* بول-بول مئموریال موزئیی
* جعفر جابارلی ائو موزئیی
* جلیل ممدقولوزاده‌نین ائو موزئیی
* دؤولت تاریخی-آرخیتئکتورا موزئیی-قوروغو &quot;شیروانشاه‌لار سارایی کومپلئکسی&quot;
* حسن بی زردابی آدینا طبیعت‌شوناس‌لیق موزئیی
* لئوپولد و مستیسلاو روستروپوویجهین ائو موزئیی
* لطیف کریموو آدینا آذربایجان خالچاسی و خالق تطبیقی صنعتی دؤولت موزئیی
* محمد فضولی آدینا الیازمالار اینستیتوتو
* میلّی آذربایجان تاریخی موزئیی
* مینیاتور کیتابلارین موزئیی
* ممد سید اوردوبادینین خاطره موزئیی
* نظامی گنجوی آدینا آذربایجان ادبیاتی موزئیی
* ن. نریمانووون خاطره موزئیی
* &quot;قوبوستان&quot; دؤولت تساریخی-بدیعی قوروغو
* رینای مالاجوفاونا موزئیی
* روستام موصطافایئو آدینا آذربایجان دؤولت اینجه‌صنعت موزئیی
* صمد وورغونون ائو موزئیی
* سرگی زالی وجیهه صمدووا
* اوزئییر حاجی‌بیووون ائو موزئیی
* عظیم عظیم‌زاده‌نین ائو موزئیی
* ج. جابارلی آدینا آذربایجان دؤولت تئاتر موزئیی
* حسین جاویدین ائو موزئیی
* آذربایجان طیب موزئیی
* اولیمپییا موزئیی
* آذربایجان دؤولت موسیقی مدنیتی موزئیی

=== سرگی‌لر ===
* &quot;بؤیوک قالا ۱۹&quot; آرت قالئرئیا
* ستار بهلول‌زاده آدینا سرگی زالی

=== تئاترلار ===
[[File:Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı.jpg|300px|left|thumb|[[آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتری]]]]
* [[آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتری]]
* [[آذربایجان دؤولت آکادمیک میلی درام تئاتری]]
* [http://www.rusdrama-az.com/ روس درام تئاتری]
* [[آذربایجان دؤولت کوکلا تئاتری]]
* [[آذربایجان گنج تاماشاچیلار تئاتری]]
* [[آذربایجان دؤولت موسیقی‌لی کومئدییا تئاتری]]
* [http://www.bakucircus.az/ باکی دؤولت سیرکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420133203/http://www.bakucircus.az/ |date=2017-04-20 }}
* عبدالله شایق آدینا آذربایجان دؤولت کوکلا تئاتری
* آذربایجان دؤولت گنجلر تئاتری
* باکی ماریونئت تئاتری
* بلدیه تئاتری
* ایجتیماعی پانتومیما تئاتری
* «موغام» آذربایجان خالق موسیقی‌سی تئاتری
* [[رشید بئهبودوو]] آدینا آذربایجان دؤولت ماهنی تئاتری
* [[صمد وورغون]] آدینا آذربایجان دؤولت روس درام تئاتری
* «اونس» تئاتری
* یوغ تئاتری

=== کوْنسرت زال‌لاری ===
[[File:Respublikapalace.JPG|thumb|left|300px|[[حیدر علیئو سارایی]]]]
* آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسی

=== اوپرا ایستودییاسی ===
* شؤوکت ممدووا آدینا اوپرا ایستودییاسی

=== کاپئللهاوس ===
* کاپئللهاوس آلمان-آذربایجان مدنیت آسسوسیاسییاسی

=== سارای ===
* حیدر علیئو آدینا سارایی

=== کوْنسرت زالی ===
* آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسی یانین‌دا کامئرا و بورو اورقان موسیقی‌سی زالی
* باکی جاز مرکزی

=== مدنیت مرکزی ===
* شهریار آدینا باکی مدنیت مرکزی

=== ایدمان و کوْنسرت کومپلئکسی ===
* ایدمان و کوْنسرت کومپلئکسی

=== باکی مطبخی ===
باکی مطبخی رنگارنگ و موختلیف خؤرک‌لرله فرق‌لنیر. اونلار آراسین‌دا قوتاب، دوشبره، خنگل، گورزه، خمیراشی داها مشهوردورلار. باکی‌لیلارین شاه یئمگی قویون اتی و شابالیدلا قورودولموش آلچانین قاریشیغین‌دان آش، بیشیریلمیش تویوقلا، قایغاناق و لیمون سویو قاریشیغین‌دان چیغیرتمالی آش، و س. موختلیف نؤو آش نومونه‌لری ساییلیر. همچینین قویون اتی، تویوق، بالیق‌دان حاضیرلانمیش کابابلار دا مشهوردورلار.

باکی مطبخینین شیرنیاتی دا موختلیف‌دیر. بورا پاخلاوا، شکربورا، قوغال، شربت‌لر و س. عاییددیر. عادتاً بۇ نعمت‌لرین حاضرلانماسی یازین گلمه‌سی ایله قئید اوْلونان نووروز بایرامی ایله اوست-اوسته دوشور.

بوتون آذربایجان‌لیلار کیمی، باکی‌لیلار دا لذیذ نعمت‌لری سئویرلر. قئیدا قبولو ایسه اؤزلویون‌ده بؤیوک بیر ریتوال‌دیر کی، بوتون قایدا-قانونلا ایجرا اوْلونور.

== تحصیل ==
باکی [[آذربایجان]]ین ان واجیب تحصیل مرکزلرین‌دن بیری‌دیر. بورادا چوخ‌لو تحصیل اوبیئکت‌لری یئرلشیب.
* [[آذربایجان دؤولت نفت آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان تئکنیکی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان معمارلیق و اینشاات اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان طیب اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت ایقتیصاد اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت مدنیت و اینجه‌صنعت اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت پئداقوژی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان جومهوریتنین پرزیدنتی یانین‌دا دؤولت ایداره‌چی‌لیک آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان دیللر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان دؤولت رسام‌لیق آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان میلّی کونسئرواتورییاسی]]
* [[آذربایجان تئاتر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آذربایجان توریزم اینستیتوتو]]
* [[باکی موسیقی آکادئمییاسی]]
* [[باکی دؤولت اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی سلاویان اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی آسییا اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی آوراسییا اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باکی بیزینئس اونیوئرسیته‌سی]]
* [[آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیته‌سینین باکی فیلیالی]]
* [[باکی قیزلار اونیوئرسیته‌سی]]
* [[باتی اونیوئرسیته‌سی]]
* [[میلی آویاسییا آکادئمییاسی]]
* [[آذربایجان اونیوئرسیته‌سی]]
* [[اودلار یوردو اونیوئرسیته‌سی]]
* [[علم و تحصیل مرکزی تفکور اونیوئرسیته‌سی]]
* [[خزر اونیوئرسیته‌سی]]
* [[حیدر علیئو آدینا MTN-ین آکادئمییاسی]]

== قارداش شهرلر ==
== گؤرونتولر ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Neftchilar avenue.jpg|پُرت‌باکو گؤی‌دَلَن‌لری
File:Maiden Tower in sunset.jpg|[[قیزقالاسی]] گون باتارکن
File:Neowise over Baku.jpg|باکی‌نین گئجه گؤرونوشو
File:Building on Khagani Street 47 and Landmark Tower.jpg|لندمارک گؤی‌دَلَنی
File:Ismailiyye palace main façade, Baku, 2015.jpg|ایسماعیلیه سارایی
File:Baku White City under construction.jpg|آغ‌شهر
File:Nizami street historical complex.JPG|نیظامی کوچه‌سی
File:Baku Oxford School (1).jpg|باکی‌دا آکسفورد اوخولونون شعبه‌سی
File:Səadət sarayının əsas fasadı 2020-ci ildə.jpg|سعادت سارایی
File:Iceriseher999.jpg|ایچری‌شهر
File:Baku 2015 Euroepan Games.jpg|اولیمپیا ایستادیونو آوروپا اویونلاریندا
File:Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası.jpg|آذربایجان میلی بیلیم‌لر آکادئمیاسی
&lt;/gallery&gt;

== دؤولت بایراغی میدانی ==
[[File:Баку.JPG|thumb|left|200 px|[[دؤولت بایراغی میدانی]]]]
دؤولت بایراغی میدانی — باکی شهرینین باییل ساحه‌سینده یئرلَشن مئموریال عابده-استراحت پارکی. میدانین تنتنه‌لی آچیلیشی ۲۰۱۰-جو ایلین سپتامبرین ۱-ده آذربایجان جومهوریتنین پرزیدنتی، سلاح‌لی قوه‌لرین آلی باش کوماندانی ایلهام علیئو طرفین‌دن کئچیریلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://az.apa.az/xeber_Bakida_Dovlet_Bayragi_Meydaninin__197260.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103185241/http://az.apa.az/xeber_Bakida_Dovlet_Bayragi_Meydaninin__197260.html }}&lt;/ref&gt;

باکی شهرین‌ده یئرلَشن دؤولت بایراغی میدانین‌دا تیکینتی-قوراش‌دیرما و آبادلاش‌دیرما ایشلرینین سورتلندیریلمه‌سی اۆچون آذربایجان جومهوریتنین ۲۰۰۹-جو ایل اۆچون دؤولت بودجه‌سینده نظرده تۇتولموش پرزیدنتین احتیاط فوندوندان باکی شهر ایجرا حاکمیتینه ۱۰ میلیون مانات وسایت آیریلمیش‌دی.&lt;ref&gt;[http://az.apa.az/xeber_Azerbaycan_prezidenti_&quot;Baki_sheherinde__167224.html آپا، ۲۶ اوْکتوبر ۲۰۰۹]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

۲۰۰۰۰ m² اراضی‌سی اوْلان مئیدان‌دا اوجالدیلمیش دایاغین هوندورلویو ۱۶۲ متر، بونؤوره‌سینین دیامتری ۳٬۲، بونؤوره‌نین اوست حیسه‌سینین دیامتری ۱٬۰۹ متردیر. قورغونون عمومی کوتله‌سی ۲۲۰ تون‌دور. بایراغین ائنی ۳۵ متر، اوزون‌لوغو ۷۰ متر، عمومی ساحه‌سی ۲۴۵۰ کوادرات‌متر، کوتله‌سی ایسه تقریباً ۳۵۰ کیلوقرام‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.mediaforum.az/articles.php?lang=az&amp;page=۰۰&amp;article_id=۲۰۰۹۱۰۲۶۰۷۴۵۰۸۲۸۳ Mediaforum.az, 2009-10-26]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; گینئس دونیا رئکوردلاری تشکیلاتی ۲۰۱۰-جو ایل مایین ۲۹-دا آذربایجان دؤولت بایراغی دیریینین دونیادا ان هوندور بایراق دیرگی اوْلدوغونو تصدیق ائدیب.

== باکی تئلئقوله‌سی ==
باکی‌دا یئرلَشن، ۳۱۰ متر هوندورلویه صاحب آذربایجان تلویزیون قوله‌سی سسری ناظیرلر سووئتینین قراری و آذربایجان سسر رابطه ناظیرلیینین سیفاریشی ایله اینشا ائدیلمیش‌دیر. لاییحه‌سی سسری رابطه ناظیرلیینین لاییحه اینستیتوتونا مخصوص اوْلان تئلئقوله‌نین تیکینتی ایشلری ۱۹۷۹-جو ایلده باشلامیش‌دیر. لاییحه‌یه اساساً، [[۱۹۸۵]]-جی ایلده تئلئقوله‌نین تیکینتی‌سی باشا چاتمالی ایدی، لاکین معین سببلره گؤره، کومپلئکس‌دکی اینشاات ایشلری دایاندیریلمیش‌دی. عوموم‌میلی لیدر حیدر علیئوین حاکمیته قاییتماسین‌دان سوْنرا، ۱۹۹۳-جو ایلده اینشاات ایشلری یئنی‌دن باشلامیش و ۱۹۹۶-جی ایلده اونون ایشتیراکی ایله کومپلئکسین رسمی آچیلیش مراسیمی کئچیریلمیش‌دیر.

== خاریجی کئچیدلر ==
* Gasimov, Zaur: The Caucasus, in: Europäische Geschichte Online (EGO), hg. vom Institut für Europäische Geschichte (IEG), Mainz European History Online (EGO), published by the Institute of European History (IEG), Mainz 2011-11-17. URL: http://www.ieg-ego.eu/gasimovz-2011-en
* [http://baku.aznet.org/baku/az/historyaz2.htm باکی]
* [http://www.bakucity.az/ باکی شهر ایجرا حاکمیتینین رسمی سایتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831033025/http://www.bakucity.az/ |date=2009-08-31 }}
* [http://www.map.kataloq.net/ باکینین الکترون خریطه‌سی و کوسمیک شکیل‌لری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227040318/http://map.kataloq.net/ |date=2009-02-27 }}
* [http://www.azeroo.com/photo_index.php?action=photo_list&amp;album_code=۱dCEj1Nv7kWe باکی شکیل‌لری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.axtar.az/ru/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=۱۲۸&amp;Itemid=۳۹ قدیم باکی شکیل‌لری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://great.az/baki باکی فوتو]
* [http://azdm.azeriblog.com/۲۰۰۹/۰۲/۲۵/baki-adinin-mensheyi باکی آدینین معنالاری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* '''Full HD Video:''' [http://www.youtube.com/watch?v=GstyT_68GdE Panorama Baku, Azerbaijan, ۰۷٫۱۱٫۲۰۰۹]

== آیریجا باخ ==
* [[آذربایجان سلاح‌لی قوه‌لری]]
* [[باکی-تیفلیس-جئیهان بورو خطی]]
* [[باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطی|باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطی (بتاق)]]

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{آذربایجان جومهوریتی‌نین اؤلکه بؤلوملری |state=collapsed}}
{{اوروپا پایتختلری}}
{{آسیا پایتختلری}}
{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:باکی]]
[[بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین شهرلری]]
[[بؤلمه:قوزئی آذربایجان شهرلری]]
[[بؤلمه:اوروپا باشکندلری]]
[[بؤلمه:آسیا]]
[[بؤلمه:آسیا پایتختلری]]
[[بؤلمه:آذربایجان جمهوریتین اؤلکه بولوملری]]
[[بؤلمه:Baku]]
[[بؤلمه:Baku Governorate]]
[[بؤلمه:آسیا باشکندلری]]
[[بؤلمه:Cities and towns in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Populated coastal places in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Districts of Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Port cities in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Port cities and towns of the Caspian Sea]]
[[بؤلمه:World Heritage Sites in Azerbaijan]]
[[بؤلمه:Weather extremes of Earth]]
[[بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری]]</text>
      <sha1>cy9p6u5akqbnb6vrcru0k0dza5sf9ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گنجه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11282</id>
    <revision>
      <id>1592163</id>
      <parentid>1591012</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T19:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6360" sha1="6vzynd90172rnes8iq5qwdrkkmm86ck" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name            = گنجه
| native_name              = Gəncə
| nickname                 = قیزیل شهیر
| settlement_type          = شهر و بؤیوک‌شهیر
| image_skyline            = File:Montage of Ganja city 2016.jpg
| imagesize                = 250px
| image_caption            = 
| image                    = 
| image_seal               = Ganja coa.PNG
| seal_size                = 80px
| image_map                = 
| mapsize                  = 
| map_caption              = 
| pushpin_map              = Azerbaijan
| subdivision_type         = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌]]
| subdivision_name         = {{بایراق|آذربایجان}}
| established_title        = 
| established_date         = 
| leader_title             = بلدیه‌باشچی‌سی
| leader_name              = [[ائلمار والیئو]]
| area_magnitude           = 
| area_total_km2           = ۱۷۰
| area_land_km2            = 
| area_water_km2           = 
| population_as_of         = ۲۰۱۵
| population_total         = ۳۲۵,۲۰۰
| population_density_km2   = ۲۸۴۸
| population_metro         = 
| population_blank1_title  = اهالی روتبه‌سی آذربایجان دا
| population_blank1        = [[آذربایجان جومهوریتی‌نین شهرلرین سیاهه‌سی|۲-جی]]
| population_demonym       = آغالی,له‌له,کوچه‌لی
| timezone                 = [[Greenwich Mean Time|GMT+4]]
| utc_offset               = +۴
| coordinates              = {{Coord|40|40|58|N|46|21|38|E|region:AZ|display=inline}}
| elevation_m              = ۴۰۸
| postal_code              = AZ2000
| area_code                = (+۹۹۴) ۲۲
| registration_plate       = 20 AZ
| website                  = [http://www.ganca.net www.ganca.net]
| footnotes                = 
}}

'''گنجه''' ({{Lang-az|Gəncə}}) — [[آذربایجان جومهوریتی]]&lt;nowiki&gt;‌نین&lt;/nowiki&gt; ایکینجی بؤيوک شهری‌دیر. ۱۸۰۴-نجۆ میلادی ایلدن ۱۹۱۸-نجی میلادی ایله‌دک ''الیزابت پول'' آدلاندیریلمیش، ۱۹۱۸-نجی ایلده گنجه آدی يئنی‌دن برپا ائدیلسه ده ۲۲ فوریه ۱۹۳۵-نجۆ ایلده ديَیشدیریله‌رک شهر کیروْف آباد آدلاندیریلمیشدیر. ۱۹۸۹-نجۆ ایلده گنجه آدی برپا ائدیلمیشدیر. ۲۴ ژانویه ۱۹۳۹-نجۇ ایلدن رئسپوبلیکا تابع‌لی شهردیر.

اراضیسی ۱۱۰ ک.م²، اهالیسی‌نین سايی ۱٬۰۵۴٬۹۶۲ نفردیر. شهر اهالیسی‌نین اوْرتا سێخلیغی ایسه ۲٬۷۵۵ نفر/ک.م² تشکیل ائدیر.

شهر، گنجه چايی، کۆر چايی‌نین جنوبوندا کند تصروفاتی جهتدن زنگین بیر اراضیده يئرلشیر. گنجه اۇزون مودت آذربایجانین اساس صنایع مرکزلریندن بیری اوْلموشدور.

گنجه دؤولت بیلیم یوردو، آذربایجان دؤولت اکینچیلیک بیلیم یوردو، آذربایجان تکنولوژی بیلیم یوردو کیمی عالی تحصیل مکتبلری، آذواپا پروْقراملاشدیرما و تحصیل مرکزی، گنجه اؤزل تۆرک لیسه‌سی بۇ شهرده يئرلشیر.
==گؤرونتولر==
[[فایل:Gəncə Bulvarı.jpg|thumb|250px|گنجه بولواری]]
[[فایل: Historic house building in Ganja.JPG|thumb|250px|گنجه‌ده بیر اؤتَکلی تیکینتی]]
[[فایل:Gəncədə Xan bağı.JPG|thumb|250px|خان‌باغی]]
[[فایل:Alexander Nevsky church in Ganja.JPG|thumb|250px|گنجه‌ده آلکساندر نئوسکی کیلسه‌سی]]
[[فایل:Juma mosque in Ganja Azerbaijan.jpg|thumb|250px|شاه‌عابّاس مَسجیدی]]
[[فایل:Qazaxlar məscidi əsas fasad.jpg|thumb|250px|قازاخلار مسجیدی]]
[[فایل:İmamzadə türbəsi (Gəncə) 2.jpg|thumb|250px|ایمامزاده تۆربه‌سی]]

== ائشیک باغلانتیلار ==
* [http://www.genceinformasiya.com/ گنجه مرکزی کتابخاناسی بیلگی (ایطلاعات) رئسۇرس شُعبه‎سی]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ganca.net/ گنجه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101010659/http://www.ganca.net/ |date=2020-11-01 }}
* [http://www.azregionaldevelopment.az/2008/08/page/3/ چاغداش (معاصیر) دؤورده گنجه شهرینده صنایع بخشلرینین گلیشمه سی]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://www.mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-20.htm{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.turknumismatik.org.tr/turkish/yayinlar/bultenler/bulten1800/B1800_M06.html]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://az.apa.az/news/294419]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.azstat.org/region/az/004_10.shtml آذربایجان دؤولت آمار ایداره سی:گنجه شهرینین ائتنیک تَرکیبی (1999)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511220449/http://www.azstat.org/region/az/004_10.shtml |date=2012-05-11 }}
* [http://www.genceinformasiya.com/g%C9%99nc%C9%99d%C9%99-asan-xidm%C9%99t-m%C9%99rk%C9%99zi-yaxin-zamanlarda-f%C9%99aliyy%C9%99t%C9%99-baslayacaq-8171-20130815/ گنجه آسان خدمت]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.iranicaonline.org/articles/ganja- گانژا—'''ئنجیجلوْپدیا ایرانیجا''']

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{ویکی قایناقلاماسی|باغلانتی= https://az.wikipedia.org/wiki/G%C9%99nc%C9%99
|باشلیق= Gəncə
|دیل= [[تورکجه|آذربایجان تۆرکجه‌سی (لاتین)]]
|یوخلاما=۴ اوْکتوبر ۲۰۱۵
}}
{{آذربایجان جومهوریتی‌نین اؤلکه بؤلوملری |state=collapsed}}

[[بؤلمه:گنجه]]
[[بؤلمه:آذربایجان باشکندلری]]
[[بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین شهرلری]]</text>
      <sha1>6vzynd90172rnes8iq5qwdrkkmm86ck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قاوال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24544</id>
    <revision>
      <id>1592190</id>
      <parentid>1591842</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T22:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-44978-98|~2026-44978-98]] ([[User talk:~2026-44978-98|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1459900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="j9vvpcmktq7nmrzw62qdwqtog25mp8d" xml:space="preserve">[[فایل:Pair of dafs.jpg|بندانگشتی|240x240پیکسل|قاوال]]
[[file:Stamp of Azerbaijan 482.jpg|thumb|240x240px|قاوال طرحی اولان تمبر]]

'''قاوال،''' آذربایجانین ان‌قدیم میلّی ضرب آلتی دیر کی بیر اوزلو ضرب آلتلری قروپونا عایید دیر.

== قورولوشو ==
قاوال غشان‌لی ضرب آلتی‌دیر. ساغاناغین‌دان دمیر هالقالار آسیلیر. بۇ هالقالار خصوصی سس اثری یاراتماق اۆچون لازیم اوْلور. قاوال ایلکین فوْرماسینی دؤوروموزه قدر ساخلایان یگانه موسیقی آلتی‌دیر. قاوال بارماقلارلا ایفا ائدیلیر. اوْنون اۆزرینه نره بالیغینین دری‌سی چکیلیر.
بیروزلو ضرب آلتلری قروپونا عاییددیر. [[آذربایجان]] اراضی‌سین‌ده چوْخ گئنیش یاییلمیش بۇ آلت باره‌ده کلاسیکلرین اثرلرین‌ده، مینیاتورلرده کیفایت قدر معلومات وریلمیش‌دیر. قاوال، بلکه ده، یگانه آلت‌دیر کی، ایلکین فوْرماسینی دؤوروموزه قدر ساخلایا بیلمیش‌دیر.

گئنیش ایفاچی‌لیق ایمکانلارینا مالیک اوْلان بۇ آلت‌ده ترل، ترمولا، موردنت و باشقا چالارلار آلماق مۆمکون‌دور. رنگ، درامد، سینیف و ضربی موغاملارین اۆچلوک طرفیندن ایفاسی زامانی قاوالین ایشتیراکی موطلق‌دیر. جویز آغاجین‌دان حاضیرلانمیش ساغاناغین ایچری حیصّه ‌سینه چوره‌سی بویو ۶۰-۷۰ عدد خیردا میس هالقالار برکیدیلیر. اۆزونه خصوصی اۆصوللا آشیلانمیش نره بالیغینین دری‌سی چکیلیر. بالیق دری‌سی نازیک و شفاف اوْلدوغون‌دان اوْنون سس تمبری اوْلدوقجا ملاحت‌لی‌دیر.

== قاوال‌دان ایستیفاده ==
اوْرتا عصرلرده، اساساً، سارای موسیقی مجلیسلرین‌ده ایستیفاده ادیلمیش‌دیر. بیر چوْخ [[شرق]] اؤلکه‌لرین‌ده، مثلاً، [[اوْرتا آسیا]] خالقلاری آراسیندا  قاوالین مۆختلیف  اؤلچولو تۆره لری گئنیش یاییلمیش‌دیر.

قاوال بوتؤولوک‌ده غشان‌لی آلت اوْلسا دا، اوْنون ایدیوفون‌لو آلتلره مخصوص علامتلری ده واردیر. اوْنون ساغاناغین‌دان آسیلمیش دمیر هالقالار، بعضی حاللاردا دؤرد کیچیک زینقیروو، سیلکه‌لنه‌رک تکرارولونماز سس تمبری یارادیر. قاوال [[اۆزییر هاجیبیوو]] طرفیندن خالق چالغی آلتلری اوْرکسترینین ترکیبینه اساس آلت کیمی داخیل ادیلمیش، اوْنون ایلک نوت پارتییاسینی دا بستکار اؤزو یازمیش‌دیر. ایٛفاچی قاوالی هر ایکی ال‌له توتاراق بارماقلارلا و شاپالاقلا ایفا ادیر.

== قایناق ==

== خاریجی کچیدلر ==
*[http://www.musigi-dunya.az/Magazine1/articles/aletleri/aletpage1.html/Qədim موسیقی آلتلر--آزتر]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.classic.az/azerbaycan_xalq_chalgi_aletleri.html/ آذربایجان چالغی آلتلری--آزتر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311202133/http://www.classic.az/azerbaycan_xalq_chalgi_aletleri.html |date=2008-03-11 }}

== بیرده باخ ==
* [[آذربایجان موسیقی‌سی]]
* [[آذربایجان مدنیتی]]

[[بؤلمه‌:ضرب موسیقی آلتلری]]
[[بؤلمه‌:آذربایجان موسیقی آلتلری]]

[[بؤلمه:موسیقی]]
[[بؤلمه:آذربایجان چالغی آلتلری]]</text>
      <sha1>j9vvpcmktq7nmrzw62qdwqtog25mp8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باد فرانکن‌هاوزن/کیفرهویزر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32569</id>
    <revision>
      <id>1592235</id>
      <parentid>1581054</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T06:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>5256</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Bad Frankenhausen.png]] → [[File:DEU Bad Frankenhausen COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>1592235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4631" sha1="sbeectvuefpykyopgdveq1ueqip90uw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name            = باد فرانکن‌هاوزن/کیفرهویزر
|settlement_type          = [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی|شهر]]
|nickname                 = 
|motto                    =

&lt;!-- Images --&gt;
|image_skyline            = Frankenhauser Schloss.JPG
|imagesize                = 
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               =DEU Bad Frankenhausen COA.svg

&lt;!-- Maps --&gt;
|&lt;!--|pushpin_map            =
|pushpin_label_position =left 
|pushpin_map_caption    =
|pushpin_mapsize        =
|image_map                =  
|mapsize                  = 300px
|map_caption              = 
|image_map1               = 
|mapsize1                 = 
|map_caption1             =

&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type         = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌|اؤلکه‌]]
|subdivision_name         = {{flagu|آلمان|size=23px}} 
|subdivision_type1        = [[آلمان ایالتلری|ایالت]]
|subdivision_name1        =Thuringia
|subdivision_type2        = ناحیه
|subdivision_name2        =

&lt;!-- Government --&gt;
|government_footnotes     = 
|government_type          = 
|leader_title             = [[بلدیه باشچی‌سی]]
|leader_name              = 
|leader_title1            = 
|leader_name1             = 
|established_title        = 
|established_date         =

&lt;!-- Area --&gt;
|unit_pref  =  
|area_footnotes           = 
|area_magnitude           = 
|area_total_km2           = 65.85
|area_land_km2            = 
|area_water_km2           = 
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_sq_mi         =

&lt;!-- Population --&gt;
|population_as_of         = 2015
|population_footnotes     = 
|population_total         =9354
|population_density_km2   = auto
|population_density_sq_mi = 
&lt;!-- General information --&gt;
|timezone                 = 
|utc_offset               = 
|timezone_DST             = 
|utc_offset_DST           =
|elevation_footnotes      = 
|elevation_m              =132
|elevation_ft             = 
|coordinates              ={{coord|51|21|21|N|11|6|4|E|format=dms|display=inline,title}}
|postal_code_type         = 
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               =
|blank_info               = 
|blank1_name              = پوستال کود
|blank1_info              = 6567
|website                  = [http://www.bad-frankenhausen.de/ www.bad-frankenhausen.de]
|footnotes                = 
}}
{{Location map|Germany |float = left|width=350 | caption =باد فرانکن‌هاوزن/کیفرهویزر شهرین نقشه اۆستونده یئری| label = باد فرانکن‌هاوزن/کیفرهویزر|position=right|background=white|lat=51.21|long=11.6}} 
'''باد فرانکن‌هاوزن/کیفرهویزر''' ({{Lang-de|Bad Frankenhausen}})  [[آلمان|آلمانین]]  [[تورینقن]] [[ایالت|ایالتینده]] یئر آلان بیر شهردیر و ۱۳۲ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا  ۹۳۵۴ نفر دیر. بۇ شهرین ۶۵٫۸۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.&lt;br /&gt;
== جوغرافی ==
&lt;br /&gt;[[file:DEU Bad Frankenhausen COA.svg|400px|thumb|left| باد فرانکن‌هاوزن/کیفرهویزر شهرین [[آرم|آرمی]]]][[file:Frankenhauser Schloss.JPG|400px|thumb|left| باد فرانکن‌هاوزن/کیفرهویزر شهریندن بیر گؤرونتو]]&lt;br /&gt;
== گؤرونتولر ==

&lt;gallery&gt;

Badfrankenhausen_blutrinne.jpg
Badfrankenhausen schlachtfeld.jpg
Franckenhausen Merian 1650.jpg
Frankenhausen 1900.jpg
Frankenhausen-vom-Turm.jpg
Rathaus Frankenhausen.JPG
Bad Frankenhausen Oberkirche 2010.jpg
ThomasMüntzerDDR5Mark.jpg

&lt;/gallery&gt;
== بیرده باخ ==
* [[آلمان]]
* [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی]]
== ائشیک باغلانتی‌لار ==
&lt;br /&gt; [http://www.bad-frankenhausen.de/ www.bad-frankenhausen.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111062639/http://www.bad-frankenhausen.de/ |date=2016-11-11 }} باد فرانکن‌هاوزن/کیفرهویزر شهرین رسمی وب سایتی&lt;br /&gt;
== قایناق‌لار ==
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308232346/http://statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp |date=2012-03-08 }} - آلمانین آمار  ایداره سی
{{آلمان شهرلری}}

[[بؤلمه:آلمان شهرلری]]</text>
      <sha1>sbeectvuefpykyopgdveq1ueqip90uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قوپپی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36242</id>
    <revision>
      <id>1592150</id>
      <parentid>1591461</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2093" sha1="qun9uwc2yz9ukej70tvtsrkzf1yh2m9" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = قوپپی
| fossil_range = 
| image = Guppy-Male-and-Female.JPG
| image_caption  = 
| image2 = 
  | image2_caption = 
| status =
| status_system = 
| parent_authority = 
| taxon =  
| authority = 
 | regnum            = [[حئیوان]]
| phylum            =  [[خوردالیلار]]
| familia           =  [[آلابزکلی بالیقلار]]
| subfamilia    = 
| classis           = [[شواوزگج‌لیلر]]
| ordo           =  [[چکیدیش کیمیلر]]
| subordo         = 
| subclassis           = 
| subgenus      = 
| genus        =[[پوسیلیا]]
| subtribus      =
| species     = Poecilia reticulata
| cladus      =  
| subdivision_ranks = 
| subdivision   =  
| species  =
| range_map =
| range_map_caption =
| binomen       = 
}}
'''قوپپی'''  ({{Lang-en|Guppy}}، {{Lang-fa|گوپی}}، {{Lang-ar|جوبي}}، {{Lang-ru|Гуппи}}، {{Lang-tr|Lepistes}})   آلابزکلی بالیقلار عائیله سینه عایید حئیوان نوْوعودور.

== قایناقلار ==
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی پدیا 
{{قایناق}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:guppy.jpg
Image:guppy-male.jpg
Image:GlassGuppy.jpg
Image:TuxedoGuppy.jpg
Image:TuxedoGuppy2.jpg
Image:Akwarium 14.12.05 r. 004.jpg
Image:15.12.2006 030.jpg
Image:Guppy-standards-grafik.svg
Image:Guppy-Male-and-Female.JPG
Image:Guppy 01.jpg
Image:Guppy 02.jpg
Image:Guppy 03.jpg
Image:Guppy coppia gialla.jpg
Image:Meinguppy.JPG
Image:Guppy red male.jpg
File:Guppy Poecilia reticulata.jpg
File:1439 fish 40.png
File:Poecilia reticulata 090510 0171 kdBdk.jpg
File:Poecilia reticulata 090510 0192 kdBdk.jpg
File:Poecilia retic 090519-8649 kdBdk.jpg
File:Poecilia retic 090519-8688 kdBdk.jpg
File:Poecilia reticulata Wild Guppy Trinidad Caroni Swamp pair 20121228.JPG
File:Guppy CS pair 4 20130113.jpg
File:Guppy CS pair 20130113.jpg
File:Ender's Guppy (Poecilia wingei).jpg

&lt;/gallery&gt;

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:شواوزگج‌لیلر]]</text>
      <sha1>qun9uwc2yz9ukej70tvtsrkzf1yh2m9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592151</id>
      <parentid>1592150</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="7yneipha1xz0veivr6kzv8kqgu8jh08" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = قوپپی
| fossil_range = 
| image = Guppy-Male-and-Female.JPG
| image_caption  = 
| image2 = 
  | image2_caption = 
| status =
| status_system = 
| parent_authority = 
| taxon =  
| authority = 
 | regnum            = [[حئیوان]]
| phylum            =  [[خوردالیلار]]
| familia           =  [[آلابزکلی بالیقلار]]
| subfamilia    = 
| classis           = [[شواوزگج‌لیلر]]
| ordo           =  [[چکیدیش کیمیلر]]
| subordo         = 
| subclassis           = 
| subgenus      = 
| genus        =[[پوسیلیا]]
| subtribus      =
| species     = Poecilia reticulata
| cladus      =  
| subdivision_ranks = 
| subdivision   =  
| species  =
| range_map =
| range_map_caption =
| binomen       = 
}}
'''قوپپی'''  ({{Lang-en|Guppy}}، {{Lang-fa|گوپی}}، {{Lang-ar|جوبي}}، {{Lang-ru|Гуппи}}، {{Lang-tr|Lepistes}}) آلابزکلی بالیقلار عائیله سینه عایید حئیوان نوْوعودور.

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:guppy.jpg
Image:guppy-male.jpg
Image:GlassGuppy.jpg
Image:TuxedoGuppy.jpg
Image:TuxedoGuppy2.jpg
Image:Akwarium 14.12.05 r. 004.jpg
Image:15.12.2006 030.jpg
Image:Guppy-standards-grafik.svg
Image:Guppy-Male-and-Female.JPG
Image:Guppy 01.jpg
Image:Guppy 02.jpg
Image:Guppy 03.jpg
Image:Guppy coppia gialla.jpg
Image:Meinguppy.JPG
Image:Guppy red male.jpg
File:Guppy Poecilia reticulata.jpg
File:1439 fish 40.png
File:Poecilia reticulata 090510 0171 kdBdk.jpg
File:Poecilia reticulata 090510 0192 kdBdk.jpg
File:Poecilia retic 090519-8649 kdBdk.jpg
File:Poecilia retic 090519-8688 kdBdk.jpg
File:Poecilia reticulata Wild Guppy Trinidad Caroni Swamp pair 20121228.JPG
File:Guppy CS pair 4 20130113.jpg
File:Guppy CS pair 20130113.jpg
File:Ender's Guppy (Poecilia wingei).jpg

&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی پدیا 
{{قایناق}}

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:شواوزگج‌لیلر]]</text>
      <sha1>7yneipha1xz0veivr6kzv8kqgu8jh08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قویروقسوزلار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38175</id>
    <revision>
      <id>1592160</id>
      <parentid>1578843</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T19:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charlesjsharp</username>
        <id>60228</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Red-eyed tree frog Lapa Rios.JPG]] → [[File:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg]]</comment>
      <origin>1592160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3770" sha1="6pk5d7y8595u83dn38q0i1397nbfeen" xml:space="preserve">{{infobox
|bodystyle    =  
|header       =
|headerstyle  =
|title        =
|titlestyle   =
|above        = قویروقسوزلار
|abovestyle   = background:#cfc;padding:5px;text-align:center;
|image  = [[File:Common frog.jpg|center|260px]]
|imagestyle = 
| caption    = بیر قورباغا شکیله
|  label1    = عالم
|   data1    = [[حئیوانلار]]
|  label2    = تیپ
|   data2    = [[خوردالیلار]]
|  label3    = صینیف
|   data3    = [[سوداـقورودا یاشایانلار]]
|  label4    = دسته
|   data4    = [[قویروقسوزلار]]

}}

'''قۇیروقسوزلار''' ({{lang-en|Frog}}، {{lang-fa|قورباغه}}، {{lang-tr|Kurbağa}}، {{lang-ru|Бесхвостые}}، {{lang-de|Froschlurche}}) [[قویروقسوزلار]]  حیوانلار عالمینین خوردالیلار تیپینین،سوداـقورودایاشایانلار صینفینه دسته سینده دیر .

== قایناقلار ==
http://www.catalogueoflife.org 
{{قایناق}}
{{Amphibia}}
{{آنورا}}

{{مین مقاله}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;155px&quot; heights=&quot;155px&quot;&gt;
Image:Frog in pond 0539.jpg|Frog in pond|
Image:Frog in pond 0547.jpg|Frog in pond
Image:Masked tree frog head.JPG|Frog, Masked tree
Image:Masked tree frog Arenal.JPG|Frog, Masked tree
Image:Masked tree frog swimming.JPG|Frog, Masked tree
Image:Red-eyed tree frog Costa Rica.JPG|Frog, Red-eyed tree
Image:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg|Frog, Red-eyed tree
Image:Red-eyed tree frogs mating.JPG|Frogs, Red-eyed tree &lt;big&gt;'''♂'''&lt;/big&gt;&lt;big&gt;'''♀'''&lt;/big&gt;
Image:Gladiator frog Osa.JPG|Frog, Gladiator tree
Image:Fleischmann's glass frog.JPG|Frog, Fleischmann's glass
Image:Black and green poison dart frog (Dendrobates auratu) juvenile.jpg|Frog, Black and green poison dart (juvenile)‎
Image:common frog rana temporaria.jpg|Australian frog
Image:Frogspawn closeup.jpg|Frog spawns
Image:Tadpoles 10 days.jpg|10 days tadpoles
Image:Frog-Zhe.jpg|Ж shape young frog
Image:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg|Green leopard frog
Image:Frog on bough.jpg|Frog on bough
Image:Bufo 6759.jpg|Hyla versicolor
Image:Pobblebonk02.jpg|Eastern Banjo Frog
&lt;/gallery&gt;

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:Frog in pond 0539.jpg
Image:Frog in pond 0547.jpg
Image:Masked tree frog head.JPG
Image:Masked tree frog Arenal.JPG
Image:Masked tree frog swimming.JPG
Image:Red-eyed tree frog Costa Rica.JPG
Image:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg
Image:Red-eyed tree frogs mating.JPG
Image:Gladiator frog Osa.JPG
Image:Fleischmann's glass frog.JPG
Image:Black and green poison dart frog (Dendrobates auratu) juvenile.jpg
Image:common frog rana temporaria.jpg
Image:Frogspawn closeup.jpg
Image:Tadpoles 10 days.jpg
Image:Frog-Zhe.jpg
Image:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg
Image:Frog on bough.jpg
Image:Bufo 6759.jpg
Image:Pobblebonk02.jpg
Image:Platte_kikker.png
Image:Dendrobates azureus.jpg
Image:Micrixalus.jpg
Image:Micrixalus saxicola.jpg
Image:Micrixalus fuscus.jpg
Image:Nyctibatrachus spp.jpg
Image:Kikkercamouflage.JPG
Image:Groene_kikker_wilgenhoek.JPG
Image:Kikkerblaaskaak en keel.jpg
Image:Kikkerblaas.jpg
Image:Achtervolgde kikker springt.jpg
Image:Camouflaged_frog.jpg
Image:Groene kikker op bankirai.jpg
Image:Groene kikker achter Bekaert-draad.jpg
Image:Groen kikker dichtbij.jpg
Image:Frog anatomy.JPG
Image:Frogsvxd.jpg
Image:Litoria aurea green.jpg
Image:Frog eye closeup.jpg
File:Water frog croak.ogg
Image:Kroete1.JPG
Image:Kroete2.JPG
Image:Kroete3.JPG
Image:Pacman frog.jpg
&lt;/gallery&gt;

{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:آنورا]]
[[بؤلمه:Amphibia]]</text>
      <sha1>6pk5d7y8595u83dn38q0i1397nbfeen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592165</id>
      <parentid>1592160</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Charlesjsharp</username>
        <id>60228</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Fleischmann's glass frog.JPG]] → [[File:Fleischmann's glass frog (Hylidae sp.).jpg]]</comment>
      <origin>1592165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3798" sha1="ep8fhnv1m4gbf9ndxmq3zue0dyoddqa" xml:space="preserve">{{infobox
|bodystyle    =  
|header       =
|headerstyle  =
|title        =
|titlestyle   =
|above        = قویروقسوزلار
|abovestyle   = background:#cfc;padding:5px;text-align:center;
|image  = [[File:Common frog.jpg|center|260px]]
|imagestyle = 
| caption    = بیر قورباغا شکیله
|  label1    = عالم
|   data1    = [[حئیوانلار]]
|  label2    = تیپ
|   data2    = [[خوردالیلار]]
|  label3    = صینیف
|   data3    = [[سوداـقورودا یاشایانلار]]
|  label4    = دسته
|   data4    = [[قویروقسوزلار]]

}}

'''قۇیروقسوزلار''' ({{lang-en|Frog}}، {{lang-fa|قورباغه}}، {{lang-tr|Kurbağa}}، {{lang-ru|Бесхвостые}}، {{lang-de|Froschlurche}}) [[قویروقسوزلار]]  حیوانلار عالمینین خوردالیلار تیپینین،سوداـقورودایاشایانلار صینفینه دسته سینده دیر .

== قایناقلار ==
http://www.catalogueoflife.org 
{{قایناق}}
{{Amphibia}}
{{آنورا}}

{{مین مقاله}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;155px&quot; heights=&quot;155px&quot;&gt;
Image:Frog in pond 0539.jpg|Frog in pond|
Image:Frog in pond 0547.jpg|Frog in pond
Image:Masked tree frog head.JPG|Frog, Masked tree
Image:Masked tree frog Arenal.JPG|Frog, Masked tree
Image:Masked tree frog swimming.JPG|Frog, Masked tree
Image:Red-eyed tree frog Costa Rica.JPG|Frog, Red-eyed tree
Image:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg|Frog, Red-eyed tree
Image:Red-eyed tree frogs mating.JPG|Frogs, Red-eyed tree &lt;big&gt;'''♂'''&lt;/big&gt;&lt;big&gt;'''♀'''&lt;/big&gt;
Image:Gladiator frog Osa.JPG|Frog, Gladiator tree
Image:Fleischmann's glass frog (Hylidae sp.).jpg|Frog, Fleischmann's glass
Image:Black and green poison dart frog (Dendrobates auratu) juvenile.jpg|Frog, Black and green poison dart (juvenile)‎
Image:common frog rana temporaria.jpg|Australian frog
Image:Frogspawn closeup.jpg|Frog spawns
Image:Tadpoles 10 days.jpg|10 days tadpoles
Image:Frog-Zhe.jpg|Ж shape young frog
Image:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg|Green leopard frog
Image:Frog on bough.jpg|Frog on bough
Image:Bufo 6759.jpg|Hyla versicolor
Image:Pobblebonk02.jpg|Eastern Banjo Frog
&lt;/gallery&gt;

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:Frog in pond 0539.jpg
Image:Frog in pond 0547.jpg
Image:Masked tree frog head.JPG
Image:Masked tree frog Arenal.JPG
Image:Masked tree frog swimming.JPG
Image:Red-eyed tree frog Costa Rica.JPG
Image:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg
Image:Red-eyed tree frogs mating.JPG
Image:Gladiator frog Osa.JPG
Image:Fleischmann's glass frog (Hylidae sp.).jpg
Image:Black and green poison dart frog (Dendrobates auratu) juvenile.jpg
Image:common frog rana temporaria.jpg
Image:Frogspawn closeup.jpg
Image:Tadpoles 10 days.jpg
Image:Frog-Zhe.jpg
Image:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg
Image:Frog on bough.jpg
Image:Bufo 6759.jpg
Image:Pobblebonk02.jpg
Image:Platte_kikker.png
Image:Dendrobates azureus.jpg
Image:Micrixalus.jpg
Image:Micrixalus saxicola.jpg
Image:Micrixalus fuscus.jpg
Image:Nyctibatrachus spp.jpg
Image:Kikkercamouflage.JPG
Image:Groene_kikker_wilgenhoek.JPG
Image:Kikkerblaaskaak en keel.jpg
Image:Kikkerblaas.jpg
Image:Achtervolgde kikker springt.jpg
Image:Camouflaged_frog.jpg
Image:Groene kikker op bankirai.jpg
Image:Groene kikker achter Bekaert-draad.jpg
Image:Groen kikker dichtbij.jpg
Image:Frog anatomy.JPG
Image:Frogsvxd.jpg
Image:Litoria aurea green.jpg
Image:Frog eye closeup.jpg
File:Water frog croak.ogg
Image:Kroete1.JPG
Image:Kroete2.JPG
Image:Kroete3.JPG
Image:Pacman frog.jpg
&lt;/gallery&gt;

{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:آنورا]]
[[بؤلمه:Amphibia]]</text>
      <sha1>ep8fhnv1m4gbf9ndxmq3zue0dyoddqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592239</id>
      <parentid>1592165</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T09:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>53795</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Gladiator frog Osa.JPG]] → [[File:Gladiator tree frog (Hypsiboas rosenbergi) Osa.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise</comment>
      <origin>1592239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3854" sha1="d9qqg87tjjtfcewvxjk71gcxewyr6gs" xml:space="preserve">{{infobox
|bodystyle    =  
|header       =
|headerstyle  =
|title        =
|titlestyle   =
|above        = قویروقسوزلار
|abovestyle   = background:#cfc;padding:5px;text-align:center;
|image  = [[File:Common frog.jpg|center|260px]]
|imagestyle = 
| caption    = بیر قورباغا شکیله
|  label1    = عالم
|   data1    = [[حئیوانلار]]
|  label2    = تیپ
|   data2    = [[خوردالیلار]]
|  label3    = صینیف
|   data3    = [[سوداـقورودا یاشایانلار]]
|  label4    = دسته
|   data4    = [[قویروقسوزلار]]

}}

'''قۇیروقسوزلار''' ({{lang-en|Frog}}، {{lang-fa|قورباغه}}، {{lang-tr|Kurbağa}}، {{lang-ru|Бесхвостые}}، {{lang-de|Froschlurche}}) [[قویروقسوزلار]]  حیوانلار عالمینین خوردالیلار تیپینین،سوداـقورودایاشایانلار صینفینه دسته سینده دیر .

== قایناقلار ==
http://www.catalogueoflife.org 
{{قایناق}}
{{Amphibia}}
{{آنورا}}

{{مین مقاله}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;155px&quot; heights=&quot;155px&quot;&gt;
Image:Frog in pond 0539.jpg|Frog in pond|
Image:Frog in pond 0547.jpg|Frog in pond
Image:Masked tree frog head.JPG|Frog, Masked tree
Image:Masked tree frog Arenal.JPG|Frog, Masked tree
Image:Masked tree frog swimming.JPG|Frog, Masked tree
Image:Red-eyed tree frog Costa Rica.JPG|Frog, Red-eyed tree
Image:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg|Frog, Red-eyed tree
Image:Red-eyed tree frogs mating.JPG|Frogs, Red-eyed tree &lt;big&gt;'''♂'''&lt;/big&gt;&lt;big&gt;'''♀'''&lt;/big&gt;
Image:Gladiator tree frog (Hypsiboas rosenbergi) Osa.jpg|Frog, Gladiator tree
Image:Fleischmann's glass frog (Hylidae sp.).jpg|Frog, Fleischmann's glass
Image:Black and green poison dart frog (Dendrobates auratu) juvenile.jpg|Frog, Black and green poison dart (juvenile)‎
Image:common frog rana temporaria.jpg|Australian frog
Image:Frogspawn closeup.jpg|Frog spawns
Image:Tadpoles 10 days.jpg|10 days tadpoles
Image:Frog-Zhe.jpg|Ж shape young frog
Image:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg|Green leopard frog
Image:Frog on bough.jpg|Frog on bough
Image:Bufo 6759.jpg|Hyla versicolor
Image:Pobblebonk02.jpg|Eastern Banjo Frog
&lt;/gallery&gt;

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:Frog in pond 0539.jpg
Image:Frog in pond 0547.jpg
Image:Masked tree frog head.JPG
Image:Masked tree frog Arenal.JPG
Image:Masked tree frog swimming.JPG
Image:Red-eyed tree frog Costa Rica.JPG
Image:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg
Image:Red-eyed tree frogs mating.JPG
Image:Gladiator tree frog (Hypsiboas rosenbergi) Osa.jpg
Image:Fleischmann's glass frog (Hylidae sp.).jpg
Image:Black and green poison dart frog (Dendrobates auratu) juvenile.jpg
Image:common frog rana temporaria.jpg
Image:Frogspawn closeup.jpg
Image:Tadpoles 10 days.jpg
Image:Frog-Zhe.jpg
Image:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg
Image:Frog on bough.jpg
Image:Bufo 6759.jpg
Image:Pobblebonk02.jpg
Image:Platte_kikker.png
Image:Dendrobates azureus.jpg
Image:Micrixalus.jpg
Image:Micrixalus saxicola.jpg
Image:Micrixalus fuscus.jpg
Image:Nyctibatrachus spp.jpg
Image:Kikkercamouflage.JPG
Image:Groene_kikker_wilgenhoek.JPG
Image:Kikkerblaaskaak en keel.jpg
Image:Kikkerblaas.jpg
Image:Achtervolgde kikker springt.jpg
Image:Camouflaged_frog.jpg
Image:Groene kikker op bankirai.jpg
Image:Groene kikker achter Bekaert-draad.jpg
Image:Groen kikker dichtbij.jpg
Image:Frog anatomy.JPG
Image:Frogsvxd.jpg
Image:Litoria aurea green.jpg
Image:Frog eye closeup.jpg
File:Water frog croak.ogg
Image:Kroete1.JPG
Image:Kroete2.JPG
Image:Kroete3.JPG
Image:Pacman frog.jpg
&lt;/gallery&gt;

{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:آنورا]]
[[بؤلمه:Amphibia]]</text>
      <sha1>d9qqg87tjjtfcewvxjk71gcxewyr6gs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592240</id>
      <parentid>1592239</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T09:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>53795</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Masked tree frog Arenal.JPG]] → [[File:Masked tree frog (Smilisca phaeota) Arenal.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise</comment>
      <origin>1592240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3892" sha1="ag4u4bn3ifdnbt98pr8etxskr64a1qu" xml:space="preserve">{{infobox
|bodystyle    =  
|header       =
|headerstyle  =
|title        =
|titlestyle   =
|above        = قویروقسوزلار
|abovestyle   = background:#cfc;padding:5px;text-align:center;
|image  = [[File:Common frog.jpg|center|260px]]
|imagestyle = 
| caption    = بیر قورباغا شکیله
|  label1    = عالم
|   data1    = [[حئیوانلار]]
|  label2    = تیپ
|   data2    = [[خوردالیلار]]
|  label3    = صینیف
|   data3    = [[سوداـقورودا یاشایانلار]]
|  label4    = دسته
|   data4    = [[قویروقسوزلار]]

}}

'''قۇیروقسوزلار''' ({{lang-en|Frog}}، {{lang-fa|قورباغه}}، {{lang-tr|Kurbağa}}، {{lang-ru|Бесхвостые}}، {{lang-de|Froschlurche}}) [[قویروقسوزلار]]  حیوانلار عالمینین خوردالیلار تیپینین،سوداـقورودایاشایانلار صینفینه دسته سینده دیر .

== قایناقلار ==
http://www.catalogueoflife.org 
{{قایناق}}
{{Amphibia}}
{{آنورا}}

{{مین مقاله}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; widths=&quot;155px&quot; heights=&quot;155px&quot;&gt;
Image:Frog in pond 0539.jpg|Frog in pond|
Image:Frog in pond 0547.jpg|Frog in pond
Image:Masked tree frog head.JPG|Frog, Masked tree
Image:Masked tree frog (Smilisca phaeota) Arenal.jpg|Frog, Masked tree
Image:Masked tree frog swimming.JPG|Frog, Masked tree
Image:Red-eyed tree frog Costa Rica.JPG|Frog, Red-eyed tree
Image:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg|Frog, Red-eyed tree
Image:Red-eyed tree frogs mating.JPG|Frogs, Red-eyed tree &lt;big&gt;'''♂'''&lt;/big&gt;&lt;big&gt;'''♀'''&lt;/big&gt;
Image:Gladiator tree frog (Hypsiboas rosenbergi) Osa.jpg|Frog, Gladiator tree
Image:Fleischmann's glass frog (Hylidae sp.).jpg|Frog, Fleischmann's glass
Image:Black and green poison dart frog (Dendrobates auratu) juvenile.jpg|Frog, Black and green poison dart (juvenile)‎
Image:common frog rana temporaria.jpg|Australian frog
Image:Frogspawn closeup.jpg|Frog spawns
Image:Tadpoles 10 days.jpg|10 days tadpoles
Image:Frog-Zhe.jpg|Ж shape young frog
Image:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg|Green leopard frog
Image:Frog on bough.jpg|Frog on bough
Image:Bufo 6759.jpg|Hyla versicolor
Image:Pobblebonk02.jpg|Eastern Banjo Frog
&lt;/gallery&gt;

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:Frog in pond 0539.jpg
Image:Frog in pond 0547.jpg
Image:Masked tree frog head.JPG
Image:Masked tree frog (Smilisca phaeota) Arenal.jpg
Image:Masked tree frog swimming.JPG
Image:Red-eyed tree frog Costa Rica.JPG
Image:Red-eyed tree frog (Agalychnis callidryas) Lapa Rios.jpg
Image:Red-eyed tree frogs mating.JPG
Image:Gladiator tree frog (Hypsiboas rosenbergi) Osa.jpg
Image:Fleischmann's glass frog (Hylidae sp.).jpg
Image:Black and green poison dart frog (Dendrobates auratu) juvenile.jpg
Image:common frog rana temporaria.jpg
Image:Frogspawn closeup.jpg
Image:Tadpoles 10 days.jpg
Image:Frog-Zhe.jpg
Image:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg
Image:Frog on bough.jpg
Image:Bufo 6759.jpg
Image:Pobblebonk02.jpg
Image:Platte_kikker.png
Image:Dendrobates azureus.jpg
Image:Micrixalus.jpg
Image:Micrixalus saxicola.jpg
Image:Micrixalus fuscus.jpg
Image:Nyctibatrachus spp.jpg
Image:Kikkercamouflage.JPG
Image:Groene_kikker_wilgenhoek.JPG
Image:Kikkerblaaskaak en keel.jpg
Image:Kikkerblaas.jpg
Image:Achtervolgde kikker springt.jpg
Image:Camouflaged_frog.jpg
Image:Groene kikker op bankirai.jpg
Image:Groene kikker achter Bekaert-draad.jpg
Image:Groen kikker dichtbij.jpg
Image:Frog anatomy.JPG
Image:Frogsvxd.jpg
Image:Litoria aurea green.jpg
Image:Frog eye closeup.jpg
File:Water frog croak.ogg
Image:Kroete1.JPG
Image:Kroete2.JPG
Image:Kroete3.JPG
Image:Pacman frog.jpg
&lt;/gallery&gt;

{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:آنورا]]
[[بؤلمه:Amphibia]]</text>
      <sha1>ag4u4bn3ifdnbt98pr8etxskr64a1qu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مارتینا ناوراتیلووا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40315</id>
    <revision>
      <id>1592149</id>
      <parentid>652621</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T15:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47159-36</username>
        <id>64180</id>
      </contributor>
      <origin>1592149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="7gt0gl7iqqvuyzgjn4cporb8urc5z8y" xml:space="preserve">{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=مارتینا ناوراتیلووا
|شکیل=
|شکیل آدی=Navratilova-PragueOpen2006-05 cropped.jpg
|شکلین اولچوسو =260
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   =[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]لی [[یازیچی]] 
|میللیت= [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]
|تحصیل = 
|ایش = 
|دوْغوم تاریخ ={{birth date and age|mf=yes|1956|10|18}}
|دوْغوم یئر   =[[پراقا]]، [[چکسلواکی]]
|اؤلوم تاریخ  =
|اؤلوم یئر    =
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
|حیات یوْلداشی=   
|اۇشاقلاری=
|influences=
|influenced=
|ایمضا=
| وب‌سایت      =
}}
'''مارتینا ناوراتیلووا''' ({{Lang-en|Martina Navratilova}}، دوْغوم تاریخ:{{birth date and age|mf=yes|1956|10|18}}) [[چک جومهوریتی|چک]]-[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] تنیسچی و [[یازیچی|یازیچی.]]
== یاشاییش ==
بۇ [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]] [[یازیچی]]  [[پراقا]] [[چک ایسلواکی|چکسلواکیدا]] آنادان اوْلوب .
== بیرده باخ ==
*[[اینگیلیسی ادبیاتی]]
*[[ادبی تنقیدچی]]
*[[ادبیات تاریخی]]
*[[ادبیات آخیملاری]]
== ائشیگه باغلانتیلار ==
*
{{اینگیلیسی ادبیاتی}}
{{ادبیات نؤعلری}}
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
*اینگلیسیجه ویکی پدیا

[[بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری]]</text>
      <sha1>7gt0gl7iqqvuyzgjn4cporb8urc5z8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592227</id>
      <parentid>1592149</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T02:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="pwtqkr134bc1vhjdr3jhptsyft3si6r" xml:space="preserve">{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=مارتینا ناوراتیلووا
|شکیل=
|شکیل آدی=Navratilova-PragueOpen2006-05 cropped.jpg
|شکلین اولچوسو =260
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   =[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]لی [[یازیچی]] و [[تنیس|تنیسچی]]
|میللیت= [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]
|تحصیل = 
|ایش = 
|دوْغوم تاریخ ={{birth date and age|mf=yes|1956|10|18}}
|دوْغوم یئر   =[[پراقا]]، [[چکسلواکی]]
|اؤلوم تاریخ  =
|اؤلوم یئر    =
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
|حیات یوْلداشی=   
|اۇشاقلاری=
|influences=
|influenced=
|ایمضا=
| وب‌سایت      =
}}
'''مارتینا ناوراتیلووا''' ({{Lang-en|Martina Navratilova}}، دوْغوم تاریخ:{{birth date and age|mf=yes|1956|10|18}}) [[چک جومهوریتی|چک]]-[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[تنیس|تنیسچی]] و [[یازیچی]].

== یاشاییش ==
بۇ [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]]-[[چک ایسلواکی]]الی یازیچی و تنیسچی [[چک ایسلواکی]]'نین [[پراقا]] شهرینده آنادان اوْلوب.

== بیرده باخ ==
*[[اینگیلیسی ادبیاتی]]
*[[ادبی تنقیدچی]]
*[[ادبیات تاریخی]]
*[[ادبیات آخیملاری]]

== ائشیگه باغلانتیلار ==
*
{{اینگیلیسی ادبیاتی}}
{{ادبیات نؤعلری}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
*اینگلیسیجه ویکی‌پدیا

[[بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری]]</text>
      <sha1>pwtqkr134bc1vhjdr3jhptsyft3si6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آلتمیر (آرکانزاس)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41722</id>
    <revision>
      <id>1592205</id>
      <parentid>596014</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T00:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4567" sha1="ni5bfldacwbr2w0p6cls5ffadgbtahv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = آلتمیر
|official_name = City of Altheimer
|settlement_type = [[شهر]]
|image_map = File:Jefferson County Arkansas Incorporated and Unincorporated areas Altheimer Highlighted 0501150.svg
|map_caption = Location of Altheimer in Jefferson County, Arkansas.
|pushpin_map = USA
|pushpin_label = Altheimer
|pushpin_relief = yes
|pushpin_map_caption = Location of Altheimer in the US
|coordinates = {{Coord|34|19|09.3|N|91|50|50.5|W|region:US_type:city|format=dms|display=inline,title}}
|subdivision_type = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌]]
|subdivision_name = {{بایراق|آمریکا بیرلشمیش ایالتلری}}
|subdivision_type1 = [[List of states and territories of the United States|State]]
|subdivision_name1 = {{بایراق|آرکانزاس ایالتی}}
|subdivision_type2 = [[List of counties in Arkansas|County]]
|subdivision_name2 = [[Jefferson County, Arkansas|Jefferson]]
|subdivision_type3 = [[List of Arkansas townships|Township]]
|subdivision_name3 = Plum Bayou
|established_title = [[Municipal corporation|Incorporated]]
|established_date = {{Start date and age|1919|6|9}}
|named_for = {{Nowrap|Joseph and Louis Altheimer}}
|government_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Altheimer|website=Arkansas Municipal League|url=http://local.arkansas.gov/local.php?agency=Altheimer|access-date=January 4, 2017|accessdate=2017-07-02|archivedate=2016-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161129061030/http://local.arkansas.gov/local.php?agency=Altheimer}}&lt;/ref&gt;
|government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]]
|leader_title = [[بلدیه باشچی‌سی]]
|leader_name = Zola Hudson
|leader_party = [[Independent (politician)|I]]
|leader_title1 = [[City council|Council]]
|leader_name1 = {{Collapsible list|bullets=yes
|title = Members
|1 = Linda Gipson ([[Independent (politician)|I]])
|2 = Blanchie Laws ([[Independent (politician)|I]])
|3 = Essie Robertson ([[Independent (politician)|I]])
|4 = Travis White, Sr. ([[Independent (politician)|I]])
}}
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 5.65
|area_total_sq_mi = 2.18
|area_land_km2 = 5.47
|area_land_sq_mi = 2.11
|area_water_km2 = 0.18
|area_water_sq_mi = 0.07
|elevation_ft = 207
|elevation_m = 63
|population_as_of = [[2010 United States Census|2010]]
|population_footnotes = 
|population_total = 984
|population_metro = 100258
|population_density_km2 = 158.76
|population_density_sq_mi = 411.26
|timezone = [[Central Time Zone (North America)|Central (CST)]]
|utc_offset = -6
|timezone_DST = CDT
|utc_offset_DST = -5
|postal_code_type = [[ZIP code]]
|postal_code = 72004
|area_code_type = [[North American Numbering Plan|Area code]]
|area_code = [[Area code 870|870]]
|blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]]
|blank_info = {{FIPS|05|01150}}
|blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID
|blank1_info = {{GNIS 4|45849}}
|blank2_name = Major airport
|blank2_info = [[Clinton National Airport|LIT]]
|pop_est_as_of = 2016
|pop_est_footnotes = &lt;ref name=&quot;USCensusEst2016&quot;/&gt;
|population_est = 869
|area_footnotes = &lt;ref name=&quot;CenPopGazetteer2016&quot;&gt;{{cite web|title=2016 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2016_Gazetteer/2016_gaz_place_05.txt|publisher=United States Census Bureau|accessdate=Jul 18, 2017}}&lt;/ref&gt;
}}

آلتمیر (آرکانزاس) ({{Lang-en|Altheimer, Arkansas}}) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] [[آرکانزاس ایالتی]]ندا یئر آلان بیر شهردیر و  15.01 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 984 نفر و  [[اها‌لی سیخلیغی]] 153.68 [[اینسان]]  کیلومتر موربّع دیر. 
== گؤرونتولر ==
== بیرده باخ ==

* [[آرکانزاس ایالتی]]
* [[آرکانزاس شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی]]
* [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلوملری]]

== قایناق‌لار ==
*https://www.census.gov/2010census/
== ائشیگه باغلانتیلار ==
*Arkansas Municipal League|url=http://local.arkansas.gov/local.php?agency=Altheimer|access-date=January{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 4, 2017}}
{{آرکانزاس ایالتی}}

{{آمریکانین ان اۆست دۆزئی ایداری بیریملری}}

[[بؤلمه:آرکانزاس ایالتین شهرلری]]</text>
      <sha1>ni5bfldacwbr2w0p6cls5ffadgbtahv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استرلینق، ایلینوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49154</id>
    <revision>
      <id>1592233</id>
      <parentid>231146</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T02:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4597" sha1="4nxdaner9747d217sg5ui0eoh295sd7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name            = استرلینق
|settlement_type          = شهر
|nickname                 = 
|motto                    =

&lt;!-- Images --&gt;
|image_skyline            = Sterling Il Brick road2.jpg
|imagesize                = 200px
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               =

&lt;!-- Maps --&gt;
|pushpin_map            =United States
|pushpin_label_position =left 
|pushpin_map_caption    =استرلینق شهرین نقشه اۆستونده یئری
|image_map1               = Illinois in United States (US48).svg
| latd  =41  |latm  =47  |lats  =48  |latNS  = N
| longd =89  |longm =41  |longs =36  |longEW =W 
|coordinates              = {{coord|41|47|48|N|89|41|36|W|display=inline,title}}


&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type         = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌|اؤلکه‌]]
|subdivision_name         = {{بایراقچه|United States}} ،[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]]
|subdivision_type1        = [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلوملری|ایالت]]
|subdivision_name1        = [[ایلینوی ایالتی]]
|subdivision_type2        = [[ایلینوی ایالتین شهرلری|شهر]]
|subdivision_name2        =[[Whiteside County, Illinois|Whiteside]]

&lt;!-- Government --&gt;
|government_footnotes     = 
|government_type          = [[Council-manager government|Council-Manager]]
|leader_title             = [[بلدیه باشچی‌سی]]
|leader_name              = 
|leader_title1            = 
|leader_name1             = 
|established_title        = 
|established_date         =

&lt;!-- Area --&gt;
|unit_pref  =  Imperial
|area_footnotes           = 
|area_magnitude           = 
|area_total_km2           =15.73 
|area_land_km2            = 
|area_water_km2           = 
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_sq_mi         =

&lt;!-- Population --&gt;
|population_as_of         = 2010
|population_footnotes     = 
|population_total         = 15370
|population_density_km2   = 985.62
|population_density_sq_mi =

&lt;!-- General information --&gt;
|timezone                 = 
|utc_offset               =
|timezone_DST             =
|utc_offset_DST           = 
|elevation_footnotes      = 
|elevation_m              = 
|elevation_ft             = 

|postal_code_type         = 
|postal_code              = [[زیپ کود]]
|area_code                = 61081
|blank_name               =[[Federal Information Processing Standards|FIPS code]]
|blank_info               = 17-72546
|blank1_name              = 
|blank1_info              = 
|website                  = 
|footnotes                = 
}}

'''استرلینق''' {{اینگیلیسجه|'''Sterling'''}} [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] [[ایلینوی ایالتی]]ندا یئر آلان بیر شهردیر و  ۱۵٫۷۳  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين [[نۆفوس ساییمی]] اساسیندا ۱۵۳۷۰ نفر و [[اها‌لی سیخلیغی]] ۹۸۵٫۶۲ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر [[دنیز سئویه‌سی|دنیز سئوییه‌سیندن]] اۇجالیقیدا یئرلشیر.

== گؤرونتولر ==
== بیرده باخ ==

* [[ایلینوی ایالتی]]
* [[ایلینوی ایالتین شهرلری]]
* [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلوملری]]

== ائشیک باغلانتی‌لار ==
*[http://ci.sterling.il.us/ City of Sterling Web Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906142552/http://ci.sterling.il.us/ |date=2011-09-06 }}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Sterling, Illinois
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Sterling, Illinois|Sterling, Illinois]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

{{ایلینوی ایالتین شهرلری}}

{{آمریکانین ان اۆست دۆزئی ایداری بیریملری}}

[[بؤلمه:ایلینوی ایالتین شهرلری]]</text>
      <sha1>4nxdaner9747d217sg5ui0eoh295sd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:دولقان تورکجه‌سی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>87811</id>
    <revision>
      <id>1592158</id>
      <parentid>1591553</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ardam1350|Ardam1350]] ([[User talk:Ardam1350|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:4321bot|4321bot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>249210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}</text>
      <sha1>kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تک بوینوز (قیزیل دریلی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167662</id>
    <revision>
      <id>1592168</id>
      <parentid>1591653</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[تئک بوینوز]] صفحه‌سینی [[تک بوینوز (قیزیل دریلی)]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1591653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738" sha1="ro0hzfxdltx969xxgh54h5hb6o8v67f" xml:space="preserve">{{Infobox monarch| name=تئک بوینوز| title          = باشچی| image= OneHornByGeorgeCaitlin1832.jpg| caption        = Painting by [[George Catlin]] of the Honorable Chief ''Ha-wón-je-tah'', ۱۸۳۲| reign          = ۱۷۹۰–۱۸۷۷| successor      = [[Chief Spotted Elk]]| spouse           =   Sand Bar| father         = [[Black Buffalo (chief)|Black Buffalo]]| mother         = White Cow Woman| issue          = [[Spotted Elk]]| birth_date  = ۱۷۹۰| death_date  = ۱۸۷۷| death_place = [[بیر بوت]]}}

'''تک شاخ''' (سرخپوست) ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Lone Horn)۱۷۹۰–۱۸۷۷ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.

[[بؤلمه:شاهلار]]</text>
      <sha1>ro0hzfxdltx969xxgh54h5hb6o8v67f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592173</id>
      <parentid>1592168</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="dbj0y2ae9c6fm2utvht57jc3q3jl1mw" xml:space="preserve">{{Infobox monarch| name=تئک بوینوز| title          = باشچی| image= OneHornByGeorgeCaitlin1832.jpg| caption        = Painting by [[George Catlin]] of the Honorable Chief ''Ha-wón-je-tah'', ۱۸۳۲| reign          = ۱۷۹۰–۱۸۷۷| successor      = [[Chief Spotted Elk]]| spouse           =   Sand Bar| father         = [[Black Buffalo (chief)|Black Buffalo]]| mother         = White Cow Woman| issue          = [[Spotted Elk]]| birth_date  = ۱۷۹۰| death_date  = ۱۸۷۷| death_place = [[بیر بوت]]}}

'''تک شاخ''' (سرخپوست) ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Lone Horn) [[لاکوتا خالقی|لاکوتا]] [[قیزیل دریلی‌لر]]ین لیدری. او ۱۷۹۰–۱۸۷۷ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:شاهلار]]</text>
      <sha1>dbj0y2ae9c6fm2utvht57jc3q3jl1mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:تک بوینوز (قیزیل دریلی)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>226188</id>
    <revision>
      <id>1592170</id>
      <parentid>1591651</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[دانیشیق:تئک بوینوز]] صفحه‌سینی [[دانیشیق:تک بوینوز (قیزیل دریلی)]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>514071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}</text>
      <sha1>kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>درک کویت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331168</id>
    <revision>
      <id>1592166</id>
      <parentid>1591624</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15153" sha1="kt9z2nv5ltzp1pv9smqwqve0x41va1t" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
|name = Dirk Kuyt&lt;br/&gt;&lt;small&gt;Dirk Kuijt&lt;/small&gt;
|image  = Dirk Kuyt Fenerbahçe 20260805 (1) (cropped).JPG
|image_size = 222
|caption  = Dirk Kuyt with [[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]] in 2026
|fullname = Dirk Kuyt&lt;ref&gt;{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010 – List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=8 June 2013|format=[[Portable Document Format|PDF]]|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201033016/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf}}&lt;/ref&gt;
|birth_date = {{birth date and age|1980|7|22|df=y}}
|birth_place  = [[Katwijk]], Netherlands
|height = {{convert|1.83|m|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dirk Kuyt |url=http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&amp;plid=9936 |archive-url=https://archive.today/20130616062421/http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&amp;plid=9936 |dead-url=yes |archive-date=16 June 2013 |work=Mail Online |publisher=Associated Newspapers |accessdate=9 June 2013 |archivedate=2013-06-16 |archiveurl=https://archive.today/20130616062421/http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&amp;plid=9936 }}&lt;/ref&gt;
|currentclub  = 
|clubnumber = 
|position = [[Forward (association football)|Forward]]
|youthyears1  = 1985–1998
|youthclubs1  = [[Quick Boys]]
|years1 = 1998 |clubs1 = [[Quick Boys]] |caps1 = 6 |goals1 = 3
|years2 = 1998–2003 |clubs2 = [[اوترخت فوتبال کولوبو|اوترخت]] |caps2 = 160 |goals2 = 51
|years3 = 2003–2006 |clubs3 = [[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]]  |caps3 = 101 |goals3 = 71
|years4 = 2006–2012 |clubs4 = [[لیورپول فوتبال کولوبو|لیورپول]] |caps4 = 208 |goals4 = 51
|years5 = 2012–2015 |clubs5 = [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]  |caps5 = 95  |goals5 = 26
|years6 = 2015–2017 |clubs6 = [[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]]  |caps6 = 63  |goals6 = 31
|years7 = 2018 |clubs7 = [[Quick Boys]] |caps7 = 3  |goals7 = 0 
| totalcaps  = 636 | totalgoals = 284
|nationalyears1 = 1998–1999 |nationalteam1 = [[Netherlands national under-18 football team|Netherlands U18]] |nationalcaps1 = 5 |nationalgoals1 = 2
|nationalyears2 = 2000–2001 |nationalteam2 = [[Netherlands national under-21 football team|Netherlands U21]] |nationalcaps2 = 11 |nationalgoals2 = 6
|nationalyears3 = 2004–2014 |nationalteam3 = [[هولند میلّی فوتبال تیمی|هولند]] |nationalcaps3 = 104 |nationalgoals3 = 24
|pcupdate = 27 May 2018
|ntupdate = 
|medaltemplates = {{MedalCountry|{{NED}}}}
{{MedalSport | Men's [[فوتبال]]}}
{{MedalCompetition|[[فیفا دونیا کاپی]]}} 
{{Medal|RU|[[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰]]|[[هولند میلّی فوتبال تیمی|هولند]]}}
{{Medal|3rd|[[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴]]|[[هولند میلّی فوتبال تیمی|هولند]]}}
}}
'''درک کویت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Dirk Kuyt) (دوْغوم:{{birth date and age|1980|7|22|df=y}} [[Katwijk]]) بیر فوتبالیست. [[هولند]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴]] و [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰]] اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|'''Dirk Kuyt – goals for the Netherlands'''
|-
!  # !! Date !! Venue !! Opponent !! Score !! Result !! Competition
|-
|align=center| 1. || 9 October 2004 || [[Skopje City Stadium]], [[Skopje]], Macedonia || {{fb|MKD}} ||align=center| 2–'''1''' ||align=center| 2–2 || [[2006 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2006 World Cup qualification]]
|-
|align=center| 2. || 4 June 2005 || [[De Kuip]], [[Rotterdam]], Netherlands || {{fb|ROU}} ||align=center| '''2'''–0 ||align=center| 2–0 || 2006 World Cup qualification
|-
|align=center| 3. || 8 June 2005 || [[Helsinki Olympic Stadium|Olympic Stadium]], [[Helsinki]], Finland || {{fb|FIN}} ||align=center| 0–'''2''' ||align=center| 0–4 || 2006 World Cup qualification
|-
|align=center| 4. || 1 March 2006 || [[Amsterdam Arena]], [[آمستردام]], Netherlands || {{fb|ECU}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 1–0 || [[Friendly match|Friendly]]
|-
|align=center| 5. || 6 September 2006 || [[Philips Stadion]], [[Eindhoven]], Netherlands || {{fb|BLR}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–0 || [[UEFA Euro 2008 qualifying|Euro 2008 qualification]]
|-
|align=center| 6. || 22 August 2007 || [[Stade de Genève]], [[ژنو]], Switzerland || {{fb|SUI}} ||align=center| 2–'''1''' ||align=center| 2–1 || Friendly
|-
|align=center| 7. || 24 May 2008 || De Kuip, Rotterdam, Netherlands || {{fb|UKR}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 3–0 || Friendly
|-
|align=center| 8. || 13 June 2008 || [[Stade de Suisse]], [[برن (شهر)]], Switzerland || {{fb|FRA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–1 || [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]]
|-
|align=center| 9. || 19 November 2008 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|SWE}} ||align=center| '''3'''–1 ||align=center| 3–1 || Friendly
|-
|align=center| 10. || 28 March 2009 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|SCO}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–0 || [[2010 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2010 World Cup qualification]]
|-
|align=center| 11. || 1 April 2009 ||Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|MKD}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–0 ||2010 World Cup qualification
|-
|align=center| 12. || 1 April 2009 ||Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|MKD}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 4–0 ||2010 World Cup qualification
|-
|align=center| 13. || 12 August 2009|| Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|ENG}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 2–2 || Friendly
|-
|align=center| 14. || 3 March 2010|| Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|USA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 2–1 || Friendly
|-
|align=center| 15. || 1 June 2010|| De Kuip, Rotterdam, Netherlands || {{fb|GHA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–1 || Friendly
|-
|align=center| 16. || 14 June 2010|| [[Soccer City]], [[Johannesburg]], South Africa || {{fb|DEN}} ||align=center| '''2'''–0 ||align=center| 2–0 || [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰]]
|-
|align=center| 17. || 3 September 2010|| [[Stadio Olimpico (San Marino)|Stadio Olimpico]], [[Serravalle (San Marino)|Serravalle]], San Marino || {{fb|SMR}} ||align=center| 0–'''1''' ||align=center| 0–5 || [[UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification]]
|-
|align=center| 18. || 9 February 2011 || Philips Stadion, Eindhoven, Netherlands || {{fb|AUT}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–1 || Friendly
|-
|align=center| 19. || 25 March 2011 || [[Ferenc Puskás Stadium (1953)|Ferenc Puskás Stadium]], [[بوداپست]], Hungary || {{fb|HUN}} ||align=center| 0–'''3''' ||align=center| 0–4 || UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|align=center| 20. || 29 March 2011 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|HUN}} ||align=center| '''4'''–3 ||align=center| 5–3|| UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|align=center| 21. || 29 March 2011 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|HUN}} ||align=center| '''5'''–3 ||align=center| 5–3 || UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|align=center| 22. || 8 June 2011 || [[Estadio Centenario]], [[مونته‌ویدئو]], Uruguay || {{fb|URU}} ||align=center| 1–'''1''' ||align=center| 1–1 || Friendly
|-
|align=center| 23. || 2 September 2011 || Philips Stadion, Eindhoven, Netherlands || {{fb|SMR}} ||align=center| '''4'''–0 ||align=center| 11–0 || UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|align=center| 24. || 11 October 2011 || [[Råsunda Stadium]], [[ایستوکهولم]], Sweden || {{fb|SWE}} ||align=center| 1–'''2''' ||align=center| 3–2 || UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!colspan=4|Dirk Kuyt Testimonial Match
|-
!Team
!Feyenoord
!Friends of Dirk Kuyt
!Orange
|-
!Manager
|[[Ronald Koeman]]
|[[Ruud Gullit]]
|[[Louis van Gaal]]
|-
!rowspan=15|Players
|[[Patrick Lodewijks]]
|[[Jerzy Dudek]]
|[[Edwin van der Sar]]
|-
|[[Ron Vlaar]]
|[[Fabio Aurelio]]
|[[Ryan Babel]]
|-
|[[Pascal Bosschaart]]
|[[Craig Bellamy]]
|[[Frank de Boer]]
|-
|[[Terence Kongolo]]
|[[Jamie Carragher]]
|[[Wilfred Bouma]]
|-
|[[Patrick Paauwe]]
|[[Andy Carroll]]
|[[Giovanni van Bronckhorst]]
|-
|[[Tonny Vilhena]]
|[[Luis García (footballer, born 1978)|Luis Garcia]]
|[[Philip Cocu]]
|-
|[[Jens Toornstra]]
|[[Steven Gerrard]]
|[[Memphis Depay]]
|-
|[[Steven Berghuis]]
|[[Albert Riera]]
|[[John Heitinga]]
|-
|[[Bilal Basaçikoglu]]
|[[Volkan Demirel]]
|[[Nigel de Jong]]
|-
|[[Salomon Kalou]]
|[[Cristian Baroni]]
|[[Ruud van Nistelrooy]]
|-
|[[Eljero Elia]]
|[[Emre Can]]
|[[Andre Ooijer]]
|-
|[[Pierre van Hooijdonk]]
|[[Raul Meireles]]
|[[Robin van Persie]]
|-
|[[Roy Makaay]]
|[[Selçuk Şahin (footballer, born 1981)|Selcuk Sahin]]
|[[Arjen Robben]]
|-
|[[Denny Landzaat]]
|[[Moussa Sow]]
|[[Wesley Sneijder]]
|-
|[[Steven Gerrard]]
|[[Pierre Webo]]
|[[Rafael van der Vaart]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ Professional club performance
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Club performance
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|Cup
!colspan=&quot;2&quot;|League Cup
!colspan=&quot;2&quot;|Continental
!colspan=&quot;2&quot;|Other&lt;ref&gt;Includes Eredivisie play-offs&lt;/ref&gt;
!colspan=&quot;3&quot;|Total
|-
!width=&quot;75&quot;|Season
!width=&quot;125&quot;|Club
!width=&quot;125&quot;|League
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Netherlands
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|[[KNVB Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|—
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Europe]]
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
|[[1998–99 Eredivisie|1998–99]]
| rowspan=&quot;5&quot;|[[اوترخت فوتبال کولوبو|اوترخت]]
|rowspan=&quot;8&quot;|[[Eredivisie]]
|28||5||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||30||6
|-
|[[1999–2000 Eredivisie|1999–2000]]
|32||6||4||4||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||36||10
|-
|[[2000–01 Eredivisie|2000–01]]
|32||13||5||3||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||37||16
|-
|[[2001–02 Eredivisie|2001–02]]
|34||7||3||3||colspan=&quot;2&quot;|—||4||1||colspan=&quot;2&quot;|—||41||11
|-
|[[2002–03 Eredivisie|2002–03]]
|34||20||4||2||colspan=&quot;2&quot;|—||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||40||23
|-
|[[2003–04 Eredivisie|2003–04]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]]
|34||20||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||4||1||colspan=&quot;2&quot;|—||40||22
|-
|[[2004–05 Eredivisie|2004–05]]
|34||29||3||4||colspan=&quot;2&quot;|—||7||3||colspan=&quot;2&quot;|—||44||36
|-
|[[2005–06 Eredivisie|2005–06]]
|33||22||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||2||1||2||2||38||25
|-
!colspan=&quot;3&quot;|England
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|[[FA Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[Football League Cup|League Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Europe]]
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
|[[2006–07 in English football|2006–07]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[لیورپول فوتبال کولوبو|لیورپول]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[اینگیلیس پرمیر لیگ]]
|34||12||1||1||2||0||11||1||colspan=&quot;2&quot;|—||48||14
|-
|[[2007–08 in English football|2007–08]]
|32||3||4||1||0||0||12||7||colspan=&quot;2&quot;|—||48||11
|-
|[[2008–09 in English football|2008–09]]
|38||12||2||0||0||0||11||3||colspan=&quot;2&quot;|—||51||15
|-
|[[2009–10 in English football|2009–10]]
|37||9||2||0||1||0||13||2||colspan=&quot;2&quot;|—||53||11
|-
|[[2010–11 in English football|2010–11]]
|33||13||1||0||0||0||7||2||colspan=&quot;2&quot;|—||41||15
|-
|[[2011–12 in English football|2011–12]]
|34||2||6||1||5||2||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||45||5
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Turkey
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|[[Turkish Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[Turkish Super Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Europe]]
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
|[[2012–13 Süper Lig|2012–13]]
| rowspan=&quot;3&quot;|[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Süper Lig]]
|31||8||7||1||1||1||17||7||colspan=&quot;2&quot;|—||56||17
|-
|[[2013–14 Süper Lig|2013–14]]
|32||10||0||0||1||0||4||0||colspan=&quot;2&quot;|—||37||10
|-
|[[2014–15 Süper Lig|2014–15]]
|32||8||4||2||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||37||10
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Netherlands
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|[[KNVB Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|—
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Europe]]
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
|[[2015–16 Eredivisie|2015–16]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Eredivisie]]
|32||19||6||4||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||38||23
|-
|[[2016–17 Eredivisie|2016–17]]
|31||12||2||3||colspan=&quot;2&quot;|—||5||0||1||0||39||15
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|Totals
!colspan=&quot;2&quot;|Netherlands
!324||153||32||25||colspan=&quot;2&quot;|—||24||7||3||2||383||187
|-
!colspan=&quot;2&quot;|England
!208||51||16||3||8||2||54||15||colspan=&quot;2&quot;|—||286||71
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Turkey
!95||26||11||3||3||1||21||7||colspan=&quot;2&quot;|—||130||37
|-
! colspan=&quot;3&quot;|Career total
!627||230||59||31||11||3||99||29||3||2||799||295
|}
''* Other – Play-off games
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!colspan=3|[[هولند میلّی فوتبال تیمی|هولند]]
|-
!Year
!Apps
!Goals
|-
|2004
|5
|1
|-
|2005
|10
|2
|-
|2006
|12
|2
|-
|2007
|8
|1
|-
|2008
|13
|3
|-
|2009
|11
|4
|-
|2010
|14
|4
|-
|2011
|11
|7
|-
|2012
|8
|0
|-
|2013
|6
|0
|-
|2014
|6
|0
|-
!Total
!104
!24
|}
     @@@== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Dirk Kuyt
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]]
[[بؤلمه:کات‌ویک دوغوملولار]]
[[بؤلمه:اوترخت کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:فاینورد کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:لیورپول کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]</text>
      <sha1>kt9z2nv5ltzp1pv9smqwqve0x41va1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592167</id>
      <parentid>1592166</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15157" sha1="l4jx16hvzypi0u55z3hh6gp82b3ap0s" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
|name = Dirk Kuyt&lt;br/&gt;&lt;small&gt;Dirk Kuijt&lt;/small&gt;
|image  = Dirk Kuyt Fenerbahçe 20260805 (1) (cropped).JPG
|image_size = 222
|caption  = Dirk Kuyt with [[فنرباغچه فوتبال کولوبو|فنرباغچه]] in 2026
|fullname = Dirk Kuyt&lt;ref&gt;{{cite web|title=FIFA World Cup South Africa 2010 – List of Players|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|accessdate=8 June 2013|format=[[Portable Document Format|PDF]]|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201033016/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf}}&lt;/ref&gt;
|birth_date = {{birth date and age|1980|7|22|df=y}}
|birth_place  = [[Katwijk]], Netherlands
|height = {{convert|1.83|m|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dirk Kuyt |url=http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&amp;plid=9936 |archive-url=https://archive.today/20130616062421/http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&amp;plid=9936 |dead-url=yes |archive-date=16 June 2013 |work=Mail Online |publisher=Associated Newspapers |accessdate=9 June 2013 |archivedate=2013-06-16 |archiveurl=https://archive.today/20130616062421/http://dailymail.touch-line.com/stats/?pStr=Player&amp;plid=9936 }}&lt;/ref&gt;
|currentclub  = 
|clubnumber = 
|position = [[Forward (association football)|Forward]]
|youthyears1  = 1985–1998
|youthclubs1  = [[Quick Boys]]
|years1 = 1998 |clubs1 = [[Quick Boys]] |caps1 = 6 |goals1 = 3
|years2 = 1998–2003 |clubs2 = [[اوترخت فوتبال کولوبو|اوترخت]] |caps2 = 160 |goals2 = 51
|years3 = 2003–2006 |clubs3 = [[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]]  |caps3 = 101 |goals3 = 71
|years4 = 2006–2012 |clubs4 = [[لیورپول فوتبال کولوبو|لیورپول]] |caps4 = 208 |goals4 = 51
|years5 = 2012–2015 |clubs5 = [[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]  |caps5 = 95  |goals5 = 26
|years6 = 2015–2017 |clubs6 = [[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]]  |caps6 = 63  |goals6 = 31
|years7 = 2018 |clubs7 = [[Quick Boys]] |caps7 = 3  |goals7 = 0 
| totalcaps  = 636 | totalgoals = 284
|nationalyears1 = 1998–1999 |nationalteam1 = [[Netherlands national under-18 football team|Netherlands U18]] |nationalcaps1 = 5 |nationalgoals1 = 2
|nationalyears2 = 2000–2001 |nationalteam2 = [[Netherlands national under-21 football team|Netherlands U21]] |nationalcaps2 = 11 |nationalgoals2 = 6
|nationalyears3 = 2004–2014 |nationalteam3 = [[هولند میلّی فوتبال تیمی|هولند]] |nationalcaps3 = 104 |nationalgoals3 = 24
|pcupdate = 27 May 2018
|ntupdate = 
|medaltemplates = {{MedalCountry|{{NED}}}}
{{MedalSport | Men's [[فوتبال]]}}
{{MedalCompetition|[[فیفا دونیا کاپی]]}} 
{{Medal|RU|[[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰]]|[[هولند میلّی فوتبال تیمی|هولند]]}}
{{Medal|3rd|[[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴]]|[[هولند میلّی فوتبال تیمی|هولند]]}}
}}
'''درک کویت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Dirk Kuyt) (دوْغوم:{{birth date and age|1980|7|22|df=y}} [[Katwijk]]) بیر فوتبالیست. [[هولند]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴]] و [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰]] اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|'''Dirk Kuyt – goals for the Netherlands'''
|-
!  # !! Date !! Venue !! Opponent !! Score !! Result !! Competition
|-
|align=center| 1. || 9 October 2004 || [[Skopje City Stadium]], [[Skopje]], Macedonia || {{fb|MKD}} ||align=center| 2–'''1''' ||align=center| 2–2 || [[2006 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2006 World Cup qualification]]
|-
|align=center| 2. || 4 June 2005 || [[De Kuip]], [[Rotterdam]], Netherlands || {{fb|ROU}} ||align=center| '''2'''–0 ||align=center| 2–0 || 2006 World Cup qualification
|-
|align=center| 3. || 8 June 2005 || [[Helsinki Olympic Stadium|Olympic Stadium]], [[Helsinki]], Finland || {{fb|FIN}} ||align=center| 0–'''2''' ||align=center| 0–4 || 2006 World Cup qualification
|-
|align=center| 4. || 1 March 2006 || [[Amsterdam Arena]], [[آمستردام]], Netherlands || {{fb|ECU}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 1–0 || [[Friendly match|Friendly]]
|-
|align=center| 5. || 6 September 2006 || [[Philips Stadion]], [[Eindhoven]], Netherlands || {{fb|BLR}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–0 || [[UEFA Euro 2008 qualifying|Euro 2008 qualification]]
|-
|align=center| 6. || 22 August 2007 || [[Stade de Genève]], [[ژنو]], Switzerland || {{fb|SUI}} ||align=center| 2–'''1''' ||align=center| 2–1 || Friendly
|-
|align=center| 7. || 24 May 2008 || De Kuip, Rotterdam, Netherlands || {{fb|UKR}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 3–0 || Friendly
|-
|align=center| 8. || 13 June 2008 || [[Stade de Suisse]], [[برن (شهر)]], Switzerland || {{fb|FRA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–1 || [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]]
|-
|align=center| 9. || 19 November 2008 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|SWE}} ||align=center| '''3'''–1 ||align=center| 3–1 || Friendly
|-
|align=center| 10. || 28 March 2009 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|SCO}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–0 || [[2010 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2010 World Cup qualification]]
|-
|align=center| 11. || 1 April 2009 ||Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|MKD}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–0 ||2010 World Cup qualification
|-
|align=center| 12. || 1 April 2009 ||Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|MKD}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 4–0 ||2010 World Cup qualification
|-
|align=center| 13. || 12 August 2009|| Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|ENG}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 2–2 || Friendly
|-
|align=center| 14. || 3 March 2010|| Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|USA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 2–1 || Friendly
|-
|align=center| 15. || 1 June 2010|| De Kuip, Rotterdam, Netherlands || {{fb|GHA}} ||align=center| '''1'''–0 ||align=center| 4–1 || Friendly
|-
|align=center| 16. || 14 June 2010|| [[Soccer City]], [[Johannesburg]], South Africa || {{fb|DEN}} ||align=center| '''2'''–0 ||align=center| 2–0 || [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰]]
|-
|align=center| 17. || 3 September 2010|| [[Stadio Olimpico (San Marino)|Stadio Olimpico]], [[Serravalle (San Marino)|Serravalle]], San Marino || {{fb|SMR}} ||align=center| 0–'''1''' ||align=center| 0–5 || [[UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification]]
|-
|align=center| 18. || 9 February 2011 || Philips Stadion, Eindhoven, Netherlands || {{fb|AUT}} ||align=center| '''3'''–0 ||align=center| 3–1 || Friendly
|-
|align=center| 19. || 25 March 2011 || [[Ferenc Puskás Stadium (1953)|Ferenc Puskás Stadium]], [[بوداپست]], Hungary || {{fb|HUN}} ||align=center| 0–'''3''' ||align=center| 0–4 || UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|align=center| 20. || 29 March 2011 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|HUN}} ||align=center| '''4'''–3 ||align=center| 5–3|| UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|align=center| 21. || 29 March 2011 || Amsterdam Arena, Amsterdam, Netherlands || {{fb|HUN}} ||align=center| '''5'''–3 ||align=center| 5–3 || UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|align=center| 22. || 8 June 2011 || [[Estadio Centenario]], [[مونته‌ویدئو]], Uruguay || {{fb|URU}} ||align=center| 1–'''1''' ||align=center| 1–1 || Friendly
|-
|align=center| 23. || 2 September 2011 || Philips Stadion, Eindhoven, Netherlands || {{fb|SMR}} ||align=center| '''4'''–0 ||align=center| 11–0 || UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|align=center| 24. || 11 October 2011 || [[Råsunda Stadium]], [[ایستوکهولم]], Sweden || {{fb|SWE}} ||align=center| 1–'''2''' ||align=center| 3–2 || UEFA Euro 2012 qualifying|Euro 2012 qualification
|-
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!colspan=4|Dirk Kuyt Testimonial Match
|-
!Team
!Feyenoord
!Friends of Dirk Kuyt
!Orange
|-
!Manager
|[[Ronald Koeman]]
|[[Ruud Gullit]]
|[[Louis van Gaal]]
|-
!rowspan=15|Players
|[[Patrick Lodewijks]]
|[[Jerzy Dudek]]
|[[Edwin van der Sar]]
|-
|[[Ron Vlaar]]
|[[Fabio Aurelio]]
|[[Ryan Babel]]
|-
|[[Pascal Bosschaart]]
|[[Craig Bellamy]]
|[[Frank de Boer]]
|-
|[[Terence Kongolo]]
|[[Jamie Carragher]]
|[[Wilfred Bouma]]
|-
|[[Patrick Paauwe]]
|[[Andy Carroll]]
|[[Giovanni van Bronckhorst]]
|-
|[[Tonny Vilhena]]
|[[Luis García (footballer, born 1978)|Luis Garcia]]
|[[Philip Cocu]]
|-
|[[Jens Toornstra]]
|[[Steven Gerrard]]
|[[Memphis Depay]]
|-
|[[Steven Berghuis]]
|[[Albert Riera]]
|[[John Heitinga]]
|-
|[[Bilal Basaçikoglu]]
|[[Volkan Demirel]]
|[[Nigel de Jong]]
|-
|[[Salomon Kalou]]
|[[Cristian Baroni]]
|[[Ruud van Nistelrooy]]
|-
|[[Eljero Elia]]
|[[Emre Can]]
|[[Andre Ooijer]]
|-
|[[Pierre van Hooijdonk]]
|[[Raul Meireles]]
|[[Robin van Persie]]
|-
|[[Roy Makaay]]
|[[Selçuk Şahin (footballer, born 1981)|Selcuk Sahin]]
|[[Arjen Robben]]
|-
|[[Denny Landzaat]]
|[[Moussa Sow]]
|[[Wesley Sneijder]]
|-
|[[Steven Gerrard]]
|[[Pierre Webo]]
|[[Rafael van der Vaart]]
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ Professional club performance
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Club performance
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|Cup
!colspan=&quot;2&quot;|League Cup
!colspan=&quot;2&quot;|Continental
!colspan=&quot;2&quot;|Other&lt;ref&gt;Includes Eredivisie play-offs&lt;/ref&gt;
!colspan=&quot;3&quot;|Total
|-
!width=&quot;75&quot;|Season
!width=&quot;125&quot;|Club
!width=&quot;125&quot;|League
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
!width=&quot;40&quot;|Apps
!width=&quot;40&quot;|Goals
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Netherlands
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|[[KNVB Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|—
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Europe]]
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
|[[1998–99 Eredivisie|1998–99]]
| rowspan=&quot;5&quot;|[[اوترخت فوتبال کولوبو|اوترخت]]
|rowspan=&quot;8&quot;|[[Eredivisie]]
|28||5||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||30||6
|-
|[[1999–2000 Eredivisie|1999–2000]]
|32||6||4||4||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||36||10
|-
|[[2000–01 Eredivisie|2000–01]]
|32||13||5||3||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||37||16
|-
|[[2001–02 Eredivisie|2001–02]]
|34||7||3||3||colspan=&quot;2&quot;|—||4||1||colspan=&quot;2&quot;|—||41||11
|-
|[[2002–03 Eredivisie|2002–03]]
|34||20||4||2||colspan=&quot;2&quot;|—||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||40||23
|-
|[[2003–04 Eredivisie|2003–04]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]]
|34||20||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||4||1||colspan=&quot;2&quot;|—||40||22
|-
|[[2004–05 Eredivisie|2004–05]]
|34||29||3||4||colspan=&quot;2&quot;|—||7||3||colspan=&quot;2&quot;|—||44||36
|-
|[[2005–06 Eredivisie|2005–06]]
|33||22||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||2||1||2||2||38||25
|-
!colspan=&quot;3&quot;|England
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|[[FA Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[Football League Cup|League Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Europe]]
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
|[[2006–07 in English football|2006–07]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[لیورپول فوتبال کولوبو|لیورپول]]
| rowspan=&quot;6&quot;|[[اینگیلیس پرمیر لیگ]]
|34||12||1||1||2||0||11||1||colspan=&quot;2&quot;|—||48||14
|-
|[[2007–08 in English football|2007–08]]
|32||3||4||1||0||0||12||7||colspan=&quot;2&quot;|—||48||11
|-
|[[2008–09 in English football|2008–09]]
|38||12||2||0||0||0||11||3||colspan=&quot;2&quot;|—||51||15
|-
|[[2009–10 in English football|2009–10]]
|37||9||2||0||1||0||13||2||colspan=&quot;2&quot;|—||53||11
|-
|[[2010–11 in English football|2010–11]]
|33||13||1||0||0||0||7||2||colspan=&quot;2&quot;|—||41||15
|-
|[[2011–12 in English football|2011–12]]
|34||2||6||1||5||2||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||45||5
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Turkey
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|[[Turkish Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[Turkish Super Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Europe]]
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
|[[2012–13 Süper Lig|2012–13]]
| rowspan=&quot;3&quot;|[[Fenerbahçe S.K. (football)|Fenerbahçe]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Süper Lig]]
|31||8||7||1||1||1||17||7||colspan=&quot;2&quot;|—||56||17
|-
|[[2013–14 Süper Lig|2013–14]]
|32||10||0||0||1||0||4||0||colspan=&quot;2&quot;|—||37||10
|-
|[[2014–15 Süper Lig|2014–15]]
|32||8||4||2||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||37||10
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Netherlands
!colspan=&quot;2&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|[[KNVB Cup]]
!colspan=&quot;2&quot;|—
!colspan=&quot;2&quot;|[[UEFA|Europe]]
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
|[[2015–16 Eredivisie|2015–16]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[فاینورد فوتبال کولوبو|فاینورد]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Eredivisie]]
|32||19||6||4||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||38||23
|-
|[[2016–17 Eredivisie|2016–17]]
|31||12||2||3||colspan=&quot;2&quot;|—||5||0||1||0||39||15
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|Totals
!colspan=&quot;2&quot;|Netherlands
!324||153||32||25||colspan=&quot;2&quot;|—||24||7||3||2||383||187
|-
!colspan=&quot;2&quot;|England
!208||51||16||3||8||2||54||15||colspan=&quot;2&quot;|—||286||71
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Turkey
!95||26||11||3||3||1||21||7||colspan=&quot;2&quot;|—||130||37
|-
! colspan=&quot;3&quot;|Career total
!627||230||59||31||11||3||99||29||3||2||799||295
|}
''* Other – Play-off games
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!colspan=3|[[هولند میلّی فوتبال تیمی|هولند]]
|-
!Year
!Apps
!Goals
|-
|2004
|5
|1
|-
|2005
|10
|2
|-
|2006
|12
|2
|-
|2007
|8
|1
|-
|2008
|13
|3
|-
|2009
|11
|4
|-
|2010
|14
|4
|-
|2011
|11
|7
|-
|2012
|8
|0
|-
|2013
|6
|0
|-
|2014
|6
|0
|-
!Total
!104
!24
|}
     @@@== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Dirk Kuyt
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]]
[[بؤلمه:کات‌ویک دوغوملولار]]
[[بؤلمه:اوترخت کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:فاینورد کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:لیورپول کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]</text>
      <sha1>l4jx16hvzypi0u55z3hh6gp82b3ap0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آلکس ساندرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334877</id>
    <revision>
      <id>1592159</id>
      <parentid>1591557</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7782" sha1="89zbmuh2cq51emo0opdoblfr8xbjuz0" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name = Alex Sandro
| image = Alex Sandro Brazil V Morocco 13 June 2026-137 (cropped).jpg
| caption = Alex Sandro with [[برزیل میلّی فوتبال تیمی]] in 2026
| full_name = Alex Sandro Lobo Silva&lt;ref name=&quot;FIFA&quot;&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/pdf/SquadLists-English.pdf |title=Squad List: FIFA World Cup 2026: Brazil (BRA) |publisher=FIFA |page=7 |date=3 June 2026 |access-date=4 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1991|1|26|df=y}}&lt;ref name=&quot;FIFA&quot;/&gt;
| birth_place = [[Catanduva]], São Paulo, Brazil
| height = 1.80 m&lt;ref name=&quot;FIFA&quot;/&gt;
| position = [[مودافع]]
| currentclub = [[فلامینقو فوتبال کولوبو]]
| clubnumber = 26
| youthyears1 = 2006–2008
| youthclubs1 = [[اتلتیکو پارانائنزه فوتبال کولوبو]]
| years1 = 2008–2010
| clubs1 = [[اتلتیکو پارانائنزه فوتبال کولوبو]]
| caps1 = 25
| goals1 = 1
| years2 = 2010–2011
| clubs2 = [[Deportivo Maldonado]]
| caps2 = 0
| goals2 = 0
| years3 = 2010–2011
| clubs3 = → [[سانتوس فوتبال کولوبو]] (loan)
| caps3 = 38
| goals3 = 2
| years4 = 2011–2015
| clubs4 = [[پورتو فوتبال کولوبو]]
| caps4 = 87
| goals4 = 3
| years5 = 2015–2024
| clubs5 = [[یوونتوس فوتبال کولوبو]]
| caps5 = 230
| goals5 = 14
| years6 = 2024–
| clubs6 = [[فلامینقو فوتبال کولوبو]]
| caps6 = 51
| goals6 = 0
| nationalyears1 = 2011
| nationalteam1 = [[Brazil national under-20 football team|Brazil U20]]
| nationalcaps1 = 11
| nationalgoals1 = 0
| nationalyears2 = 2012
| nationalteam2 = [[Brazil national under-23 football team|Brazil U23]]
| nationalcaps2 = 3
| nationalgoals2 = 0
| nationalyears3 = 2011–2026
| nationalteam3 = [[برزیل میلّی فوتبال تیمی]]
| nationalcaps3 = 46
| nationalgoals3 = 2
| medaltemplates = 
{{Medal|Country| {{Flagu|Brazil}}}} {{MedalSport|Men's [[فوتبال]]}}
{{Medal|Competition|[[Copa América]]}}
{{Medal|W|[[2019 Copa América|2019 Brazil]]|}}
{{Medal|RU|[[2021 Copa América|2021 Brazil]]|}}
{{Medal|Competition|[[FIFA U-20 World Cup]]}}
{{Medal|W|[[2011 FIFA U-20 World Cup|2011 Colombia]]|}}
{{Medal|Competition|[[South American Youth Football Championship|South American U-20 Championship]]}}
{{Medal|W|[[2011 South American Youth Championship|2011 Peru]]|}}
| club-update = 03:50, 23 July 2026 (UTC)
| nationalteam-update = 03:52, 25 June 2026 (UTC)
}}
'''آلکس ساندرو''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Alex Sandro) (دوْغوم:{{Birth date and age|1991|1|26|df=y}} [[Catanduva]]) بیر فوتبالیست. [[یوونتوس فوتبال کولوبو]] و [[برزیل]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[مودافع]] موقعیتینده اوْیناییب.
==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|کولوب
!rowspan=&quot;2&quot;|سیزون
!colspan=&quot;3&quot;|لیق
!colspan=&quot;2&quot;|Cup
!colspan=&quot;2&quot;|Continental
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
|-
!لیق!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[اتلتیکو پارانائنزه فوتبال کولوبو|اتلتیکو پارانائنزه]]
|[[2008 Campeonato Brasileiro Série A|2008]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Campeonato Brasileiro Série A|Série A]]
|1||0||0||0||colspan=2|–||0||0||1||0
|-
|[[2009 Campeonato Brasileiro Série A|2009]]
|16||0||0||0||colspan=2|–||8&lt;ref name=&quot;PAR&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[Campeonato Paranaense]]&lt;/ref&gt;||1||24||1
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!17!!0!!0!!0!!colspan=2|–!!8!!1!!25!!1
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[سانتوس فوتبال کولوبو|سانتوس]]
|[[2010 Santos FC season|2010]]
|rowspan=&quot;2&quot;|Série A
|24||1||4||1||colspan=2|–||1&lt;ref name=&quot;PAU&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[Campeonato Paulista]]&lt;/ref&gt;||1||29||3
|-
|[[2011 Santos FC season|2011]]
|6||0||colspan=2|–||11&lt;ref name=&quot;COL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[Copa Libertadores]]&lt;/ref&gt;||0||7&lt;ref name=&quot;PAU&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;||0||24||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!30!!1!!4!!1!!11!!0!!8!!1!!53!!3
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[پورتو فوتبال کولوبو|پورتو]]
|[[2011–12 Primeira Liga|2011–12]]
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Primeira Liga]]
|7||1||0||0||1&lt;ref name=&quot;UEL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[یوفا آوروپا لیقا‌سی]]&lt;/ref&gt;||0||3&lt;ref name=&quot;TDL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[Taça da Liga]]&lt;/ref&gt;||0||11||1
|-
|[[2012–13 Primeira Liga|2012–13]]
|25||1||0||0||6&lt;ref name=&quot;UCL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[اوروپا قهرمانلار لیگی]]&lt;/ref&gt;||0||5&lt;ref name=&quot;TDL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;||0||36||1
|-
|[[2013–14 Primeira Liga|2013–14]]
|26||0||5||0||11&lt;ref name=&quot;UCUE&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Five matches in UEFA Europa League, five matches in UEFA Champions League&lt;/ref&gt;||0||5&lt;ref name=&quot;SCTL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;One appearance in [[Supertaça Cândido de Oliveira]], four appearances in Taça da Liga&lt;/ref&gt;||0||47||0
|-
|[[2014–15 Primeira Liga|2014–15]]
|28||1||0||0||11&lt;ref name=&quot;UCL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;||0||1&lt;ref name=&quot;TDL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;||0||40||1
|-
|[[2015–16 Primeira Liga|2015–16]]
|1||0||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!87!!3!!5!!0!!29!!0!!14!!0!!135!!3
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[یوونتوس فوتبال کولوبو|یوونتوس]]
|[[2015–16 Juventus F.C. season|2015–16]]
|rowspan=&quot;4&quot;|[[سری آ]]
|22||2||5||0||5&lt;ref name=&quot;UCL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;||0||colspan=2|—||32||2
|-
|[[2016–17 Juventus F.C. season|2016–17]]
|27||3||4||0||11&lt;ref name=&quot;UCL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;||0||1&lt;ref name=&quot;SCI&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[Supercoppa Italiana]]&lt;/ref&gt;||0||43||3
|-
|[[2017–18 Juventus F.C. season|2017–18]]
|26||4||2||0||10&lt;ref name=&quot;UCL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;||0||1&lt;ref name=&quot;SCI&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[Supercoppa Italiana]]&lt;/ref&gt;||0||39||4
|-
|[[2018–19 Juventus F.C. season|2018–19]]
|20||0||2||0||7&lt;ref name=&quot;UCL&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;||0||1&lt;ref name=&quot;SCI&quot; group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;All appearance(s) in [[Supercoppa Italiana]]&lt;/ref&gt;||0||30||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!95!!9!!13!!0!!33!!0!!3!!0!!144!!9
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Career total
!229!!13!!22!!1!!73!!0!!33!!2!!357!!16
|}
{{reflist|group=&quot;lower-alpha&quot;}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! colspan=5 | [[برزیل میلّی فوتبال تیمی|برزیل]]
|-
!Year!!اوْیون!!قوْل
|-
|2011||2||0
|-
|2012||4||0
|-
|2017||4||0
|-
|2018||3||1
|-
!Total||13||1
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+ International goals by date, venue, cap, opponent, score, result and competition
|-
!scope=col|No.
!scope=col data-sort-type=date|Date
!scope=col|Venue
!scope=col|Cap
!scope=col|Opponent
!scope=col|Score
!scope=col|Result
!scope=col|Competition
|-
| 1. || 12 October 2018 || [[King Saud University|King Saud University Stadium]], [[ریاض]], Saudi Arabia || align=center | 12 || {{Fb|KSA}} || align=center | '''2'''–0 || align=center | 2–0 || [[Exhibition game#Association football|Friendly]]
|}
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Alex Sandro
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]</text>
      <sha1>89zbmuh2cq51emo0opdoblfr8xbjuz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نومی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377631</id>
    <revision>
      <id>1592225</id>
      <parentid>1592135</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1855" sha1="debo9w4wztefi9pdyz6fzfqexjq0m9u" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Noemi
| image              = {{Wikidata|property|raw|P18}}
| caption            = {{Wikidata|qualifier|P18|P2096}}
| birth_name         = Veronica Scopelliti
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1982|1|25}}
| birth_place        = [[روم]], Italy
| alma_mater         = [[روما تری بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|BA]])
| occupation         = {{Hlist|Singer|songwriter}}
| spouse             = {{Marriage|Gabriele Greco|2018}}
| module             = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{Flatlist|
*[[پاپ موسیقی]]
*[[Soul music|soul]]
}}
| instrument = {{Hlist|Vocals|guitar|piano}}
| years_active = 2009–present
| label = [[سونی میوزیک]]
| works = [[Noemi discography|Discography]]
}}
| website            = {{URL|www.noemiofficial.it/}}
}}

'''نومی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Noemi) [[ایتالیا|ایتالیالی]] [[شارکی یازیچی]]، [[شارکیچی]] و [[موسیقیچی]] - [[پاپ موسیقی|پاپ]]، [[سول موسیقی|سول]] [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. نومی ۲۵ ژانویه ۱۹۸۲ ‏ تاریخینده [[روم]] شهرینده حیاتا گؤز آچیب.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Noemi (singer)
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{موسیقی-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:موسیقیچیلر]]</text>
      <sha1>debo9w4wztefi9pdyz6fzfqexjq0m9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592226</id>
      <parentid>1592225</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="mtda0o62j5bz7oqy55sz0m4szeyg0kq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = نومی
| image              = {{Wikidata|property|raw|P18}}
| caption            = {{Wikidata|qualifier|P18|P2096}}
| birth_name         = Veronica Scopelliti
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1982|1|25}}
| birth_place        = [[روم]], Italy
| alma_mater         = [[روما تری بیلیم‌یوردو]] ([[Bachelor of Arts|BA]])
| occupation         = {{Hlist|Singer|songwriter}}
| spouse             = {{Marriage|Gabriele Greco|2018}}
| module             = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| genre = {{Flatlist|
*[[پاپ موسیقی]]
*[[Soul music|soul]]
}}
| instrument = {{Hlist|Vocals|guitar|piano}}
| years_active = 2009–present
| label = [[سونی میوزیک]]
| works = [[Noemi discography|Discography]]
}}
| website            = {{URL|www.noemiofficial.it/}}
}}

'''نومی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Noemi) [[ایتالیا|ایتالیالی]] [[شارکی یازیچی]]، [[شارکیچی]] و [[موسیقیچی]] - [[پاپ موسیقی|پاپ]]، [[سول موسیقی|سول]] [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. نومی ۲۵ ژانویه ۱۹۸۲ ‏ تاریخینده [[روم]] شهرینده حیاتا گؤز آچیب.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Noemi (singer)
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{موسیقی-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:موسیقیچیلر]]</text>
      <sha1>mtda0o62j5bz7oqy55sz0m4szeyg0kq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>توبین هیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>497718</id>
    <revision>
      <id>1592212</id>
      <parentid>1592038</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40203" sha1="tfgb4weq1s4yzdgaz57h01t02b6qh1y" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name = Tobin Heath
| image = Tobin Heath USWNT vs Paraguay, 2021-09-16 (cropped).jpg
| image_size = 
| caption = Heath with the [[United States women's national soccer team]] in September 2021
| fullname = Tobin Powell Heath&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/players/h/tobin-heath#tab-1|title=Women's National Team, Tobin Heath|publisher=U.S. Soccer|access-date=April 30, 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015140125/https://www.ussoccer.com/players/h/tobin-heath#tab-1 |archive-date=October 15, 2017}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1988|5|29}}
| birth_place = [[موریستوون، نیوجرسی]], U.S.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Soccer star Tobin Heath signs autographs for hundreds of admirers in Hanover Township|url=http://www.newjerseyhills.com/hanover_eagle/news/soccer-star-tobin-heath-signs-autographs-for-hundreds-of-admirers/article_f796c03f-d7fd-5e24-9689-d0535a2ec810.html|access-date=August 17, 2016|work=newjerseyhills.com|date=June 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624062300/http://www.newjerseyhills.com/hanover_eagle/news/soccer-star-tobin-heath-signs-autographs-for-hundreds-of-admirers/article_f796c03f-d7fd-5e24-9689-d0535a2ec810.html|archive-date=June 24, 2016}}&lt;/ref&gt;
| height = 5ft 6in
| position = [[هافبک]] / [[فوروارد]]
| currentclub = 
| clubnumber = 
| youthyears1 = 
| youthclubs1 = 
| years1 = 2004–2006
| clubs1 = [[New Jersey Wildcats]]
| caps1 = 7
| goals1 = 1
| years2 = 2007
| clubs2 = [[Hudson Valley Quickstrike Lady Blues]]
| caps2 = 5
| goals2 = 5
| years3 = 2009
| clubs3 = [[Pali Blues]]
| caps3 = 6
| goals3 = 1
| years4 = 2010
| clubs4 = [[Atlanta Beat (WPS)|Atlanta Beat]]
| caps4 = 3
| goals4 = 0
| years5 = 2011
| clubs5 = [[Sky Blue FC]]
| caps5 = 12
| goals5 = 0
| years6 = 2012
| clubs6 = [[New York Fury]]
| caps6 = 1
| goals6 = 0
| years7 = 2013–2014
| clubs7 = [[پاری سن-ژرمن فوتبال کولوبو (قادینلار)]]
| caps7 = 15
| goals7 = 4
| years8 = 2013–2020
| clubs8 = [[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو]]
| caps8 = 70
| goals8 = 12
| years9 = 2020–2021
| clubs9 = [[منچستر یونایتد فوتبال کولوبو (قادینلار)]]
| caps9 = 8
| goals9 = 4
| years10 = 2021–2022
| clubs10 = [[Arsenal W.F.C.|Arsenal]]
| caps10 = 9 &lt;!--REGULAR SEASON AND LEAGUE ONLY--&gt;
| goals10 = 2 &lt;!--REGULAR SEASON AND LEAGUE ONLY NO WCL GOAL HERE--&gt;
| years11 = 2022
| clubs11 = [[سیتل رین اف سی]]
| caps11 = 5 &lt;!--REGULAR SEASON ONLY--&gt;
| goals11 = 1 &lt;!--REGULAR SEASON ONLY--&gt;
| years12 = 2026
| clubs12 = [[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو]]
| caps12 = 0 &lt;!--REGULAR SEASON ONLY--&gt;
| goals12 = 0 &lt;!--REGULAR SEASON ONLY--&gt;
| nationalyears1 = 2008–2021
| nationalteam1 = [[United States women's national soccer team|United States]]
| nationalcaps1 = 181
| nationalgoals1 = 36
| medaltemplates = {{Medal|Country|{{Fbw|USA}}}}
{{Medal|Competition|[[FIFA Women's World Cup]]|}}
{{Medal|W|[[2015 FIFA Women's World Cup|2015 Canada]]|}}
{{Medal|W|[[2019 FIFA Women's World Cup|2019 France]]|}}
{{Medal|RU|[[2011 FIFA Women's World Cup|2011 Germany]]|}}
{{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics#Women's tournament|Olympics]]|}}
{{Medal|G|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament|2008 Beijing]]|}}
{{Medal|G|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament|2012 London]]|}}
{{Medal|B|[[Football at the 2020 Summer Olympics – Women's tournament|2020 Tokyo]]|}}
{{MedalCompetition|[[Football at the Pan American Games|Pan American Games]]}}
{{Medal|S|[[Football at the 2007 Pan American Games – Women's tournament|2007 Rio de Janeiro]]|}}
| club-update = July 17, 2022
| nationalteam-update = October 26, 2021
| collegeyears1 = 2006–2009
| college1 = [[North Carolina Tar Heels women's soccer|North Carolina Tar Heels]]
| collegecaps1 = 93
| collegegoals1 = 19
| totalcaps = 126
| totalgoals = 24
}}
'''توبین هیت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Tobin Heath) فوتبال اوْیونچوسو.  [[آمریکا]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب  و [[فوروارد]] موقعیتینده اوْیناییب.
==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%&quot;
|-
!rowspan=3|تیم
!rowspan=3|فصل
!colspan=5|لیگ
!colspan=2 rowspan=2| کاپ
!colspan=2 rowspan=2|Continental
!colspan=2 rowspan=2|توْپلام
!colspan=2 rowspan=3|{{قیسالتما|Ref.|Reference}}
|-
!rowspan=2|Division
!colspan=2|Regular فصل
!colspan=2|Play-offs
|-
!اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||قوْل
|-
| [[Pali Blues]]
| [[2009 USL W-League season|2009]]
| [[USL W-League]]
| 6 || 1 || 0 || 0 ||rowspan=4 colspan=4|—|| 6 || 1 ||
|-
|[[Atlanta Beat (WPS)|Atlanta Beat]]
|[[2010 Women's Professional Soccer season|2010]]
|rowspan=2 | [[Women's Professional Soccer]]
| 3 || 0 || colspan=2| —|| 3 || 0 ||
|-
| [[Sky Blue FC]]
|[[2011 Sky Blue FC season|2011]]
| 12 || 0 || colspan=2| — || 12 || 0 ||
|-
| rowspan=2 | [[New York Fury]]
| [[2012 Women's Premier Soccer League Elite season|2012]]
| [[Women's Premier Soccer League Elite]]
| 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 ||
|-
!colspan=2| توْپلام || 22 || 1 || 0 || 0 || colspan=4|—|| 22 || 1 || —
|-
| rowspan=3 |[[پاری سن ژرمن فوتبال کولوبو (قادینلار)|پاری سن ژرمن]]
|[[2012–13 Division 1 Féminine|2012–13]]
|rowspan=2| [[Division 1 Féminine]]
| 8 || 4 || rowspan=2 colspan=2| —|| 4 || 1 || colspan=2| — || 12 || 5 || rowspan=2|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tobin Heath Statistics |language=French |url=http://www.statsfootofeminin.fr/joueur.php?joueur=7931&amp;id=375 |work=Footo Feminin |accessdate=April 28, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2013–14 Division 1 Féminine|2013–14]]
| 7 || 0 || 2 || 0 || 2{{Efn|name=FLT|Appearances in the [[UEFA Women's Champions League]]}}|| 0 || 11 || 0
|-
!colspan=2| توْپلام || 15 || 4 ||colspan=2| —|| 6 || 1 || 2 || 0 || 23 || 5 || —
|-
| rowspan=9 |[[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو|پورتلند تورنز]]
|-
|[[2013 Portland Thorns FC season|2013]]
|rowspan=7|[[National Women's Soccer League]]
| 7 || 0 || 2 || 2 || rowspan=7 colspan=4 | —|| 9 || 2 ||
|-
|[[2014 Portland Thorns FC season|2014]]
| 5 || 0 || 1 || 0 ||  6 || 0 ||
|-
|[[2015 Portland Thorns FC season|2015]]
| 12 || 1 || colspan=2|—|| 12 || 1 ||
|-
|[[2016 Portland Thorns FC season|2016]]
| 14 || 1 || 1 || 0 || 15 || 1 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2016 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2016&amp;gamelogSeason=2016 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2017 Portland Thorns FC season|2017]]
| 2 || 0 || 2 || 0 || 4 || 0 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2017 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2017&amp;gamelogSeason=2017 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2018 Portland Thorns FC season|2018]]
| 17 || 7 || 2 || 1 || 19 || 8 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2018 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2018&amp;gamelogSeason=2018 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2019 Portland Thorns FC season|2019]]
| 13 || 3 || 1 || 0 || 14 || 3  ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2019 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2019&amp;gamelogSeason=2019 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
!colspan=2| توْپلام || 70 || 12 || 9 || 3 || colspan=4 |—|| 79 || 15 || —
|-
!colspan=3| Career توْپلام || 107 || 17 || 9 || 3 || 6 || 1 || 2 || 0 || 124 || 21 || —
|}
{{Notelist}}
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%&quot;
|-
!&lt;br/&gt;قوْل
! Date
!Location
!Opponent
!Lineup
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Min
!Assist/pass
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Score
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Result
!Competition
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|2008-03-05&lt;ref group=m name=goal01&gt;{{Cite web|url = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2008/03/U-S-Women-Defeat-China-4-0-To-Open-2008-Algarve-Cup.aspx |title = U.S. Women Defeat China, 4–0, To Open 2008 Algarve کاپ |publisher= U.S.Soccer | date = March 5, 2008|accessdate=April 30, 2018 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131013203620/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2008/03/U-S-Women-Defeat-China-4-0-To-Open-2008-Algarve-Cup.aspx |archivedate = October 13, 2013 |df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Portugal}}[[Albufeira]]
|{{Fbw|China}}
|{{Subin|46|Lindsay|Tarpley|45}}
|47
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|4|0|||5400.04005}}
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2008 Algarve Cup#Group B|2008 Algarve Cup]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|2008-04-04&lt;ref group=m name=goal02&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/12/19/u-s-women-defeat-jamaica-6-0-to-open-olympic-qualifying-wambach-scores-twice-at-usa-is-through-to-se
|title=U.S. Women Defeat Jamaica, 6–0, to Open Olympic Qualifying; Wambach Scores Twice at USA is Through to Semi-finals|date=April 4, 2008|accessdate=April 30, 2018
|publisher=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Mexico}}[[Ciudad Juárez|Juárez]]
|{{Fbw|Jamaica}}
|{{Subin|46|Carli|Lloyd|45}}
|95+
|[[Lauren Holiday]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.00005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.00005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's qualification#Group A|2008 Olympic qualifier: Group A]]
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|2011-11-19&lt;ref group=m name=goal03&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2011/11/WNT-Ties-Sweden-in-Phoenix.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Ties Sweden in Front of Record Crowd to Round Out 2011
 |publisher   = U.S.Soccer | date = November 19, 2011|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120123051242/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2011/11/WNT-Ties-Sweden-in-Phoenix.aspx
 |archivedate = January 23, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[Glendale, Arizona|Glendale]]
|{{Fbw|Sweden}}
|{{Subin|46|Amy|Rodriguez|45}}
|81
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|1|||5000.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|1|||5000.01005}}
|{{Fb bg friendly match}}|[[یوْلداش‌لیق اوْیونو]]
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|2012-01-20&lt;ref group=m name=goal04&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Kicks-Off-Olympic-Qualifying-With-Win-Against-Dominican-Republic.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Opens 2012 CONCACAF Olympic Women's Qualifying With Record Performance in 14–0 Rout of Dominican Republic
 |publisher   = U.S.Soccer |date=January 20, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120124010827/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Kicks-Off-Olympic-Qualifying-With-Win-Against-Dominican-Republic.aspx
 |archivedate = January 24, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2 |{{hs|Canada}}[[ونکوور]]
|{{Fbw|Dominican Republic|name=Dominican}}
|{{Subout|46|Amy|Rodriguez|45}}
|30
|[[هدر اورایلی]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.06005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|14|0|||6400.14005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2012 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Tournament#Group B|2012 Olympic qualifier: Group B]]
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|2012-01-27&lt;ref group=m name=goal05&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Qualifies-to-2012-London-Olympics.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Qualifies for 2012 London Olympics with 3–0 Victory Against Costa Rica
 |publisher   = U.S.Soccer |date=January 27, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120131113605/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Qualifies-to-2012-London-Olympics.aspx
 |archivedate = January 31, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|Costa Rica}}
|{{Subout|63|Alex|Morgan|s}}
|16
|[[Shannon Boxx]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2012 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Tournament#Semi-finals|2012 Olympic qualifier: Semifinal]]
|-
|align=&quot;center&quot;|6
|2012-06-16&lt;ref group=m name=goal06&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/06/WNT-Earns-31-Win-on-the-Road-against-Sweden.aspx
 |title       = WNT Earns 3–1 Win on the Road against Sweden
 |publisher   = U.S.Soccer |date = June 16, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140227230245/http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/06/wnt-earns-31-win-on-the-road-against-sweden.aspx
 |archivedate = February 27, 2014
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Sweden}}[[Halmstad]]
|{{Fbw|Sweden}}
||{{Subin|46|Heather|O'Reilly|45}}
|56
|[[Abby Wambach]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2012 Sweden Invitational|2012 Volvo Winners Cup]]
|-
|align=&quot;center&quot;|7
|2012-10-23&lt;ref group=m name=goal07&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/10/WNT-and-Germany-Play-to-22-Draw-at-Rentschler-Field.aspx
 |title       = WNT and Germany Play to 2–2 Draw at Rentschler Field
 |publisher   = U.S.Soccer | date = October 23, 2012|accessdate = April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140226231704/http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/10/wnt-and-germany-play-to-22-draw-at-rentschler-field.aspx
 |archivedate = February 26, 2014
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[East Hartford, Connecticut|East Hartford]]
|{{Fbw|Germany}}
|{{Subin|63|Heather|O'Reilly|28}}
|67
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|1|||5100.02005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|2|||5000.02005}}
|rowspan=3 {{Fb bg friendly match}}|[[یوْلداش‌لیق اوْیونو]]
|-
|align=&quot;center&quot;|8
|2013-04-9&lt;ref group=m name=goal08&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2013/04/WNT-Defeats-the-Netherlands-3-1.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Defeats Netherlands 3–1 in International Friendly at The Hague
 |publisher   = U.S.Soccer | date = April 9, 2013 | accessdate = April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130411121646/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2013/04/WNT-Defeats-the-Netherlands-3-1.aspx
 |archivedate = April 11, 2013
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Netherlands}}[[The Hague]]
|{{Fbw|Netherlands}}
|{{hs|90.}}Start
|36
|[[Sydney Leroux]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|9
|2014-09-18&lt;ref group=m name=goal09&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/09/18/20/52/140918-wnt-vs-mex-game-story.aspx
|title=U.S. WNT Defeats Mexico 4–0 in Final Tune-Up for CONCACAF Women's Championship
|publisher=U.S. Soccer | date = September 18, 2018|accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[راچستر، نیویورک]]
|{{Fbw|Mexico}}
|{{Subout|46|Heather|O'Reilly|s}}
|44
|[[Amy Rodriguez]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|4|0|||5400.04005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|10
|rowspan=2|2014-10-17&lt;ref group=m name=goal10&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/10/17/22/54/141017-wnt-v-gua-game-story
|title=WNT Takes Control of Group A with 5–0 Victory against Guatemala
|publisher=U.S. Soccer| date = October 17, 2014 | accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|{{hs|USA}}[[شیکاقو]]
|rowspan=2|{{Fbw|Guatemala}}
|rowspan=2|{{hs|90.}}Start
|7
|[[Sydney Leroux]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|rowspan=2 align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2014 CONCACAF Women's Championship|2014 CONCACAF Championship]]
|-
|align=&quot;center&quot;|11
|57
|[[Carli Lloyd]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|12
|2015-07-05&lt;ref group=m name=goal12&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/womens-national-team/tournaments/2015-fifa-womens-world-cup/150705-wnt-v-jpn
|title=U.S.WNT 5–2 Japan: wins World Cup
|publisher=U.S. Soccer| date = July 5, 2015|accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Canada}}[[ونکوور]]
|{{Fbw|Japan}}
|{{Subout|79|Abby|Wambach|s}}
|54
|[[مورقان برایان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|2|||5300.05005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|2|||5300.05005}}
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World Cup#Final|2015 FIFA World Cup: Final]]
|-
|align=&quot;center&quot;|13
|2016-02-19&lt;ref group=m name=goal013&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/stories/2016/02/20/04/35/160219-wnt-v-trinidad-tobago-qualifies-for-2016-olympics|title=WNT Punches Ticket to Rio With 5–0 Win Against Trinidad &amp; Tobago|publisher=U.S. Soccer|accessdate=February 20, 2016}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|{{hs|USA}}[[هیوستون]]
|{{Fbw|Trinidad &amp; Tobago|name=Trinidad}}
|{{hs|90.}}Start
|12
|[[Mallory Pugh]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2016 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Championship#Semi-finals|2016 Olympic qualifier: semifinal]]
|-
|align=&quot;center&quot;|14
|2016-02-21&lt;ref group=m name=goal014&gt;{{Cite web |title=WNT match preview faces Canada in 2016 Olympic qualifying championship game |url= https://www.ussoccer.com/stories/2016/02/21/20/07/160221-wnt-match-preview-faces-canada-in-2016-olympic-qualifying-championship-game |publisher=U.S. Soccer | date = February 2, 2016 |accessdate=February 21, 2016}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|Canada}}
|{{hs|90.}}Start
|61
|[[Mallory Pugh]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2016 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Championship#Finals|2016 Olympic qualifier: final]]
|-
|align=&quot;center&quot;|15
|2016-04-06&lt;ref group=m name=goal015&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/matches/wnt/2016/160406-wnt-v-col|title=U.S. WNT Defeats Colombia 7–0 in Front of Record Crowd in Connecticut|date = April 6, 2016 | accessdate=April 8, 2016}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[East Hartford, Connecticut|East Hartford]]
|{{Fbw|Colombia}}
|{{hs|90.}}Start
|62
|[[کریستال دان]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|7|0|||5700.07005}}
|rowspan=5 {{Fb bg friendly match}}|Friendly
|-
|align=center|16
|2016-09-15&lt;ref group=m name=goal016&gt;{{Cite web| url=https://www.ussoccer.com/stories/2016/09/16/03/48/160915-wnt-stacks-scoresheet-in-9-0-win-vs-thailand-in-oreillys-final-usa-match|
title=WNT Sends O'Reilly out in Style with 9–0 win vs. Thialand| publisher=U.S. Soccer| date = September 15, 2016 |accessdate=September 17, 2016}}&lt;/ref&gt;
|[[کولمبوس]]
|{{Fbw|Thailand}}
|{{Subout|46|Megan|Rapinoe|45}}
|36
|[[Carli Lloyd]]
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5450.04005}}
|align=center|{{Sortfbs|9|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|17
|2016-10-19&lt;ref group=m name=goal017&gt;{{Cite web| url=http://www.themaneland.com/2016/10/19/13341480/usa-vs-switzerland-international-friendly-final-score-4-0-as-yanks-roll-in-second-half| title=USA vs. Switzerland International Friendly: Final Score 4–0 as Yanks Roll in Second Half| publisher=SB Nation| date=October 19, 2016| accessdate=November 12, 2016| archive-date=2017-03-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20170317153113/http://www.themaneland.com/2016/10/19/13341480/usa-vs-switzerland-international-friendly-final-score-4-0-as-yanks-roll-in-second-half| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|[[Sandy, Utah|Sandy]]
|{{Fbw|Switzerland}}
|{{Subout|76|Ashley|Hatch|76}}
|61
|[[کریستال دان]]
|align=center|{{Sortfbs|2|0|||5450.04005}}
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|18
|2016-11-10&lt;ref group=m name=goal018&gt;{{Cite web|url=http://www.onceametro.com/2016/11/11/13596252/uswnt-christen-press-hat-trick-lifts-usa-over-romania-8-1-alex-morgan-tobin-heath-crystal-dunn|title=Christen Press hat trick lifts USWNT over Romania, 8–1|publisher=SB Nation|date=November 10, 2016|accessdate=November 12, 2016|archivedate=2019-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190509111325/https://www.onceametro.com/2016/11/11/13596252/uswnt-christen-press-hat-trick-lifts-usa-over-romania-8-1-alex-morgan-tobin-heath-crystal-dunn}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[سن‌خوزه]]
|{{Fbw|Romania}}
|{{hs|90.}}Start
|10
|[[کریستن پرس]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5350.03005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|8|1|||5650.06005}}
|-
|align=center|19
|2018-06-12 &lt;ref group=m name=goal019&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/06/13/02/23/20180612-reca
-wnt-rapinoe-heath-goals-lift-usa-2-1-win-vs-china-series-sweep-in-cleveland |title=Rapinoe, Heath Goals Lift WNT 2–1, USA Completes Sweep of China PR in Cleveland|publisher=U.S. Soccer|accessdate=June 13, 2018 |date=June 12, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[کلیولند]]
|{{Fbw|China PR}}
|{{Subin|64|Alex|Morgan}}
|75
|[[کریستن پرس]]
|align=&quot;center&quot;|2–1
|align=&quot;center&quot;|2–1
|-
|align=center|20
|2018-08-02 &lt;ref group=m name=goal020&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/womens-national-team/tournaments/2018-tournament-of-nations/20180802-wnt-v-brazil-2018-tournament-of-nations#tab-1 |title=U.S. WNT vs. Brazil – 2018 Tournament of Nations|publisher=U.S. Soccer|accessdate=September 20, 2018 |date=August 2, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[بریج ویوو، میزوری]]
|{{Fbw|Brazil}}
|{{Subout|69|Casey|Short}}
|61
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;|3–1
|align=&quot;center&quot;|4–1
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2018 Tournament of Nations]]
|-
|align=center|21
|2018-09-04 &lt;ref group=m name=goal021&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/matches/wnt/2018/20180904-wnt-vs-chile#tab-1 |title=U.S. WNT vs. Chile – San Jose, Calif. |publisher=U.S. Soccer|accessdate=September 20, 2018 |date=September 4, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[سن‌خوزه]]
|{{Fbw|Chile}}
|{{Subout|61|Amy|Rodriguez}}
|38
|[[Tierna Davidson]]
|align=&quot;center&quot;|2–0
|align=&quot;center&quot;|4–0
|{{Fb bg friendly match}}|Friendly
|-
|align=center|22
|2018-10-04 &lt;ref group=m name=goal022&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/05/01/52/20181004-recap-wnt-defeats-mexico-6-0-to-begin-2018-concacaf-womens-championship|title=RAPINOE, MORGAN BAG BRACES AS USA ROLLS PAST MEXICO 6–0 IN 2018 CONCACAF WOMEN'S CHAMPIONSHIP OPENER|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 5, 2018 |date=October 4, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2 |{{hs|USA}} [[Cary, North Carolina|Cary]]
|{{Fbw|MEX}}
|{{Subout|77|Mal|Pugh}}
|61
|[[کریستال دان]]
|align=&quot;center&quot;|4–0
|align=&quot;center&quot;|6–0
| rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2018 CONCACAF Women's Championship|2018 CONCACAF Championship]]
|-
|align=center|23
|2018-10-10 &lt;ref group=m name=goal023&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/11/01/35/20181010-recap-wnt-beats-trinidad-tobago-7-0-2018-concacaf-womens-championship-wcq|title=WNT Tops Group A After 7–0 Win vs Trinidad and Tobago at 2018 CONCACAF Women's Championship|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 12, 2018 |date=October 10, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|TRI}}
|{{hs|90.}}Start
|58
|[[Megan Rapinoe]]
|align=&quot;center&quot;|7–0
|align=&quot;center&quot;|7–0
|-
|align=center|24
|rowspan=&quot;2&quot;|2018-10-14 &lt;ref group=m name=goal024&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/15/01/28/20181014-recap-wnt-qualifies-for-2019-fifa-womens-world-cup-with-big-win-vs-jamaica|title=USA QUALIFIES FOR 2019 FIFA WOMEN'S WORLD کاپ WITH BIG WIN VS. JAMAICA|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 15, 2018 |date=October 14, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|{{hs|USA}} [[فریسکو، تکزاس]]
|rowspan=&quot;2&quot;|{{Fbw|JAM}}
|rowspan=&quot;2&quot;|{{hs|90.}}Start
|2
|''unassisted''
|align=center|{{Sortfbs|1|0|||5950.09005}}
|rowspan=2 align=center|{{Sortfbs|7|0|||6050.10005}}
|rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2018 CONCACAF Women's Championship|2018 CONCACAF Championship]] Semi-final
|-
|align=center|25
|29
|[[Lindsay Horan]]
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|26
|2019-03-02 &lt;ref group=m name=goal026&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/03/03/01/07/20190302-wnt-usa-draws-england-2-2-2019-shebelieves-cup-nashville|title=USA DRAWS ENGLAND 2–2 IN SECOND 2019 SHEBELIEVES کاپ MATCH|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=March 2, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[نشویل]]
|{{Fbw|England}}
|{{hs|90.}}Start
|67
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;|2–2
|align=&quot;center&quot;|2–2
|rowspan=2 {{Fb bg invitational tournament}}|[[2019 SheBelieves Cup]]
|-
|align=center|27
|2019-03-05 &lt;ref group=m name=goal027&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/03/06/03/45/20190305-wnt-defeats-brazil-1-0-2019-shebelieves-cup-tampa|title=WNT CLOSES OUT 2019 SHEBELIEVES کاپ WITH 1–0 VICTORY AGAINST BRAZIL|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=March 5, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[تمپا]]
|{{Fbw|Brazil}}
|{{Subout|87|Jessica|McDonald}}
|20
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;|1–0
|align=&quot;center&quot;|1–0
|-
|align=center|28
|2019-04-04 &lt;ref group=m name=goal028&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/04/05/03/09/20190404-wnt-fights-back-beats-australia-5-3-denver-morgan-100|title=MORGAN SCORES 100TH GOAL AS WNT FIGHTS BACK TO BEAT AUSTRALIA 5–3|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=April 4, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[Commerce City, Colorado|Commerce City]]
|{{Fbw|Australia}}
|{{hs|90.}}Start
|53
|[[Emily Sonnett]]
|align=&quot;center&quot;|2–2
|align=&quot;center&quot;|5–3
|rowspan=5 {{Fb bg friendly match}} |Friendly
|-
|align=center|29
|2019-05-16 &lt;ref group=m name=goal029&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/05/17/03/42/wnt-usa-defeats-new-zealand-5-0-35761-fans-send-off-series|title=USA DEFEATS NEW ZEALAND 5–0 IN FRONT OF 35,761 FANS IN SECOND GAME OF SEND-OFF SERIES|publisher=U.S. Soccer|accessdate=May 17, 2019 |date=May 16, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[سنت لوئیس]]
|{{Fbw|NZL}}
|{{Subout|72|Christen|Press}}
|35
|[[Megan Rapinoe]]
|align=center|1–0
|align=center|5–0
|-
|align=center|30
|2019-05-26 &lt;ref group=m name=goal030&gt;{{cite web|title=USA ENJOYS 3–0 WIN AGAINST MEXICO IN FINAL MATCH OF SEND-OFF SERIES|url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/05/us-womens-national-team-3-mexico-0-sendoff-series|publisher=U.S. Soccer|accessdate=May 28, 2019|date=May 26, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[Harrison, New Jersey|Harrison]]
|{{Fbw|Mexico}}
|{{Subout|71|Emily|Sonnett}}
|11
|''unassisted''
|align=center|1–0
|align=center|3–0
|-
|align=center|31
|2019-08-03
|{{hs|USA}}[[Pasadena, California|Pasadena]]
|{{Fbw|IRL}}
|{{Subout|45|Jessica|McDonald}}
|16
|[[کریستن پرس]]
|align=center|1–0
|align=center|3–0
|-
|align=center|32
|2019-08-29
|{{hs|USA}}[[فیلادلفیا]] 
|{{Fbw|POR}}
|{{Subout|46|Jessica|McDonald}}
|4
|[[کریستن پرس]]
|align=center|1–0
|align=center|4–0
|}
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;  style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|-
!Match
!Date
!Location
!Opponent
!Lineup
!Result
!Competition
|-
| colspan=7 align=center {{Fb bg olympic tournament}} |'''[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament|2008 Women's Olympic Football Tournament]]'''
|-
|{{اوْرتا|1}}
|2008-08-06&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - Norway vs. USA |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051832/index.html |work=FIFA |date=August 6, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716231732/https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round%3D250027/match%3D300051832/index.html }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2|[[Qinhuangdao]], [[چین]]
|{{Fbw|NOR}}
|{{Subin|78|Stephanie|Cox}}
|0–2 L
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Group G|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|2}}
|2008-08-09&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - USA  vs. Japan |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051831/index.html |work=FIFA |date=August 9, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2013-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402040914/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051831/index.html }}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|JPN}}
|{{Subin|73|Lindsay|Tarpley}}
|1–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Group G|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|3}}
|2008-08-15&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - USA  vs. Canada |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250032/match=300051837/index.html |work=FIFA |date=August 15, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716231734/https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round%3D250032/match%3D300051837/index.html }}&lt;/ref&gt;
|[[شانقهای]]
|{{Fbw|CAN}}
|{{Subin|82|Lindsay|Tarpley}}
|2–1 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Quarter-finals|Quarter-final]]
|-
| colspan=7 align=center {{fb bg world کاپ final tournament}} |'''[[2011 FIFA Women's World Cup]]'''
|-
|{{اوْرتا|4}}
|2011-07-02&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - USA vs. Colombia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255997/match=300144439/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 2, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608164617/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255997/match=300144439/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[زینسهایم]], [[آلمان]]
|{{Fbw|COL}}
|{{Subin|62|Heather|O'Reilly}}
|3–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ Group C#United States vs Colombia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|5}}
|2011-07-10&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - Brazil vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144440/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 10, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608155619/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144440/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[درسدن]]
|{{Fbw|BRA}}
|{{Subin|108|Heather|O'Reilly}}
|2–2 (pso 3–5) W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ knockout stage#Brazil vs. United States|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|6}}
|2011-07-13&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - France vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255993/match=300144449/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 13, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630143325/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255993/match=300144449/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[مونشن‌قلادباخ]]
|{{Fbw|FRA}}
|{{Subin|87|Heather|O'Reilly}}
|3–1 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ knockout stage#France vs. United States|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|7}}
|2011-07-17&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - Japan vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 17, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2017-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222052127/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[فرانکفورت]]
|{{Fbw|JPN}}
|{{Subin|114|Megan|Rapinoe}}
|2–2 (pso 3–1) L
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ Final|Final]]
|-
| colspan=7 align=center {{Fb bg olympic tournament}} |'''[[Football at the 2012 Summer Olympics&amp;nbsp;– Women's tournament|2012 Women's Olympic Football Tournament]]'''
|-
|{{اوْرتا|8}}
|2012-07-25&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/london-2012-olympics-blog/2012/jul/25/usa-france-womens-olympic-soccer-live |title=Olympics 2012: USA 4-2 France - as it happened |date=July 25, 2012 |work= The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|[[قلاسقو]] 
|{{Fbw|FRA}}
|Start
|4–2 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs France|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|9}}
|2012-07-28&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/london-2012-olympics-blog/2012/jul/28/usa-colombia-womens-olympic-soccer-live |title=Olympics 2012: USA 3-0 Colombia - as it happened |date=July 28, 2012 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|COL}}
|{{Subin|67|Heather|O'Reilly}}
|3–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs Colombia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|10}}
|2012-07-31&lt;ref&gt;{{cite web |first=Chris |last=Bascombe |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/football/9442489/London-2012-Olympics-USA-1-North-Korea-0-match-report.html |title=London 2012 Olympics: USA 1 North Korea 0 – match report |date=July 31, 2012 |work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;
|[[منچستر]] 
|{{Fbw|PRK}}
|{{Subin|46|Megan|Rapinoe}}
|1–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs North Korea|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|11}}
|2012-08-03&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/08/us-womens-national-team-downs-new-zealand-20-to-advance-to-olympic-semifinal-in-manchester.aspx |title=U.S. Women's National Team Downs New Zealand 2–0 to Advance to Olympic Semifinal in Manchester |date=August 3, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120806203018/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/08/US-Womens-National-Team-Downs-New-Zealand-20-to-Advance-to-Olympic-Semifinal-in-Manchester.aspx |archivedate=August 6, 2012 }}&lt;/ref&gt;
|[[نیوکاسل]]
|{{Fbw|NZL}}
|Start
|2–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#United States vs New Zealand|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|12}}
|2012-08-06&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/06/olympics-2012-football-usa-canada-live |title=Olympic women's soccer 2012 – USA 4-3 Canada - as it happened |date=August 6, 2012 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|Manchester, England
|{{Fbw|CAN}}
|Start
|4–3 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#Canada vs United States|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|13}}
|2012-08-09&lt;ref&gt;{{cite web |first=Bill |last=Chappell |url=https://www.npr.org/sections/thetorch/2012/08/10/158502155/womens-olympic-soccer-final-u-s-vs-japan-for-gold |title=Women's Olympic Soccer Final: U.S. Beats Japan 2-1, To Win Gold |date=August 9, 2012 |work=NPR}}&lt;/ref&gt;
|[[لندن]]
|{{Fbw|JPN}}
|Start
|2–1 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#Gold medal match|Gold medal match]]
|-
| colspan=7 align=center {{fb bg world کاپ final tournament}} |'''[[2015 FIFA Women's World Cup]]'''
|-
|{{اوْرتا|14}}
|2015-06-08&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - USA vs. Australia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269468/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 8, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191103045944/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269468/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[وینیپگ]]
|{{Fbw|AUS}}
|{{Subin|61|Christen|Press}}
|3–1 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ Group D#United States vs Australia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|15}}
|2015-06-16&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - Nigeria vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269495/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 16, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608163221/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269495/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[ونکوور]]
|{{Fbw|NGA}}
|{{Subout|80|Christie|Rampone}}
|1–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ Group D#Nigeria vs United States|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|16}}
|2015-06-22&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - USA vs. Colombia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268032/match=300269505/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 22, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608163245/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268032/match=300269505/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[ادمونتون]]
|{{Fbw|COL}}
|Start
|2–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#United States vs Colombia|Round of 16]]
|-
|{{اوْرتا|17}}
|2015-06-26&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2015/06/26/21/05/150626-wnt-v-chn-gamestory |title=WNT Shuts Out China 1–0 to Advance to 2015 FIFA Women's World کاپ Semi-final |date=June 26, 2015 |website=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|[[اوتاوا]]
|{{Fbw|CHN}}
|Start
|1–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#China PR vs United States|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|18}}
|2015-06-30&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2015/06/30/20/33/150630-wnt-v-ger-gamestory |title=WNT Downs World No. 1 Germany 2–0 to Advance to 2015 World کاپ Final |date=June 30, 2015 |website=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|[[مونترآل]], [[کانادا]]
|{{Fbw|GER}}
|{{Subout|75|Kelley|O'Hara}}
|2–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#United States vs Germany|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|19}}
|2015-07-05&lt;ref&gt;{{cite web |first=Tom |last=Lutz |url=https://www.theguardian.com/football/live/2015/jul/05/womens-world-cup-2015-final-usa-v-japan-live |title=Women's World کاپ 2015 final: USA beat Japan 5-2 – as it happened |date=July 5, 2015 |work= The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|Vancouver, British Columbia, Canaaaaaa== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Tobin Heath
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]</text>
      <sha1>tfgb4weq1s4yzdgaz57h01t02b6qh1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592213</id>
      <parentid>1592212</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40209" sha1="rnaykk4how4nym2n9wkhb7pr46n6c68" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name = توبین هیت
| image = Tobin Heath USWNT vs Paraguay, 2021-09-16 (cropped).jpg
| image_size = 
| caption = Heath with the [[United States women's national soccer team]] in September 2021
| fullname = Tobin Powell Heath&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/players/h/tobin-heath#tab-1|title=Women's National Team, Tobin Heath|publisher=U.S. Soccer|access-date=April 30, 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015140125/https://www.ussoccer.com/players/h/tobin-heath#tab-1 |archive-date=October 15, 2017}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1988|5|29}}
| birth_place = [[موریستوون، نیوجرسی]], U.S.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Soccer star Tobin Heath signs autographs for hundreds of admirers in Hanover Township|url=http://www.newjerseyhills.com/hanover_eagle/news/soccer-star-tobin-heath-signs-autographs-for-hundreds-of-admirers/article_f796c03f-d7fd-5e24-9689-d0535a2ec810.html|access-date=August 17, 2016|work=newjerseyhills.com|date=June 20, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624062300/http://www.newjerseyhills.com/hanover_eagle/news/soccer-star-tobin-heath-signs-autographs-for-hundreds-of-admirers/article_f796c03f-d7fd-5e24-9689-d0535a2ec810.html|archive-date=June 24, 2016}}&lt;/ref&gt;
| height = 5ft 6in
| position = [[هافبک]] / [[فوروارد]]
| currentclub = 
| clubnumber = 
| youthyears1 = 
| youthclubs1 = 
| years1 = 2004–2006
| clubs1 = [[New Jersey Wildcats]]
| caps1 = 7
| goals1 = 1
| years2 = 2007
| clubs2 = [[Hudson Valley Quickstrike Lady Blues]]
| caps2 = 5
| goals2 = 5
| years3 = 2009
| clubs3 = [[Pali Blues]]
| caps3 = 6
| goals3 = 1
| years4 = 2010
| clubs4 = [[Atlanta Beat (WPS)|Atlanta Beat]]
| caps4 = 3
| goals4 = 0
| years5 = 2011
| clubs5 = [[Sky Blue FC]]
| caps5 = 12
| goals5 = 0
| years6 = 2012
| clubs6 = [[New York Fury]]
| caps6 = 1
| goals6 = 0
| years7 = 2013–2014
| clubs7 = [[پاری سن-ژرمن فوتبال کولوبو (قادینلار)]]
| caps7 = 15
| goals7 = 4
| years8 = 2013–2020
| clubs8 = [[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو]]
| caps8 = 70
| goals8 = 12
| years9 = 2020–2021
| clubs9 = [[منچستر یونایتد فوتبال کولوبو (قادینلار)]]
| caps9 = 8
| goals9 = 4
| years10 = 2021–2022
| clubs10 = [[Arsenal W.F.C.|Arsenal]]
| caps10 = 9 &lt;!--REGULAR SEASON AND LEAGUE ONLY--&gt;
| goals10 = 2 &lt;!--REGULAR SEASON AND LEAGUE ONLY NO WCL GOAL HERE--&gt;
| years11 = 2022
| clubs11 = [[سیتل رین اف سی]]
| caps11 = 5 &lt;!--REGULAR SEASON ONLY--&gt;
| goals11 = 1 &lt;!--REGULAR SEASON ONLY--&gt;
| years12 = 2026
| clubs12 = [[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو]]
| caps12 = 0 &lt;!--REGULAR SEASON ONLY--&gt;
| goals12 = 0 &lt;!--REGULAR SEASON ONLY--&gt;
| nationalyears1 = 2008–2021
| nationalteam1 = [[United States women's national soccer team|United States]]
| nationalcaps1 = 181
| nationalgoals1 = 36
| medaltemplates = {{Medal|Country|{{Fbw|USA}}}}
{{Medal|Competition|[[FIFA Women's World Cup]]|}}
{{Medal|W|[[2015 FIFA Women's World Cup|2015 Canada]]|}}
{{Medal|W|[[2019 FIFA Women's World Cup|2019 France]]|}}
{{Medal|RU|[[2011 FIFA Women's World Cup|2011 Germany]]|}}
{{MedalCompetition|[[Football at the Summer Olympics#Women's tournament|Olympics]]|}}
{{Medal|G|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament|2008 Beijing]]|}}
{{Medal|G|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament|2012 London]]|}}
{{Medal|B|[[Football at the 2020 Summer Olympics – Women's tournament|2020 Tokyo]]|}}
{{MedalCompetition|[[Football at the Pan American Games|Pan American Games]]}}
{{Medal|S|[[Football at the 2007 Pan American Games – Women's tournament|2007 Rio de Janeiro]]|}}
| club-update = July 17, 2022
| nationalteam-update = October 26, 2021
| collegeyears1 = 2006–2009
| college1 = [[North Carolina Tar Heels women's soccer|North Carolina Tar Heels]]
| collegecaps1 = 93
| collegegoals1 = 19
| totalcaps = 126
| totalgoals = 24
}}
'''توبین هیت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Tobin Heath) فوتبال اوْیونچوسو.  [[آمریکا]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب  و [[فوروارد]] موقعیتینده اوْیناییب.
==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%&quot;
|-
!rowspan=3|تیم
!rowspan=3|فصل
!colspan=5|لیگ
!colspan=2 rowspan=2| کاپ
!colspan=2 rowspan=2|Continental
!colspan=2 rowspan=2|توْپلام
!colspan=2 rowspan=3|{{قیسالتما|Ref.|Reference}}
|-
!rowspan=2|Division
!colspan=2|Regular فصل
!colspan=2|Play-offs
|-
!اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||Goals||اوْیون||قوْل
|-
| [[Pali Blues]]
| [[2009 USL W-League season|2009]]
| [[USL W-League]]
| 6 || 1 || 0 || 0 ||rowspan=4 colspan=4|—|| 6 || 1 ||
|-
|[[Atlanta Beat (WPS)|Atlanta Beat]]
|[[2010 Women's Professional Soccer season|2010]]
|rowspan=2 | [[Women's Professional Soccer]]
| 3 || 0 || colspan=2| —|| 3 || 0 ||
|-
| [[Sky Blue FC]]
|[[2011 Sky Blue FC season|2011]]
| 12 || 0 || colspan=2| — || 12 || 0 ||
|-
| rowspan=2 | [[New York Fury]]
| [[2012 Women's Premier Soccer League Elite season|2012]]
| [[Women's Premier Soccer League Elite]]
| 1 || 0 || 0 || 0 || 1 || 0 ||
|-
!colspan=2| توْپلام || 22 || 1 || 0 || 0 || colspan=4|—|| 22 || 1 || —
|-
| rowspan=3 |[[پاری سن ژرمن فوتبال کولوبو (قادینلار)|پاری سن ژرمن]]
|[[2012–13 Division 1 Féminine|2012–13]]
|rowspan=2| [[Division 1 Féminine]]
| 8 || 4 || rowspan=2 colspan=2| —|| 4 || 1 || colspan=2| — || 12 || 5 || rowspan=2|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tobin Heath Statistics |language=French |url=http://www.statsfootofeminin.fr/joueur.php?joueur=7931&amp;id=375 |work=Footo Feminin |accessdate=April 28, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2013–14 Division 1 Féminine|2013–14]]
| 7 || 0 || 2 || 0 || 2{{Efn|name=FLT|Appearances in the [[UEFA Women's Champions League]]}}|| 0 || 11 || 0
|-
!colspan=2| توْپلام || 15 || 4 ||colspan=2| —|| 6 || 1 || 2 || 0 || 23 || 5 || —
|-
| rowspan=9 |[[پورتلند تورنز فوتبال کولوبو|پورتلند تورنز]]
|-
|[[2013 Portland Thorns FC season|2013]]
|rowspan=7|[[National Women's Soccer League]]
| 7 || 0 || 2 || 2 || rowspan=7 colspan=4 | —|| 9 || 2 ||
|-
|[[2014 Portland Thorns FC season|2014]]
| 5 || 0 || 1 || 0 ||  6 || 0 ||
|-
|[[2015 Portland Thorns FC season|2015]]
| 12 || 1 || colspan=2|—|| 12 || 1 ||
|-
|[[2016 Portland Thorns FC season|2016]]
| 14 || 1 || 1 || 0 || 15 || 1 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2016 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2016&amp;gamelogSeason=2016 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2017 Portland Thorns FC season|2017]]
| 2 || 0 || 2 || 0 || 4 || 0 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2017 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2017&amp;gamelogSeason=2017 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2018 Portland Thorns FC season|2018]]
| 17 || 7 || 2 || 1 || 19 || 8 ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2018 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2018&amp;gamelogSeason=2018 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2019 Portland Thorns FC season|2019]]
| 13 || 3 || 1 || 0 || 14 || 3  ||&lt;ref&gt;{{cite web |first= |last= |title=Tobin Heath #17 Stats, Videos, News &amp; More – 2019 فصل |url=http://www.nwslsoccer.com/players/tobin-heath?statsSeason=2019&amp;gamelogSeason=2019 |work=NWSL Soccer |date= }}{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
!colspan=2| توْپلام || 70 || 12 || 9 || 3 || colspan=4 |—|| 79 || 15 || —
|-
!colspan=3| Career توْپلام || 107 || 17 || 9 || 3 || 6 || 1 || 2 || 0 || 124 || 21 || —
|}
{{Notelist}}
{| class=&quot;wikitable collapsible sortable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%&quot;
|-
!&lt;br/&gt;قوْل
! Date
!Location
!Opponent
!Lineup
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Min
!Assist/pass
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Score
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Result
!Competition
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|2008-03-05&lt;ref group=m name=goal01&gt;{{Cite web|url = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2008/03/U-S-Women-Defeat-China-4-0-To-Open-2008-Algarve-Cup.aspx |title = U.S. Women Defeat China, 4–0, To Open 2008 Algarve کاپ |publisher= U.S.Soccer | date = March 5, 2008|accessdate=April 30, 2018 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131013203620/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2008/03/U-S-Women-Defeat-China-4-0-To-Open-2008-Algarve-Cup.aspx |archivedate = October 13, 2013 |df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Portugal}}[[Albufeira]]
|{{Fbw|China}}
|{{Subin|46|Lindsay|Tarpley|45}}
|47
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|4|0|||5400.04005}}
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2008 Algarve Cup#Group B|2008 Algarve Cup]]
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|2008-04-04&lt;ref group=m name=goal02&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/12/19/u-s-women-defeat-jamaica-6-0-to-open-olympic-qualifying-wambach-scores-twice-at-usa-is-through-to-se
|title=U.S. Women Defeat Jamaica, 6–0, to Open Olympic Qualifying; Wambach Scores Twice at USA is Through to Semi-finals|date=April 4, 2008|accessdate=April 30, 2018
|publisher=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Mexico}}[[Ciudad Juárez|Juárez]]
|{{Fbw|Jamaica}}
|{{Subin|46|Carli|Lloyd|45}}
|95+
|[[Lauren Holiday]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.00005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.00005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's qualification#Group A|2008 Olympic qualifier: Group A]]
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|2011-11-19&lt;ref group=m name=goal03&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2011/11/WNT-Ties-Sweden-in-Phoenix.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Ties Sweden in Front of Record Crowd to Round Out 2011
 |publisher   = U.S.Soccer | date = November 19, 2011|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120123051242/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2011/11/WNT-Ties-Sweden-in-Phoenix.aspx
 |archivedate = January 23, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[Glendale, Arizona|Glendale]]
|{{Fbw|Sweden}}
|{{Subin|46|Amy|Rodriguez|45}}
|81
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|1|||5000.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|1|||5000.01005}}
|{{Fb bg friendly match}}|[[یوْلداش‌لیق اوْیونو]]
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|2012-01-20&lt;ref group=m name=goal04&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Kicks-Off-Olympic-Qualifying-With-Win-Against-Dominican-Republic.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Opens 2012 CONCACAF Olympic Women's Qualifying With Record Performance in 14–0 Rout of Dominican Republic
 |publisher   = U.S.Soccer |date=January 20, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120124010827/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Kicks-Off-Olympic-Qualifying-With-Win-Against-Dominican-Republic.aspx
 |archivedate = January 24, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2 |{{hs|Canada}}[[ونکوور]]
|{{Fbw|Dominican Republic|name=Dominican}}
|{{Subout|46|Amy|Rodriguez|45}}
|30
|[[هدر اورایلی]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|6|0|||5600.06005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|14|0|||6400.14005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2012 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Tournament#Group B|2012 Olympic qualifier: Group B]]
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|2012-01-27&lt;ref group=m name=goal05&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Qualifies-to-2012-London-Olympics.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Qualifies for 2012 London Olympics with 3–0 Victory Against Costa Rica
 |publisher   = U.S.Soccer |date=January 27, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20120131113605/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/01/US-WNT-Qualifies-to-2012-London-Olympics.aspx
 |archivedate = January 31, 2012
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|Costa Rica}}
|{{Subout|63|Alex|Morgan|s}}
|16
|[[Shannon Boxx]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2012 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Tournament#Semi-finals|2012 Olympic qualifier: Semifinal]]
|-
|align=&quot;center&quot;|6
|2012-06-16&lt;ref group=m name=goal06&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/06/WNT-Earns-31-Win-on-the-Road-against-Sweden.aspx
 |title       = WNT Earns 3–1 Win on the Road against Sweden
 |publisher   = U.S.Soccer |date = June 16, 2012|accessdate=April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140227230245/http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/06/wnt-earns-31-win-on-the-road-against-sweden.aspx
 |archivedate = February 27, 2014
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Sweden}}[[Halmstad]]
|{{Fbw|Sweden}}
||{{Subin|46|Heather|O'Reilly|45}}
|56
|[[Abby Wambach]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2012 Sweden Invitational|2012 Volvo Winners Cup]]
|-
|align=&quot;center&quot;|7
|2012-10-23&lt;ref group=m name=goal07&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/10/WNT-and-Germany-Play-to-22-Draw-at-Rentschler-Field.aspx
 |title       = WNT and Germany Play to 2–2 Draw at Rentschler Field
 |publisher   = U.S.Soccer | date = October 23, 2012|accessdate = April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20140226231704/http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/10/wnt-and-germany-play-to-22-draw-at-rentschler-field.aspx
 |archivedate = February 26, 2014
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[East Hartford, Connecticut|East Hartford]]
|{{Fbw|Germany}}
|{{Subin|63|Heather|O'Reilly|28}}
|67
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|1|||5100.02005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|2|2|||5000.02005}}
|rowspan=3 {{Fb bg friendly match}}|[[یوْلداش‌لیق اوْیونو]]
|-
|align=&quot;center&quot;|8
|2013-04-9&lt;ref group=m name=goal08&gt;{{Cite web
 |url         = https://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2013/04/WNT-Defeats-the-Netherlands-3-1.aspx
 |title       = U.S. Women's National Team Defeats Netherlands 3–1 in International Friendly at The Hague
 |publisher   = U.S.Soccer | date = April 9, 2013 | accessdate = April 30, 2018
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20130411121646/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2013/04/WNT-Defeats-the-Netherlands-3-1.aspx
 |archivedate = April 11, 2013
 |df          = mdy-all
}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Netherlands}}[[The Hague]]
|{{Fbw|Netherlands}}
|{{hs|90.}}Start
|36
|[[Sydney Leroux]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|1|||5200.03005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|9
|2014-09-18&lt;ref group=m name=goal09&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/09/18/20/52/140918-wnt-vs-mex-game-story.aspx
|title=U.S. WNT Defeats Mexico 4–0 in Final Tune-Up for CONCACAF Women's Championship
|publisher=U.S. Soccer | date = September 18, 2018|accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[راچستر، نیویورک]]
|{{Fbw|Mexico}}
|{{Subout|46|Heather|O'Reilly|s}}
|44
|[[Amy Rodriguez]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|4|0|||5400.04005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|10
|rowspan=2|2014-10-17&lt;ref group=m name=goal10&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/stories/2014/10/17/22/54/141017-wnt-v-gua-game-story
|title=WNT Takes Control of Group A with 5–0 Victory against Guatemala
|publisher=U.S. Soccer| date = October 17, 2014 | accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|{{hs|USA}}[[شیکاقو]]
|rowspan=2|{{Fbw|Guatemala}}
|rowspan=2|{{hs|90.}}Start
|7
|[[Sydney Leroux]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|rowspan=2 align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2014 CONCACAF Women's Championship|2014 CONCACAF Championship]]
|-
|align=&quot;center&quot;|11
|57
|[[Carli Lloyd]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|3|0|||5300.03005}}
|-
|align=&quot;center&quot;|12
|2015-07-05&lt;ref group=m name=goal12&gt;{{Cite web
|url=https://www.ussoccer.com/womens-national-team/tournaments/2015-fifa-womens-world-cup/150705-wnt-v-jpn
|title=U.S.WNT 5–2 Japan: wins World Cup
|publisher=U.S. Soccer| date = July 5, 2015|accessdate = April 30, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|Canada}}[[ونکوور]]
|{{Fbw|Japan}}
|{{Subout|79|Abby|Wambach|s}}
|54
|[[مورقان برایان]]
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|2|||5300.05005}}
|align=&quot;center&quot;| {{Sortfbs|5|2|||5300.05005}}
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World Cup#Final|2015 FIFA World Cup: Final]]
|-
|align=&quot;center&quot;|13
|2016-02-19&lt;ref group=m name=goal013&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/stories/2016/02/20/04/35/160219-wnt-v-trinidad-tobago-qualifies-for-2016-olympics|title=WNT Punches Ticket to Rio With 5–0 Win Against Trinidad &amp; Tobago|publisher=U.S. Soccer|accessdate=February 20, 2016}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|{{hs|USA}}[[هیوستون]]
|{{Fbw|Trinidad &amp; Tobago|name=Trinidad}}
|{{hs|90.}}Start
|12
|[[Mallory Pugh]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|1|0|||5100.01005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2016 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Championship#Semi-finals|2016 Olympic qualifier: semifinal]]
|-
|align=&quot;center&quot;|14
|2016-02-21&lt;ref group=m name=goal014&gt;{{Cite web |title=WNT match preview faces Canada in 2016 Olympic qualifying championship game |url= https://www.ussoccer.com/stories/2016/02/21/20/07/160221-wnt-match-preview-faces-canada-in-2016-olympic-qualifying-championship-game |publisher=U.S. Soccer | date = February 2, 2016 |accessdate=February 21, 2016}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|Canada}}
|{{hs|90.}}Start
|61
|[[Mallory Pugh]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5200.02005}}
|{{Fb bg olympic qualification}}|[[2016 CONCACAF Women's Olympic Qualifying Championship#Finals|2016 Olympic qualifier: final]]
|-
|align=&quot;center&quot;|15
|2016-04-06&lt;ref group=m name=goal015&gt;{{Cite web|url=https://www.ussoccer.com/matches/wnt/2016/160406-wnt-v-col|title=U.S. WNT Defeats Colombia 7–0 in Front of Record Crowd in Connecticut|date = April 6, 2016 | accessdate=April 8, 2016}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[East Hartford, Connecticut|East Hartford]]
|{{Fbw|Colombia}}
|{{hs|90.}}Start
|62
|[[کریستال دان]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|5|0|||5500.05005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|7|0|||5700.07005}}
|rowspan=5 {{Fb bg friendly match}}|Friendly
|-
|align=center|16
|2016-09-15&lt;ref group=m name=goal016&gt;{{Cite web| url=https://www.ussoccer.com/stories/2016/09/16/03/48/160915-wnt-stacks-scoresheet-in-9-0-win-vs-thailand-in-oreillys-final-usa-match|
title=WNT Sends O'Reilly out in Style with 9–0 win vs. Thialand| publisher=U.S. Soccer| date = September 15, 2016 |accessdate=September 17, 2016}}&lt;/ref&gt;
|[[کولمبوس]]
|{{Fbw|Thailand}}
|{{Subout|46|Megan|Rapinoe|45}}
|36
|[[Carli Lloyd]]
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5450.04005}}
|align=center|{{Sortfbs|9|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|17
|2016-10-19&lt;ref group=m name=goal017&gt;{{Cite web| url=http://www.themaneland.com/2016/10/19/13341480/usa-vs-switzerland-international-friendly-final-score-4-0-as-yanks-roll-in-second-half| title=USA vs. Switzerland International Friendly: Final Score 4–0 as Yanks Roll in Second Half| publisher=SB Nation| date=October 19, 2016| accessdate=November 12, 2016| archive-date=2017-03-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20170317153113/http://www.themaneland.com/2016/10/19/13341480/usa-vs-switzerland-international-friendly-final-score-4-0-as-yanks-roll-in-second-half| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|[[Sandy, Utah|Sandy]]
|{{Fbw|Switzerland}}
|{{Subout|76|Ashley|Hatch|76}}
|61
|[[کریستال دان]]
|align=center|{{Sortfbs|2|0|||5450.04005}}
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|18
|2016-11-10&lt;ref group=m name=goal018&gt;{{Cite web|url=http://www.onceametro.com/2016/11/11/13596252/uswnt-christen-press-hat-trick-lifts-usa-over-romania-8-1-alex-morgan-tobin-heath-crystal-dunn|title=Christen Press hat trick lifts USWNT over Romania, 8–1|publisher=SB Nation|date=November 10, 2016|accessdate=November 12, 2016|archivedate=2019-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190509111325/https://www.onceametro.com/2016/11/11/13596252/uswnt-christen-press-hat-trick-lifts-usa-over-romania-8-1-alex-morgan-tobin-heath-crystal-dunn}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}}[[سن‌خوزه]]
|{{Fbw|Romania}}
|{{hs|90.}}Start
|10
|[[کریستن پرس]]
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|2|0|||5350.03005}}
|align=&quot;center&quot;|{{Sortfbs|8|1|||5650.06005}}
|-
|align=center|19
|2018-06-12 &lt;ref group=m name=goal019&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/06/13/02/23/20180612-reca
-wnt-rapinoe-heath-goals-lift-usa-2-1-win-vs-china-series-sweep-in-cleveland |title=Rapinoe, Heath Goals Lift WNT 2–1, USA Completes Sweep of China PR in Cleveland|publisher=U.S. Soccer|accessdate=June 13, 2018 |date=June 12, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[کلیولند]]
|{{Fbw|China PR}}
|{{Subin|64|Alex|Morgan}}
|75
|[[کریستن پرس]]
|align=&quot;center&quot;|2–1
|align=&quot;center&quot;|2–1
|-
|align=center|20
|2018-08-02 &lt;ref group=m name=goal020&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/womens-national-team/tournaments/2018-tournament-of-nations/20180802-wnt-v-brazil-2018-tournament-of-nations#tab-1 |title=U.S. WNT vs. Brazil – 2018 Tournament of Nations|publisher=U.S. Soccer|accessdate=September 20, 2018 |date=August 2, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[بریج ویوو، میزوری]]
|{{Fbw|Brazil}}
|{{Subout|69|Casey|Short}}
|61
|[[الکس مورقان]]
|align=&quot;center&quot;|3–1
|align=&quot;center&quot;|4–1
|{{Fb bg invitational tournament}}|[[2018 Tournament of Nations]]
|-
|align=center|21
|2018-09-04 &lt;ref group=m name=goal021&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/matches/wnt/2018/20180904-wnt-vs-chile#tab-1 |title=U.S. WNT vs. Chile – San Jose, Calif. |publisher=U.S. Soccer|accessdate=September 20, 2018 |date=September 4, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[سن‌خوزه]]
|{{Fbw|Chile}}
|{{Subout|61|Amy|Rodriguez}}
|38
|[[Tierna Davidson]]
|align=&quot;center&quot;|2–0
|align=&quot;center&quot;|4–0
|{{Fb bg friendly match}}|Friendly
|-
|align=center|22
|2018-10-04 &lt;ref group=m name=goal022&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/05/01/52/20181004-recap-wnt-defeats-mexico-6-0-to-begin-2018-concacaf-womens-championship|title=RAPINOE, MORGAN BAG BRACES AS USA ROLLS PAST MEXICO 6–0 IN 2018 CONCACAF WOMEN'S CHAMPIONSHIP OPENER|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 5, 2018 |date=October 4, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2 |{{hs|USA}} [[Cary, North Carolina|Cary]]
|{{Fbw|MEX}}
|{{Subout|77|Mal|Pugh}}
|61
|[[کریستال دان]]
|align=&quot;center&quot;|4–0
|align=&quot;center&quot;|6–0
| rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2018 CONCACAF Women's Championship|2018 CONCACAF Championship]]
|-
|align=center|23
|2018-10-10 &lt;ref group=m name=goal023&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/11/01/35/20181010-recap-wnt-beats-trinidad-tobago-7-0-2018-concacaf-womens-championship-wcq|title=WNT Tops Group A After 7–0 Win vs Trinidad and Tobago at 2018 CONCACAF Women's Championship|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 12, 2018 |date=October 10, 2018}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|TRI}}
|{{hs|90.}}Start
|58
|[[Megan Rapinoe]]
|align=&quot;center&quot;|7–0
|align=&quot;center&quot;|7–0
|-
|align=center|24
|rowspan=&quot;2&quot;|2018-10-14 &lt;ref group=m name=goal024&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2018/10/15/01/28/20181014-recap-wnt-qualifies-for-2019-fifa-womens-world-cup-with-big-win-vs-jamaica|title=USA QUALIFIES FOR 2019 FIFA WOMEN'S WORLD کاپ WITH BIG WIN VS. JAMAICA|publisher=U.S. Soccer|accessdate=October 15, 2018 |date=October 14, 2018}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|{{hs|USA}} [[فریسکو، تکزاس]]
|rowspan=&quot;2&quot;|{{Fbw|JAM}}
|rowspan=&quot;2&quot;|{{hs|90.}}Start
|2
|''unassisted''
|align=center|{{Sortfbs|1|0|||5950.09005}}
|rowspan=2 align=center|{{Sortfbs|7|0|||6050.10005}}
|rowspan=2 {{fb bg world کاپ qualification}}|[[2018 CONCACAF Women's Championship|2018 CONCACAF Championship]] Semi-final
|-
|align=center|25
|29
|[[Lindsay Horan]]
|align=center|{{Sortfbs|4|0|||5950.09005}}
|-
|align=center|26
|2019-03-02 &lt;ref group=m name=goal026&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/03/03/01/07/20190302-wnt-usa-draws-england-2-2-2019-shebelieves-cup-nashville|title=USA DRAWS ENGLAND 2–2 IN SECOND 2019 SHEBELIEVES کاپ MATCH|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=March 2, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[نشویل]]
|{{Fbw|England}}
|{{hs|90.}}Start
|67
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;|2–2
|align=&quot;center&quot;|2–2
|rowspan=2 {{Fb bg invitational tournament}}|[[2019 SheBelieves Cup]]
|-
|align=center|27
|2019-03-05 &lt;ref group=m name=goal027&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/03/06/03/45/20190305-wnt-defeats-brazil-1-0-2019-shebelieves-cup-tampa|title=WNT CLOSES OUT 2019 SHEBELIEVES کاپ WITH 1–0 VICTORY AGAINST BRAZIL|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=March 5, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[تمپا]]
|{{Fbw|Brazil}}
|{{Subout|87|Jessica|McDonald}}
|20
|''unassisted''
|align=&quot;center&quot;|1–0
|align=&quot;center&quot;|1–0
|-
|align=center|28
|2019-04-04 &lt;ref group=m name=goal028&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/04/05/03/09/20190404-wnt-fights-back-beats-australia-5-3-denver-morgan-100|title=MORGAN SCORES 100TH GOAL AS WNT FIGHTS BACK TO BEAT AUSTRALIA 5–3|publisher=U.S. Soccer|accessdate=April 17, 2019 |date=April 4, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[Commerce City, Colorado|Commerce City]]
|{{Fbw|Australia}}
|{{hs|90.}}Start
|53
|[[Emily Sonnett]]
|align=&quot;center&quot;|2–2
|align=&quot;center&quot;|5–3
|rowspan=5 {{Fb bg friendly match}} |Friendly
|-
|align=center|29
|2019-05-16 &lt;ref group=m name=goal029&gt;{{cite web | url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/05/17/03/42/wnt-usa-defeats-new-zealand-5-0-35761-fans-send-off-series|title=USA DEFEATS NEW ZEALAND 5–0 IN FRONT OF 35,761 FANS IN SECOND GAME OF SEND-OFF SERIES|publisher=U.S. Soccer|accessdate=May 17, 2019 |date=May 16, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[سنت لوئیس]]
|{{Fbw|NZL}}
|{{Subout|72|Christen|Press}}
|35
|[[Megan Rapinoe]]
|align=center|1–0
|align=center|5–0
|-
|align=center|30
|2019-05-26 &lt;ref group=m name=goal030&gt;{{cite web|title=USA ENJOYS 3–0 WIN AGAINST MEXICO IN FINAL MATCH OF SEND-OFF SERIES|url=https://www.ussoccer.com/stories/2019/05/us-womens-national-team-3-mexico-0-sendoff-series|publisher=U.S. Soccer|accessdate=May 28, 2019|date=May 26, 2019}}&lt;/ref&gt;
|{{hs|USA}} [[Harrison, New Jersey|Harrison]]
|{{Fbw|Mexico}}
|{{Subout|71|Emily|Sonnett}}
|11
|''unassisted''
|align=center|1–0
|align=center|3–0
|-
|align=center|31
|2019-08-03
|{{hs|USA}}[[Pasadena, California|Pasadena]]
|{{Fbw|IRL}}
|{{Subout|45|Jessica|McDonald}}
|16
|[[کریستن پرس]]
|align=center|1–0
|align=center|3–0
|-
|align=center|32
|2019-08-29
|{{hs|USA}}[[فیلادلفیا]] 
|{{Fbw|POR}}
|{{Subout|46|Jessica|McDonald}}
|4
|[[کریستن پرس]]
|align=center|1–0
|align=center|4–0
|}
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;  style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|-
!Match
!Date
!Location
!Opponent
!Lineup
!Result
!Competition
|-
| colspan=7 align=center {{Fb bg olympic tournament}} |'''[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament|2008 Women's Olympic Football Tournament]]'''
|-
|{{اوْرتا|1}}
|2008-08-06&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - Norway vs. USA |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051832/index.html |work=FIFA |date=August 6, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716231732/https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round%3D250027/match%3D300051832/index.html }}&lt;/ref&gt;
| rowspan=2|[[Qinhuangdao]], [[چین]]
|{{Fbw|NOR}}
|{{Subin|78|Stephanie|Cox}}
|0–2 L
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Group G|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|2}}
|2008-08-09&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - USA  vs. Japan |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051831/index.html |work=FIFA |date=August 9, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2013-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402040914/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051831/index.html }}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|JPN}}
|{{Subin|73|Lindsay|Tarpley}}
|1–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Group G|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|3}}
|2008-08-15&lt;ref&gt;{{cite web |title=Women's Olympic Football Tournament Beijing 2008 - USA  vs. Canada |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250032/match=300051837/index.html |work=FIFA |date=August 15, 2008 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716231734/https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round%3D250032/match%3D300051837/index.html }}&lt;/ref&gt;
|[[شانقهای]]
|{{Fbw|CAN}}
|{{Subin|82|Lindsay|Tarpley}}
|2–1 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2008 Summer Olympics – Women's tournament#Quarter-finals|Quarter-final]]
|-
| colspan=7 align=center {{fb bg world کاپ final tournament}} |'''[[2011 FIFA Women's World Cup]]'''
|-
|{{اوْرتا|4}}
|2011-07-02&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - USA vs. Colombia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255997/match=300144439/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 2, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608164617/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255997/match=300144439/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[زینسهایم]], [[آلمان]]
|{{Fbw|COL}}
|{{Subin|62|Heather|O'Reilly}}
|3–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ Group C#United States vs Colombia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|5}}
|2011-07-10&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - Brazil vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144440/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 10, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608155619/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144440/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[درسدن]]
|{{Fbw|BRA}}
|{{Subin|108|Heather|O'Reilly}}
|2–2 (pso 3–5) W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ knockout stage#Brazil vs. United States|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|6}}
|2011-07-13&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - France vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255993/match=300144449/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 13, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630143325/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255993/match=300144449/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[مونشن‌قلادباخ]]
|{{Fbw|FRA}}
|{{Subin|87|Heather|O'Reilly}}
|3–1 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ knockout stage#France vs. United States|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|7}}
|2011-07-17&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Germany 2011 - Japan vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/index.html#nosticky |work=FIFA |date=July 17, 2011 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2017-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222052127/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255989/match=300144437/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[فرانکفورت]]
|{{Fbw|JPN}}
|{{Subin|114|Megan|Rapinoe}}
|2–2 (pso 3–1) L
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2011 FIFA Women's World کاپ Final|Final]]
|-
| colspan=7 align=center {{Fb bg olympic tournament}} |'''[[Football at the 2012 Summer Olympics&amp;nbsp;– Women's tournament|2012 Women's Olympic Football Tournament]]'''
|-
|{{اوْرتا|8}}
|2012-07-25&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/london-2012-olympics-blog/2012/jul/25/usa-france-womens-olympic-soccer-live |title=Olympics 2012: USA 4-2 France - as it happened |date=July 25, 2012 |work= The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2|[[قلاسقو]] 
|{{Fbw|FRA}}
|Start
|4–2 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs France|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|9}}
|2012-07-28&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/london-2012-olympics-blog/2012/jul/28/usa-colombia-womens-olympic-soccer-live |title=Olympics 2012: USA 3-0 Colombia - as it happened |date=July 28, 2012 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|{{Fbw|COL}}
|{{Subin|67|Heather|O'Reilly}}
|3–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs Colombia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|10}}
|2012-07-31&lt;ref&gt;{{cite web |first=Chris |last=Bascombe |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/football/9442489/London-2012-Olympics-USA-1-North-Korea-0-match-report.html |title=London 2012 Olympics: USA 1 North Korea 0 – match report |date=July 31, 2012 |work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;
|[[منچستر]] 
|{{Fbw|PRK}}
|{{Subin|46|Megan|Rapinoe}}
|1–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Group G#United States vs North Korea|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|11}}
|2012-08-03&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ussoccer.com/news/womens-national-team/2012/08/us-womens-national-team-downs-new-zealand-20-to-advance-to-olympic-semifinal-in-manchester.aspx |title=U.S. Women's National Team Downs New Zealand 2–0 to Advance to Olympic Semifinal in Manchester |date=August 3, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120806203018/http://www.ussoccer.com/News/Womens-National-Team/2012/08/US-Womens-National-Team-Downs-New-Zealand-20-to-Advance-to-Olympic-Semifinal-in-Manchester.aspx |archivedate=August 6, 2012 }}&lt;/ref&gt;
|[[نیوکاسل]]
|{{Fbw|NZL}}
|Start
|2–0 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#United States vs New Zealand|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|12}}
|2012-08-06&lt;ref&gt;{{cite web |first=Graham |last=Parker |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/aug/06/olympics-2012-football-usa-canada-live |title=Olympic women's soccer 2012 – USA 4-3 Canada - as it happened |date=August 6, 2012 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|Manchester, England
|{{Fbw|CAN}}
|Start
|4–3 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#Canada vs United States|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|13}}
|2012-08-09&lt;ref&gt;{{cite web |first=Bill |last=Chappell |url=https://www.npr.org/sections/thetorch/2012/08/10/158502155/womens-olympic-soccer-final-u-s-vs-japan-for-gold |title=Women's Olympic Soccer Final: U.S. Beats Japan 2-1, To Win Gold |date=August 9, 2012 |work=NPR}}&lt;/ref&gt;
|[[لندن]]
|{{Fbw|JPN}}
|Start
|2–1 W
|{{Fb bg olympic tournament}}|[[Football at the 2012 Summer Olympics – Women's tournament – Knockout stage#Gold medal match|Gold medal match]]
|-
| colspan=7 align=center {{fb bg world کاپ final tournament}} |'''[[2015 FIFA Women's World Cup]]'''
|-
|{{اوْرتا|14}}
|2015-06-08&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - USA vs. Australia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269468/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 8, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191103045944/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269468/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[وینیپگ]]
|{{Fbw|AUS}}
|{{Subin|61|Christen|Press}}
|3–1 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ Group D#United States vs Australia|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|15}}
|2015-06-16&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - Nigeria vs. USA |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269495/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 16, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608163221/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268020/match=300269495/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[ونکوور]]
|{{Fbw|NGA}}
|{{Subout|80|Christie|Rampone}}
|1–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ Group D#Nigeria vs United States|Group stage]]
|-
|{{اوْرتا|16}}
|2015-06-22&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIFA Women's World کاپ Canada 2015 - USA vs. Colombia |url=https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268032/match=300269505/index.html#nosticky |work=FIFA |date=June 22, 2015 |accessdate=2020-01-10 |archivedate=2019-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608163245/https://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=268032/match=300269505/index.html#nosticky }}&lt;/ref&gt;
|[[ادمونتون]]
|{{Fbw|COL}}
|Start
|2–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#United States vs Colombia|Round of 16]]
|-
|{{اوْرتا|17}}
|2015-06-26&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2015/06/26/21/05/150626-wnt-v-chn-gamestory |title=WNT Shuts Out China 1–0 to Advance to 2015 FIFA Women's World کاپ Semi-final |date=June 26, 2015 |website=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|[[اوتاوا]]
|{{Fbw|CHN}}
|Start
|1–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#China PR vs United States|Quarter-final]]
|-
|{{اوْرتا|18}}
|2015-06-30&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ussoccer.com/stories/2015/06/30/20/33/150630-wnt-v-ger-gamestory |title=WNT Downs World No. 1 Germany 2–0 to Advance to 2015 World کاپ Final |date=June 30, 2015 |website=U.S. Soccer}}&lt;/ref&gt;
|[[مونترآل]], [[کانادا]]
|{{Fbw|GER}}
|{{Subout|75|Kelley|O'Hara}}
|2–0 W
|{{fb bg world کاپ final tournament}}|[[2015 FIFA Women's World کاپ knockout stage#United States vs Germany|Semi-final]]
|-
|{{اوْرتا|19}}
|2015-07-05&lt;ref&gt;{{cite web |first=Tom |last=Lutz |url=https://www.theguardian.com/football/live/2015/jul/05/womens-world-cup-2015-final-usa-v-japan-live |title=Women's World کاپ 2015 final: USA beat Japan 5-2 – as it happened |date=July 5, 2015 |work= The Guardian}}&lt;/ref&gt;
|Vancouver, British Columbia, Canaaaaaa== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Tobin Heath
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]</text>
      <sha1>rnaykk4how4nym2n9wkhb7pr46n6c68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نازی‌آباد (تهران)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>499553</id>
    <revision>
      <id>1592181</id>
      <parentid>1212517</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T21:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="cftvervj82wrk648vwu9vszjetje727" xml:space="preserve">{{کاربردهای دیگر|نازی‌آباد (دقیقلشدیرمه)}}
'''نازی‌آباد''' — [[تهران]] شهری‌نین محله‌لریندن‌دیر. بو محله تهرانین ۱۶-جی منطقه‌سینده یئرلشیبدیر. نازی‌آباد قوزئی طرفیندن باغ آذری و جوادیه، باتی طرفدن بوستان ولایت، دوغو طرفدن خزانه بوخارایی و علی‌آباد، گونئی طرفدن [[یاخچی‌آباد]] و [[خانی‌آبادنو]] محله‌لری‌ایله قونشودور.
 
== قایناقلار == 
{{اتک‌یازی}} 
[[بؤلمه:تهران]] 
[[بؤلمه:تهران محله‌لری]] 
[[بؤلمه:تهران بلدیه‌سی‌نین ۱۶–جی منطقه‌سی]]</text>
      <sha1>cftvervj82wrk648vwu9vszjetje727</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خانی‌آبادنو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>499554</id>
    <revision>
      <id>1592180</id>
      <parentid>1212563</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T21:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="gxvi1x3rjxnq6m5vlhba1sixquaxe8p" xml:space="preserve">'''خانی‌آبادنو''' یا دا '''یئنی خانی‌آباد''' و یا '''خانی‌آبادلو''' — [[تهران]] شهری‌نین محله‌لریندن‌دیر. بو محله تهرانین ۱۹-جو منطقه‌سینده یئرلشیبدیر. خانی‌آبادنو محله‌سی تهران شهری‌نین گونئینده یئرلشرک عبدول‌آباد، صالیح‌آباد، [[یاخچی‌آباد]] و [[نازی‌آباد (تهران)|نازی‌آباد]] محله‌لرینه یاخیندیر.

== قایناقلار == 
{{اتک‌یازی}} 
[[بؤلمه:تهران]] 
[[بؤلمه:تهران محله‌لری]]</text>
      <sha1>gxvi1x3rjxnq6m5vlhba1sixquaxe8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بولشوی سکرتنئی رئیمنی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>550667</id>
    <revision>
      <id>1592178</id>
      <parentid>1591812</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-44711-71|~2026-44711-71]] ([[User talk:~2026-44711-71|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:EmausBot|EmausBot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1333106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1527" sha1="pc1vji3wwj0w29wtp2u9djx4seu84ff" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name= Bolshoye Skretneye Ramenye
|other_name=
|native_name= Большое Скретнее Раменье
|nickname=
|settlement_type= Village
|image_skyline=
|image_caption=
|pushpin_map= Russia Vologda Oblast#Russia
|pushpin_label_position=
|pushpin_mapsize=
|pushpin_map_caption=
|subdivision_type= Country
|subdivision_name= [[Russia]]
|subdivision_type1= [[List of regions of Russia|Region]]
|subdivision_name1= [[Vologda Oblast]]
|subdivision_type2= [[Counties of Russia|County]]
|subdivision_name2=
|subdivision_type3= [[Districts of Russia|District]]
|subdivision_name3= [[Kichmengsko-Gorodetsky District]]
|subdivision_type4= [[List of municipalities of Russia|Municipality]]
|subdivision_name4=
|timezone1=
|utc_offset1= +3:00
|timezone1_DST=
|utc_offset1_DST=
|postal_code_type=
|postal_code=
|elevation_m=
|elevation_footnotes=
|coordinates= {{coord|59|55|N|46|23|E|display=inline}}&lt;ref&gt;[https://mapdata.ru/vologodskaya-oblast/kichmengsko-gorodeckiy-rayon/ Карта Кичменгско-городецкого района Вологодской области]&lt;/ref&gt;
}}

'''بولشوی سکرتنئی رئیمنی''' ({{Lang-en|Bolshoye Skretneye Ramenye}} {{Lang-ru|Большое Скретнее Раменье}}) [[روسیه]] [[اؤلکه|اؤلکه‌سینده]] یئر آلان بیر کند دیر و [[وولوقدا اوبلاستی]]ندا یئرلشیب.

== قایناقلار ==

{{قایناق}}

{{Authority control}}

[[بؤلمه:وولوقدا کندلری]]</text>
      <sha1>pc1vji3wwj0w29wtp2u9djx4seu84ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکی‌پدیا دانیشیغی:ایشلدنین گیریش سویه‌لری</title>
    <ns>5</ns>
    <id>585851</id>
    <revision>
      <id>1592153</id>
      <parentid>1591528</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-43643-07|~2026-43643-07]] ([[User talk:~2026-43643-07|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:Ziraksima|Ziraksima]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1405824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}</text>
      <sha1>kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:تخت سلیمان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>586201</id>
    <revision>
      <id>1592156</id>
      <parentid>1592102</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ardam1350|Ardam1350]] ([[User talk:Ardam1350|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:Trkgs|Trkgs]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1422628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}</text>
      <sha1>kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکی‌پدیا دانیشیغی:ایشلدن صفحه‌لری</title>
    <ns>5</ns>
    <id>587162</id>
    <revision>
      <id>1592155</id>
      <parentid>1592101</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ardam1350|Ardam1350]] ([[User talk:Ardam1350|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:Alp Er Tunqa|Alp Er Tunqa]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1430248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}</text>
      <sha1>kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:فامنین</title>
    <ns>1</ns>
    <id>608714</id>
    <revision>
      <id>1592157</id>
      <parentid>1591554</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Ardam1350|Ardam1350]] ([[User talk:Ardam1350|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:Matreeks|Matreeks]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1523623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}</text>
      <sha1>kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نی‌ریز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610537</id>
    <revision>
      <id>1592161</id>
      <parentid>1591593</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T19:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-37980-88|~2026-37980-88]] ([[User talk:~2026-37980-88|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:Alp Er Tunqa|Alp Er Tunqa]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1534827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4326" sha1="j0io535jt2ep9wmm0168uowvmavbyzs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name            = Neyriz
| native_name              = نی‌ریز
| settlement_type          = شهر
| image_skyline            = دره پلنگان3-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
| imagesize                = 
| image_caption            = 
| pushpin_map              = Iran
| mapsize                  = 150px
|subdivision_type       = [[دونیا اؤلکه‌لری‌نین لیستی|اؤلکه]]
|subdivision_name = [[ایران]]
|subdivision_type1 =[[ایران اوستانلاری|اوستان]]
|subdivision_name1 =[[فارس اوستانی]]
|subdivision_type2 =[[ایران بؤلگه‌لری|بؤلگه]]
|subdivision_name2 =[[نی‌ریز بؤلگه‌سی]]
|subdivision_type3 =[[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)|بؤلوم]]
| subdivision_name3        = [[Central District (Neyriz County)|Central]]
| leader_title             = 
| leader_name              = 
| established_title        = 
| established_date         = 
| area_total_km2           = 10680
| area_footnotes           = 
| population_as_of         = 2016 Census
| population_total         = ۴۹٬۸۵۰ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/english|title = Statistical Center of Iran &gt; Home}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2   = 15/80
| timezone                 = [[Iran Standard Time|IRST]]
| utc_offset               = +3:30
| timezone_DST             = [[Iran Daylight Time|IRDT]]
| utc_offset_DST           = +4:30
| coordinates              = {{coord|29|11|56|N|54|19|40|E|region:IR|display=inline,title}}
| elevation_m              = 
| website                  = www.neyriz.ir
| area_code                = 071
| footnotes                = 
| name                     = 
}}

'''نی‌ریز''' [[فارس اوستانی]]‌&lt;nowiki&gt;نین&lt;/nowiki&gt; [[نی‌ریز بؤلگه‌سی]]نده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴۹٬۸۵۰ نفر جمعیتی واردیر.&lt;ref&gt;{{وب قایناقلاماسی |یازار = |باغلانتی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_07.xlsx |باشلیق=سرشماری عمومی نفوس و مسکن نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال1395 |دیل=فارسجا | یاییملاییجی =درگاه آمار ایران |تاریخ =۱۳۹۵ |یوخلاما تاریخی=‏۱۱ آوریل ۲۰۲۱ |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی= }}&lt;/ref&gt;


== قالری ==
&lt;gallery&gt;
File:دریاچه بختگان-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:دریاچه بختگان خشک شده در اثر احداث بی رویه سد و حفر بی رویه چاه اب-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:ابشار تارم-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:درخت بادام-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:ابشار تارم2-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:تقابل فصل ها-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:دریاچه طشک خشک شده در اثر احداث بی رویه سد و حفر بی رویه چاه اب-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:باغات انار-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:لای حنا-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:دهمورد-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:دره پلنگان-طبیعت نی‌ریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:بوخون-طبیعت نیریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:شکوفه های بادام-طبیعت نیریز-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
File:طبیعت نی‌ریز2-عکاس روح‌اله یگانه.jpg
&lt;/gallery&gt;


==قایناقلار==
{{اتک‌یازی}}

{{فارس اوستانی}}
{{نی‌ریز بؤلگه‌سی}}

[[بؤلمه:نی‌ریز بؤلگه‌سی]]
[[بؤلمه:فارس اوستانی‌نین شهرلری]]</text>
      <sha1>j0io535jt2ep9wmm0168uowvmavbyzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایران سوپر لیگی ۰۳-۱۴۰۲</title>
    <ns>0</ns>
    <id>614423</id>
    <revision>
      <id>1592234</id>
      <parentid>1591618</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T04:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80475" sha1="sprv7nrd4dfwub7g25ghvv6prumigya" xml:space="preserve">{{قیسا آچیقلاما|41st season of top-tier football league in Iran}}
{{Infobox football league season
| competition = [[خلیج فارس سوپر لیگی]]
| dates = {{Start date|9 آقوست 2023}}–
| winners = 
| continentalcup1 = [[آسیا قهرمانلار لیگی|قهرمانلار لیگی]]
| matches = 167
| total goals = 351
| league topscorer = [[شهریار مغانلو]] (۱۰ قول)
| biggest home win = [[ملوان فوتبال کولوبو|ملوان]] ۴–۰ [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]] (۲۳ آقوست ۲۰۲۳) [[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]] ۴-۰ [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی]] (۱۹ دسامبر ۲۰۲۳)
| biggest away win = [[هوادار فوتبال کولوبو|وادار]] ۰–۵ [[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان]] (۱۹ دسامبر ۲۰۲۳)
| highest scoring = [[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|گول‌گوهر]] ۳–۳ [[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]] (۲۸ اوکتوبر ۲۰۲۳) [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]] ۴-۲ [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]] (۸ مارس ۲۰۲۴) [[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|تیراختور]] ۴-۲ [[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]] (۱۳ مارس ۲۰۲۴)
| longest wins = سیپاهان (۵ اویون)
| longest unbeaten = [[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]] (۱۸ اویون)
| longest winless = [[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|ایستیقلال خوزیستان]] (۱۳ اویون)
| longest losses = ایستیقلال خوزیستان (۶ اویون)
| highest attendance = ۸۰٬۰۰۰ &lt;br /&gt; [[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|تیراختور]]&amp;nbsp;– [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]]&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1958034&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14020525000966&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14020525001046&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CwCzulnrMlE/?img_index=1&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; &lt;small&gt;(۱۶ آقوست ۲۰۲۳)&lt;/small&gt;
| lowest attendance = ۰ &lt;small&gt;(تاماشاچی قاداغانی)&lt;/small&gt; &lt;br /&gt; ۲۲ اویون
| attendance = ۱٬۳۲۶٬۹۰۰
| average attendance = ۹٬۸۲۹ &lt;small&gt;(تاماشاچی قاداغاسی اوْلان اویونلار داخیل دئییل)&lt;/small&gt;
| prevseason = [[ایران سوپر لیگی ۰۲-۱۴۰۱|۰۲–۱۴۰۱]]
| nextseason = [[ایران سوپر لیگی ۰۴-۱۴۰۳|۰۴–۱۴۰۳]]
| updated = 
| season = ۰۳–۱۴۰۲
}}
'''ایرانین سوپر لیگی ۰۳–۱۴۰۲''' ایرانین سوپر لیگینین ۲۳-جو دؤورو اولور.

==تیملر==
===یوخاریه گلن و دوشن تیملر (گئچن مووسوم)===
[[ایران سوپر لیگی ۰۲-۱۴۰۱]] مووسوموندن اوْن دؤرد و [[آزادگان لیگی ۰۲-۱۴۰۱]] دن ایکی یۆکسلیش ده داخیل اوْلماقلا جمعی اوْن آلتی تیم مۆباریزه آپاریر. بورایا آزادگان لیگینین ایکی اَن یاخشی تیمی داخیلدیر.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! [[آزادگان لیگی ۰۲-۱۴۰۱]]-دن&lt;br&gt;یوخاریه گلنلر
! [[آزادگان لیگی ۰۳-۱۴۰۲]]-ه&lt;br&gt;دوشنلر
|-
| [[کاسپین فوتبال کولوبو|شمس آذر]] &lt;br&gt; [[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|ایستیقلال خوزیستان]]
| [[مس کیرمان فوتبال کولوبو|مس کیرمان]] &lt;br&gt; [[نفت مسجدسلیمان فوتبال کولوبو|نفت مسجدسلیمان]]
|}

=== ایستادیوملار و یئرلر ===
{{Location map+|Iran|width=400|float=left|caption=تیملرینین یئری ایران سوپر لیگی ۰۳-۱۴۰۲ ده|places=
{{Location map~|Iran|lat=38.0496|long=46.1947|label=[[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|تیراختور]]                  |label_size=80 |position=top}}
{{Location map~|Iran|lat=37.4807|long=49.5273|label=[[ملوان فوتبال کولوبو|ملوان]]                  |label_size=80 |position=right}}
{{Location map~|Iran|lat=36.4659|long=52.895 |label=[[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی]]       |label_size=80 |position=right}}
{{Location map~|Iran|marksize=15|lat=35.7213|long=51.4986|label=تهران                        |label_size=80 |position=right}}
{{Location map~|Iran|lat=36.2904|long=50.0745|label=[[کاسپین فوتبال کولوبو|شمس&amp;nbsp;آذر]]       |label_size=80|position=left}}
{{Location map~|Iran|lat=34.0831|long=49.781 |label=[[آلومینیوم اراک فوتبال کولوبو|آلومینیوم]]         |label_size=80|position=right}}
{{Location map~|Iran|lat=32.7076|long=51.6642|label=[[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان]]                  |label_size=80|position=right}}
{{Location map~|Iran|lat=32.4869|long=51.3997|label=[[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|ذوب‌آهن]]        |label_size=80|position=left}}
{{Location map~|Iran|lat=30.383 |long=56.0858|label=[[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|مس&amp;nbsp;رفسنجان]] |label_size=80|position=right}}
{{Location map~|Iran|lat=29.4285|long=55.6760|label=[[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|گول‌گوهر]]       |label_size=80|position=right}}
{{Location map~|Iran|lat=30.3342|long=48.4233|label=[[نفت آبادان فوتبال کولوبو|صنعت&amp;nbsp;نفت]]       |label_size=80|position=right}}
{{Location map~|Iran|lat=31.3985|long=48.8124|label=[[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]                    |label_size=80|position=left}}
{{Location map~|Iran|lat=31.3985|long=48.8124|label=[[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|ایس.&amp;nbsp;خوزستان]]|label_size=80|position=right}}
&lt;!--DISPLAY OF Tehran TEAMS IN BOTTOM LEFT CORNER--&gt;
{{Location map~|Iran|mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1 |lat=27.60 |long=44.20 |label=&lt;div style=&quot;font-size:97%;&quot;&gt;'''تهران&amp;nbsp;تیملری:'''&lt;/div&gt;
[[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]]&lt;br&gt;
[[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]]&lt;br&gt;
[[پئیکان فوتبال کولوبو|پئیکان]]&lt;br&gt;
[[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]]
|position=right}}
}}
{{Location map+|Tehran|width=300|float=left| caption=تهران تیملرینین یئری '''ایران سوپر لیگی ۰۳-۱۴۰۲''' ده |places=
{{Location map~|Tehran|lat=35.77308|long=51.3867 |label=&lt;small&gt;'''[[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]]'''&lt;/small&gt; |position=left}}
{{Location map~|Tehran|lat=35.72308|long=51.33311|label=&lt;small&gt;'''[[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]]'''&lt;/small&gt; |position=right}}
{{Location map~|Tehran|lat=35.72714|long=51.19764|label=&lt;small&gt;'''[[پئیکان فوتبال کولوبو|پئیکان]]'''&lt;/small&gt; |position=right}}
{{Location map~|Tehran|lat=35.77408|long=51.39769|label=&lt;small&gt;'''[[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]]'''&lt;/small&gt; |position=right}}
|position=right}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!تیم
!یئر
!ایستادیوم
!یئرلشیم
|-
|[[آلومینیوم اراک فوتبال کولوبو|آلومینیوم اراک]] 
|[[اراک]]
|[[ایمام خمینی ایستادیومو|ایمام خمینی]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۱۵٬۰۰۰
|-
|[[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]]
|[[تهران]]
|[[آزادی ایستادیومو|آزادی]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۷۸٬۱۱۶
|-
|[[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|ایستیقلال خوزیستان]]
|[[اهواز]]
|[[تختی اهواز ایستادیومو|تختی]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۱۰٬۰۰۰
|-
|[[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]
|[[اهواز]]
|[[فولاد آرنا ایستادیومو|فولاد آرنا]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۳۰٬۶۵۵
|-
|[[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|گول‌گوهر سیرجان]]
|[[سیرجان]]
|[[Shahid Qasem Soleimani Stadium (Sirjan)|شهید قاسم سلیمانی]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۸٬۰۰۰
|-
|[[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]]
|[[تهران]]
|[[شهید دستگردی ایستادیومو|دستگردی]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.varzesh3.com/news/1944428|title=هوادار دوباره روی ورزشگاه جنجالی دست گذاشت|publisher=ورزش۳|language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|style=&quot;text-align:center&quot; |۸٬۲۵۰
|-
|[[ملوان فوتبال کولوبو|ملوان]]
|[[بندر انزلی]]
|[[سیروس قایقران ایستادیومو|سیروس قایقران]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۹٬۰۰۰&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/82031060&lt;/ref&gt;
|-
|[[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|مس رفسنجان]]
|[[رفسنجان]]
|[[Shohadaye Mes Rafsanjan Stadium|شهدای مس ۱]] &lt;br&gt; [[Shohadaye Mes Rafsanjan Stadium|شهداری مس ۲]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۱۰٬۰۰۰&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85277448&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; ۳٬۸۰۰&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.tarafdari.com/node/2173680 | title=تماشاگران مس رفسنجان دو برابر شدند! | date=16 August 2022 | access-date=18 August 2022 | archive-date=8 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230408011604/https://www.tarafdari.com/node/2173680 | url-status=live | accessdate=2024-04-07 | archivedate=2023-04-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230408011604/https://www.tarafdari.com/node/2173680 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.kermanrasad.ir/Fa/News/259295 | title=تماشاگران مس رفسنجان دو برابر شدند! | access-date=2022-08-18 | archive-date=2023-04-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230408020115/https://www.kermanrasad.ir/Fa/News/259295 | url-status=live | accessdate=2024-04-07 | archivedate=2023-04-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230408020115/https://www.kermanrasad.ir/Fa/News/259295 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی مازندران]]
|[[قائم‌شهر]]
|[[وطنی ایستادیومو|وطنی]]
|style=&quot;text-align:center&quot;|۱۵٬۰۰۰
|-
|[[پئیکان فوتبال کولوبو|پئیکان]]
|[[تهران]]
|[[شهید دستگردی ایستادیومو|دستگردی]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.isna.ir/news/1402042717476/پیکان-قید-بازی-در-کرج-را-زد/|title=پیکان قید بازی در کرج را زد!|publisher=ISNA|language=fa-IR}}&lt;/ref&gt;
|style=&quot;text-align:center&quot; |۸٬۲۵۰
|-
|[[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]]
|[[تهران]]
|[[آزادی ایستادیومو|آزادی]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۷۸٬۱۱۶
|-
|[[نفت آبادان فوتبال کولوبو|صنعت نفت]]
|[[آبادان]]
|[[تختی ایستادیومو (آبادان)|تختی آبادان]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۸٬۰۰۰
|-
|[[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان]]
|[[ایصفاهان]]
|[[نقش جهان ایستادیومو|نقش جهان]]
|style=&quot;text-align:center&quot;|۷۵٬۰۰۰
|-
|[[کاسپین فوتبال کولوبو|شمس آذر]]
|[[قزوین]]
|[[Sardar Azadegan Stadium|سردار آزادگان]]
|style=&quot;text-align:center&quot;|۱۵٬۰۰۰
|-
|[[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|تیراختور]]
|[[تبریز]]
|[[سهند ایستادیومو|یادگار امام]]
|style=&quot;text-align:center&quot;|۶۶٬۸۳۳
|-
|[[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|ذوب‌آهن]]
|[[فولادشهر]]
|[[فولاد شهر ایستادیومو|فولاد شهر]]
|style=&quot;text-align:center&quot; |۲۰٬۰۰۰
|-
|}

=== تیم‌لرین سایی‌سی هر اوستاندا ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! اوستان
!تیملرین سایی‌سی
!تیم
|-
|[[تهران اوستانی|تهران]]
| align=&quot;center&quot; |۴
| alighn=&quot;center&quot; |پرسپولیس، ایستیقلال، پئیکان، هوادار
|-
|[[خوزیستان اوستانی|خوزیستان]]
| align=&quot;center&quot; |۳
| align=&quot;center&quot; |فولاد، صنعت نفت، ایستیقلال خوزیستان
|-
|[[کیرمان اوستانی|کیرمان]]
| align=&quot;center&quot; |۲
| align=&quot;center&quot; |گول‌گوهر، میس رفسنجان
|-
|[[ایصفاهان اوستانی|ایصفاهان]]
| align=&quot;center&quot; |۲
| align=&quot;center&quot; |سیپاهان، ذوب‌آهن
|-
|[[شرقی آذربایجان اوستانی|شرقی آذربایجان]]
| align=&quot;center&quot; |۱
| align=&quot;center&quot; |تیراختور
|-
|[[قزوین اوستانی|قزوین]]
| align=&quot;center&quot; |۱
| align=&quot;center&quot; |شمس آذر
|-
|[[مرکزی اوستانی|مرکزی]]
| align=&quot;center&quot; |۱
| align=&quot;center&quot; |آلومینیوم اراک
|-
|[[مازندران اوستانی|مازندران]]
| align=&quot;center&quot; |۱
| align=&quot;center&quot; |نساجی
|-
|[[گیلان اوستانی|گیلان]]
| align=&quot;center&quot; |۱
| align=&quot;center&quot; |ملوان
|}

=== شخصلر و ایدمان گئییملری ===
نوت: [[فیفا]]-نین اویغونلوق قاعیده‌لری اساسیندا بایراقلار میلی تیمی گوستریر. اویونچولار بیدن‌چوخ غیر-فیفا وطنداشلیقینا صاحیب اولا بیلرلر
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! تیم
! مشقچی
! کاپیتان
! کوینک ایستحصالچی‌سی
! کوینک اوستونده‌کی اسپانسر
! باشقا کوینک اسپانسری(لری)
|-
| {{Nowrap|آلومینیوم اراک}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[مجتبی حسینی]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[میلاد فخرالدینی]]}}
| {{Nowrap|سینااسپورت}}
| {{Nowrap|[[Iranian Aluminium Company|IRALCO]]}}
|
|-
| {{Nowrap|ایستیقلال}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[جواد نکونام]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[حسین حسینی]]}}
| {{Nowrap|یوسف جامه}}
| {{Nowrap|[[رایتل]]}}
| {{Nowrap|[[بیمه تعاون]] {{ref|n1|1}}, [[Meraj Airlines]]{{ref|n2|2}}}}
|-
| {{Nowrap|ایستیقلال خوزیستان}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[سیروس پورموسوی]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[محمد طیبی]]}}
| {{Nowrap|استارت}}
| {{Nowrap|[[Iran National Steel Industrial Group|INSIG]]}}
| {{Nowrap|[[Bank Melli Iran|BMI]]{{ref|n1|1}}}}
|-
| {{Nowrap|فولاد}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[عبدالله ویسی]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[ایوب والی]]}}
| {{Nowrap|[[مروژ]]}}
| {{Nowrap|[[Khouzestan Steel Company|KSC]]}}
|
|-
| {{Nowrap|گول‌گوهر}}
| {{Nowrap|{{flagicon|GRE}} [[مارینوس اوزونیدیس]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[مهران گلزاری]]}}
| {{Nowrap|یوسف جامه}}
| {{Nowrap|[[Gol Gohar mine|گول‌گوهر]]}}
|
|-
| {{Nowrap|هوادار}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[مسعود شجاعی]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[داریوش شجاعیان]]}}
| {{Nowrap|دریک}}
| {{Nowrap|های‌وب}}
|
|-
| {{Nowrap|ملوان}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[مهدی تارتار]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[حامد نورمحمدی (فوتبالیست)]]}}
| {{Nowrap|دریک}}
| VITA
|
|-
| {{Nowrap|مس رفسنجان}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[محرم نویدکیا]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[محسن آذرباد]]}}
| {{Nowrap|یوسف جامه}}
| {{Nowrap|[[National Iranian Copper Industries Company|NICICO]]}}
|
|-
| {{Nowrap|نساجی}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[ساکت الهامی]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[مهرداد عبدی]]}}
| {{Nowrap|[[مروژ]]}}
| {{Nowrap|[[Varesh Airlines]]}}
|
|- 
| {{Nowrap|پئیکان}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[غلام‌رضا عنایتی]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[ابراهیم صالحی]]}}
| {{Nowrap|اعلابافت}}
| {{Nowrap|[[هایما ۷ایکس]]}}
| {{Nowrap|[[ایران خودرو]]{{ref|n1|1}}}}
|-
| {{Nowrap|پرسپولیس}}
| {{Nowrap|{{flagicon|BRA}} [[اوسمار ویرا]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[امید عالیشاه]]}}
| {{Nowrap|[[مروژ]]}}
| {{Nowrap|[[ام‌تی‌ان ایرانسل|ایرانسل]]}}
| {{Nowrap|بانک شهر{{ref|n1|1}}، لنز{{ref|n2|2}}}}
|-
| {{Nowrap|صنعت نفت}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[فراز کمالوند]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[طالب ریکانی]]}}
| {{Nowrap|یوسف جامه}}
| {{Nowrap|[[Arvand Free Zone]]}}
|
|-
| {{Nowrap|سیپاهان}}
| {{Nowrap|{{flagicon|POR}} [[ژوزه مورایس]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[محمد کریمی]]}}
| {{Nowrap|استارت}}
| {{Nowrap|[[ایصفاهانین فولاد موبارکه شیرکتی|موبارکه استیل]]}}
|
|-
| {{Nowrap|شمس آذر}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[سعید دقیقی]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[پوریا سرآبادانی]]}}
| {{Nowrap|یوسف جامه}}
| {{Nowrap|Shams Azar Macaron}}
|
|-
| {{Nowrap|تیراختور}}
| {{Nowrap|{{flagicon|SPA}} [[پاکو خمز]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[شجاع خلیل‌زاده]]}}
| {{Nowrap|استارت}}
| {{Nowrap|[[ATA Airlines]]}}
|
|-
| {{Nowrap|ذوب‌آهن}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[محمد ربیعی]]}}
| {{Nowrap|{{flagicon|IRN}} [[محمد قریشی]]}}
| {{Nowrap|استارت}}
| {{Nowrap|[[ایصفاهانین ذوب‌آهن شیرکتی|Melli Rail]]}}
|
|}
:۱. {{note|n1}}&lt;small&gt;کوینکین دالیسیندا.&lt;/small&gt;
:۲. {{note|n2}}&lt;small&gt;کونیکین قولوندا.&lt;/small&gt;
:۳. {{note|n3}}&lt;small&gt;شورت اوستونده.&lt;/small&gt;

=== باش مشقچی‌لرین دییشیکلیکلری ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=&quot;150&quot; |تیم
! width=&quot;220&quot; |چیخمیش مشقچی
! width=&quot;155&quot; |چیخیش سببی
! width=&quot;100&quot; |چیخیش تاریخی
! width=60    |جدولده یئری
! width=&quot;220&quot; |یئنی مشقچی
! width=&quot;100&quot; |ایشه باشلاما تاریخی
|-
| [[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|گول‌گوهر]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[Saeid Alhoei]]
| End of caretaker spell
| {{dts|2023|05|18|format=dmy}}
| rowspan=&quot;9&quot; |''مووسومدن قاباق''
| {{بایراقچه|GRE}} [[مارینوس اوزونیدیس]]
| {{dts|2023|06|13|format=dmy}}
|-
| [[پئیکان فوتبال کولوبو|پئیکان]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[مجتبی حسینی]]
| rowspan=&quot;4&quot; |End of contract
| {{dts|2023|05|18|format=dmy}}
| {{بایراقچه|IRN}} [[رسول خطیبی]]
| {{dts|2023|06|26|format=dmy}}
|-
| [[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|مس رفسنجان]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[محمد ربیعی]]
| {{dts|2023|05|18|format=dmy}}
| {{بایراقچه|IRN}} [[ساکت الهامی]]
| {{dts|2023|06|22|format=dmy}}
|-
| [[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|ذوب‌آهن]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[مهدی تارتار]]
| {{dts|2023|05|18|format=dmy}}
| {{بایراقچه|IRN}} [[محمد ربیعی]]
| {{dts|2023|06|25|format=dmy}}
|-
| [[ملوان فوتبال کولوبو|ملوان]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[مازیار زارع]]
| {{dts|2023|05|18|format=dmy}}
| {{بایراقچه|IRN}} [[مهدی تارتار]]
| {{dts|2023|06|26|format=dmy}}
|-
| [[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[ساکت الهامی]]
| rowspan=&quot;1&quot; |Resigned
| {{dts|2023|05|30|format=dmy}}
| {{بایراقچه|IRN}} [[محمود فکری]]
| {{dts|2023|06|06|format=dmy}}
|-
| [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی مازندران]]
| {{بایراقچه|ESP}} [[Carlos Inarejos]]
| Sacked
| {{dts|2023|05|30|format=dmy}}
| {{بایراقچه|IRN}} [[سید مهدی رحمتی]]
| {{dts|2023|06|06|format=dmy}}
|-
| [[آلومینیوم اراک فوتبال کولوبو|آلومینیوم اراک]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[سید مهدی رحمتی]]
| Mutual Consent
| {{dts|2023|06|04|format=dmy}}
| {{بایراقچه|IRN}} [[مجتبی حسینی]]
| {{dts|2023|06|18|format=dmy}}
|-
| [[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]]
| {{بایراقچه|POR}} [[ریکاردو سا پینتو]]
| Signed by {{بایراقچه|CYP}} [[اپوئل فوتبال کولوبو|اپوئل]]
| {{dts|2023|06|06|format=dmy}}
| {{بایراقچه|IRN}} [[جواد نکونام]]
| {{dts|2023|06|21|format=dmy}}
|-
| [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[علی‌رضا منصوریان]]
| rowspan=&quot;2&quot;|Sacked
| {{dts|2023|08|24|format=dmy}}
| ۱۶-جی
| {{بایراقچه|ESP}} [[Juan Ignacio Martínez]]
| {{dts|2023|09|06|format=dmy}}
|-
| [[پئیکان فوتبال کولوبو|پئیکان]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[رسول خطیبی]]
| {{dts|2023|11|21|format=dmy}}
| ۱۳-جو
| {{بایراقچه|IRN}} [[غلام‌رضا عنایتی]]
| {{dts|2023|11|22|format=dmy}}
|-
| [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی مازندران]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[سید مهدی رحمتی]]
| Resigned
| rowspan=&quot;2&quot;|{{dts|2023|12|20|format=dmy}}
| ۱۵-جی
| {{بایراقچه|ESP}} [[لوکاس آلکاراز]]
| {{dts|2023|12|24|format=dmy}}
|-
| [[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[محمود فکری]]
| Mutual Consent
| ۱۱-جی
| {{بایراقچه|IRN}} [[مسعود شجاعی]]
| {{dts|2023|12|21|format=dmy}}
|-
| [[نفت آبادان فوتبال کولوبو|صنعت نفت]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[عبدالله ویسی]]
| rowspan=&quot;2&quot;|Resigned
| {{dts|2023|12|30|format=dmy}}
| ۱۴-جی
| {{بایراقچه|IRN}} [[سوهراب بختیاری‌زاده]]
| rowspan=&quot;2&quot;|{{dts|2024|01|11|format=dmy}}
|-
| [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[یحیی گل‌محمدی]]
| {{dts|2024|01|08|format=dmy}}
| ۳-جو
| {{بایراقچه|BRA}} [[Osmar Loss]]
|-
| [[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|مس رفسنجان]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[ساکت الهامی]]
| Sacked
| {{dts|2024|01|23|format=dmy}}
| ۱۰-جی
| {{بایراقچه|IRN}} [[محرم نویدکیا]]
| {{dts|2024|02|03|format=dmy}}
|-
| [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]
| {{بایراقچه|ESP}} [[Juan Ignacio Martínez]]
| rowspan=&quot;2&quot;| Mutual Consent
| {{dts|2024|02|13|format=dmy}}
| ۱۱-جی
| {{بایراقچه|IRN}} [[احمد آل‌نعمه]]
| {{dts|2024|02|22|format=dmy}}
|-
| [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی مازندران]]
| {{بایراقچه|ESP}} [[لوکاس آلکاراز]]
| {{dts|2024|02|23|format=dmy}}
| ۱۵-جی
| {{بایراقچه|IRN}} [[ساکت الهامی]]
| {{dts|2024|02|23|format=dmy}}
|-
| [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[احمد آل‌نعمه]]
| rowspan=&quot;2&quot;|Sacked
| {{dts|2024|03|16|format=dmy}}
| ۱۲-جی
| {{بایراقچه|IRN}} [[عبدالله ویسی]]
| {{dts|2024|03|16|format=dmy}}
|-
| [[نفت آبادان فوتبال کولوبو|صنعت نفت]]
| {{بایراقچه|IRN}} [[سوهراب بختیاری‌زاده]]
| {{dts|2024|03|19|format=dmy}}
| ۱۶-جی
| {{بایراقچه|IRN}} [[فراز کمالوند]]
| {{dts|2024|03|19|format=dmy}}
|}

== خاریجی اویونچولار ==
{{آیریجا باخ|ایران سوپر لیگینده خاریجی فوتبالچیلارین لیستی}}
خاریجی اوْیونچولارین سایی [[آسیا فوتبال کونفدراسیونو|ای‌اف‌سی]] اؤلکه‌لریندن اوْلان اوْیونچو اۆچون اوْیون یئری ده داخیل اوْلماقلا، [[خلیج فارس سوپر لیگی]] تیملری اۆچون آلتی ایله محدودلاشدیریلیب.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iranleague.ir/fa/News/Detail/155964|title=دستورالعمل ثبت قرارداد به باشگاه ها ابلاغ شد|publisher=Iran Football League Organization|language=فارسجا}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.isna.ir/news/1402041810979|title=سوءتفاهم درباره سهمیه بازیکنان خارجی لیگ برتر|publisher=ISNA|language=Persian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://iranleague.ir/fa/News/Detail/156161|title=مصوبات نخستین جلسه کارگروه ناظر بر دستورالعمل قراردادهای ورزشی|publisher=Iran Football League Organization|language=fa-IR}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;'''قالین حرفلرله''': ملی تیمینده چیخیش ائدن فوتبالچولار.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: right; font-size:100%&quot;
|-
! width=&quot;120&quot; | کولوب
! width=&quot;200&quot; | اویونچو ۱
! width=&quot;200&quot; | اویونچو ۲
! width=&quot;200&quot; | اویونچو ۳
! width=&quot;200&quot; | اویونچو ۴
! width=&quot;200&quot; | اویونچو ۵
! width=&quot;200&quot; | [[آسیا فوتبال کونفدراسیونو|آسیا]] اویونچوسو
! width=&quot;180&quot; | ویزاسیز (ایکیلی وطنداشلیق){{Efn-lr| [[ایران میلّی فوتبال تیمی|ایراندان]] باشقا هر هانسی ملی تیمده اوْینامیش و یا چاغیریلمیش، لاکین ایران وطنداشلیغی اوْلان اوْیونچولار و یا ایران وطنداشلیغینی آلمیش خاریجی اوْیونچولار.}}
! width=&quot;200&quot; | ''کئچمیش اویونچو''
|-
| [[آلومینیوم اراک فوتبال کولوبو|آلومینیوم]] 
| 
|
|
|
|
|
|
|
|-
| [[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]]
| {{بایراقچه|ARG}} [[Gustavo Blanco Leschuk]]
| {{بایراقچه|BRA}} [[Raphael Silva]]
|
|
|
| {{بایراقچه|UZB}} '''[[جلال‌الدین ماشاریپوف]]'''
|
| {{بایراقچه|FRA}} [[Arthur Yamga]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khabarvarzeshi.com/news/447820|title=اولین اقدام باشگاه استقلال برای خروج نام یامگا از فهرست تیم|publisher=خبر ورزشی|language=فارسجا}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|ایستیقلال خوزیستان]]
| {{بایراقچه|BRA}}  [[Sávio Roberto]]
| {{بایراقچه|SEN}}  [[Ousmane Ndong]]
| {{بایراقچه|UZB}} '''[[Dostonbek Tursunov]]'''
| 
|
| {{بایراقچه|IRQ}} '''[[Aso Rostam]]'''
|
|
|-
| [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]
| {{بایراقچه|AUT}} [[Christopher Knett]]
| {{بایراقچه|BRA}} [[Jeferson Bahia]]
| {{بایراقچه|BRA}} [[Lucas Cândido]]
| {{بایراقچه|BRA}} [[لوسیانو پریرا مندز|مندز]]
| {{بایراقچه|MLI}} [[موسی کولیبالی|کولیبالی]]
| {{بایراقچه|SYR}} [[Ibrahim Hesar]]
|
| {{بایراقچه|NGA}} [[گادوین منشا]]
|-
| [[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|گول‌گوهرr]]
| {{بایراقچه|GAB}} [[Eric Bocoum]]
| {{بایراقچه|ESP}} [[Roberto Torres (footballer, born 1989)|Roberto Torres]]
| {{بایراقچه|SUR}} '''[[Mitchell te Vrede]]'''
|
|
|
|
|
|-
| [[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]]
|
|
|
|
|
|
| 
|
|-
| [[ملوان فوتبال کولوبو|ملوان]]
|
|
|
|
|
| 
|
|
|-
| [[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|مس رفسنجان]]
| {{بایراقچه|IRQ}} '''[[Muntadher Mohammed]]'''
| {{بایراقچه|IRQ}} '''[[مصطفی محمد]]'''
|
| 
|
| {{بایراقچه|IRQ}} '''[[علی عدنان کاظم]]'''
| {{بایراقچه|NED}} [[Arwin Kalmarzy]]
| {{بایراقچه|BRA}} [[لوسیانو پریرا مندز|مندز]]
|-
| [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی]]
| {{بایراقچه|BRA}} [[Luan Polli]]
|
| 
|
|
|
|
| {{بایراقچه|IRQ}} '''[[علا عباس]]'''&lt;br&gt;{{بایراقچه|ESP}} [[Nono (footballer, born 1993)|Nono]]
|-
| [[پئیکان فوتبال کولوبو|پئیکان]]
|
|
|
|
|
|
| {{بایراقچه|AZE}} '''[[علی قربانی (فوتبالیست، دوغوم ۱۳۶۹)|علی قربانی]]'''
|
|-
| [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]]
| {{بایراقچه|GEO}} [[قیورقی قولسیانی]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/03/13/2905674|title=گولسیانی بعد از دعوت به تیم ملی گرجستان: همه چیز در این فصل خارق‌العاده پیش رفت/ بهتر از این امکان نداشت|publisher=Tasnim News Agency|language=Persian}}&lt;/ref&gt;
| {{بایراقچه|QAT}} '''[[عبدالکریم حسن]]'''
| {{بایراقچه|UZB}} '''[[Oston Urunov]]'''
| 
|
| {{بایراقچه|TJK}} '''[[Vakhdat Khanonov]]'''
|
| {{بایراقچه|SWE}} '''[[Nabil Bahoui]]'''
|-
| [[صنعت نفت آبادان فوتبال کولوبو|صنعت نفت]]
| {{بایراقچه|GAM}} '''[[Bubacarr Trawally]]'''
|
|
|
|
|{{بایراقچه|IRQ}} '''[[Ali Yousif]]'''
| 
| {{بایراقچه|IRQ}} '''[[Abbas Qasim]]''' &lt;br&gt; {{بایراقچه|IRQ}} '''[[فهد طالب]]'''
|-
| [[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان]]
| {{بایراقچه|BFA}} '''[[Bryan Dabo]]'''
| {{بایراقچه|GHA}} '''[[Issah Abass]]'''
|
|
| 
|
|
| {{بایراقچه|BRA}} [[Nilson Júnior (footballer, born 1991)|Nilson Júnior]]
|-
| [[شمس‌آذر فوتبال کولوبو|شمس‌آذر]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| [[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|تیراختور]]
| {{بایراقچه|BRA}} [[Gustavo Vagenin]]
| {{بایراقچه|POR}} [[Ricardo Alves (footballer, born 1993)|Ricardo Alves]]
| {{بایراقچه|SRB}} [[Miloš Deletić]]
| |
|
|{{بایراقچه|IRQ}} '''[[صفاء هادی]]'''
|
|{{بایراقچه|ESP}} [[آلوارو خوزه خیمنز قررو|آلوارو خوزه]]
|-
| [[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|ذوب‌آهن]]
| {{بایراقچه|GEO}} [[Grigol Chabradze]]
|
|
|
|
|
|
|
|}
;نوتلار
{{Notelist-lr}}

== لیگین جدولی ==
===یئرلر===
{{ایرانین سوپر لیگینین جدولی ۰۳-۱۴۰۲}}

== نتیجه‌لر ==
{{#invoke:sports results|main
| source = 
| update        = ۲۷ فوریه ۲۰۲۴
| a_note        = yes
| matches_style = FBR
| team1= ALU | team2= EST | team3= ESK | team4= FOL | team5= GOL | team6= HAV | team7= MLV | team8= MES |team9= NSJ | team10= PAY | team11= PRS | team12= SNA | team13= SEP | team14=SAQ | team15= TRC |team16= ZOB

| name_ALU = [[آلومینیوم اراک فوتبال کولوبو|آلومینیوم اراک]]
| name_EST = [[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]]
| name_ESK = [[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|ایستیقلال خوزیستان]]
| name_FOL = [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]
| name_GOL = [[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|گول‌گوهر]]
| name_HAV = [[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]]
| name_MLV = [[ملوان فوتبال کولوبو|ملوان]]
| name_MES = [[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|مس رفسنجان]]
| name_NSJ = [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی]]
| name_PAY = [[پئیکان فوتبال کولوبو|پئیکان]]
| name_PRS = [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]]
| name_SNA = [[نفت آبادان فوتبال کولوبو|صنعت نفت]]
| name_SEP = [[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان]]
| name_SAQ = [[کاسپین فوتبال کولوبو|شمس‌آذر]]
| name_TRC = [[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|تیراختور]]
| name_ZOB = [[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|ذوب‌آهن]]

|match_ALU_EST=&lt;small&gt;هفته ۲۳&lt;/small&gt;
|match_ALU_ESK=1–0
|match_ALU_FOL=&lt;small&gt;هفته ۲۵&lt;/small&gt;
|match_ALU_GOL=0–0
|match_ALU_HAV=1-1
|match_ALU_MLV=1-1
|match_ALU_MES=1-3
|match_ALU_NSJ=1-0
|match_ALU_PAY=1–1
|match_ALU_PRS=1–0
|match_ALU_SNA=&lt;small&gt;هفته ۲۷&lt;/small&gt;
|match_ALU_SEP=&lt;small&gt;هفته ۲۹&lt;/small&gt;
|match_ALU_SAQ=2–0
|match_ALU_TRC=0–4
|match_ALU_ZOB=1–1

|match_EST_ALU=1–0
|match_EST_ESK=1–0
|match_EST_FOL=&lt;small&gt;هفته ۲۷&lt;/small&gt;
|match_EST_GOL=&lt;small&gt;هفته ۲۹&lt;/small&gt;
|match_EST_HAV=3–2
|match_EST_MLV=1–0
|match_EST_MES=&lt;small&gt;هفته ۲۲&lt;/small&gt;
|match_EST_NSJ=4–0
|match_EST_PAY=2–1
|match_EST_PRS=0-0
|match_EST_SNA=1–0
|match_EST_SEP=[[Esteghlal F.C.–Sepahan S.C. rivalry|1–0]]
|match_EST_SAQ=&lt;small&gt;هفته ۲۴&lt;/small&gt;
|match_EST_TRC=2–0
|match_EST_ZOB=&lt;small&gt;هفته ۲۶&lt;/small&gt;

|match_ESK_ALU=3–2
|match_ESK_EST=0-1
|match_ESK_FOL=0-0
|match_ESK_GOL=1–1
|match_ESK_HAV=&lt;small&gt;هفته ۳۰&lt;/small&gt;
|match_ESK_MLV=&lt;small&gt;هفته ۲۵&lt;/small&gt;
|match_ESK_MES=2–1
|match_ESK_NSJ=&lt;small&gt;هفته ۲۷&lt;/small&gt;
|match_ESK_PAY=0–1
|match_ESK_PRS=2–2
|match_ESK_SNA=&lt;small&gt;هفته ۲۳&lt;/small&gt;
|match_ESK_SEP=1–3
|match_ESK_SAQ=1–1
|match_ESK_TRC=0–1
|match_ESK_ZOB=1–2

|match_FOL_ALU=1–0
|match_FOL_ESK=1–0
|match_FOL_EST=0-0
|match_FOL_GOL=0-1
|match_FOL_HAV=&lt;small&gt;هفته ۲۲&lt;/small&gt;
|match_FOL_MLV=1–1
|match_FOL_MES=&lt;small&gt;هفته ۲۴&lt;/small&gt;
|match_FOL_NSJ=1–0
|match_FOL_PAY=&lt;small&gt;هفته ۲۹&lt;/small&gt;
|match_FOL_PRS=0–2
|match_FOL_SNA=1–2
|match_FOL_SEP=1-3
|match_FOL_SAQ=0–1
|match_FOL_TRC=&lt;small&gt;هفته ۲۶&lt;/small&gt;
|match_FOL_ZOB=&lt;small&gt;هفته ۲۸&lt;/small&gt;

|match_GOL_ALU=&lt;small&gt;هفته ۲۸&lt;/small&gt;
|match_GOL_ESK=&lt;small&gt;هفته ۲۴&lt;/small&gt;
|match_GOL_EST=1–1
|match_GOL_FOL=3–0
|match_GOL_HAV=3–3
|match_GOL_MLV=1–1
|match_GOL_MES=2–0
|match_GOL_NSJ=3–0
|match_GOL_PAY=2–2
|match_GOL_PRS=&lt;small&gt;هفته ۲۲&lt;/small&gt;
|match_GOL_SNA=1-0
|match_GOL_SEP=3–1
|match_GOL_SAQ=&lt;small&gt;هفته ۲۶&lt;/small&gt;
|match_GOL_TRC=0–1
|match_GOL_ZOB=&lt;small&gt;هفته ۳۰&lt;/small&gt;

|match_HAV_ALU=1–2
|match_HAV_ESK=2-0
|match_HAV_EST=0-1
|match_HAV_FOL=0–1
|match_HAV_GOL=&lt;small&gt;هفته ۲۳&lt;/small&gt;
|match_HAV_MLV=0–1
|match_HAV_MES=0–0
|match_HAV_NSJ=&lt;small&gt;هفته ۲۹&lt;/small&gt;
|match_HAV_PAY=0–0
|match_HAV_PRS=&lt;small&gt;هفته ۲۷&lt;/small&gt;
|match_HAV_SNA=&lt;small&gt;هفته ۲۵&lt;/small&gt;
|match_HAV_SEP=0–5
|match_HAV_SAQ=2–1
|match_HAV_TRC=0–1
|match_HAV_ZOB=2-2

|match_MLV_ALU=&lt;small&gt;هفته ۳۰&lt;/small&gt;
|match_MLV_ESK=1–1
|match_MLV_EST=1–1
|match_MLV_FOL=4–0
|match_MLV_GOL=1-0
|match_MLV_HAV=&lt;small&gt;Week 26&lt;/small&gt;
|match_MLV_MES=&lt;small&gt;Week 28&lt;/small&gt;
|match_MLV_NSJ=1–0
|match_MLV_PAY=2–0
|match_MLV_PRS=0–0
|match_MLV_SNA=1-0
|match_MLV_SEP=&lt;small&gt;Week 24&lt;/small&gt;
|match_MLV_SAQ=0–2
|match_MLV_TRC=0–0
|match_MLV_ZOB=1–2

|match_MES_ALU=2–0
|match_MES_ESK=&lt;small&gt;Week 29&lt;/small&gt;
|match_MES_EST=0–1
|match_MES_FOL=3–0
|match_MES_GOL=&lt;small&gt;Week 25&lt;/small&gt;
|match_MES_HAV=0–0
|match_MES_MLV=1–4
|match_MES_NSJ=1–1
|match_MES_PAY=&lt;small&gt;Week 23&lt;/small&gt;
|match_MES_PRS=1–1
|match_MES_SNA=0–2
|match_MES_SEP=&lt;small&gt;Week 27&lt;/small&gt;
|match_MES_SAQ=0–3
|match_MES_TRC=1-1
|match_MES_ZOB=2-2

|match_NSJ_ALU=0–1
|match_NSJ_ESK=1-0
|match_NSJ_EST=&lt;small&gt;Week 28&lt;/small&gt;
|match_NSJ_FOL=&lt;small&gt;Week 30&lt;/small&gt;
|match_NSJ_GOL=0–1
|match_NSJ_HAV=2–2
|match_NSJ_MLV=&lt;small&gt;Week 22&lt;/small&gt;
|match_NSJ_MES=0–3
|match_NSJ_PAY=1–1
|match_NSJ_PRS=&lt;small&gt;Week 26&lt;/small&gt;
|match_NSJ_SNA=3–1
|match_NSJ_SEP=1–1
|match_NSJ_SAQ=1-0
|match_NSJ_TRC=&lt;small&gt;Week 24&lt;/small&gt;
|match_NSJ_ZOB=1–2

|match_PAY_ALU=&lt;small&gt;Week 26&lt;/small&gt;
|match_PAY_ESK=&lt;small&gt;Week 22&lt;/small&gt;
|match_PAY_EST=&lt;small&gt;Week 30&lt;/small&gt;
|match_PAY_FOL=0–0
|match_PAY_GOL=0–0
|match_PAY_HAV=&lt;small&gt;Week 24&lt;/small&gt;
|match_PAY_MLV=1-0
|match_PAY_MES=0–1
|match_PAY_NSJ=1–1
|match_PAY_PRS=1–3
|match_PAY_SNA=2-2
|match_PAY_SEP=1–3
|match_PAY_SAQ=1–1
|match_PAY_TRC=&lt;small&gt;Week 28&lt;/small&gt;
|match_PAY_ZOB=0–0

|match_PRS_ALU=1–0
|match_PRS_ESK=&lt;small&gt;Week 28&lt;/small&gt;
|match_PRS_EST=[[Tehran Derby|1-1]]
|match_PRS_FOL=4-2
|match_PRS_GOL=1–0
|match_PRS_HAV=1-0
|match_PRS_MLV=&lt;small&gt;Week 23&lt;/small&gt;
|match_PRS_MES=&lt;small&gt;Week 30&lt;/small&gt;
|match_PRS_NSJ=1–0
|match_PRS_PAY=2-0
|match_PRS_SNA=2–2
|match_PRS_SEP=&lt;small&gt;[[Persepolis F.C.-Sepahan S.C. rivalry|Week 25]]&lt;/small&gt;
|match_PRS_SAQ=2–1
|match_PRS_TRC=[[Persepolis F.C.-Tractor S.C. rivalry|2–0]]
|match_PRS_ZOB=1–1

|match_SNA_ALU=1–2
|match_SNA_ESK=1–1
|match_SNA_EST=0–3
|match_SNA_FOL=0–2
|match_SNA_GOL=0–1
|match_SNA_HAV=0–2
|match_SNA_MLV=1–1
|match_SNA_MES=&lt;small&gt;Week 26&lt;/small&gt;
|match_SNA_NSJ=1-1
|match_SNA_PAY=1–1
|match_SNA_PRS=&lt;small&gt;Week 24&lt;/small&gt;
|match_SNA_SEP=&lt;small&gt;Week 22&lt;/small&gt;
|match_SNA_SAQ=&lt;small&gt;Week 28&lt;/small&gt;
|match_SNA_TRC=&lt;small&gt;Week 30&lt;/small&gt;
|match_SNA_ZOB=0–1

|match_SEP_ALU=0–1
|match_SEP_ESK=&lt;small&gt;Week 26&lt;/small&gt;
|match_SEP_EST=[[Esteghlal F.C.-Sepahan S.C. rivalry|1–0]]
|match_SEP_FOL=3-1
|match_SEP_GOL=2-0
|match_SEP_HAV=&lt;small&gt;Week 28&lt;/small&gt;
|match_SEP_MLV=2–3
|match_SEP_MES=4-1
|match_SEP_NSJ=&lt;small&gt;Week 23&lt;/small&gt;
|match_SEP_PAY=2-3
|match_SEP_PRS=[[Persepolis F.C.-Sepahan S.C. rivalry|1–0]]
|match_SEP_SNA=4–1
|match_SEP_SAQ=&lt;small&gt;Week 30&lt;/small&gt;
|match_SEP_TRC=3–1
|match_SEP_ZOB=&lt;small&gt;[[Naghsh-e-Jahan Derby|Week 17]]&lt;/small&gt;

|match_SAQ_ALU=2-1
|match_SAQ_ESK=0–0
|match_SAQ_EST=2–2
|match_SAQ_FOL=&lt;small&gt;Week 23&lt;/small&gt;
|match_SAQ_GOL=1–1
|match_SAQ_HAV=1–2
|match_SAQ_MES=0-0
|match_SAQ_MLV=&lt;small&gt;Week 27&lt;/small&gt;
|match_SAQ_NSJ=2-1
|match_SAQ_PAY=&lt;small&gt;Week 25&lt;/small&gt;
|match_SAQ_PRS=&lt;small&gt;Week 29&lt;/small&gt;
|match_SAQ_SNA=0–0
|match_SAQ_SEP=1–0
|match_SAQ_TRC=0-2
|match_SAQ_ZOB=1–2

|match_TRC_ALU=&lt;small&gt;Week 22&lt;/small&gt;
|match_TRC_ESK=2-0
|match_TRC_EST=&lt;small&gt;Week 25&lt;/small&gt;
|match_TRC_FOL=2–0
|match_TRC_GOL=&lt;small&gt;Week 27&lt;/small&gt;
|match_TRC_HAV=4-2
|match_TRC_MLV=&lt;small&gt;Week 29&lt;/small&gt;
|match_TRC_MES=1–0
|match_TRC_NSJ=3–0
|match_TRC_PAY=2–0
|match_TRC_PRS=[[Persepolis F.C.-Tractor S.C. rivalry|0–1]]
|match_TRC_SNA=3–0
|match_TRC_SEP=0-0
|match_TRC_SAQ=2–3
|match_TRC_ZOB=&lt;small&gt;Week 23&lt;/small&gt;

|match_ZOB_ALU=&lt;small&gt;Week 24&lt;/small&gt;
|match_ZOB_ESK=0-2
|match_ZOB_EST=1–1
|match_ZOB_FOL=0–0
|match_ZOB_GOL=0–0
|match_ZOB_HAV=0–0
|match_ZOB_MLV=0–1
|match_ZOB_MES=1–2
|match_ZOB_NSJ=&lt;small&gt;Week 25&lt;/small&gt;
|match_ZOB_PAY=&lt;small&gt;Week 27&lt;/small&gt;
|match_ZOB_PRS=0-1
|match_ZOB_SNA=&lt;small&gt;Week 29&lt;/small&gt;
|match_ZOB_SEP=[[Naghsh-e-Jahan Derby|0–2]]
|match_ZOB_SAQ=&lt;small&gt;Week 22&lt;/small&gt;
|match_ZOB_TRC=1–0
}}

===یئرلر جدولده هر هفته ===
جدولده هر هفته‌نین اویونلاریندان سوْنرا تیملرین مؤوقعیتلری وئریلمیشدیر. هر هفته تیملرین یئرلری تعیین اولماق اۆچون هر هانسی تاخیره سالینمیش اویون ایلکین اوْلاراق پلانلاشدیریلدیغی هفته‌یه داخیل ائدیلمیر، لاکین فوری سوْنرا اوْینانیلان بوتون هفته علاوه ائدیلیر.

{{#invoke:sports rbr table|table|sortable = y|legendpos = br
|team1 = [[آلومینیوم اراک فوتبال کولوبو|آلومینیوم اراک]]
|pos1  = 12/6 /5 /4 /5 /5 /6 /8 /9 /9 /9 /8 /8 /8 /8 /8 /8 /8 /9 /7 /7 /7 /  /  /  /  /  /  /  /
|team2 = [[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|ایستیقلال]]
|pos2  = 1 /2 /4 /3 /4 /4 /3 /2 /1 /1 /2 /2 /2 /2 /1 /1 /1 /1 /1 /1 /1 /1 /  /  /  /  /  /  /  /
|team3 = [[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|ایست. خوزیستان]]
|pos3  = 6 /12/15/15/15/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/16/14/14/15/14/14/  /  /  /  /  /  /  /  /
|team4 = [[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|فولاد]]
|pos4  = 14/15/16/16/16/15/12/15/15/12/14/14/12/11/11/11/12/12/12/13/13/  /  /  /  /  /  /  /  /
|team5 = [[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|گول‌گوهر]]
|pos5  = 2 /4 /2 /5 /2 /2 /4 /4 /4 /3 /4 /5 /6 /7 /7 /6 /6 /5 /6 /5 /6 /6 /  /  /  /  /  /  /  /
|team6 = [[هوادار فوتبال کولوبو|هوادار]]
|pos6  = 10/5 /6 /8 /10/12/14/12/11/11/11/11/13/12/12/12/11/11/11/12/11/  /  /  /  /  /  /  /  /
|team7 = [[ملوان فوتبال کولوبو|ملوان]]
|pos7  = 11/13/9 /10/8 /7 /7 /6 /5 /6 /5 /7 /5 /6 /6 /5 /5 /6 /5 /6  /5 /  /  /  /  /  /  /  /  /
|team8 = [[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|مس رفسنجان]]
|pos8  = 9 /10/13/13/11/9 /9 /9 /8 /8 /8 /10/10/10/10/10/10/10/10/10/10/10/  /  /  /  /  /  /  /
|team9 = [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی]]
|pos9  = 8 /9 /12/7 /9 /11/13/11/14/15/15/15/15/15/15/14  /15/16/16/15/15/  /  /  /  /  /  /  /  /
|team10= [[پئیکان فوتبال کولوبو|پئیکان]]
|pos10 = 7 /10/10/12/14/14/11/13/12/13/13/12/14/13/13/13/13/13/13/11/12/  /  /  /  /  /  /  /  /
|team11= [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]]
|pos11 = 5 /3 /3 /2 /3 /3 /2 /3 /3 /4 /3 /3 /3 /3 /3 /3 /2 /2 /2 /2 /2 /2 /  /  /  /  /  /  /  /
|team12= [[صنعت نفت آبادان فوتبال کولوبو|صنعت نفت]]
|pos12 = 15/8 /8 /11/13/13/15/14/13/14/12/13/11/14/14/15/16/15/14/16/16/  /  /  /  /  /  /  /  /
|team13= [[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان]]
|pos13 = 3 /1 /1 /1 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /1 /1 /1 /1 /2 /2 /3 /3 /4 /4 /4 /  /  /  /  /  /  /  /  /
|team14= [[کاسپین فوتبال کولوبو|شمس‌آذر]]
|pos14 = 16/16/14/14/12/10/10/10/10/10/10/9 /9 /9 /9 /9  /9 /9 /8 /9 /9 /8 /  /  /  /  /  /  /  /
|team15= [[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|تیراختور]]
|pos15 = 13/14/11/6 /6 /6 /5 /7 /6 /7 /7 /4 /4 /4 /4 /4 /4 /4 /3 /3 /3 /  /  /  /  /  /  /  /  /
|team16= [[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|ذوب‌آهن]]
|pos16 = 4 /7 /7 /9 /7 /8 /8 /5 /7 /5 /6 /6 /7 /5 /5 /7 /7 /7 /7 /8 /8 /9 /  /  /  /  /  /  /  /
|color_1=1st|text_1 = '''باشچی''' : [[2024–25 AFC Champions League Elite]] Group stage
|color_2=green2|text_2=[[2024–25 AFC Champions League Elite|AFC Champions League Elite]] Group stage
|color_3=blue1 |text_3=[[2024–25 AFC Cup|AFC Cup group stage]]
|color_15-16=red1|text_15-16= Relegation to [[2024–25 Azadegan League]]
|update    = {{Start date|2023|12|29|df=y}}
|source    = [https://iranleague.ir/fa/League-Full-Table Iran Football League Organization]}}

====بیرینجی یئری توتان تیملر====

== آمارلار ==
''As of {{Start date|2024|03|13|df=y}}''

=== اوستون قوْل وورانلار ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Rank
!Player
!Club
!Goals
|-
| rowspan=2 align=&quot;center&quot;|1
| {{بایراقچه|IRN}} [[Reza Asadi]]
| Sepahan
| rowspan=2 align=&quot;center&quot;|10
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[شهریار مغانلو]]
| Sepahan
|-
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|3
| {{بایراقچه|IRN}} [[Rahman Jafari]]
| Shams Azar / Tractor
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|9
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; |4
| {{بایراقچه|IRN}} [[رضا جعفری (فوتبالیست)]]
| Malavan
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; |7
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |5
| {{بایراقچه|IRN}} [[شهاب زاهدی]]
| Persepolis
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |6
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[Amirmasoud Sarabadani]]
| Shams Azar
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[احمدرضا زنده‌روح]]
| Gol Gohar
|-
| rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; |8   
| {{بایراقچه|IRN}} [[مهدی عبدی]]
| Tractor
| rowspan=&quot;10&quot; align=&quot;center&quot; |5
|-
| {{بایراقچه|BRA}} [[لوسیانو پریرا مندز|Chimba]]
| Foolad / Mes Rafsanjan
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[Mohammad Javad Mohammadi]]
| Zob Ahan
|-
| {{بایراقچه|ESP}} [[Roberto Torres (footballer, born 1989)|Roberto Torres]]
| Gol Gohar
|-
| {{بایراقچه|GEO}} [[قیورقی قولسیانی]]
| Persepolis
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[Saeid Saharkhizan]]
| Gol Gohar
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[Mehdi Limouchi]]
| Aluminium
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[Javad Aghaeipour]]
| Esteghlal Khuzestan
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[جلال‌الدین علی‌محمدی]]
| Mes Rafsanjan
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[محمدرضا سلیمانی (فوتبالیست)]]
| Malavan
|}

====هت-تریک====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Player
!For
!Against
!align=center|Result
!Date
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[شهاب زاهدی]]
| Persepolis
| Paykan
| align=center| 3–1 (A)
| {{dts|format=dmy|2023|10|19}}
|}

=== Top assists ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Rank
!Player
!Club
!Assists
|-
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|1
| {{بایراقچه|POR}} [[Ricardo Alves (footballer, born 1993)|Ricardo Alves]]
| Tractor
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|8
|-
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|2
| {{بایراقچه|IRN}} [[دانیال اسماعیلی‌فر]]
| Persepolis 
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|6
|-
| rowspan=4 align=&quot;center&quot;|3
| {{بایراقچه|IRN}} [[ابوالفضل رزاق‌پور]]
| Gol Gohar
| rowspan=4 align=&quot;center&quot;|5
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[رامین رضائیان]]
| Sepahan
|-
| {{بایراقچه|ESP}} [[Roberto Torres (footballer, born 1989)|Roberto Torres]]
| Gol Gohar
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[ابوالفضل جلالی]]
| Esteghlal
|-
| rowspan=3 align=&quot;center&quot;|7
| {{بایراقچه|IRN}} [[مهدی مهدی‌پور]]
| esteghlal
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|4
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[مهران احمدی]]
| Malavan 
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[ساسان انصاری]]
| Foolad
|-
|}

===Clean sheets===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Rank
!Player
!Club
!Clean sheets
|-
| rowspan=2 align=&quot;center&quot;|1
| {{بایراقچه|IRN}} [[حسین حسینی|Hossein Hosseini]]
| Esteghlal
| rowspan=2 align=&quot;center&quot;|13
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[حسین پورحمیدی]]
| Tractor
|-
| rowspan=2 align=&quot;center&quot;|3
| {{بایراقچه|IRN}} [[محمدرضا اخباری]]
| Gol Gohar
| rowspan=2 align=&quot;center&quot;|10
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[علیرضا بیرانوند]]
| Persepolis
|-
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|5
| {{بایراقچه|AUT}} [[Christopher Knett]]
| Foolad
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|8
|-
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|6
| {{بایراقچه|IRN}} [[Habib Far Abbasi]]
| Malavan / Zob Ahan
| rowspan=1 align=&quot;center&quot;|7
|-
| rowspan=4 align=&quot;center&quot;|7
| {{بایراقچه|IRN}} [[علیرضا حقیقی]]
| Havadar
| rowspan=4 align=&quot;center&quot;|6
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[حامد لک]]
| Mes Rafsanjan 
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[Alireza Jafarpour]]
| Shams Azar 
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[Ahmad Gohari]]
| Aluminium
|-
| rowspan=2 align=&quot;center&quot;|11
| {{بایراقچه|IRN}} [[محمد ناصری (فوتبالیست، دوغوم ۱۳۷۲)]]
| Paykan
| rowspan=2 align=&quot;center&quot;|5
|-
| {{بایراقچه|IRN}} [[Afshar Sedaghat]]
| Malavan
|}

===Scoring===
*'''First goal of the season:'''&lt;br&gt;{{بایراقچه|IRN}} [[Amir Taher]] for [[پئیکان فوتبال کولوبو|Paykan]] against [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|Nassaji]] (9 August 2023)
&lt;!--*'''Final goal of the season:'''--&gt;

==Awards==
===Metrica Weekly awards===

==تاماشاچیلار==
&lt;!--PLEASE DO NOT ADD WRONG ATTENDANCES. Iranleague.ir is the only official source. SOMETIMES, there is the correct attendance number on varzesh3.com or other websites. If so, please provide a source. If the attendances are available on iranleague.ir, please use them. iplstats.com has only ESTIMATED attendances. These can often differ. Please do not delete the attendances by round. Thank you.--&gt;

===ائو اویونلاریندا تاماشاچی اورتاسی===
{{Fb a header}}
{{Fb a team|p=1   |t=[[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|Esteghlal]]                           |s=201800|h=55000 |l=0     |a=28829 |pr=14350 }}
{{Fb a team|p=2   |t=[[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|Tractor]]                               |s=220000|h=80000 |l=0     |a=27500 |pr=33375 }}
{{Fb a team|p=3   |t=[[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|Sepahan]]                               |s=204800|h=60000 |l=0     |a=25600 |pr=25600 }}
{{Fb a team|p=4   |t=[[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|Persepolis]]                         |s=177000|h=60000 |l=0     |a=25286 |pr=23111 }}
{{Fb a team|p=5   |t=[[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|Foolad]]                                 |s=83500 |h=30000 |l=500   |a=8350  |pr=8500  }}
{{Fb a team|p=6   |t=[[ملوان فوتبال کولوبو|Malavan]]                               |s=78000 |h=11000 |l=5000  |a=7800  |pr=5375  }}
{{Fb a team|p=7   |t=[[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|Nassaji]]                    |s=72500 |h=12000 |l=5000  |a=7250  |pr=8580  }}
{{Fb a team|p=8   |t=[[کاسپین فوتبال کولوبو|Shams Azar]]                         |s=55000 |h=15000 |l=1000  |a=5500  |pr=0     }}
{{Fb a team|p=9   |t=[[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|Gol Gohar]]                    |s=47500 |h=8000  |l=1500  |a=4750  |pr=3333  }}
{{Fb a team|p=10  |t=[[نفت آبادان فوتبال کولوبو|Sanat Naft]]                         |s=38000 |h=10000 |l=0     |a=4750  |pr=4000  }}
{{Fb a team|p=11  |t=[[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|Esteghlal Khuzestan]]       |s=46400 |h=20000 |l=400   |a=4640  |pr=0     }}
{{Fb a team|p=12  |t=[[آلومینیوم اراک فوتبال کولوبو|Aluminium Arak]]                 |s=32000 |h=15000 |l=1000  |a=3556  |pr=3478  }}
{{Fb a team|p=13  |t=[[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|Zob Ahan]]                     |s=35500 |h=13000 |l=500   |a=3550  |pr=800   }}
{{Fb a team|p=14  |t=[[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|Mes Rafsanjan]]                   |s=23400 |h=10000 |l=100   |a=2340  |pr=1830  }}
{{Fb a team|p=15  |t=[[پئیکان فوتبال کولوبو|Paykan]]                                 |s=11300 |h=10000 |l=0     |a=1883  |pr=3380  }}
{{Fb a team|p=16  |t=[[هوادار فوتبال کولوبو|Havadar]]                               |s=200   |h=200   |l=0     |a=200   |pr=157   }}
{{Fb a footer|s=1,326,900 |h=80000 |l=0 |a=9829 |pr=9515 |u=13 March 2024 |source=[http://iranleague.ir/MatchSchedule/1 Iranleague.ir] |notes=Matches with spectator bans are not included in average attendances &lt;br /&gt; [[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|Esteghlal Khuzestan]] and [[کاسپین فوتبال کولوبو|Shams Azar]] played in the previous season in the [[ایرانین آزادگان لیگی]] |date=May 2015}}

===هر هفته‌نین تاماشاچی‌سی===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;1&quot; |تیم/هفته
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
!9
!10
!11
!12
!13
!14
!15
!16
!17
!18
!19
!20
!21
!22
!23
!24
!25
!26
!27
!28
!29
!30
!Average
|-
|[[آلومینیوم اراک فوتبال کولوبو|Aluminium Arak]]
|'''A'''||5,000&lt;ref&gt;http://khuzestansport.ir/fa/news/36644{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week04/ALU_SAQ_04.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231210203408/http://iplstats.com/Week04/ALU_SAQ_04.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||3,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week07/ALU_TST_07.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118195343/http://www.iplstats.com/Week07/ALU_TST_07.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week09/ALU_ZOB_09.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112163802/http://www.iplstats.com/Week09/ALU_ZOB_09.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week11/ALU_PAY_11.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231213021757/http://www.iplstats.com/Week11/ALU_PAY_11.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week13/ALU_GGS_13.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240420032241/http://www.iplstats.com/Week13/ALU_GGS_13.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week15/ALU_MLV_15.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222212838/http://www.iplstats.com/Week15/ALU_MLV_15.htm }}&lt;/ref&gt;||15,000&lt;ref&gt;https://www.iribnews.ir/fa/news/4155588&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||'''A'''||1,000||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||3,556
|-
|[[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو|Esteghlal]]
|'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1958348&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1961160&lt;/ref&gt;||'''A'''||26,800&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85264554&lt;/ref&gt;||'''A'''||25,000&lt;ref&gt;https://football360.ir/post/2023102713{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ana.press/fa/news/875506/7{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||45,000&lt;ref&gt;https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/08/20/2986901&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||15,000||'''A'''||15,000||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2002620&lt;/ref&gt;||'''A'''||20,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2005173&lt;/ref&gt;||'''A'''||55,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2008663&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.iplstats.com/round20.htm&lt;/ref&gt;||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||28,829
|-
|[[ایستیقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|Esteghlal Khuzestan]]
|1,000&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CvvJzNVLGr2/?img_index=1&lt;/ref&gt;||'''A'''||4,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85218598&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1967088&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://khuzestansport.ir/fa/news/36666 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118195344/http://khuzestansport.ir/fa/news/36666 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://khuzestansport.ir/fa/news/36669 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118195631/http://khuzestansport.ir/fa/news/36669 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;https://www.iranleague.ir/fa/News/Detail/166856{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85301044&lt;/ref&gt;||'''A'''||20,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85327083&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85327050&lt;/ref&gt;||1,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85332156&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||400&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week17/ESK_ALU_17.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314120236/http://www.iplstats.com/Week17/ESK_ALU_17.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||15,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2007563&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||4,640
|-
|[[فولاد خوزیستان فوتبال کولوبو|Foolad]]
|'''A'''||6,000&lt;ref&gt;http://khuzestansport.ir/fa/news/36646{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||25,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1961799&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://khuzestansport.ir/fa/news/36663 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231001095326/http://khuzestansport.ir/fa/news/36663 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||6,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/album/381&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/news/14020728000494&lt;/ref&gt;||'''A'''||4,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85272520&lt;/ref&gt;||'''A'''||4,000||'''A'''||30,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85317038&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||3,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week15/FOL_NSM_15.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222212838/http://www.iplstats.com/Week15/FOL_NSM_15.htm }}&lt;/ref&gt;||500&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week16/FOL_GGS_16.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222212838/http://www.iplstats.com/Week16/FOL_GGS_16.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||3,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week18/FOL_MLV_18.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314120245/http://www.iplstats.com/Week18/FOL_MLV_18.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2008646&lt;/ref&gt;||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||8,350
|-
|[[گول‌گوهر سیرجان فوتبال کولوبو|Gol Gohar]]
|5,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://khuzestansport.ir/fa/news/36639 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230810230657/http://khuzestansport.ir/fa/news/36639 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||6,000||'''A'''||7,000&lt;ref&gt;https://www.imna.ir/news/715444&lt;/ref&gt;||'''A'''||3,500&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week08/GGS_HVD_08.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112163803/http://www.iplstats.com/Week08/GGS_HVD_08.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||6,000||'''A'''||7,000&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/C0oT7sasB9p/?img_index=1&lt;/ref&gt;||'''A'''||8,000||'''A'''||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week17/GGS_PAY_17.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314120236/http://www.iplstats.com/Week17/GGS_PAY_17.htm }}&lt;/ref&gt;||1,500&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week18/GGS_NSM_18.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314120245/http://www.iplstats.com/Week18/GGS_NSM_18.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,500||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||4,750
|-
|[[هوادار فوتبال کولوبو|Havadar]]
|NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1956110&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week03/HVD_ALU_03.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230827160906/http://www.iplstats.com/Week03/HVD_ALU_03.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1966852&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1970704&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1977261&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1982091&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1988005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/1402092820158&lt;/ref&gt;||'''A'''||200&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week15/HVD_ESK_15.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222212838/http://www.iplstats.com/Week15/HVD_ESK_15.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2004005&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2007268&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||200
|-
|[[ملوان فوتبال کولوبو|Malavan]]
|5,000||'''A'''||8,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://khuzestansport.ir/fa/news/36656 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230827160912/http://khuzestansport.ir/fa/news/36656 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||6,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85234453&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week05/MLV_PAY_05.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225043941/http://iplstats.com/Week05/MLV_PAY_05.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||5,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/news/14020716001058&lt;/ref&gt;||11,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85274693&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.mehrnews.com/news/5924905&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/82031060&lt;/ref&gt;||'''A'''||9,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1978876&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/82031060&lt;/ref&gt;||'''A'''||8,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week12/MLV_SAQ_12.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231213031209/http://www.iplstats.com/Week12/MLV_SAQ_12.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||9,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1989636&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||10,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85395582&lt;/ref&gt;|||'''A'''||7,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2007288&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||7,800
|-
|[[مس رفسنجان فوتبال کولوبو|Mes Rafsanjan]]
|'''A'''||2,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week02/MRF_NSM_02.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230827160905/http://www.iplstats.com/Week02/MRF_NSM_02.htm }}&lt;/ref&gt;||2,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week03/MRF_SAQ_03.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231210205236/http://iplstats.com/Week03/MRF_SAQ_03.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||100&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1967081&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week07/MRF_EST_07.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-10-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231017111950/http://www.iplstats.com/Week07/MRF_EST_07.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||3,000||'''A'''||2,000||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week13/MRF_MLV_13.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223112453/http://www.iplstats.com/Week13/MRF_MLV_13.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||10,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1991125&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85340526&lt;/ref&gt;||300&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week16/MRF_HVD_16.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222212838/http://www.iplstats.com/Week16/MRF_HVD_16.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week19/MRF_TST_19.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314120245/http://www.iplstats.com/Week19/MRF_TST_19.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||2,340
|-
|[[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|Nassaji]]
|7,500&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1956186&lt;/ref&gt;||'''A'''||12,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1960182&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week03/NSM_GGS_03.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-08-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230827160908/http://www.iplstats.com/Week03/NSM_GGS_03.htm }}&lt;/ref&gt;||8,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://khuzestansport.ir/fa/news/36662 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231001100825/http://khuzestansport.ir/fa/news/36662 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||5,000||'''A'''||8,000&lt;ref&gt;https://www.imna.ir/news/699992&lt;/ref&gt;||'''A'''||8,000||'''A'''||7,000||'''A'''||7,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week14/NSM_HVD_14.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226222002/http://www.iplstats.com/Week14/NSM_HVD_14.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||5,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week17/NSM_MRF_17.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314120237/http://www.iplstats.com/Week17/NSM_MRF_17.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||5,000||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||7,250
|-
|[[پئیکان فوتبال کولوبو|Paykan]]
|'''A'''||300&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week02/PAY_GGS_02.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225060452/http://iplstats.com/Week02/PAY_GGS_02.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1961472&lt;/ref&gt;||'''A'''||10,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1973751&lt;/ref&gt;||'''A'''||200&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week08/PAY_MRF_08.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225060413/http://iplstats.com/Week08/PAY_MRF_08.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||200&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week10/PAY_SAQ_10.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225052937/http://iplstats.com/Week10/PAY_SAQ_10.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||100&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week12/PAY_ZOB_12.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231213031209/http://www.iplstats.com/Week12/PAY_ZOB_12.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2002359&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/sanatenaftabadan/p/C33be7wrHqx/&lt;/ref&gt;||'''A'''||500&lt;ref&gt;https://www.mashreghnews.ir/news/1584535&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.iplstats.com/round20.htm&lt;/ref&gt;||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||1,883
|-
|[[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|Persepolis]]
|NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1956195&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1960169&lt;/ref&gt;||'''A'''||60,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85322537&lt;/ref&gt;||'''A'''||30,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/news/14020716001083&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://football360.ir/post/2023100814{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||15,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1977086&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/news/14020811000550&lt;/ref&gt;||'''A'''||20,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1990242&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1990278&lt;/ref&gt;||10,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=https://www.varzesh360.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-3/811-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%84-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%86%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231213031213/https://www.varzesh360.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-3/811-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%84-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%86%DA%A9%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||12,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week14/PER_SAQ_14.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231226213243/http://www.iplstats.com/Week14/PER_SAQ_14.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2003769&lt;/ref&gt;||'''A'''||30,000&lt;ref&gt;https://www.mehrnews.com/news/6049698&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||25,286
|-
|[[نفت آبادان فوتبال کولوبو|Sanat Naft]]
|10,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85195410&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://khuzestansport.ir/fa/news/36641{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||5,000&lt;ref&gt;http://khuzestansport.ir/fa/news/36658{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||4,000||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1973664&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://khuzestansport.ir/fa/news/36676 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118201313/http://khuzestansport.ir/fa/news/36676 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||5,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1975920&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://khuzestansport.ir/fa/news/36680 |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118201313/http://khuzestansport.ir/fa/news/36680 }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||3,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85287838&lt;/ref&gt;||'''A'''||4,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85315816&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1989325&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||3,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week17/SNA_FOL_17.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314120236/http://www.iplstats.com/Week17/SNA_FOL_17.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||4,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85411566&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||4,750
|-
|[[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|Sepahan]]
|35,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1956457&lt;/ref&gt;||'''A'''||55,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/isfahan/news/14020601000999&lt;/ref&gt;||'''A'''||12,000&lt;ref&gt;https://www.imna.ir/news/712014&lt;/ref&gt;||'''A'''||10,000&lt;ref&gt;https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/07/15/2967920&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.imna.ir/news/694202&lt;/ref&gt;||'''A'''||15,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/isfahan/news/14020811000642&lt;/ref&gt;||60,000&lt;ref&gt;https://www.khabarvarzeshi.com/news/437960{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||7,800&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1986178&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1988515&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||N/A||'''A'''||10,000&lt;ref&gt;https://www.imna.ir/news/734198&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||25,600
|-
|[[کاسپین فوتبال کولوبو|Shams Azar]]
|'''A'''||10,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=https://varzesh.online/posts/payan-nymh-awl-shms-adhr-0-0-hwadar-thran |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241203073244/https://varzesh.online/posts/payan-nymh-awl-shms-adhr-0-0-hwadar-thran }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||3,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week05/SAQ_NSM_05.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223112453/http://www.iplstats.com/Week05/SAQ_NSM_05.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||3,000||'''A'''||12,000&lt;ref&gt;https://sahebkhabar.ir/news/63259933{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||3,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week11/SAQ_GGS_11.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231213021757/http://www.iplstats.com/Week11/SAQ_GGS_11.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||2,000||'''A'''||15,000&lt;ref&gt;https://www.imna.ir/news/716471&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://kayhanvarzeshi.ir/fa/news/83957{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;||1,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2002364&lt;/ref&gt;||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week18/SAQ_MRF_18.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314120236/http://www.iplstats.com/Week18/SAQ_MRF_18.htm }}&lt;/ref&gt;||4,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week19/SAQ_ALU_19.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240314133803/http://www.iplstats.com/Week19/SAQ_ALU_19.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||5,500
|-
|[[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|Tractor]]
|'''A'''||80,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1958034&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14020525000966&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14020525001046&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/p/CwCzulnrMlE/?img_index=1&lt;/ref&gt;||'''A'''||15,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14020606001115&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.mehrnews.com/news/5873452&lt;/ref&gt;||'''A'''||25,000&lt;ref&gt;https://www.mehrnews.com/news/5918061&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||20,000&lt;ref&gt;https://www.mehrnews.com/news/5928618&lt;/ref&gt;||'''A'''||10,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week11/TST_FOL_11.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231213021757/http://www.iplstats.com/Week11/TST_FOL_11.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||NC&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1987764&lt;/ref&gt;||'''A'''||30,000&lt;ref&gt;https://www.mehrnews.com/news/5980684&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/10/09/3014635&lt;/ref&gt;||100,0000&lt;ref&gt;https://farsnews.ir/farhadfarhadpour/1712218759975638451&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.alef.ir/news/4030115096.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://aftabnews.ir/003mba&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.khabaronline.ir/xm5Bq&lt;/ref&gt;||'''A'''||10,000&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/1402120906222&lt;/ref&gt;||'''A'''||30,000&lt;ref&gt;https://www.isna.ir/news/1402122317036&lt;/ref&gt;||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||27,500
|-
|[[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|Zob Ahan]]
|'''A'''||13,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1958072&lt;/ref&gt;||'''A'''||500&lt;ref&gt;https://www.imna.ir/news/684057&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/news/14020729000999&lt;/ref&gt;||'''A'''||2,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/isfahan/news/14020805000482&lt;/ref&gt;||'''A'''||'''A'''||13,000&lt;ref&gt;https://www.imna.ir/news/707051&lt;/ref&gt;||'''A'''||600&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week13/ZOB_FOL_13.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2023-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223112453/http://www.iplstats.com/Week13/ZOB_FOL_13.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||1,000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week15/ZOB_GGS_15.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222212838/http://www.iplstats.com/Week15/ZOB_GGS_15.htm }}&lt;/ref&gt;||700&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.iplstats.com/Week16/ZOB_MLV_16.htm |accessdate=2024-04-07 |archivedate=2024-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222212839/http://www.iplstats.com/Week16/ZOB_MLV_16.htm }}&lt;/ref&gt;||'''A'''||3,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2005441&lt;/ref&gt;||'''A'''||700||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||N/A||3,550
|-
!Total
!63,500!!116,300!!86,000!!56,500!!86,100!!80,800!!53,000!!58,700!!67,000!!135,200!!51,000!!73,900!!40,600!!37,000!!76,200!!117,500!!20,400!!39,500!!72,000!!95,700!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!1,326,900
|-
!Average
!10,583!!16,614!!14,333!!9,417!!12,300!!11,543!!7,571!!7,338!!9,571!!16,900!!7,286!!9,238!!6,767!!7,400!!9,525!!19,583!!4,080!!6,583!!10,286!!11,963!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!N/A!!9,829
|}
&lt;small&gt;'''Notes:'''&lt;br&gt;Updated to games played on 13 March 2024. Source: [http://iranleague.ir/MatchSchedule/1 Iranleague.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150530073857/http://iranleague.ir/MatchSchedule/1 |date=2015-05-30 }} &lt;br&gt; Matches with spectator bans are not included in average attendances &lt;/small&gt;

===ان چوخ تاماشاچیلی اویونلار===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Rank
! Home team
! Score
! Away team
! Attendance
! Date
! Week
! Stadium
|-
|align=center |1 ||Tractor ||align=center |0&amp;ndash;0||Sepahan ||align=center |100,000&lt;ref&gt;https://farsnews.ir/farhadfarhadpour/1712218759975638451&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.alef.ir/news/4030115096.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.khabaronline.ir/xm5Bq&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2024|4|3}} ||align=center| 16 || [[سهند ایستادیومو|Sahand]]
|-
|align=center |2 ||Tractor ||align=center |0&amp;ndash;1||Persepolis ||align=center |80,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14020525001046&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|8|16}} ||align=center| 2 || [[سهند ایستادیومو|Sahand]]
|-
|align=center rowspan=&quot;2&quot; |3 ||Persepolis ||align=center |1&amp;ndash;1||Esteghlal ||align=center |60,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85322537&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|12|14}} ||align=center| 5 || [[آزادی ایستادیومو|Azadi]]
|-
|Sepahan ||align=center |1&amp;ndash;0||Persepolis ||align=center |60,000&lt;ref&gt;https://www.khabarvarzeshi.com/news/437960{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|11|12}} ||align=center| 10 || [[نقش جهان ایستادیومو|Naghsh-e Jahan]]
|-
|align=center rowspan=&quot;2&quot; |5 ||Sepahan ||align=center |1&amp;ndash;0||Esteghlal ||align=center |55,000&lt;ref&gt;https://www.farsnews.ir/isfahan/news/14020601000999&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|8|23}} ||align=center| 3 || [[نقش جهان ایستادیومو|Naghsh-e Jahan]]
|-
|Esteghlal ||align=center |0&amp;ndash;0||Persepolis ||align=center |55,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/2008663&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2024|03|13}} ||align=center| 20 || [[آزادی ایستادیومو|Azadi]]
|-
|align=center |7 ||Esteghlal ||align=center |2&amp;ndash;0||Tractor ||align=center |45,000&lt;ref&gt;https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/08/20/2986901&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|11|11}} ||align=center| 10 || [[آزادی ایستادیومو|Azadi]]
|-
|align=center |8 ||Sepahan ||align=center |3&amp;ndash;1||Tractor ||align=center |35,000&lt;ref&gt;https://www.varzesh3.com/news/1956457&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|8|10}} ||align=center| 1 || [[نقش جهان ایستادیومو|Naghsh-e Jahan]]
|-
|align=center rowspan=&quot;3&quot; |9 ||Persepolis ||align=center |1&amp;ndash;0||Gol Gohar ||align=center |30,000&lt;ref&gt;https://football360.ir/post/2023100814{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|9|8}} ||align=center| 7 || [[آزادی ایستادیومو|Azadi]]
|-
|Foolad ||align=center |0&amp;ndash;0||Esteghlal ||align=center |30,000&lt;ref&gt;https://www.irna.ir/news/85317038&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|12|9}} ||align=center| 12 || [[فولاد آرنا ایستادیومو]]
|-
|Tractor ||align=center |3&amp;ndash;0||Sanat Naft ||align=center |30,000&lt;ref&gt;https://www.mehrnews.com/news/5980684&lt;/ref&gt; ||{{Start date|df=yes|2023|12|30}} ||align=center| 15 || [[سهند ایستادیومو|Sahand]]
|-
|}
&lt;small&gt;'''Notes:'''&lt;br&gt;Updated to games played on 13 March 2024. Source: [http://iranleague.ir/MatchSchedule/1 Iranleague.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150530073857/http://iranleague.ir/MatchSchedule/1 |date=2015-05-30 }}&lt;/small&gt;

== همچینین باخین ==
* [[2023–24 Azadegan League]]
* [[2023–24 League 2 (Iran)|2023–24 2nd Division]]
* [[2023–24 Iran Football's 3rd Division|2023–24 3rd Division]]
* [[2023–24 Hazfi Cup]]
* [[2023 Iranian Super Cup]]
* [[2023–24 AFC Champions League]]

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

{{Iran Pro League seasons}}
{{2023–24 in Iranian football}}
{{2023–24 in Asian football (AFC)}}

{{DEFAULTSORT:2023-24 Persian Gulf Pro League}}
[[Category:Current association football seasons|Iran]]
[[بؤلمه:ایران سوپر لیگینین مووسوملری]]
[[Category:2023–24 in Asian association football leagues|Iran]]
[[Category:2023–24 in Iranian football]]</text>
      <sha1>sprv7nrd4dfwub7g25ghvv6prumigya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اون‌ایکی گونلوک ساواش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616388</id>
    <revision>
      <id>1592228</id>
      <parentid>1588178</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T02:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[ایران-ایسراییل ساواشی]] صفحه‌سینی [[اون‌ایکی گونلوک ساواش]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1588178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18547" sha1="gt7o4h9cppizzp97shpvlfecq61keb6" xml:space="preserve">&lt;/noinclude&gt;{{Current|date=June 2025}}
{{Pp-30-500|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=June 2025}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = Iran–Israel war
| partof            = the [[Middle Eastern crisis (2023–present)]], [[Iran–Israel proxy conflict]], and [[Iran–United States conflict]]
| image             = {{Multiple image
| border            = infobox
| total_width       = 300
| perrow            = 2/2/2
| image1 = Pictures of the Israeli attack on Tehran 1 Mehr (2).jpg
| image2 = The B-2 Spirit supports Operation MIDNIGHT HAMMER.jpg
| image3 = June 2025 Iranian strikes on Israel (2).jpg
| image4 = Batch 3 Avash 15.jpg
| image5 = Attack on IRIB's Live News Broadcasting Studio 07 (2).jpg
| image6 = Iranian missile strike in Bat Yam, 15 June 2025. IV.jpg
| footer = {{Flatlist|From top to bottom, left to right:
* Aerial view of [[تهران]] following Israeli airstrikes
* US Air Force [[B-2 Spirit]] being prepared for strikes on Iran
* missiles intercepted over Jordan during Iranian strikes on Israel
* explosions in Tehran during the war
* Israeli attack on the [[ایران رادیو تلویزیون تشکیلاتی]] studio
* debris in [[Bat Yam]] following a strike
}}}}
| date              = 13 June 2025 – present{{Dubious|talk=Ongoing?|date=June 2025}}
| place             = [[ایران]], [[ايسراییل]] and [[West Bank]] &lt;br /&gt; '''[[Middle Eastern crisis (2023–present)|Spillover countries]]:''' {{Flatlist|
* [[عراق]]
* [[اوردون]]
* [[کووئیت]]
* [[قطر]]
* [[لوبنان]]
* [[سعودی عربیستان]]
* [[سوریه]]
* [[یمن]]
}}
| status            = {{Flatlist|[[ایران-ایسراییل ۲۰۲۵ ساواشی‌نین آتش‌کسی]] ([[List of attacks during the Iran–Israel war|list of attacks]], [[Timeline of the Iran–Israel war|timeline]])
}}
| combatant1        = {{بایراق|Israel}}&lt;br /&gt;{{بایراق|United States}}{{Efn|Indirectly involved since start of conflict, directly involved during [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین ایران اتوم تاسیساتینا حمله‌لری]] on 22 June.}}&lt;!--Do not remove this efn--&gt;
| combatant1a       = '''Defensive only:'''&lt;br/&gt;{{بایراق|Jordan}}&lt;ref name=&quot;JordanInvolvement&quot;&gt;{{cite web |last1=Knipp |first1=Kersten |title=Are Jordan and Saudi Arabia defending Israel? |url=https://www.dw.com/en/saudi-arabia-jordan-israel-iran-war-united-states/a-72977996 |website=[[Deutsche Welle]] |publisher=Government of Germany |archive-url=https://archive.today/20250623181431/https://www.dw.com/en/saudi-arabia-jordan-israel-iran-war-united-states/a-72977996 |archive-date=23 June 2025 |location=[[آلمان]] |date=21 June 2025 |quote=Jordan shot down Iranian missiles and drones crossing overhead and Saudi Arabia likely allowed Israel to use its airspace to do so...As with any other sovereign state, missiles or other unauthorized objects crossing a country's airspace are often deemed violations of either domestic or international law. |url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Dubious|Jordan and Qatar as belligerents|date=June 2025}}&lt;br/&gt;{{بایراق|Qatar}}&lt;ref name=&quot;QatarInvolvement&quot;&gt;{{cite web |last1=Ravid |first1=Barak |title=Iran confirms missile attack on U.S. military base in Qatar |url=https://www.axios.com/2025/06/23/iran-retaliation-trump-israel-war |website=[[Axios (website)|Axios]] |publisher=Cox Enterprises |archive-url=https://archive.today/20250623180443/https://www.axios.com/2025/06/23/iran-retaliation-trump-israel-war |archive-date=23 June 2025 |date=23 June 2025 |quote=The Foreign Ministry of Qatar issued a statement saying Qatari air defenses 'thwarted the attack and successfully intercepted the Iranian missiles,' with no injuries or deaths reported. |url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Dubious|Jordan and Qatar as belligerents|date=June 2025}}
| combatant2        = {{بایراق|Iran}}&lt;br&gt;{{بایراق|Houthis}}{{Efn|The Houthis joined Iran in launching rockets on Israel in retaliation for the 13 June strikes. The Houthis and the United States had previously reached an agreement on Red Sea trade, which the Houthis abandoned following American strikes on 22 June.}}&lt;!--Do not remove this efn--&gt;
| commander1        = {{Plainlist|
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[بنیامین نتانیاهو]]}}
&lt;!--Please note that under the Basic Laws of Israel, the prime minister is in charge of the military, so please do not add Isaac Herzog as a military commander for Israel--&gt;
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[Israel Katz]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[Eyal Zamir]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[Tomer Bar]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[Tamir Yadai]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[David Barnea]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|USA}} [[دونالد ترامپ]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|USA}} [[Pete Hegseth]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|USA}} [[Dan Caine]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|USA}} [[Michael Kurilla]]}}
}}
| commander2        = {{Plainlist|
* {{Nowrap|{{flagdeco|Iran}} [[علی خامنه‌ای]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Iran}} [[مسعود پزشکیان]]}}
* {{Flagdeco|Iran}} [[محمدحسین باقری]]{{سوءقصد}}
* {{Flagdeco|Iran}} [[Abdolrahim Mousavi]]
* {{Flagdeco|Iran}} [[امیر طاهری]]
* {{Flagdeco|Iran}} [[Hossein Salami]]{{سوءقصد}}
* {{Flagdeco|Iran}} [[Mohammad Pakpour]]
* {{Flagdeco|Houthis}} [[Abdul-Malik al-Houthi]]
* {{Flagdeco|Houthis}} [[Muhammad Abd al-Karim al-Ghamari]]
}}
| casualties1       = '''Per Israel:'''&lt;br /&gt;29 killed&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/23/world/iran-israel-ceasefire-trump | title=Trump Says Cease-Fire Has Started Between Iran and Israel | work=The New York Times | date=23 June 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/live/iran-israel-war-updates-6-23-2025|title=Live updates: Ceasefire status is unclear after Israel reports continued missiles from Iran|date=23 June 2025|website=AP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 June 2025 |title= IDF: 80-90% of Iranian missiles intercepted, but 24 Israelis killed in attacks |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-857892 |access-date=17 June 2025 |work=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;womandies20june&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/woman-dies-of-heart-attack-while-sheltering-from-iran-missiles-mda-raises-haifa-injury-toll-to-23/|title=Woman dies of heart attack while sheltering from Iran missiles; MDA raises Haifa injury toll to 23 |work=The Times of Israel|date=20 June 2025|access-date=20 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Efn|One Israeli woman died of a heart attack while sheltering from Iranian missiles.&lt;ref name=&quot;womandies20june&quot;/&gt;}}&lt;br /&gt;3,238 injured&lt;ref name=&quot;israelcasualties&quot;&gt;{{Cite web |last=Fabian |first=Emanuel |title=Medical officials say 28 people were killed, over 3,000 wounded by Iranian missiles during conflict |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/medical-officials-say-28-people-were-killed-over-3000-wounded-by-iranian-missiles-during-conflict/ |access-date=2025-06-24 |website=The Times of Israel |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;2 [[Elbit Hermes 900|Hermes drones]] shot down&lt;ref name=&quot;hermesdowned&quot;/&gt;&lt;br /&gt;'''Per Iran:'''&lt;br /&gt;5 [[اف ۳۵ ریپورتر]] fighter jets shot down&lt;ref name=&quot;f35downed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.az/news/iran-claims-to-have-shot-down-fifth-israeli-f-35|title=Iran claims to have shot down fifth Israeli F-35|work=Newz.az|date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;2 pilots captured &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.arabnews.com/node/2604851/middle-east | title=Iran will reportedly share images of captured Israeli fighter jet pilots 'soon' | work=Arab News | date=18 June 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;61+ [[اینسانسیز اوچوش وسیله‌سی]] and [[کروز راکتی]] destroyed &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/|title=Air Defense HQ: Over 60 Israeli UAVs, Missiles Destroyed by Iran|work=Iran Front Page|date=18 June 2025|access-date=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621155008/https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 139+ alleged Mossad agents arrested{{Efn|54 in [[خوزیستان اوستانی]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/54-mossad-linked-spies-arrested-in-iran-s-khuzestan-amid-hostilities-with-israel/3606456|title=54 Mossad-linked spies arrested in Iran's Khuzestan amid hostilities with Israel|work=Anadolu Agency|date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Better source|date=June 2025}}&lt;br /&gt;22 in [[قوم اوستانی]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/21/iran-police-arrested-22-for-links-to-israeli-spy-services-since-start-of-conflict-reports|title=Iran police arrested 22 for links to Israeli spy services since start of conflict: Reports|work=Al Arabiya English|date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;30 in [[همدان اوستانی]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://caliber.az/en/post/iranian-police-arrest-30-alleged-mossad-agents-behind-security-threats|title=Iranian police arrest 30 alleged Mossad agents behind security threats|work=Caliber}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;5 in [[لوریستان اوستانی]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://caliber.az/en/post/iran-arrests-five-suspected-mossad-agents-in-lorestan|title=Iran arrests five suspected Mossad agents in Lorestan|work=Caliber}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;28 in [[تهران اوستانی]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/1316743/iran-arrests-28-mossad-agents-in-tehran-after-busting-israeli-spy-network/|title=Iran arrests 28 Mossad agents in Tehran after busting Israeli spy network|date=16 June 2025|website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;5 alleged Mossad agents executed{{Refn|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 June 2025 |title=Iran executes alleged Mossad spy |url=https://aje.io/p8ugy8?update=3778481 |website=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 June 2025 |title=Convicted Mossad spy executed in Iran: Report |url=https://aje.io/819lk2?update=3791203 |website=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 25, 2025 |title=Iran executes three people accused of spying for Israeli spy agency Mossad |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/iran-executes-three-people-accused-of-spying-for-israeli-spy-agency-mossad-101750819824692.html |website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;700+ alleged Israeli spies arrested&lt;ref name=&quot;arrested25june&quot; /&gt;
| units1            = {{اوْرتا|see [[Iran–Israel war order of battle|'''order of battle''']]}}
| campaignbox       = {{Campaignbox Iran–Israel proxy conflict}}
{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}
| casualties2       = '''Per Iran:'''&lt;br /&gt;610 killed&lt;br /&gt;4,700+ wounded&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.france24.com/en/live-news/20250624-iran-israel-war-latest-developments | title=Iran-Israel war: latest developments | work=France 24 | date=24 June 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''Per [[HRANA]]:'''&lt;br /&gt;1,054 killed&lt;ref name=&quot;HRANA&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Twelve Days of War. Israel-Iran Ceasefire Comes into Force
 |url=https://www.en-hrana.org/twelve-days-of-war-israel-iran-ceasefire-comes-into-force/
 |website=HRANA News Agency
 |date=25 June 2025
 |access-date=25 June 2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;4,476 injured&lt;ref name=&quot;HRANA&quot;/&gt;&lt;br /&gt;'''Per Israel:'''&lt;br /&gt;950 drones destroyed&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-some-950-iranian-drones-destroyed-before-being-launched-at-israel/|title=IDF says some 950 Iranian drones destroyed before being launched at Israel|date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;200+ [[بالیستیک راکت]] launchers and 120+ [[Surface-to-air missile|SAM]] launchers destroyed&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-will-achieve-its-objectives-against-iran-within-a-week-or-two-say-idf-officials|title=Israel will achieve its objectives against Iran within a week or two, say IDF officials|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=17 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thirtypercent&quot;&gt;{{Cite web |date=16 June 2025 |title=Israeli army claims it destroyed 30% of Iran's missile launchers |url=https://aje.io/p8ugy8?update=3778947 |website=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;8 [[Bell AH-1 SuperCobra|AH-1]] helicopters destroyed&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-bombed-5-iranian-ah-1-helicopters-at-kermanshah-airbase/|title=IDF says it bombed 5 Iranian AH-1 helicopters at Kermanshah airbase|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-three-more-iranian-military-helicopters/|title=IDF says it destroyed three more Iranian military helicopters|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;5 [[Grumman F-14 Tomcat|F-14]] fighter jets destroyed&lt;ref name=&quot;TWZTomcats&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.twz.com/air/irans-f-14-persian-tomcats-obliterated-in-israeli-airstrike|work=TWZ|date=16 June 2025|title=Iranian F-14 'Persian Tomcats' obliterated in Israeli airstrike|first=Tyler|last=Rogoway}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-spokesman-says-three-iranian-f-14-fighter-jets-destroyed-in-latest-strikes/|title=IDF spokesman says three Iranian F-14 fighter jets destroyed in latest strikes|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;2 [[Northrop F-5|F-5]] fighter jets destroyed&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-2-iranian-fighter-jets-8-ballistic-missile-launchers-among-dozens-of-targets/|title=IDF says it destroyed 2 Iranian fighter jets, 8 ballistic missile launchers, among dozens of targets|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=22 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1 [[Boeing 707|KC-707]] refueling aircraft destroyed&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-18-2025-evening-edition|title=Iran Update Special Report, June 18, 2025, Evening Edition|work=Institute for the Study of War|date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt;
| casualties3       = Reports vary widely, see [[Casualties of the Iran–Israel war| Casualties]] for details.&lt;br /&gt;Tens of thousands of Iranian civilians displaced&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fassihi |first=Farnaz |date=2025-06-24 |title=Can Iran, Israel and the U.S. Now All Claim to Have Won? |url=https://www.nytimes.com/2025/06/23/world/middleeast/iran-response-ceasefire-chance.html |access-date=2025-06-24 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;9,000+ Israeli civilians displaced&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 June 2025 |title=Israel Reports 24 Dead, 800 Injured in Iranian Strikes as War Enters Sixth Day |url=https://tps.co.il/articles/24-israelis-killed-800-injured-thousands-displaced-as-war-enters-fifth-day/ |work=Israel's Government Press Office via TPS |access-date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 June 2025 |title=Iranian missiles have killed 24, injured more than 800 |url=https://www.jns.org/iranian-missiles-have-killed-24-injured-more-than-800/ |work= Jewish News Syndicate (JNS) |access-date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 June 2025 |title=Iranian missiles force evacuation of 3,800 people in Israel |url=https://www.usmuslims.com/iranian-missiles-force-evacuation-of-3800-people-in-israel-302746h.htm |work=USMuslims |access-date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;8,000+ Israeli civilians homeless&lt;ref&gt;{{cite news |url= https://aje.io/asdg2r?update=3787793|title=More than 8,000 Israelis left homeless due to conflict with Iran: Report|work=Al Jazeera English|date=20 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1 Syrian civilian killed&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/rights-group-says-woman-killed-in-western-syria-likely-by-iranian-drone/|title=Rights group says woman killed in western Syria, likely by Iranian drone|work=The Times of Israel|date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; 1 injured&lt;ref&gt;{{Cite news |last = Ahmed | first=Khitam |date=2025-06-24 |title=Israeli military incursion escalates in southern Syria |url=https://thawra.sy/?P=666522 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20250625061136/https://thawra.sy/?p=666522|archive-date= 2025-06-25 |access-date=2025-06-24 |website=Thawra |language=ar}}&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=June 2025}}&lt;br /&gt;7 Jordanian civilians injured&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yohanan |first=Nurit |title=Caught in the crossfire, Jordan (quietly) shields Israel as Iranian shrapnel rains down |url=https://www.timesofisrael.com/caught-in-the-crossfire-jordan-quietly-shields-israel-as-iranian-shrapnel-rains-down/ |access-date=2025-06-24 |website=The Times of Israel |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 5 Palestinian civilians injured&lt;ref name =&quot;YEMEN_MISSLE&quot;&gt;{{cite web |date=2025-06-14 |title=Five Palestinians wounded, including 3 children, after Houthi missile hits West Bank |url=https://www.timesofisrael.com/five-palestinians-wounded-including-3-children-after-houthi-missile-hits-west-bank/ |access-date=2025-06-25 |work=The Times of Israel |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ایران-ایسراییل ساواشی''' ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵-جی میلادی ایلده [[ایران]] و [[ايسراییل]] آراسیندا باش وئرن بیر ساواش. بو ساواش [[ژوئن ۲۰۲۵ ایسرائیلین ایرانا حمله‌لری]] نتیجه‌سینده باشلاندی و [[ژوئن ۲۰۲۵ ایرانین ایسرائیله حمله‌لری]] نتیجه‌سینده گنیشلندی. بو ساواشدا ایسرائیلین چوخلو اوردو یئرلری داغیلدی و بوتون هاوا مئیدانلاری آرادان گئتدی و نهایت آمریکا دیخالت ائدیب و ایسرائیلی ایران الیندن قوتاردی. همین ساواش جریانیندا ژوئنین ۲۲-جی گونونده ایران اتوم تاسیساتی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین ایران اتوم تاسیساتینا حمله‌لری|آمریکا بیرلشمیش ایالتلری طرفیندن بومباردیمان ائدیلدی]]. آمریکانین ایدعاسینا گؤره بو بومباردیمان نتیجه‌سینده نطنز و فوردو اتومی سایتلاری تقریباً کامیل شکیلده محو اولونوبلار.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:ایران-ایسراییل ساواشی]]</text>
      <sha1>gt7o4h9cppizzp97shpvlfecq61keb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592232</id>
      <parentid>1592228</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T02:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18550" sha1="e1dma78ut7ek4wcmcvmt4743uprbyvv" xml:space="preserve">{{Pp-30-500|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=June 2025}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = Iran–Israel war
| partof            = the [[Middle Eastern crisis (2023–present)]], [[Iran–Israel proxy conflict]], and [[Iran–United States conflict]]
| image             = {{Multiple image
| border            = infobox
| total_width       = 300
| perrow            = 2/2/2
| image1 = Pictures of the Israeli attack on Tehran 1 Mehr (2).jpg
| image2 = The B-2 Spirit supports Operation MIDNIGHT HAMMER.jpg
| image3 = June 2025 Iranian strikes on Israel (2).jpg
| image4 = Batch 3 Avash 15.jpg
| image5 = Attack on IRIB's Live News Broadcasting Studio 07 (2).jpg
| image6 = Iranian missile strike in Bat Yam, 15 June 2025. IV.jpg
| footer = {{Flatlist|From top to bottom, left to right:
* Aerial view of [[تهران]] following Israeli airstrikes
* US Air Force [[B-2 Spirit]] being prepared for strikes on Iran
* missiles intercepted over Jordan during Iranian strikes on Israel
* explosions in Tehran during the war
* Israeli attack on the [[ایران رادیو تلویزیون تشکیلاتی]] studio
* debris in [[Bat Yam]] following a strike
}}}}
| date              = 13 June 2025 – present{{Dubious|talk=Ongoing?|date=June 2025}}
| place             = [[ایران]], [[ايسراییل]] and [[West Bank]] &lt;br /&gt; '''[[Middle Eastern crisis (2023–present)|Spillover countries]]:''' {{Flatlist|
* [[عراق]]
* [[اوردون]]
* [[کووئیت]]
* [[قطر]]
* [[لوبنان]]
* [[سعودی عربیستان]]
* [[سوریه]]
* [[یمن]]
}}
| status            = {{Flatlist|[[ایران-ایسراییل ۲۰۲۵ ساواشی‌نین آتش‌کسی]] ([[List of attacks during the Iran–Israel war|list of attacks]], [[Timeline of the Iran–Israel war|timeline]])
}}
| combatant1        = {{بایراق|Israel}}&lt;br /&gt;{{بایراق|United States}}{{Efn|Indirectly involved since start of conflict, directly involved during [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین ایران اتوم تاسیساتینا حمله‌لری]] on 22 June.}}&lt;!--Do not remove this efn--&gt;
| combatant1a       = '''Defensive only:'''&lt;br/&gt;{{بایراق|Jordan}}&lt;ref name=&quot;JordanInvolvement&quot;&gt;{{cite web |last1=Knipp |first1=Kersten |title=Are Jordan and Saudi Arabia defending Israel? |url=https://www.dw.com/en/saudi-arabia-jordan-israel-iran-war-united-states/a-72977996 |website=[[Deutsche Welle]] |publisher=Government of Germany |archive-url=https://archive.today/20250623181431/https://www.dw.com/en/saudi-arabia-jordan-israel-iran-war-united-states/a-72977996 |archive-date=23 June 2025 |location=[[آلمان]] |date=21 June 2025 |quote=Jordan shot down Iranian missiles and drones crossing overhead and Saudi Arabia likely allowed Israel to use its airspace to do so...As with any other sovereign state, missiles or other unauthorized objects crossing a country's airspace are often deemed violations of either domestic or international law. |url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Dubious|Jordan and Qatar as belligerents|date=June 2025}}&lt;br/&gt;{{بایراق|Qatar}}&lt;ref name=&quot;QatarInvolvement&quot;&gt;{{cite web |last1=Ravid |first1=Barak |title=Iran confirms missile attack on U.S. military base in Qatar |url=https://www.axios.com/2025/06/23/iran-retaliation-trump-israel-war |website=[[Axios (website)|Axios]] |publisher=Cox Enterprises |archive-url=https://archive.today/20250623180443/https://www.axios.com/2025/06/23/iran-retaliation-trump-israel-war |archive-date=23 June 2025 |date=23 June 2025 |quote=The Foreign Ministry of Qatar issued a statement saying Qatari air defenses 'thwarted the attack and successfully intercepted the Iranian missiles,' with no injuries or deaths reported. |url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{Dubious|Jordan and Qatar as belligerents|date=June 2025}}
| combatant2        = {{بایراق|Iran}}&lt;br&gt;{{بایراق|Houthis}}{{Efn|The Houthis joined Iran in launching rockets on Israel in retaliation for the 13 June strikes. The Houthis and the United States had previously reached an agreement on Red Sea trade, which the Houthis abandoned following American strikes on 22 June.}}&lt;!--Do not remove this efn--&gt;
| commander1        = {{Plainlist|
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[بنیامین نتانیاهو]]}}
&lt;!--Please note that under the Basic Laws of Israel, the prime minister is in charge of the military, so please do not add Isaac Herzog as a military commander for Israel--&gt;
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[Israel Katz]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[Eyal Zamir]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[Tomer Bar]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[Tamir Yadai]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[David Barnea]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|USA}} [[دونالد ترامپ]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|USA}} [[Pete Hegseth]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|USA}} [[Dan Caine]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|USA}} [[Michael Kurilla]]}}
}}
| commander2        = {{Plainlist|
* {{Nowrap|{{flagdeco|Iran}} [[علی خامنه‌ای]]}}
* {{Nowrap|{{flagdeco|Iran}} [[مسعود پزشکیان]]}}
* {{Flagdeco|Iran}} [[محمدحسین باقری]]{{سوءقصد}}
* {{Flagdeco|Iran}} [[Abdolrahim Mousavi]]
* {{Flagdeco|Iran}} [[امیر طاهری]]
* {{Flagdeco|Iran}} [[Hossein Salami]]{{سوءقصد}}
* {{Flagdeco|Iran}} [[Mohammad Pakpour]]
* {{Flagdeco|Houthis}} [[Abdul-Malik al-Houthi]]
* {{Flagdeco|Houthis}} [[Muhammad Abd al-Karim al-Ghamari]]
}}
| casualties1       = '''Per Israel:'''&lt;br /&gt;29 killed&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/23/world/iran-israel-ceasefire-trump | title=Trump Says Cease-Fire Has Started Between Iran and Israel | work=The New York Times | date=23 June 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://apnews.com/live/iran-israel-war-updates-6-23-2025|title=Live updates: Ceasefire status is unclear after Israel reports continued missiles from Iran|date=23 June 2025|website=AP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 June 2025 |title= IDF: 80-90% of Iranian missiles intercepted, but 24 Israelis killed in attacks |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-857892 |access-date=17 June 2025 |work=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;womandies20june&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/woman-dies-of-heart-attack-while-sheltering-from-iran-missiles-mda-raises-haifa-injury-toll-to-23/|title=Woman dies of heart attack while sheltering from Iran missiles; MDA raises Haifa injury toll to 23 |work=The Times of Israel|date=20 June 2025|access-date=20 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Efn|One Israeli woman died of a heart attack while sheltering from Iranian missiles.&lt;ref name=&quot;womandies20june&quot;/&gt;}}&lt;br /&gt;3,238 injured&lt;ref name=&quot;israelcasualties&quot;&gt;{{Cite web |last=Fabian |first=Emanuel |title=Medical officials say 28 people were killed, over 3,000 wounded by Iranian missiles during conflict |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/medical-officials-say-28-people-were-killed-over-3000-wounded-by-iranian-missiles-during-conflict/ |access-date=2025-06-24 |website=The Times of Israel |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;2 [[Elbit Hermes 900|Hermes drones]] shot down&lt;ref name=&quot;hermesdowned&quot;/&gt;&lt;br /&gt;'''Per Iran:'''&lt;br /&gt;5 [[اف ۳۵ ریپورتر]] fighter jets shot down&lt;ref name=&quot;f35downed&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.az/news/iran-claims-to-have-shot-down-fifth-israeli-f-35|title=Iran claims to have shot down fifth Israeli F-35|work=Newz.az|date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;2 pilots captured &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.arabnews.com/node/2604851/middle-east | title=Iran will reportedly share images of captured Israeli fighter jet pilots 'soon' | work=Arab News | date=18 June 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;61+ [[اینسانسیز اوچوش وسیله‌سی]] and [[کروز راکتی]] destroyed &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/|title=Air Defense HQ: Over 60 Israeli UAVs, Missiles Destroyed by Iran|work=Iran Front Page|date=18 June 2025|access-date=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621155008/https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 139+ alleged Mossad agents arrested{{Efn|54 in [[خوزیستان اوستانی]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/54-mossad-linked-spies-arrested-in-iran-s-khuzestan-amid-hostilities-with-israel/3606456|title=54 Mossad-linked spies arrested in Iran's Khuzestan amid hostilities with Israel|work=Anadolu Agency|date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;{{Better source|date=June 2025}}&lt;br /&gt;22 in [[قوم اوستانی]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/06/21/iran-police-arrested-22-for-links-to-israeli-spy-services-since-start-of-conflict-reports|title=Iran police arrested 22 for links to Israeli spy services since start of conflict: Reports|work=Al Arabiya English|date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;30 in [[همدان اوستانی]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://caliber.az/en/post/iranian-police-arrest-30-alleged-mossad-agents-behind-security-threats|title=Iranian police arrest 30 alleged Mossad agents behind security threats|work=Caliber}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;5 in [[لوریستان اوستانی]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://caliber.az/en/post/iran-arrests-five-suspected-mossad-agents-in-lorestan|title=Iran arrests five suspected Mossad agents in Lorestan|work=Caliber}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;28 in [[تهران اوستانی]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/1316743/iran-arrests-28-mossad-agents-in-tehran-after-busting-israeli-spy-network/|title=Iran arrests 28 Mossad agents in Tehran after busting Israeli spy network|date=16 June 2025|website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;5 alleged Mossad agents executed{{Refn|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 June 2025 |title=Iran executes alleged Mossad spy |url=https://aje.io/p8ugy8?update=3778481 |website=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 June 2025 |title=Convicted Mossad spy executed in Iran: Report |url=https://aje.io/819lk2?update=3791203 |website=Al Jazeera English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 25, 2025 |title=Iran executes three people accused of spying for Israeli spy agency Mossad |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/iran-executes-three-people-accused-of-spying-for-israeli-spy-agency-mossad-101750819824692.html |website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;700+ alleged Israeli spies arrested&lt;ref name=&quot;arrested25june&quot; /&gt;
| units1            = {{اوْرتا|see [[Iran–Israel war order of battle|'''order of battle''']]}}
| campaignbox       = {{Campaignbox Iran–Israel proxy conflict}}
{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}
| casualties2       = '''Per Iran:'''&lt;br /&gt;610 killed&lt;br /&gt;4,700+ wounded&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.france24.com/en/live-news/20250624-iran-israel-war-latest-developments | title=Iran-Israel war: latest developments | work=France 24 | date=24 June 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''Per [[HRANA]]:'''&lt;br /&gt;1,054 killed&lt;ref name=&quot;HRANA&quot;&gt;{{Cite web
 |title=Twelve Days of War. Israel-Iran Ceasefire Comes into Force
 |url=https://www.en-hrana.org/twelve-days-of-war-israel-iran-ceasefire-comes-into-force/
 |website=HRANA News Agency
 |date=25 June 2025
 |access-date=25 June 2025
 |language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;4,476 injured&lt;ref name=&quot;HRANA&quot;/&gt;&lt;br /&gt;'''Per Israel:'''&lt;br /&gt;950 drones destroyed&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-some-950-iranian-drones-destroyed-before-being-launched-at-israel/|title=IDF says some 950 Iranian drones destroyed before being launched at Israel|date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;200+ [[بالیستیک راکت]] launchers and 120+ [[Surface-to-air missile|SAM]] launchers destroyed&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-will-achieve-its-objectives-against-iran-within-a-week-or-two-say-idf-officials|title=Israel will achieve its objectives against Iran within a week or two, say IDF officials|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=17 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thirtypercent&quot;&gt;{{Cite web |date=16 June 2025 |title=Israeli army claims it destroyed 30% of Iran's missile launchers |url=https://aje.io/p8ugy8?update=3778947 |website=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;8 [[Bell AH-1 SuperCobra|AH-1]] helicopters destroyed&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-bombed-5-iranian-ah-1-helicopters-at-kermanshah-airbase/|title=IDF says it bombed 5 Iranian AH-1 helicopters at Kermanshah airbase|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-three-more-iranian-military-helicopters/|title=IDF says it destroyed three more Iranian military helicopters|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;5 [[Grumman F-14 Tomcat|F-14]] fighter jets destroyed&lt;ref name=&quot;TWZTomcats&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.twz.com/air/irans-f-14-persian-tomcats-obliterated-in-israeli-airstrike|work=TWZ|date=16 June 2025|title=Iranian F-14 'Persian Tomcats' obliterated in Israeli airstrike|first=Tyler|last=Rogoway}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-spokesman-says-three-iranian-f-14-fighter-jets-destroyed-in-latest-strikes/|title=IDF spokesman says three Iranian F-14 fighter jets destroyed in latest strikes|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;2 [[Northrop F-5|F-5]] fighter jets destroyed&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-2-iranian-fighter-jets-8-ballistic-missile-launchers-among-dozens-of-targets/|title=IDF says it destroyed 2 Iranian fighter jets, 8 ballistic missile launchers, among dozens of targets|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=22 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1 [[Boeing 707|KC-707]] refueling aircraft destroyed&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-18-2025-evening-edition|title=Iran Update Special Report, June 18, 2025, Evening Edition|work=Institute for the Study of War|date=18 June 2025}}&lt;/ref&gt;
| casualties3       = Reports vary widely, see [[Casualties of the Iran–Israel war| Casualties]] for details.&lt;br /&gt;Tens of thousands of Iranian civilians displaced&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fassihi |first=Farnaz |date=2025-06-24 |title=Can Iran, Israel and the U.S. Now All Claim to Have Won? |url=https://www.nytimes.com/2025/06/23/world/middleeast/iran-response-ceasefire-chance.html |access-date=2025-06-24 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;9,000+ Israeli civilians displaced&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 June 2025 |title=Israel Reports 24 Dead, 800 Injured in Iranian Strikes as War Enters Sixth Day |url=https://tps.co.il/articles/24-israelis-killed-800-injured-thousands-displaced-as-war-enters-fifth-day/ |work=Israel's Government Press Office via TPS |access-date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 June 2025 |title=Iranian missiles have killed 24, injured more than 800 |url=https://www.jns.org/iranian-missiles-have-killed-24-injured-more-than-800/ |work= Jewish News Syndicate (JNS) |access-date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 June 2025 |title=Iranian missiles force evacuation of 3,800 people in Israel |url=https://www.usmuslims.com/iranian-missiles-force-evacuation-of-3800-people-in-israel-302746h.htm |work=USMuslims |access-date=21 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;8,000+ Israeli civilians homeless&lt;ref&gt;{{cite news |url= https://aje.io/asdg2r?update=3787793|title=More than 8,000 Israelis left homeless due to conflict with Iran: Report|work=Al Jazeera English|date=20 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1 Syrian civilian killed&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/rights-group-says-woman-killed-in-western-syria-likely-by-iranian-drone/|title=Rights group says woman killed in western Syria, likely by Iranian drone|work=The Times of Israel|date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt; 1 injured&lt;ref&gt;{{Cite news |last = Ahmed | first=Khitam |date=2025-06-24 |title=Israeli military incursion escalates in southern Syria |url=https://thawra.sy/?P=666522 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20250625061136/https://thawra.sy/?p=666522|archive-date= 2025-06-25 |access-date=2025-06-24 |website=Thawra |language=ar}}&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=June 2025}}&lt;br /&gt;7 Jordanian civilians injured&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yohanan |first=Nurit |title=Caught in the crossfire, Jordan (quietly) shields Israel as Iranian shrapnel rains down |url=https://www.timesofisrael.com/caught-in-the-crossfire-jordan-quietly-shields-israel-as-iranian-shrapnel-rains-down/ |access-date=2025-06-24 |website=The Times of Israel |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 5 Palestinian civilians injured&lt;ref name =&quot;YEMEN_MISSLE&quot;&gt;{{cite web |date=2025-06-14 |title=Five Palestinians wounded, including 3 children, after Houthi missile hits West Bank |url=https://www.timesofisrael.com/five-palestinians-wounded-including-3-children-after-houthi-missile-hits-west-bank/ |access-date=2025-06-25 |work=The Times of Israel |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
}}
'''اون‌ایکی گونلوک ساواش''' ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵-جی میلادی ایلده [[ایران]] و [[ايسراییل]] آراسیندا باش وئرن بیر ساواش. بو ساواش [[ژوئن ۲۰۲۵ ایسرائیلین ایرانا حمله‌لری]] نتیجه‌سینده باشلاندی و [[ژوئن ۲۰۲۵ ایرانین ایسرائیله حمله‌لری]] نتیجه‌سینده گنیشلندی. بو ساواشدا ایسرائیلین چوخلو اوردو یئرلری داغیلدی و بوتون هاوا مئیدانلاری آرادان گئتدی و نهایت آمریکا دیخالت ائدیب و ایسرائیلی ایران الیندن قوتاردی. همین ساواش جریانیندا ژوئنین ۲۲-جی گونونده ایران اتوم تاسیساتی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین ایران اتوم تاسیساتینا حمله‌لری|آمریکا بیرلشمیش ایالتلری طرفیندن بومباردیمان ائدیلدی]]. آمریکانین ایدعاسینا گؤره بو بومباردیمان نتیجه‌سینده نطنز و فوردو اتومی سایتلاری تقریباً کامیل شکیلده محو اولونوبلار.

== یادداشتلار ==
{{Notelist}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:ایران-ایسراییل ساواشی]]</text>
      <sha1>e1dma78ut7ek4wcmcvmt4743uprbyvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:اون‌ایکی گونلوک ساواش</title>
    <ns>1</ns>
    <id>616389</id>
    <revision>
      <id>1592230</id>
      <parentid>1574473</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T02:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[دانیشیق:ایران-ایسراییل ساواشی]] صفحه‌سینی [[دانیشیق:اون‌ایکی گونلوک ساواش]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1574473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}</text>
      <sha1>kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سالار سیف الدینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617188</id>
    <revision>
      <id>1592179</id>
      <parentid>1587585</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T21:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2155" sha1="igl6avfp6uq9otcu7bt49pzvwrro6wn" xml:space="preserve">{{آدلیملیق}}
{{قایناق یاخشیلاشدیرماسی}}
{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=سالار سیف الدینی
|شکیل= سالار سیف الدینی
|شکیل آدی=Salar_seyfeddini-paniranist.jpg
|شکلین اولچوسو =260
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   = پان ایرانیست
|میللیت= بللی دئییل
|تحصیل = 
|دوْغوم تاریخ = 
|دوْغوم یئر   = 
|اؤلوم تاریخ  = 
|اؤلوم یئر    = 
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
| وئب‌سایت      = 
}}
'''سالار سیف الدینی''' (۱۳۶۱) پان ایرانیست، ائرمنی لابسی، آنتی [[عربلر|عرب]] و آنتی [[تورک خالقلاری|تورک]] و اینسانلیغا قارشی چیخان پان-ایرانیست فرقه‌سی‌ و اونون آشیری و صهیونیزمه باغلی [[آذریها|آذری‌ها]]نین عضوودور. اونون یازیلار بوتونلوکله آنتی تورک قوخوسو وئریر.&lt;ref&gt;[https://azariha.org/?s=%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1+%D8%B3%DB%8C%D9%81+%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C آذریها فرقه‌سی؛ سالار سیف الدینی]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==یاشامیٛ==
کیملییی بللی اولمایان بهزاد ملکزاده، اوشاق چاغلاریندان [[پان‌فارسیسم|پان ایرانیست]]ی فرقه‌سینده تربیه اولوب و بویا باشا چاتدیقدان سونرا عمرونو، آنتی تورک و آنتی عرب یولوندا کئچیریب. آذری‌هایا باغلیدیر و کئچینه‌جه‌یی اوراداندیر.&lt;ref&gt;[https://www.ihcs.ac.ir/fa پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


==قایناقلار==
{{قایناق}}
{{قایناق}}

{{قایناق}}


[[بؤلمه:آنتی تورک شخصلر]]
[[بؤلمه:پان ایرانیستلر]]
[[بؤلمه:آذریها]]
[[بؤلمه: ائرمنی لابیسی]]</text>
      <sha1>igl6avfp6uq9otcu7bt49pzvwrro6wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فایل دانیشیغی:Brazzers-logo.png</title>
    <ns>7</ns>
    <id>618043</id>
    <revision>
      <id>1592152</id>
      <parentid>1591507</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T18:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="1ztsaleo4bn1va05ljx1ob9424nobv0" xml:space="preserve">{{سیل}}
&lt;source lang=&quot;&quot;&gt;&lt;/source&gt;</text>
      <sha1>1ztsaleo4bn1va05ljx1ob9424nobv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تک شاخ (سرخپوست)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618061</id>
    <redirect title="تک بوینوز (قیزیل دریلی)" />
    <revision>
      <id>1592237</id>
      <parentid>1591650</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T07:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بوت: روبات :[[تک بوینوز (قیزیل دریلی)]] صحیفه‌سینه ایستیقامت‌لی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر</comment>
      <origin>1592237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="qfchaeqpfn3fxfplesr3ukb3faa03y4" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[تک بوینوز (قیزیل دریلی)]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>qfchaeqpfn3fxfplesr3ukb3faa03y4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:تک شاخ (سرخپوست)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>618062</id>
    <redirect title="دانیشیق:تک بوینوز (قیزیل دریلی)" />
    <revision>
      <id>1592238</id>
      <parentid>1591652</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T07:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بوت: روبات :[[دانیشیق:تک بوینوز (قیزیل دریلی)]] صحیفه‌سینه ایستیقامت‌لی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر</comment>
      <origin>1592238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128" sha1="n57fvvhw8u4r9lijn6gf0ymqcernz5t" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[دانیشیق:تک بوینوز (قیزیل دریلی)]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>n57fvvhw8u4r9lijn6gf0ymqcernz5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آی‌فون ۱۸</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618070</id>
    <revision>
      <id>1592177</id>
      <parentid>1591840</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5973" sha1="fiidts13ag4lbd6vkxstt7562hwqo5t" xml:space="preserve">{{سیل|قایناقسیز}}
{{Infobox
| name               = آی‌فون ۱۸
| titlestyle         = background:#003366; color:white; text-align:center;
| abovestyle         = background:#003366; color:white;
| headerstyle        = background:#003366; color:white;
| labelstyle         = background:#E6EEF5;
| title              = آی‌فون ۱۸
| image              = 
| caption            = آی‌فون ۱۸ پرو مکس (تصویر مفهومی براساس شایعات)
| header1            = معلومات عامة
| label2             = المصنع
| data2              = [[اپل]]
| label3             = السلسلة
| data3              = [[آی‌فون]] (الجيل الـ20 – ذكرى 20 سنة)
| label4             = تاريخ الإطلاق المتوقع
| data4              = سپتامبر ۲۰۲۶ (پرو، پرو مکس و فولد)&lt;br&gt;بهار ۲۰۲۷ (النماذج العادية)
| label5             = السابق
| data5              = [[آی‌فون ۱۷]]
| header6            = المواصفات الرئيسية
| label7             = الشاشة
| data7              = ۶٫۹ اینچ سوپر رتینا XDR OLED (پرو مکس)&lt;br&gt;۱۲۰ هرتز، HDR10، دالبی ویژن
| label8             = المعالج
| data8              = اپل A20 / A20 پرو (۲ نانومتر – TSMC)
| label9             = الذاكرة
| data9              = ۸ أو ۱۲ گیگابایت (شایعات متناقضة)
| label10            = التخزين
| data10             = ۲۵۶ گیگابایت حتى ۲ ترابایت
| label11            = الكاميرا الخلفية
| data11             = نظام ثلاثي ۴۸ مگاپیکسل&lt;br&gt;عدسة بيريسكوب ۴۸ مگاپیکسل بفتحة متغيرة
| label12            = الكاميرا الأمامية
| data12             = ۱۸ أو ۲۴ مگاپیکسل
| label13            = البطارية
| data13             = حوالي ۵۱۰۰ میلی‌آمپرساعت (پرو مکس)
| label14            = الوزن
| data14             = حوالي ۲۴۳ غرام (پرو مکس)
| label15            = الألوان المتوقعة
| data15             = قهوه‌ای (کافی)، بنفش، عنابی (بورگاندی)
| label16            = أخرى
| data16             = مودم اپل C2، نظام تبريد بخاري من الفولاذ المقاوم للصدأ، Face ID تحت الشاشة (شائعة)
}}

'''آی‌فون ۱۸''' (اینگیلیسجه: ''[[:en:IPhone|iPhone]] 18'') [[اپل]] شیرکتینین ۲۰-جی نسل [[آی‌فون]] سری‌سیندن اولان گؤزل تلفونلاردیر. بو سری، آی‌فونون ۲۰ ایللیک دوغوم گونونه مناسبتله چیخاجاق. شایعه و سیزینتی‌لره گؤره، پرو و پرو مکس مدل‌لری ایله بیرلیکده تاشینان (Fold) نسخه‌سی ۲۰۲۶-جی ایلین سپتامبر آییندا، عادی مدل‌لر ایسه ۲۰۲۷-جی ایلین باهاریندا تقدیم ائدیله‌جک.

[[آیفون|آی‌فون]] ۱۸ پرو مکس‌ده ۶٫۹ اینچلیک سوپر رتینا XDR OLED صفحه، ۲ نانومترلیک A20 پروسئسسور، ۴۸ مئقاپیکسللیک اوچ‌دوربین سیستمی (دیافراگم دییشکن)، تئخمیناً ۲۴۳ قرام آغیرلیق و تئخمیناً ۵۱۰۰ میلی‌آمپرساعت باتاری اولاجاغی گؤزلنیلیر. رنگ‌لر قهوه‌ای، بنفش و عنابی اولاراق سیزینتی وئریلیب.

== طراحی و صفحه نمایش ==
طبق المعلومات المنشورة، آی‌فون ۱۸ پرو مکس دارای صفحه نمایش ۶٫۹ اینچی سوپر رتینا XDR از نوع LTPO OLED با نرخ تازه‌سازی ۱۲۰ هرتز خواهد بود. [[جزیره پویا]] (Dynamic Island) در تمام مدل‌ها کوچک‌تر می‌شود. برخی منابع از انتقال Face ID به زیر صفحه نمایش در مدل‌های پرو خبر داده‌اند. وزن مدل پرو مکس حدود ۲۴۳ گرم گزارش شده است.

== سخت‌افزار ==
پردازنده اصلی سری A20 با فناوری ساخت ۲ نانومتر شرکت TSMC خواهد بود. مودم داخلی اپل C2 جایگزین کوالکام شده و از ۵جی پشتیبانی می‌کند. سیستم خنک‌کننده بخار ساخته‌شده از فولاد ضدزنگ در مدل‌های پرو تعبیه می‌شود.

== دوربین ==
مدل‌های پرو و پرو مکس دارای سیستم دوربین سه‌گانه ۴۸ مگاپیکسلی هستند، از جمله عدسی پیریسکوپ با '''دیافراگم متغیر''' برای نخستین بار. دوربین سلفی به ۱۸ یا ۲۴ مگاپیکسل ارتقا یافته است.

== باتری و شارژ ==
ظرفیت باتری مدل پرو مکس حدود ۵۱۰۰ میلی‌آمپرساعت پیش‌بینی شده. شارژ سیمی می‌تواند ۵۰٪ باتری را در ۲۰ دقیقه شارژ کند.

== مدل‌های مختلف ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! مدل !! صفحه نمایش !! پردازنده !! تاريخ العرض المتوقع
|-
| آی‌فون ۱۸ || ۶٫۳ اینچ || A20 || بهار ۲۰۲۷
|-
| آی‌فون ۱۸e || ۶٫۱ اینچ || A20 || بهار ۲۰۲۷
|-
| آی‌فون ۱۸ پرو || حدود ۶٫۳ اینچ || A20 پرو || سپتامبر ۲۰۲۶
|-
| آی‌فون ۱۸ پرو مکس || ۶٫۹ اینچ || A20 پرو || سپتامبر ۲۰۲۶
|-
| آی‌فون فولد || خارجی ۵٫۵ / داخلی ۷٫۸ اینچ || — || سپتامبر ۲۰۲۶
|}

== منابع ==
* [https://vt.tiktok.com/ZSVdwtbgD/ ویدئوی تیک‌تاک درباره مشخصات آی‌فون ۱۸ پرو مکس] (منبع اصلی شایعات)</text>
      <sha1>fiidts13ag4lbd6vkxstt7562hwqo5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قیروو(دوغال اولای)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618091</id>
    <revision>
      <id>1592191</id>
      <parentid>1591923</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T23:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="igpteqkrzkqp6j9cvdg4x6674ck538i" xml:space="preserve">'''قیروْو'''— آیاز گئجه‌لرده یئرین و جسم‌لرین اۆزئی‌ی(سطحی) سوْیویاراق منفی تئمپراتورا دۆشدوکده اوْنلارین اۆزئی‌ینه چؤکن بۇز کریستالجیقلاری.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>igpteqkrzkqp6j9cvdg4x6674ck538i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592192</id>
      <parentid>1592191</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T23:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="327" sha1="fbp2pcov4a0zxnkcmpvyjnkyktbaly6" xml:space="preserve">{{قایناقسیز}}
'''قیروْو'''— آیاز گئجه‌لرده یئرین و جسم‌لرین اۆزئی‌ی(سطحی) سوْیویاراق منفی تئمپراتورا دۆشدوکده اوْنلارین اۆزئی‌ینه چؤکن بۇز کریستالجیقلاری.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>fbp2pcov4a0zxnkcmpvyjnkyktbaly6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592197</id>
      <parentid>1592192</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T23:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="608" sha1="18s7pv3f8v88d7rqs8w09ycve3gghn2" xml:space="preserve">[[فایل:A frost. (4326191106).jpg|thumb|قیروو]]
'''قیروْو'''— آیاز گئجه‌لرده یئرین و جسم‌لرین اۆزئی‌ی(سطحی) سوْیویاراق منفی تئمپراتورا دۆشدوکده اوْنلارین اۆزئی‌ینه چؤکن بۇز کریستالجیقلاری.&lt;ref&gt;{{وب قایناقلاماسی|باشلیق=What is frost?|باغلانتی=https://www.metoffice.gov.uk/weather/learn-about/weather/types-of-weather/frost-and-ice/frost|وب=Met Office|یوخلاما تاریخی=2022-08-02|دیل=en}}&lt;/ref&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>18s7pv3f8v88d7rqs8w09ycve3gghn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گؤزلوک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618092</id>
    <revision>
      <id>1592185</id>
      <parentid>1591924</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T22:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[گؤزلوک]] صفحه‌سینی [[عینک]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1591924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="i7w1p5ykcgf5zye7szlh354jmkpgyk2" xml:space="preserve">'''گؤزلوک''' یوْخسا '''عینک''' — اینسانین گؤزلرینین قارشیسیندا ساخلادیغی، مۆختلیف اصوللارلا برکیدیلن بیر قوْشا(جۆت) لنز یوْخسا باشقا سایدام(شفّاف) ماده‌لردن حاضیرلانان لؤوحه‌جیک‌لر.</text>
      <sha1>i7w1p5ykcgf5zye7szlh354jmkpgyk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592187</id>
      <parentid>1592185</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T22:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[عینک]] صفحه‌سینی، [[گؤزلوک]]-ده یوْل‌لاندیرما اۆستونه آپاردی</comment>
      <origin>1591924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="i7w1p5ykcgf5zye7szlh354jmkpgyk2" xml:space="preserve">'''گؤزلوک''' یوْخسا '''عینک''' — اینسانین گؤزلرینین قارشیسیندا ساخلادیغی، مۆختلیف اصوللارلا برکیدیلن بیر قوْشا(جۆت) لنز یوْخسا باشقا سایدام(شفّاف) ماده‌لردن حاضیرلانان لؤوحه‌جیک‌لر.</text>
      <sha1>i7w1p5ykcgf5zye7szlh354jmkpgyk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592189</id>
      <parentid>1592187</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T22:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="679" sha1="2riidczgpn6ysrtp8vqcl2wgijyt1bq" xml:space="preserve">{{Infobox medical intervention
|name=Glasses
|image=Glasses black.jpg
|caption=بیر مودرن عینک
|alt=
|pronounce=
|synonyms=
|ICD10=
|ICD9=
|ICD9unlinked=
|MeshID=
|LOINC=
|other_codes=
|MedlinePlus=
|eMedicine=}}
[[فایل:Refraction through glasses 090306.jpg|thumb|بیر طیبی عینک]]
'''گؤزلوک''' یوْخسا '''عینک''' — اینسانین گؤزلرینین قارشیسیندا ساخلادیغی، مۆختلیف اصوللارلا برکیدیلن بیر قوْشا(جۆت) لنز یوْخسا باشقا سایدام(شفّاف) ماده‌لردن حاضیرلانان لؤوحه‌جیک‌لر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>2riidczgpn6ysrtp8vqcl2wgijyt1bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هوتل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618093</id>
    <revision>
      <id>1592174</id>
      <parentid>1591950</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[قوناق‌ائوی]] صفحه‌سینی [[هوتل]]-ه آپاردی: هوتل آدی داها چوخ یایغیندیر.</comment>
      <origin>1591950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1342" sha1="rlhbz1a4d33efuljn6y6ntrqa4jf9hl" xml:space="preserve">'''قوْناق‌ائوی''' یوخسا '''هوتل''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجە]]: '''hotel''') عادتا قیسا واخت اوچون اینسانلارا کرایه وئریلن بیر یئرلشمه یئری‌دیر. قوْناق‌ائولر یئرلشمە و گزینتی امکاناتلاریندان ساییلیر و داها آرتیق گزیجی‌لر و سفر ائدن‌لر طرفیندن ایشلنیلیر. قوْناق‌ائولرده سای‌سیز اوْتاق وار، بونلارین سایی بعضا بیرنئچە یوز اوْتاغا چاتیر. یئرلشمە اوتاقلاری و سوئیت‌لردن باشقا، قوْناق‌ائولرده مۆختلیف یان امکانات‌لار دا وار. [[رستوران|رستورانلار]]، اۆزمه حوضو، کافی‌شاپ و ایجلاس سالونو بو ایمکانات‌لاردان اؤرنک‌لری‌دیر.
[[File:Meliton1.jpg|mini|]]
عادتا قونا‌ق‌ائوی مۆشتری‌لری ایچینده یاتاق، [[آیاق‌یولو|آیاق‌یوْلو]] و آیری حمام اولان اوتاق و سوئیت‌لرده قالیرلار. بیرنفرلیک و ایکی‌نفرلیک اوتاقلارین مۆشتری‌لری داها چوخدور.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>rlhbz1a4d33efuljn6y6ntrqa4jf9hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592176</id>
      <parentid>1592174</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T20:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1351" sha1="96vf664xmmexhfkbs4rfomcrwzetvet" xml:space="preserve">'''قوْناق‌ائوی''' یوخسا '''هوتل''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجە]]: '''hotel''') عادتا قیسا واخت اوچون اینسانلارا کرایه وئریلن بیر یئرلشمه یئری‌دیر. قوْناق‌ائولر یئرلشمە و گزینتی امکاناتلاریندان ساییلیر و داها آرتیق گزیجی‌لر و سفر ائدن‌لر طرفیندن ایشلنیلیر. قوْناق‌ائولرده سای‌سیز اوْتاق وار، بونلارین سایی بعضا بیرنئچە یوز اوْتاغا چاتیر. یئرلشمە اوتاقلاری و سوئیت‌لردن باشقا، قوْناق‌ائولرده مۆختلیف یان امکانات‌لار دا وار. [[رستوران|رستورانلار]]، اۆزمه حوضو، کافی‌شاپ و ایجلاس سالونو بو ایمکانات‌لاردان اؤرنک‌لری‌دیر.
[[File:Meliton1.jpg|هوتل|thumb]]
عادتا قونا‌ق‌ائوی مۆشتری‌لری ایچینده یاتاق، [[آیاق‌یولو|آیاق‌یوْلو]] و آیری حمام اولان اوتاق و سوئیت‌لرده قالیرلار. بیرنفرلیک و ایکی‌نفرلیک اوتاقلارین مۆشتری‌لری داها چوخدور.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>96vf664xmmexhfkbs4rfomcrwzetvet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یخچل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618094</id>
    <revision>
      <id>1592193</id>
      <parentid>1591934</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T23:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[سویودوجو]] صفحه‌سینی [[یخچل]]-ه آپاردی: داها یایغیندیر</comment>
      <origin>1591934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="tuw24opo5i7b3092k88j9y8hx9ti782" xml:space="preserve">'''سوْیودوجو'''، ایچینده‌کی ایستیلیگی خاریجه‌اؤتمک اۆچون سویودوجو قۇرغو، ایستیلیک ایزولاسیاسی و بو ایستیلیک‌اؤتمه مکانیزمیندن عبارت اولان بیر جیهازدیر. سویودوجودان ارزاق محصول‌لارینی، دوا‌لاری و باشقا تئز خراب اولان شئی‌لری ساغلام ساخلاماق اوچون ایشلنیر. سویودوجولار قدیم دؤورلردن بو گونه‌دک بیر چوخ دَییشیکلیک گؤرموش‌. طبیعی سویودوجولاردان یئرآلتیندا حاضیرلانمیش ال ایشی سویودوجولارا، داها سونرا نفت و گازلا ایشله‌ین سویودوجولارا و سونوندا الکتریک‌آخیمی ایله ایشله‌ین چاغداش سویودوجولارا دَک.</text>
      <sha1>tuw24opo5i7b3092k88j9y8hx9ti782</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592195</id>
      <parentid>1592193</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T23:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="lxacfflsuy2gbxnymej25sgfs19qen9" xml:space="preserve">'''یَخچَل''' یوخسا '''سوْیودوجو'''، ایچینده‌کی ایستیلیگی خاریجه‌اؤتمک اۆچون سویودوجو قۇرغو، ایستیلیک ایزولاسیاسی و بو ایستیلیک‌اؤتمه مکانیزمیندن عبارت اولان بیر جیهازدیر. سویودوجودان ارزاق محصول‌لارینی، دوا‌لاری و باشقا تئز خراب اولان شئی‌لری ساغلام ساخلاماق اوچون ایشلنیر. سویودوجولار قدیم دؤورلردن بو گونه‌دک بیر چوخ دَییشیکلیک گؤرموش‌. طبیعی سویودوجولاردان یئرآلتیندا حاضیرلانمیش ال ایشی سویودوجولارا، داها سونرا نفت و گازلا ایشله‌ین سویودوجولارا و سونوندا الکتریک‌آخیمی ایله ایشله‌ین چاغداش سویودوجولارا دَک.</text>
      <sha1>lxacfflsuy2gbxnymej25sgfs19qen9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592196</id>
      <parentid>1592195</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T23:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="999" sha1="6802wp1uxhfmzak015qy9agz9uchzye" xml:space="preserve">'''یَخچَل''' یوخسا '''سوْیودوجو'''، ایچینده‌کی ایستیلیگی خاریجه‌اؤتمک اۆچون سویودوجو قۇرغو، ایستیلیک ایزولاسیاسی و بو ایستیلیک‌اؤتمه مکانیزمیندن عبارت اولان بیر جیهازدیر. سویودوجودان ارزاق محصول‌لارینی، دوا‌لاری و باشقا تئز خراب اولان شئی‌لری ساغلام ساخلاماق اوچون ایشلنیر. سویودوجولار قدیم دؤورلردن بو گونه‌دک بیر چوخ دَییشیکلیک گؤرموش‌. طبیعی سویودوجولاردان یئرآلتیندا حاضیرلانمیش ال ایشی سویودوجولارا، داها سونرا نفت و گازلا ایشله‌ین سویودوجولارا و سونوندا الکتریک‌آخیمی ایله ایشله‌ین چاغداش سویودوجولارا دَک.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>6802wp1uxhfmzak015qy9agz9uchzye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592198</id>
      <parentid>1592196</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T23:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="cb5qidi8t0qujos7skj0stxeepm4avv" xml:space="preserve">[[فایل:Open refrigerator with food at night.jpg|thumb|upright=1|یخچل]]
[[فایل:A Samsung Refrigerator.jpg|thumb|یخچل]]
'''یَخچَل''' یوخسا '''سوْیودوجو'''، ایچینده‌کی ایستیلیگی خاریجه‌اؤتمک اۆچون سویودوجو قۇرغو، ایستیلیک ایزولاسیاسی و بو ایستیلیک‌اؤتمه مکانیزمیندن عبارت اولان بیر جیهازدیر. سویودوجودان ارزاق محصول‌لارینی، دوا‌لاری و باشقا تئز خراب اولان شئی‌لری ساغلام ساخلاماق اوچون ایشلنیر. سویودوجولار قدیم دؤورلردن بو گونه‌دک بیر چوخ دَییشیکلیک گؤرموش‌. طبیعی سویودوجولاردان یئرآلتیندا حاضیرلانمیش ال ایشی سویودوجولارا، داها سونرا نفت و گازلا ایشله‌ین سویودوجولارا و سونوندا الکتریک‌آخیمی ایله ایشله‌ین چاغداش سویودوجولارا دَک.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>cb5qidi8t0qujos7skj0stxeepm4avv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوش (حامام)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618095</id>
    <revision>
      <id>1592199</id>
      <parentid>1591935</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T00:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[دوش(یۇیونماق)]] صفحه‌سینی [[دوش (حامام)]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1591935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="eg0ae1ky9jmbjrplp8xn2k1nxd5ascu" xml:space="preserve">'''دۇش''' — بیر انسانین عادتاً ایستی یوْخسا ایلیق سو چیله‌یه‌رک وان قبول ائتدیگی بیر دستگاه. بو، حمام و یا باشقا بیر یئرده اولابیلر. دوشلارین چوخوندا اسپری باسینجی و تنظیم‌لنن دۇش باشلیغی وار. اَن ساده دوشلاردا ایشلدیجیه دوغرو یؤنلدیلمیش فیرلانان باشلیق، داها مۆرکب دوشلاردا ایسه مونتاژ براکِتی اولان شیلنگ‌لی دوش باشلیغی وار. بو، دوش باشلیغینی اَل ایله توتاراق بدنین مۆختلیف حیسه‌لرینه سو چیله‌یه ایمکان وئرر. باشقا بیر نؤوۆ اولان هاوا دوشو اؤزل قاپالی قاپاغی اولان دوشدور. بوخار دوشو، نملندیریجی بوخار ژنراتورونون سو بوخاری چیخاردیغی دوش نؤوۆدور.</text>
      <sha1>eg0ae1ky9jmbjrplp8xn2k1nxd5ascu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592201</id>
      <parentid>1592199</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T00:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="ltbti546a2trmq91ytzn0rar0unw5zz" xml:space="preserve">[[File:IMG Duschender.jpg|thumb|بیر کیشی دوش توتماق حالیندا]]
'''دۇش''' — بیر انسانین عادتاً ایستی یوْخسا ایلیق سو چیله‌یه‌رک وان قبول ائتدیگی بیر دستگاه. بو، حمام و یا باشقا بیر یئرده اولابیلر. دوشلارین چوخوندا اسپری باسینجی و تنظیم‌لنن دۇش باشلیغی وار. اَن ساده دوشلاردا ایشلدیجیه دوغرو یؤنلدیلمیش فیرلانان باشلیق، داها مۆرکب دوشلاردا ایسه مونتاژ براکِتی اولان شیلنگ‌لی دوش باشلیغی وار. بو، دوش باشلیغینی اَل ایله توتاراق بدنین مۆختلیف حیسه‌لرینه سو چیله‌یه ایمکان وئرر. باشقا بیر نؤوۆ اولان هاوا دوشو اؤزل قاپالی قاپاغی اولان دوشدور. بوخار دوشو، نملندیریجی بوخار ژنراتورونون سو بوخاری چیخاردیغی دوش نؤوۆدور.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>ltbti546a2trmq91ytzn0rar0unw5zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چانتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618096</id>
    <revision>
      <id>1592202</id>
      <parentid>1591985</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T00:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="m9bzje3ogui1ndavls7jfvbwn89y2ko" xml:space="preserve">'''چانتا''' بؤیوک اولمایان اشیا‌لارین داشینماسی اوچون نظرده توتولموش، دری و یا پارچادان حاضیرلانان اکسسوار.
بعضي حيوانلارين بالالارینی داشینماسی اۆچون قارین حیسه‌لرینده‌کی دری یۇوالار دا چانتا آدلانیر.
داشیاجاقلاری اشیالاردان آسیلی اوْلاراق چانتالار مۆختلیف گؤرونوشلرده و نؤولرده اوْلورلار.
[[File:Burberry handbag.jpg|thumb|بیر چانتا گؤرۆنتوسو]]
چانتانین فوْرماسی، ماده‌سی و باشقا اؤزللیک‌لری اوْنون ایشلتیم آماجینا و ایشلتیم آلانینا باغلی‌دیر. بونا گؤره ده چانتانین بعضی نؤوْلری دائم دییشیر: بعضی‌لر قدیم تاریخه قوْوۇشور، باشقالار موزه اشیالاری‌نین آراسیندا یئر آلیر، بعضی نؤولری عمومیت‌له اۇنودولور و حتی آدلاری دا دیلده ایشلنمز.
چانتانین آنلامینا یاخین اوْلان سؤزجوک‌لر بۇنلاردیر:
توْربا، کیسه، خورجون،سَبَت، جیب، زنبیل.
عینی زاماندا تکنولوژی‌لرین انکشافی ایله و یئنی فعالیت آلان‌لارین یارانماسی یئنی-یئنی چانتا نؤولری اوْرتایا چیخماسینا نه‌دن اوْلور. بۇنونلا دا دیلیمیزه عادتا باشقا دیللردن خاریجی کؤکلو آدلار گیریر: سۇمکا، پوْرتفل،دیپلومات، کِیس، پوْرتمانات، چامادان، کلاچ و...
ایندیکی دؤورده چانتالار هربیر یاش اینسانلارین مۆختلیف دۇروملاردا لازیم اوْلور: اوْخوللاردا&gt; اوْخوللو چانتاسی، ایش آدامینا&gt; کِیس، گزیجی‌یه&gt; چامادان، ایدمانچی‌یا&gt; ایدمان چانتاسی و قادینا&gt; قادین چانتاسی.
[[File:HK CWB 銅鑼灣 Causeway Bay 軒尼詩道 555 Hennessy Road East Point Centre SOGO Department Store Thankful Weeks October 2021 SS2 073.jpg|thumb|نئچه موْدل چانتا]]
[[File:Qwstion-shopper-raw-blend-natural-leather-mco.jpg|thumb|بئل چانتاسی کیمی ده تاخؽلابیلن آلیش وئریش چانتاسی.]]

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>m9bzje3ogui1ndavls7jfvbwn89y2ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ساواش خندقلری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618097</id>
    <revision>
      <id>1592203</id>
      <parentid>1591971</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T00:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[خندق ساواشی]] صفحه‌سینی [[ساواش خندقلری]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1591971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="o7a3kf80npxifl06yxja3beni92nssf" xml:space="preserve">'''خندق ساواشی''' یادا '''سنگر ساواشی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : Trench warfare ) ، اساساً دؤیۆش [[سنگر|سنگرلردن]] عیبارت ایشغال اولونموش ختلردن ایستیفاده ائدن قورو ساواش [[ساواش]] نووعودور. بو موحاریبه دؤیوشچولر دۆشمنین کیچیک [[سیلاح]] آتشیندن یاخشؽ قورونور و توپخانالاردان اهمییتلی درجه‌ده قورونور. بو مۆحاریبه‌، ۱۹۱۴-جی ایلین سپتامبر آیؽندان اعتباراً دنیزه یارؽش غرب جبهه‌سینده سنگر ایستیفاده‌سینی سۆرعتله گئنیشلندیردیکده‌، [[بیرینجی دونیا ساواشی]] (۱۹۱۴-۱۹۱۸) ایله تانؽنیلدی.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Trench warfare|publisher=Dictionary.com|work=Cultural Dictionary|url=http://dictionary.reference.com/browse/trench%20warfare|access-date=14 August 2009}}&lt;/ref&gt;
[[File:Cheshire Regiment trench Somme 1916.jpg|thumb|اوروپا جیبهه سینده''' ۱۹۱۶جی ایل بیر سنگر ساواشی گؤرۆنتوسو''']]
سنگر ساواشی ، آتش گۆجونده اینقیلابؽن حرکتلیلیکدکی اوخشار ایرلیلَییشلرله مۆقایسه اولونماماسی ایله گئنیشلندی و نتیجه‌ده مۆدافیعه‌چینین اۆستونلویونون اولدوغو آغؽر بیر ساواش فورمو یاراندؽ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Murray, Nicholas|title=The Rocky Road to the Great War: The Evolution of Trench Warfare to 1914|date=2013}}&lt;/ref&gt; ۱۹۱۴-۱۹۱۸-جی ایللرده غرب جبهه‌سینده هر ایکی طرف تیکانلؽ سیم حۆجومدان قورونان بیر جبهه بویونجا بیر-بیرینه قارشؽ مۆرکب سنگر، یئرآلتؽ و قاضؽنتی سیستئملری قوردو. قارشؽ سنگر ختلری آراسؽنداکی اراضی (&quot;هئچ کیمین تورپاغی&quot; کیمی تانؽنیر) هر ایکی طرفدن توپخانا آتشینه تام معروض قالدؽ. هوجوملار، حتی اوغورلو اولسا بئله‌، تئز-تئز آغؽر ایتکیلرله نتیجه‌لنیردی.
[[File:Trench construction diagram 1914.png|thumb|right|بیر سنگرین دیاقرام شکیلی ۱۹۱۴جی ایلده بیرینجی دونیا ساواشیندا]]
زیرهلی دؤیۆشون و بیرلشدیریلمیش سیلاح تاکتیکالارؽنین زرهلی ساواش و بیرلشمیش سیلاح تاکتیک‌لرینین اینکیشافی، ثابیت حطلری دولانماغا و مغلوب ائتمه‌یه ایمکان وئردی؛ بو دا ساواشدان سونرا سنگر ساواشینین تانینمازدان دوشمه‌سینه سبب اولدو. [[بیرینجی دونیا ساواشی|بیرینجی دونیا ساواشیندان]] سونرا، “سنگر ساواشی” سؤزو؛ چیخیلماز وضعیت، فرسایش، محاصره و دؤیوشده بیهوده تلاشین رمزی‌نه چئوریلدی.
[[File:Aerial view Loos-Hulluch trench system July 1917.jpg|thumb|.۱۹۱۷جی ایلینجولای آییندا لوسی هولوچ آراسؽنداکی قارشی قارشیا یئرلشن سنگرلرین هاوادان گؤرۆنوشو]]

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>o7a3kf80npxifl06yxja3beni92nssf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592206</id>
      <parentid>1592203</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T00:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3496" sha1="jlwgl1eavax8piajs55199vku7luay6" xml:space="preserve">'''ساواش خندقلری''' یادا '''ساواش سنگرلری''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : Trench warfare ) ، اساساً دؤیۆش [[سنگر|سنگرلردن]] عیبارت ایشغال اولونموش ختلردن ایستیفاده ائدن قورو ساواش [[ساواش]] نووعودور. بو موحاریبه دؤیوشچولر دۆشمنین کیچیک [[سیلاح]] آتشیندن یاخشؽ قورونور و توپخانالاردان اهمییتلی درجه‌ده قورونور. بو مۆحاریبه‌، ۱۹۱۴-جی ایلین سپتامبر آیؽندان اعتباراً دنیزه یارؽش غرب جبهه‌سینده سنگر ایستیفاده‌سینی سۆرعتله گئنیشلندیردیکده‌، [[بیرینجی دونیا ساواشی]] (۱۹۱۴-۱۹۱۸) ایله تانؽنیلدی.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Trench warfare|publisher=Dictionary.com|work=Cultural Dictionary|url=http://dictionary.reference.com/browse/trench%20warfare|access-date=14 August 2009}}&lt;/ref&gt;
[[File:Cheshire Regiment trench Somme 1916.jpg|thumb|اوروپا جیبهه سینده''' ۱۹۱۶جی ایل بیر سنگر ساواشی گؤرۆنتوسو''']]
سنگر ساواشی ، آتش گۆجونده اینقیلابؽن حرکتلیلیکدکی اوخشار ایرلیلَییشلرله مۆقایسه اولونماماسی ایله گئنیشلندی و نتیجه‌ده مۆدافیعه‌چینین اۆستونلویونون اولدوغو آغؽر بیر ساواش فورمو یاراندؽ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Murray, Nicholas|title=The Rocky Road to the Great War: The Evolution of Trench Warfare to 1914|date=2013}}&lt;/ref&gt; ۱۹۱۴-۱۹۱۸-جی ایللرده غرب جبهه‌سینده هر ایکی طرف تیکانلؽ سیم حۆجومدان قورونان بیر جبهه بویونجا بیر-بیرینه قارشؽ مۆرکب سنگر، یئرآلتؽ و قاضؽنتی سیستئملری قوردو. قارشؽ سنگر ختلری آراسؽنداکی اراضی (&quot;هئچ کیمین تورپاغی&quot; کیمی تانؽنیر) هر ایکی طرفدن توپخانا آتشینه تام معروض قالدؽ. هوجوملار، حتی اوغورلو اولسا بئله‌، تئز-تئز آغؽر ایتکیلرله نتیجه‌لنیردی.
[[File:Trench construction diagram 1914.png|thumb|right|بیر سنگرین دیاقرام شکیلی ۱۹۱۴جی ایلده بیرینجی دونیا ساواشیندا]]
زیرهلی دؤیۆشون و بیرلشدیریلمیش سیلاح تاکتیکالارؽنین زرهلی ساواش و بیرلشمیش سیلاح تاکتیک‌لرینین اینکیشافی، ثابیت حطلری دولانماغا و مغلوب ائتمه‌یه ایمکان وئردی؛ بو دا ساواشدان سونرا سنگر ساواشینین تانینمازدان دوشمه‌سینه سبب اولدو. [[بیرینجی دونیا ساواشی|بیرینجی دونیا ساواشیندان]] سونرا، “سنگر ساواشی” سؤزو؛ چیخیلماز وضعیت، فرسایش، محاصره و دؤیوشده بیهوده تلاشین رمزی‌نه چئوریلدی.
[[File:Aerial view Loos-Hulluch trench system July 1917.jpg|thumb|.۱۹۱۷جی ایلینجولای آییندا لوسی هولوچ آراسؽنداکی قارشی قارشیا یئرلشن سنگرلرین هاوادان گؤرۆنوشو]]

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>jlwgl1eavax8piajs55199vku7luay6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کمر (گئییم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618100</id>
    <revision>
      <id>1592207</id>
      <parentid>1591987</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T00:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[قایؽش]] صفحه‌سینی [[کمر (گئییم)]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1591987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="867" sha1="9f235rhbq57t0gm2qb9zqtaql8dj3ru" xml:space="preserve">'''قایؽش'''، '''بئل‌باغی''' یوْخسا '''کمر''' — عادتا دری‌دن، پلاستیک‌دن یوْخسا آغیر پارچادان حاضیرلانمیش، طبیعی بئل اطرافیندا تاخؽلان باند یا دا باغ. قاییشین اوج‌لاری آزاد‌دیر و توکا بیر اوجونو قاییشین باشقا حیسه‌سینه، او بیری اوجوندا ویا اونون یاخینلیغیندا باغلایاراق قاییشی ایلگک حالینا گتیریر. قاییش‌لارین چوْخو قارا رنگده‌دیر. بئل اؤلچولری‌نین تنوعونا گؤره قاییش‌لارین چوْخو اۇزونلوقدا اوْلور و عسکر قاییش‌لار تاخانین بئلینه اۇیغون اوْلاراق توْققادا تنظیم‌لمه بیلر.</text>
      <sha1>9f235rhbq57t0gm2qb9zqtaql8dj3ru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592209</id>
      <parentid>1592207</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T00:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="srm249x1sk1v8shj1ctvl4fo0ljg5ew" xml:space="preserve">[[فایل:Germany Belt-and-Buckle-02.jpg|thumb|دمیر توکالی عادی بیر قارا دری کَمَر]]
'''قایؽش'''، '''بئل‌باغی''' یوْخسا '''کمَر''' — عادتا دری‌دن، پلاستیک‌دن یوْخسا آغیر پارچادان حاضیرلانمیش، طبیعی بئل اطرافیندا تاخؽلان باند یا دا باغ. قاییشین اوج‌لاری آزاد‌دیر و توکا بیر اوجونو قاییشین باشقا حیسه‌سینه، او بیری اوجوندا ویا اونون یاخینلیغیندا باغلایاراق قاییشی ایلگک حالینا گتیریر. قاییش‌لارین چوْخو قارا رنگده‌دیر. بئل اؤلچولری‌نین تنوعونا گؤره قاییش‌لارین چوْخو اۇزونلوقدا اوْلور و عسکر قاییش‌لار تاخانین بئلینه اۇیغون اوْلاراق توْققادا تنظیم‌لمه بیلر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>srm249x1sk1v8shj1ctvl4fo0ljg5ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هیندیستان یاریم‌قاره‌سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618104</id>
    <revision>
      <id>1592210</id>
      <parentid>1592017</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="264" sha1="i9ec80686lgcpu8vp1uw09e2mfkzxdo" xml:space="preserve">'''هیندیستان یاریم‌قاره‌سی''' [[آسیا]] قاره‌سی‌نین جنوبوندا و [[هیند اوقیانوسو]]'نون شیمالیندا یئرلشن بیر [[یاریم‌آدا]] دیر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>i9ec80686lgcpu8vp1uw09e2mfkzxdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592211</id>
      <parentid>1592210</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="300" sha1="559j6ujq7j3uqmg9zoi9b851co4ivyb" xml:space="preserve">'''هیندیستان یاریم‌قاره‌سی''' [[آسیا]] قاره‌سی‌نین جنوبوندا و [[هیند اوقیانوسو]]'نون شیمالیندا یئرلشن بیر [[یاریم‌آدا]] دیر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:گونئی آسیا]]</text>
      <sha1>559j6ujq7j3uqmg9zoi9b851co4ivyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اؤزونو چکن توپخانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618109</id>
    <revision>
      <id>1592214</id>
      <parentid>1592060</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[اؤزویریش توپخانا]] صفحه‌سینی [[اؤزونو چکن توپخانا]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="s2ys7lfirsu01xzdiamgn0axm7s3o5y" xml:space="preserve">'''اؤزویریش توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Self-propelled artillery''' ) ، اؤز آتش مؤوقعی‌نه چاتماق اۆچون اؤزونون حرکتی واسیطه‌سی (پیشرانه) ایله تجهیز اولونموش توپخانادیر. بو ترمینولوژی‌نین ایچریسینده اؤزویریشلی توپ، اؤزویریشلی هویتزر ، اؤزویریشلی هاوان و اؤزویریشلی راکت توپخاناسی یئر آلیر. بونلار، عادتاً بؤیوک بیر میدان توپی، [[هویتزر]] ، هاوان یا دا بیر نؤع راکت/موشک آتان داشییان و دایمی ایزلر (زنجیرلی تانکلار کیمی شنی‌لی) اۆزرینده قورولان یوخاری حرکت قابیل‌لیتلی واسیطه‌لردیر. بونلار عومومیت‌له میدان ساواشیندا، اوزاق‌منزیللی و دولایی آتش دستکی اۆچون ایستیفاده اولونورلار.
[[File:9may2015Moscow-34.jpg|thumb|'''کوالیژا اؤزویریشلی توپ''']]
[[File:PzH2000 in Afghanistan.jpg|thumb|'''پانزرهابیتز۲۰۰۰ آلمان ارتشینین اؤزویریش توپی''']]
[[File:Joya saa-1 Colombia.png|thumb|[[خویا اس‌ای‌ای۱]] اؤزویریشلی توپ]]
گئچمیشده، اؤزویریش توپخانا‌نین ترکیبینه «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری ده داخیل ایدی؛ مثلاً هوجوم توپ‌لاری و تانک ووران‌لار (tank destroyers) کی، عادتاً تانک شاسی‌سی اۆزرینده قورولان و یاخشی زیرهلنمیش واسیطه‌لر ایدیلر. تانک‌لارین هر جوره هدف اۆچون ایستیفاده اولونان و هم یوخاری پاتلاییجی ، هم ده تانک آوجی مرمی‌لری آتان ایستندارد توپلارینین یئرینه، بو «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری تخصوصی وظیفه‌لره مالیک ایدیلر؛ بئله کی، هوجوم توپ‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیاده‌لر]] اۆچون یاخین‌دان آتش دستکی ساغلاییردیلار و تانک ووران‌لار ایسه دۆشمنین زیره‌لی واسیطه‌لری ایله ووروشماق اۆچون بیر تانک‌ضید توپی داشیییردیلار.
مودرن اؤزویریش توپخانا واسیطه‌لری، چووخلی باش توپ‌لارینی شنیلی (Tracked) بیر شاسی اۆزئنده بیر تورِت (Turret) اۆزئریده قورورلار، بو سَبب ده ظاهیرده تانک لارا بنزه‌ییرلار. هابئله، بونلار عومومیت‌له نازیک زیرهلنمیش واسیطه‌لردیر که بو حالت دوغرو-آتش ووروشمالی‌نین ووروشما تابؽنی تأمین ائتمیر؛ بوحالنان، بو زیرهلنمه ، نارینجک و ال سلاح‌لارینان حیفاظت ائدیر و بو سَبب ده بونلار چوخلی ضیره‌لی ووروشما واسیطه‌لری (Armoured Fighting Vehicles) کیمی ساچیلیرلار. چوخو‌سون‌لار ایسه، دۆشمن پیاده‌لری‌نه قاریشیق اۆچون ماشین توپ‌لاری ایله تجهیز اولونوبلار.&lt;ref&gt;Bailey, Johnathan B. A., ''Field Artillery and Firepower'', Naval Institute Press, 2004, p. 6.&lt;/ref&gt;

==آیریجا باخ==
*[[هویتزر]] 
*[[توپخانا]]

==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>s2ys7lfirsu01xzdiamgn0axm7s3o5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592216</id>
      <parentid>1592214</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3669" sha1="chtpvlgd10bx1byocqfdar05qhs1qvt" xml:space="preserve">'''اؤزونو چکن توپخانا''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] :'''Self-propelled artillery''' ) ، اؤز آتش مؤوقعی‌نه چاتماق اۆچون اؤزونون حرکتی واسیطه‌سی (پیشرانه) ایله تجهیز اولونموش توپخانادیر. بو ترمینولوژی‌نین ایچریسینده اؤزویریشلی توپ، اؤزویریشلی هویتزر ، اؤزویریشلی هاوان و اؤزویریشلی راکت توپخاناسی یئر آلیر. بونلار، عادتاً بؤیوک بیر میدان توپی، [[هویتزر]] ، هاوان یا دا بیر نؤع راکت/موشک آتان داشییان و دایمی ایزلر (زنجیرلی تانکلار کیمی شنی‌لی) اۆزرینده قورولان یوخاری حرکت قابیل‌لیتلی واسیطه‌لردیر. بونلار عومومیت‌له میدان ساواشیندا، اوزاق‌منزیللی و دولایی آتش دستکی اۆچون ایستیفاده اولونورلار.
[[File:9may2015Moscow-34.jpg|thumb|'''کوالیژا اؤزویریشلی توپ''']]
[[File:PzH2000 in Afghanistan.jpg|thumb|'''پانزرهابیتز۲۰۰۰ آلمان ارتشینین اؤزویریش توپی''']]
[[File:Joya saa-1 Colombia.png|thumb|[[خویا اس‌ای‌ای۱]] اؤزویریشلی توپ]]
گئچمیشده، اؤزویریش توپخانا‌نین ترکیبینه «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری ده داخیل ایدی؛ مثلاً هوجوم توپ‌لاری و تانک ووران‌لار (tank destroyers) کی، عادتاً تانک شاسی‌سی اۆزرینده قورولان و یاخشی زیرهلنمیش واسیطه‌لر ایدیلر. تانک‌لارین هر جوره هدف اۆچون ایستیفاده اولونان و هم یوخاری پاتلاییجی ، هم ده تانک آوجی مرمی‌لری آتان ایستندارد توپلارینین یئرینه، بو «دوغرو-آتش» واسیطه‌لری تخصوصی وظیفه‌لره مالیک ایدیلر؛ بئله کی، هوجوم توپ‌لاری [[پیاده (قوشون نؤوعو)|پیاده‌لر]] اۆچون یاخین‌دان آتش دستکی ساغلاییردیلار و تانک ووران‌لار ایسه دۆشمنین زیره‌لی واسیطه‌لری ایله ووروشماق اۆچون بیر تانک‌ضید توپی داشیییردیلار.
مودرن اؤزویریش توپخانا واسیطه‌لری، چووخلی باش توپ‌لارینی شنیلی (Tracked) بیر شاسی اۆزئنده بیر تورِت (Turret) اۆزئریده قورورلار، بو سَبب ده ظاهیرده تانک لارا بنزه‌ییرلار. هابئله، بونلار عومومیت‌له نازیک زیرهلنمیش واسیطه‌لردیر که بو حالت دوغرو-آتش ووروشمالی‌نین ووروشما تابؽنی تأمین ائتمیر؛ بوحالنان، بو زیرهلنمه ، نارینجک و ال سلاح‌لارینان حیفاظت ائدیر و بو سَبب ده بونلار چوخلی ضیره‌لی ووروشما واسیطه‌لری (Armoured Fighting Vehicles) کیمی ساچیلیرلار. چوخو‌سون‌لار ایسه، دۆشمن پیاده‌لری‌نه قاریشیق اۆچون ماشین توپ‌لاری ایله تجهیز اولونوبلار.&lt;ref&gt;Bailey, Johnathan B. A., ''Field Artillery and Firepower'', Naval Institute Press, 2004, p. 6.&lt;/ref&gt;

==آیریجا باخ==
*[[هویتزر]] 
*[[توپخانا]]

==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>chtpvlgd10bx1byocqfdar05qhs1qvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تهران تورکلری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618114</id>
    <revision>
      <id>1592217</id>
      <parentid>1592113</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19417" sha1="60egjgb0nqrmnz2hg49ft1fca0kksyb" xml:space="preserve">'''تهران تورکلری''' — [[تهران اوستانی]]ندا و خصوصاً [[تهران]] شهرینده یاشایان [[تورکلر|تورکدیللی]] اهالییه دئییلیر. تورکلرین بو بؤلگه‌دهکی وارلیغی تاریخی کؤکلره مالیکدیر و [[قزنلیلر]] و [[سلجوقلولار]] دؤورونه‌دک اوزانیر. بو وارلیق [[صفویلر]] دؤورونده تهران شهرینین ایلکین نوجهلرینین اینشاسی، [[قاجارلار]] دؤورونده تهرانین پایتخت سئچیلمه‌سی و معاصیر دؤورده جنوب و غرب اراضیلرینه گئنیش میقراسییا ایله داوام ائتمیشدیر. حال‌حاضیردا تهران اوستانینین اهالیسینین اهمیتلی بیر حیصه‌سی، خصوصاً [[ایسلامشهر]]، [[نسیمشهر]]، [[رباط‌کریم]]، [[بهاریستان]]، [[قرچک]] و [[ورامین]] کیمی شهرلرده تورکدیللی اینسانلاردان عیبارت‌دیر. بو اهالی قروپی ایران پایتختینین سیاسی، ایقتیصادی و مدنی تاریخینده مؤهوم رول اوینامیشدیر.

== تاریخی کؤک ==

=== قزنلیلر و سلجوقلولار دؤورو ===
تورکلرین [[ری (قدیم شهر)|ری]] بؤلگه‌سینده (معاصیر تهرانین یاخینلیغیندا یئرلشیر) ایلک گئنیش یاییلماسی هیجری قمری IV و V عصرلره تصادوف ائدیر. [[قزنلیلر]] ایرانین شرقی و مرکزی بؤلگه‌لرینده حاکمیت قورموش ایلک تورک سولاله‌سی اولاراق تورک عنصرلرینین ایرانین مرکزی یایلاسینا داخیل اولماسینا زمین یاراتدیلار. سونراکی دؤورده [[سلجوقلولار]] (هیجری V و VI عصرلر) بوتون ایرانو، او جمله‌دن ری بؤلگه‌سینی نظارته آلاراق، بو اراضیلرده اهمیتلی سایدا تورک تایفالارینی یئرلشدیردیلر. ری شهری او دؤورده سلجوقلو دؤولتینین مؤهوم مرکزلریندن بیری ایدی و چوخسایلی تورک امرالری و عسگرلری بورادا مسکونلاشمیشدیلار. بو حربی و دموقرافیک وارلیق، تورکلرین معاصیر تهران بؤلگه‌سینده‌کی موجودلوغونون اساسینی قویدو.

=== صفویلر دؤورو ===
[[صفویلر]] دؤورو (هیجری X-XII عصرلر) تهران تاریخینده دؤنوش نوقطه‌سی ساییلیر. بو دؤورده تهران ری یاخینلیغینداکی کیچیک بیر کنددن مؤهوم بیر شهره و ایداره مرکزینه چئوریلدی. [[شاه تهماسیب صفوی]] تهرانین ایستهحکاملاری و بورجلرینین تیکیلمه‌سی امرینی وئردی و تهران شهرینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. صفوی اجدادیندان اولان امامزاده حمزه‌نین توربه‌سی ری شهرینده‌کی عبدالعظیم توربه‌سینین یاخینلیغیندا یئرلشیردی و صفوی سولطانلاری بو مکان زیارت ائتمک اوچون تهران بؤلگه‌سینه سفر ائدیردیلر. شاه تهماسیب بیرینجی، قاراداغین بیر نئچه کندینین اهالیسینی تهران کؤچورمگی امر ائتدی. بو کندلیلر اکین ساحه‌لری اوغروندا بیر-بیری ایله موناقیشه‌ده ایدیلر و تهرانین تورکدیللی اهالیسینه قوشولدولار.

تاریخی سوبوتلارا گؤره، تهرانین شاه قالسینین (سونرالار [[گولوستان سارایی]]نا چئوریلدی) اساسی دا صفویلر دؤورونه تصادوف ائدیر. هیجری 961-جی ایلده شاه تهماسیب بیرینجی تهرانین بورج و سددینین تیکینتیسی امرینی وئردی و شاه قالاسینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. بونونلا بئله، صفویلردن قاباق دا تهران بؤلگه‌سینده مؤهوم تیکیلیلرین اولدوغونو گؤسترن سوبوتلار مؤوجوددور. [[روی گونزالس دِ کلاویخو]] — کاستیلیا کرالینین [[تئیمورلنگ|تئیمور]] سارایینا گؤندردیگی ایلچی — 1404-جو میلادی ایلی جولایین 6-دا (هیجری 807) سمرقنده سفری زامانی تهران گلدی و بیر نئچه گون اورادا قالدی. او، سفرنامه‌سینده «بابا شیخین ائوی» (تهران شهرینین بؤیوکلریندن بیری) و «مهمانخانا» آدلی ایکی تیکیلیدن بهس ائتمیشدیر. بزیلری بو ایکی تیکیلینین شاه قالاسینین اراضیسینده یئرلشمیش و سونرادان دَییشیکلیکلرله یئنی بینالارا چئوریلمیش اولدوغونو دوشونورلر.

=== قاجارلار دؤورو و دیل دَییشیکلیگی ===
[[قاجارلار]]ین (هیجری XIII عصر) حاکمیتی اله گلمه‌سی و [[آغا محمد شاه قاجار]] طرفیندن تهرانین ایرانین دایمی پایتختی سئچیلمه‌سی ایله تورکلرین تهرانداکی وارلیغی زیروه‌یه چاتدی. 1788-جی ایلده (هیجری 1202) آغا محمد شاه قاجار تهران اؤز دؤولتینین پایتختی سئچمک قرارینا گلدی. بو سئچیمین سببی تهرانین ساووجبولاغا (افشار تایفاسینین مرکزی) و قاجار تایفاسینین یوردو اولان استرآبادا (گورگان) یاخینلیغی ایدی. او زامان تهرانین اهالیسی 20.000 نفری کئچمیردی. پایتخت اعلان ائدیلمه‌سی ایله قاجار، افشار، خلج و شاهسون کیمی موختلیف تورک تایفالاری قاجار تایفاسی چرچیوه‌سینده، سارای عیاللاری، حربی‌لر و دؤولت ممورلاری ایله بیرلیکده تهراندا مسکونلاشدیلار. قاجارلار اؤزلری تورک سولاله‌سی ایدیلر و پایتختی [[ایصفاهان]] و [[شیراز]]دان تهران کؤچورمکله چوخ سایدا سارای عیالینی، حربی‌نی، دؤولت مامورو و تورک تایفالارینی بو شهره گتیردیلر.

قاجار حاکمیتینین اوللرینده تهران اهالیسینین اکثریتینین دیلی آزربایجان تورکجه‌سی ایدی و کیچیک بیر آزلیق رازی و شیمیرانی دیللرینده دانیشیردی. تهران فارسجاسی او دؤورده قاجار سارایینین عادی اینسانلاردان فرقلنمک اوچون ایستیفاده ائتدیگی بیر لهجه ایدی. بریتانیالی شرق‌شوناس [[ادوارد براون]]ون معلوماتینا گؤره، تهران سفری زامانی فارسجا دانیشان و یا فارسجا بیلن بیرینی تاپماق چتین ایدی.

'''دیل دَییشیکلیگی و تورکجه‌دن فارسجایا کئچن سؤزلر'''

تهران اهالیسینین اساس دیلینین تورکجه‌دن فارس دیلینه دَییشمه‌سی [[فتحعلی شاه قاجار]]ین دؤورونده و اونون ساراییندا باشلادی. فتحعلی شاه تهران فارسجاسینین ایلک مؤلّیمی ایدی و سارای عیاللاری بو دیلی اوندان اؤیرندیلر. «فتحعلی شاه فارسجاسی» آدلانان بو یئنی دیل، خالق آراسیندا اوزون مودّت آشاغی طبقه‌لر طرفیندن تکبر علامتی اولاراق قارشیلانیردی. زامان کئچدیکجه بیر چوخ تورکدیللی اینسانلار و رازی و شیمیرانی آزلیقلاری، اؤزلرینی «جامائت» کیمی تانیتدیرماماق اوچون تدریجاً فارسدیللی اولدولار.

بو دیل دَییشیکلیگینه باخمایاراق، اؤزلری تورکدیللی اولان قاجارلار فارس دیلینه درین تأثیر گؤستردیلر و چوخسایلی تورک سؤزلرینی فارسجایا داخیل ائتدیلر. حال‌حاضیردا گونده‌لیک فارسجادا ایشلنن یوزلرله تورک سؤزو وار کی، اونلارین چوخو قاجارلار دؤورونده فارسجایا داخیل اولموشدور. بو سؤزلره میسال اولاراق: «آغا»، «بیگ»، «خان»، «یامچی»، «چای»، «داش»، «قلم»، «یال»، «قاشق»، «چاقی»، «ایلچی»، «یاران»، «ساقی»، «اوشاق»، «قاپو»، «یورت»، «قیشلاق»، «یایلاق» و بیر چوخ باشقالارینی گؤسترمک اولار. بو سؤزلر تورکلرین ایرانداکی درین مدنی و دیل تأثیرینی نوماییش ائتدیریر.

=== تهران خریطه‌سینده تورک تایفالارینین ایزلری ===
ناصرالدین شاه دؤورونده (هیجری 1275) دارالفنون مؤذونلاری و «موسیو کرشیش» (ایراندا ایلک تلقراف خطینین چکیلمه‌سینین نظارتچیسی و تهران خریطه‌سینین ترتیبات‌چیسی) طرفیندن حاضیرلانمیش تهران خریطه‌سی، تورک تایفالارینین تهرانین موختلیف محلله‌لرینده گئنیش یاییلدیغینی گؤستریر. بو خریطه‌ده سنگلج محلله‌سینین شمالیندا «باجمانلولار» آدلی بیر محله گؤرونور. همچینین، سنگلج و عودلاجان محلله‌لرینده «افشار» آدلی کوچه‌لر وار کی، بو دا افشار دؤورونده تورک تایفالارینین وارلیغینی گؤستریر. عودلاجان محلله‌سینده‌کی «خدابنده‌لو» کوچه‌سی شاهسون تایفاسینا (تاریخی شاه عباس دؤورونه‌دک اوزانان تورک تایفالاریندان بیری) عایددیر. سنگلجدا ایسه «خلجلر» محلله‌سی وار کی، اونلار اؤزل خلج تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

=== تبریزلیلرین گلیشی و یئنی محلله‌لرین فورمالاشماسی ===
ناصرالدین شاه دؤورو، تبریزلیلر و آزربایجانلیلارین تهرانلا علاقه‌سینین باشلانغیجی اوچون مؤهوم بیر دؤور ایدی. امیرکبیر ولیعهد ایله بیرلیکده تبریزدن تهران گلنده و ناصرالدین شاه تاختا چیخاندا، یانیندا بیر نئچه تبریزلی گتیردی. بو، آزربایجانلیلارین تهراندا مسکونلاشماسینین باشلانغیجی ایدی. امیرکبیرین میراثیندان و وصیتی ایله شیخ عبدالحسین طرفیندن بازار محلله‌سینده تیکیله‌ن مسجید، سونرالار دَییشیکلیکلره معروض قالدی و آزربایجانلی تاجیرلر اونون اینشاسینا سرمایه قویدولار. بو سبب‌دن مسجید سونرالار «آزربایجانلیلار مسجیدی» آدلاندی.

== معاصیر دؤور و تورک محلله‌لری ==

=== اوچ یول آزری و صنایع اینکیشافی ===
مشروطه دؤوروندن سونرا و پهلوین دؤورونده تهران صنایع مرکزینه چئوریلدی. بیر چوخ فابریکلر فعالیته باشلادی و اونلارین چوخو تهرانین جنوبونداکی اوچ یول آزری اطرافیندا یئرلشیردی. بو فابریکلرده ایشچی طلباتینین آرتماسی ایله چوخ سایدا آزربایجانلی تهران کؤچ ائتدی و اوچ یول آزری یاخینلیغیندا مسکونلاشدی.

=== سلسبیل؛ تورکلرین لاله‌زاری ===
رضا شاه دؤورونده ناصیری سدی و شهر دروازالاری داغیدیلدی و اینسانلار شهرین خاریجینده ائو تیکه بیلدیلر. هامین دؤورده مظفری اراضیسینده (بیر طرفدن جنوبی ترشت اراضیلرینه، دیگر طرفدن ایسه شمالی جی و مهرآباد اراضیلرینه‌دک) تیکینتی باشلاندی. بو، معاصیر معمارلیق و هندسی پلانلا حاضیرلانمیش تهرانین ایلک محلله‌لریندن بیری ایدی. بیر چوخ آزربایجانلی بو دؤورده (1941-جی میلادی ایلی سپتامبریندن سونرا، خصوصاً ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا) بو اراضییه کؤچ ائتدی. معاصیر سلسبیل آدلانان بو اراضی، او دؤورده تهران اوشاقلارینین دیلینده «تورکلرین لاله‌زاری» کیمی تانینیردی.

=== جوادیه ===
جوادیه تهرانین ان تانینمیش و کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر کی، تهرانین 16-جی رایونوندا و جنوبوندا یئرلشیر. بو محلله‌نین آدلاندیریلماسی 1951-جی ایلده (هیجری شمسی 1330) بو اراضینین تورپاقلارینین صاحیبی اولان «جواد فرد دانش» آدلی شخصین کیچیک آدی اساسیندا ائدیلمیشدیر. 1951-جی ایله‌دک جوادیه «قوزآباد» آدلانیردی کی، بونون سببی ده محلله‌نین ایلکین ساکینلرینین ارمنی دیلینده دانیشماسی ایدی.

جوادیه، پایتختین اکسر محلله‌لری کیمی، میقرانت قبوول ائدن بیر بؤلگه اولموش و موختلیف ایران خالقلارینی اؤزونده بیرلشدیرمیشدیر، لاکین بو محلله‌نین ایلکین منظره‌سی آزربایجان تورکلری طرفیندن فورمالاشدیریلمیشدیر. حال‌حاضیردا دا جوادیه ساکینلرینین اکثریتینی اردبیل، سراب و زنجان تورکلری، شیمالی ایران، لوریستان و تورکمنصحرا ساکینلری تشکیل ائدیر.

=== فلاح (ابوذر) ===
فلاح محلله‌سی (حال‌حاضیردا شرقی و غربی ابوذره بؤلونور) تهرانین 17-جی رایونونون جنوبوندا یئرلشهن کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر. بو محله اولجه اکین ساحه‌سی اولموش و فلاح آدلی بیر شخص بو تورپاقلاری آلاراق بۇغدا اکمه‌یه باشلامیشدیر. بیر مودّت سونرا، بو بؤلگه‌یه تورکدیللی اینسانلارین کؤچمه‌سی ایله تورپاقلار مسکونلاشدی. محلله‌ده ابوذر مسجیدینین اولماسی سبب‌سیندن آدی «ابوذر» اولاراق دَییشدیریلمیش و شرقی و غربی ابوذر اولماقلا ایکی حیصه‌یه بؤلونموشدور.

=== نازی‌آباد ===
1940-جی ایللرده (هیجری شمسی 1320) و ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا، تهران اطرافینداکی بوش تورپاقلار حاقیندا قانونلا دؤولت گئنیش اراضیلری اله کئچیردی و مامورلار اوچون محلله‌لر و بینالار تیکمک قرارینا گلدی کی، نارمک و نازی‌آباد دا اونلارین سیراسیندا ایدی. نازی‌آبادین ان مؤهوم ساکینلری، قصاب‌خانادا، چیت فابریکینده، سیلودا و س. ایشله‌ین آزربایجان تورکلری ایدیلر.

=== گومروک و نفت آنباری ===
گومروک محلله‌سینین اکسر ساکینلری و موتوسیکلت ساتیجیلاری آزربایجانلیدیر. همچینین، نفت آنباری محلله‌سینین ساکینلری ده اکسراً آزربایجان تورکلریدیر و توپدان ساتیش و یرزاق ماغازالارینین صاحیبلریدیر. بو محلله‌نین آزربایجانلیلاری داها چوخ اردبیل، ثمرین، سراب و میانه‌دندیرلر.

=== رباط‌کریم ===
11-جی رایوندا، ایروانی کوچه‌سینده یئرلشهن رباط‌کریم محلله‌سینین اهالیسینین اکثریتی (خصوصاً ثمرین شهرلی) آزربایجان تورکلریندن عیبارت‌دیر و بو محلله‌ده اونلارین ایکی مسجیدی وار.

=== ایسلامشهر، نسیمشهر و گولوستان ===
ایسلامشهر اطرافینداکی نسیمشهر شهرینین اهالیسینین تخمیناً 80%-نی آزربایجان تورکلری تشکیل ائدیر. ایسلامشهره یاخین گولوستان شهرینین ساکینلرینین تخمیناً 60%-ی آزربایجانلیدیر. ایسلامشهر شهرینین اؤزو ایسه حال‌حاضیردا آزربایجان تورکلری، فارسلار و دیگر اتنیک قروپلار ایله آزربایجانلی-فارس قاریشیقلاریندان عیبارت‌دیر.

== همچینین باخ ==
* [[قاجارلار]]
* [[صفویلر]]
* [[سلجوقلولار]]
* [[قزنلیلر]]
* [[تهران بازاری]]
* [[گولوستان سارایی]]
* [[ایسلامشهر]]
* [[نسیمشهر]]
* [[رباط‌کریم]]
* [[جوادیه]]
* [[نازی‌آباد]]

== قایناقلار ==
{{پانویس}}
* {{cite web|title=Tehranın və ətrafının əsas sakinləri türklər idi|url=https://gadtb.com/fa/ساکنان-اصلی-تهران-و-اطراف-آن-ترک-ها-بودن/|website=qadbt|date=2019-03-22|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite web|title=Cəvadiyə|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/35582/1/جوادیه|website=Tabnak|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite book|title=Klavixo səyahətnaməsi (Səmərqəndə səfər)|author=Ruy Qonsales de Klavixo|translator=مسعود رجب‌نیا|publisher=Elmi və Mədəni Nəşriyyat|year=1985|location=Tehran}}

[[بؤلمه:تهران اوستانی]]
[[بؤلمه:تهران تاریخی]]
[[بؤلمه:قاجارلار]]
[[بؤلمه:صفویلر]]
[[بؤلمه:ایران تورکلری]]
[[بؤلمه:تهران محلله‌لری]]</text>
      <sha1>60egjgb0nqrmnz2hg49ft1fca0kksyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592220</id>
      <parentid>1592217</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[تهران تۆرکلری]] صفحه‌سینی [[تهران تورکلری]]-ه آپاردی: آختاریش دا داها راحات تاپماق اوچون دیاکرتیک علامتلری سیلمک لازیمدیر.</comment>
      <origin>1592217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19417" sha1="60egjgb0nqrmnz2hg49ft1fca0kksyb" xml:space="preserve">'''تهران تورکلری''' — [[تهران اوستانی]]ندا و خصوصاً [[تهران]] شهرینده یاشایان [[تورکلر|تورکدیللی]] اهالییه دئییلیر. تورکلرین بو بؤلگه‌دهکی وارلیغی تاریخی کؤکلره مالیکدیر و [[قزنلیلر]] و [[سلجوقلولار]] دؤورونه‌دک اوزانیر. بو وارلیق [[صفویلر]] دؤورونده تهران شهرینین ایلکین نوجهلرینین اینشاسی، [[قاجارلار]] دؤورونده تهرانین پایتخت سئچیلمه‌سی و معاصیر دؤورده جنوب و غرب اراضیلرینه گئنیش میقراسییا ایله داوام ائتمیشدیر. حال‌حاضیردا تهران اوستانینین اهالیسینین اهمیتلی بیر حیصه‌سی، خصوصاً [[ایسلامشهر]]، [[نسیمشهر]]، [[رباط‌کریم]]، [[بهاریستان]]، [[قرچک]] و [[ورامین]] کیمی شهرلرده تورکدیللی اینسانلاردان عیبارت‌دیر. بو اهالی قروپی ایران پایتختینین سیاسی، ایقتیصادی و مدنی تاریخینده مؤهوم رول اوینامیشدیر.

== تاریخی کؤک ==

=== قزنلیلر و سلجوقلولار دؤورو ===
تورکلرین [[ری (قدیم شهر)|ری]] بؤلگه‌سینده (معاصیر تهرانین یاخینلیغیندا یئرلشیر) ایلک گئنیش یاییلماسی هیجری قمری IV و V عصرلره تصادوف ائدیر. [[قزنلیلر]] ایرانین شرقی و مرکزی بؤلگه‌لرینده حاکمیت قورموش ایلک تورک سولاله‌سی اولاراق تورک عنصرلرینین ایرانین مرکزی یایلاسینا داخیل اولماسینا زمین یاراتدیلار. سونراکی دؤورده [[سلجوقلولار]] (هیجری V و VI عصرلر) بوتون ایرانو، او جمله‌دن ری بؤلگه‌سینی نظارته آلاراق، بو اراضیلرده اهمیتلی سایدا تورک تایفالارینی یئرلشدیردیلر. ری شهری او دؤورده سلجوقلو دؤولتینین مؤهوم مرکزلریندن بیری ایدی و چوخسایلی تورک امرالری و عسگرلری بورادا مسکونلاشمیشدیلار. بو حربی و دموقرافیک وارلیق، تورکلرین معاصیر تهران بؤلگه‌سینده‌کی موجودلوغونون اساسینی قویدو.

=== صفویلر دؤورو ===
[[صفویلر]] دؤورو (هیجری X-XII عصرلر) تهران تاریخینده دؤنوش نوقطه‌سی ساییلیر. بو دؤورده تهران ری یاخینلیغینداکی کیچیک بیر کنددن مؤهوم بیر شهره و ایداره مرکزینه چئوریلدی. [[شاه تهماسیب صفوی]] تهرانین ایستهحکاملاری و بورجلرینین تیکیلمه‌سی امرینی وئردی و تهران شهرینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. صفوی اجدادیندان اولان امامزاده حمزه‌نین توربه‌سی ری شهرینده‌کی عبدالعظیم توربه‌سینین یاخینلیغیندا یئرلشیردی و صفوی سولطانلاری بو مکان زیارت ائتمک اوچون تهران بؤلگه‌سینه سفر ائدیردیلر. شاه تهماسیب بیرینجی، قاراداغین بیر نئچه کندینین اهالیسینی تهران کؤچورمگی امر ائتدی. بو کندلیلر اکین ساحه‌لری اوغروندا بیر-بیری ایله موناقیشه‌ده ایدیلر و تهرانین تورکدیللی اهالیسینه قوشولدولار.

تاریخی سوبوتلارا گؤره، تهرانین شاه قالسینین (سونرالار [[گولوستان سارایی]]نا چئوریلدی) اساسی دا صفویلر دؤورونه تصادوف ائدیر. هیجری 961-جی ایلده شاه تهماسیب بیرینجی تهرانین بورج و سددینین تیکینتیسی امرینی وئردی و شاه قالاسینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. بونونلا بئله، صفویلردن قاباق دا تهران بؤلگه‌سینده مؤهوم تیکیلیلرین اولدوغونو گؤسترن سوبوتلار مؤوجوددور. [[روی گونزالس دِ کلاویخو]] — کاستیلیا کرالینین [[تئیمورلنگ|تئیمور]] سارایینا گؤندردیگی ایلچی — 1404-جو میلادی ایلی جولایین 6-دا (هیجری 807) سمرقنده سفری زامانی تهران گلدی و بیر نئچه گون اورادا قالدی. او، سفرنامه‌سینده «بابا شیخین ائوی» (تهران شهرینین بؤیوکلریندن بیری) و «مهمانخانا» آدلی ایکی تیکیلیدن بهس ائتمیشدیر. بزیلری بو ایکی تیکیلینین شاه قالاسینین اراضیسینده یئرلشمیش و سونرادان دَییشیکلیکلرله یئنی بینالارا چئوریلمیش اولدوغونو دوشونورلر.

=== قاجارلار دؤورو و دیل دَییشیکلیگی ===
[[قاجارلار]]ین (هیجری XIII عصر) حاکمیتی اله گلمه‌سی و [[آغا محمد شاه قاجار]] طرفیندن تهرانین ایرانین دایمی پایتختی سئچیلمه‌سی ایله تورکلرین تهرانداکی وارلیغی زیروه‌یه چاتدی. 1788-جی ایلده (هیجری 1202) آغا محمد شاه قاجار تهران اؤز دؤولتینین پایتختی سئچمک قرارینا گلدی. بو سئچیمین سببی تهرانین ساووجبولاغا (افشار تایفاسینین مرکزی) و قاجار تایفاسینین یوردو اولان استرآبادا (گورگان) یاخینلیغی ایدی. او زامان تهرانین اهالیسی 20.000 نفری کئچمیردی. پایتخت اعلان ائدیلمه‌سی ایله قاجار، افشار، خلج و شاهسون کیمی موختلیف تورک تایفالاری قاجار تایفاسی چرچیوه‌سینده، سارای عیاللاری، حربی‌لر و دؤولت ممورلاری ایله بیرلیکده تهراندا مسکونلاشدیلار. قاجارلار اؤزلری تورک سولاله‌سی ایدیلر و پایتختی [[ایصفاهان]] و [[شیراز]]دان تهران کؤچورمکله چوخ سایدا سارای عیالینی، حربی‌نی، دؤولت مامورو و تورک تایفالارینی بو شهره گتیردیلر.

قاجار حاکمیتینین اوللرینده تهران اهالیسینین اکثریتینین دیلی آزربایجان تورکجه‌سی ایدی و کیچیک بیر آزلیق رازی و شیمیرانی دیللرینده دانیشیردی. تهران فارسجاسی او دؤورده قاجار سارایینین عادی اینسانلاردان فرقلنمک اوچون ایستیفاده ائتدیگی بیر لهجه ایدی. بریتانیالی شرق‌شوناس [[ادوارد براون]]ون معلوماتینا گؤره، تهران سفری زامانی فارسجا دانیشان و یا فارسجا بیلن بیرینی تاپماق چتین ایدی.

'''دیل دَییشیکلیگی و تورکجه‌دن فارسجایا کئچن سؤزلر'''

تهران اهالیسینین اساس دیلینین تورکجه‌دن فارس دیلینه دَییشمه‌سی [[فتحعلی شاه قاجار]]ین دؤورونده و اونون ساراییندا باشلادی. فتحعلی شاه تهران فارسجاسینین ایلک مؤلّیمی ایدی و سارای عیاللاری بو دیلی اوندان اؤیرندیلر. «فتحعلی شاه فارسجاسی» آدلانان بو یئنی دیل، خالق آراسیندا اوزون مودّت آشاغی طبقه‌لر طرفیندن تکبر علامتی اولاراق قارشیلانیردی. زامان کئچدیکجه بیر چوخ تورکدیللی اینسانلار و رازی و شیمیرانی آزلیقلاری، اؤزلرینی «جامائت» کیمی تانیتدیرماماق اوچون تدریجاً فارسدیللی اولدولار.

بو دیل دَییشیکلیگینه باخمایاراق، اؤزلری تورکدیللی اولان قاجارلار فارس دیلینه درین تأثیر گؤستردیلر و چوخسایلی تورک سؤزلرینی فارسجایا داخیل ائتدیلر. حال‌حاضیردا گونده‌لیک فارسجادا ایشلنن یوزلرله تورک سؤزو وار کی، اونلارین چوخو قاجارلار دؤورونده فارسجایا داخیل اولموشدور. بو سؤزلره میسال اولاراق: «آغا»، «بیگ»، «خان»، «یامچی»، «چای»، «داش»، «قلم»، «یال»، «قاشق»، «چاقی»، «ایلچی»، «یاران»، «ساقی»، «اوشاق»، «قاپو»، «یورت»، «قیشلاق»، «یایلاق» و بیر چوخ باشقالارینی گؤسترمک اولار. بو سؤزلر تورکلرین ایرانداکی درین مدنی و دیل تأثیرینی نوماییش ائتدیریر.

=== تهران خریطه‌سینده تورک تایفالارینین ایزلری ===
ناصرالدین شاه دؤورونده (هیجری 1275) دارالفنون مؤذونلاری و «موسیو کرشیش» (ایراندا ایلک تلقراف خطینین چکیلمه‌سینین نظارتچیسی و تهران خریطه‌سینین ترتیبات‌چیسی) طرفیندن حاضیرلانمیش تهران خریطه‌سی، تورک تایفالارینین تهرانین موختلیف محلله‌لرینده گئنیش یاییلدیغینی گؤستریر. بو خریطه‌ده سنگلج محلله‌سینین شمالیندا «باجمانلولار» آدلی بیر محله گؤرونور. همچینین، سنگلج و عودلاجان محلله‌لرینده «افشار» آدلی کوچه‌لر وار کی، بو دا افشار دؤورونده تورک تایفالارینین وارلیغینی گؤستریر. عودلاجان محلله‌سینده‌کی «خدابنده‌لو» کوچه‌سی شاهسون تایفاسینا (تاریخی شاه عباس دؤورونه‌دک اوزانان تورک تایفالاریندان بیری) عایددیر. سنگلجدا ایسه «خلجلر» محلله‌سی وار کی، اونلار اؤزل خلج تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

=== تبریزلیلرین گلیشی و یئنی محلله‌لرین فورمالاشماسی ===
ناصرالدین شاه دؤورو، تبریزلیلر و آزربایجانلیلارین تهرانلا علاقه‌سینین باشلانغیجی اوچون مؤهوم بیر دؤور ایدی. امیرکبیر ولیعهد ایله بیرلیکده تبریزدن تهران گلنده و ناصرالدین شاه تاختا چیخاندا، یانیندا بیر نئچه تبریزلی گتیردی. بو، آزربایجانلیلارین تهراندا مسکونلاشماسینین باشلانغیجی ایدی. امیرکبیرین میراثیندان و وصیتی ایله شیخ عبدالحسین طرفیندن بازار محلله‌سینده تیکیله‌ن مسجید، سونرالار دَییشیکلیکلره معروض قالدی و آزربایجانلی تاجیرلر اونون اینشاسینا سرمایه قویدولار. بو سبب‌دن مسجید سونرالار «آزربایجانلیلار مسجیدی» آدلاندی.

== معاصیر دؤور و تورک محلله‌لری ==

=== اوچ یول آزری و صنایع اینکیشافی ===
مشروطه دؤوروندن سونرا و پهلوین دؤورونده تهران صنایع مرکزینه چئوریلدی. بیر چوخ فابریکلر فعالیته باشلادی و اونلارین چوخو تهرانین جنوبونداکی اوچ یول آزری اطرافیندا یئرلشیردی. بو فابریکلرده ایشچی طلباتینین آرتماسی ایله چوخ سایدا آزربایجانلی تهران کؤچ ائتدی و اوچ یول آزری یاخینلیغیندا مسکونلاشدی.

=== سلسبیل؛ تورکلرین لاله‌زاری ===
رضا شاه دؤورونده ناصیری سدی و شهر دروازالاری داغیدیلدی و اینسانلار شهرین خاریجینده ائو تیکه بیلدیلر. هامین دؤورده مظفری اراضیسینده (بیر طرفدن جنوبی ترشت اراضیلرینه، دیگر طرفدن ایسه شمالی جی و مهرآباد اراضیلرینه‌دک) تیکینتی باشلاندی. بو، معاصیر معمارلیق و هندسی پلانلا حاضیرلانمیش تهرانین ایلک محلله‌لریندن بیری ایدی. بیر چوخ آزربایجانلی بو دؤورده (1941-جی میلادی ایلی سپتامبریندن سونرا، خصوصاً ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا) بو اراضییه کؤچ ائتدی. معاصیر سلسبیل آدلانان بو اراضی، او دؤورده تهران اوشاقلارینین دیلینده «تورکلرین لاله‌زاری» کیمی تانینیردی.

=== جوادیه ===
جوادیه تهرانین ان تانینمیش و کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر کی، تهرانین 16-جی رایونوندا و جنوبوندا یئرلشیر. بو محلله‌نین آدلاندیریلماسی 1951-جی ایلده (هیجری شمسی 1330) بو اراضینین تورپاقلارینین صاحیبی اولان «جواد فرد دانش» آدلی شخصین کیچیک آدی اساسیندا ائدیلمیشدیر. 1951-جی ایله‌دک جوادیه «قوزآباد» آدلانیردی کی، بونون سببی ده محلله‌نین ایلکین ساکینلرینین ارمنی دیلینده دانیشماسی ایدی.

جوادیه، پایتختین اکسر محلله‌لری کیمی، میقرانت قبوول ائدن بیر بؤلگه اولموش و موختلیف ایران خالقلارینی اؤزونده بیرلشدیرمیشدیر، لاکین بو محلله‌نین ایلکین منظره‌سی آزربایجان تورکلری طرفیندن فورمالاشدیریلمیشدیر. حال‌حاضیردا دا جوادیه ساکینلرینین اکثریتینی اردبیل، سراب و زنجان تورکلری، شیمالی ایران، لوریستان و تورکمنصحرا ساکینلری تشکیل ائدیر.

=== فلاح (ابوذر) ===
فلاح محلله‌سی (حال‌حاضیردا شرقی و غربی ابوذره بؤلونور) تهرانین 17-جی رایونونون جنوبوندا یئرلشهن کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر. بو محله اولجه اکین ساحه‌سی اولموش و فلاح آدلی بیر شخص بو تورپاقلاری آلاراق بۇغدا اکمه‌یه باشلامیشدیر. بیر مودّت سونرا، بو بؤلگه‌یه تورکدیللی اینسانلارین کؤچمه‌سی ایله تورپاقلار مسکونلاشدی. محلله‌ده ابوذر مسجیدینین اولماسی سبب‌سیندن آدی «ابوذر» اولاراق دَییشدیریلمیش و شرقی و غربی ابوذر اولماقلا ایکی حیصه‌یه بؤلونموشدور.

=== نازی‌آباد ===
1940-جی ایللرده (هیجری شمسی 1320) و ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا، تهران اطرافینداکی بوش تورپاقلار حاقیندا قانونلا دؤولت گئنیش اراضیلری اله کئچیردی و مامورلار اوچون محلله‌لر و بینالار تیکمک قرارینا گلدی کی، نارمک و نازی‌آباد دا اونلارین سیراسیندا ایدی. نازی‌آبادین ان مؤهوم ساکینلری، قصاب‌خانادا، چیت فابریکینده، سیلودا و س. ایشله‌ین آزربایجان تورکلری ایدیلر.

=== گومروک و نفت آنباری ===
گومروک محلله‌سینین اکسر ساکینلری و موتوسیکلت ساتیجیلاری آزربایجانلیدیر. همچینین، نفت آنباری محلله‌سینین ساکینلری ده اکسراً آزربایجان تورکلریدیر و توپدان ساتیش و یرزاق ماغازالارینین صاحیبلریدیر. بو محلله‌نین آزربایجانلیلاری داها چوخ اردبیل، ثمرین، سراب و میانه‌دندیرلر.

=== رباط‌کریم ===
11-جی رایوندا، ایروانی کوچه‌سینده یئرلشهن رباط‌کریم محلله‌سینین اهالیسینین اکثریتی (خصوصاً ثمرین شهرلی) آزربایجان تورکلریندن عیبارت‌دیر و بو محلله‌ده اونلارین ایکی مسجیدی وار.

=== ایسلامشهر، نسیمشهر و گولوستان ===
ایسلامشهر اطرافینداکی نسیمشهر شهرینین اهالیسینین تخمیناً 80%-نی آزربایجان تورکلری تشکیل ائدیر. ایسلامشهره یاخین گولوستان شهرینین ساکینلرینین تخمیناً 60%-ی آزربایجانلیدیر. ایسلامشهر شهرینین اؤزو ایسه حال‌حاضیردا آزربایجان تورکلری، فارسلار و دیگر اتنیک قروپلار ایله آزربایجانلی-فارس قاریشیقلاریندان عیبارت‌دیر.

== همچینین باخ ==
* [[قاجارلار]]
* [[صفویلر]]
* [[سلجوقلولار]]
* [[قزنلیلر]]
* [[تهران بازاری]]
* [[گولوستان سارایی]]
* [[ایسلامشهر]]
* [[نسیمشهر]]
* [[رباط‌کریم]]
* [[جوادیه]]
* [[نازی‌آباد]]

== قایناقلار ==
{{پانویس}}
* {{cite web|title=Tehranın və ətrafının əsas sakinləri türklər idi|url=https://gadtb.com/fa/ساکنان-اصلی-تهران-و-اطراف-آن-ترک-ها-بودن/|website=qadbt|date=2019-03-22|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite web|title=Cəvadiyə|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/35582/1/جوادیه|website=Tabnak|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite book|title=Klavixo səyahətnaməsi (Səmərqəndə səfər)|author=Ruy Qonsales de Klavixo|translator=مسعود رجب‌نیا|publisher=Elmi və Mədəni Nəşriyyat|year=1985|location=Tehran}}

[[بؤلمه:تهران اوستانی]]
[[بؤلمه:تهران تاریخی]]
[[بؤلمه:قاجارلار]]
[[بؤلمه:صفویلر]]
[[بؤلمه:ایران تورکلری]]
[[بؤلمه:تهران محلله‌لری]]</text>
      <sha1>60egjgb0nqrmnz2hg49ft1fca0kksyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592222</id>
      <parentid>1592220</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19417" sha1="aye08astuy998n8zntlxgifbcgrk4hj" xml:space="preserve">'''تهران تۆرکلری''' — [[تهران اوستانی]]ندا و خصوصاً [[تهران]] شهرینده یاشایان [[تورکلر|تورکدیللی]] اهالییه دئییلیر. تورکلرین بو بؤلگه‌دهکی وارلیغی تاریخی کؤکلره مالیکدیر و [[قزنلیلر]] و [[سلجوقلولار]] دؤورونه‌دک اوزانیر. بو وارلیق [[صفویلر]] دؤورونده تهران شهرینین ایلکین نوجهلرینین اینشاسی، [[قاجارلار]] دؤورونده تهرانین پایتخت سئچیلمه‌سی و معاصیر دؤورده جنوب و غرب اراضیلرینه گئنیش میقراسییا ایله داوام ائتمیشدیر. حال‌حاضیردا تهران اوستانینین اهالیسینین اهمیتلی بیر حیصه‌سی، خصوصاً [[ایسلامشهر]]، [[نسیمشهر]]، [[رباط‌کریم]]، [[بهاریستان]]، [[قرچک]] و [[ورامین]] کیمی شهرلرده تورکدیللی اینسانلاردان عیبارت‌دیر. بو اهالی قروپی ایران پایتختینین سیاسی، ایقتیصادی و مدنی تاریخینده مؤهوم رول اوینامیشدیر.

== تاریخی کؤک ==

=== قزنلیلر و سلجوقلولار دؤورو ===
تورکلرین [[ری (قدیم شهر)|ری]] بؤلگه‌سینده (معاصیر تهرانین یاخینلیغیندا یئرلشیر) ایلک گئنیش یاییلماسی هیجری قمری IV و V عصرلره تصادوف ائدیر. [[قزنلیلر]] ایرانین شرقی و مرکزی بؤلگه‌لرینده حاکمیت قورموش ایلک تورک سولاله‌سی اولاراق تورک عنصرلرینین ایرانین مرکزی یایلاسینا داخیل اولماسینا زمین یاراتدیلار. سونراکی دؤورده [[سلجوقلولار]] (هیجری V و VI عصرلر) بوتون ایرانو، او جمله‌دن ری بؤلگه‌سینی نظارته آلاراق، بو اراضیلرده اهمیتلی سایدا تورک تایفالارینی یئرلشدیردیلر. ری شهری او دؤورده سلجوقلو دؤولتینین مؤهوم مرکزلریندن بیری ایدی و چوخسایلی تورک امرالری و عسگرلری بورادا مسکونلاشمیشدیلار. بو حربی و دموقرافیک وارلیق، تورکلرین معاصیر تهران بؤلگه‌سینده‌کی موجودلوغونون اساسینی قویدو.

=== صفویلر دؤورو ===
[[صفویلر]] دؤورو (هیجری X-XII عصرلر) تهران تاریخینده دؤنوش نوقطه‌سی ساییلیر. بو دؤورده تهران ری یاخینلیغینداکی کیچیک بیر کنددن مؤهوم بیر شهره و ایداره مرکزینه چئوریلدی. [[شاه تهماسیب صفوی]] تهرانین ایستهحکاملاری و بورجلرینین تیکیلمه‌سی امرینی وئردی و تهران شهرینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. صفوی اجدادیندان اولان امامزاده حمزه‌نین توربه‌سی ری شهرینده‌کی عبدالعظیم توربه‌سینین یاخینلیغیندا یئرلشیردی و صفوی سولطانلاری بو مکان زیارت ائتمک اوچون تهران بؤلگه‌سینه سفر ائدیردیلر. شاه تهماسیب بیرینجی، قاراداغین بیر نئچه کندینین اهالیسینی تهران کؤچورمگی امر ائتدی. بو کندلیلر اکین ساحه‌لری اوغروندا بیر-بیری ایله موناقیشه‌ده ایدیلر و تهرانین تورکدیللی اهالیسینه قوشولدولار.

تاریخی سوبوتلارا گؤره، تهرانین شاه قالسینین (سونرالار [[گولوستان سارایی]]نا چئوریلدی) اساسی دا صفویلر دؤورونه تصادوف ائدیر. هیجری 961-جی ایلده شاه تهماسیب بیرینجی تهرانین بورج و سددینین تیکینتیسی امرینی وئردی و شاه قالاسینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. بونونلا بئله، صفویلردن قاباق دا تهران بؤلگه‌سینده مؤهوم تیکیلیلرین اولدوغونو گؤسترن سوبوتلار مؤوجوددور. [[روی گونزالس دِ کلاویخو]] — کاستیلیا کرالینین [[تئیمورلنگ|تئیمور]] سارایینا گؤندردیگی ایلچی — 1404-جو میلادی ایلی جولایین 6-دا (هیجری 807) سمرقنده سفری زامانی تهران گلدی و بیر نئچه گون اورادا قالدی. او، سفرنامه‌سینده «بابا شیخین ائوی» (تهران شهرینین بؤیوکلریندن بیری) و «مهمانخانا» آدلی ایکی تیکیلیدن بهس ائتمیشدیر. بزیلری بو ایکی تیکیلینین شاه قالاسینین اراضیسینده یئرلشمیش و سونرادان دَییشیکلیکلرله یئنی بینالارا چئوریلمیش اولدوغونو دوشونورلر.

=== قاجارلار دؤورو و دیل دَییشیکلیگی ===
[[قاجارلار]]ین (هیجری XIII عصر) حاکمیتی اله گلمه‌سی و [[آغا محمد شاه قاجار]] طرفیندن تهرانین ایرانین دایمی پایتختی سئچیلمه‌سی ایله تورکلرین تهرانداکی وارلیغی زیروه‌یه چاتدی. 1788-جی ایلده (هیجری 1202) آغا محمد شاه قاجار تهران اؤز دؤولتینین پایتختی سئچمک قرارینا گلدی. بو سئچیمین سببی تهرانین ساووجبولاغا (افشار تایفاسینین مرکزی) و قاجار تایفاسینین یوردو اولان استرآبادا (گورگان) یاخینلیغی ایدی. او زامان تهرانین اهالیسی 20.000 نفری کئچمیردی. پایتخت اعلان ائدیلمه‌سی ایله قاجار، افشار، خلج و شاهسون کیمی موختلیف تورک تایفالاری قاجار تایفاسی چرچیوه‌سینده، سارای عیاللاری، حربی‌لر و دؤولت ممورلاری ایله بیرلیکده تهراندا مسکونلاشدیلار. قاجارلار اؤزلری تورک سولاله‌سی ایدیلر و پایتختی [[ایصفاهان]] و [[شیراز]]دان تهران کؤچورمکله چوخ سایدا سارای عیالینی، حربی‌نی، دؤولت مامورو و تورک تایفالارینی بو شهره گتیردیلر.

قاجار حاکمیتینین اوللرینده تهران اهالیسینین اکثریتینین دیلی آزربایجان تورکجه‌سی ایدی و کیچیک بیر آزلیق رازی و شیمیرانی دیللرینده دانیشیردی. تهران فارسجاسی او دؤورده قاجار سارایینین عادی اینسانلاردان فرقلنمک اوچون ایستیفاده ائتدیگی بیر لهجه ایدی. بریتانیالی شرق‌شوناس [[ادوارد براون]]ون معلوماتینا گؤره، تهران سفری زامانی فارسجا دانیشان و یا فارسجا بیلن بیرینی تاپماق چتین ایدی.

'''دیل دَییشیکلیگی و تورکجه‌دن فارسجایا کئچن سؤزلر'''

تهران اهالیسینین اساس دیلینین تورکجه‌دن فارس دیلینه دَییشمه‌سی [[فتحعلی شاه قاجار]]ین دؤورونده و اونون ساراییندا باشلادی. فتحعلی شاه تهران فارسجاسینین ایلک مؤلّیمی ایدی و سارای عیاللاری بو دیلی اوندان اؤیرندیلر. «فتحعلی شاه فارسجاسی» آدلانان بو یئنی دیل، خالق آراسیندا اوزون مودّت آشاغی طبقه‌لر طرفیندن تکبر علامتی اولاراق قارشیلانیردی. زامان کئچدیکجه بیر چوخ تورکدیللی اینسانلار و رازی و شیمیرانی آزلیقلاری، اؤزلرینی «جامائت» کیمی تانیتدیرماماق اوچون تدریجاً فارسدیللی اولدولار.

بو دیل دَییشیکلیگینه باخمایاراق، اؤزلری تورکدیللی اولان قاجارلار فارس دیلینه درین تأثیر گؤستردیلر و چوخسایلی تورک سؤزلرینی فارسجایا داخیل ائتدیلر. حال‌حاضیردا گونده‌لیک فارسجادا ایشلنن یوزلرله تورک سؤزو وار کی، اونلارین چوخو قاجارلار دؤورونده فارسجایا داخیل اولموشدور. بو سؤزلره میسال اولاراق: «آغا»، «بیگ»، «خان»، «یامچی»، «چای»، «داش»، «قلم»، «یال»، «قاشق»، «چاقی»، «ایلچی»، «یاران»، «ساقی»، «اوشاق»، «قاپو»، «یورت»، «قیشلاق»، «یایلاق» و بیر چوخ باشقالارینی گؤسترمک اولار. بو سؤزلر تورکلرین ایرانداکی درین مدنی و دیل تأثیرینی نوماییش ائتدیریر.

=== تهران خریطه‌سینده تورک تایفالارینین ایزلری ===
ناصرالدین شاه دؤورونده (هیجری 1275) دارالفنون مؤذونلاری و «موسیو کرشیش» (ایراندا ایلک تلقراف خطینین چکیلمه‌سینین نظارتچیسی و تهران خریطه‌سینین ترتیبات‌چیسی) طرفیندن حاضیرلانمیش تهران خریطه‌سی، تورک تایفالارینین تهرانین موختلیف محلله‌لرینده گئنیش یاییلدیغینی گؤستریر. بو خریطه‌ده سنگلج محلله‌سینین شمالیندا «باجمانلولار» آدلی بیر محله گؤرونور. همچینین، سنگلج و عودلاجان محلله‌لرینده «افشار» آدلی کوچه‌لر وار کی، بو دا افشار دؤورونده تورک تایفالارینین وارلیغینی گؤستریر. عودلاجان محلله‌سینده‌کی «خدابنده‌لو» کوچه‌سی شاهسون تایفاسینا (تاریخی شاه عباس دؤورونه‌دک اوزانان تورک تایفالاریندان بیری) عایددیر. سنگلجدا ایسه «خلجلر» محلله‌سی وار کی، اونلار اؤزل خلج تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

=== تبریزلیلرین گلیشی و یئنی محلله‌لرین فورمالاشماسی ===
ناصرالدین شاه دؤورو، تبریزلیلر و آزربایجانلیلارین تهرانلا علاقه‌سینین باشلانغیجی اوچون مؤهوم بیر دؤور ایدی. امیرکبیر ولیعهد ایله بیرلیکده تبریزدن تهران گلنده و ناصرالدین شاه تاختا چیخاندا، یانیندا بیر نئچه تبریزلی گتیردی. بو، آزربایجانلیلارین تهراندا مسکونلاشماسینین باشلانغیجی ایدی. امیرکبیرین میراثیندان و وصیتی ایله شیخ عبدالحسین طرفیندن بازار محلله‌سینده تیکیله‌ن مسجید، سونرالار دَییشیکلیکلره معروض قالدی و آزربایجانلی تاجیرلر اونون اینشاسینا سرمایه قویدولار. بو سبب‌دن مسجید سونرالار «آزربایجانلیلار مسجیدی» آدلاندی.

== معاصیر دؤور و تورک محلله‌لری ==

=== اوچ یول آزری و صنایع اینکیشافی ===
مشروطه دؤوروندن سونرا و پهلوین دؤورونده تهران صنایع مرکزینه چئوریلدی. بیر چوخ فابریکلر فعالیته باشلادی و اونلارین چوخو تهرانین جنوبونداکی اوچ یول آزری اطرافیندا یئرلشیردی. بو فابریکلرده ایشچی طلباتینین آرتماسی ایله چوخ سایدا آزربایجانلی تهران کؤچ ائتدی و اوچ یول آزری یاخینلیغیندا مسکونلاشدی.

=== سلسبیل؛ تورکلرین لاله‌زاری ===
رضا شاه دؤورونده ناصیری سدی و شهر دروازالاری داغیدیلدی و اینسانلار شهرین خاریجینده ائو تیکه بیلدیلر. هامین دؤورده مظفری اراضیسینده (بیر طرفدن جنوبی ترشت اراضیلرینه، دیگر طرفدن ایسه شمالی جی و مهرآباد اراضیلرینه‌دک) تیکینتی باشلاندی. بو، معاصیر معمارلیق و هندسی پلانلا حاضیرلانمیش تهرانین ایلک محلله‌لریندن بیری ایدی. بیر چوخ آزربایجانلی بو دؤورده (1941-جی میلادی ایلی سپتامبریندن سونرا، خصوصاً ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا) بو اراضییه کؤچ ائتدی. معاصیر سلسبیل آدلانان بو اراضی، او دؤورده تهران اوشاقلارینین دیلینده «تورکلرین لاله‌زاری» کیمی تانینیردی.

=== جوادیه ===
جوادیه تهرانین ان تانینمیش و کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر کی، تهرانین 16-جی رایونوندا و جنوبوندا یئرلشیر. بو محلله‌نین آدلاندیریلماسی 1951-جی ایلده (هیجری شمسی 1330) بو اراضینین تورپاقلارینین صاحیبی اولان «جواد فرد دانش» آدلی شخصین کیچیک آدی اساسیندا ائدیلمیشدیر. 1951-جی ایله‌دک جوادیه «قوزآباد» آدلانیردی کی، بونون سببی ده محلله‌نین ایلکین ساکینلرینین ارمنی دیلینده دانیشماسی ایدی.

جوادیه، پایتختین اکسر محلله‌لری کیمی، میقرانت قبوول ائدن بیر بؤلگه اولموش و موختلیف ایران خالقلارینی اؤزونده بیرلشدیرمیشدیر، لاکین بو محلله‌نین ایلکین منظره‌سی آزربایجان تورکلری طرفیندن فورمالاشدیریلمیشدیر. حال‌حاضیردا دا جوادیه ساکینلرینین اکثریتینی اردبیل، سراب و زنجان تورکلری، شیمالی ایران، لوریستان و تورکمنصحرا ساکینلری تشکیل ائدیر.

=== فلاح (ابوذر) ===
فلاح محلله‌سی (حال‌حاضیردا شرقی و غربی ابوذره بؤلونور) تهرانین 17-جی رایونونون جنوبوندا یئرلشهن کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر. بو محله اولجه اکین ساحه‌سی اولموش و فلاح آدلی بیر شخص بو تورپاقلاری آلاراق بۇغدا اکمه‌یه باشلامیشدیر. بیر مودّت سونرا، بو بؤلگه‌یه تورکدیللی اینسانلارین کؤچمه‌سی ایله تورپاقلار مسکونلاشدی. محلله‌ده ابوذر مسجیدینین اولماسی سبب‌سیندن آدی «ابوذر» اولاراق دَییشدیریلمیش و شرقی و غربی ابوذر اولماقلا ایکی حیصه‌یه بؤلونموشدور.

=== نازی‌آباد ===
1940-جی ایللرده (هیجری شمسی 1320) و ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا، تهران اطرافینداکی بوش تورپاقلار حاقیندا قانونلا دؤولت گئنیش اراضیلری اله کئچیردی و مامورلار اوچون محلله‌لر و بینالار تیکمک قرارینا گلدی کی، نارمک و نازی‌آباد دا اونلارین سیراسیندا ایدی. نازی‌آبادین ان مؤهوم ساکینلری، قصاب‌خانادا، چیت فابریکینده، سیلودا و س. ایشله‌ین آزربایجان تورکلری ایدیلر.

=== گومروک و نفت آنباری ===
گومروک محلله‌سینین اکسر ساکینلری و موتوسیکلت ساتیجیلاری آزربایجانلیدیر. همچینین، نفت آنباری محلله‌سینین ساکینلری ده اکسراً آزربایجان تورکلریدیر و توپدان ساتیش و یرزاق ماغازالارینین صاحیبلریدیر. بو محلله‌نین آزربایجانلیلاری داها چوخ اردبیل، ثمرین، سراب و میانه‌دندیرلر.

=== رباط‌کریم ===
11-جی رایوندا، ایروانی کوچه‌سینده یئرلشهن رباط‌کریم محلله‌سینین اهالیسینین اکثریتی (خصوصاً ثمرین شهرلی) آزربایجان تورکلریندن عیبارت‌دیر و بو محلله‌ده اونلارین ایکی مسجیدی وار.

=== ایسلامشهر، نسیمشهر و گولوستان ===
ایسلامشهر اطرافینداکی نسیمشهر شهرینین اهالیسینین تخمیناً 80%-نی آزربایجان تورکلری تشکیل ائدیر. ایسلامشهره یاخین گولوستان شهرینین ساکینلرینین تخمیناً 60%-ی آزربایجانلیدیر. ایسلامشهر شهرینین اؤزو ایسه حال‌حاضیردا آزربایجان تورکلری، فارسلار و دیگر اتنیک قروپلار ایله آزربایجانلی-فارس قاریشیقلاریندان عیبارت‌دیر.

== همچینین باخ ==
* [[قاجارلار]]
* [[صفویلر]]
* [[سلجوقلولار]]
* [[قزنلیلر]]
* [[تهران بازاری]]
* [[گولوستان سارایی]]
* [[ایسلامشهر]]
* [[نسیمشهر]]
* [[رباط‌کریم]]
* [[جوادیه]]
* [[نازی‌آباد]]

== قایناقلار ==
{{پانویس}}
* {{cite web|title=Tehranın və ətrafının əsas sakinləri türklər idi|url=https://gadtb.com/fa/ساکنان-اصلی-تهران-و-اطراف-آن-ترک-ها-بودن/|website=qadbt|date=2019-03-22|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite web|title=Cəvadiyə|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/35582/1/جوادیه|website=Tabnak|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite book|title=Klavixo səyahətnaməsi (Səmərqəndə səfər)|author=Ruy Qonsales de Klavixo|translator=مسعود رجب‌نیا|publisher=Elmi və Mədəni Nəşriyyat|year=1985|location=Tehran}}

[[بؤلمه:تهران اوستانی]]
[[بؤلمه:تهران تاریخی]]
[[بؤلمه:قاجارلار]]
[[بؤلمه:صفویلر]]
[[بؤلمه:ایران تورکلری]]
[[بؤلمه:تهران محلله‌لری]]</text>
      <sha1>aye08astuy998n8zntlxgifbcgrk4hj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592223</id>
      <parentid>1592222</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19493" sha1="fm1rxxallm8ibsijdbymamr3x0qrfw2" xml:space="preserve">'''تهران تۆرکلری''' — [[تهران اوستانی]]ندا و خصوصاً [[تهران]] شهرینده یاشایان [[تورکلر|تورکدیللی]] اهالییه دئییلیر. تورکلرین بو بؤلگه‌دهکی وارلیغی تاریخی کؤکلره مالیکدیر و [[قزنلیلر]] و [[سلجوقلولار]] دؤورونه‌دک اوزانیر. بو وارلیق [[صفویلر]] دؤورونده تهران شهرینین ایلکین نوجهلرینین اینشاسی، [[قاجارلار]] دؤورونده تهرانین پایتخت سئچیلمه‌سی و معاصیر دؤورده جنوب و غرب اراضیلرینه گئنیش میقراسییا ایله داوام ائتمیشدیر. حال‌حاضیردا تهران اوستانینین اهالیسینین اهمیتلی بیر حیصه‌سی، خصوصاً [[ایسلامشهر]]، [[نسیمشهر]]، [[رباط‌کریم]]، [[بهاریستان]]، [[قرچک]] و [[ورامین]] کیمی شهرلرده تورکدیللی اینسانلاردان عیبارت‌دیر. بو اهالی قروپی ایران پایتختینین سیاسی، ایقتیصادی و مدنی تاریخینده مؤهوم رول اوینامیشدیر.

== تاریخی کؤک ==

=== قزنلیلر و سلجوقلولار دؤورو ===
تورکلرین [[ری (قدیم شهر)|ری]] بؤلگه‌سینده (معاصیر تهرانین یاخینلیغیندا یئرلشیر) ایلک گئنیش یاییلماسی هیجری قمری IV و V عصرلره تصادوف ائدیر. [[قزنلیلر]] ایرانین شرقی و مرکزی بؤلگه‌لرینده حاکمیت قورموش ایلک تورک سولاله‌سی اولاراق تورک عنصرلرینین ایرانین مرکزی یایلاسینا داخیل اولماسینا زمین یاراتدیلار. سونراکی دؤورده [[سلجوقلولار]] (هیجری V و VI عصرلر) بوتون ایرانو، او جمله‌دن ری بؤلگه‌سینی نظارته آلاراق، بو اراضیلرده اهمیتلی سایدا تورک تایفالارینی یئرلشدیردیلر. ری شهری او دؤورده سلجوقلو دؤولتینین مؤهوم مرکزلریندن بیری ایدی و چوخسایلی تورک امرالری و عسگرلری بورادا مسکونلاشمیشدیلار. بو حربی و دموقرافیک وارلیق، تورکلرین معاصیر تهران بؤلگه‌سینده‌کی موجودلوغونون اساسینی قویدو.

=== صفویلر دؤورو ===
[[صفویلر]] دؤورو (هیجری X-XII عصرلر) تهران تاریخینده دؤنوش نوقطه‌سی ساییلیر. بو دؤورده تهران ری یاخینلیغینداکی کیچیک بیر کنددن مؤهوم بیر شهره و ایداره مرکزینه چئوریلدی. [[شاه تهماسیب صفوی]] تهرانین ایستهحکاملاری و بورجلرینین تیکیلمه‌سی امرینی وئردی و تهران شهرینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. صفوی اجدادیندان اولان امامزاده حمزه‌نین توربه‌سی ری شهرینده‌کی عبدالعظیم توربه‌سینین یاخینلیغیندا یئرلشیردی و صفوی سولطانلاری بو مکان زیارت ائتمک اوچون تهران بؤلگه‌سینه سفر ائدیردیلر. شاه تهماسیب بیرینجی، قاراداغین بیر نئچه کندینین اهالیسینی تهران کؤچورمگی امر ائتدی. بو کندلیلر اکین ساحه‌لری اوغروندا بیر-بیری ایله موناقیشه‌ده ایدیلر و تهرانین تورکدیللی اهالیسینه قوشولدولار.

تاریخی سوبوتلارا گؤره، تهرانین شاه قالسینین (سونرالار [[گولوستان سارایی]]نا چئوریلدی) اساسی دا صفویلر دؤورونه تصادوف ائدیر. هیجری 961-جی ایلده شاه تهماسیب بیرینجی تهرانین بورج و سددینین تیکینتیسی امرینی وئردی و شاه قالاسینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. بونونلا بئله، صفویلردن قاباق دا تهران بؤلگه‌سینده مؤهوم تیکیلیلرین اولدوغونو گؤسترن سوبوتلار مؤوجوددور. [[روی گونزالس دِ کلاویخو]] — کاستیلیا کرالینین [[تئیمورلنگ|تئیمور]] سارایینا گؤندردیگی ایلچی — 1404-جو میلادی ایلی جولایین 6-دا (هیجری 807) سمرقنده سفری زامانی تهران گلدی و بیر نئچه گون اورادا قالدی. او، سفرنامه‌سینده «بابا شیخین ائوی» (تهران شهرینین بؤیوکلریندن بیری) و «مهمانخانا» آدلی ایکی تیکیلیدن بهس ائتمیشدیر. بزیلری بو ایکی تیکیلینین شاه قالاسینین اراضیسینده یئرلشمیش و سونرادان دَییشیکلیکلرله یئنی بینالارا چئوریلمیش اولدوغونو دوشونورلر.

=== قاجارلار دؤورو و دیل دَییشیکلیگی ===
[[قاجارلار]]ین (هیجری XIII عصر) حاکمیتی اله گلمه‌سی و [[آغا محمد شاه قاجار]] طرفیندن تهرانین ایرانین دایمی پایتختی سئچیلمه‌سی ایله تورکلرین تهرانداکی وارلیغی زیروه‌یه چاتدی. 1788-جی ایلده (هیجری 1202) آغا محمد شاه قاجار تهران اؤز دؤولتینین پایتختی سئچمک قرارینا گلدی. بو سئچیمین سببی تهرانین ساووجبولاغا (افشار تایفاسینین مرکزی) و قاجار تایفاسینین یوردو اولان استرآبادا (گورگان) یاخینلیغی ایدی. او زامان تهرانین اهالیسی 20.000 نفری کئچمیردی. پایتخت اعلان ائدیلمه‌سی ایله قاجار، افشار، خلج و شاهسون کیمی موختلیف تورک تایفالاری قاجار تایفاسی چرچیوه‌سینده، سارای عیاللاری، حربی‌لر و دؤولت ممورلاری ایله بیرلیکده تهراندا مسکونلاشدیلار. قاجارلار اؤزلری تورک سولاله‌سی ایدیلر و پایتختی [[ایصفاهان]] و [[شیراز]]دان تهران کؤچورمکله چوخ سایدا سارای عیالینی، حربی‌نی، دؤولت مامورو و تورک تایفالارینی بو شهره گتیردیلر.

قاجار حاکمیتینین اوللرینده تهران اهالیسینین اکثریتینین دیلی آزربایجان تورکجه‌سی ایدی و کیچیک بیر آزلیق رازی و شیمیرانی دیللرینده دانیشیردی. تهران فارسجاسی او دؤورده قاجار سارایینین عادی اینسانلاردان فرقلنمک اوچون ایستیفاده ائتدیگی بیر لهجه ایدی. بریتانیالی شرق‌شوناس [[ادوارد براون]]ون معلوماتینا گؤره، تهران سفری زامانی فارسجا دانیشان و یا فارسجا بیلن بیرینی تاپماق چتین ایدی.

'''دیل دَییشیکلیگی و تورکجه‌دن فارسجایا کئچن سؤزلر'''

تهران اهالیسینین اساس دیلینین تورکجه‌دن فارس دیلینه دَییشمه‌سی [[فتحعلی شاه قاجار]]ین دؤورونده و اونون ساراییندا باشلادی. فتحعلی شاه تهران فارسجاسینین ایلک مؤلّیمی ایدی و سارای عیاللاری بو دیلی اوندان اؤیرندیلر. «فتحعلی شاه فارسجاسی» آدلانان بو یئنی دیل، خالق آراسیندا اوزون مودّت آشاغی طبقه‌لر طرفیندن تکبر علامتی اولاراق قارشیلانیردی. زامان کئچدیکجه بیر چوخ تورکدیللی اینسانلار و رازی و شیمیرانی آزلیقلاری، اؤزلرینی «جامائت» کیمی تانیتدیرماماق اوچون تدریجاً فارسدیللی اولدولار.

بو دیل دَییشیکلیگینه باخمایاراق، اؤزلری تورکدیللی اولان قاجارلار فارس دیلینه درین تأثیر گؤستردیلر و چوخسایلی تورک سؤزلرینی فارسجایا داخیل ائتدیلر. حال‌حاضیردا گونده‌لیک فارسجادا ایشلنن یوزلرله تورک سؤزو وار کی، اونلارین چوخو قاجارلار دؤورونده فارسجایا داخیل اولموشدور. بو سؤزلره میسال اولاراق: «آغا»، «بیگ»، «خان»، «یامچی»، «چای»، «داش»، «قلم»، «یال»، «قاشق»، «چاقی»، «ایلچی»، «یاران»، «ساقی»، «اوشاق»، «قاپو»، «یورت»، «قیشلاق»، «یایلاق» و بیر چوخ باشقالارینی گؤسترمک اولار. بو سؤزلر تورکلرین ایرانداکی درین مدنی و دیل تأثیرینی نوماییش ائتدیریر.

=== تهران خریطه‌سینده تورک تایفالارینین ایزلری ===
ناصرالدین شاه دؤورونده (هیجری 1275) دارالفنون مؤذونلاری و «موسیو کرشیش» (ایراندا ایلک تلقراف خطینین چکیلمه‌سینین نظارتچیسی و تهران خریطه‌سینین ترتیبات‌چیسی) طرفیندن حاضیرلانمیش تهران خریطه‌سی، تورک تایفالارینین تهرانین موختلیف محلله‌لرینده گئنیش یاییلدیغینی گؤستریر. بو خریطه‌ده سنگلج محلله‌سینین شمالیندا «باجمانلولار» آدلی بیر محله گؤرونور. همچینین، سنگلج و عودلاجان محلله‌لرینده «افشار» آدلی کوچه‌لر وار کی، بو دا افشار دؤورونده تورک تایفالارینین وارلیغینی گؤستریر. عودلاجان محلله‌سینده‌کی «خدابنده‌لو» کوچه‌سی شاهسون تایفاسینا (تاریخی شاه عباس دؤورونه‌دک اوزانان تورک تایفالاریندان بیری) عایددیر. سنگلجدا ایسه «خلجلر» محلله‌سی وار کی، اونلار اؤزل خلج تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

=== تبریزلیلرین گلیشی و یئنی محلله‌لرین فورمالاشماسی ===
ناصرالدین شاه دؤورو، تبریزلیلر و آزربایجانلیلارین تهرانلا علاقه‌سینین باشلانغیجی اوچون مؤهوم بیر دؤور ایدی. امیرکبیر ولیعهد ایله بیرلیکده تبریزدن تهران گلنده و ناصرالدین شاه تاختا چیخاندا، یانیندا بیر نئچه تبریزلی گتیردی. بو، آزربایجانلیلارین تهراندا مسکونلاشماسینین باشلانغیجی ایدی. امیرکبیرین میراثیندان و وصیتی ایله شیخ عبدالحسین طرفیندن بازار محلله‌سینده تیکیله‌ن مسجید، سونرالار دَییشیکلیکلره معروض قالدی و آزربایجانلی تاجیرلر اونون اینشاسینا سرمایه قویدولار. بو سبب‌دن مسجید سونرالار «آزربایجانلیلار مسجیدی» آدلاندی.

== معاصیر دؤور و تورک محلله‌لری ==

=== اوچ یول آزری و صنایع اینکیشافی ===
مشروطه دؤوروندن سونرا و پهلوین دؤورونده تهران صنایع مرکزینه چئوریلدی. بیر چوخ فابریکلر فعالیته باشلادی و اونلارین چوخو تهرانین جنوبونداکی اوچ یول آزری اطرافیندا یئرلشیردی. بو فابریکلرده ایشچی طلباتینین آرتماسی ایله چوخ سایدا آزربایجانلی تهران کؤچ ائتدی و اوچ یول آزری یاخینلیغیندا مسکونلاشدی.

=== سلسبیل؛ تورکلرین لاله‌زاری ===
رضا شاه دؤورونده ناصیری سدی و شهر دروازالاری داغیدیلدی و اینسانلار شهرین خاریجینده ائو تیکه بیلدیلر. هامین دؤورده مظفری اراضیسینده (بیر طرفدن جنوبی ترشت اراضیلرینه، دیگر طرفدن ایسه شمالی جی و مهرآباد اراضیلرینه‌دک) تیکینتی باشلاندی. بو، معاصیر معمارلیق و هندسی پلانلا حاضیرلانمیش تهرانین ایلک محلله‌لریندن بیری ایدی. بیر چوخ آزربایجانلی بو دؤورده (1941-جی میلادی ایلی سپتامبریندن سونرا، خصوصاً ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا) بو اراضییه کؤچ ائتدی. معاصیر سلسبیل آدلانان بو اراضی، او دؤورده تهران اوشاقلارینین دیلینده «تورکلرین لاله‌زاری» کیمی تانینیردی.

=== جوادیه ===
جوادیه تهرانین ان تانینمیش و کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر کی، تهرانین 16-جی رایونوندا و جنوبوندا یئرلشیر. بو محلله‌نین آدلاندیریلماسی 1951-جی ایلده (هیجری شمسی 1330) بو اراضینین تورپاقلارینین صاحیبی اولان «جواد فرد دانش» آدلی شخصین کیچیک آدی اساسیندا ائدیلمیشدیر. 1951-جی ایله‌دک جوادیه «قوزآباد» آدلانیردی کی، بونون سببی ده محلله‌نین ایلکین ساکینلرینین ارمنی دیلینده دانیشماسی ایدی.

جوادیه، پایتختین اکسر محلله‌لری کیمی، میقرانت قبوول ائدن بیر بؤلگه اولموش و موختلیف ایران خالقلارینی اؤزونده بیرلشدیرمیشدیر، لاکین بو محلله‌نین ایلکین منظره‌سی آزربایجان تورکلری طرفیندن فورمالاشدیریلمیشدیر. حال‌حاضیردا دا جوادیه ساکینلرینین اکثریتینی اردبیل، سراب و زنجان تورکلری، شیمالی ایران، لوریستان و تورکمنصحرا ساکینلری تشکیل ائدیر.

=== فلاح (ابوذر) ===
فلاح محلله‌سی (حال‌حاضیردا شرقی و غربی ابوذره بؤلونور) تهرانین 17-جی رایونونون جنوبوندا یئرلشهن کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر. بو محله اولجه اکین ساحه‌سی اولموش و فلاح آدلی بیر شخص بو تورپاقلاری آلاراق بۇغدا اکمه‌یه باشلامیشدیر. بیر مودّت سونرا، بو بؤلگه‌یه تورکدیللی اینسانلارین کؤچمه‌سی ایله تورپاقلار مسکونلاشدی. محلله‌ده ابوذر مسجیدینین اولماسی سبب‌سیندن آدی «ابوذر» اولاراق دَییشدیریلمیش و شرقی و غربی ابوذر اولماقلا ایکی حیصه‌یه بؤلونموشدور.

=== نازی‌آباد ===
1940-جی ایللرده (هیجری شمسی 1320) و ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا، تهران اطرافینداکی بوش تورپاقلار حاقیندا قانونلا دؤولت گئنیش اراضیلری اله کئچیردی و مامورلار اوچون محلله‌لر و بینالار تیکمک قرارینا گلدی کی، نارمک و نازی‌آباد دا اونلارین سیراسیندا ایدی. نازی‌آبادین ان مؤهوم ساکینلری، قصاب‌خانادا، چیت فابریکینده، سیلودا و س. ایشله‌ین آزربایجان تورکلری ایدیلر.

=== گومروک و نفت آنباری ===
گومروک محلله‌سینین اکسر ساکینلری و موتوسیکلت ساتیجیلاری آزربایجانلیدیر. همچینین، نفت آنباری محلله‌سینین ساکینلری ده اکسراً آزربایجان تورکلریدیر و توپدان ساتیش و یرزاق ماغازالارینین صاحیبلریدیر. بو محلله‌نین آزربایجانلیلاری داها چوخ اردبیل، ثمرین، سراب و میانه‌دندیرلر.

=== رباط‌کریم ===
11-جی رایوندا، ایروانی کوچه‌سینده یئرلشهن رباط‌کریم محلله‌سینین اهالیسینین اکثریتی (خصوصاً ثمرین شهرلی) آزربایجان تورکلریندن عیبارت‌دیر و بو محلله‌ده اونلارین ایکی مسجیدی وار.

=== ایسلامشهر، نسیمشهر و گولوستان ===
ایسلامشهر اطرافینداکی نسیمشهر شهرینین اهالیسینین تخمیناً 80%-نی آزربایجان تورکلری تشکیل ائدیر. ایسلامشهره یاخین گولوستان شهرینین ساکینلرینین تخمیناً 60%-ی آزربایجانلیدیر. ایسلامشهر شهرینین اؤزو ایسه حال‌حاضیردا آزربایجان تورکلری، فارسلار و دیگر اتنیک قروپلار ایله آزربایجانلی-فارس قاریشیقلاریندان عیبارت‌دیر.

== همچینین باخ ==
* [[قاجارلار]]
* [[صفویلر]]
* [[سلجوقلولار]]
* [[قزنلیلر]]
* [[تهران بازاری]]
* [[گولوستان سارایی (تهران)|گولوستان سارایی]]
* [[ایسلامشهر]]
* [[نسیمشهر]]
* [[رباط‌کریم]]
* [[جوادیه]]
* [[نازی‌آباد (تهران)|نازی‌آباد]]

== قایناقلار ==
{{پانویس}}
* {{cite web|title=Tehranın və ətrafının əsas sakinləri türklər idi|url=https://gadtb.com/fa/ساکنان-اصلی-تهران-و-اطراف-آن-ترک-ها-بودن/|website=qadbt|date=2019-03-22|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite web|title=Cəvadiyə|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/35582/1/جوادیه|website=Tabnak|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite book|title=Klavixo səyahətnaməsi (Səmərqəndə səfər)|author=Ruy Qonsales de Klavixo|translator=مسعود رجب‌نیا|publisher=Elmi və Mədəni Nəşriyyat|year=1985|location=Tehran}}

[[بؤلمه:تهران اوستانی]]
[[بؤلمه:تهران تاریخی]]
[[بؤلمه:قاجارلار]]
[[بؤلمه:صفویلر]]
[[بؤلمه:ایران تورکلری]]
[[بؤلمه:تهران محلله‌لری]]</text>
      <sha1>fm1rxxallm8ibsijdbymamr3x0qrfw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592224</id>
      <parentid>1592223</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T01:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>ابرابزار</comment>
      <origin>1592224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19556" sha1="sj8gw58c28wmi76jli6uvv5x5t27902" xml:space="preserve">'''تهران تۆرکلری''' — [[تهران اوستانی]]ندا و خصوصاً [[تهران]] شهرینده یاشایان [[تورکلر|تورکدیللی]] اهالییه دئییلیر. تورکلرین بو بؤلگه‌دهکی وارلیغی تاریخی کؤکلره مالیکدیر و [[قزنلیلر]] و [[سلجوقلولار]] دؤورونه‌دک اوزانیر. بو وارلیق [[صفویلر]] دؤورونده تهران شهرینین ایلکین نوجهلرینین اینشاسی، [[قاجارلار]] دؤورونده تهرانین پایتخت سئچیلمه‌سی و معاصیر دؤورده جنوب و غرب اراضیلرینه گئنیش میقراسییا ایله داوام ائتمیشدیر. حال‌حاضیردا تهران اوستانینین اهالیسینین اهمیتلی بیر حیصه‌سی، خصوصاً [[ایسلامشهر]]، [[نسیمشهر]]، [[رباط‌کریم]]، [[بهاریستان]]، [[قرچک]] و [[ورامین]] کیمی شهرلرده تورکدیللی اینسانلاردان عیبارت‌دیر. بو اهالی قروپی ایران پایتختینین سیاسی، ایقتیصادی و مدنی تاریخینده مؤهوم رول اوینامیشدیر.

== تاریخی کؤک ==
=== قزنلیلر و سلجوقلولار دؤورو ===
تورکلرین [[ری (قدیم شهر)|ری]] بؤلگه‌سینده (معاصیر تهرانین یاخینلیغیندا یئرلشیر) ایلک گئنیش یاییلماسی هیجری قمری IV و V عصرلره تصادوف ائدیر. [[قزنلیلر]] ایرانین شرقی و مرکزی بؤلگه‌لرینده حاکمیت قورموش ایلک تورک سولاله‌سی اولاراق تورک عنصرلرینین ایرانین مرکزی یایلاسینا داخیل اولماسینا زمین یاراتدیلار. سونراکی دؤورده [[سلجوقلولار]] (هیجری V و VI عصرلر) بوتون ایرانو، او جمله‌دن ری بؤلگه‌سینی نظارته آلاراق، بو اراضیلرده اهمیتلی سایدا تورک تایفالارینی یئرلشدیردیلر. ری شهری او دؤورده سلجوقلو دؤولتینین مؤهوم مرکزلریندن بیری ایدی و چوخسایلی تورک امرالری و عسگرلری بورادا مسکونلاشمیشدیلار. بو حربی و دموقرافیک وارلیق، تورکلرین معاصیر تهران بؤلگه‌سینده‌کی موجودلوغونون اساسینی قویدو.

=== صفویلر دؤورو ===
[[صفویلر]] دؤورو (هیجری X-XII عصرلر) تهران تاریخینده دؤنوش نوقطه‌سی ساییلیر. بو دؤورده تهران ری یاخینلیغینداکی کیچیک بیر کنددن مؤهوم بیر شهره و ایداره مرکزینه چئوریلدی. [[شاه تهماسیب صفوی]] تهرانین ایستهحکاملاری و بورجلرینین تیکیلمه‌سی امرینی وئردی و تهران شهرینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. صفوی اجدادیندان اولان امامزاده حمزه‌نین توربه‌سی ری شهرینده‌کی عبدالعظیم توربه‌سینین یاخینلیغیندا یئرلشیردی و صفوی سولطانلاری بو مکان زیارت ائتمک اوچون تهران بؤلگه‌سینه سفر ائدیردیلر. شاه تهماسیب بیرینجی، قاراداغین بیر نئچه کندینین اهالیسینی تهران کؤچورمگی امر ائتدی. بو کندلیلر اکین ساحه‌لری اوغروندا بیر-بیری ایله موناقیشه‌ده ایدیلر و تهرانین تورکدیللی اهالیسینه قوشولدولار.

تاریخی سوبوتلارا گؤره، تهرانین شاه قالسینین (سونرالار [[گولوستان سارایی]]نا چئوریلدی) اساسی دا صفویلر دؤورونه تصادوف ائدیر. هیجری ۹۶۱-جی ایلده شاه تهماسیب بیرینجی تهرانین بورج و سددینین تیکینتیسی امرینی وئردی و شاه قالاسینین ایلکین نوجوهی بو دؤورده فورمالاشدی. بونونلا بئله، صفویلردن قاباق دا تهران بؤلگه‌سینده مؤهوم تیکیلیلرین اولدوغونو گؤسترن سوبوتلار مؤوجوددور. [[روی گونزالس دِ کلاویخو]] — کاستیلیا کرالینین [[تئیمورلنگ|تئیمور]] سارایینا گؤندردیگی ایلچی — ۱۴۰۴-جو میلادی ایلی جولایین ۶-دا (هیجری ۸۰۷) سمرقنده سفری زامانی تهران گلدی و بیر نئچه گون اورادا قالدی. او، سفرنامه‌سینده «بابا شیخین ائوی» (تهران شهرینین بؤیوکلریندن بیری) و «مهمانخانا» آدلی ایکی تیکیلیدن بهس ائتمیشدیر. بزیلری بو ایکی تیکیلینین شاه قالاسینین اراضیسینده یئرلشمیش و سونرادان دَییشیکلیکلرله یئنی بینالارا چئوریلمیش اولدوغونو دوشونورلر.

=== قاجارلار دؤورو و دیل دَییشیکلیگی ===
[[قاجارلار]]ین (هیجری XIII عصر) حاکمیتی اله گلمه‌سی و [[آغا محمد شاه قاجار]] طرفیندن تهرانین ایرانین دایمی پایتختی سئچیلمه‌سی ایله تورکلرین تهرانداکی وارلیغی زیروه‌یه چاتدی. ۱۷۸۸-جی ایلده (هیجری ۱۲۰۲) آغا محمد شاه قاجار تهران اؤز دؤولتینین پایتختی سئچمک قرارینا گلدی. بو سئچیمین سببی تهرانین ساووجبولاغا (افشار تایفاسینین مرکزی) و قاجار تایفاسینین یوردو اولان استرآبادا (گورگان) یاخینلیغی ایدی. او زامان تهرانین اهالیسی ۲۰٫۰۰۰ نفری کئچمیردی. پایتخت اعلان ائدیلمه‌سی ایله قاجار، افشار، خلج و شاهسون کیمی موختلیف تورک تایفالاری قاجار تایفاسی چرچیوه‌سینده، سارای عیاللاری، حربی‌لر و دؤولت ممورلاری ایله بیرلیکده تهراندا مسکونلاشدیلار. قاجارلار اؤزلری تورک سولاله‌سی ایدیلر و پایتختی [[ایصفاهان]] و [[شیراز]]دان تهران کؤچورمکله چوخ سایدا سارای عیالینی، حربی‌نی، دؤولت مامورو و تورک تایفالارینی بو شهره گتیردیلر.

قاجار حاکمیتینین اوللرینده تهران اهالیسینین اکثریتینین دیلی آزربایجان تورکجه‌سی ایدی و کیچیک بیر آزلیق رازی و شیمیرانی دیللرینده دانیشیردی. تهران فارسجاسی او دؤورده قاجار سارایینین عادی اینسانلاردان فرقلنمک اوچون ایستیفاده ائتدیگی بیر لهجه ایدی. بریتانیالی شرق‌شوناس [[ادوارد براون]]ون معلوماتینا گؤره، تهران سفری زامانی فارسجا دانیشان و یا فارسجا بیلن بیرینی تاپماق چتین ایدی.

'''دیل دَییشیکلیگی و تورکجه‌دن فارسجایا کئچن سؤزلر'''

تهران اهالیسینین اساس دیلینین تورکجه‌دن فارس دیلینه دَییشمه‌سی [[فتحعلی شاه قاجار]]ین دؤورونده و اونون ساراییندا باشلادی. فتحعلی شاه تهران فارسجاسینین ایلک مؤلّیمی ایدی و سارای عیاللاری بو دیلی اوندان اؤیرندیلر. «فتحعلی شاه فارسجاسی» آدلانان بو یئنی دیل، خالق آراسیندا اوزون مودّت آشاغی طبقه‌لر طرفیندن تکبر علامتی اولاراق قارشیلانیردی. زامان کئچدیکجه بیر چوخ تورکدیللی اینسانلار و رازی و شیمیرانی آزلیقلاری، اؤزلرینی «جامائت» کیمی تانیتدیرماماق اوچون تدریجاً فارسدیللی اولدولار.

بو دیل دَییشیکلیگینه باخمایاراق، اؤزلری تورکدیللی اولان قاجارلار فارس دیلینه درین تأثیر گؤستردیلر و چوخسایلی تورک سؤزلرینی فارسجایا داخیل ائتدیلر. حال‌حاضیردا گونده‌لیک فارسجادا ایشلنن یوزلرله تورک سؤزو وار کی، اونلارین چوخو قاجارلار دؤورونده فارسجایا داخیل اولموشدور. بو سؤزلره میسال اولاراق: «آغا»، «بیگ»، «خان»، «یامچی»، «چای»، «داش»، «قلم»، «یال»، «قاشق»، «چاقی»، «ایلچی»، «یاران»، «ساقی»، «اوشاق»، «قاپو»، «یورت»، «قیشلاق»، «یایلاق» و بیر چوخ باشقالارینی گؤسترمک اولار. بو سؤزلر تورکلرین ایرانداکی درین مدنی و دیل تأثیرینی نوماییش ائتدیریر.

=== تهران خریطه‌سینده تورک تایفالارینین ایزلری ===
ناصرالدین شاه دؤورونده (هیجری ۱۲۷۵) دارالفنون مؤذونلاری و «موسیو کرشیش» (ایراندا ایلک تلقراف خطینین چکیلمه‌سینین نظارتچیسی و تهران خریطه‌سینین ترتیبات‌چیسی) طرفیندن حاضیرلانمیش تهران خریطه‌سی، تورک تایفالارینین تهرانین موختلیف محلله‌لرینده گئنیش یاییلدیغینی گؤستریر. بو خریطه‌ده سنگلج محلله‌سینین شمالیندا «باجمانلولار» آدلی بیر محله گؤرونور. همچینین، سنگلج و عودلاجان محلله‌لرینده «افشار» آدلی کوچه‌لر وار کی، بو دا افشار دؤورونده تورک تایفالارینین وارلیغینی گؤستریر. عودلاجان محلله‌سینده‌کی «خدابنده‌لو» کوچه‌سی شاهسون تایفاسینا (تاریخی شاه عباس دؤورونه‌دک اوزانان تورک تایفالاریندان بیری) عایددیر. سنگلجدا ایسه «خلجلر» محلله‌سی وار کی، اونلار اؤزل خلج تورکجه‌سینده دانیشیرلار.

=== تبریزلیلرین گلیشی و یئنی محلله‌لرین فورمالاشماسی ===
ناصرالدین شاه دؤورو، تبریزلیلر و آزربایجانلیلارین تهرانلا علاقه‌سینین باشلانغیجی اوچون مؤهوم بیر دؤور ایدی. امیرکبیر ولیعهد ایله بیرلیکده تبریزدن تهران گلنده و ناصرالدین شاه تاختا چیخاندا، یانیندا بیر نئچه تبریزلی گتیردی. بو، آزربایجانلیلارین تهراندا مسکونلاشماسینین باشلانغیجی ایدی. امیرکبیرین میراثیندان و وصیتی ایله شیخ عبدالحسین طرفیندن بازار محلله‌سینده تیکیله‌ن مسجید، سونرالار دَییشیکلیکلره معروض قالدی و آزربایجانلی تاجیرلر اونون اینشاسینا سرمایه قویدولار. بو سبب‌دن مسجید سونرالار «آزربایجانلیلار مسجیدی» آدلاندی.

== معاصیر دؤور و تورک محلله‌لری ==
=== اوچ یول آزری و صنایع اینکیشافی ===
مشروطه دؤوروندن سونرا و پهلوین دؤورونده تهران صنایع مرکزینه چئوریلدی. بیر چوخ فابریکلر فعالیته باشلادی و اونلارین چوخو تهرانین جنوبونداکی اوچ یول آزری اطرافیندا یئرلشیردی. بو فابریکلرده ایشچی طلباتینین آرتماسی ایله چوخ سایدا آزربایجانلی تهران کؤچ ائتدی و اوچ یول آزری یاخینلیغیندا مسکونلاشدی.

=== سلسبیل؛ تورکلرین لاله‌زاری ===
رضا شاه دؤورونده ناصیری سدی و شهر دروازالاری داغیدیلدی و اینسانلار شهرین خاریجینده ائو تیکه بیلدیلر. هامین دؤورده مظفری اراضیسینده (بیر طرفدن جنوبی ترشت اراضیلرینه، دیگر طرفدن ایسه شمالی جی و مهرآباد اراضیلرینه‌دک) تیکینتی باشلاندی. بو، معاصیر معمارلیق و هندسی پلانلا حاضیرلانمیش تهرانین ایلک محلله‌لریندن بیری ایدی. بیر چوخ آزربایجانلی بو دؤورده (۱۹۴۱-جی میلادی ایلی سپتامبریندن سونرا، خصوصاً ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا) بو اراضییه کؤچ ائتدی. معاصیر سلسبیل آدلانان بو اراضی، او دؤورده تهران اوشاقلارینین دیلینده «تورکلرین لاله‌زاری» کیمی تانینیردی.

=== جوادیه ===
جوادیه تهرانین ان تانینمیش و کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر کی، تهرانین ۱۶-جی رایونوندا و جنوبوندا یئرلشیر. بو محلله‌نین آدلاندیریلماسی ۱۹۵۱-جی ایلده (هیجری شمسی ۱۳۳۰) بو اراضینین تورپاقلارینین صاحیبی اولان «جواد فرد دانش» آدلی شخصین کیچیک آدی اساسیندا ائدیلمیشدیر. ۱۹۵۱-جی ایله‌دک جوادیه «قوزآباد» آدلانیردی کی، بونون سببی ده محلله‌نین ایلکین ساکینلرینین ارمنی دیلینده دانیشماسی ایدی.

جوادیه، پایتختین اکسر محلله‌لری کیمی، میقرانت قبوول ائدن بیر بؤلگه اولموش و موختلیف ایران خالقلارینی اؤزونده بیرلشدیرمیشدیر، لاکین بو محلله‌نین ایلکین منظره‌سی آزربایجان تورکلری طرفیندن فورمالاشدیریلمیشدیر. حال‌حاضیردا دا جوادیه ساکینلرینین اکثریتینی اردبیل، سراب و زنجان تورکلری، شیمالی ایران، لوریستان و تورکمنصحرا ساکینلری تشکیل ائدیر.

=== فلاح (ابوذر) ===
فلاح محلله‌سی (حال‌حاضیردا شرقی و غربی ابوذره بؤلونور) تهرانین ۱۷-جی رایونونون جنوبوندا یئرلشهن کؤهنه محلله‌لریندن بیریدیر. بو محله اولجه اکین ساحه‌سی اولموش و فلاح آدلی بیر شخص بو تورپاقلاری آلاراق بۇغدا اکمه‌یه باشلامیشدیر. بیر مودّت سونرا، بو بؤلگه‌یه تورکدیللی اینسانلارین کؤچمه‌سی ایله تورپاقلار مسکونلاشدی. محلله‌ده ابوذر مسجیدینین اولماسی سبب‌سیندن آدی «ابوذر» اولاراق دَییشدیریلمیش و شرقی و غربی ابوذر اولماقلا ایکی حیصه‌یه بؤلونموشدور.

=== نازی‌آباد ===
۱۹۴۰-جی ایللرده (هیجری شمسی ۱۳۲۰) و ایکینجی دونیا موحاریبه‌سینین بیتمه‌سیندن سونرا، تهران اطرافینداکی بوش تورپاقلار حاقیندا قانونلا دؤولت گئنیش اراضیلری اله کئچیردی و مامورلار اوچون محلله‌لر و بینالار تیکمک قرارینا گلدی کی، نارمک و نازی‌آباد دا اونلارین سیراسیندا ایدی. نازی‌آبادین ان مؤهوم ساکینلری، قصاب‌خانادا، چیت فابریکینده، سیلودا و س. ایشله‌ین آزربایجان تورکلری ایدیلر.

=== گومروک و نفت آنباری ===
گومروک محلله‌سینین اکسر ساکینلری و موتوسیکلت ساتیجیلاری آزربایجانلیدیر. همچینین، نفت آنباری محلله‌سینین ساکینلری ده اکسراً آزربایجان تورکلریدیر و توپدان ساتیش و یرزاق ماغازالارینین صاحیبلریدیر. بو محلله‌نین آزربایجانلیلاری داها چوخ اردبیل، ثمرین، سراب و میانه‌دندیرلر.

=== رباط‌کریم ===
۱۱-جی رایوندا، ایروانی کوچه‌سینده یئرلشهن رباط‌کریم محلله‌سینین اهالیسینین اکثریتی (خصوصاً ثمرین شهرلی) آزربایجان تورکلریندن عیبارت‌دیر و بو محلله‌ده اونلارین ایکی مسجیدی وار.

=== ایسلامشهر، نسیمشهر و گولوستان ===
ایسلامشهر اطرافینداکی نسیمشهر شهرینین اهالیسینین تخمیناً ۸۰٪-نی آزربایجان تورکلری تشکیل ائدیر. ایسلامشهره یاخین گولوستان شهرینین ساکینلرینین تخمیناً ۶۰٪-ی آزربایجانلیدیر. ایسلامشهر شهرینین اؤزو ایسه حال‌حاضیردا آزربایجان تورکلری، فارسلار و دیگر اتنیک قروپلار ایله آزربایجانلی-فارس قاریشیقلاریندان عیبارت‌دیر.

== همچینین باخ ==
* [[قاجارلار]]
* [[صفویلر]]
* [[سلجوقلولار]]
* [[قزنلیلر]]
* [[تهران بازاری]]
* [[گولوستان سارایی (تهران)|گولوستان سارایی]]
* [[ایسلامشهر]]
* [[نسیمشهر]]
* [[رباط‌کریم]]
* [[جوادیه]]
* [[نازی‌آباد (تهران)|نازی‌آباد]]

== قایناقلار ==
{{پانویس}}
* {{cite web|title=Tehranın və ətrafının əsas sakinləri türklər idi|url=https://gadtb.com/fa/ساکنان-اصلی-تهران-و-اطراف-آن-ترک-ها-بودن/|website=qadbt|date=2019-03-22|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite web|title=Cəvadiyə|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/35582/1/جوادیه|website=Tabnak|accessdate=2026-08-15}}
* {{cite book|title=Klavixo səyahətnaməsi (Səmərqəndə səfər)|author=Ruy Qonsales de Klavixo|translator=مسعود رجب‌نیا|publisher=Elmi və Mədəni Nəşriyyat|year=1985|location=Tehran}}

[[بؤلمه:تهران اوستانی]]
[[بؤلمه:تهران تاریخی]]
[[بؤلمه:قاجارلار]]
[[بؤلمه:صفویلر]]
[[بؤلمه:ایران تورکلری]]
[[بؤلمه:تهران محلله‌لری]]</text>
      <sha1>sj8gw58c28wmi76jli6uvv5x5t27902</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تهران تورکلر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618116</id>
    <redirect title="تهران تورکلری" />
    <revision>
      <id>1592236</id>
      <parentid>1592114</parentid>
      <timestamp>2026-08-31T07:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>19</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بوت: روبات :[[تهران تورکلری]] صحیفه‌سینه ایستیقامت‌لی ایکیقات ایستیقامتلندیرمه دوزلدیلیر</comment>
      <origin>1592236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="pibq3ftpkfkb2z1uc7v33yv05s9n1kh" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[تهران تورکلری]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>pibq3ftpkfkb2z1uc7v33yv05s9n1kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایشلدن دانیشیغی:Ardam1350</title>
    <ns>3</ns>
    <id>618123</id>
    <revision>
      <id>1592154</id>
      <timestamp>2026-08-30T18:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>/* خوش گلدینیز */ یئنی بؤلمه</comment>
      <origin>1592154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="eyys6dgxf022jhbw39d33bihtw2tci7" xml:space="preserve">== خوش گلدینیز ==

{{خوش گلدینیز}} [[ایشلدن:Atsuner|Atsuner]] ([[ایشلدن دانیشیغی:Atsuner|دانیشیق]]) ۳۰ آقوست ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۶ (UTC)</text>
      <sha1>eyys6dgxf022jhbw39d33bihtw2tci7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تئک بوینوز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618124</id>
    <redirect title="تک بوینوز (قیزیل دریلی)" />
    <revision>
      <id>1592169</id>
      <timestamp>2026-08-30T20:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[تئک بوینوز]] صفحه‌سینی [[تک بوینوز (قیزیل دریلی)]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="qfchaeqpfn3fxfplesr3ukb3faa03y4" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[تک بوینوز (قیزیل دریلی)]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>qfchaeqpfn3fxfplesr3ukb3faa03y4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:تئک بوینوز</title>
    <ns>1</ns>
    <id>618125</id>
    <redirect title="دانیشیق:تک بوینوز (قیزیل دریلی)" />
    <revision>
      <id>1592171</id>
      <timestamp>2026-08-30T20:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[دانیشیق:تئک بوینوز]] صفحه‌سینی [[دانیشیق:تک بوینوز (قیزیل دریلی)]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128" sha1="n57fvvhw8u4r9lijn6gf0ymqcernz5t" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[دانیشیق:تک بوینوز (قیزیل دریلی)]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>n57fvvhw8u4r9lijn6gf0ymqcernz5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قیزیل دریلی‌لر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618126</id>
    <redirect title="آمریکا یئرلیلری" />
    <revision>
      <id>1592172</id>
      <timestamp>2026-08-30T20:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>[[آمریکا یئرلیلری]] صفحه‌‌سینه یوْللاندیریلیر</comment>
      <origin>1592172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="6q4unkzv8del2efixef48efgb5tjyw0" xml:space="preserve">#تغییرمسیر [[آمریکا یئرلیلری]]</text>
      <sha1>6q4unkzv8del2efixef48efgb5tjyw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قوناق‌ائوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618127</id>
    <redirect title="هوتل" />
    <revision>
      <id>1592175</id>
      <timestamp>2026-08-30T20:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[قوناق‌ائوی]] صفحه‌سینی [[هوتل]]-ه آپاردی: هوتل آدی داها چوخ یایغیندیر.</comment>
      <origin>1592175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="jt51pm2m2fyov8uyei6zzzq2wvr8tqv" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[هوتل]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>jt51pm2m2fyov8uyei6zzzq2wvr8tqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خانی‌آباد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618128</id>
    <revision>
      <id>1592182</id>
      <timestamp>2026-08-30T21:55:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' '''خانی‌آباد''' [[تهران|تهرانین]] قدیمی و تاریخی محله‌لریندن‌دیر.   == قایناقلار == {{قایناق}}' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1592182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="4d0cv1surwoqvnast8wcbv0yy92mjby" xml:space="preserve">'''خانی‌آباد''' [[تهران|تهرانین]] قدیمی و تاریخی محله‌لریندن‌دیر.


== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>4d0cv1surwoqvnast8wcbv0yy92mjby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592183</id>
      <parentid>1592182</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T22:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="452" sha1="okvsbg42of421f9oiim3bud3vpmsu7r" xml:space="preserve">[[File:دروازهٔ خانی‌آباد تهران قدیم.jpg|thumb|قدیم طهرانین خانی‌آباد دروازه‌سینین ائشیگیندن بیر گؤرونتو]]
'''خانی‌آباد''' [[تهران|تهرانین]] قدیمی و تاریخی محله‌لریندن‌دیر. بو محله حال حاضیرده تهرانین ۱۲-جی منطقه‌سینده یئرلشیبدیر.


== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>okvsbg42of421f9oiim3bud3vpmsu7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592184</id>
      <parentid>1592183</parentid>
      <timestamp>2026-08-30T22:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1592184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="497" sha1="mjzqtnp2tgticrn06352y1aqu1qph56" xml:space="preserve">[[File:دروازهٔ خانی‌آباد تهران قدیم.jpg|thumb|قدیم طهرانین خانی‌آباد دروازه‌سینین ائشیگیندن بیر گؤرونتو]]
'''خانی‌آباد''' [[تهران|تهرانین]] قدیمی و تاریخی محله‌لریندن‌دیر. بو محله حال حاضیرده تهرانین ۱۲-جی منطقه‌سینده یئرلشیبدیر.


== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:تهران محله‌لری]]</text>
      <sha1>mjzqtnp2tgticrn06352y1aqu1qph56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عینک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618130</id>
    <redirect title="گؤزلوک" />
    <revision>
      <id>1592188</id>
      <timestamp>2026-08-30T22:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[عینک]] صفحه‌سینی، [[گؤزلوک]]-ده یوْل‌لاندیرما اۆستونه آپاردی</comment>
      <origin>1592188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="ivktz6axzujzo2daj7ilg766gkyu3y0" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[گؤزلوک]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>ivktz6axzujzo2daj7ilg766gkyu3y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سویودوجو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618131</id>
    <redirect title="یخچل" />
    <revision>
      <id>1592194</id>
      <timestamp>2026-08-30T23:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[سویودوجو]] صفحه‌سینی [[یخچل]]-ه آپاردی: داها یایغیندیر</comment>
      <origin>1592194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="kdi715qfozdfcaimlnt6qtqilg0efx1" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[یخچل]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>kdi715qfozdfcaimlnt6qtqilg0efx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوش(یۇیونماق)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618132</id>
    <redirect title="دوش (حامام)" />
    <revision>
      <id>1592200</id>
      <timestamp>2026-08-31T00:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[دوش(یۇیونماق)]] صفحه‌سینی [[دوش (حامام)]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="m8b51d89y2y3bmljzv8xgh0lvofp57n" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[دوش (حامام)]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>m8b51d89y2y3bmljzv8xgh0lvofp57n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>خندق ساواشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618133</id>
    <redirect title="ساواش خندقلری" />
    <revision>
      <id>1592204</id>
      <timestamp>2026-08-31T00:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[خندق ساواشی]] صفحه‌سینی [[ساواش خندقلری]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="tnritp0p3so9i5j40doy319rkn76oii" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[ساواش خندقلری]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>tnritp0p3so9i5j40doy319rkn76oii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قایؽش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618134</id>
    <redirect title="کمر (گئییم)" />
    <revision>
      <id>1592208</id>
      <timestamp>2026-08-31T00:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[قایؽش]] صفحه‌سینی [[کمر (گئییم)]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="0bxxyuja94hizdcbyxpvf5cpxicduam" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[کمر (گئییم)]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>0bxxyuja94hizdcbyxpvf5cpxicduam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اؤزویریش توپخانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618135</id>
    <redirect title="اؤزونو چکن توپخانا" />
    <revision>
      <id>1592215</id>
      <timestamp>2026-08-31T01:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[اؤزویریش توپخانا]] صفحه‌سینی [[اؤزونو چکن توپخانا]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="106" sha1="ov56fjxjpfmq06l2j8ofss9lq26y1v9" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[اؤزونو چکن توپخانا]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>ov56fjxjpfmq06l2j8ofss9lq26y1v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قزنلیلر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618136</id>
    <redirect title="غزنوی‌لر" />
    <revision>
      <id>1592218</id>
      <timestamp>2026-08-31T01:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>[[غزنوی‌لر]] صفحه‌‌سینه یوْللاندیریلیر</comment>
      <origin>1592218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="mp9fy236f1j9tw1ij0dermuqjwllbsf" xml:space="preserve">#تغییرمسیر [[غزنوی‌لر]]</text>
      <sha1>mp9fy236f1j9tw1ij0dermuqjwllbsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>رباط‌کریم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618137</id>
    <redirect title="روباط کریم" />
    <revision>
      <id>1592219</id>
      <timestamp>2026-08-31T01:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>[[روباط کریم]] صفحه‌‌سینه یوْللاندیریلیر</comment>
      <origin>1592219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="fiqxd04zzyghdf4sj5plky3gg443gz2" xml:space="preserve">#تغییرمسیر [[روباط کریم]]</text>
      <sha1>fiqxd04zzyghdf4sj5plky3gg443gz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تهران تۆرکلری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618138</id>
    <redirect title="تهران تورکلری" />
    <revision>
      <id>1592221</id>
      <timestamp>2026-08-31T01:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[تهران تۆرکلری]] صفحه‌سینی [[تهران تورکلری]]-ه آپاردی: آختاریش دا داها راحات تاپماق اوچون دیاکرتیک علامتلری سیلمک لازیمدیر.</comment>
      <origin>1592221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="pibq3ftpkfkb2z1uc7v33yv05s9n1kh" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[تهران تورکلری]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>pibq3ftpkfkb2z1uc7v33yv05s9n1kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایران-ایسراییل ساواشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618139</id>
    <redirect title="اون‌ایکی گونلوک ساواش" />
    <revision>
      <id>1592229</id>
      <timestamp>2026-08-31T02:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[ایران-ایسراییل ساواشی]] صفحه‌سینی [[اون‌ایکی گونلوک ساواش]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="64drxw3bu893cfs1dyu49g1lxpjssun" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[اون‌ایکی گونلوک ساواش]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>64drxw3bu893cfs1dyu49g1lxpjssun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:ایران-ایسراییل ساواشی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>618140</id>
    <redirect title="دانیشیق:اون‌ایکی گونلوک ساواش" />
    <revision>
      <id>1592231</id>
      <timestamp>2026-08-31T02:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[دانیشیق:ایران-ایسراییل ساواشی]] صفحه‌سینی [[دانیشیق:اون‌ایکی گونلوک ساواش]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1592231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128" sha1="fwq67k1f9g96s2tohe48qde4kofrl84" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[دانیشیق:اون‌ایکی گونلوک ساواش]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>fwq67k1f9g96s2tohe48qde4kofrl84</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>