ویکی‌پدیا azbwiki https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter مدیا اؤزل دانیشیق ایشلدن ایشلدن دانیشیغی ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا دانیشیغی فایل فایل دانیشیغی مدیاویکی مدیاویکی دانیشیغی شابلون شابلون دانیشیغی کؤمک کؤمک دانیشیغی بؤلمه بؤلمه دانیشیغی پوْرتال پوْرتال دانیشیغی TimedText TimedText talk ماژول ماژول دانیشیغی Event Event talk 0 534 1592518 1580243 2026-09-08T23:54:40Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1592518 wikitext text/x-wiki {{شابلون:ویکی‌لشدیرمک}} {{Infobox Continent |title = آفریقا |image = Africa (orthographic projection).svg |area = ۳۰٬۳۷۰٬۰۰۰ کیلومتر موربع;([[قاره|۲-جی]]) |population = {{UN Population|Africa}}{{UN Population|ref}} ({{UN Population|Year}}; [[List of continents by population|۲-جی]]) |density = {{Pop density|1100000000|30221532|km2|sqmi}} |GDP_nominal = ۲٫۳۳ تریلیون دولار (۲۰۱۸; [[List of continents by GDP (nominal)|۵-جی]])<ref name=IMF_Data/> |GDP_PPP = ۶٫۷۴ تریلیون دولار (۲۰۱۸; ۵-جی)<ref name=IMF_Data/> |GDP_per_capita = ۱٬۸۹۰ دولار (۲۰۱۸; [[List of continents by GDP (nominal)#GDP per capita (nominal) by continents|۶-جی]])<ref name=IMF_Data>{{cite web|title=IMF (WEO October 2018 Edition) GDP nominal and PPP data – international dollar|url=https://www.imf.org/external/datamapper/datasets/WEO/1}}</ref> |demonym = [[Ethnic groups of Africa|آفریقالی]] |countries = ۵۴ (و ۲ موباحیثه‌لی) |list_countries = List of sovereign states and dependent territories in Africa |dependencies = {{Collapsible list |list_style = text-align:right; |title = خاریجی (۳) | 1 = {{بایراق|مایوت}} | 2 = {{بایراق|رئونیون}} | 3 = {{بایراق|سنت هلنا، اسنشن و تریستان دا کونا}} }} {{Collapsible list |list_style = text-align:right; |title = داخیلی (۴) | 1 = {{بایراق|Canary Islands}} | 2 = {{بایراق|سئوتا}} | 3 = {{بایراق|Madeira}} | 4 = {{بایراق|Melilla}} }} |languages = [[Languages of Africa|۱۲۵۰–۳۰۰۰ دوغما دیل]] |time = [[یوتی‌سی ۱:۰۰-|۱:۰۰-]] - [[یوتی‌سی ۴:۰۰+|۴:۰۰+]] |cities = [[List of cities in Africa|بویوک شهری اراضی‌لار]]:<!-- -->{{cslist |item_style=white-space:nowrap; |[[Lagos]] |[[قاهیره]] |[[Kinshasa]] |[[Johannesburg]] |[[Abuja]] |<br />[[خرطوم]] |[[Dar es Salaam]] |[[ایسکندریه]] |[[Abidjan]] |<br />[[Algiers]] |[[Kano]] |[[Casablanca]] |[[Ibadan]] |[[نایروبی]] |<br />[[آدیس‌آبابا]] |[[Accra]]}} }} '''آفریقا'''، [[اوروپا]] قارّه‌سینین جونوبوندا واقع اوْلان بیر قارّه‌نین آدی دیر. اۆزاؤلچوسو ۲۹٬۲ میلیون km²، آدلارلا بیرلیکده ۳۰٬۳ میلیون km²-دیر. ائکواتوْر اوْنۇ شرطی اوْلاراق ایکی حیصه‌یه بؤلۆر. == آفریقانین آدی == «آفریقا» سؤزۆ قاره‌نین شیمال-شرقینده یاشامیش «آفریقی» طایفه‌سیندان گؤتۆرۆلۆب. == آفریقا بیلگی‌لری == [[یئر|دونیانین]] ان اۇزۇن چایی، دونیانین ان اۇزۇن شیرین‌سۇلۇ گؤلۆ، شرقی یاریم کوره‌سینین ان بوْل سۇلۇ [[چایی]]، قۇرۇدا یئر قابیغینین ان اۇزۇن [[چاتی|چاتی (صدف)]]، دونیانین ان [[ایستی]] یئری، دونیانین ان بؤیۆک [[قۇراق]] بیر یئری، بۇ قیطاع‌دیر. اوْنۇ آوروپادان [[جبل الطاریق|جبل الطاریق بوْغازی]] و [[آرالیق دنیزی]]، [[آسیا|آسیادان]] [[آرالیق دنیزی]]، [[سوئز کانالی]]، [[قیزیل دنیز|قیرمیزی دنیز]]، [[باب المندب|باب المندب بوْغازی]]، [[عدن خلیجی]] آییریر. ائکواتوْر خطی و صیفیرینجی مدار بۇ قیطاع‌دان کئچدییینه گؤره اوْ، ۴ یاریم کوره‌ده یئرله‌شیب‌دیر. == تاریخ == آفریقا قاره‌سی اینسانین ایلک یاشاییش یئریدیر. بۇ قاره‌ده اسکی [[اینسان]] [[فوسیل]]لری تاپیلیب و بۇ فوسیللرین قیدمتی ۷ میلیون ایل تخمین ائدیلیر. ХIХ عصرین ۷۰-جی ایللرینه قدر آوروپادان گلن مۆهاجیرلر آفریقا قطاع‌سی‌نین جنوب حیصه‌سینده – کاپ مۆستملکه‌سینده و قوْنشۇ بۇر جومهوریلرینده، الجزایرین شیمال بخشلرینده ان یاخشی توْرپاقلاری تۇتمۇشدۇلار. اوْ زامان آفریقا اراضیسینین یوزده ۱۱ قدری کاپیتالیست دؤلتلرینه منشور ایدی. اونلارین سیلاحلی ائکسپئدیسییالاری ساحیل بوْیۇ راوْینلارا آرخالاناراق، قطاعنین ایچریلرینه سوْخۇلۇر، اهالینی تالان ائدیر و ساغلام کیشیلری تۇتۇب قۇل کیمی ان چوْخ لاتین آمئریکاسینا گؤندریردیلر. اوْن میلیونلارلا چوْخ قووه‌تلی و گنج آداملارین ایتیریلمسی آفریقا خالقلارینی گۆجدن سالدی، اونلارین مۆستملکه‌چیلره قارشی موقاویمتینی ضعیف‌له‌تدی. ХIХ عصرین آخیرینجی ۲۰ ایلی عرضینده مۆستملکه‌چیلر قطاع اراضیسینین داها یوزده ۸۰ ایشغال ائدرک، اوْنۇن بؤلۆشدۆرۆلمسینی اساساً باشا چاتدیردیلار. مۆستملکه‌چیلر هر یئرده سوْن درجه شیددتلی، قیزغین موقاویمته راست گلیردیلر. آفریقالیلارین باشلیجا قووه‌سینی سینانمیش دؤیۆشچۆلر تشکیل ائدیردیلر. یالنیز بیر پارا طایفه باشچیلاری آوروپالیلارا خیدمت گؤسترمیه باشلادی. موقاویمتین اساس فوْرماسی سیلاحلی موباریزه ایدی. اهالی توْرپاقلاری ایشغال ائدیلمسینه، زوْرلا مسیحی‌لشدیرمه، خاریجیی تیجارتچیلره، تضمیناتلارین و وئرگیلرین اؤدنیلمسینه، امک مۆکللیفیتینه قارشی موقاویمت گؤستریردیلر. ХХ عصرین اولی‌نه‌دک آفریقا اراضیسینین یوزده ۳۴-نو ایشغال ائتمیش اوْلان فرانسه مۆستملکه‌چیلرینه قارشی شیددتلی موباریزه آپاریلیردی. تونیس اهالیسی فرانسه پروْتئکتوْراتی‌نین اعلان ائدیلمسینه قارشی عۆصیانلا جواب وئردی. مۆستملکه‌چیلرین قوْشۇنلاری عۆسیانچیلارین پیس سیلاحلانماسیندان و ضعیف تشکیل اولونماسیندان، هابئله فئوْدال عیانلارینین خیانتیندن ایستیفاده ائدرک اوْنۇ یاتیردیلار. ۸۰-جی ایللرده غربی آفریقا خالقلاری فرانسیز قوْشۇنلارینا قارشی چیخیشا باشلادیلار. بۇ چیخیشلارا فرانسیزلارین «سۇدان بوْناپارتی» آدلاندیردیقلاری ایستعدادلی سرکرده ساموْری تۇره باشچیلیق ائدیردی. ساموْرینین رهبرلییی آلتیندا آفریقالیلار ۱۸ ایل سیلاحلی موباریزه آپاردیلار. فرانسه نین قوْشۇنلارینین سیلاحلانما جهت‌دن اۆستۆنلۆیۆ و آمان سیزلیغی ۱۲۷۷ شمسی ایلده ساموْرینی تسلیم اوْلماغا مجبور ائتدی. فرانسه ماقاداسکارای اؤزۆنۆن پروْتئکتوْراتی اعلان ائتدیکده بۇ اؤلکه‌نین اهالیسی غصبکارلارا تابع اوْلماق ایستمدی. قانلی جزا تدبیرلرینه، خالقلارین بیر-بیرینین اۆزرینه سالیشدیریلماسینا و یئرلی عیانلارین پولا اله آلینماسینا باخمایاراق، ۹۰-جی ایللرده موقاویمت کۆتله‌وی شکیل آلمیشدی. آیری-آیری ماحاللاردا عۆسیانلار قالخیر، پارتیزان موحاریبه‌سی آپاریلیردی. == جوغرافیا == آفریقا قاره‌سی شیمالدان [[اوروپا|اروپا]] و [[دوغو]]دان [[آسیا]] قاره‌سیله قونشودور. [[سوئز کانالی]] بۇ قاره‌نی آسیا قاره‌سیندن آییرمیشدیر. ==اراضی‌لار و منطقه‌لر== {{Africa Labelled Map}} <!--{{editnote | NOTE: If you have arguments or evidence to the contrary, please provide them on the talk page and await until the consensus supports making proposed edits. Thank you!--> {|<!-- This table keeps maps to the right, to not overlap the -- region-table, but it might overlap for some browsers. -- DON'T USE "align=right" but use style="float:right" as -- the right-side alignment used by infoboxes. --> style="width:155px; float:right; margin-right:0.0em;" |[[File:Africa-regions.svg|thumb|upleft|آفریقا [[List of regions of Africa|منطقه‌لری]]: {{لجند|#2020FF|[[:قوزئی آفریقا|شومالی آفریقا]]}} {{لجند|#40FF40|[[:غربی آفریقا]]}} {{لجند|#FF00FF|[[:مرکزی آفریقا]]}} {{لجند|#FFD000|[[:دوغو آفریقا|شرقی آقریقا]]}} {{لجند|#FF0A0A|[[:جنوبی آفریقا]]}}]] |- |&nbsp;<!--put space to force empty row to appear--> |- |&nbsp; |- |[[File:topography of africa.png|thumb|upleft|آفریقانین قیزیکی نقشه‌سی]] |- |[[File:African continent-en.svg|thumb|آفریقانین سیاسی نقشه‌سی]] |}<!--end thumbnails--> <!--begin country info tables--> {|class="wikitable sortable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- style="background:#ececec;" ! class="unsortable" style="width:20px" | [[آرم]] ! class="unsortable" style="width:20px" | [[بايراق]] ! منطقه‌لر<ref>Continental regions as per [[United Nations geoscheme for Africa|UN categorizations/map]].<br></ref> و<br>اراضی‌لرین آدی [[بايراق]]لاریله ! data-sort-type="number" | [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر|ساحه]]<br>(km²) ! data-sort-type="number" | [[نفوسلارینا گوره اولکه لرین سیرالانماسی|جمعیت]]<ref name="uscen">{{cite web|url=https://www.census.gov\/cgi-bin/ipc/idbrank.pl|title=IDB: Countries Ranked by Population|date=28 November 1999|publisher=|deadurl=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/19991128111024/http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl|archivedate=28 November 1999|df=}}</ref> ! ایل ! data-sort-type="number" | [[اهالی سیخلیغینا گؤره اؤلکه‌لرین لیستی|سیخیلیق]]<br>(هر km²) ! [[پایتخت]] |- style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''[[قوزئی آفریقا]]''' |- | style="text-align:center" | | style="text-align:center" | {{بایراقچه|الجزاییر}} | [[الجزاییر]] |style="text-align:right;"|۲٬۳۸۱٬۷۴۰ |style="text-align:right;"|۳۴٬۱۷۸٬۱۸۸ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۴ |[[Algiers]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|قناری آدالاری}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|Canary Islands}} |[[Canary Islands]] (ایسپانیا)<ref>The Spanish [[قناری آدالاری]], of which [[لاس پالماس]] are [[سانتا کروس (ایسپانیا)]] are co-capitals, are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to [[مراکش]] and [[Western Sahara]]; population and area figures are for 2001.<br></ref> |style="text-align:right;"|۷٬۴۹۲ |style="text-align:right;"|۲٬۱۵۴٬۹۰۵ |style="text-align:right;"|۲۰۱۷ |style="text-align:right;"|۲۲۶ |[[لاس پالماس]],<br>[[سانتا کروس (ایسپانیا)|سانتا کروس]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Ceuta}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سئوتا}} |[[سئوتا]] (ایسپانیا)<ref>The Spanish [[exclave]] of [[سئوتا]] is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001.<br></ref> |style="text-align:right;"|۲۰ |style="text-align:right;"|۸۵٬۱۰۷ |style="text-align:right;"|۲۰۱۷ |style="text-align:right;"|۳٬۵۷۵ |— |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Egypt}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|میصر}} |[[میصر]]<ref>[[میصر]] is generally considered a [[List of transcontinental countries|transcontinental country]] in Northern Africa (UN region) and Western Asia; population and area figures are for African portion only, west of the [[سوئز کانالی]].<br></ref> |style="text-align:right;"|۱٬۰۰۱٬۴۵۰ |style="text-align:right;"|۸۲٬۸۶۸٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۲۰۱۲ |style="text-align:right;"|۸۳ |[[قاهیره]] |- | style="text-align:center" | [[File:The emblem on the passport of Libya.svg|25px]] | style="text-align:center" | {{بایراقچه|لیبی}} |[[لیبی]] |style="text-align:right;"|۱٬۷۵۹٬۵۴۰ |style="text-align:right;"|۶٬۳۱۰٬۴۳۴ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۴ |[[طرابلس (لیبی)|طرابلس]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Madeira}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|Madeira}} |[[Madeira]] (پورتوقال)<ref>The Portuguese [[Madeira Islands]] are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco; population and area figures are for 2001.<br></ref> |style="text-align:right;"|۷۹۷ |style="text-align:right;"|۲۴۵٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۲۰۰۱ |style="text-align:right;"|۳۰۷ |[[Funchal]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Melilla}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|Melilla}} |[[Melilla]] (ایسپانیا)<ref>The Spanish [[exclave]] of [[Melilla]] is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001.<br></ref> |style="text-align:right;"|۱۲ |style="text-align:right;"|۸۵٬۱۱۶ |style="text-align:right;"|۲۰۱۷ |style="text-align:right;"|۵٬۵۳۴ |— |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Morocco}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|مراکش}} |[[مراکش]] |style="text-align:right;"|۴۴۶٬۵۵۰ |style="text-align:right;"|۳۴٬۸۵۹٬۳۶۴ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۷۸ |[[Rabat]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Sudan}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سودان}} |[[سودان]] |style="text-align:right;"|۱٬۸۶۱٬۴۸۴ |style="text-align:right;"|۳۰٬۸۹۴٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۲۰۰۸ |style="text-align:right;"|۱۷ |[[خرطوم]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Tunisia}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|تونیس}} |[[تونیس]] |style="text-align:right;"|۱۶۳٬۶۱۰ |style="text-align:right;"|۱۰٬۴۸۶٬۳۳۹ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۶۴ |[[Tunis]] |- | style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|25px]] | style="text-align:center" | {{بایراقچه|Western Sahara}} | [[Western Sahara]]<ref name="Sahrawi Arab Democratic Republic">The territory of [[Western Sahara]] is claimed by the [[صحرا دموکراتیک عرب جومهوریتی]] and [[مراکش]]. The [[صحرا دموکراتیک عرب جومهوریتی]] is recognized as a sovereign state by the [[African Union]]. [[مراکش]] claims the entirety of the country as its [[Southern Provinces]]. Morocco administers 4/5 of the territory while the SADR controls 1/5. Morocco's annexation of this territory has not been recognized internationally.</ref> |style="text-align:right;"|۲۶۶٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۴۰۵٬۲۱۰ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۲ |[[El Aaiún]] |-style="background:#eee;" |- style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''[[دوغو آفریقا]]''' |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Burundi}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|بوروندی}} | [[بوروندی]] |style="text-align:right;"|۲۷٬۸۳۰ |style="text-align:right;"|۸٬۹۸۸٬۰۹۱ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳۲۳ |[[Bujumbura]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Comoros}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|کومور آدالاری}} | [[کومور آدالاری]] |style="text-align:right;"|۲٬۱۷۰ |style="text-align:right;"|۷۵۲٬۴۳۸ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳۴۷ |[[Moroni, Comoros|Moroni]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Djibouti}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|جیبوتی}} | [[جیبوتی]] |style="text-align:right;"|۲۳٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۸۲۸٬۳۲۴ |style="text-align:right;"|۲۰۱۵ |style="text-align:right;"|۲۲ |[[Djibouti (city)|Djibouti]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Eritrea}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|اریتره}} | [[اریتره]] |style="text-align:right;"|۱۲۱٬۳۲۰ |style="text-align:right;"|۵٬۶۴۷٬۱۶۸ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۴۷ |[[اسمره]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Ethiopia}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|اتیوپی}} | [[اتیوپی]] |style="text-align:right;"|۱٬۱۲۷٬۱۲۷ |style="text-align:right;"|۸۴٬۳۲۰٬۹۸۷ |style="text-align:right;"|۲۰۱۲ |style="text-align:right;"|۷۵ |[[آدیس‌آبابا]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Kenya}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|کنیا}} | [[کنیا]] |style="text-align:right;"|۵۸۲٬۶۵۰ |style="text-align:right;"|۳۹٬۰۰۲٬۷۷۲ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۶۶ |[[نایروبی]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Madagascar}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|ماداقاسکار}} | [[ماداقاسکار]] |style="text-align:right;"|۵۸۷٬۰۴۰ |style="text-align:right;"|۲۰٬۶۵۳٬۵۵۶ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳۵ |[[Antananarivo]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Malawi}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|مالاوی}} |[[مالاوی]] |style="text-align:right;"|۱۱۸٬۴۸۰ |style="text-align:right;"|۱۴٬۲۶۸٬۷۱۱ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۲۰ |[[لیلونگوه]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Mauritius}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|ماوریتیوس}} |[[ماوریتیوس]] |style="text-align:right;"|۲٬۰۴۰ |style="text-align:right;"|۱٬۲۸۴٬۲۶۴ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۶۳۰ |[[Port Louis]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Mayotte}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|مایوت}} |[[مایوت]] (فرانسه) |style="text-align:right;"|۳۷۴ |style="text-align:right;"|۲۲۳٬۷۶۵ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۴۹۰ |[[مامودزو]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Mozambique}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|موزامبیک}} |[[موزامبیک]] |style="text-align:right;"|۸۰۱٬۵۹۰ |style="text-align:right;"|۲۱٬۶۶۹٬۲۷۸ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۲۷ |[[ماپوتو]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Réunion}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|رئونیون}} | [[رئونیون]] (فرانسه) |style="text-align:right;"|۲٬۵۱۲ |style="text-align:right;"|۷۴۳٬۹۸۱ |style="text-align:right;"|۲۰۰۲ |style="text-align:right;"|۲۹۶ |[[سن-دنی، رئونیون]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Rwanda}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|رواندا}} | [[رواندا]] |style="text-align:right;"|۲۶٬۳۳۸ |style="text-align:right;"|۱۰٬۴۷۳٬۲۸۲ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳۹۸ |[[Kigali]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Seychelles}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سیشل}} |[[سیشل]] |style="text-align:right;"|۴۵۵ |style="text-align:right;"|۸۷٬۴۷۶ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۹۲ |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Somalia}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سومالی}} |[[سومالی]] |style="text-align:right;"|۶۳۷٬۶۵۷ |style="text-align:right;"|۹٬۸۳۲٬۰۱۷ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۵ |[[Mogadishu]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|South Sudan}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|جنوبی سودان}} |[[جنوبی سودان]] |style="text-align:right;"|۶۱۹٬۷۴۵ |style="text-align:right;"|۸٬۲۶۰٬۴۹۰ |style="text-align:right;"|۲۰۰۸ |style="text-align:right;"|۱۳ |[[Juba]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Tanzania}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|تانزانیا}} |[[تانزانیا]] |style="text-align:right;"|۹۴۵٬۰۸۷ |style="text-align:right;"|۴۴٬۹۲۹٬۰۰۲ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۴۳ |[[Dodoma]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Uganda}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|اوقاندا}} |[[اوقاندا]] |style="text-align:right;"|۲۳۶٬۰۴۰ |style="text-align:right;"|۳۲٬۳۶۹٬۵۵۸ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۳۷ |[[Kampala]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Zambia}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|زامبیا}} |[[زامبیا]] |style="text-align:right;"|۷۵۲٬۶۱۴ |style="text-align:right;"|۱۱٬۸۶۲٬۷۴۰ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۶ |[[Lusaka]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Zimbabwe}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|زیمبابوه}} |[[زیمبابوه]] |style="text-align:right;"|۳۹۰٬۵۸۰ |style="text-align:right;"|۱۱٬۳۹۲٬۶۲۹ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۲۹ |[[Harare]] |- |colspan="8" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[مرکزی آفریقا]]''' |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Angola}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|آنقولا}} |[[آنقولا]] |style="text-align:right;"|۱٬۲۴۶٬۷۰۰ |style="text-align:right;"|۱۲٬۷۹۹٬۲۹۳ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۰ |[[Luanda]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Cameroon}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|کامرون}} |[[کامرون]] |style="text-align:right;"|۴۷۵٬۴۴۰ |style="text-align:right;"|۱۸٬۸۷۹٬۳۰۱ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۴۰ |[[Yaoundé]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Central African Republic}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|اوْرتا آفریقا جومهوریتی}} |[[اوْرتا آفریقا جومهوریتی]] |style="text-align:right;"|۶۲۲٬۹۸۴ |style="text-align:right;"|۴٬۵۱۱٬۴۸۸ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۷ |[[بانقی]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Chad}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|چاد}} |[[چاد]] |style="text-align:right;"|۱٬۲۸۴٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۱۰٬۳۲۹٬۲۰۸ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۸ |[[N'Djamena]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Republic of the Congo}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|کونقو جومهوریتی}} |[[کونقو جومهوریتی]] |style="text-align:right;"|۳۴۲٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۴٬۰۱۲٬۸۰۹ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۲ |[[Brazzaville]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Democratic Republic of the Congo}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|کونقو دموکراتیک جومهوریتی}} |[[کونقو دموکراتیک جومهوریتی]] |style="text-align:right;"|۲٬۳۴۵٬۴۱۰ |style="text-align:right;"|۶۹٬۵۷۵٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۲۰۱۲ |style="text-align:right;"|۳۰ |[[Kinshasa]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Equatorial Guinea}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|اوستوایی قینه}} |[[اوستوایی قینه]] |style="text-align:right;"|۲۸٬۰۵۱ |style="text-align:right;"|۶۳۳٬۴۴۱ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۲۳ |[[Malabo]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Gabon}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|قابون}} |[[قابون]] |style="text-align:right;"|۲۶۷٬۶۶۷ |style="text-align:right;"|۱٬۵۱۴٬۹۹۳ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۶ |[[Libreville]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|São Tomé and Príncipe}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سائوتومه و پرنسیپ}} | [[سائوتومه و پرنسیپ]] |style="text-align:right;"|۱٬۰۰۱ |style="text-align:right;"|۲۱۲٬۶۷۹ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۲۱۲ |[[São Tomé]] |-style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''[[جنوبی آفریقا]]''' |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Botswana}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|بوتسوانا}} |[[بوتسوانا]] |style="text-align:right;"|۶۰۰٬۳۷۰ |style="text-align:right;"|۱٬۹۹۰٬۸۷۶ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳ |[[قابۇرۇن]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Eswatini}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سوازیلند}} |[[سوازیلند]] |style="text-align:right;"|۱۷٬۳۶۳ |style="text-align:right;"|۱٬۱۲۳٬۹۱۳ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۶۵ |[[Mbabane]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Lesotho}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|لسوتو}} |[[لسوتو]] |style="text-align:right;"|۳۰٬۳۵۵ |style="text-align:right;"|۲٬۱۳۰٬۸۱۹ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۷۰ |[[Maseru]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Namibia}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|نامیبیا}} | [[نامیبیا]] |style="text-align:right;"|۸۲۵٬۴۱۸ |style="text-align:right;"|۲٬۱۰۸٬۶۶۵ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳ |[[ویندهوک]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|South Africa}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|جنوبی آفریقا}} |[[جنوبی آفریقا]] |style="text-align:right;"|۱٬۲۱۹٬۹۱۲ |style="text-align:right;"|۵۱٬۷۷۰٬۵۶۰ |style="text-align:right;"|۲۰۱۱ |style="text-align:right;"|۴۲ |[[Bloemfontein]], [[Cape Town]], [[Pretoria]]<ref>[[Bloemfontein]] is the judicial capital of South Africa, while [[Cape Town]] is its legislative seat, and [[Pretoria]] is the country's administrative seat.<br></ref> |-style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''[[غربی آفریقا]]''' |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Benin}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|بنین}} | [[بنین]] |style="text-align:right;"|۱۱۲٬۶۲۰ |style="text-align:right;"|۸٬۷۹۱٬۸۳۲ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۷۸ |[[پورتو نووو]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Burkina Faso}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|بورکینافاسو}} | [[بورکینافاسو]] |style="text-align:right;"|۲۷۴٬۲۰۰ |style="text-align:right;"|۱۵٬۷۴۶٬۲۳۲ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۵۷ |[[اوآقادوقو]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Cape Verde}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|کیپ ورد}} | [[کیپ ورد]] |style="text-align:right;"|۴٬۰۳۳ |style="text-align:right;"|۴۲۹٬۴۷۴ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۰۷ |[[Praia]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|The Gambia}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|قامبیا}} | [[قامبیا]] |style="text-align:right;"|۱۱٬۳۰۰ |style="text-align:right;"|۱٬۷۸۲٬۸۹۳ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۵۸ |[[Banjul]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Ghana}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|غنا}} | [[غنا]] |style="text-align:right;"|۲۳۹٬۴۶۰ |style="text-align:right;"|۲۳٬۸۳۲٬۴۹۵ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۰۰ |[[Accra]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Guinea}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|قینه}} | [[قینه]] |style="text-align:right;"|۲۴۵٬۸۵۷ |style="text-align:right;"|۱۰٬۰۵۷٬۹۷۵ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۴۱ |[[Conakry]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Guinea-Bissau}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|قینه بیسائو}} | [[قینه بیسائو]] |style="text-align:right;"|۳۶٬۱۲۰ |style="text-align:right;"|۱٬۵۳۳٬۹۶۴ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۴۳ |[[Bissau]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Ivory Coast}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|فیل دیشی ساحیلی}} |[[فیل دیشی ساحیلی]] |style="text-align:right;"|۳۲۲٬۴۶۰ |style="text-align:right;"|۲۰٬۶۱۷٬۰۶۸ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۶۴ |[[Abidjan]],<ref>[[Yamoussoukro]] is the official capital of [[فیل دیشی ساحیلی]], while [[Abidjan]] is the ''[[de facto]]'' seat.</ref> [[Yamoussoukro]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Liberia}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|لیبریا}} |[[لیبریا]] |style="text-align:right;"|۱۱۱٬۳۷۰ |style="text-align:right;"|۳٬۴۴۱٬۷۹۰ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳۱ |[[مانروویا]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Mali}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|مالی}} |[[مالی]] |style="text-align:right;"|۱٬۲۴۰٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۱۲٬۶۶۶٬۹۸۷ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۰ |[[باماکو]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Mauritania}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|موریتانی}} |[[موریتانی]] |style="text-align:right;"|۱٬۰۳۰٬۷۰۰ |style="text-align:right;"|۳٬۱۲۹٬۴۸۶ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳ |[[Nouakchott]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Niger}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|نیجر}} |[[نیجر]] |style="text-align:right;"|۱٬۲۶۷٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۱۵٬۳۰۶٬۲۵۲ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۲ |[[Niamey]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Nigeria}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|نیجریه}} |[[نیجریه]] |style="text-align:right;"|۹۲۳٬۷۶۸ |style="text-align:right;"|۱۶۶٬۶۲۹٬۰۰۰ |style="text-align:right;"|۲۰۱۲ |style="text-align:right;"|۱۸۰ |[[Abuja]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|بیرلشمیش شاهلیق}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سنت هلنا، اسنشن و تریستان دا کونا}} |[[سنت هلنا، اسنشن و تریستان دا کونا]] (بیرلشمیش شاهلیق) |style="text-align:right;"|۴۲۰ |style="text-align:right;"|۷٬۷۲۸ |style="text-align:right;"|۲۰۱۲ |style="text-align:right;"|۱۳ |[[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Senegal}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سنقال}} |[[سنقال]] |style="text-align:right;"|۱۹۶٬۱۹۰ |style="text-align:right;"|۱۳٬۷۱۱٬۵۹۷ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۷۰ |[[Dakar]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Sierra Leone}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|سیرالئون}} |[[سیرالئون]] |style="text-align:right;"|۷۱٬۷۴۰ |style="text-align:right;"|۶٬۴۴۰٬۰۵۳ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۹۰ |[[Freetown]] |- | style="text-align:center" | {{Coat of arms|text=none|Togo}} | style="text-align:center" | {{بایراقچه|توقو}} |[[توقو]] |style="text-align:right;"|۵۶٬۷۸۵ |style="text-align:right;"|۶٬۰۱۹٬۸۷۷ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۱۰۶ |[[Lomé]] |-style="font-weight:bold; background:#eee;" | colspan="3" | جمعی |style="text-align:right;"|۳۰٬۳۶۸٬۶۰۹ |style="text-align:right;"|۱٬۰۰۱٬۳۲۰٬۲۸۱ |style="text-align:right;"|۲۰۰۹ |style="text-align:right;"|۳۳ |style="background:#eee;"| |} <!--end country info table + refs--> == گؤرونتولر == <gallery "mode=traditional" "class=cente""> Image:LocationAfrica.png Image:Afryka Zachodnia.png Image:Afryka Wschodnia.png Image:Maghreb.png Image:Magrib.png Image:Africa topography map.png Image:Africa topography map with borders.png Image:Afrika Map 1689.JPG Image:Africa1910s.jpg Image:Map_of_Africa_from_Encyclopaedia_Britannica_1890.jpg Image:Afryka wschodnia 1829.jpg Image:Africamap1812.jpg Image:Africa satellite plane.jpg image:Nature.gif image:Genova-Artigiano africano.jpg Image:Genova-Artigiano africano-tre statuette.jpg Image:Biella-artigianato_orientale.jpg </gallery> ==قایناقلار== {{قایناق}} ==چوخ اوخو== * {{cite book|last=Asante|first=Molefi|authorlink=Molefi Asante|title=The History of Africa|url=https://archive.org/details/historyofafricaq0000asan|publisher=Routledge|location=US|date=2007|isbn=978-0-415-77139-9}} * {{cite book|last=Clark|first=J. Desmond|authorlink=J. Desmond Clark|title=The Prehistory of Africa|publisher=Thames and Hudson|location=London|date=1970|isbn=978-0-500-02069-2}} * {{cite book|last=Crowder|first=Michael|title=The Story of Nigeria|url=https://archive.org/details/storyofnigeria0000crow_x6k2|publisher=Faber|location=London|date=1978|isbn=978-0-571-04947-9}} * {{cite book|last=Davidson|first=Basil|authorlink=Basil Davidson|title=The African Past: Chronicles from Antiquity to Modern Times|publisher=Penguin|location=Harmondsworth|date=1966|oclc=2016817}} * {{cite book|last=Gordon|first=April A.|author2=Donald L. Gordon|title=Understanding Contemporary Africa|url=https://archive.org/details/understandingcon0000unse_h5y4|publisher=Lynne Rienner Publishers|location=Boulder|date=1996|isbn=978-1-55587-547-3}} * {{cite book|last=Khapoya|first=Vincent B.|title=The African experience: an introduction|url=https://archive.org/details/africanexperienc00khap|publisher=Prentice Hall|location=Upper Saddle River, NJ|date=1998|isbn=978-0-13-745852-3}} * Moore, Clark D., and Ann Dunbar (1968). ''Africa Yesterday and Today'', in series, ''The George School Readings on Developing Lands''. New York: Praeger Publishers. * [[V. S. Naipaul|Naipaul, V.S.]]. ''The Masque of Africa: Glimpses of African Belief''. Picador, 2010. {{ISBN|978-0-330-47205-0}} * {{cite journal|ssrn=3214715|doi=10.2139/ssrn.3214715|title=Africa on the Maps of Global Values: Comparative Analyses, Based on Recent World Values Survey Data|journal=SSRN Electronic Journal|date=2018-07-16|last1=Tausch|first1=Arno}} * {{cite journal|last1=Wade|first1=Lizzie|title=Drones and satellites spot lost civilizations in unlikely places|journal=Science|doi=10.1126/science.aaa7864|year=2015}} ==خاریجی لینکلر== ;عمومی معلومات * {{Curlie|Regional/Africa}} * [https://www.loc.gov/rr/amed/ African & Middle Eastern Reading Room] from the United States [[Library of Congress]] * [http://www-sul.stanford.edu/depts/ssrg/africa/ Africa South of the Sahara] from [[استنفورد بیلیم‌یوردو]] * [http://www.afrika.no/index/ The Index on Africa] from ''The Norwegian Council for Africa'' * [http://www.aluka.org/ Aluka] Digital library of scholarly resources from and about Africa * [https://web.archive.org/web/20100117005910/http://www.usaraf.army.mil/MAP_INTERACTIVE/INTERACTIVE_MAP.swf Africa Interactive Map] from the [[United States Army Africa]] ;تاریخ * [http://www.africankingdoms.com/ African Kingdoms] * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/storyofafrica/index_section10.shtml The Story of Africa] from [[BBC World Service]] * [http://www.africa.upenn.edu/Urgent_Action/menu_APIC.html Africa Policy Information Center (APIC)] * [https://www.scribd.com/doc/161017303/Hungarian-military-forces-in-Africa-%E2%80%93-past-and-future-Recovering-lost-knowledge-exploiting-cultural-anthropology-resources-creating-a-comprehensive Hungarian military forces in Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103230525/http://www.scribd.com/doc/161017303/Hungarian-military-forces-in-Africa-%E2%80%93-past-and-future-Recovering-lost-knowledge-exploiting-cultural-anthropology-resources-creating-a-comprehensive |date=2013-11-03 }} ;مدیا خبرلری * [http://allafrica.com/ allAfrica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160210121749/http://allafrica.com/ |date=2016-02-10 }} current news, events and statistics * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/africa/features/focus_magazine/index.shtml Focus on Africa] magazine from [[BBC World Service]] {{Navboxes |title = آفریقا مقاله‌لری |list = {{آفریقا اؤلکه‌لری}} {{Continents of the world}} {{دونیا منطقه‌لری}} }} {{Authority control}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:آفریقا| ]] [[بؤلمه:قاره‌لر]] dthnq88l2k1pyra25s8cps3df7y65c4 0 1838 1592527 1592164 2026-09-09T07:42:48Z IIII56 58427 1592527 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name=باکی |native_name= Bakı |nickname = [[City of Winds]] |image_skyline = <imagemap> File:Baku Montage.jpg|275px|alt=Baku montage. Clicking on an image in the picture causes the browser to load the appropriate article. rect 0 0 1200 441 [[Ismailiyya building|Details of the façade of Dede Qorqut on the Ismailiyya building]] rect 0 447 618 1398 [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower of Baku]] rect 618 447 1200 1056 [[Azerbaijan State Philharmonic Hall|Philharmony Fountain in front of the Magomayev Philharmonic Hall]] rect 618 1056 1200 1398 [[Bay of Baku|A vessel on the Bay of Baku]] rect 0 1395 1200 1803 [[Baku Boulevard]] </imagemap> |image_caption = Clockwise: Details of the façade of the [[Ismailiyya building]], Philharmony Fountain in front of the [[Muslim Magomayev (composer)|Magomayev]] [[Azerbaijan State Philharmonic Hall|Philharmonic Hall]], a vessel on the [[Bay of Baku]] with the skyline of the city, and the [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower]] – clickable image |image_shield =Coat of arms of Baku.svg |image_flag = |seal_size =80px |image_map = | mapsize = 230px | map_caption = باکی‌نین یئری آذربایجاندا | pushpin_map = Azerbaijan#Asia | pushpin_relief = 1 |coordinates = {{Coord|40|23|43|N|49|52|56|E|type:city(2039700)_region:AZ_source:dewiki}} |subdivision_type =اؤلکه |subdivision_name ={{AZE}} |established_title = |established_date = |leader_title =بلدیه‌باشچی‌سی |leader_name = |area_magnitude = |area_total_km2 = 285 |area_footnotes =<ref name="DENSITY">{{cite web |url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/010.shtml#s11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071124164655/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/010.shtml#s11 |archivedate=۲۴ نوامبر ۲۰۰۷ |title=Administrative, density and territorial units and land size by economic regions of Azerbaijan Republic for January 1. 2007 |accessdate=17 July 2009 |deadurl=yes |df=dmy }}</ref> |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of =۲۰۲۰ |population_footnotes =<ref>[https://www.indexmundi.com/azerbaijan/demographics_profile.html CIA World Factbook]</ref> |population_total =۲٬۲۹۳٬۷۰۰ |population_urban =۳٬۱۲۵٬۰۰۰<ref name="demographia">[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas] – Demographia, 2016</ref> |population_metro =۵٬۱۰۵٬۲۰۰ |population_note = {{dubious|date=January 2018}} |population_density_km2=996.38 |population_demonym =باکی‌لی<ref>{{cite book |author =[[Thomas de Waal]]|title =The Caucasus: An Introduction|url =https://archive.org/details/caucasusintroduc0000dewa|publisher =Oxford University Press|year = 2010 |page = [https://archive.org/details/caucasusintroduc0000dewa/page/16 16]|isbn =0-19-975043-2}}</ref> {{Lang-az|Bakılı}} |timezone =[[آذربایجان زامانی|AZT]] |utc_offset =۴+ |elevation_m =−28 |area_code=(+994) 12 |postal_code_type=[[پوْست کودو]] |postal_code=AZ1000 |registration_plate = 10–90 AZ |website = {{URL|1=http://www.baku-ih.gov.az}} |footnotes = {{Designation list|embed = yes |designation1 = WHS |designation1_offname = Walled City of Baku with the [[Palace of the Shirvanshahs|Shirvanshah's Palace]] and [[Maiden Tower (Baku)|Maiden Tower]] |designation1_date = ۲۰۰۰ <small>(۲۴اینجی [[دونیا ارث کومیته‌سی|جلسه]])</small> |designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/958 958] |designation1_criteria = iv |designation1_type = مدنیت |designation1_free1name = [[دحشتلی دونیا ارث سیاهی‌سی|تئحلؤکه‌لی وضعیت]] |designation1_free1value = ۲۰۰۳–۲۰۰۹ |designation1_free2name = دؤولت |designation1_free2value = آذربایجان |designation1_free3name = منطقه |designation1_free3value = [[اوروپادا دونیا ارث سایتلارینین سیاهی‌سی|اوروپا و آسیا]] }} }} '''باکی''' ({{Lang-az|Bakı}} – {{اینگیلیسجه|Baku}}) — [[آذربایجان جومهوریتی|آذربایجان جومهوریتنین]] باشکندی، [[قافقاز]] بؤلگه‌سینده ان بؤیوک تیجارت، مدنیت و علم مرکزی، [[خزر دنیزی]]نده ان بؤیوک لیمان. شهرین ساحه‌سی – ۲ ۱۳۰ km²<ref name="Bakı şəhəri" />-دیر. باکی [[آبشرون]] یاریم‌آداسی‌نین گونئی ساحلین‌ده یئرلشیر. شهر اؤز گدیملیینه، اراضی‌سینین بؤیوکلویونه و اهالی‌سینین سایینا گؤره [[شرق]]ین ان ایری شهرلرین‌دن بیریدیر. ۱۹۱۸-جی ایلدن جومهوریت تابعلی شهردیر. شهر ۱۱ اینضیباطی رایونا و ۴۸ کند، قصبه‌یه بؤلونوب. [[شیروانشاهلار سارای کومپلئکسی]]، [[ایچری شهر]] و [[قیز قالاسی]] [[۲۰۰۰]]-جی ایلده [[یونسکو]]-نون [[عوموم‌دونیا ارثی]] سیاهی‌سینا داخیل ائدیلمیشدیرلر. باکی [[آذربایجان|آذربایجانین]] علمی، مدنی و صنایع مرکزی‌دیر. [[آذربایجان|آذربایجانین]] بیر چوْخ ایری شیرکت‌لرینین باکی‌دا باش دفترلری وار. اونلارین آراسین‌دا [[آردنش]] ده وار، بۇ شیرکت دونیانین ۱۰۰ ان ایری شیرکت‌لرین‌دن بیری‌دیر.<ref>{{Cite web |title=State Oil Company of Azerbaijan Republic: Transition from National to Transnational Company or Demand of Time? |url=http://www.turkishweekly.net/columnist/2487/state-oil-company-of-azerbaijan-republic-transition-from-national-to-transnational-company-or-demand-of-time.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111181320/http://www.turkishweekly.net/columnist/2487/state-oil-company-of-azerbaijan-republic-transition-from-national-to-transnational-company-or-demand-of-time.html }}</ref> [[باکی-تیفلیس-جئیهان نفت کمری]]نین باشلانغیج نقطه‌سی باکی‌دا یئرلشیر. == اؤتک (تاریخ) == [[آبشرون]] یاریم‌آداسی توپراقلاریندا تاپیلمیش آرخئولوژی ماتئریال‌لار بورانین اسکی یاشاییش مسکنی اوْلدوغونو ثبوت ائدیر. [[پیراللاهی]]، زیغ گؤلو اطرافی، [[شوولان]]، [[مردکان]]، [[بینقدی]]، [[امیرجان (سوراخانی)|امیرجان]] و س. یئرلرده ائ.ا. III-I مین‌ایللیکلره عایید آرخئولوژی عابده‌لر تاپیلمیش‌دیر. باکینین سالیندیغی تاریخ دقیق معلوم دئییل‌دیر. بعضی تدقیقات‌چیلار باکینی قایتارا (قانقارا)، آلبانا، باروکا و س. ایله عئینی‌لشدیریرلر. باکی‌دا تاپیلمیش V-VII عصرلره عایید [[ساسانیلر|ساسانی]] دفینه‌سی او دؤنمده بورانین یاشاییش بؤلگه‌سی اوْلدوغون‌دان خبر وئریر. V-VI عصر قایناقلاریندا باکی «باغاوان» و «آتش-ی باقوان»، عرب قایناقلاریندا ([[۱۰. یوز ایل]]) «باکویه»، «باکوه»، «باکو»، روس قایناقلاریندا ([[۱۵. یوز ایل]]) «باکا»، صفوی‌لر دؤورو فارس دیللی قایناقلاریندا «بادی کوبه» آدلاندیریلیر. تاریخاً باکی [[شرق]]ین ایری شهرلرین‌دن اوْلوب. شهر ایقتیصادیندا نفت و دوز ایستحصالی اساس یئر توتوب. عرب سییاحی ابو دولفین ([[۱۰. یوز ایل]]) معلوماتینا گؤره، باکی‌داکی ایکی نفت یاتاغین‌دان ایلده تقریباً ۷۲۰ مین [[دیرهم]] گلیر الده ائدیلیرمیش. فئودال موناسیبت‌لرین، آل وئرین و صنعت‌کارلیغین اینکیشافی شهرین چیچکلنمه‌سینه شرایط یارادیب. اۇلوسلارآراسی آلیش - وئریشین یول‌آیریجین‌دا یئرلَشن باکی دوغو و باتی اؤلکه‌لری آراسین‌داکی تیجارت علاقه‌لرین‌ده اؤنملی رول اویناییب. باکییا خزر، [[سلاویان]]، [[بیزانس ایمپیراتورلوغو]]، [[چین]]، [[عراق]]، [[سوریا]]، [[گئنویا]]، [[ونسیا]]، [[ایران]]، [[هیندیستان]] تاجیرلری گلیب. باکی‌دان ایران، عراق و س. اؤلکه‌لره [[نفت]] ایخراج اوْلونوب. I[[۱۰. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاریسین‌دا [[عباسی‌لر خیلافتی]]نین ضعیفله‌مه‌سی و مرکزی حاکمیت‌دن اوزاقلاشماق میل‌لرینین قوتلنمه‌سی خیلافته تابع اؤلکه‌لرده بیر سیرا باغیمسیز دؤولت‌لرین یارانماسینا سبب اوْلدو. بئله دؤولت‌لردن بیری ده [[شیروانشاهلار دؤولتی]] ایدی. باکی [[۱۰. یوز ایل]]ین آخیرلارین‌دا شیروانین اساس شهرلرین‌دن بیرینه چئوریلدی. اهالی صنعت‌کارلیق، تیجارت، باغچی‌لیق، بوستانچی‌لیق، اوزومچولوک، باراماچی‌لیق، اکینچی‌لیک، نفت‌چیخارما، بالیقچی‌لیق و س. ایله مشغول اولوردو. باکی [[۱۰. یوز ایل]]دن لیمان شهری کیمی مشهور ایدی. XI عصرین سونو، [[۱۳. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌ده باکی ترقی دؤورو کئچیریردی. [[۱۱۹۱]]-نجی ایلده [[قیزیل آرسلان]] شاماخینی توتدوق‌دا شیروانشاه [[I آخسیتان]] موقتی اولاراق باشکندی باکیا کؤچورموش‌دو. شیروانشاه‌لار شهرین مؤحکم‌لندیریلمه‌سینه خصوصی دقت وئریردیلر. XII عصرده باکی ایکی‌جرگه‌لی قالا دیواری و خندکله ایحاطه اوْلوندو. [[قیز قالاسی (باکی)|قیز قالاسی]] دا شهرین مۆدافیعه سیستمینه داخیل ایدی. [[۱۲۳۲]]-[[۱۲۳۵]] ایللرده باکینی دنیز طرف‌دن قوروماق سونوج ایله بوختا داخیلین‌ده مؤحکملندیریلمیش قالا تیکیلدی. شیروانشاه‌لار خزر دنیزین‌ده گوج‌لو دونانما یارات‌دیلار. [[۱۳. یوز ایل]]ین ۳۰-نجو ایللرین‌ده [[مونقول‌لار]] باکیا هوجوم ائدیب، اوزون‌مودت‌لی محاصره‌دن سوْنرا شهری آلدیلار. باکی‌دا نفت‌چیخارما و تیجارت تنزوله اوغرادی. [[۱۴. یوز ایل]]ین اورتالارینا دوغرو باکی‌دا تیجارت (خصوصیله دنیز تیجارتی) یئنی‌دن جانلاندی. گیلان و شاماخی ایپیینین بین‌الخلق تیجارت‌ده اهمیتینین آرتماسی ایله علاقه‌دار باکینین ایقتیصادی مؤوقعی مؤحکملندی. [[۱۴. یوز ایل]]دن باکی‌دان قیزیل اوردا، موسکو کنیازلیغی، آوروپا اؤلکه‌لری و س. یئرلره موختلیف ماللار، خصوصاً ایپک، خالچا و س. ایخراج ائدیلیردی. باکی‌دان هشتارخانا، [[اورتا آسیا]]یا و [[خزرلر]]ین گونئی ساحل‌لرینه مال داشینیردی. [[۱۴. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاریسین‌دا باکینین ایقتیصادی و سیاسی رولونون آرتماسی ایله علاقه‌دار اولاراق خزر دنیزی بعضاً باکی دنیزی ده آدلاندیریلیردی (بو، ۱۳۷۵-نجی ایلده کاتالان دیلین‌ده حاضیرلانمیش اطلس‌ده گؤستریلیر). باکی‌دا ایندیه‌دک قالان تاریخی-معمارلیق عابده‌لری – [[بوخارا کاروانساراسی]] ([[۱۴. یوز ایل]])، قیز قالاسی یاخینلیغین‌دا مولتانی (هیند) کاروانساراسی (XV-[[۱۶. یوز ایل]]لر) و س. شرق اؤلکه‌لری ایله گئنیش تیجارت علاقه‌لرینین مؤوجودلوغون‌دان خبر وئریر. شیروانشاه بیرینجی خلیل‌الله‌ین دؤورون‌ده ([[۱۴۱۷]]-[[۱۴۶۲]]) باکی‌دا موهوم تیکینتی ایشلری آپاریلدی. [[شیروانشاهلار سارای کومپلئکسی]] ده بۇ دؤورده تیکیلمیش‌دیر. باکی‌دا تیجارت، صنعتکارلیق توسعه ائدیر، ایقتیصادی و مدنی حیات یوکسلیردی. [[۱۵. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاری‌سین‌دا بؤیوک موسکو کنیازلیغی ایله تیجارت داها دا گئنیشلندی و دیپلوماتیک علاقه‌لر یارادیلدی. ۱۵۰۱-نجی ایلده شاه ایسماعیل شیروانا هوجوم ائدرک باکینی آلدی. صفوی حؤکمداری [[I طهماسیب]] ۱۵۳۸-نجی میلادی ایلده باکی‌نین دا داخیل اوْلدوغو شیروانی [[صفویلر دؤولتی|صفوی‌لر دؤولتینه]] بیرلشدیردی. [[صفوی]]-[[عثمانلی]] محاربه‌لری زامانی [[۱۵۷۸]]-نجی ایلده عثمانلی اوردوسو باکینی توتدو. [[۱۶۰۷]]-نجی ایلده شهر یئنی‌دن صفوی‌لرین حاکمیتی آلتینا کئچدی. مرکزی حاکمیتین قوتلنمه‌سی، محصول‌دار قوه‌لرین اینکیشافینی لنگیدن فئودال چکیشمه‌لرینه، داغیدیجی محاربه‌لره سون قویولماسی [[۱۷. یوز ایل]]ین ۴۰-نجی ایللرین‌ده شهرین یوکسلیشینه تکان وئردی. صفوی‌لر دؤورون‌ده باکی‌دا میس پول‌لار بوراخیلیردی. باکی و آبشئرون اهالی‌سینین چوح حیصه‌سی خالچاچی‌لیقلا مشغول اولوردو. XVI-X[[۸. یوز ایل]]لرده صنعتکارلیق، خصوصیله خالچاچی‌لیق داها دا توسعه ائتدی. باکی‌دا توخوجولوق دا موهوم یئر تۇتوردو. XVII-X[[۸. یوز ایل]]لره عایید تاریخی عابده‌لر بۇ دؤورده باکی‌دا معمارلیق، حکاک‌لیق و س. -نین توسعه ائتدیینی گؤستریر. باکینین زنگین طبیعی ثروت‌لری، هابئله موهوم حربی ایستراتژی اهمیتی X[[۸. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌دن اعتباراً [[روسیه]]‌نین دقتینی جلب ائدیردی. خزرین گونئی-باتی ساحل‌لرینه ییه‌لنمیه چالیشان روسیه چاری [[I پیوتر]] خصوصی حربی دنیز ائکسپئدیسییاسی یارادیر. [[۱۷۲۳]]-نجو ایل ایونون ۲۶-دا I پیوترون قوْشونو باکینی ایشغال ائدیر. لاکین، [[روسیه]] و [[ایران]] آراسیندا باغلانان گنجه مقاویله‌سینه ([[۱۷۳۵]]) گؤره باکی یئنی‌دن ایرانین حاکمیتی آلتینا کئچدی. X[[۸. یوز ایل]]ین اورتالارین‌دا آذربایجان‌دا بیر سیرا خان‌لیق‌لار، او جمله‌دن [[باکی خان‌لیغی]] یاراندی. آرا محاربه‌لری بوتون آذربایجان‌دا اوْلدوغو کیمی، باکی‌دا دا ایقتیصادیات و مدنیتین اینکیشافینا مانع اولور، اهالینین وضعیتینی سون درجه آغیرلاشدیریردی. X[[۸. یوز ایل]]ین ۲-نجی یاری‌سیندا باکی‌دا شهر حیاتی و تیجارت نیسبتاً جانلاندی. لاکین [[آغا محمد خان قاجار]]<nowiki/>ین آذربایجانا هوجوم‌لاری ایقتیصادیاتین و تیجارت علاقه‌لرینین یئنی‌دن تنزوله اوغراماسینا سبب اوْلدو. [[۱۷۹۶]]-نجی ایلین یازین‌دا روسیه ایمپئراتریاسی II یئکاتئرینانین امری ایله گئنئرال V.A.Zubovun کومان‌دان‌لیق ائتدیی روس قوْشون‌لاری آذربایجانا یوروش ائتدی. ایونون ۱۳-ده باکی آلیندی. [[۱۷۹۷]]-نجی ایلین اولین‌ده گئنئرال P.D.Sisyanov باکینین کومئندانتی تعیین اوْلوندو. II یئکاتئرینانین اؤلومون‌دن سوْنرا اوْغلو I پاوئل V.A.Zubovu گئری چاغیردی. چار قوْشون‌لاری ۱۷۹۷-نجی ایلین مارسین‌دا باکینی ترک ائتدی. [[۱۹. یوز ایل]]ین اولین‌ده [[I آلئکساندر]] خزرساحلی ویلایت‌لری، ایلک نؤوبه‌ده باکینی توتماق پلانی ایله خصوصی ماراقلانیردی. روسیه-ایران محاربه‌سی (۱۸۰۴–۱۸۱۳) بۇ پلانین حیاتا کئچیریلمه‌سی‌نی سورعتلندیردی. [[۱۸۰۵]]-نجی ایل آقوستون ۱۲-ده چار قوْشونو باکینی محاصره‌یه آلدی، لاکین موفقیت قازانمایاراق گئری چکیلدی. [[۱۸۰۶]]-نجی ایلین اولینده گئنئرال P.D.Sisyanovun قوْشون‌لاری یئنی‌دن باکییا یاخینلاشدی. شهری تسلیم ائتمک حاقین‌دا باکی خانی [[حوسین‌قولو خان]]لا دانیشیق‌لار زامانی گئنئرال P.D.Sisyanov اؤلدورولدو. ۱۸۰۶-نجی ایل اوْکتوبرین ۶-دا باکی روسیه‌یه بیرلشدیریلدی. [[۱۸۰۷]]-نجی ایلده باکی‌دا ۵۰۰ ائو، ۳۰۰۰۰۰ اهالی وار ایدی. [[۱۸۱۳]]-نجو ایلده باغلانمیش [[گولوستان عهدنامه‌سی|گولوستان صولحو]] ایله قوزئی آذربایجان، او جمله‌دن باکینین روسیه‌یه بیرلشدیریلمه‌سی تصدیق ائدیلدی. بو دؤورده آبشئرون‌دا ایل‌لیک نئفت استحصالی ۲۰۰–۳۰۰ مین پودا چاتیردی. [[۱۸۴۷]]-نجی ایلده باکینین [[بیبی‌هیبت]] ساحه‌سینده مئخانیکی اصوللا ایلک نفت قویوسو قازیلماسینا تشبوث گؤستریلدی. باکی نفت صنایع‌سینه خاریجی کاپیتالین آخینی باشلاندی. [[۱۸۷۹]]-نجو ایلده باکی‌دا ۹ قازما بوروغو واردی‌سا، [[۱۹۰۰]]-نجو ایلده اونلارین سایی ۱۷۱۰-آ چاتدی. باکی نفتی دونیا میقیاسینا چیخدی. نفت صنایع‌سی ایله یاناشی باکی‌دا باشقا صنایع ساحه‌لری ده اینکیشافا باشلادی؛ مئخانیکی زاوودلار، ائمالاتخانالار، توتون فابریک‌لری، بوخار موحریک‌لری ایله ایشله‌ین دییرمان‌لار و س. یاراندی. یئنی تیکیلی‌لر، بانک‌لار، تیجارت و صنایع فیرمالارینین بینالارین‌دان عبارت ایدی.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.window2baku.com/Photo/Albom30.htm |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120927031447/http://www.window2baku.com/Photo/Albom30.htm }}</ref> [[۱۸۸۳]]-نجو ایل مایین ۸-ده باکی-تیفلیس دمیر یولو ایشه سالیندی. [[۱۸۹۹]]-نجو ایلده باکی‌دا ایلک کونکا ایشله‌مه‌یه باشلادی. هله [[۱۹. یوز ایل]]ین ۴۰-نجی ایللرین‌ده خزرده بوخار گمی‌لری ایشله‌ایردی. == نفت داشلاری == نفت داشلاری – دونیان‌دا ایلک نفت پلاتفورماسی‌دیر. بونؤوریسی [[۱۹۴۷]]-جی ایلده قویولموش‌دور. [[جیمز باند]]ین مشهور سرگوذشتین‌دن بیری اوْلان [[دونیا کیفایت دئییل (فیلم، ۱۹۹۹)|"دونیا کیفایت دئییل"]] فیلمینین اساس کادرلاری محض بورادا – نفت داشلارین‌دا لئنته آلینمیش‌دیر. نفت داشلاری شهر تیپ‌لی قصبه‌دیر و باکینین خزر رایونونون اراضی‌سینه داخیل‌دیر. خزر دنیزی سطحین‌دن آزجا گؤرونن «قارا قایالارین» اطرافین‌دا تیکیلمیش‌دیر. آبشئرون یاریم‌آداسینین ۴۲ کم-ده گونئی-شرق‌ده یئرلَشن بۇ قصبه دنیزین دیبینه برکیدیلمیش مئتال دیرک‌لرین اوستون‌دکی ائستاکادادا دنیز سطحین‌دن بیر نئچه متر هوندورلوک‌ده تیکیلمیش‌دیر. [[File:Saadet sarayi 1.jpg|thumb|200px|left|باکی‌داکی قدیم بینالاردان بیری. "سعادت سارایی"]] == ایچری‌شهر == [[File:Fortress of Baku, 2010.jpg|thumb|left|400px|سول طرف‌ده مۆعاصیر گؤرونوشو ایله [[ایچری‌شهر متروستان‌سییاسی]] ساغ طرف‌ده ایسه [[ایچری‌شهر]]ین بورج‌لری و قالا قاپی‌سی]] باکی هله قدیم زامانلاردان تکجه گونئی قافقازدا دئییل، ائله‌جه ده یاخین شرق‌ده اهالینین سیخ مسکونلاشمیش شهرلردن بیری کیمی تانینمیش‌دیر. الوئریش‌لی ایقلیمی، طبیعی-جوغرافی شرایطی، طبیعی ثروت‌لرین بوللوغو، بورادان کئچن بین‌الخلق اهمیت‌لی تیجارت یوللاری بۇ شهرین ایقتیصادی جهت‌دن اینکیشافینا کؤمک ائتمیش‌دیر. مولاییم ایقلیمی، محصولدار تورپاغی، بول سو منبعی بورادا عصرین اول‌لرین‌دن باشلایان ایقتیصادی توسعه اۆچون اساس زمین اوْلموش‌دو. تصادوفی دئییل‌دیر کی، هله ائرامیزین اول‌لرین‌ده یونان-روما آیسترونومو و جوغرافیاشوناسی کلاودی پتولئمئی (۷۰–۱۴۷-جی ایللر) «جوغرافیا درس‌لیگی» کیتابین‌دا آلبانییانین اراضی‌سین‌دکی ۲۸ شهرین آدینی چکرکن باکینی باروکا و یا قایتارا کیمی گؤستریر. باکینین «مقدس» اودلار دیاری کیمی تانینماسی اونون حیاتیندا موهوم رول اوینامیش‌دیر. بللی‌دیر کی، عرب ایستیلاسینا قدر آذربایجانین موختلیف ویلایت‌لرین‌ده خریستیان، بوتپرست‌لیک، آتشپرست‌لیک دین‌لری یاییلمیش و اونلارین دینی عیبادت یئرلری – مرکزلری مؤوجود اوْلموش‌دور. آتشپرست‌لیک دینینین اساس اوجاقلاریندان بیری ده قدیم باکی ایدی. منبع‌لرده ۶۲۴-جو ایلده بیزانس ایمپئراطورو ایراکلینین (۶۱۰–۶۴۱) باکییا گلمه‌سی و بیر چوْخ عابیده‌لری داغیتماسی حاقیندا معلومات دا واردیر. ایچری‌شهرلر بیر نؤو جانلی اورقانیزم‌دیر. اونون اؤزونه‌مخصوص تالئیی واردیر. اوْرتا عصرلرده بعضی شهرلر حربی، سیاسی حادیثه‌لردن کاناردا قالسا دا، بیر قیسمی تاریخی حادیثه‌لرین گوج‌لو بورولغانیندا چیرپینیردی. بعضی شهرلر تالان و یانغینلارا، فئودال چکیشمه‌لرینه، طبیعی فلاکاتلره تاب گتیرمیرک محو اؤلوردو. باکی شهری ایسه الوئریش‌لی طبیعی-ایقلیم شرایطینه، گوج‌لو ایقتیصادیاتینا، تیجارت و صنعتکارلیغینین اینکیشافینا گؤره چیچکلنرک شؤهرت قازانمیش‌دی. ایچری‌شهر ماهیر معمارلارین، صنعتکارلارین پئشه‌کارلیغیندان صحبت آچیر، بیزی اؤتن قرینه‌لره آپاریر. دؤوروموزه گلیب چاتمیش بۇ شهرین دار، ایری-اویرو کاوچ‌لرینی، میدانچالارینی گؤز اؤنونه گتیردیکجه اؤتن یوزیل‌لیکلرده حکیم اوْلموش شهر حیاتینین زامان کئچدیکجه نئجه دییشدیینی گؤروروک. اونون دیوارلاری آراسیندا سانکی کئچمیشه قاییداراق، او دؤورون سسینی دویوروق. «مدنی قاتلاردا» شهرسالما عنعنه‌لرینی ایزله‌دیکده بورادا صنعت عشقیله یاشاییب-یارادان اینسانلارین اورک چیرپینتیلارینی ائشیدیریک. ایچری‌شهرده ایزدیحاملی تیجارت مایدانلاری، کوچه‌لر و بؤیوک محله‌لر میدانا گلمیش‌دی. او، سؤزون اصل معناسین‌دا داخیلی محلی ایستروکتورلارا مالیک اوْلوب هر شئیدن اول ایقتیصادی مرکز کیمی فورمالاشمیش‌دی. یعنی اونون اؤزونوایداره‌سی داخیلی و اطراف یاشاییش منطقه‌لری ساکینلرینین میشت و تصروفات حیاتیندا آپاریجی رول اوْیناییر، یاخین و اوزاق یئرلرله سیخ ایقتیصادی-مدنی علاقه‌ده ساخلاییردی. باکینین توسعه ائتمیش شهر سوییه‌سینه یوکسلمه‌سی اۆچون موهوم عامیل‌لردن بیری ده اونون اؤلکه‌نین صنعتکارلیق مرکزلرین‌دن بیرینه چئوئریلمه‌سی ایدی. بورادا موختلیف صنعت ساحه‌لری فورمالامیش، امتعه ایستحصالی گئنیشلنمیش، (دولوس، مئتال، شوشه معمولاتی و س)، یئرلی اهالی لازیم اوْلان چوخ‌موختلیف ماللارلا تعمین ائدیلمیش‌دی. شهر تصروفاتینین ان موهوم عامیل‌لرین‌دن بیری ده اونون زنگین امتعه ایستحصال ائتمه‌سین‌ده‌دیر. سو تجهیزاتی، سانیتارییا و کانالیزاسییا سیستم‌لرینین قۇرولماسی، سانیتاریا قایدالارینا عمل ائتمه، همچینین یاشیللاش‌دیرما ایشی شهر حیاتیندا اؤنم‌لی یئر تۇتور. اوْرتا عصرلر باکی‌سین‌دا بوتون بۇ پروبلئم‌لر حل ائدیلمیش‌دی. یوکسک تپه اوزرین‌ده آمفیتئاتر فورماسین‌دا سالینان شهر آشاغی‌دان دنیزه باخیر، یوخاری حیسه‌دن ایسه قافقاز داغ‌لاری ایله ایحاطه اوْلونموش‌دو. اوچ‌قات قالا دیوارلاری، قیز قالاسی و دیگر فورتیفیکاسییا قورغولاری ایله برابر شهر سانکی بوتؤولوک‌ده مؤحتشم مۆدافیعه ایستحکامینی خاطیرلادیردی. دیگر اوْرتا عصر شهرلری کیمی قالا دیواری ایچین‌ده اوْلان بوتون بینالار (شهریستان) دا تاکتیکی و ایستراتژی باخیم‌دان مۆدافیعه کاراکتری داشیییردی. شهرین پلان قۇرولوشو حربی اوستونلوک و دؤیوش تاکتیکاسی دوشونوله‌رک سانکی اصیل لابیرینتی خاطیرلادیردی. ایری مئیدان و ائنلی کوچه‌لرین شهرین ایچری‌لرینه دوغرو گئتدیکجه گئومتریک پلان‌دا کیچیلیب سیخلاشماسی شهر اهالی‌سینین ده بوتون گوجو ایله مۆدافیعه ایشینه جلب اوْلونماسین‌دان خبر وئریر. بئله کی، دوشمن‌دن مۆدافیعه‌یه قالا دیوارلاری و یا عسگرلر تاب گتیرمزدی‌لرسه بۇ ایشه شهر اهالی‌سی ده فعال جلب اوْلونوردو. اولا سوواری‌لر دار کوچه و دالان‌لارا گیره بیلمیردیلر. چونکی بۇ دالان‌لاردا آتلارین گئرییه دؤنمه‌سی و یا ایداره اوْلونماسی غئیری مۆمکون ایدی. دوشمن عسگرلری ایسه بۇ دالان‌لاردا آزیر، سانکی داش تله‌یه دوشوردولر. ایکی‌مرتبه‌لی ائولرین دام‌لارین‌دان ایسه هر کس – اوشاق دا بؤیوک ده دوشمنین باشینا یا قتران، یا قاینار سو تؤکور و یا داش یاغدیریردی. بئله‌لیکله شهر اهالی‌سی دار گون‌ده بیرلیک‌ده دوشمنه سینه گریر، اؤز وطنینی، اؤز شهرینی یاغیلاردان قوروماق اۆچون قئیرت گؤستریردی. == باکی‌دا یئرالتی تیکینتی‌لر == آذربایجانین اوْرتا عصر شهر و قالالاریندا احتیاط اۆچون تیکیلمیش یئرالتی گیزلی یوللارین اولماسی حاقیندا چوخلو معلوماتلارا تصادوف ائتمک اولور. خالق یارادیجیلیغیندا یئرالتی گیزلی یوللار حاقیندا چوْخ دانیشیلیر. تصادوفی دئییل کی، شهر و قالالارین یئرالتی یوللاری، خوصوصی ماراغا سبب اوْلماقلا یاناشی، اونلارین تصادوف‌دن یارانمادیغی و رئال حیاطا باغلی اوْلدوغو آیدینلاشیر. باکی شهرین‌ده مۆدافیعه ایستحکام‌لاری تیکیلرکن، قالا دیوارلارینین عظمتینی، مؤحکملیینی قورویوب ساخلاماق و مۆدافیعه سیستمینی آسانلاش‌دیرماق اۆچون مؤحتشم بورج‌لر و قالا دیواری بویو یئرالتی یول‌لار دا قالا دیوارینین آیریلماز حیسه‌سی کیمی اینشا اوْلونموش‌دور. ایچری‌شهرده محض بۇ مقصدله قوزئی قالا دیوارلارینین داخیلی حیسه‌سینده عسگرلرین راحت حرکتی اۆچون نظرده تۇتولموش و قوشا قالا قاپیلارینادک اوزانان یئرالتی یول اینشا ائدیلمیش‌دیر. یئرالتی یول قالا دیواری بورج‌لرین‌دن بیری اوْلان دؤردکونج قالا-بورجه (جبه‌خانا و یا دونژون) باتی و شرق طرف‌دن بیئرلشیردی. قالا-بورجون بۇ جور یئرله‌شمه‌سی عسگرلرین سلاح و سورسات گؤتورمک اۆچون یئرالتی یوللا جبه‌خانایا راحت گیریب چیخا بیلمک مقصدی داشیییردی. بو یئرالتی یول هله ده اؤز ایستراتئژی و معماری اهمیتینی قورویوب ساخلاییر. قالا دیواری بویونجا «ایچری‌شهر» مترو ایستان‌سییاسینین ایچریشهره گیریش قاپی‌سین‌دان قوشا قالا قاپیلارینا قدر اوزانان یئرالتی یول، موختلیف ایللرده و بعضی یئرلرده ایچری‌شهره گیریش قاپی‌لاری آچیلماسی ایله علاقه‌دار باغلانمیش‌دیر. قئید ائدک کی، شرق ایستیقامتین‌ده اوزانان بۇ یولون دیوارلاری یاخشی یونولموش هامار داشلاردان قایانین اوستون‌ده سلیقه ایله هؤرولموش‌دور. بو یئرالتی تیکیلینین ایچری‌سینده یئرلَشن بیر نئچه اوتاق‌دان عبارت سو آنباری حال-حاضردا قالماق‌دادیر. بۇ سو آنباری، یاخین‌لیق‌دا یئرلَشن اوودان ایله علاقه‌لی‌دیر. ایندی ده سو آخان بۇ یئرالتی یول واختیله فعالیت‌ده اوْلان بؤیوک سو کمرینین قالیغی‌دیر. قایادا اووولموش سو یول‌لارین‌دان هم ده یئرالتی گیزلی یول کیمی ایستیفاده ائدیلمه‌سی چوْخ ماراق‌لی‌دیر. == باکی خانلارینین ائولری == شیروانشاهلار دؤولتینین سوقوطون‌دان سوْنرا ۱۷-جی عصرده آذربایجان اراضی‌سینده یارانان خان‌لیقلار دؤورون‌ده، باکی خانلاری شاماخی قاپی‌سینین سول طرفین‌دکی اراضی‌ده یئرلَشن سارای‌دا یاشامیش‌لار. باکی خان‌لیغینا ۳۹ آبشئرون کندی ده داخیل ایدی. ۱۷۴۷-جی ایله کیمی باکی خان‌لیغی ایران شاهلیغین‌دان آسیلی اوْلموش‌دور. باکی خان‌لاری شهری ۱۷۴۷-جی ایلدن ۱۸۰۶-جی ایله قدر سربست ایداره ائتمیش‌لر. ۱۸۰۶-جی ایل روس‌لارین باکینی ایشغالین‌دان سوْنرا خان سارایین‌دا روس حربی قارنیزونو یئرله‌شدیریلمیش‌دیر. سووئت-سوْنرا دؤورون‌ده ایسه بۇ اراضی‌ده حربی پولیس ایداره‌سی یئرلشیردی. واختیله بۇ اراضی‌ده حووض‌لو گول-چیچک‌لی باخچا وار ایمیش. بۇ عظمت‌لی سارای‌دان حال-حاضردا ساده‌جه گیریش پورتالی و برپا اوْلونموش کیچیک مسجید سالامات قالمیش‌دیر. خان سارایینین اراضی‌سینده قالا دیوارلارینین دیبین‌ده یئرالتی حامام هله ده توْرپاق آلتین‌دا دورور. سون اوْرتا عصرلرده باکی شهرینین قالا دیوارلارین‌دان کناردا دا خان باغی و خان سارایی مؤوجود ایمیش. ۱۹۸۵–۸۶-جی ایللرده باکی خان سارایینین اراضی‌سینین بیر حیسه‌سینده آرخئولوژی قازینتی‌لار آپاریلمیش‌دیر. بورادان کول‌لی میقداردا مادی-مدنیت نومونه‌لری ایله یاناشی سو کهریز سیستمی و یئرالتی معمارلیق تیکی‌لیلری ده آشکار اوْلونموش‌دور. باکی خان‌لارینین سارایین‌دا آشاغی‌داکی خان‌لار یاشامیش‌لار: ۱۷۴۷–۱۷۶۵ – ۱-جی میرزه محمد خان (درگاه‌قولو خانین اوْغلو)؛ ۱۷۶۵–۱۷۸۴ – ملیک محمد خان (۱-جی میرزه محمد خانین اوْغلو)؛ ۱۷۸۴–۱۷۹۱ – ۲-جی میرزه محمد خان (ملیک محمد خانین اوْغلو)؛ ۱۷۹۱–۱۷۹۲ – محمد قولو خان (۱-جی میرزه محمد خانین اوْغلو)؛ ۱۷۹۲–۱۸۰۶ – حسین قولو خان (حاجی علی‌قولو آغا خانین اوْغلو). == جوغرافیاسی و ایقلیمی == <center> {| class="wikitable" border="۱" width ="۵۰%" border = ۲ align="center" !colspan="۳"|عئینی جوغرافی ائنلیک‌ده و یا اوزونلوق‌دا یئرلَشن شهرلر |---- | width ="۲۵ %" align="center" | | width ="۵۰ %" align="center" | ''قوزئی:'' [[سامارا]]، [[کازان]] | width ="۲۵ %" align="center" | |---- | width ="۲۵ %" align="center" | ''باتی:''{{سخ}}[[نیو-یورک]]{{سخ}}[[مادرید]]{{سخ}}[[نئاپول]] | width ="۵۰ %" align="center" | [[File:Brosen windrose.svg|۵۰px]] | width ="۲۵ %" align="center" | ''شرق:''{{سخ}}[[داشکند]]{{سخ}}[[پئکین]] |---- | width ="۲۵ %" align="center" | | width ="۵۰ %" align="center" | ''گونئی:'' [[ماناما]] | width ="۲۵ %" align="center" | |}</center> آبشئرون یاریم‌آداسی دونیا اوقیانوس سوییه‌سین‌دن ۲۸ متر آشاغی‌دا یئرلشیر. باکینین و آبشئرونون ایقلیمی مولاییم- ایستی، یاریم‌صحرا و چؤل ایقلیمی اوْلوب یالنیز آبشئرونا خاص اوْلان کولک‌لرله سجیوی‌دیر. «خزری» دئییلن قوزئی کولیی یای‌دا هاوانی سرینلشدیریر، قیش‌دا ایسه حدسیز درجه‌ده سویودور. «گیلاوار» دئییلن گونئی کولیی یای‌دا ایستی گتیریر، قیش‌دا ایسه سویوغو بیر قدر مولاییملشدیریر. عومومیتله مۆعاصیر باکینین ایقلیمی باکی‌لی‌لارین سئوه-سئوه بئجردیک‌لری باغ‌لارین و پارک‌لارین سایه‌سینده چوخلو مولاییملشمیش‌دیر. ۲۰-جی عصرین اول‌لرین‌ده گوج‌لو کولک و توز الدین‌دن باکینین کوچه‌لرینه چیخماق مۆمکون دئییل‌دی، بۇ گون ایسه باکی ایلیق و راحت حیات طرزی ایله سئچیلن بیر شهره چئوریلمیش‌دیر. [[File:Baku, Azerbaijan, satellite image, LandSat-5, 2010-09-06.jpg|thumb|200px|left|[[آبشئرون یاریم‌آداسی]]، کوسموس‌دان چکیلمیش شکیل، ۶ سپتامبر ۲۰۱۰- جو ایل]] == شهر رایون‌لاری == باکی آشاغی‌داکی شهر رایون‌لارینا بؤلونوب: * [[بینقدی رایونو|بینقدی]] * [[قاراداغ رایونو|قاراداغ]] * [[ختای رایونو|ختای]] * [[خزر رایونو|خزر]] * [[نریمانوو رایونو|نریمانوو]] * [[نسیمی رایونو|نسیمی]] * [[نظامی رایونو|نظامی]] * [[سبایل رایونو|سبایل]] * [[صابون‌چو رایونو|صابون‌چو]] * [[سوراخانی رایونو|سوراخانی]] * [[یاسامال رایونو|یاسامال]] باکی‌دا میکرورایون‌لار ۱۹۶۰-جی ایللرین اولین‌دن اعتباراً تیکیلمه‌یه باشلانیل‌دی. یئنی میکرورایون‌لارین تیکیلمه‌سی ایله اراضی‌ده نقلیات اینفراستروکتورودا یارانماغا باشلامیش‌دیر. بئله کی، ایلک اول‌لر یالنیز آوتوبوس‌لارلا یئنی تیکیلمییش یاشاییش ساحه‌لرینه چاتماق اولوردوسا ۱۹۸۰-جی ایللرین اولین‌ده معمار عجمی و ۲۰ ژانویه ماترو ایستان‌سییالارینین ایستیفاده‌یه وئریلمه‌سی ایله نقلیاتین وضعیتی داها دا یاخشیلاش‌دی و میکرورایون‌لار اوزاق بیر شهراطرافی اراضی ایستاتوسونو ایتیرمگه باشلادی. میکرورایون‌لار گئتدیکچه شهر مرکزی ایله موقاییسه‌ده بیر سیرا اوستونلوک‌لر الده ائتمگیه باشلادی. ان اساسی بۇ اراضی‌لرده یاشیل‌لیق ساحه‌لرینین مرکزی اراضی‌لره نیسبتاً قات-قات چوْخ اولماسی، هاوانین تمیز اولماسی، بوتون یاشاییش ائولرینین جدی پلان اساسین‌دا سیرالانماسی، نیظام‌لی‌لیق بۇ کیمی اوستونلوک‌لر اینسان‌لاری میکرورایون‌لارا اوْلان ماراغینی جلب ائتدی و یئنی ائولر صورتله مسکونلاشماغا باشلادی. باکینین ۹ میکرورایونو واردیر. == فایدالی قازینتی‌لار == == اهالی‌سی == * ۱۸۵۰-جی ایلده شهرده یئرله‌شه‌ن ۲٬۰۳۱ ائوده هر ایکی جینس‌دن ۷٬۴۰۰ نفر اهالی یاشاییردی.<ref>Тифлис، Канцелярии Наместника Кавказского. ۱۸۵۰. "Кавказский календарь на ۱۸۵۱ год". /Оглавление: Глава — Отделение третье، стр.۱۲۸</ref> * ۱۸۵۱-جی ایلده شهرده یئرله‌شه‌ن ۱۹۹۲ ائوده ۳٬۷۵۵ نفری کیشی‌لر، ۳٬۶۷۶ نفری قادین‌لار اوْلماقلا توپلام ۷٬۴۵۱ نفر اهالی یاشاییردی.<ref>Тифлис، Канцелярии Наместника Кавказского. ۱۸۵۱. "Кавказский календарь на ۱۸۵۲ год"، стр. ۳۰۵</ref> * ۱۸۵۴-جو ایلده اهالینین سایی ۸٬۳۵۴ نفر ایدی.<ref>[http://promp1.narod.ru/ Старый Баку]</ref> * ۱۸۶۳-جو ایلده – ۱۴٬۵۰۰ نفر اوْلموش‌دور. * ۱ ژانویه ۱۸۸۵-جی ایل تاریخین‌ده باکی شهرین‌ده هر ایکی جینس‌دن توپلام اهالینین سایی ۶۰٬۴۲۱ نفر اوْلموش‌دور.<ref>Кавказский Статистический комитет. Е. Кондратенко. ۱۸۸۶. "Кавказский календарь на ۱۸۸۷ год"، стр. ۱۹۳</ref> <center> {| بوردئر=۱ جئللپاددینگ=۲ جئللسپاجینگ=۱ آلیگن=جئنتئرر |+'''میلّی ترکیب''' |- ! اتنیک قروپ‌لار ! ۱۸۹۷<ref>Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия) :Первая всеобщая перепись населения Российской Империи ۱۸۹۷ г. Распределение населения по родному языку и уездам Российской Империи кроме губерний Европейской России-[http://demoscope.ru/weekly/ssp/emp_lan_97_uezd.php?reg=۳۲۳ Город Баку]-Источник: Первая Всеобщая перепись населения Российской Империи ۱۸۹۷ г. Таблица XIII. Распределение населения по родному языку. (Губернские итоги). Т. Т.۵۱–۸۹. С. -Петербург: ۱۹۰۳–۱۹۰۵</ref> s.a. ! ۱۹۲۶<ref name="Город Баку (перепись ۱۹۲۶ года)">'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku26.html Город Баку (перепись ۱۹۲۶ года)]</ref> s.a. ! ۱۹۳۹<ref name="Город Баку (перепись ۱۹۳۹ года)">'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku39.html Город Баку (перепись ۱۹۳۹ года)]</ref> s.a. ! ۱۹۵۹<ref name="Город Баку (перепись ۱۹۵۹ года)">'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku59.html Город Баку (перепись ۱۹۵۹ года)]</ref> s.a. ! ۱۹۷۰<ref name="Город Баку (перепись ۱۹۷۰ года)">'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku70.html Город Баку (перепись ۱۹۷۰ года)]</ref> s.a. ! ۱۹۷۹<ref name="Город Баку (перепись ۱۹۷۹ года)">'''Ethno-Caucasus''', Этнодемография Кавказа:[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baku79.html Город Баку (перепись ۱۹۷۹ года)]</ref> s.a. ! ۱۹۸۹ s.a. ! ۱۹۹۹<ref>Population statistics of Eastern Europe:[http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm Azerbaijan Republic population and housing census of 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170919205457/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic1999.htm |date=2017-09-19 }}</ref> s.a. ! ۲۰۰۹<ref name="Bakı şəhəri">آذربایجان دؤولت ایستاتیستیکا کومیته‌سی:[http://www.azstat.org/region/az/002.shtml باکی شهری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630153812/http://www.azstat.org/region/az/002.shtml |date=2012-06-30 }}</ref> س.آ. |- | جمعی||۱۱۱ ۹۰۴||۴۵۳ ۳۳۳||۵۷۱ ۴۴۷||۶۴۲ ۵۰۷||۸۵۱ ۵۴۷||۱ ۰۱۳ ۴۳۶||۱ ۱۹۰ ۲۵۱||۱ ۷۸۸ ۸۵۴||۲ ۰۴۵ ۸۱۵ |- | [[تورکلر|آذربایجان‌ تورکلری]]||۴۰ ۳۴۱<ref group=q>۱۸۹۷-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار و تاتارلار ساده‌جه تاتار کیمی قئی‌ده آلینیب‌لار /ی. -یوخ‌دور /</ref>||۱۱۸ ۷۳۷<ref group=q>۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار ساده‌جه تورک اولاراق قئی‌ده آلینیب‌لار/ م/ی-معلومات یوخ‌دور. /</ref>||۱۳۹ ۱۶۰||۲۱۱ ۳۷۲||۳۶۱ ۶۳۸<ref group=q>۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.</ref>||۵۳۰ ۵۵۶<ref group=q>۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.</ref>||۷۳۵ ۴۶۲||۱ ۵۷۴ ۲۵۲||۱ ۸۴۸ ۱۰۷ |- | [[روس‌لار|روس]]||۳۷ ۳۹۹||۱۵۹ ۴۹۱||۲۴۱ ۳۵۳||۲۲۳ ۲۴۲||۲۴۲ ۰۲۳||۲۲۹ ۸۷۳||۲۲۷ ۶۷۹<ref group=q>روسلار و اوکراینالی‌لار</ref>||۱۱۹ ۳۷۱||۱۰۸ ۵۲۵ |- | [[تاتارلار|تاتار]]||<ref group=q>۱۸۹۷-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار و تاتارلار ساده‌جه تاتار کیمی قئی‌ده آلینیب‌لار /ی. -یوخ‌دور /</ref>||۹ ۲۳۹||۱۶ ۸۱۸||۱۰ ۷۴۵||۱۳ ۰۰۲||۱۳ ۹۰۴||۱۳ ۹۰۶||۲۷ ۶۵۲||۲۵ ۱۷۱ |- | [[لزگی‌لر|لزگی]]||۳۱۰||۳ ۷۰۸||۷ ۱۴۲||۶ ۹۱۳||۱۲ ۴۶۲||۱۶ ۰۹۶||۲۱ ۶۹۶||۲۶ ۱۴۵||۲۴ ۸۶۸ |- | [[اوکراینالی‌لار|اوکراینالی]]||۹۳۰||۷ ۸۸۲||۷ ۲۴۸||م/ی||۹ ۸۳۲||۱۰ ۵۲۰||<ref group=q>روسلار و اوکراینالی‌لار</ref>||۲۴ ۹۰۰||۲۱ ۰۷۱ |- | [[یهودی‌لر|یهودی]]||۱ ۹۰۵||۲۱ ۵۷۴<ref>۱۹۵۸۹+۱۹۸۵</ref>||۲۹ ۰۰۹||۲۳ ۸۷۹||۲۶ ۴۷۹||۲۲ ۸۱۰||۲۰ ۷۷۰||۵ ۱۶۴||۶ ۰۵۶ |- | [[گورجولر|گورجو]]||۹۷۱||۲ ۵۵۸||۲٫۹۳۲||۲ ۶۲۲||۲ ۸۲۱||۲ ۶۰۹||۲ ۴۶۳||۲ ۳۴۰||۲ ۲۲۶ |- | [[آهیسقا تورک‌لری|تورک]]||۸۱۴||<ref group=q>۱۹۲۶-جی ایلده آذربایجان‌لی‌لار ساده‌جه تورک اولاراق قئی‌ده آلینیب‌لار/ م/ی-معلومات یوخ‌دور. /</ref>||م/ی||م/ی||م/ی||م/ی||۲۶۵||۱ ۱۰۸||۲ ۰۸۱ |- | [[تالیش‌لار|تالیش]]||۳||۵۶||۳۸۳||۴۹||<ref group=q>۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.</ref>||<ref group=q>۱۹۷۰ و ۱۹۷۹-جو ایللرده تالیش‌لار آذربایجان‌لی اولاراق سیاهییا آلینیب‌لار.</ref>||م/ی||۹۴۸||۱ ۰۴۸ |- | [[آوارلار|آوار]]||۲۴۴||۲||۱۸۴||۲۰۸||۳۰۵||۴۱۳||۵۴۲||م/ی||۲۹۶ |- | [[کوردلر|کورد]]||...||۳۳||۷۵||۲۲||۸۶||۵۱||۲۶۸||۷۶۰||۱۸۵ |- | [[ائرمه‌نی‌لر|ائرمه‌نی]]||۱۹ ۰۹۹||۷۶ ۶۵۶||۱۰۶ ۳۶۸||۱۳۷ ۱۱۱||۱۶۴ ۴۰۶||۱۶۷ ۲۲۶||۱۴۵ ۷۵۸||۳۷۸||۱۰۴ |- | [[تات‌لار|تات]]||۱ ۰۷۲||۲ ۹۸۰||م/ی||۵ ۳۹۶||۷ ۱۱۵||۷ ۷۰۸||۷ ۹۶۰||م/ی||م/ی |- | دیگر||۸ ۸۱۶||۵۰ ۴۱۷||۲۰ ۷۷۵|| ۲۰ ۹۹۷||۱۱ ۳۷۸||۱۱ ۶۸۱||۱۳ ۴۸۲||۵ ۸۳۶||۶ ۰۷۷ |- |} </center> ؛ قئید <div class="references-small"><references group=q /> </div> === تانینمیش باکی‌لی‌لار === * [[آبباسوو آکیف میکاییلوویچ]] – فوتبولیست، ایجتیماعی خادیم. * [[سفر ابیئو]] — [[آذربایجان جومهوریتی]]نین مۆدافیعه ناظری، [[گئنئرال-پولکوونیک]]. * [[آراز آغالاروو]] — ایقتیصاد علم‌لری دوکتورو. عوموم‌روسیه آذربایجان کونقرئ‌سینین ویتسئ-پرزیدنتی. * [[آللئقرووا ایرینا]] — روس موغه‌ننی‌سی * [[واهید الکبروو]] — آذربایجان‌لی میلیاردئر. [[روسیه]]نین لوکویل نئفت شیرکتینین پرزیدنتی. * [[ایلهام الیئو]] — [[آذربایجان جومهوریتی]]نین پرزیدنتی * [[نیکولای بایباکوو]] — سووئت دؤولت خادی‌می. * [[باتاشوو کونستانتین]] — موسکو کونسئرواتورییاسینین پروفئسسورو. * [[توفیق بهراموو]] — آذربایجان فوتبول‌چوسو، فوتبول حاکمی. * [[ایوان بئسئدین]] — [[موسکو متروپولیتئنی]]نین باش‌چی‌سی. == ایقتیصادیاتی == [[فایل:Baku city at night.jpg|thumb|250px|باکی‌نین گئجه گؤرنوشو]] باکی [[جنوبی قافقاز|گونئی قافقاز]]ین ان بؤیوک صنایع و ایقتیصادی مرکزی‌دیر. باکی نئفتی موختلیف دؤورلرده دونیا نئفتین‌ده آپاریجی چکییه مالیک اوْلوب. [[۱۸۴۸]]-جی ایلده باکی‌دا، [[بیبیهئیبت]] یاتاغین‌دا قازیلمیش قویودان وورموش نئفت فونتانی آذربایجان‌دا «[[قارا قیزیل]]ین» صنایع اوسولو ایله چیخاریلماسینین اساسی‌نی قویموش‌دور. آرتیق ۱۸۹۹-جو ایلده آذربایجان نئفت هاسیلاتی و ائمالی اوزره دونیادا بیرینجی یئره چیخمیش، دونیا نئفت هاسیلاتینین یاری‌سی‌نی وئرمیش‌دیر.<ref>{{Cite web |title=Azerbaijan.az – آذربایجان نئفتی |url=http://www.azerbaijan.az/portal/Economy/OilStrategy/oilStrategy_01_a.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120713061337/http://www.azerbaijan.az/portal/Economy/OilStrategy/oilStrategy_01_a.html }}</ref> بون‌دان باشقا سۆرعتله بؤیویه‌ن کاپیتالیست باکی‌سی [[[[۱۹. یوز ایل]]]]ین سوْنرالارین‌دا زرگرلیین ان بؤیوک مرکزینه چئوریلمیش‌دی. شهرین کوچه‌لرین‌دن بیرینین ایندی ده «زرگر پالان» آدلانماسی بونا ثبوت‌دور. ۱۹۰۰-جو ایلده بورادا ۱۳۰ نفر تکجه قئیدیات‌دان کئچمیش زینت اوستاسی و ۸۹ نفر شاگیرد چالیشیردی. [[۱۹. یوز ایل]]ین سونو و[[۲۰. یوز ایل]]ین اول‌لرین‌ده باکی‌دا میس قاب ایستئهسال ائدن موس‌سی‌سه‌لرین سایی ۲–۳ دفعه آرتمیش‌دی. سۆرعتله بؤیومک‌ده اوْلان کاپیتالیست باکی‌سین‌دا میس ممولاتینا اهالینین تلباتینین آرتماسی بۇ مسئله‌ده هللئدیجی رول اوینامیش‌دیر.<ref>{{Cite web |title=آذربایجانین ائتنوقرافییاسی، ۱-جی جیلد، سه ۳۷۳، ۳۹۷ – پرزیدنت کیتابخاناسی |url=http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120725120140/http://ebooks.preslib.az/pdfbooks/azbooks/azetnog1.pdf }}</ref> [[۱۹۴۹]]-جو ایلده آچیق دنیزده، باکی شهرین‌دن ۱۰۰ کیلومتر مسافه‌ده او زامان اۆچون نادیر یاتاق ساییلان [[نئفت داش‌لاری]]ندا ووران فونتان دنیزده نئفتچیخارمانین یئنی مرحله‌سینین باشلانغیجینی قویموش‌دور. آذربایجان دونیادا ایلک دفعه اولا[[راق آچیق دنیزده نئفت چیخارماغا باشلامیش‌دیر.]] ۱۹۹۹|راق آچیق دنیزده نئفت چیخارماغا باشلامیش‌دیر. [[۱۹۹۹]]-جو ایل [[۱۷ آوریل]]ده [[باکی-سوپ‌سا نئفت کمری]] و [[گورجوستان]]ین [[قارا دنیز]] ساحلین‌ده‌کی سوپ‌سا ایخراج تئرمینالی ایستیسمارا وئریلمیش‌دیر. «[[چیراق]]» یاتاغین‌دان حاصیل اوْلونان نئفتین [[سوپ‌سا]] لیمانین‌دان دونیا بازارلارینا ایخراجینا باشلانمیش و ایلک دفعه اولاراق [[آذربایجان نئفتی]] [[قوزئی]]ا یوخ، [[باتی]]ه ایستیقامت گؤتورموش‌دور. شهرین ایقتیصادی اینکیشافینی تعمین ائدن اساس ساحه‌لر بون‌لاردیر: بئینلخالق تیجارت، نئفت هاسیلاتی و ائمالی، کیمیا، [[ماشینقاییرما]]، توخوجولوق و قئیدا سنایه‌سی. سون زامان‌لار حربی صنایع، یوکسک تئخنولوگییالی صنایع و اینفورماسییا تئخنولوگییالاری توسعه ائدیرلر. === صنایع === ۲۰ سپتامبر ۱۹۹۴- جو ایلده [[گولوستان]] سارایین‌دا، باکی‌دا موقاویله ایمضالان‌دی، هانسیکی اؤز بؤیوک اهمیتی نتیجه‌سینده [[عصرین موقاویله‌سی]] آدینی آلیر. عصرین موقاویله‌سی ان بؤیوک موقاویله‌لر سیاهی‌سین‌دا، هم کاربوهیدروگئن احتیاط‌لارینا گؤره، هم ده تخمین اوْلونان اینوئستی‌سییالارین هجمینه گؤره، اؤز یئرینی تۇتور. نئفت و قاز ساحه‌سینده دونیانین بیر چوْخ نئفت و قاز شیرکت‌لری مشغول‌دور.<ref>{{Cite web |title=ОБЩИЕ СВЕДЕНИЯ ОБ АЗЕРБАЙДЖАНСКОЙ ЭКОНОМИКЕ |url=http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_r.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2012-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121014025631/http://www.azerbaijan.az/_Economy/_GeneralInfo/_generalInfo_r.html }}</ref> ان ایری شیرکت‌لر بون‌لاردیر: * [[آموکو]] * [[بپ]] * [[ائخخونموبیل]] * [[ایستاتویل]] * [[لوکویل]] * [[توتال نئفت شیرکتی]] * [[سوجار]] === مالیه ساحه‌سی === باکی‌دا آذربایجان بانک‌لارینین اوفیس‌لری و بئینلخالق بانک‌لارین فیلیال‌لاری فعالیت گؤستریر. باکینین ان بؤیوک بانک‌لاری بون‌لاردیر: * [[کاپیتالبانک]] * [[تئخنیکابانک]] * [[اونیجرئدیت]] * [[آذربایجان بئینلخالق بانکی]] [[باکی فوند بیرژاسی]]- اؤلکه‌نین آپاریجی فوند بیرژاسی‌دیر. بفب ۲۰۰۰-جی ایلین ۱۵ فئوریه‌سین‌ده آذربایجانین ۱۵ بانکی، ۲ مالییه شیرکتی و ایستانبول فوند بیرژاسی طرفین‌دن یارادیلمیش‌دیر. اونلارین هر بیری ۳۰۰ ملن. آذربایجان [[مانات]]ی اؤدمیشدیرلر. ۲۰۰۸- جی ایلین ایولون ۱- نه دؤورییه ۴۰۲۱٬۷۵۹ ملن. مانات ($۴۹۵۴٬۷۳۶ ملن) تشکیل ائتمیش‌دیر.<ref>[http://www.cbonds.info/az/rus/news/index.phtml/params/id/۴۰۸۸۴۹ агентство جبوندس]</ref> === حربی صنایع کومپلئکسی === باکی‌دا آذربایجانین حربی- سنایه کومپلئک‌سینین بیر سیرا موس‌سی‌سه‌لری یئرلشیر. اونلارین آراسین‌دا [[الکترون هئسابلاییجی ماشین‌لار زاوودو]]، [["ایقلیم" علمی-ایستئهسالات موس‌سی‌سه‌سی]]، [["آویا-آقرئقات" زاوودو]]، [["سنایئجیهاز" علمی-ایستئهسالات موس‌سی‌سه‌سی]]، [["رادیوقوراش‌دیرماً زاوودو]]، [["تئلئمئخانیکاً زاوودو]]، [["آلوو" زاوودو]] و دیگرلری وار. == نقلیات == باکی [[آذربایجان]]ین ان بؤیوک نقلیات قووشاغی‌دیر. شهرده بیر سیرا، [[آبشئرون یاریماداسی]] ایله [[داغ‌لیق شیروان]]ی قوووش‌دوران، اوتوموبیل و [[دمیریولو]] ماگیسترال‌لاری کسیشیر. شهرده بئینلخالق [[هاوا لیمانی]] و دنیز لیمانی یئرلشیر. === بئینلخالق نقلیات === ==== هاوا نقلیاتی ==== [[File:Airport baku.jpg|thumb|left|250 px|[[حیدر الیئو آدینا بئینلخالق هاوا لیمانی]]]] حیدر الیئو آدینا بئینلخالق هاوا لیمانی – باکی شهرین‌دن ۲۰ کم قوزئی-شرق‌ده، بینه قصبه‌سینده یئرله‌شه‌ن و قافقازدا ان بؤیوک بئینلخالق هاوا لیمانی. بۇ هاوا لیمانی [[آذربایجان]]دا یئرله‌شه‌ن یئددی بئینلخالق هاوا لیمان‌لارین‌دان بیری‌دیر. اوچ تئرمینال‌دان عبارت‌دیر. هاوا لیمانین‌دان [[آوروپا]]یا، [[یاخین شرق]]ه، گونئی- شرقی و [[اورتا آسییا]]یا سرنیشین و یوک رئیس‌لری حیاتا کئچیریلیر. ==== دنیز نقلیاتی ==== باکی – تورکمنباشی، باکی – آکتاو دمیر یولو بره‌لری بئینلخالق نقلیات سیستم‌لرین‌ده و دهلیزلرین‌ده [[آذربایجان]]ین نقلیات سیستمینین بیر حیسه‌سی‌دیر. ==== بورو خطی ==== * '''[[باکی – تبی‌لی‌سی – ارزوروم قاز بورو خطی]]''' ۲۰۰۷- جی ایل ۲۵ مارس تاریخین‌ده رس‌می آچیلیش مراسی‌می اوْلموش‌دور. بورو خطینین دیامتری ۴۲ دویم اوزونلوقو ایسه ۹۷۰ کیلومتر تشکیل ائدیر(۴۴۲ کم [[آذربایجان]]ین، ۲۴۸ کم [[گورجوستان]]ین و ۲۸۰ کم [[تورکیه|تورکیه‌نین]] اراضی‌سین‌دن کئچیر. هر بورونون اوزونلوقو – ۱۱٬۵ متردیر.<ref>[http://www.inmarsys.ru/news/news.asp?filename=۲۰۰۴۱۰۲۲۰۹۵۱۱۳.xml ИНМАРСИС]</ref> بۇ بورو خطی ایله شاه-دنیز پرویئکتینین چرچیوه‌سینده چیخاریلان قاضی ایخراج ائتمک پلانلاشدیریلیر.<ref>[http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/1182229.html Кавказ. МЕМО.РУ]</ref> * '''[[باکی-تبی‌لی‌سی-جئیهان نئفت کمری|باکی – تبی‌لی‌سی – جئیهان بورو خطی]]'''، آذربایجان نئفتینین خزر دنیزین‌دن تورکیه‌نین جئیهان لیمانینا، اورادان آرالیق دنیزی واسطه‌سیله [[آوروپا]] بازارلارینا نق‌لی کمری. اوزون‌لوغو ۱۷۷۳ کیلومتردیر. آذربایجان‌دان (۴۴۹ کم)، گورجوستان‌دان (۲۳۵ کم) و تورکیه‌دن (۱۰۵۹ کم) کئچیر. * '''[[باکی – سوپ‌سا]]''' رس‌می آچیلیشی ۱۷ آوریل ۱۹۹۹- جو ایلده اوْلموش‌دور. بورو خطی [[آذری-چیراق-گونش‌لی]] پرویئکتی چرچیوه‌سینده تیکیلمیش‌دیر. اونون اوزونلوقو ۸۳۷ کیلومتر تشکیل ائدیر.<ref>[http://www.rambler.ru/news/economy/۱۰۳۴۴/۵۶۵۹۸۳۹۶۰.html Вести. رو]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> بورو خطینین دیامتری ۵۳۰ میلّیمتردیر.<ref>[http://www.day.az/news/oilgas/74707.html /Новости — Азербайджан/]</ref> * '''[[باکی – نوووروسسیسک بورو خطی]]''' — خزر نئفتینی روسیهنین، [[قارا دنیز]]ین ساحلین‌ده یئرله‌شه‌ن، [[نوووروسسیسک]]لیمانینا چات‌دیرماق اۆچون ایستیفاده‌یه بوراخیلمیش بورو خطی. * '''''[[نابوککو قاز کمری]]''''' (پلانلاشدیریلیر) — خزر بؤلگه‌سی و اوْرتا شرق طبیعی قاز احتیاط‌لارینی آوروپا بازارلارینا چاتدیرماغی نظرده توتان قاز کمری لاییحه‌سی. ۳ ۳۰۰ کیلومترلیک بۇ بورو خطی لاییحه‌سینده اومو ([[اوتریش]])، بولگارگاز ([[بولقاریستان]])، مول ([[ماجاریستان]])، ترانسگاز ([[رومینییا]]) و بوتاش ([[تورکیه]]) ایشتیراک ائدیر. آلمان RWE قاز شیرکتی ۵ فئوریه ۲۰۰۸-ده ویانادا تشکیل اوْلونان ایجلاس‌دا نابوککونون آلتینجی اورتاغی اوْلموش‌دور. همچینین، فران‌سا شیرکتی اوْلان گاس دا فرانجئ ده بۇ لاییحه‌یه قوشولماق ایستیینی بیلدیرمیش‌دیر. === داخیلی نقلیات === ==== متروپولیتئن ==== باکی متروپولیتئنی عمومی اوزون‌لوغو ۳۴٬۶ کم اوْلان ۲ خت‌دن، ۲۳ ایشله‌یه‌ن و ایکی تیکیله‌ن ایستان‌سییادان عبارت‌دیر، همین ایستان‌سییالارین ۲۳ وئستیبولو وار. ایستان‌سییالارین یئددی‌سی بؤیوک درین‌لیک‌ده یئرلشیر. متروپولیتئن‌ده پیللکان زولاغینین عمومی اوزون‌لوغو ۴۰۰۰ متردن آرتیق اوْلان بئش تیپ‌لی ۳۹ ائسکالاتور ایشه سالینمیش‌دیر. تونئل تیکی‌لی‌لرینین عمومی اوزون‌لوغو ۱۷٬۱ کیلومتردن آرتیق‌دیر. باکی متروپولیتئنینین نادیرلیگی بون‌دان عبارت‌دیر کی، اونون خت‌لری تپه‌لیک اراضی‌ده یئرله‌شه‌ن شهرین بیر-بیری ایله کسیشه‌ن رئلیئفی اوزره سالینمیش‌دیر، بورادا ۶۰٪ و ۴۰٪-مین‌لیک مایل‌لیک‌لر و کیچیک رادیوس‌لو چوخ‌لو ایری‌لر مؤوجوددور. ==== دمیر یولو نقلیاتی ==== حال-حاضردا باکی دمیر یولو واغزالین‌دان [[موسکو]]یا، [[کیئو]]ه، [[تیفلیس|تیف‌لی‌سه]]، [[سانکت-پئتئربورق]]ا، [[خارکوو]]ا، [[تومئن]]ه، [[روستوو-نا-دونو]]یا، [[آغستافایا]]، [[بالاکه‌ن (شهر)|بالاکه‌نه]]، [[هورادیز]]ه، [[گنجه]]یه، [[آستارایا]] قاتارلار گئدیر.<ref>{{Cite web |title=Расписание пассажирских поездов на ۲۰۱۰/۲۰۱۱ гг. из Баку<!-- Заголовок добавлен ботом --> |url=http://www.navigator.az/traintable/ |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111014657/http://www.navigator.az/traintable/ }}</ref> [[باکی-تبی‌لی‌سی-قارس دمیریولو خطی]] آچیلدیق‌دان سوْنرا [[قارس]]ا و [[ایستانبول]]ا مارشروت‌لارین آچیلیشی گؤزلنیلیر. ==== فونیکولیور ==== [[باکی فونیکولیورو]] ۱۹۶۰-جی ایل مایین ۵-ده ایستیفاده‌یه وئریلیب. ۲ ایستان‌سییاسی وار – بهرام گور هیکلی و شهیدلر خیابانی. ایستان‌سییالار آراسی مسافه ۴۵۵ متردیر. بیر ایستان‌سییادان دیگرینه ۴ دقیقه‌یه چاتماق اولور. واقونلاراراسی اینتئروال ۱۰ دقیقه، گئدیش حاقی ایسه ۲۰ قپیک‌دیر.<ref>{{Cite web |title=باکی فونیکولیورونون رنگی دییشدیریلیر. |url=http://milli.az/news/society/50211.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828154109/http://milli.az/news/society/50211.html }}</ref> == ایدمان == شهرده، بوتون آذربایجانین اراضی‌سینده اوْلدوغو کیمی، ان پوپولیار ایدمان نؤوو فوتبول‌دور. [[فوتبول اوزره آذربایجان چئمپیوناتی|پرئمیئر-لیقادا]] شهری آشاغی‌داکی کلوب‌لار تمثیل ائدیرلر: * [[نئفت‌چی (فوتبول کلوبو، باکی)|نئفت‌چی]] * [[باکی (فوتبول کلوبو)|باکی]] * [[اینتئر (باکی)|اینتئر]] * [[آزال (فوتبول کلوبو)|آزال]] == مدنیت == === آبشئرون میلی پارکی === یارادیجی‌لیغی ایل: ۲۰۰۵ ساحه (هئکتار): ۷۸۳ اولدوغو یئر: باکی شهرینین عزیزبیوو رایونونون اراضی‌سین‌ده، آبشئرون یاریم‌آداسی. قیسا معلومات: آبشئرون میلی پارکی آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتینین ۲۰۰۵-جی ایل ۸ فئوریه تاریخ‌لی سرانجامی ایله ۷۸۳ هئکتار ساحه‌سین‌ده، آبشئرون دؤولت طبیعت یاساقلیغینین بازاسین‌دا یارادیلمیش‌دیر. میلی پارک نین گونئی-شرق قورتاراجاغین‌دا – شاه دیلی اراضی‌سینده یئرلشیر. آبشئرون میلّی پارکینین یارادیلماسین‌دا باش‌لیجا مقصد اطراف موحیطین مۆحافیظه‌سی، اوندان ثمره‌لی ایستیفاده ائدیلمه‌سی، نسلی کسیلمک‌ده اوْلان نادیر فلورا و فاونا نؤولرینین (خزر سویتی‌سی، جئیران، ککیل‌لی دالغیج، گوموشو قاغایی، یاشیل باش اؤردک و س) قورونوب ساخلانیلماسی، ائکوتوریزمین توسعه ائتدیریلمه‌سی، توریزم و استراحت (رئکرئاسییا) زونالارینین یارادیلماسی، اکولوژی مونیتورینقین حیاتا کئچیریلمه‌سی و اهالینین اکولوژی جهت‌دن معاریفلندیریلمه‌سینی تعمین ائتمک‌دیر. آبشئرون میلی پارکینین حئیوانات عالمی چوْخ زنگین‌دیر. قوش‌لاردان گوموشو قاغایی، فیسیل‌دایان قو قوشو، بوز و قیرمیزیباش قازلار، بیزقویروق، یاشیلباش اؤردک، آغگؤز قارا اؤردک، ککیل‌لی دالغیج، بؤیوک آغ واغ، قوملوق جوللوتو، قاشقالداق، باتاق‌لیق بئلیباغلی‌سی، دنیز بوزجاسی و س. ممه‌لی حئیوان نؤولرین‌دن ایسه جئیران، جاناوار، چاققال، چؤل پیشیی، یئنوت، اوخلو کیرپی، تولکو، پورسوق، دووشان، خزرین سولارین‌دا سو آیتی و همچینین موختلیف نؤو بالیق‌لار مسکونلاشمیش‌دیر. آبشئرون میلّی پارکینین خزر دنیزی اراضی‌سینده چوخلو میقداردا خزر سویتی‌سی یاییلمیش‌دیر. بۇ نؤو، پرایاق‌لی‌لارین یئگانه نماینده‌سی‌دیر کی، دونیا اوکئانینین ان کیچیک سو ایتی‌سی کیمی «گینئس» ین رئکوردلار کیتابینا داخیل ائدیلمیش‌دیر. === مئهمانخانالار === === موزئی‌لر === [[File:Baku Architecture Gadjinski House.JPG|300px|left|thumb|links|باکی معمارلیغی، "حاجی‌نسکینین ائوی"]] * [[آذربایجان تاریخ موزئیی]] * [[ممد سید اوردوبادینین خاطره موزئیی]] * [[نظامی گنجوی آدینا میلّی آذربایجان ادبیاتی موزئیی]] * [[لطیف کریموو آد. آذربایجان خالچاسی و خالق تطبیقی صنعتی دؤولت موزئیی]] * [[صمد وورغونون ائو-موزئیی]] * [[آذربایجان دؤولت اینجه‌صنعت موزئیی]] * [[نریمان نریمانووون خاطره موزئیی]] * [[جلیل ممدقولوزاده‌نین ائو-موزئیی]] * [[حسین جاویدین ائو موزئیی]] * [[جعفر جابارلینین ائو-موزئیی]] * عبدالله شایقین ائو موزئیی * آرخئولوگییا و ائتنوقرافییا موزئیی * آذربایجان دؤولت دینی تاریخی موزئیی * آذربایجان دؤولت کند تصروفاتی موزئیی * آذربایجان دؤولت شکیل قالئرئیاسی * آذربایجان گئولوگییا موزئیی * آذربایجانین موستقیل‌لیگی موزئیی * آذربایجان مینیاتوراسینین اینجه‌صنعت مرکزی * آذربایجان جومهوریتی میلی تحصیل موزئیی * بول-بول مئموریال موزئیی * جعفر جابارلی ائو موزئیی * جلیل ممدقولوزاده‌نین ائو موزئیی * دؤولت تاریخی-آرخیتئکتورا موزئیی-قوروغو "شیروانشاه‌لار سارایی کومپلئکسی" * حسن بی زردابی آدینا طبیعت‌شوناس‌لیق موزئیی * لئوپولد و مستیسلاو روستروپوویجهین ائو موزئیی * لطیف کریموو آدینا آذربایجان خالچاسی و خالق تطبیقی صنعتی دؤولت موزئیی * محمد فضولی آدینا الیازمالار اینستیتوتو * میلّی آذربایجان تاریخی موزئیی * مینیاتور کیتابلارین موزئیی * ممد سید اوردوبادینین خاطره موزئیی * نظامی گنجوی آدینا آذربایجان ادبیاتی موزئیی * ن. نریمانووون خاطره موزئیی * "قوبوستان" دؤولت تساریخی-بدیعی قوروغو * رینای مالاجوفاونا موزئیی * روستام موصطافایئو آدینا آذربایجان دؤولت اینجه‌صنعت موزئیی * صمد وورغونون ائو موزئیی * سرگی زالی وجیهه صمدووا * اوزئییر حاجی‌بیووون ائو موزئیی * عظیم عظیم‌زاده‌نین ائو موزئیی * ج. جابارلی آدینا آذربایجان دؤولت تئاتر موزئیی * حسین جاویدین ائو موزئیی * آذربایجان طیب موزئیی * اولیمپییا موزئیی * آذربایجان دؤولت موسیقی مدنیتی موزئیی === سرگی‌لر === * "بؤیوک قالا ۱۹" آرت قالئرئیا * ستار بهلول‌زاده آدینا سرگی زالی === تئاترلار === [[File:Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrı.jpg|300px|left|thumb|[[آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتری]]]] * [[آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتری]] * [[آذربایجان دؤولت آکادمیک میلی درام تئاتری]] * [http://www.rusdrama-az.com/ روس درام تئاتری] * [[آذربایجان دؤولت کوکلا تئاتری]] * [[آذربایجان گنج تاماشاچیلار تئاتری]] * [[آذربایجان دؤولت موسیقی‌لی کومئدییا تئاتری]] * [http://www.bakucircus.az/ باکی دؤولت سیرکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420133203/http://www.bakucircus.az/ |date=2017-04-20 }} * عبدالله شایق آدینا آذربایجان دؤولت کوکلا تئاتری * آذربایجان دؤولت گنجلر تئاتری * باکی ماریونئت تئاتری * بلدیه تئاتری * ایجتیماعی پانتومیما تئاتری * «موغام» آذربایجان خالق موسیقی‌سی تئاتری * [[رشید بئهبودوو]] آدینا آذربایجان دؤولت ماهنی تئاتری * [[صمد وورغون]] آدینا آذربایجان دؤولت روس درام تئاتری * «اونس» تئاتری * یوغ تئاتری === کوْنسرت زال‌لاری === [[File:Respublikapalace.JPG|thumb|left|300px|[[حیدر علیئو سارایی]]]] * آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسی === اوپرا ایستودییاسی === * شؤوکت ممدووا آدینا اوپرا ایستودییاسی === کاپئللهاوس === * کاپئللهاوس آلمان-آذربایجان مدنیت آسسوسیاسییاسی === سارای === * حیدر علیئو آدینا سارایی === کوْنسرت زالی === * آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسی یانین‌دا کامئرا و بورو اورقان موسیقی‌سی زالی * باکی جاز مرکزی === مدنیت مرکزی === * شهریار آدینا باکی مدنیت مرکزی === ایدمان و کوْنسرت کومپلئکسی === * ایدمان و کوْنسرت کومپلئکسی === باکی مطبخی === باکی مطبخی رنگارنگ و موختلیف خؤرک‌لرله فرق‌لنیر. اونلار آراسین‌دا قوتاب، دوشبره، خنگل، گورزه، خمیراشی داها مشهوردورلار. باکی‌لیلارین شاه یئمگی قویون اتی و شابالیدلا قورودولموش آلچانین قاریشیغین‌دان آش، بیشیریلمیش تویوقلا، قایغاناق و لیمون سویو قاریشیغین‌دان چیغیرتمالی آش، و س. موختلیف نؤو آش نومونه‌لری ساییلیر. همچینین قویون اتی، تویوق، بالیق‌دان حاضیرلانمیش کابابلار دا مشهوردورلار. باکی مطبخینین شیرنیاتی دا موختلیف‌دیر. بورا پاخلاوا، شکربورا، قوغال، شربت‌لر و س. عاییددیر. عادتاً بۇ نعمت‌لرین حاضرلانماسی یازین گلمه‌سی ایله قئید اوْلونان نووروز بایرامی ایله اوست-اوسته دوشور. بوتون آذربایجان‌لیلار کیمی، باکی‌لیلار دا لذیذ نعمت‌لری سئویرلر. قئیدا قبولو ایسه اؤزلویون‌ده بؤیوک بیر ریتوال‌دیر کی، بوتون قایدا-قانونلا ایجرا اوْلونور. == تحصیل == باکی [[آذربایجان]]ین ان واجیب تحصیل مرکزلرین‌دن بیری‌دیر. بورادا چوخ‌لو تحصیل اوبیئکت‌لری یئرلشیب. * [[آذربایجان دؤولت نفت آکادئمییاسی]] * [[آذربایجان تئکنیکی اونیوئرسیته‌سی]] * [[آذربایجان معمارلیق و اینشاات اونیوئرسیته‌سی]] * [[آذربایجان طیب اونیوئرسیته‌سی]] * [[آذربایجان دؤولت ایقتیصاد اونیوئرسیته‌سی]] * [[آذربایجان دؤولت مدنیت و اینجه‌صنعت اونیوئرسیته‌سی]] * [[آذربایجان دؤولت پئداقوژی اونیوئرسیته‌سی]] * [[آذربایجان جومهوریتنین پرزیدنتی یانین‌دا دؤولت ایداره‌چی‌لیک آکادئمییاسی]] * [[آذربایجان دیللر اونیوئرسیته‌سی]] * [[آذربایجان دؤولت رسام‌لیق آکادئمییاسی]] * [[آذربایجان میلّی کونسئرواتورییاسی]] * [[آذربایجان تئاتر اونیوئرسیته‌سی]] * [[آذربایجان توریزم اینستیتوتو]] * [[باکی موسیقی آکادئمییاسی]] * [[باکی دؤولت اونیوئرسیته‌سی]] * [[باکی سلاویان اونیوئرسیته‌سی]] * [[باکی آسییا اونیوئرسیته‌سی]] * [[باکی آوراسییا اونیوئرسیته‌سی]] * [[باکی بیزینئس اونیوئرسیته‌سی]] * [[آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیته‌سینین باکی فیلیالی]] * [[باکی قیزلار اونیوئرسیته‌سی]] * [[باتی اونیوئرسیته‌سی]] * [[میلی آویاسییا آکادئمییاسی]] * [[آذربایجان اونیوئرسیته‌سی]] * [[اودلار یوردو اونیوئرسیته‌سی]] * [[علم و تحصیل مرکزی تفکور اونیوئرسیته‌سی]] * [[خزر اونیوئرسیته‌سی]] * [[حیدر علیئو آدینا MTN-ین آکادئمییاسی]] == قارداش شهرلر == == گؤرونتولر == <gallery mode="packed"> File:Neftchilar avenue.jpg|پُرت‌باکو گؤی‌دَلَن‌لری File:Maiden Tower in sunset.jpg|[[قیزقالاسی]] گون باتارکن File:Neowise over Baku.jpg|باکی‌نین گئجه گؤرونوشو File:Building on Khagani Street 47 and Landmark Tower.jpg|لندمارک گؤی‌دَلَنی File:Ismailiyye palace main façade, Baku, 2015.jpg|ایسماعیلیه سارایی File:Baku White City under construction.jpg|آغ‌شهر File:Nizami street historical complex.JPG|نیظامی کوچه‌سی File:Baku Oxford School (1).jpg|باکی‌دا آکسفورد اوخولونون شعبه‌سی File:Səadət sarayının əsas fasadı 2020-ci ildə.jpg|سعادت سارایی File:Iceriseher999.jpg|ایچری‌شهر File:Baku 2015 Euroepan Games.jpg|اولیمپیا ایستادیونو آوروپا اویونلاریندا File:Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası.jpg|آذربایجان میلی بیلیم‌لر آکادئمیاسی </gallery> == دؤولت بایراغی میدانی == [[File:Баку.JPG|thumb|left|200 px|[[دؤولت بایراغی میدانی]]]] دؤولت بایراغی میدانی — باکی شهرینین باییل ساحه‌سینده یئرلَشن مئموریال عابده-استراحت پارکی. میدانین تنتنه‌لی آچیلیشی ۲۰۱۰-جو ایلین سپتامبرین ۱-ده آذربایجان جومهوریتنین پرزیدنتی، سلاح‌لی قوه‌لرین آلی باش کوماندانی ایلهام علیئو طرفین‌دن کئچیریلمیش‌دیر.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://az.apa.az/xeber_Bakida_Dovlet_Bayragi_Meydaninin__197260.html |accessdate=2012-09-26 |archivedate=2011-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111103185241/http://az.apa.az/xeber_Bakida_Dovlet_Bayragi_Meydaninin__197260.html }}</ref> باکی شهرین‌ده یئرلَشن دؤولت بایراغی میدانین‌دا تیکینتی-قوراش‌دیرما و آبادلاش‌دیرما ایشلرینین سورتلندیریلمه‌سی اۆچون آذربایجان جومهوریتنین ۲۰۰۹-جو ایل اۆچون دؤولت بودجه‌سینده نظرده تۇتولموش پرزیدنتین احتیاط فوندوندان باکی شهر ایجرا حاکمیتینه ۱۰ میلیون مانات وسایت آیریلمیش‌دی.<ref>[http://az.apa.az/xeber_Azerbaycan_prezidenti_"Baki_sheherinde__167224.html آپا، ۲۶ اوْکتوبر ۲۰۰۹]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ۲۰۰۰۰ m² اراضی‌سی اوْلان مئیدان‌دا اوجالدیلمیش دایاغین هوندورلویو ۱۶۲ متر، بونؤوره‌سینین دیامتری ۳٬۲، بونؤوره‌نین اوست حیسه‌سینین دیامتری ۱٬۰۹ متردیر. قورغونون عمومی کوتله‌سی ۲۲۰ تون‌دور. بایراغین ائنی ۳۵ متر، اوزون‌لوغو ۷۰ متر، عمومی ساحه‌سی ۲۴۵۰ کوادرات‌متر، کوتله‌سی ایسه تقریباً ۳۵۰ کیلوقرام‌دیر.<ref>[http://www.mediaforum.az/articles.php?lang=az&page=۰۰&article_id=۲۰۰۹۱۰۲۶۰۷۴۵۰۸۲۸۳ Mediaforum.az, 2009-10-26]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> گینئس دونیا رئکوردلاری تشکیلاتی ۲۰۱۰-جو ایل مایین ۲۹-دا آذربایجان دؤولت بایراغی دیریینین دونیادا ان هوندور بایراق دیرگی اوْلدوغونو تصدیق ائدیب. == باکی تئلئقوله‌سی == باکی‌دا یئرلَشن، ۳۱۰ متر هوندورلویه صاحب آذربایجان تلویزیون قوله‌سی سسری ناظیرلر سووئتینین قراری و آذربایجان سسر رابطه ناظیرلیینین سیفاریشی ایله اینشا ائدیلمیش‌دیر. لاییحه‌سی سسری رابطه ناظیرلیینین لاییحه اینستیتوتونا مخصوص اوْلان تئلئقوله‌نین تیکینتی ایشلری ۱۹۷۹-جو ایلده باشلامیش‌دیر. لاییحه‌یه اساساً، [[۱۹۸۵]]-جی ایلده تئلئقوله‌نین تیکینتی‌سی باشا چاتمالی ایدی، لاکین معین سببلره گؤره، کومپلئکس‌دکی اینشاات ایشلری دایاندیریلمیش‌دی. عوموم‌میلی لیدر حیدر علیئوین حاکمیته قاییتماسین‌دان سوْنرا، ۱۹۹۳-جو ایلده اینشاات ایشلری یئنی‌دن باشلامیش و ۱۹۹۶-جی ایلده اونون ایشتیراکی ایله کومپلئکسین رسمی آچیلیش مراسیمی کئچیریلمیش‌دیر. == خاریجی کئچیدلر == * Gasimov, Zaur: The Caucasus, in: Europäische Geschichte Online (EGO), hg. vom Institut für Europäische Geschichte (IEG), Mainz European History Online (EGO), published by the Institute of European History (IEG), Mainz 2011-11-17. URL: http://www.ieg-ego.eu/gasimovz-2011-en * [http://baku.aznet.org/baku/az/historyaz2.htm باکی] * [http://www.bakucity.az/ باکی شهر ایجرا حاکمیتینین رسمی سایتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831033025/http://www.bakucity.az/ |date=2009-08-31 }} * [http://www.map.kataloq.net/ باکینین الکترون خریطه‌سی و کوسمیک شکیل‌لری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227040318/http://map.kataloq.net/ |date=2009-02-27 }} * [http://www.azeroo.com/photo_index.php?action=photo_list&album_code=۱dCEj1Nv7kWe باکی شکیل‌لری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.axtar.az/ru/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=۱۲۸&Itemid=۳۹ قدیم باکی شکیل‌لری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://great.az/baki باکی فوتو] * [http://azdm.azeriblog.com/۲۰۰۹/۰۲/۲۵/baki-adinin-mensheyi باکی آدینین معنالاری]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * '''Full HD Video:''' [http://www.youtube.com/watch?v=GstyT_68GdE Panorama Baku, Azerbaijan, ۰۷٫۱۱٫۲۰۰۹] == آیریجا باخ == * [[آذربایجان سلاح‌لی قوه‌لری]] * [[باکی-تیفلیس-جئیهان بورو خطی]] * [[باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطی|باکی-تیفلیس-قارس دمیریولو خطی (بتاق)]] == قایناقلار == {{قایناق}} {{آذربایجان جومهوریتی‌نین اؤلکه بؤلوملری |state=collapsed}} {{اوروپا پایتختلری}} {{آسیا پایتختلری}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:باکی]] [[بؤلمه:آذربایجان جومهوریتی‌نین شهرلری]] [[بؤلمه:قوزئی آذربایجان شهرلری]] [[بؤلمه:اوروپا باشکندلری]] [[بؤلمه:آسیا]] [[بؤلمه:آسیا پایتختلری]] [[بؤلمه:آذربایجان جمهوریتین اؤلکه بولوملری]] [[بؤلمه:Baku]] [[بؤلمه:Baku Governorate]] [[بؤلمه:آسیا باشکندلری]] [[بؤلمه:Cities and towns in Azerbaijan]] [[بؤلمه:Populated coastal places in Azerbaijan]] [[بؤلمه:Districts of Azerbaijan]] [[بؤلمه:Port cities in Azerbaijan]] [[بؤلمه:Port cities and towns of the Caspian Sea]] [[بؤلمه:World Heritage Sites in Azerbaijan]] [[بؤلمه:Weather extremes of Earth]] [[بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری]] 7ubsl4wp8xv8if8euef9si80ze13x8l 0 20457 1592528 1591898 2026-09-09T07:45:12Z H.Ganjeli 58356 /* آیریجا باخ */ 1592528 wikitext text/x-wiki [[File:M4A4 cutaway.svg|thumb|300px]] ''' تانک ''' — بؤیوک، آغیر و زره‌لی ساواش [[ماشین|ماشینی‌]]. تانک آغیر اوْدلو سیلاحلارلا دوْغرو جهتدن دۆشمنه حمله ائتمک اۆچوندور. تانک‌لار مین، توپ، آنتی تانک سیلاحلار و هاوا حمله‌لرین قاباغیندا ضعیف‌ اولدوقلارینا گؤره عۆمۇمیتله تک باشینا حرکت ائتمزلر و باشقا بیرلیک‌لرله بیرلیکده حرکت ائدرلر. ==قایناقلار== {{قایناق}} ==آیریجا باخ== *[[تی-۷۲]] *[[اساسی دؤیوش تانکی]] *[[تی-۵۴]] *[[تی-۹۰]] *[[ام۱ آبرامز]] *[[چیفتن]] *[[تایقر ۱]] *[[تانک دسته‌لندیرمه‌سی]] *[[ذوالفقار (تانک)]] *[[یۆنگول تانک]] *[[مارک ۱ (تانک)]] {{مین مقاله}} [[بؤلمه:حربی ابزارلار]] i0l0sp6ymthtatjuhj4dlfdac3y9o6j 0 25501 1592515 1495592 2026-09-08T18:55:39Z DragonflySixtyseven 5669 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:017 004a.jpg]] → [[File: Carte de la ville de Brest (1779) 017 004a.jpg]] old name is not meaningful 1592515 wikitext text/x-wiki {{Infobox French commune | name = برست | commune status = [[Subprefectures in France|Subprefecture]] and [[Communes of France|commune]] | image = Brest - Le Château - PA00089847 - 011.JPG | caption = A view of the [[Tour Tanguy]] with the [[Château de Brest]] in the background. | image flag = Brest flag.svg | image coat of arms = Blason ville fr Brest (Finistere).svg | coordinates = {{Coord|48.39|-4.49|format=dms|display=inline,title}} | arrondissement = Brest |canton = [[Canton of Brest-1|Brest-1]], [[Canton of Brest-2|2]], [[Canton of Brest-3|3]], [[Canton of Brest-4|4]] and [[Canton of Brest-5|5]] | INSEE = 29019 | postal code = 29200 | mayor = François Cuillandre | party = [[Socialist Party (France)|PS]] | term = 2014&ndash;2020 | intercommunality = [[Brest Métropole]] | elevation m = 34 | elevation min m = 0 | elevation max m = 103 | area km2 = 49.51 | population = 144548 | population date = 2009 | website = [http://www.brest.fr/ Official website] }} '''برست''' ([[فرانسه دیلی|فرانسجه]]: Brest, France)، [[فرانسه‌]]ده یئر آلان بیر [[کومون (فرانسه)|کومون]] دیر. == گؤرونتولر == <gallery > File: Carte de la ville de Brest (1779) 017 004a.jpg File:Maison de la Fontaine-Brest.jpg File:Rue de Siam.jpg File:Brest.jpg File:Brest chateau.jpg File:Stangalar2.JPG File:Saint-Sauveur-clocher.jpg File:Topographie de brest.jpg File:Brest.png File:Aerogare Brest.jpg File:Brest Harbour.jpg File:Jeanne D Arc 4.jpg File:Hotel de ville brest.JPG File:Bateaux-Brest2004.jpg File:Université de Bretagne Occidentale.jpg File:Brest - Entree du port.jpg File:26-04-2005-015.jpg </gallery> ==قایناقلار== {{قایناق}} [[بؤلمه:فرانسه شهرلری]] kbulp0mcm8ztdod0337q3vjdvvdzm6x 1592516 1592515 2026-09-08T19:01:49Z DragonflySixtyseven 5669 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:26-04-2005-015.jpg]] → [[File:Brest - Vue du pont de Recouvrance a gauche le chateau, a droite la Tour Tanguy 26-04-2005-015.jpg]] old name is not meaningful 1592516 wikitext text/x-wiki {{Infobox French commune | name = برست | commune status = [[Subprefectures in France|Subprefecture]] and [[Communes of France|commune]] | image = Brest - Le Château - PA00089847 - 011.JPG | caption = A view of the [[Tour Tanguy]] with the [[Château de Brest]] in the background. | image flag = Brest flag.svg | image coat of arms = Blason ville fr Brest (Finistere).svg | coordinates = {{Coord|48.39|-4.49|format=dms|display=inline,title}} | arrondissement = Brest |canton = [[Canton of Brest-1|Brest-1]], [[Canton of Brest-2|2]], [[Canton of Brest-3|3]], [[Canton of Brest-4|4]] and [[Canton of Brest-5|5]] | INSEE = 29019 | postal code = 29200 | mayor = François Cuillandre | party = [[Socialist Party (France)|PS]] | term = 2014&ndash;2020 | intercommunality = [[Brest Métropole]] | elevation m = 34 | elevation min m = 0 | elevation max m = 103 | area km2 = 49.51 | population = 144548 | population date = 2009 | website = [http://www.brest.fr/ Official website] }} '''برست''' ([[فرانسه دیلی|فرانسجه]]: Brest, France)، [[فرانسه‌]]ده یئر آلان بیر [[کومون (فرانسه)|کومون]] دیر. == گؤرونتولر == <gallery > File: Carte de la ville de Brest (1779) 017 004a.jpg File:Maison de la Fontaine-Brest.jpg File:Rue de Siam.jpg File:Brest.jpg File:Brest chateau.jpg File:Stangalar2.JPG File:Saint-Sauveur-clocher.jpg File:Topographie de brest.jpg File:Brest.png File:Aerogare Brest.jpg File:Brest Harbour.jpg File:Jeanne D Arc 4.jpg File:Hotel de ville brest.JPG File:Bateaux-Brest2004.jpg File:Université de Bretagne Occidentale.jpg File:Brest - Entree du port.jpg File:Brest - Vue du pont de Recouvrance a gauche le chateau, a droite la Tour Tanguy 26-04-2005-015.jpg </gallery> ==قایناقلار== {{قایناق}} [[بؤلمه:فرانسه شهرلری]] eb5hwzdy8mfrci6cc5ppmsrs2d5mmec 0 31115 1592519 1565453 2026-09-09T01:02:37Z Taharaha1 64246 /* */ 1592519 wikitext text/x-wiki {{شابلون:تورکجه حرفلر}} '''ض'''- (Z) عرب الیفباسی‌نین اوْن بئشینجی و تۆرک و فارس [[الیفبا]]لاری‌نین اوْن سککیزینجی [[حرف]]یدیر. «ضاد» (ض) حرفی هم دیل، هم ده خالق اولاراق عربلرین میلّی رمزی حساب اولونور («ضاد دیلی»). بو حرف ایستاندارد عرب دیلینده، ائله‌جه ده میصر و سودان لحجه‌لرینده قالین بیر «د» [dˤ] سسی ایله تلفظ اولونور. دیگر طرفدن، عیراق، کورفز و شام لحجه‌لرینده چوخ واخت «ض» و «ظ» حرفلری‌نین سسلری بیر-بیرینه قاریشیر و عینی شکیلده تلفظ ائدیلیر. تاریخی باخیمدان و قدیم قوران قیراءتینده ایسه بو حرفین اصل تلفظو فرقلی بیر یان-سوروتونمه‌لی سس [ɮˤ] کیمی اولموشدور. ==قایناق== {{شابلون:الیفبا-قارالاما}} ccf55gljwtfvo9i4ju0v2d6r8ozh3f0 0 34033 1592538 1514225 2026-09-09T10:31:16Z 掬茶 5682 1592538 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = {{raise|0.2em|Daisen}} | native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|ja|大仙市}}}}}} | official_name = | native_name_lang = ja | settlement_type = [[Cities of Japan|City]] <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = Daisen City Hall 20260905b.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Daisen City Hall | image_flag = Flag of Daisen, Akita.svg | flag_alt = | image_seal = Emblem of Daisen, Akita.svg | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | image_blank_emblem = | nickname = | motto = <!-- maps and coordinates --> | image_map = Daisen in Akita Prefecture Ja.svg | map_alt = | map_caption = Location of Daisen in [[Akita Prefecture]] | pushpin_map = Japan | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|39|27|11|N|140|28|31.6|E|region:JP|display=inline,title}} | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> <!-- location --> | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = Japan | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Tōhoku region|Tōhoku]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name2 = [[Akita Prefecture]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- established --> | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | founder = | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | leader_title = -Mayor | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- etc., up to leader_title4 / leader_name4 --> <!-- display settings --> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area --> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_total_km2 = 866.77 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_m = <!-- population --> | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_total = 83137 | population_as_of = May 2015 | population_density_km2 = 95.9 | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = <!-- demonym, ie. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | population_note = <!-- time zone(s) --> | timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = <!-- postal codes, area code --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = City symbols | blank_info_sec1 = &nbsp; | blank1_name_sec1 = • Tree | blank1_info_sec1 = [[Japanese zelkova]] | blank2_name_sec1 = • Flower | blank2_info_sec1 = [[Cosmos (flower)|Cosmos]] | blank3_name_sec1 = • Bird | blank3_info_sec1 = [[Common kingfisher]] | blank4_name_sec1 = • Fish | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = <!-- blank fields (section 2) --> | blank_name_sec2 = Phone&nbsp;number | blank_info_sec2 = 0187-63-1111 | blank1_name_sec2 = Address | blank1_info_sec2 = 1-1 Hanazono-chō, Daisen-shi, Akita-ken 014-8601 <!-- website, footnotes --> | website = {{Official website|http://www.city.daisen.akita.jp/}} | footnotes = }} '''دایسن ''' (大仙市? Daisen-shi) [[ژاپون]]دا [[آکیتا اوستانی]]ندا بیر شهردیر.و شهرین 2015اینجی ایلین مئی آییندا 83,137 باش یاشامی اولوردو.دنیز ایله آز فاصیله سی اولور و بو شهرین ایستی گونلری وار.و قیش فصلینده سریندیر.اسکی دیوا اوستانی نین بیر بؤلومو اولوردو و ایندی آکیتا اوستانیندادیر. ==بیرده باخ== *[[ژاپون شهرلرینین سیاهی‌سی]] ==قایناق== https://en.wikipedia.org/wiki/Daisen,_Akita یوخلاما 2017 مئی [[بؤلمه:ژاپون]] az4tl6xm0blnj6s3ciuxdms9xjt6u0b 0 35444 1592514 1563886 2026-09-08T13:19:19Z ~2026-48605-56 64334 1592514 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=مئی ۲۰۱۷}}'''محمدرضا شیرخانلو''' (۲۷ فروردین ۱۳۸۵ (۲۰ سال)، [[تهران]]، [[ایران]]) [[ایران|ایرانلی]] سینما ، تئاتر و تلویزیون [[اوْیونجو|اوْیونجوسودور]].<ref>http://www.sourehcinema.com/Default.aspx{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == یاشاییش == == اوْینادیغی فیلم‌لر == == ائشیگه باغلانتیلار == * * == قایناقلار == {{قایناق}} {{کیمسه-قارالاما}} {{Uncategorized|date=مئی ۲۰۱۷}} [[بؤلمه:ایرانلی کیشی سینماچیلار]] cta2zk35wdpegdl6pdu2qkt7qpitw7t 1592533 1592514 2026-09-09T08:23:17Z H.Ganjeli 58356 [[Special:Contributions/~2026-48605-56|~2026-48605-56]] ([[User talk:~2026-48605-56|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی. 1563886 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=مئی ۲۰۱۷}} {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=محمدرضا شیرخانلو |شکیل= |شکیل آدی=Mohammadreza Shirkhanloo at 34th Fajr.jpg |شکلین اولچوسو = |آیری آدلار = |قیسا بیلگی =[[اوْیونجو]] |میللیت= [[ایران|ایرانلی]] |تحصیل = |ایش = |دوْغوم تاریخ =۲۷ فروردین ۱۳۸۵ (۱۵ سال) |دوْغوم یئر =[[تهران]]، [[ایران]] |اؤلوم تاریخ = |اؤلوم یئر = |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی= |اۇشاقلاری= |ایمضا= | وئب‌سایت = }} '''محمدرضا شیرخانلو''' (۲۷ فروردین ۱۳۸۵ (۱۵ سال)، [[تهران]]، [[ایران]]) [[ایران|ایرانلی]] سینما ، تئاتر و تلویزیون [[اوْیونجو|اوْیونجوسودور]].<ref>http://www.sourehcinema.com/Default.aspx{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == یاشاییش == == اوْینادیغی فیلم‌لر == == ائشیگه باغلانتیلار == * * == قایناقلار == {{قایناق}} {{کیمسه-قارالاما}} {{Uncategorized|date=مئی ۲۰۱۷}} [[بؤلمه:ایرانلی کیشی سینماچیلار]] 7czr7x23lr5z7yqlhrw1uf79ut8u3r9 1592534 1592533 2026-09-09T08:23:58Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592534 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=مئی ۲۰۱۷}} {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=محمدرضا شیرخانلو |شکیل= |شکیل آدی=Mohammadreza Shirkhanloo at 34th Fajr.jpg |شکلین اولچوسو = |آیری آدلار = |قیسا بیلگی =[[اوْیونجو]] |میللیت= [[ایران|ایرانلی]] |تحصیل = |ایش = |دوْغوم تاریخ =۲۷ فروردین ۱۳۸۵ |دوْغوم یئر =[[تهران]]، [[ایران]] |اؤلوم تاریخ = |اؤلوم یئر = |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی= |اۇشاقلاری= |ایمضا= | وئب‌سایت = }} '''محمدرضا شیرخانلو''' (۲۷ فروردین ۱۳۸۵ (۱۵ سال)، [[تهران]]، [[ایران]]) [[ایران|ایرانلی]] سینما ، تئاتر و تلویزیون [[اوْیونجو|اوْیونجوسودور]].<ref>http://www.sourehcinema.com/Default.aspx{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == یاشاییش == == اوْینادیغی فیلم‌لر == == ائشیگه باغلانتیلار == * * == قایناقلار == {{قایناق}} {{کیمسه-قارالاما}} {{Uncategorized|date=مئی ۲۰۱۷}} [[بؤلمه:ایرانلی کیشی سینماچیلار]] tilwvpl1g1xcte35fe5hp2dawmw84o5 0 59026 1592517 634950 2026-09-08T19:45:57Z JayCubby 56648 ([[c:GR|GR]]) [[File:Ggstokes.jpg]] → [[File:Portrait of George Gabriel Stokes (1819-1903), Physicist and Mathematician (2551115803).jpg]] better 1592517 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = سر جرج قابریل استوکس، بارونت اول | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Portrait of George Gabriel Stokes (1819-1903), Physicist and Mathematician (2551115803).jpg | image_size = 220px | image_upright = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|1819|8|13|df=y}} | birth_place = [[Skreen]], [[County Sligo]], [[بویوک بریتانیا و ایرلند بیرلشیک کراللیغی]] | death_date = {{death date and age|1903|2|1|1819|8|13|df=y}} | death_place = [[کمبریج، اونتاریو]], England | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = | pronounce = | residence = | citizenship = | nationality = | fields = [[ریاضیات]] و [[فیزیک]] | workplaces = [[Pembroke College, Cambridge]] | patrons = | education = | alma_mater = [[Pembroke College, Cambridge]] | doctoral_advisor = | academic_advisors = [[ویلیام هاپکینز]] | doctoral_students = | notable_students = [[هوراس لمب]] | known_for = [[Stokes' theorem]] | influences = | influenced = | awards = [[Smith's Prize]] | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = | partner = | children = | signature = Stokes_sig.jpg | signature_alt = | website = }} '''سر جرج قابریل استوکس، بارونت اول''' ({{lang-en|'''Sir George Stokes, 1st Baronet'''}}) بیلیم اینسان. ۱۳ آقوست ۱۸۱۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۳  ایل عومر ائله‌ییب و ۱ فوریه ۱۹۰۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اوْ [[ریاضیات]]، [[فیزیک]] ساحه‌سینده چالیشیب. == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Sir George Stokes, 1st Baronet|Sir George Stokes, 1st Baronet]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Sir George Stokes, 1st Baronet | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} [[بؤلمه:عالیم]] 9xfqzigny1gyyanrdgl6slxlxmlk8lm 0 110477 1592539 873886 2026-09-09T10:34:47Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1592539 wikitext text/x-wiki {{شخص بیلگی قوتوسو |آد=مارک کریستوفر لارنس |شکیل=مارک کریستوفر لارنس |شکیل آدی=Mark Christopher Lawrence by Gage Skidmore 2.jpg |شکلین اولچوسو =260 |آیری آدلار = |قیسا بیلگی =[[کومدین]], [[دوبلور]] و [[اوْیونچو]]. |میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] |تحصیل = |دوْغوم تاریخ ={{birth date and age|1964|5|22}} |دوْغوم یئر =[[لوس‌آنجلس]], آمریکا بیرلشمیش ایالتلری |اؤلوم تاریخ = |اؤلوم یئر = |مزارلیقی= |اؤلوم سببی= |حیات یوْلداشی= |اۇشاقلاری= |ایمضا= | وب‌سایت = }} '''مارک کریستوفر لارنس''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Mark Christopher Lawrence) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[کومدین]], [[دوبلور]] و [[اوْیونچو]]. ۲۲ مئی ۱۹۶۴ ‏ ایلینده [[کالیفورنیا ایالتی|کالیفورنیا ایالتینده]] دۆنیایا گؤز آچیب. == اوْینادیغی فیلم‌لر == {| class="wikitable sortable" |- ! ایل !آدی !روْل ! class="unsortable" | نوت |- |1988 |''[[Caddyshack II]]'' |Construction Worker | |- |1989 |''[[Listen to Me (film)|Listen to Me]]'' |Attila | |- |rowspan="2"|1991 |''[[Terminator 2: Judgment Day]]'' |Burly Attendant | |- |''[[Child's Play 3]]'' |Cop | |- |1993 |''[[Fear of a Black Hat]]'' |Tone Def | |- |rowspan="2"|1995 |''[[Crimson Tide (film)|Crimson Tide]]'' |Rono, Chief Culinary Specialist | |- |''[[Tales from the Hood]]'' |Prison Guard | |- |rowspan="2"|1997 |''[[That Darn Cat (1997 film)|That Darn Cat]]'' |Rollo | |- |''[[Sprung (film)|Sprung]]'' |Brotha #3 | |- |1998 |''[[Senseless]]'' |Wig Shop Owner | |- |rowspan="2"|1999 |''[[Molly (1999 film)|Molly]]'' |Angels' Manager | |- |''[[Shake, Rattle and Roll: An American Love Story]]'' |[[Fats Domino]] | |- |rowspan="3"|2001 |''[[Planet of the Apes (2001 film)|Planet of the Apes]]'' |Friend at Leo's Party | |- |''[[Two Can Play That Game]]'' |Lying Man #4 | |- |''[[K-PAX (film)|K-PAX]]'' |Simms | |- |2003 |''[[Lost Treasure (film)|Lost Treasure]]'' |Danny G. | |- |rowspan="3"|2004 |''[[Garfield: The Movie]]'' |Christopher Mello | |- |''[[Christmas with the Kranks]]'' |Wes Trogden | |- |''[[Tiger Cruise]]'' |Pop | |- |rowspan="2"|2005 |''[[Fair Game (2005 film)|Fair Game]]'' |Wesley | |- |''[[The Island (2005 film)|The Island]]'' |Construction Worker | |- |rowspan="2"|2006 |''[[The Pursuit of Happyness]] |Wayne | |- |''[[Weeds (TV series)]]'' 02x02 |Mike | |- |2007–2012 |''[[Chuck (TV series)|Chuck]]'' |[[Big Mike (Chuck)|Big Mike]] | |- |2009 |''[[Halloween II (2009 film)|Halloween II]]'' |Deputy Fred King | |- |2010 |''[[Speed-Dating]]'' |Dr. Petesmith | |- |2013 |''[[Amazing America with Sarah Palin]]'' |Co-Host | |- |2015 |''Murder?'' <ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://mildlyfearsomefilms.com/murder-landing-page/cast.html |accessdate=2019-03-13 |archivedate=2017-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009041521/http://mildlyfearsomefilms.com/murder-landing-page/cast.html }}</ref> |Jason |2 episodes |- |2016 |''[[Pitch (TV series)|Pitch]]'' |Russell | |}The Encounter (Pureflix series) Sheldon, (the butler), episode 3, season 1, "Her Final Role." 2016 == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Mark Christopher Lawrence|Mark Christopher Lawrence]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Mark Christopher Lawrence | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} [[بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار]] 84y0o86ofxguupw9dshbx6tt3rp7gzx 0 265327 1592526 1496413 2026-09-09T07:30:23Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1592526 wikitext text/x-wiki '''سنقاپور دولاری''' (نیشانی:S$؛ کودو:SGD)-[[سنقاپور]]ون رسمی [[پول بیریمی]]دیر. ۱۰۰ سنت-ه بؤلونور. عوموماً دولار نیشانی $ و یا آیری دولارلار ایله دییشیک دۆشمه‌مه‌سی اۆچون S$ شکیلینده تمثیل ائدیلیر. بو [[دولار]]ین ایسکیناس و سیکه‌لری سنقاپور نقدیات ایداره‌سی طرفیندن نشر ائدیلیر. ۲۰۱۶ ایلی‌نین اعتیباریله سنقاپور دولاری دونیا پوللاری‌ آراسیندا ان چوخ آل-وئر اولونان ۱۲.جی‌سی ایمیش.<ref name=BIS>{{cite web|title=Triennial Central Bank Survey Foreign exchange turnover in April 2016|url=http://www.bis.org/publ/rpfx16fx.pdf|work=Triennial Central Bank Survey|publisher=Bank for International Settlements|accessdate=22 March 2017|location=Basel, Switzerland|page=7|format=PDF|date=11 December 2016|archivedate=2019-08-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190826125337/https://www.bis.org/publ/rpfx16fx.pdf}}</ref> ==قایناق== {{قایناق}} {{شابلون:آسیادا پول بیریملری}} [[بؤلمه:پول بیریملری]] eyn5y50gpq1djmy9dknv87en1qtu8qf 0 590289 1592520 1583669 2026-09-09T01:12:49Z BlueSky Tr 26008 /* */ 1592520 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=Keshavarz|established_title=|area_code=|website=|elevation_m=|coordinates={{coord|36|50|10|N|46|21|22|E|region:IR|display=inline,title}}|utc_offset_DST=۴:۳۰+|timezone_DST=[[ایرانین رسمی ساعاتی]]|utc_offset=۳:۳۰+|timezone=[[ایرانین رسمی ساعاتی]]|population_density_km2=auto|population_total=4,138 <ref>https://www.amar.org.ir/english</ref>|population_as_of=۲۰۱۶|area_footnotes=|area_total_km2=|established_date=|leader_name=|native_name=كشاورز|subdivision_type=[[دونیا اؤلکه‌لری‌نین لیستی|اؤلکه]]|settlement_type=شهر|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|pushpin_map=Iran|mapsize=150px|subdivision_name={{flag|Iran}}|leader_title=|subdivision_type1=[[ایران اوستانلاری|اوستان]]|subdivision_name1=[[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]]|subdivision_type2=[[ایران بؤلگه‌لری|بؤلگه]]|subdivision_name2=[[شاهین‌دژ بؤلگه‌سی|شاهین‌دژ]]|subdivision_type3=[[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)|بؤلوم]]|subdivision_name3=[[کشاورز بؤلومو]]|footnotes=}} '''کشاورز''' [[غربی آذربایجان اوستانی]]<nowiki/>‌نین [[سایین‌قالا بؤلگه‌سی]]<nowiki/>‌نده یئرلشن بیر شهردیر. ۲۰۰۶-جی میلادی ایلین آمارلارینا گوره بو شهرین اهالیسی ۳,۵۳۸ نفر و ۹۴۰ [[عائیله]]<nowiki/>‌دن تشکیل تاپیبدیر.<ref>{{Cite web|title="Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)"|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls|access-date=2012-05-13|archive-date=2011-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111114233307/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls|url-status=dead|accessdate=2021-02-23|archivedate=2011-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111114233307/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/13.xls}}</ref> == تاریخ == کشاورز شهری [[سایین‌قالا]]دان ۳۰ کیلومتر قوزئی‌ده، [[قوشاچای]]‌دان ایسه ۳۰ کیلومتر گونئی‌ده یئرلشیر. بو شهر کئچمیشده رسمی منبع‌لرده کشاور اولاراق آدلانسا دا شهر استاتوسو قازاندیق‌دان سونرا کشاورز اولاراق آدلانمیشدیر. کشاورز شهری [[سایین‌قالا]]‌نین شیمال-غربینده یئرلشیر. بو شهرین قدیم آدلاریندان بیری «کوش حور» اولموشدور و بو آد کؤچ یولو آنلامینی بیلدیریر. باشقا آدی ایسه «کشاور» و «کَشاوَر» اولموشدور. اوبن اؤز سیاحتنامه‌سینده بوراسی حاقّیندا بئله یازیر: {{سیتات|[[قوشاچای|میاندوآب‌]]دان کئچدیکدن سونرا میان‌بولاق داغ‌لارینا یئتیشمک اوچون جیغاتی چاییندان کئچمه‌میز گرک ایدی و بوتون آت و سیلاح‌لاریمیزی داشیا بیلن بؤیوک بیر قاییق‌لا بو چای‌دان کئچدیک. بیز آنجاق آخشام ساعات اوچده کؤهنه قالاسی اولان و کشاورز آدلانان کنده یئتیشه بیلدیک. بورانین اهالیسی [[صفویلر]]ه کؤمکلیک ائتمیش [[افشار ائلی|افشارلار]]دان‌دیر کی [[سایین‌قالا]]داکی [[افشار ائلی|افشارلار]] ایله بورایا گلیبلر و تاریخلری افشار بؤلگه‌سینین تاریخیندن آیری دئییل.}}<ref>شاهین‌دژ در گذر تاریخ، نادر غلامی، انتشارات قائم شاهین دژ، صفحه ۱۱۲ - ۱۱۱</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} {{غربی آذربایجان اوستانی}} {{شاهین‌دژ بؤلگه‌سی}} s48kkl77drqowcjztfvfcv8cnvntp2r 1592521 1592520 2026-09-09T01:15:45Z BlueSky Tr 26008 /* */ 1592521 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=کشاورز|established_title=|area_code=|website=|elevation_m=|coordinates={{coord|36|50|10|N|46|21|22|E|region:IR|display=inline,title}}|utc_offset_DST=۴:۳۰+|timezone_DST=[[ایرانین رسمی ساعاتی]]|utc_offset=۳:۳۰+|timezone=[[ایرانین رسمی ساعاتی]]|population_density_km2=auto|population_total=4,138 <ref>https://www.amar.org.ir/english</ref>|population_as_of=۲۰۱۶|area_footnotes=|area_total_km2=|established_date=|leader_name=|native_name=كشاورز|subdivision_type=[[دونیا اؤلکه‌لری‌نین لیستی|اؤلکه]]|settlement_type=شهر|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|pushpin_map=Iran|mapsize=150px|subdivision_name={{flag|Iran}}|leader_title=|subdivision_type1=[[ایران اوستانلاری|اوستان]]|subdivision_name1=[[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]]|subdivision_type2=[[ایران بؤلگه‌لری|بؤلگه]]|subdivision_name2=[[شاهین‌دژ بؤلگه‌سی|شاهین‌دژ]]|subdivision_type3=[[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)|بؤلوم]]|subdivision_name3=[[کشاورز بؤلومو]]|footnotes=}} '''کشاورز''' [[غربی آذربایجان اوستانی]]نین [[سایین‌قالا بؤلگه‌سی]]نده یئرلشن بیر شهردیر. == خالق == === اهالی سایی === [[۲۰۱۶ (میلادی)|۲۰۱۶]]-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره شهرده ۴،۱۳۸ نفر<ref name="Əhalisi">{{Cite web |title=شهر اهالیسی |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |access-date=2020-02-11 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |url-status=live }}</ref>یاشاییر (۱،۲۴۸ عائیله). === اتنیک و دیل === بو شهرین اهالیسی [[آذربایجان تورکلری|تورک]]دورلر و [[آذربایجان تورکجه‌سی|تورکجه]] دانیشیرلار. == تاریخ == کشاورز شهری [[سایین‌قالا]]دان ۳۰ کیلومتر قوزئی‌ده، [[قوشاچای]]‌دان ایسه ۳۰ کیلومتر گونئی‌ده یئرلشیر. بو شهر کئچمیشده رسمی منبع‌لرده کشاور اولاراق آدلانسا دا شهر استاتوسو قازاندیق‌دان سونرا کشاورز اولاراق آدلانمیشدیر. کشاورز شهری [[سایین‌قالا]]‌نین شیمال-غربینده یئرلشیر. بو شهرین قدیم آدلاریندان بیری «کوش حور» اولموشدور و بو آد کؤچ یولو آنلامینی بیلدیریر. باشقا آدی ایسه «کشاور» و «کَشاوَر» اولموشدور. اوبن اؤز سیاحتنامه‌سینده بوراسی حاقّیندا بئله یازیر: {{سیتات|[[قوشاچای|میاندوآب‌]]دان کئچدیکدن سونرا میان‌بولاق داغ‌لارینا یئتیشمک اوچون جیغاتی چاییندان کئچمه‌میز گرک ایدی و بوتون آت و سیلاح‌لاریمیزی داشیا بیلن بؤیوک بیر قاییق‌لا بو چای‌دان کئچدیک. بیز آنجاق آخشام ساعات اوچده کؤهنه قالاسی اولان و کشاورز آدلانان کنده یئتیشه بیلدیک. بورانین اهالیسی [[صفویلر]]ه کؤمکلیک ائتمیش [[افشار ائلی|افشارلار]]دان‌دیر کی [[سایین‌قالا]]داکی [[افشار ائلی|افشارلار]] ایله بورایا گلیبلر و تاریخلری افشار بؤلگه‌سینین تاریخیندن آیری دئییل.}}<ref>شاهین‌دژ در گذر تاریخ، نادر غلامی، انتشارات قائم شاهین دژ، صفحه ۱۱۲ - ۱۱۱</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} {{غربی آذربایجان اوستانی}} {{شاهین‌دژ بؤلگه‌سی}} lalq1ygt50jswoc743pbhdmqfcp9vih 1592522 1592521 2026-09-09T01:20:08Z BlueSky Tr 26008 /* اتنیک و دیل */ 1592522 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=کشاورز|established_title=|area_code=|website=|elevation_m=|coordinates={{coord|36|50|10|N|46|21|22|E|region:IR|display=inline,title}}|utc_offset_DST=۴:۳۰+|timezone_DST=[[ایرانین رسمی ساعاتی]]|utc_offset=۳:۳۰+|timezone=[[ایرانین رسمی ساعاتی]]|population_density_km2=auto|population_total=4,138 <ref>https://www.amar.org.ir/english</ref>|population_as_of=۲۰۱۶|area_footnotes=|area_total_km2=|established_date=|leader_name=|native_name=كشاورز|subdivision_type=[[دونیا اؤلکه‌لری‌نین لیستی|اؤلکه]]|settlement_type=شهر|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|pushpin_map=Iran|mapsize=150px|subdivision_name={{flag|Iran}}|leader_title=|subdivision_type1=[[ایران اوستانلاری|اوستان]]|subdivision_name1=[[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]]|subdivision_type2=[[ایران بؤلگه‌لری|بؤلگه]]|subdivision_name2=[[شاهین‌دژ بؤلگه‌سی|شاهین‌دژ]]|subdivision_type3=[[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)|بؤلوم]]|subdivision_name3=[[کشاورز بؤلومو]]|footnotes=}} '''کشاورز''' [[غربی آذربایجان اوستانی]]نین [[سایین‌قالا بؤلگه‌سی]]نده یئرلشن بیر شهردیر. == خالق == === اهالی سایی === [[۲۰۱۶ (میلادی)|۲۰۱۶]]-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره شهرده ۴،۱۳۸ نفر<ref name="Əhalisi">{{Cite web |title=شهر اهالیسی |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |access-date=2020-02-11 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |url-status=live }}</ref>یاشاییر (۱،۲۴۸ عائیله). === اتنیک و دیل === بو شهرین اهالیسی [[آذربایجان تورکلری|تورک]]دورلر و [[آذربایجان تورکجه‌سی|تورکجه]] دانیشیرلار. شهرده یاشایان اهالینین اکثریتینی [[افشار ائلی|افشارلار]] تشکیل ائتسه ده<ref>شاهین‌دژ در گذر تاریخ، نادر غلامی، انتشارات قائم شاهین دژ، صفحه ۱۱۲</ref>کشاورز و اونون کندلرینده آزلیق اولاراق [[قاراپاپاقلار]] دا [[افشار ائلی|افشارلار]]لا بیرلیکده یاشاییرلار. [[قاراپاپاقلار]] اساساً سیاسی و ایقتیصادی سبب‌لر اوزوندن بورایا گلیب یئرلشیبلر.<ref>شاهین‌دژ در گذر تاریخ، نادر غلامی، انتشارات قائم شاهین دژ، صفحه ۱۳۲</ref> == تاریخ == کشاورز شهری [[سایین‌قالا]]دان ۳۰ کیلومتر قوزئی‌ده، [[قوشاچای]]‌دان ایسه ۳۰ کیلومتر گونئی‌ده یئرلشیر. بو شهر کئچمیشده رسمی منبع‌لرده کشاور اولاراق آدلانسا دا شهر استاتوسو قازاندیق‌دان سونرا کشاورز اولاراق آدلانمیشدیر. کشاورز شهری [[سایین‌قالا]]‌نین شیمال-غربینده یئرلشیر. بو شهرین قدیم آدلاریندان بیری «کوش حور» اولموشدور و بو آد کؤچ یولو آنلامینی بیلدیریر. باشقا آدی ایسه «کشاور» و «کَشاوَر» اولموشدور. اوبن اؤز سیاحتنامه‌سینده بوراسی حاقّیندا بئله یازیر: {{سیتات|[[قوشاچای|میاندوآب‌]]دان کئچدیکدن سونرا میان‌بولاق داغ‌لارینا یئتیشمک اوچون جیغاتی چاییندان کئچمه‌میز گرک ایدی و بوتون آت و سیلاح‌لاریمیزی داشیا بیلن بؤیوک بیر قاییق‌لا بو چای‌دان کئچدیک. بیز آنجاق آخشام ساعات اوچده کؤهنه قالاسی اولان و کشاورز آدلانان کنده یئتیشه بیلدیک. بورانین اهالیسی [[صفویلر]]ه کؤمکلیک ائتمیش [[افشار ائلی|افشارلار]]دان‌دیر کی [[سایین‌قالا]]داکی [[افشار ائلی|افشارلار]] ایله بورایا گلیبلر و تاریخلری افشار بؤلگه‌سینین تاریخیندن آیری دئییل.}}<ref>شاهین‌دژ در گذر تاریخ، نادر غلامی، انتشارات قائم شاهین دژ، صفحه ۱۱۲ - ۱۱۱</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} {{غربی آذربایجان اوستانی}} {{شاهین‌دژ بؤلگه‌سی}} 4uppytgim6hk8do1h4r098u8jyzju6x 1592523 1592522 2026-09-09T01:21:11Z BlueSky Tr 26008 1592523 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=کشاورز|established_title=|area_code=|website=|elevation_m=|coordinates={{coord|36|50|10|N|46|21|22|E|region:IR|display=inline,title}}|utc_offset_DST=۴:۳۰+|timezone_DST=[[ایرانین رسمی ساعاتی]]|utc_offset=۳:۳۰+|timezone=[[ایرانین رسمی ساعاتی]]|population_density_km2=auto|population_total=4,138 <ref>https://www.amar.org.ir/english</ref>|population_as_of=۲۰۱۶|area_footnotes=|area_total_km2=|established_date=|leader_name=|native_name=كشاورز|subdivision_type=[[دونیا اؤلکه‌لری‌نین لیستی|اؤلکه]]|settlement_type=شهر|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|pushpin_map=Iran|mapsize=150px|subdivision_name={{flag|Iran}}|leader_title=|subdivision_type1=[[ایران اوستانلاری|اوستان]]|subdivision_name1=[[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]]|subdivision_type2=[[ایران بؤلگه‌لری|بؤلگه]]|subdivision_name2=[[شاهین‌دژ بؤلگه‌سی|شاهین‌دژ]]|subdivision_type3=[[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)|بؤلوم]]|subdivision_name3=[[کشاورز بؤلومو]]|footnotes=}} '''کشاورز''' [[غربی آذربایجان اوستانی]]نین [[سایین‌قالا بؤلگه‌سی]]نده یئرلشن بیر شهردیر. == تاریخ == کشاورز شهری [[سایین‌قالا]]دان ۳۰ کیلومتر قوزئی‌ده، [[قوشاچای]]‌دان ایسه ۳۰ کیلومتر گونئی‌ده یئرلشیر. بو شهر کئچمیشده رسمی منبع‌لرده کشاور اولاراق آدلانسا دا شهر استاتوسو قازاندیق‌دان سونرا کشاورز اولاراق آدلانمیشدیر. کشاورز شهری [[سایین‌قالا]]‌نین شیمال-غربینده یئرلشیر. بو شهرین قدیم آدلاریندان بیری «کوش حور» اولموشدور و بو آد کؤچ یولو آنلامینی بیلدیریر. باشقا آدی ایسه «کشاور» و «کَشاوَر» اولموشدور. اوبن اؤز سیاحتنامه‌سینده بوراسی حاقّیندا بئله یازیر: {{سیتات|[[قوشاچای|میاندوآب‌]]دان کئچدیکدن سونرا میان‌بولاق داغ‌لارینا یئتیشمک اوچون جیغاتی چاییندان کئچمه‌میز گرک ایدی و بوتون آت و سیلاح‌لاریمیزی داشیا بیلن بؤیوک بیر قاییق‌لا بو چای‌دان کئچدیک. بیز آنجاق آخشام ساعات اوچده کؤهنه قالاسی اولان و کشاورز آدلانان کنده یئتیشه بیلدیک. بورانین اهالیسی [[صفویلر]]ه کؤمکلیک ائتمیش [[افشار ائلی|افشارلار]]دان‌دیر کی [[سایین‌قالا]]داکی [[افشار ائلی|افشارلار]] ایله بورایا گلیبلر و تاریخلری افشار بؤلگه‌سینین تاریخیندن آیری دئییل.}}<ref>شاهین‌دژ در گذر تاریخ، نادر غلامی، انتشارات قائم شاهین دژ، صفحه ۱۱۲ - ۱۱۱</ref> == خالق == === اهالی سایی === [[۲۰۱۶ (میلادی)|۲۰۱۶]]-جی ایلین معلومات‌لارینا گؤره شهرده ۴،۱۳۸ نفر<ref name="Əhalisi">{{Cite web |title=شهر اهالیسی |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |access-date=2020-02-11 |archive-date=2017-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122052426/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |url-status=live }}</ref>یاشاییر (۱،۲۴۸ عائیله). === اتنیک و دیل === بو شهرین اهالیسی [[آذربایجان تورکلری|تورک]]دورلر و [[آذربایجان تورکجه‌سی|تورکجه]] دانیشیرلار. شهرده یاشایان اهالینین اکثریتینی [[افشار ائلی|افشارلار]] تشکیل ائتسه ده<ref>شاهین‌دژ در گذر تاریخ، نادر غلامی، انتشارات قائم شاهین دژ، صفحه ۱۱۲</ref>کشاورز و اونون کندلرینده آزلیق اولاراق [[قاراپاپاقلار]] دا [[افشار ائلی|افشارلار]]لا بیرلیکده یاشاییرلار. [[قاراپاپاقلار]] اساساً سیاسی و ایقتیصادی سبب‌لر اوزوندن بورایا گلیب یئرلشیبلر.<ref>شاهین‌دژ در گذر تاریخ، نادر غلامی، انتشارات قائم شاهین دژ، صفحه ۱۳۲</ref> == قایناقلار == {{قایناق}} {{غربی آذربایجان اوستانی}} {{شاهین‌دژ بؤلگه‌سی}} gijco9dzcwmygdf0hp59qprbtk8xwa1 0 601783 1592524 1570137 2026-09-09T02:09:52Z InternetArchiveBot 27960 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1592524 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = | name = İzmir Metro | image = Metro İzmir logo.svg | imagesize = | alt = | image_size = | caption = | image2 = Konak Izmir Metro.jpg | alt2 = | image_size2 = | caption2 = [[Konak (İzmir Metro)|Konak]] station of the İzmir Metro | native_name = ''İzmir Metrosu'' | owner = [[ایزمیر]] | area served = | locale = [[ایزمیر]], [[تورکیه]] | transit_type = [[Rapid Transit]] | lines = 1 (''2 planned'') | line_number = | start = | end = | stations = 17 | ridership = 173,000<ref name="arkitera1">{{cite web|url=http://www.arkitera.com/haber/index/detay/izmirde-metro-coskusu/7535|title=İzmir'de metro coşkusu|publisher=arkitera.com|accessdate=2016-02-06|archivedate=2013-02-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EMxbkZnG?url=http://www.arkitera.com/haber/index/detay/izmirde-metro-coskusu/7535}}</ref> | annual_ridership = | chief_executive = Sönmez Alev | headquarters = Halkapınar | website = {{URL|www.izmirmetro.com.tr|İzmir Metro}} | began_operation = 22 April 2000 | operator = İzmir Metro A.Ş. | marks = | character = | vehicles = 182<ref name="metro">{{cite web|url=https://www.izmirmetro.com.tr/Haberler/2645|title=İzmir Metrosu'nda Gurur Günü|publisher=Metro İzmir|accessdate=2018-10-28|archivedate=2018-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181028225830/https://www.izmirmetro.com.tr/Haberler/2645}}</ref> | train_length = {{Convert|120|m|ft}} | headway = 4 min - Peak Hours 10 min - Max. Wait Time | system_length = {{Convert|20.1|km|mi|abbr=on}}<ref name="F.Altay">{{cite web |url=https://www.izmirmetro.com.tr/Haberler/446 |title=Ve Metro F.Altay’da |publisher=İzmir Metrosu A.Ş. |language=Turkish |trans-title=And Metro to F.Altay |date=July 2014 |accessdate=2014-07-30 |archivedate=2016-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160805165949/http://www.izmirmetro.com.tr/Haberler/446 }}</ref> | track_gauge = {{RailGauge|sg|allk=on}} | ogauge = | minimum_radius_of_curvature = {{Convert|75|m|ftin}} | el = 750 V DC [[Third rail]], bottom contact | average_speed = {{Convert|42|km/h|mph|abbr=on}} | top_speed = {{Convert|90|km/h|mph|abbr=on}} (designed) <br/> {{Convert|80|km/h|mph|abbr=on}} (maximum permitted) | map = [[File:Izmir Rapid Transit Map.png|250px]] | map_state = show }} [[فایل:ایزمیر متروسو.png|thumb|ایزمیر متروسو'نون خریطه‌سی]] '''ایزمیر متروسو''' [[تورکیه]] اؤلکه‌سی‌نین [[ایزمیر]] شهرینده یئرلشن بیر [[مترولارین لیستی|مترو]] دور.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=https://urbanrail.com/ |accessdate=2022-01-06 |archivedate=2021-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211224143001/http://urbanrail.com/ }}</ref> == بیرده باخ == *[[مترولارین لیستی]] == قایناق‌لار == {{قایناق}} 445myxzliu3tpybl0ud7xk3xq83an8y 0 618190 1592535 1592490 2026-09-09T08:42:27Z H.Ganjeli 58356 1592535 wikitext text/x-wiki '''یاریم‌ سس‌لیلر''' یادا '''چؽغیران سئرچه‌لر''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Tyranni''' )، [[سئرچه‌کیمی‌لر]] آلت دسته‌دیر کی مین‌دن چوخ قوش نؤعونو احاطه ائدیر و اونلارین بؤیوک اکثریتی [[جنوبی آمریکا|گونئی آمریکا]] منطقه‌سینه عایددیر. {{Taxobox | name = '''یاریم سس‌لیلر''' | fossil_range = | image = F de Castelnau-oiseauxPl17.jpg | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = | subfamilia = | classis = [[قوش]] | ordo = [[سئرچه‌کیمی‌لر]] | subordo = Tyranni | subdivision_ranks = آشاقی دسته (Infraorder) | subdivision = Eurylaimides Tyrannides | range_map = | range_map_caption = }} بو دسته‌نین [[ سیمگه (بیولوژی)| تیپ آدی]] ، اؤز تیپ جینس‌لری اولان [[تیرانوس]](Tyrannus)-دان گؤتورولوبدور. بو قوش‌لارین [[ایکیلی قیرتلاق|سیرینقس]] یا سس اورقانی عضله‌لری‌نین آناتومیسی، سئرچه‌کیمی‌لر آلت دسته‌سینه عاید اولان [[اوخویان سئرچه‌لر]] فرق‌لی‌دیر؛ ائله بو سببه گؤره ده اونلارا «یاریم‌سس‌لیلر» (suboscines) دئییلیر. یاریم سس‌لیلر ، تخمیناً ۵۰ میلیون ایل اؤنجه گونئی آمریکا‌دا میدانا گلمیش<ref name=ClaramuntCracraft2015>{{cite journal |last1=Claramunt |first1=S. |last2=Cracraft |first2=J. |title=A new time tree reveals Earth history's imprint on the evolution of modern birds |journal=Science Advances |date=2015 |volume=1 |issue=11 |article-number=e1501005 |doi=10.1126/sciadv.1501005|pmid=26824065 |pmc=4730849 |bibcode=2015SciA....1E1005C }}</ref> و احتیمالا اولیگوسن دؤنه‌می‌ینده، بیر ترانس‌آتلانتیک یولو ایله [[کوهنه دونیا|کؤهنه دونیا‌یا]] یاییلمیشلار<ref>{{cite journal |last1=Selvatti |first1=A. P. |last2=Galvão |first2=A. |last3=Mayr |first3=G. |last4=Miyaki |first4=C. Y. |last5=Russo |first5=C A. de Moraes |title=Southern hemisphere tectonics in the Cenozoic shaped the pantropical distribution of parrots and passerines |journal=Journal of Biogeography |date=2022 |volume=49 |issue=10 |pages=1753–1766 |doi=10.1111/jbi.14466|bibcode=2022JBiog..49.1753S }}</ref> . اونلارین اوروپا‌نین ایلک [[اولیقوسن]] دؤنه‌مینده‌کی وارلیغی، بیر نئچه فوسیل نومونه‌سی ایله یاخشیجا بلگه‌لنمیشدیر.<ref>{{cite journal |last1=Bochenski |first1=Z. M. |last2=Tomek |first2=T. |last3=Bujoczek |first3=M. |last4=Salwa |first4=G. |title=A new passeriform (Aves: Passeriformes) from the early Oligocene of Poland sheds light on the beginnings of Suboscines |journal=Journal of Ornithology |date=2021 |volume=162 |issue=2 |pages=593–604 |doi=10.1007/s10336-021-01858-0|doi-access=free |bibcode=2021JOrni.162..593B }}</ref> ==آیریجا باخ== *[[آسیتلر]] ==قایناقلار== {{قایناق}} j4xqovpbhn0fderwisds7ptoi4qyz9y 0 618194 1592525 2026-09-09T04:40:10Z ~2026-48859-19 64343 صفحه‌‌نی ' '''جواد رمزانی''' ([[فارسجا]] دوغوم: 1373 [[مشهد]]) — آدلیم [[ایران]]لی موغنّی . == قایناقلار == {{قایناق}} * https://musicdel.ir/single-tracks/558698/ * [https://www.google.com/goto?url=CAESYwHrOzAV97tVdkUiMAaVdiRvddiplUNMHagNkND2NvuhtJ5xny_uNkzSZZOu5anMv8CT2c9uqBnbRJm_TDMeuwKLkHBXzNsgKXfqDJ3F2TpEOXREkPrxyCzNkKQU3jXFx88Eyg] [[بؤلمه:موسیقی]]' ایله ياراتدی 1592525 wikitext text/x-wiki '''جواد رمزانی''' ([[فارسجا]] دوغوم: 1373 [[مشهد]]) — آدلیم [[ایران]]لی موغنّی . == قایناقلار == {{قایناق}} * https://musicdel.ir/single-tracks/558698/ * [https://www.google.com/goto?url=CAESYwHrOzAV97tVdkUiMAaVdiRvddiplUNMHagNkND2NvuhtJ5xny_uNkzSZZOu5anMv8CT2c9uqBnbRJm_TDMeuwKLkHBXzNsgKXfqDJ3F2TpEOXREkPrxyCzNkKQU3jXFx88Eyg] [[بؤلمه:موسیقی]] r05o8dvyw4racm4jnzcgkbp0jfrf5mr 0 618195 1592529 2026-09-09T07:51:10Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' '''تانک دسته‌لندیریلمه‌سی''' یادا '''تانک صینیفلندیرلمسی'''، تانک‌لار، بیرینجی دونیا ساواشی‌ندن بری ساواش مئیدانلاریندا ان اؤنملی ووروش گوجو اولوبلار. بو ماشین‌لارین مۆختلیف وظیفه‌لری و اؤزللیکلری اولدوغو اۆچون، اونلاری سینفلندیرمک ساواش استر...' ایله ياراتدی 1592529 wikitext text/x-wiki '''تانک دسته‌لندیریلمه‌سی''' یادا '''تانک صینیفلندیرلمسی'''، تانک‌لار، بیرینجی دونیا ساواشی‌ندن بری ساواش مئیدانلاریندا ان اؤنملی ووروش گوجو اولوبلار. بو ماشین‌لارین مۆختلیف وظیفه‌لری و اؤزللیکلری اولدوغو اۆچون، اونلاری سینفلندیرمک ساواش استراتژی‌لرینده چوخ اؤنملی‌دیر. ==تاریخی باخیش و تانک‌لارین ایلک نسیللری== تانک‌لار ایلک دفعه بیرینجی دونیا ساواشیندا تانک آوجیسی کیمی یوخ، بلکه «[[سنگر]] آشان» کیمی میدان‌لارا چیخدیلار. او دؤنمده تانک‌لار ایکی یئره بؤلونوردو: یۆنگول تانک‌لار (Light Tanks): سۆرعتلی و یئیین حرکت ائدن، آمما ضعیف زره‌لی. آغیر تانک‌لار (Heavy Tanks): چوخ آغیر و قالین زره‌لی، دوشمان خط‌لرینی یاریب کئچمک اۆچون. ==بیرینجی دونیا ساواشیندا== بیرینجی دونیا ساواشیندا، ۲۸ تونلوق بریتانیا [[مارک ۱ (تانک)]] تانکی، پیاده‌لره دستک ورمک، خندق‌لری کئچمک و کورپویاتماق پوست‌لارینا هوجوم ائتمک مقصدی ایله طراحلیق ائدیلمیشدی. بو تانک، آیری داها یونگول تیپ‌لرله یاناشی، «آغیر تانک» کیمی تانیندی. ۱۹۱۸-جی ایلده خیدمته گیرن، ۱۴ تونلوق (۱۴.۲ ت؛ ۱۵.۷ قیسا تون) و یالنیز پولْ‌یاتماق‌لارلا سیلاحلانمیش ینگیل بیر بریتانیا تانکی اورتا [[مارک آ]] اولاراق تعیین ائدیلدی و ویپت کیمی تانیندی. ایکی نفرلیک و ۷ تونلوق، فرانسه‌لی [[رنو اف تی]] ایسه یۆنگول تانک کیمی بیلینیردی. ۶۸تونلوق [[چار ۲سی]] یا۱۲۰تون کی واقن کیمی سوپر-آغیر تانک‌لاری ساواش بیتممیش‌دن آز قالا تاماملانمیشدیلار. موقایسه اوچون، ایندیکی بریتانیا اساسی دؤیوش تانکی سی اولان [[چلنجر ۲]] ، تاخمینن ۶۰ تون آغیرلیغیندا دیر. == ایکینجی دونیا ساواشی دؤنمی== بو دؤنم تانک تکنولوژیسینین قیزیل چاغی‌دیر. تانک‌لار وظیفه‌لری‌نه گؤره بئله سینفلندیریلدیلر: [[سووار تانک|سووار تانک‌لار]] (Cruiser Tanks): بو تانک‌لارین اصلی هدفی، دوشمان جیبهه‌سینی یاردیقدان سونرا، آرخا جیبهه‌یه نۆفوز ائدیب پوزغونلوق یاراتماق ایدی. [[پیادا تانک|پیاده دستک تانک‌لاری]] (Infantry Tanks): بو تانک‌لار پیاده [[سرباز|سربازلرین]] یانیندا حرکت ائدیر و اونلاری قوروماق اۆچون ایشلنیردیلر. [[تانک آوجیسی|تانک آوجی‌لاری]] (Tank Destroyers): بو ماشین‌لار، تانک‌لاری یوخ ائتمک اۆچون اؤزل‌لشمیشدیلر. چوخ واخت ثابیت یا اۆست اچیق اولوردولار و تانک‌لاردان داها گۆجلو توپلاری واردی. ==موعاصیر سینفلندیرمه (مودرن دؤنم)== بوگون‌لرده تانک‌لاری آغیر، اوْرتا و یۆنگول کیمی بؤلمک او قدر ده دقیق دئییل. ایندی تانکلار اساساً [[ اساسی دؤیوش تانکی]] (Main Battle Tank - MBT) کیمی تانینیرلار. اساس دؤیوش تانکی (MBT): بو تانک‌لار، اؤزونده‌کی «زره»، «گوج» و «سۆرعت» اۆچلوگونه گؤره دونیانین ان ایستیفاده اولونان تانک‌لاریدیر. (مثلاً: [[ ام۱ آبرامز|آبرامز]]، [[ لئوپارد ۱|لئوپارد]] یا [[تی-۹۰]] ). یۆنگول تانک‌لار: ایندی داها چوخ «کوماندو» عملیات‌لاری یا داها چتین جوغرافی بؤلگه‌لر (داغ‌لار، باتاق‌لیق‌لار) اۆچون ایسته‌نیلیر. تانک سینفلندیریلمه‌سی، ساده‌جه بیر آد قویما دئییل، بلکه بیر تانکین هانسی استراتژی ایله [[آرخا جیبهه]] و یا [[جیبهه خطی|اؤنم جیبهه]] ده نئجه ایستیفاده ائدیله‌جگینی گؤستریر. تکنولوژی ایره‌لی‌له‌دیکجه، ایندی «اوستون تکنولوژی‌لی» و «روباتیک» تانک‌لار دا بو سینفلندیرمه‌یه داخیل اولورلار. 2v62irq9wruhee5gik3a9z07slj5br3 1592530 1592529 2026-09-09T07:55:17Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592530 wikitext text/x-wiki '''تانک دسته‌لندیریلمه‌سی''' یادا '''تانک صینیفلندیرلمسی'''، تانک‌لار، بیرینجی دونیا ساواشی‌ندن بری ساواش مئیدانلاریندا ان اؤنملی ووروش گوجو اولوبلار. بو ماشین‌لارین مۆختلیف وظیفه‌لری و اؤزللیکلری اولدوغو اۆچون، اونلاری سینفلندیرمک ساواش استراتژی‌لرینده چوخ اؤنملی‌دیر. [[File:Cromwell-.jpg|miniatura|]] ==تاریخی باخیش و تانک‌لارین ایلک نسیللری== تانک‌لار ایلک دفعه بیرینجی دونیا ساواشیندا تانک آوجیسی کیمی یوخ، بلکه «[[سنگر]] آشان» کیمی میدان‌لارا چیخدیلار. او دؤنمده تانک‌لار ایکی یئره بؤلونوردو: یۆنگول تانک‌لار (Light Tanks): سۆرعتلی و یئیین حرکت ائدن، آمما ضعیف زره‌لی. آغیر تانک‌لار (Heavy Tanks): چوخ آغیر و قالین زره‌لی، دوشمان خط‌لرینی یاریب کئچمک اۆچون. ==بیرینجی دونیا ساواشیندا== بیرینجی دونیا ساواشیندا، ۲۸ تونلوق بریتانیا [[مارک ۱ (تانک)]] تانکی، پیاده‌لره دستک ورمک، خندق‌لری کئچمک و کورپویاتماق پوست‌لارینا هوجوم ائتمک مقصدی ایله طراحلیق ائدیلمیشدی. بو تانک، آیری داها یونگول تیپ‌لرله یاناشی، «آغیر تانک» کیمی تانیندی. ۱۹۱۸-جی ایلده خیدمته گیرن، ۱۴ تونلوق (۱۴.۲ ت؛ ۱۵.۷ قیسا تون) و یالنیز پولْ‌یاتماق‌لارلا سیلاحلانمیش ینگیل بیر بریتانیا تانکی اورتا [[مارک آ]] اولاراق تعیین ائدیلدی و ویپت کیمی تانیندی. ایکی نفرلیک و ۷ تونلوق، فرانسه‌لی [[رنو اف تی]] ایسه یۆنگول تانک کیمی بیلینیردی. ۶۸تونلوق [[چار ۲سی]] یا۱۲۰تون کی واقن کیمی سوپر-آغیر تانک‌لاری ساواش بیتممیش‌دن آز قالا تاماملانمیشدیلار. موقایسه اوچون، ایندیکی بریتانیا اساسی دؤیوش تانکی سی اولان [[چلنجر ۲]] ، تاخمینن ۶۰ تون آغیرلیغیندا دیر. == ایکینجی دونیا ساواشی دؤنمی== بو دؤنم تانک تکنولوژیسینین قیزیل چاغی‌دیر. تانک‌لار وظیفه‌لری‌نه گؤره بئله سینفلندیریلدیلر: [[سووار تانک|سووار تانک‌لار]] (Cruiser Tanks): بو تانک‌لارین اصلی هدفی، دوشمان جیبهه‌سینی یاردیقدان سونرا، آرخا جیبهه‌یه نۆفوز ائدیب پوزغونلوق یاراتماق ایدی. [[پیادا تانک|پیاده دستک تانک‌لاری]] (Infantry Tanks): بو تانک‌لار پیاده [[سرباز|سربازلرین]] یانیندا حرکت ائدیر و اونلاری قوروماق اۆچون ایشلنیردیلر. [[تانک آوجیسی|تانک آوجی‌لاری]] (Tank Destroyers): بو ماشین‌لار، تانک‌لاری یوخ ائتمک اۆچون اؤزل‌لشمیشدیلر. چوخ واخت ثابیت یا اۆست اچیق اولوردولار و تانک‌لاردان داها گۆجلو توپلاری واردی. ==موعاصیر سینفلندیرمه (مودرن دؤنم)== بوگون‌لرده تانک‌لاری آغیر، اوْرتا و یۆنگول کیمی بؤلمک او قدر ده دقیق دئییل. ایندی تانکلار اساساً [[ اساسی دؤیوش تانکی]] (Main Battle Tank - MBT) کیمی تانینیرلار. اساس دؤیوش تانکی (MBT): بو تانک‌لار، اؤزونده‌کی «زره»، «گوج» و «سۆرعت» اۆچلوگونه گؤره دونیانین ان ایستیفاده اولونان تانک‌لاریدیر. (مثلاً: [[ ام۱ آبرامز|آبرامز]]، [[ لئوپارد ۱|لئوپارد]] یا [[تی-۹۰]] ). یۆنگول تانک‌لار: ایندی داها چوخ «کوماندو» عملیات‌لاری یا داها چتین جوغرافی بؤلگه‌لر (داغ‌لار، باتاق‌لیق‌لار) اۆچون ایسته‌نیلیر. تانک سینفلندیریلمه‌سی، ساده‌جه بیر آد قویما دئییل، بلکه بیر تانکین هانسی استراتژی ایله [[آرخا جیبهه]] و یا [[جیبهه خطی|اؤنم جیبهه]] ده نئجه ایستیفاده ائدیله‌جگینی گؤستریر. تکنولوژی ایره‌لی‌له‌دیکجه، ایندی «اوستون تکنولوژی‌لی» و «روباتیک» تانک‌لار دا بو سینفلندیرمه‌یه داخیل اولورلار. a5570odlavq14pch00cm0ftivqjamoq 1592531 1592530 2026-09-09T07:58:42Z H.Ganjeli 58356 /* ایکینجی دونیا ساواشی دؤنمی */ 1592531 wikitext text/x-wiki '''تانک دسته‌لندیریلمه‌سی''' یادا '''تانک صینیفلندیرلمسی'''، تانک‌لار، بیرینجی دونیا ساواشی‌ندن بری ساواش مئیدانلاریندا ان اؤنملی ووروش گوجو اولوبلار. بو ماشین‌لارین مۆختلیف وظیفه‌لری و اؤزللیکلری اولدوغو اۆچون، اونلاری سینفلندیرمک ساواش استراتژی‌لرینده چوخ اؤنملی‌دیر. [[File:Cromwell-.jpg|miniatura|]] ==تاریخی باخیش و تانک‌لارین ایلک نسیللری== تانک‌لار ایلک دفعه بیرینجی دونیا ساواشیندا تانک آوجیسی کیمی یوخ، بلکه «[[سنگر]] آشان» کیمی میدان‌لارا چیخدیلار. او دؤنمده تانک‌لار ایکی یئره بؤلونوردو: یۆنگول تانک‌لار (Light Tanks): سۆرعتلی و یئیین حرکت ائدن، آمما ضعیف زره‌لی. آغیر تانک‌لار (Heavy Tanks): چوخ آغیر و قالین زره‌لی، دوشمان خط‌لرینی یاریب کئچمک اۆچون. ==بیرینجی دونیا ساواشیندا== بیرینجی دونیا ساواشیندا، ۲۸ تونلوق بریتانیا [[مارک ۱ (تانک)]] تانکی، پیاده‌لره دستک ورمک، خندق‌لری کئچمک و کورپویاتماق پوست‌لارینا هوجوم ائتمک مقصدی ایله طراحلیق ائدیلمیشدی. بو تانک، آیری داها یونگول تیپ‌لرله یاناشی، «آغیر تانک» کیمی تانیندی. ۱۹۱۸-جی ایلده خیدمته گیرن، ۱۴ تونلوق (۱۴.۲ ت؛ ۱۵.۷ قیسا تون) و یالنیز پولْ‌یاتماق‌لارلا سیلاحلانمیش ینگیل بیر بریتانیا تانکی اورتا [[مارک آ]] اولاراق تعیین ائدیلدی و ویپت کیمی تانیندی. ایکی نفرلیک و ۷ تونلوق، فرانسه‌لی [[رنو اف تی]] ایسه یۆنگول تانک کیمی بیلینیردی. ۶۸تونلوق [[چار ۲سی]] یا۱۲۰تون کی واقن کیمی سوپر-آغیر تانک‌لاری ساواش بیتممیش‌دن آز قالا تاماملانمیشدیلار. موقایسه اوچون، ایندیکی بریتانیا اساسی دؤیوش تانکی سی اولان [[چلنجر ۲]] ، تاخمینن ۶۰ تون آغیرلیغیندا دیر. == ایکینجی دونیا ساواشی دؤنمی== بو دؤنم تانک تکنولوژیسینین قیزیل چاغی‌دیر. تانک‌لار وظیفه‌لری‌نه گؤره بئله سینفلندیریلدیلر: [[سووار تانک|سووار تانک‌لار]] (Cruiser Tanks): بو تانک‌لارین اصلی هدفی، دوشمان جیبهه‌سینی یاردیقدان سونرا، آرخا جیبهه‌یه نۆفوز ائدیب پوزغونلوق یاراتماق ایدی. [[پیادا تانک|پیاده دستک تانک‌لاری]] (Infantry Tanks): بو تانک‌لار پیاده [[سرباز|سربازلرین]] یانیندا حرکت ائدیر و اونلاری قوروماق اۆچون ایشلنیردیلر. [[File:BRITISH ARMOURED FIGHTING VEHICLES 1918-1939 KID1542.jpg|thumb|[[ماتیلدا ۲]] بیر پیادا تانکی]] [[تانک آوجیسی|تانک آوجی‌لاری]] (Tank Destroyers): بو ماشین‌لار، تانک‌لاری یوخ ائتمک اۆچون اؤزل‌لشمیشدیلر. چوخ واخت ثابیت یا اۆست اچیق اولوردولار و تانک‌لاردان داها گۆجلو توپلاری واردی. ==موعاصیر سینفلندیرمه (مودرن دؤنم)== بوگون‌لرده تانک‌لاری آغیر، اوْرتا و یۆنگول کیمی بؤلمک او قدر ده دقیق دئییل. ایندی تانکلار اساساً [[ اساسی دؤیوش تانکی]] (Main Battle Tank - MBT) کیمی تانینیرلار. اساس دؤیوش تانکی (MBT): بو تانک‌لار، اؤزونده‌کی «زره»، «گوج» و «سۆرعت» اۆچلوگونه گؤره دونیانین ان ایستیفاده اولونان تانک‌لاریدیر. (مثلاً: [[ ام۱ آبرامز|آبرامز]]، [[ لئوپارد ۱|لئوپارد]] یا [[تی-۹۰]] ). یۆنگول تانک‌لار: ایندی داها چوخ «کوماندو» عملیات‌لاری یا داها چتین جوغرافی بؤلگه‌لر (داغ‌لار، باتاق‌لیق‌لار) اۆچون ایسته‌نیلیر. تانک سینفلندیریلمه‌سی، ساده‌جه بیر آد قویما دئییل، بلکه بیر تانکین هانسی استراتژی ایله [[آرخا جیبهه]] و یا [[جیبهه خطی|اؤنم جیبهه]] ده نئجه ایستیفاده ائدیله‌جگینی گؤستریر. تکنولوژی ایره‌لی‌له‌دیکجه، ایندی «اوستون تکنولوژی‌لی» و «روباتیک» تانک‌لار دا بو سینفلندیرمه‌یه داخیل اولورلار. d9s98e5i031alxadg8d68yuz97jktak 1592532 1592531 2026-09-09T08:00:45Z H.Ganjeli 58356 /* موعاصیر سینفلندیرمه (مودرن دؤنم) */ 1592532 wikitext text/x-wiki '''تانک دسته‌لندیریلمه‌سی''' یادا '''تانک صینیفلندیرلمسی'''، تانک‌لار، بیرینجی دونیا ساواشی‌ندن بری ساواش مئیدانلاریندا ان اؤنملی ووروش گوجو اولوبلار. بو ماشین‌لارین مۆختلیف وظیفه‌لری و اؤزللیکلری اولدوغو اۆچون، اونلاری سینفلندیرمک ساواش استراتژی‌لرینده چوخ اؤنملی‌دیر. [[File:Cromwell-.jpg|miniatura|]] ==تاریخی باخیش و تانک‌لارین ایلک نسیللری== تانک‌لار ایلک دفعه بیرینجی دونیا ساواشیندا تانک آوجیسی کیمی یوخ، بلکه «[[سنگر]] آشان» کیمی میدان‌لارا چیخدیلار. او دؤنمده تانک‌لار ایکی یئره بؤلونوردو: یۆنگول تانک‌لار (Light Tanks): سۆرعتلی و یئیین حرکت ائدن، آمما ضعیف زره‌لی. آغیر تانک‌لار (Heavy Tanks): چوخ آغیر و قالین زره‌لی، دوشمان خط‌لرینی یاریب کئچمک اۆچون. ==بیرینجی دونیا ساواشیندا== بیرینجی دونیا ساواشیندا، ۲۸ تونلوق بریتانیا [[مارک ۱ (تانک)]] تانکی، پیاده‌لره دستک ورمک، خندق‌لری کئچمک و کورپویاتماق پوست‌لارینا هوجوم ائتمک مقصدی ایله طراحلیق ائدیلمیشدی. بو تانک، آیری داها یونگول تیپ‌لرله یاناشی، «آغیر تانک» کیمی تانیندی. ۱۹۱۸-جی ایلده خیدمته گیرن، ۱۴ تونلوق (۱۴.۲ ت؛ ۱۵.۷ قیسا تون) و یالنیز پولْ‌یاتماق‌لارلا سیلاحلانمیش ینگیل بیر بریتانیا تانکی اورتا [[مارک آ]] اولاراق تعیین ائدیلدی و ویپت کیمی تانیندی. ایکی نفرلیک و ۷ تونلوق، فرانسه‌لی [[رنو اف تی]] ایسه یۆنگول تانک کیمی بیلینیردی. ۶۸تونلوق [[چار ۲سی]] یا۱۲۰تون کی واقن کیمی سوپر-آغیر تانک‌لاری ساواش بیتممیش‌دن آز قالا تاماملانمیشدیلار. موقایسه اوچون، ایندیکی بریتانیا اساسی دؤیوش تانکی سی اولان [[چلنجر ۲]] ، تاخمینن ۶۰ تون آغیرلیغیندا دیر. == ایکینجی دونیا ساواشی دؤنمی== بو دؤنم تانک تکنولوژیسینین قیزیل چاغی‌دیر. تانک‌لار وظیفه‌لری‌نه گؤره بئله سینفلندیریلدیلر: [[سووار تانک|سووار تانک‌لار]] (Cruiser Tanks): بو تانک‌لارین اصلی هدفی، دوشمان جیبهه‌سینی یاردیقدان سونرا، آرخا جیبهه‌یه نۆفوز ائدیب پوزغونلوق یاراتماق ایدی. [[پیادا تانک|پیاده دستک تانک‌لاری]] (Infantry Tanks): بو تانک‌لار پیاده [[سرباز|سربازلرین]] یانیندا حرکت ائدیر و اونلاری قوروماق اۆچون ایشلنیردیلر. [[File:BRITISH ARMOURED FIGHTING VEHICLES 1918-1939 KID1542.jpg|thumb|[[ماتیلدا ۲]] بیر پیادا تانکی]] [[تانک آوجیسی|تانک آوجی‌لاری]] (Tank Destroyers): بو ماشین‌لار، تانک‌لاری یوخ ائتمک اۆچون اؤزل‌لشمیشدیلر. چوخ واخت ثابیت یا اۆست اچیق اولوردولار و تانک‌لاردان داها گۆجلو توپلاری واردی. ==موعاصیر سینفلندیرمه (مودرن دؤنم)== بوگون‌لرده تانک‌لاری آغیر، اوْرتا و یۆنگول کیمی بؤلمک او قدر ده دقیق دئییل. ایندی تانکلار اساساً [[ اساسی دؤیوش تانکی]] (Main Battle Tank - MBT) کیمی تانینیرلار. اساس دؤیوش تانکی (MBT): بو تانک‌لار، اؤزونده‌کی «زره»، «گوج» و «سۆرعت» اۆچلوگونه گؤره دونیانین ان ایستیفاده اولونان تانک‌لاریدیر. (مثلاً: [[ ام۱ آبرامز|آبرامز]]، [[ لئوپارد ۱|لئوپارد]] یا [[تی-۹۰]] ). [[File:T90-0010.jpg|thumb|300x300px|تی-۹۰]] [[File:M1-A1 Abrams Fire.jpg|thumb|286x286px|ام۱آ۱ آبرامز اساسی دؤیوش تانکی.]] یۆنگول تانک‌لار: ایندی داها چوخ «کوماندو» عملیات‌لاری یا داها چتین جوغرافی بؤلگه‌لر (داغ‌لار، باتاق‌لیق‌لار) اۆچون ایسته‌نیلیر. تانک سینفلندیریلمه‌سی، ساده‌جه بیر آد قویما دئییل، بلکه بیر تانکین هانسی استراتژی ایله [[آرخا جیبهه]] و یا [[جیبهه خطی|اؤنم جیبهه]] ده نئجه ایستیفاده ائدیله‌جگینی گؤستریر. تکنولوژی ایره‌لی‌له‌دیکجه، ایندی «اوستون تکنولوژی‌لی» و «روباتیک» تانک‌لار دا بو سینفلندیرمه‌یه داخیل اولورلار. 1wvkjprk7crgwtzp34bbjnkfx0rnw4d 0 618196 1592536 2026-09-09T08:45:17Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' '''آسیتلر''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Asity''' ) فیلپیتی‌لر (Philepittidae) عاییله‌سیندن اولان بیر قوش جینسیدیر کی، فقط [[ماداقاسکار|ماداقاسکاردا]] یاشاییرلار. بو عاییله‌ده ایکی جینسده دؤرد نؤوع قوش وار. «نئودرپانیس» (Neodrepanis) جینسینه عایید اولانلار «گۆن...' ایله ياراتدی 1592536 wikitext text/x-wiki '''آسیتلر''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Asity''' ) فیلپیتی‌لر (Philepittidae) عاییله‌سیندن اولان بیر قوش جینسیدیر کی، فقط [[ماداقاسکار|ماداقاسکاردا]] یاشاییرلار. بو عاییله‌ده ایکی جینسده دؤرد نؤوع قوش وار. «نئودرپانیس» (Neodrepanis) جینسینه عایید اولانلار «گۆنش آسیتلری» (Sunbird-asities) آدیلا تانینیرلار و اونلاری اؤنجه‌لر «یالان گۆنش آسیتلری» دا دئییردیلر.<ref>del Hoyo, J. Elliott, A. & Christie, D. (editors). (2003) ''Handbook of the Birds of the World. Volume 8: Broadbills to Tapaculos''. Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-50-4}}</ref> «فیلپیتا» (Philepitta) عاییله‌سی فیلپیت (Philepittidae) آدیلا بیر یئنی قوش عاییله‌سی‌نین تیپ جینسیدیر کی، ماداقاسکارین آسیتلری بو عاییله‌یه داخیل اولوبلار. ==قایناقلار== {{قایناق}} 3sqyk40mwd3lwc6h3s4bpu4jwcmi8zd 1592537 1592536 2026-09-09T08:47:00Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592537 wikitext text/x-wiki '''آسیتلر''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Asity''' ) فیلپیتی‌لر (Philepittidae) عاییله‌سیندن اولان بیر قوش جینسیدیر کی، فقط [[ماداقاسکار|ماداقاسکاردا]] یاشاییرلار. بو عاییله‌ده ایکی جینسده دؤرد نؤوع قوش وار. «نئودرپانیس» (Neodrepanis) جینسینه عایید اولانلار «گۆنش آسیتلری» (Sunbird-asities) آدیلا تانینیرلار و اونلاری اؤنجه‌لر «یالان گۆنش آسیتلری» دا دئییردیلر.<ref>del Hoyo, J. Elliott, A. & Christie, D. (editors). (2003) ''Handbook of the Birds of the World. Volume 8: Broadbills to Tapaculos''. Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-50-4}}</ref> {{Taxobox | name = '''آسیتلر''' | fossil_range = | image = Philepitta schlegeli 1868.jpg | image_caption = | image 2 = Yellow bellied Asity12.jpg | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = Philepittidae | classis = [[قوش]] | ordo = [[سئرچه‌کیمی‌لر]] | subdivision_ranks = نوْوع | subdivision = ''[[Philepitta]]''<br /> ''[[Neodrepanis]]'' | range_map = | range_map_caption = }} «فیلپیتا» (Philepitta) عاییله‌سی فیلپیت (Philepittidae) آدیلا بیر یئنی قوش عاییله‌سی‌نین تیپ جینسیدیر کی، ماداقاسکارین آسیتلری بو عاییله‌یه داخیل اولوبلار. ==قایناقلار== {{قایناق}} nd3crwnrqcb6f83gtwe1wbn8gwhtoqw