آی

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="azb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>azbwiki</dbname>
    <base>https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">اؤزل</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">دانیشیق</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ایشلدن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ایشلدن دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فایل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فایل دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">کؤمک</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">کؤمک دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">بؤلمه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بؤلمه دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پوْرتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پوْرتال دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>آی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>741</id>
    <revision>
      <id>1592591</id>
      <parentid>1577117</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* حوقوقی دورومو */</comment>
      <origin>1592591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112948" sha1="is0yku338s9n8iec0r43mmriqe37syk" xml:space="preserve">{{سئچیلمیش مقاله}}
{{Infobox planet
| name = آی
| apsis = gee
| symbol = [[file:Moon crescent symbol (bold).svg|20px|☽]]
| image = FullMoon2010.jpg
| alt = Full Moon in the darkness of the night sky. It is patterned with a mix of light-tone regions and darker, irregular blotches, and scattered with varying sizes of impact craters, circles surrounded by out-thrown rays of bright ejecta.
| caption = یئرین [[قوزئی یاریم کوره|شومال یاریم کوره‌سینده]] [[شومالی آمریکا]]دان گورؤندویو کیمی [[بدر (بوتون آی)|بدر]]
| background = #ddd
| adjectives = {{Hlist|[[wikt:lunar|Lunar]] |[[wikt:selenic|selenic]]}}
| periapsis = {{gaps |362 |600}}&amp;nbsp;کیلومتر&lt;br /&gt;({{gaps |356 |400}}–{{gaps |370 |400}}&amp;nbsp;کیلومتر)
| apoapsis = {{gaps |405 |400}}&amp;nbsp;کیلومتر&lt;br /&gt;({{gaps |404 |000}}–{{gaps |406 |700}}&amp;nbsp;کیلومتر)
| semimajor = {{val |384399 |u=km}}{{فاصله|2}}({{val |0.00257 |u=AU}})&lt;ref name=&quot;W06&quot;/&gt;
| eccentricity = {{val |0.0549}}&lt;ref name=&quot;W06&quot;/&gt;
| period = {{Longitem|class=nowrap |{{val |27.321661 |ul=d}}&lt;br /&gt;{{smaller |(۲۷&amp;thinsp;گ ۷&amp;thinsp;س ۴۳&amp;thinsp;د ۱۱٫۵&amp;thinsp;ث&lt;ref name=&quot;W06&quot;/&gt;)}}}}
| synodic_period = {{Longitem|class=nowrap |{{val |29.530589 |u=d}}&lt;br /&gt;{{smaller |(29&amp;thinsp;d 12&amp;thinsp;h 44&amp;thinsp;min 2.9&amp;thinsp;s)}}}}
| avg_speed = {{val |1.022 |ul=km/s}}
| inclination = {{Nowrap|5.145° to the [[ecliptic]]}}
| asc_node = {{Longitem|Regressing by one [[اوربیت]] in 18.61&amp;nbsp;years}}
| arg_peri = {{Longitem|Progressing by one revolution in 8.85&amp;nbsp;years}}
| satellite_of = [[یئر]]
| flattening = {{val |0.0012}}
| equatorial_radius = {{Nowrap|{{val |1738.1 |u=km}}{{فاصله|2}}{{smaller |(0.273 of Earth's)}}}}
| polar_radius = {{Nowrap|{{val |1736.0 |u=km}}{{فاصله|2}}{{smaller |(0.273 of Earth's)}}}}
| mean_radius = {{Nowrap|{{val |1737.1 |u=km}}{{فاصله|2}}{{smaller |(0.273 of Earth's)}}&lt;ref name=&quot;W06&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Smith |first1=David E. |last2=Zuber |first2=Maria T. |last3=Neumann |first3=Gregory A. |last4=Lemoine|first4=Frank G. |title=Topography of the Moon from the Clementine lidar |journal=[[Journal of Geophysical Research]] |date=1 January 1997 |volume=102 |issue=E1 |page=1601 |doi=10.1029/96JE02940 |bibcode=1997JGR...102.1591S}}&lt;/ref&gt;}}
| circumference = {{Nowrap|{{val |10921 |u=km}}{{فاصله|2}}{{smaller |([[استوا خطی]]ial)}}}}
| surface_area = {{Nowrap|{{val |3.793 |e=7 |u=km2}}{{فاصله|2}}{{smaller |(0.074 of Earth's)}}}}
| volume = {{Nowrap|{{val |2.1958 |e=10 |u=km3}}{{فاصله|2}}{{smaller |(0.020 of Earth's)}}}}
| mass = {{Nowrap|{{val |7.342 |e=22 |u=kg}}{{فاصله|2}}{{smaller |({{val |0.012300}} of Earth's)&lt;ref name=&quot;W06&quot;/&gt;}}}} {{Sfn|Terry|2013|p=226}}
| density = {{val |3.344 |ul=g/cm3}}&lt;ref name=&quot;W06&quot;/&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{val |0.606}} × Earth&lt;/small&gt;
| surface_grav = {{Nowrap|{{val |1.62 |ul=m/s2}}{{فاصله|2}}{{smaller |({{val |0.1654 |u=[[G-force|g]]}})}}}}
| moment_of_inertia_factor = {{val |0.3929 |0.0009}} 
| escape_velocity= {{val |2.38 |ul=km/s}}
| sidereal_day = {{Nowrap|{{val |27.321661 |u=d}}{{فاصله|2}}{{smaller |([[tidal locking|synchronous]])}}}}
&lt;!-- Wieczorek et al. 2006 --&gt;
| rot_velocity = {{Nowrap|4.627 m/s}}
| axial_tilt = {{Unbulleted list|class=nowrap |1.5424° to [[ecliptic]]&lt;!--1.533° according to Conn 2007--&gt;|6.687° to [[Orbital plane (astronomy)|orbit plane]]&lt;!--6.4° according to Grego;&lt;ref name=&quot;Grego2005&quot;&gt;Grego, Peter,   [https://books.google.com/books?id=z6Pgt9xEW9gC&amp;pg=PA48 ''The Moon and How to Observe It''], Springer, 2005&lt;/ref&gt; 6.6783° according to Conn.&lt;ref name=&quot;Conn2007&quot;&gt;Conn, David (2007); ''Lednorf's Dilemma'', AuthorHouse, Bloomington (IN)&lt;/ref&gt;--&gt;}}
| albedo = 0.136
| temp_name1 = Equator
| min_temp_1 = 100 [[Kelvin|K]]
| mean_temp_1 = 220 K
| max_temp_1 = 390 K
| temp_name2 = 85°N&amp;nbsp;
| min_temp_2 = 
| mean_temp_2 = 150 K
| max_temp_2 = 230 K
| magnitude = {{Unbulleted list|class=nowrap |−2.5 to −12.9 |−12.74{{فاصله|2}}{{smaller |(mean [[بدر (بوتون آی)]])}}}}
| angular_size = {{Nowrap|29.3 to 34.1 [[minute and second of arc|arcminutes]]}}
| atmosphere = yes
| atmosphere_ref = &lt;ref name=&quot;L06&quot;/&gt;
| surface_pressure = {{Unbulleted list|class=nowrap |10{{sup |−7}} [[Pascal (unit)|Pa]] (1 [[bar (unit)|picobar]]){{فاصله|2}}{{smaller |(day)}} |10{{sup |−10}} Pa (1 femtobar) {{فاصله|2}}{{smaller |(night)}}}}
| atmosphere_composition = {{Hlist|[[هلیوم|He]] |[[Argon|Ar]] |[[نئون|Ne]] |[[سودیوم|Na]] |[[پوتاسیوم|K]] |[[هیدروژن|H]] |[[Radon|Rn]]}}
}}

[[File:Full Moon Luc Viatour.jpg|thumb|left|دونیادان گورولدوغو حالی‌ایله آی]]
'''آی''' (سیمگه: [[File:Moon crescent symbol (fixed width).svg|16px|☽]]) [[یئر|یئر کوره‌سی]]&lt;nowiki&gt;‌نین&lt;/nowiki&gt; تک [[طبیعی قمر|دوغال اۇیدوسودور]]. [[گونش سیستمی|گۆنش سیستمی]] ایچینده بئشینجی بؤیوک طبیعی قمردیر. دۆنیاایله آی آراسیندا اوْرتا حیسابلا مرکزدن مرکزه مسافت ۳۸۴٫۴۰۳ کیلومتر، یانی دۆنیانین قوْطرونون تخمینا اوْتوز قاتی قدردیر.&lt;ref name=&quot;worldbook&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | title = Moon | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = World Book Online Reference Center, [[ناسا]] | date = ۲۰۰۴ | first = Spudis / ایلک:P.D. | archivedate = 2007-04-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070417004137/https://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html }}&lt;/ref&gt; آیین قوْطرو ۳٫۴۷۴ کیلومتردیر، بۇدا دۆنیا قوْطروندان دؤردده بیریندن بیرآز چوْخدور. بۇ سببدن آیین حجمی دۆنیانین حجمی‌نین ۲٪ایدیر. کۆتله‌سی (جِرمی) دۆنیا کۆتله‌سیندن ۸۱٬۳ قات داها آشاغیدیر. سطحینده کۆتله جاذبه تأثیری یئر جاذبه‌سی‌نین تخمینا ۱۷٪ دیر. آی، دۆنیانین مداریندا بیر تۇرونو ۲۷ گۆن ۷ ساعاتدا تاماملاییر. دۆنیا، آی و گۆنش هندسه‌سینده گؤرولن پریودیک دَییشیکلیکلر نتیجه سینده هر ۲۹٬۵ گۆنده تکرار ائدن آیین مرحله‌لری باشا چاتیر.

آی اینسانلار اۆستونده اَیله‌شه بیلن تک گؤی جیسمیدیر. یئر جاذبه قوّه‌سیندن خیلاص اوْلوب کهکیشانا چیخان و آیین یاخینلیغیندان کئچن ایلک مصنوعی شی سوْوتلر بیرلیگی‌نین لۇنا ۱ ماهواره‌سیدیر. آی سطحینده ایلک اینسانی آپاران شئی لۇنا ۲ ماهواره‌سیدیر. نوْرمالدا گؤرونمه‌ین آیین اوبیری سطحی‌نین ایلک فوْتوعکسلرینی ایسه لۇنا ۳ ماهواره‌سی چکمیشدیر. بۇ اۆچ ماهواره‌ده ۱۹۵۹ ایلینده کهکیشانا بواخیلمیشدیر. آی سطحی‌نین ایلک یۇموشاق اَیله‌شه بیلن کهکیشان وسیله‌سی لۇنا ۹ و آی مدارینا گیرن ایلک اینسانسیز کهکیشان وسیله‌سی لۇنا ۱۰ دیر. بۇ ایکی ماهواره‌ده ۱۹۶۶دا کهکیشانا گؤندریلمیشدیرلر.&lt;ref name=&quot;worldbook&quot; /&gt; [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]]نین آپوللو برنامه‌سی ۱۹۶۹ و ۱۹۷۲ ایللری آراسیندا ۶ باشاریلی اَیله‌شمکله، گۆنوموزه قدر اینسانلی وظیفه‌لری باشاران تک کهکیشان برنامه‌سیدیر. آیین بلاواسیطه اینسانلار طرفیندن اؤیره‌نیلمه‌سی آپوللو برنامه‌سی سوْناچاتماقلا سوْن وئریلمیشدیر.

== آی سطحی ==
=== آیین ایکی اوزو ===
آی، دونیانین اوربیتینده عئینی‌واخت‌لی اولاراق دونمک‌ده‌دیر، یعنی هر زامان عئینی اوزو دونیایا دونوکتور. آی‌ین مئیدانا گلمه‌سی‌نین اول‌لرینده دونوشو یاواش‌لادی و دونیانین کوتله‌سی (جرم) سببی‌له عبارت اوْلان قابارما-چکیلمه دئفورماسیون‌لارینا باغ‌لی سورتونمه (اصطکاک) تأثیرلری‌نین نتیجه‌سی اولاراق گونوموزدکی مووقئعینده کیلیدلندی.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Alexander |birinci = M. E. | باشلیق= The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems | jurnal= Astrophysics and Space Science | tarix= ۱۹۷۳ | جیلد = ۲۳ | səhifələr= ۴۵۹–۵۰۸ | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1973Ap&amp;SS..23..459A| accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;center&quot;
| [[File:Moon PIA00302.jpg|200px]]
|
| [[File:Moon PIA00304.jpg|200px]]
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|آیین گورونن اوزو|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|آیین دیگر اوزو
|}
چوْخ اۇزون زامان اول‌لر آی داها سۆرعتلی دؤنرکن، قابارما-چکیلمه تپنی دۆنیا-آی خطّی‌نین قارشیسیندا دؤنوردو چۆنکی قابارما-چکیلمه تومسکلری (برجستگی‌ها) کیفایت قدر سۆرعتلی اوْلاراق دۆنیا ایله عئینی خطّه یۇخاری قالخیردی.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Does the Moon rotate? |url=http://www.wonderquest.com/MoonSpin.htm |accessdate=2012-08-28 |archivedate=2013-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728122448/http://www.wonderquest.com/MoonSpin.htm }}&lt;/ref&gt; بۇ خطّین خاریجینه چیخان تومسک سببی‌ایله عیبارت اوْلان تورک (گشتاور) آیین دؤنوشونو یاواشلاتدی. آیین دؤنوشو مدار سۆرعتینه برابر گله‌جک قدر یاواشلادیغیندا قابارما-چکیلمه تپنی دۆنیانین تام قارشیسینا گلدی و بۇ سببله تورک (گشتاور) اورتادان ایتدی. بۇ سببه گؤره آی، دۆنیا مداریندا دؤندوگو سۆرعتله اؤز اطرافیندا ده دؤنر و یئردن هر زامان آیین عئینی اۆزو گؤرونر.

آیین گؤروندوگو بۇجاغین کیچیک دَییشمه‌لری (آی ساللانتی‌سی) سببیله آی سطحی‌نین ۵۹ فاییزی گؤرونر.&lt;ref name=&quot;worldbook&quot; /&gt;

[[File:Lunar libration with phase2.gif|thumb|left|آی ساللانتی‌سی]]
آی‌ین دونیایا قارشی اوْلان اوزونن آیین گورونن اوزو، دیگر طرفینه ده آی‌ین او بیری اوزو دئییلیر. او بیری اوز آی‌ین قاران‌لیق اوزو ایله قاریشدیریلمامالی‌دیر. آی‌ین قاران‌لیق اوزو هر هانسی بیر آندا گونش طرفین‌دن آیدینلاتیلمایان یاری‌کوره‌سی‌دیر. آیدا بیر دفعه بۇ اوز یئنی‌آی مرحله‌سینه آیین گورونن اوزو اولار. آی‌ین او بیری اوزو ایلک اولاراق ۱۹۵۹-جو ایل‌ده سووئت کوسموس سونداسی لونا ۳ طرفین‌دن فوتوشکلی چکیلدی. آی‌ین او بیری اوزونون آییردائدیجی خوصوصیت‌لرین‌دن بیری آی دنیزی (لاتینجا: (mare, چوخ‌لوغو maria) آدی وئریلن دوزلوک‌لرین آز قالا هئچ اولماماسی‌دیر.

=== آی دنیزلری ===
چیلپاق گوزله راحت‌لیق‌لا گورونن آی سطحینده اوْلان قاران‌لیق آی دوزلوک‌لرینی آی دنیزی دئییلیر. چونکی آنتیک دوور گوی عالیم‌لری بون‌لارین سوی‌لا دولو اوْلدوق‌لارینی ظن ائدیردی. ایندیکی واخت‌دا بون‌لارین قاتیلاشمیش بازالت اوْلدوغو بیلینمکده‌دیر. بازالت تشکیل لاو، آی اوزونه مئتئوریت‌لر و قویروق‌لواولدوزلارین (ستاره‌های دنباله‌دار) چارپماسی نتیجه سینده یارانان کراتئر (چالا/چاله) دوزلوک‌لرینی دولدورموش و قاتیلاشاراق بۇ بازالت مئیدانا گتیرمیش‌دیر (اوجئانوس پروجئل‌لاروم کراتئر دوزلوگو دئییل و بۇ قایدایا اهمیت‌لی بیر استثنا تشکیل ائدیر) آی دنیزلری تکجه و یالنیز آیین گورونن اوزونده اولور. آیین او بیری اوزونون یالنیز% ۲سینی بیر نئچه داغیلمیش کیچیک دوزن‌لیک واردیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی | سون = Gillis | ایلک = J.J. |یاردیمجی یازارلار = Spudis, P.D. | باشلیق= The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria | درگی = Lunar and Planetary Science | date= ۱۹۹۶ | جیلد = ۲۷ | pages= ۴۱۳–۴۰۴ | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27..413G| accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲}}&lt;/ref&gt; آیین گورونن اوزونده ایسه بۇ نیسبت% ۳۱دیر.&lt;ref name=&quot;worldbook&quot; /&gt; بۇ فرق‌لی‌لیگین ان آغلا اویغون شرحی، لونار پروسپئجتور کوسموس سونداسی‌نین گامما شوعاسی ایسپئکترومتره‌سی (طیف‌سنجی) ایله الده ائدیلن ژئوکیمیاسال خریطه‌لرده گوستریلدیگی اوزره آی‌ین گورونن اوزونده ایستی‌لیک چیخاران ائلئمئنت‌لرین داها یوکسک کونسئنتراسیادا (غلظت) اولماسی‌دیر.&lt;ref name=&quot;S06&quot;&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Shearer | ایلک = C. |یاردیمجی یازارلار = et al. | باشلیق= Thermal and magmatic evolution of the Moon | درگی = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | جیلد = ۶۰ | pages= ۳۶۵–۵۱۸ | date= ۲۰۰۶}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{وب ایستینادی |وب آدرسی= http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html |باشلیق= A New Moon for the Twenty-First Century |مۆلّیف = Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology |تاریخ= ۲۰۰۰-۰۸-۳۱ |امک= |ناشیر= |یوخلاما تاریخی= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ |دیل=}}&lt;/ref&gt;
قالخان تیپی وولکان‌لار و کوببه‌مسی‌داغ‌لار گورونن اوز اوزرین‌دکی آی دنیزلرینده راست گلینن خوصوصیت‌لردیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی | سون = Head | ایلک = L.W.J.W. | باشلیق = Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement | درگی = Journal of Geophysical Research | date = ۲۰۰۳ | جیلد = ۱۰۸ | url = http://www.agu.org/pubs/crossref/۲۰۰۳/۲۰۰۲JE001909.shtml | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== آی داغ‌لاری ===
آی سطحینده گورونن آچیق رنگ‌لی بؤلگه‌لره آی داغ‌لاری (لاتینجا: terrae (چوخلوق), terra)آی دنیزلرینده داها یوکسک‌دیر. آیین گورونن اوزونده، ایچ‌لری بازالت ایله دولو اوْلان کراتئرلرین (چالالارین) اطرافیندا بیر چوخ داغ سیراسینا راست گلینر. بون‌لارین کراتئرلرین اطراف‌لاریندا عبارت اوْلان یوکسک‌لیک‌دن قالیق‌لاری اوْلدوغو دوشونولمکده‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.lpi.usra.edu/expmoon/orbiter/orbiter-basins.html | title= Lunar Orbiter: Impact Basin Geology | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher= Lunar and Planetary Institute | date= ۲۰۰۰-۱۰-۰۳ | ایلک = W. | سون = Kiefer}}&lt;/ref&gt; دونیادا قارشی‌لاشیلان مئیدانا گلمه‌نین عکسینه، باش‌لیجا آی داغ‌لاری‌نین هئچ بیری‌نین تئکتونیک تدبیرلر نتیجه سینده مئیدانا گلمدیگینه اینانیلماقدادیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://sse.jpl.nasa.gov/educ/themes/display.cfm?Item=mountains | title = Majestic Mountains | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = NASA | work = Solar System Exploration | date = ۲۰۰۶-۱۲-۰۴ | ایلک = K. | سون = Munsell | archivedate = 2008-09-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080917055643/http://sse.jpl.nasa.gov/educ/themes/display.cfm?Item=mountains }}&lt;/ref&gt;

۱۹۹۴-جو ایلده رئال‌لاش‌دیریلان کلئمئنتینه (Clementine) وظیفه‌سین‌دن آلینان ویزوال‌لار آی‌ین قوزئی قوطب‌ونده اوْلان ۷۳ ک. م گئنیشلیگین‌دکی پئاری کراتئری‌نین اطرافین‌داکی دورد داغ‌لیق بؤلگه‌نین بوتون آی گونو بویونجا گون ایشیغی آلدیغی گورولموش‌دور. گون‌ایشیغینین داوام‌لی آیدینلاتیغی بۇ بؤلگه‌لر، آی‌ین حبسه موستوی‌سینه اوْلان اوْلدوقجا کیچیک ائکسئنئل ائغیکلیغی سببی‌له مۆمکون‌دور. گونئی قوطب‌ونده بنزر بؤلگه‌لره راست گلینمه‌میش‌دیر، آنجاق شاکلئتون کراتئری (Shackleton) آی گونونون ۸۰٪-ی بویونجا گون ایشیغی آلتیندادیر. آیین کیچیک ائکسئنئل اییک‌لیگی‌نین بیر باشقا نتیجه‌سی ده قوطب بؤلگه‌سینده کراتئرلرین دیبینده داوام‌لی کولگه‌ده قالان بؤلگه‌لر اولماسی‌دیر.&lt;ref name=&quot;M03&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/June03/lunarShadows.html | title= The Moon's Dark, Icy Poles | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology | date= ۲۰۰۳-۰۶-۰۴ | ایلک = L. | سون = Martel}}&lt;/ref&gt;

=== کراتئرلر (چالالار) ===
[[File:Moon-craters.jpg|left|thumb|آیین اوبیری اوزونده دائدالوس کراتئری (چالاسی).]]
آیین سطحینده گوی جیسیم‌لری‌نین چارپماسی نتیجه سینده یارانان بیر چوخ کراتئر (چالا) مووجوددور.&lt;ref&gt;{{کیتاب قایناقلاماسی | باشلیق= Impact cratering: A geologic process | سوْن = Melosh | ایلک = H. J. | یاییملاییجی = Oxford Univ. Press | چاغ= ۱۹۸۹}}&lt;/ref&gt; دیامتری ۱ ک.م. 'دئییل بویوک تخمیناً یاریم میلیون کراتئر آی سطحینه مئتئوریت‌لرین (شهاب‌سنگ‌ها) و قویروق‌لواولدوزلارین (ستاره‌های دنباله‌دار) توققوشماسی نتیجه سینده مئیدانا گلمیش‌دیر. کراتئرلر تکجه ثابیت بیر نیسبت‌له مئیدانا گلدیگی اۆچون واحید ساحه‌ده اوْلان کراتئر سایی سطحین یاشینی تخمین ائتمک اۆچون ایستیفاده ائدیله بیلر. آتموسفرین، هاوا حادیثه‌لری‌نین و یاخین کئچمیشده گئولوژی تدبیرلرین اولماماسی سایه‌سینده بۇ کراتئرلر، دونیاداکی‌لرین عکسینه اوْلدوقجا یاخشی قورونموش‌دور.

آی سطحی‌نین و گونش سیستمی‌نین بیلینن ان بویوک کراتئری گونئی قوطب و - آیتکئن دوزلوغودور. بۇ چارپما حووزه‌سی آیین او بیری اوزونده گونئی قوطب و ایله ائکواتور آراسیندا ایشتیراک ائدر؛ ۲۲۴۰ ک.م. سویه‌سینده و ۱۳ ک.م. درینلیگینده‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html | title= The biggest hole in the Solar System | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology | date= ۱۹۹۸-۰۷-۱۷ | ایلک = G.J. | سون = Taylor}}&lt;/ref&gt; آیین گورونن اوزونده باش‌لیجا کراتئرلر مارئ ایمبریوم(Mare Imbrium)، ماری سئرئنیتاتیس(Mare Serenitatis)، ماری کری‌سیوم(Mare Crisium)، و مارئ نئکتاریس (Mare Nectaris)دیر.

=== رئگولیت ===
آیکابوغونون اوزرینده رئگولیت آدی وئریلن داش و توزدان عبارت اوْلان بیر طبقه اولور. سطحه دین گوی جیسیم‌لری سببی‌له عبارت اوْلان رئگولیت کوهنه سطح‌لرده یئنی سطح‌لره نظرن داها قالین‌دیر. خوصوصی اولاراق رئگولیتین قالین‌لیغینین دنیزلرده ۳–۵ متر، داها کوهنه یایلا بؤلگه‌لرینده ایسه ۱۰–۲۰ متر آراسیندا ده‌ایشدیگی تخمین ائدیلمکده‌دیر.&lt;ref&gt;{{کیتاب قایناقلاماسی | سوْن = Heiken | ایلک = G. | باشقا یازارلار= Vaniman, D. ; French, B. (eds.) |ایل= ۱۹۹۱ |باشلیق= Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon | یاییملاییجی= Cambridge University Press | یئر = New York | صفحه‌لر= ۷۳۶}}&lt;/ref&gt; چوخ اینجه توز حالیندا اوْلان رئگولیت طبقه‌سی‌نین آلتیندا اونلارلا کیلومتر قالینلیغیندا اوْلدوقجا پارچالانمیش قایالاردان عبارت مئگارئگولیت طبقه‌سی وار.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Rasmussen | ایلک = K.L. |یاردیمجی یازارلار = Warren, P.H. | باشلیق= Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the moon | درگی = Nature | date= ۱۹۸۵ | جیلد = ۳۱۳ | pages= ۱۲۱–۱۲۴ | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1985Natur.313..121R | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲}}&lt;/ref&gt;

=== سو وارلیغی ===
آی سطحینه داوام‌لی ده‌یه‌ن گوی‌داش‌لاری {{فارسجا|شهاب‌سنگ‌ها}} و قویروقلواولدوزلار {{فارسجا|ستاره‌های دنباله‌دار}} سببی‌له کیچیک میقدارلاردا سو بویوک احتیمال لا سطحه علاوه اوْلونموش‌دور. بۇ وضعیت‌ده گون ایشیغی سویو ائلئمئنت‌لرینه یعنی هیدروژئن و اوکسیژئن آییراجاق، بون‌لار دا آیین ضعیف کوتله‌چکیمی سببی‌له زامان‌لا سطح‌دن قاچاجاق. آنجاق آیین دونمه اوخونون حبسه موستوی‌سینه یالنیز ۱٫۵ ° کیمی چوخ کیچیک بیر اییک‌لیک ائتمه‌سی سببی‌له قوطب‌لر یاخینیندا اوْلان بعضی درین کراتئرلر هئچ بیر زامان بیرباشا گون ایشیغی گوتورمدیگین‌دن و داوام‌لی کولگه‌ده قالدیغین‌دان بورا دوشن سو مولکول‌لاری اوزون زامان مۆدت ‌لری بویونجا دایانیق‌لی‌لیغینی قورویاجاق.

کلئمئنتینه وظیفه‌سی گونئی قوطب‌ونده کولگه‌ده قالمیش بئله کراتئرلری خریطه‌لن‌دیردی،&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.lpi.usra.edu/publications/slidesets/clem2nd/slide_32.html | title= Lunar Polar Composites | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Lunar and Planetary Institute}}&lt;/ref&gt; و کومپوتئر (کامپیوتئر) سیمولیاسیالاری تخمیناً ۱۴٫۰۰۰ ک. م ² قدر بیر بؤلگه‌نین داوام‌لی کولگه‌ده قالدیغینی گوستریر.&lt;ref name=&quot;M03&quot; /&gt; کلئمئنتینه وظیفه‌سی‌نین بیستاتیک رادار تجروبه‌سی کیچیک دونموش سو جیب‌لرینه ایشاره ائدر و لونار پروسپئجتور وظیفه‌سین‌دن گلن معلومات‌لار قوطب بؤلگه‌لری یاخین‌لاریندا رئگولیتین اوست حیسه‌لرینده حدین‌دن آرتیق درجه‌ده یوکسک هیدروژئن کونسانتراسیون‌لارینی گوسترر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://lunar.arc.nasa.gov/results/ice/eureka.htm | title = Eureka! Ice found at lunar poles | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Lunar Prospector (NASA) | date = ۲۰۰۱-۰۸-۳۱ | archivedate = 2006-12-09 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061209110937/http://lunar.arc.nasa.gov/results/ice/eureka.htm }}&lt;/ref&gt; عومومی سو بوزو میقداری‌نین بیر کیلومتر کوپ اوْلدوغو تخمین ائدیلمکده‌دیر.

سو بوزو قازیلاراق توپ‌لانا بیلر و نووه ژئنئراتورلار یا دا گونش پانئل‌لریله تجهیز ائدیلمیش ائلئکتریک ایستانسیالاری طرفین‌دن هیدروژئن و اوکسیژئن‌ه آیری‌لا بیلر. آی اوزرینده ایستیفاده ائدیله بیله‌جک میقداردا سو اولماسی، آیی یاشانیلابیلیر قیلماق اۆچون اهمیت‌لی‌دیر چونکی دونیادان سو داشیماق مۆمکون اولا بیلمه‌یه‌جک قدر باهالی اولاجاق. آنجاق سون زامان‌لاردا آرئجیبو پلانئت راداری ایله ائدیلن موشاهیده‌لر، کلئمئنتینه رادارینین سو بوزو اوْلدوغونا دایر ایشاره ائتدیگی معلومات‌لارین اصلینده نیسبی‌لیک یئنی کراتئرلرین مئیدانا گلمه‌سینده آتیلان قایالارین نتیجه‌سی اولا بیلجه‌اینی گوسترمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.thespacereview.com/article/۷۴۰/۱ | title = Ice on the Moon | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = The Space Review | date = ۲۰۰۶-۱۱-۰۶ | ایلک = P. | سون = Spudis }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; آی اوزرینده نه قدر سو اوْلدوغو سوالینین جاوابی هله بیلینمه‌مکده‌دیر.

== فیزیکی خصوصیت‌لری ==
=== ایچ قورولوش ===
[[File:MoonTopoGeoidUSGS.jpg|thumb|left|آیین توپوگرافیاسی.]][[File:MoonLP150Q grav 150.jpg|left|thumb|آیین اوزرینده رادیال کوتله‌چکیمسل آنومالی.]][[File:Moon ER magnetic field.jpg|thumb|left| ''لانور پروسپئکتور''ون الکترون رئفلئکتومتره تجروبه‌سی‌نی الده ائدیلن آی‌ین اوزرینده توپلام مانیئتیک (مغناطیس) مئیدان قووه‌سی.]]
آی، قابیق، مانتو و نووه (گوشته و هسته) کیمی ژئوکیمیاسال اولاراق آیریملانا بیلن لای‌لاردان عیبارت‌دیر. بۇ قورولوشون تخمیناً ۴٬۵ میلیارد ایل اول، آیین مئیدانا گلمه‌سین‌دن درحال سوْنرا ماقما (ماگما) اوقیانوسوْنون پیلله‌لی اولاراق کریستال‌لشمه‌سی‌له مئیدانا گلدیگینه اینانیلماقدادیر. آیین خاریجی سطحینی اریتمک اۆچون لازیم اوْلان انرژی‌نین دونیا و آی سیستمینی مئیدانا گتیردیگی قارشییا قویولان نهنگ چارپما ایله الده ائدیلدیگی دوشونولمک‌ده‌دیر. بۇ ماقما اوقیانوسوْنون کریستال‌لشمه‌سی نتیجه سینده مافیک مانتو و پلاژیوکلاز زنگینی قابیق اورتایا چیخمیش اولا بیلر.

اوربیت‌دن ائدیلن ژئوکیمیاسال خریطه‌لمه آیکابوغونون ماقما اوقیانوسو فرضیه‌سی ایله اویغون بیر شکیلده اوْلدوقجا آنورتوسیتیک بیر قورولوشدا اوْلدوغونو گوستریر.&lt;ref name=&quot;L06&quot;&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Lucey | ایلک = P. |یاردیمجی یازارلار = et al. |باشلیق= Understanding the lunar surface and space-Moon interactions | درگی = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | جیلد = ۶۰ | pages= ۸۳–۲۱۹ | date= ۲۰۰۶}}&lt;/ref&gt; آیکابوغو اساس اوکسیژئن، سیلیکون، ماقنئزیوم (مگنزیوم)، دمیر، کلسیوم، و آلومینیوم ائلئمئنت‌لرین‌دن مئیدانا گلمیش‌دیر. ژئوفیزیک‌سل تئکنیکالارا اساس‌لاناراق آیکابوغونون قالین‌لیغینین اوْرتا حساب‌لا ۵۰ ک.م. اطرافیندا اوْلدوغو تخمین ائدیلمکده‌دیر.&lt;ref name=&quot;W06&quot;&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Wieczorek | ایلک = M. |یاردیمجی یازارلار = et al. | باشلیق= The constitution and structure of the lunar interior | درگی = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | جیلد = ۶۰ | pages= ۲۲۱–۳۶۴ | date= ۲۰۰۶}}&lt;/ref&gt;

آیین مانتوسوندا عبارت اوْلان قیسمی اریمه آی دنیزلرینده اوْلان بازالت‌لارین سطح‌ه پوسکورمه‌سی‌نه سبب اوْلدو. بۇ بازالت‌لارین آنالیزی مانتونون اولیوین، اورتوپیروکسئن و کلینوپیروکسئن مینئراللریندئن مئیدانا گلدیگینی و آی مانتوسوْنون دونیا مانتوسون‌دان دمیر باخیمین‌دان داها زنگین اوْلدوغونو گوسترر. بعضی آی بازالت‌لاریندا ایلمئنیت مینئرالی ایچینده قارشی‌لاشیلان یوکسک نیسبت‌ده تیتانیوم مضمونو مانتونون ترکیبی‌نین اوْلدوقجا یوکسک هیدروژئن اوْلدوغونو گوستریر. آی سطحین‌دن تخمیناً ۱٫۰۰۰ ک. م درینده، مانتودا آی سارسینتی‌لاری اوْلدوغو تاپیلمیش‌دیر. آی‌دان عیبارت اوْلان بۇ سارسینتی‌لار آیین دونیا اطرافیندا خاریجی مرکزلی اوربیتده دونمه‌سی سببیله عبارت اوْلان قابارما-چکیلمه ایسترئسلرینی باغلانمیش‌دیر.&lt;ref name=&quot;W06&quot; /&gt;

آی ۳٫۳۴۶٬۴ ک. ق / م³-لیک اوْرتا سیخلیغییلا، گونش سیستمی‌نین ایودان سوْنرا ایکینجی سیخ طبیعی پئیکی‌دیر. آنجاق بعضی دلیل‌لر آی نووه‌سی‌نین تخمیناً ۳۵۰ ک.م. 'لیک یاریچاپییلا اوْلدوقجا کیچیک اوْلدوغونا ایشاره ائدر.&lt;ref name=&quot;W06&quot; /&gt; بۇ بویوک‌لوک آیین یالنیز% ۲۰اینه برابر گلیر، حال‌بوکی بیر چوخ گوک‌جیسمینده نووه‌نین نیسبتی% ۵۰ اطرافیندادیر. آی نووه‌سی‌نین ترکیبی تام اولاراق موعه‌ایه‌ن اوْلونا بیلمه‌میش‌دیر، اما آز بیر میقداردا کوکورد و نیکئل خلیته‌لی مئتالیک دمیردن مئیدانا گلدیگی سانیلماقدادیر. آیین زامانلا ده‌ایشن‌لیک گوسترن چئوری‌لی‌نین آنالیزی نووه‌نین هئچ اولماسا قیسمن اریمیش اوْلدوغونو گوستریر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Williams | ایلک = J.G. |یاردیمجی یازارلار = Turyshev, S.G. ; Boggs, D.H. ; Ratcliff, J.T. | باشلیق= Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy | درگی = Advances in Space Research | date= ۲۰۰۶ | جیلد = ۳۷ | sayı = ۱ | pages= ۶۷۷۱ | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲}}&lt;/ref&gt;

=== توپوگرافیا ===
آیین توپوگرافیاسی خوصوصی‌له یاخین زامان‌دا ائدیلن جئلئمئنتینه وظیفه‌سی‌نین تأمین ائتدیگی، لازئر آلتیمتری و ایستئرئو گورونوش آنالیزی اوصول‌لاری‌لا الده ائدیلن دئیتا سایه‌سینده اولچولموش‌دور. ان چوخ گورونن توپوگرافیک خوصوصیت او بیری طرف‌ده مووجود اوْلان و آیین ان آلچاق نوقطه‌لرینی ساخلایان گونئی قوطب‌و - آیتکئن دوزلوغودور. ان یوکسک نوقطه‌لر بۇ دوزلوگون درحال قوزئی-شرقینده یئرلشیر. بورانین گونئی قوطب‌و - آیتکئن دوزلوغونون مئیدانا گلمه‌سینه سبب اوْلان گوی جیسمی چارپماسی نتیجه سینده یئر ده‌ایشدیرمیش قالین لای‌لار سبب‌ایله مئیدانا گلدیگی تکلیف ائدیلمیش‌دیر. دیگر بویوک کراتئرلر مارئ ایمبریوم، مارئ سئرئنیتاتیس، مارئ جری‌سیوم، مارئ سمیتهیی، و مارئ اوریئنتال 'ده ده اوْلدوقجا آلچاق نوقطه‌لر و اطراف‌لاریندا یوکسک نوقطه‌لر وار. آی شکلی‌نین دقت چکیجی بیر نوقطه‌سی ده اورتالاما یوکسک‌لیک‌لری او بیری یوزده، گورونن-اوزه گوره ۱٬۹ ک. م داها یوکسک اولماسی‌دیر.&lt;ref name=&quot;W06&quot; /&gt;

=== کوتله چکیم ساحه‌سی ===
آیین کوتله‌چکیم ساحه‌سی (مئیدان گرانشی)، اوربیت‌دکی کوسموس واسیطه‌لری‌نین یایدیغی رادیو دالغالاری‌نین ایزلنیلمه‌سی نتیجه سینده تعیین اوْلونموش‌دور. ایستیفاده ائدیلن پرینسیپ دوپپلر ائتکیسینه باغ‌لی‌دیر. کوسموس واسیطه‌سی‌نین دونیاگوروشو ایستیقامتین‌دکی ایومئسی رادیو دالغالاری‌نین ایستیقامتینی آز-آز ده‌ایش‌دیره‌رک و کوسموس واسیطه‌سین‌دن دونیا اوزرین‌دکی ثابت بیر نوقطه‌یه اوْلان اوزاق‌لیغی ایستیفاده ائده‌رک موعه‌ایه‌ن ائدیلیر. آنجاق آیین عئینی‌واخت‌لی دونمه‌سی سبب‌ایله، کوسموس واسیطه‌سی کنار طرف‌ده‌ایکن ایزلنمدیگیندن اوتری، او بیری طرفین کوتله‌چکیمی ساحه‌سی چوخ یاخشی بللی اولماییب.&lt;ref&gt;{{cite web
|url =http://lunar.arc.nasa.gov/results/dopres.htm
|title =Doppler Gravity Experiment Results
|author =
|date =۲۰۰۱-۰۸-۳۱
|work =
|publisher =Lunar Prospector (NASA)
|accessdate =۲۰۰۷-۰۴-۱۲
|lang =
|archivedate =2013-08-06
|archiveurl =https://web.archive.org/web/20130806084827/http://lunar.arc.nasa.gov/results//dopres.htm
}}&lt;/ref&gt;
آیین کوتله‌چکیم ساحه‌سی‌نین ان اهمیت‌لی خصوصیت‌لرین‌دن بیری نهنگ کراتئر دوزلوک‌لر ایله علاقه‌لی اوْلان گئنیش موثبت کوتله‌چکیم‌سل آنومالیالاری وارلیغی‌دیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Muller | ایلک = P. |یاردیمجی یازارلار = Sjogren, W. | باشلیق= Masons: lunar mass concentrations | درگی = Science | جیلد = ۱۶۱ |pages= ۶۸۰–۶۸۴ | date= ۱۹۶۸}}&lt;/ref&gt; بۇ آنومالی‌لر کوسموس واسیطه‌لری‌نین اوربیتینی اهمیت‌لی اولچوده تأثیر ائدر بۇ سبب‌له اینسان‌لی یا دا اینسان‌سیز اوچوش‌لارین پلانلاشدیریلماسی آیین دوغرو کوتله‌چکیم‌سل مودئلی لازیم‌لی‌دیر. کوتله‌چکیم‌سل سیخلیغین اوْلدوغو بؤلگه‌لرین سببی قیسمن، کراتئر دوزلوک‌لرینی دول‌دوران سیخ بازالت تشکیل لاوا آخیشینین وارلیغینا باغ‌لی‌دیر. آنجاق بۇ لاوا وساییط‌لری‌نین حرکتی تک باشینا کوتله‌چکیم‌سل ایجازه هامی‌سینی آچیقلایا، آیکابوغو ایله مانتو آراسین‌داکی قارلی‌لیق‌لی تأثیره ده گرک واردیر. لونار پروسپئجتور 'ون کوتله‌چکیم‌سل مودل‌له‌مه‌لری بازالتیک وولکان‌لارین تأثیری سبب‌ایله مئیدانا گلمه‌دیگی سانیلان بعضی کوتله‌چکیم‌سل سیخ‌لیق‌لاری وارلیغینی گوسترر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Konopliv | ایلک = A. |یاردیمجی یازارلار = Asmar, S. ; Carranza, E. ; Sjogren, W. ; Yuan, D. | باشلیق= Recent gravity models as a result of the Lunar Prospector mission | درگی = Icarus | جیلد = ۵۰ | pages= ۱–۱۸ | date= ۲۰۰۱}}&lt;/ref&gt; اوجئانوس پروجئل‌لارومدا نهنگ وولکان قایناق‌لی بازالت‌لار اولماسینا باخمایاراق کوتله‌چکیم‌سل آنومالی گوزلملنممکده‌دیر.

=== ماقنیت ساحه‌سی ===
آیین خاریجی ماقنیت ساحه‌سی (مئیدان مغناطیسی) بیر ایله اوز نانوتئسلا آراسیندادیر یعنی ۳۰–۶۰ میکروتئسلا بویوکلوگون‌دکی یئرین ماقنیت ساحه‌سین‌دن یوز قات داها کیچیک‌دیر. دیگر اهمیت‌لی فرق‌لی‌لیک‌لر نووه‌سین‌دکی ژئودینامو طرفین‌دن چیخاریلمیش بیر دیپولار ماقنئتیک آلینی یوخ‌دور و مووجود اوْلان ماقنئتیک ساحه‌لرین قایناغی تامامیله آیکابوغودور.&lt;ref&gt;{{cite web
|url =http://lunar.arc.nasa.gov/results/magelres.htm
|title =Magnetometer/ Electron Reflectometer Results
|author =
|date =۲۰۰۱
|work =
|publisher =Lunar Prospector([[ناسا]])
|accessdate =۲۰۰۷-۰۴-۱۲
|lang =
|archivedate =2010-05-27
|archiveurl =https://web.archive.org/web/20100527121330/http://lunar.arc.nasa.gov/results/magelres.htm
}}&lt;/ref&gt;
بیر فرزیه‌یه گوره آیکابوغونداکی مانیئتیکلئشمئلرین آی داها گنجکن و نووه‌سینده بیر ژئودینامو اولارکن میدانا گلدیگی‌دیر. آنجاق آی نووه‌سی‌نین کیچیک‌لیگی بۇ فرضیه‌نین دوغرولوغو قارشی‌سیندا بیر مانیعه مئیدانا گتیرمک‌ده‌دیر. آلترناتیو فرضیه‌لر آراسیندا، آی کیمی هاواسی اولمایان گوی جیسیم‌لرینه سورک‌سیز ماقنئتیک ساحه‌لر بویوک گوی جیسیم‌لری‌نین چارپماسی اولور. بۇ هیپوتئزی دستکله‌یه‌جک شکیلده ان گئنیش آیکابوغو مانیئتیکلشمه‌لری‌نین نهنگ کراتئرلرین تام قارشی‌سیندا آی سطحینده گئرچکلشدییی‌نین فرقینه واریلماسی‌دیر. بئله بیر فئنومئنین ووروشما نتیجه سینده یارانان پلازما بولودونون موحیطده بیر ماقنئتیک ساحه اولارکن سربست اولاراق یاییلماسین‌دان قایناق‌لانا تکلیف ائدیلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی|سون = Hood | ایلک = L.L. |یاردیمجی یازارلار = Huang, Z. | باشلیق= Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations | درگی = J. Geophys. Res. | جیلد = ۹۶ | pages= ۹۸۳۷–۹۸۴۶ | date= ۱۹۹۱}}&lt;/ref&gt;

=== آیین آتموسفری ===
آیین آتموسفری ائله اینجه‌دیر کی یوخ بئله ساییلا بیلر. عومومی آتموسفریک کوتله‌سی ۱۰۴ ک.ق. دیر.&lt;ref&gt;{{cite web
|url =http://www.nas.nasa.gov/About/Education/SpaceSettlement/75SummerStudy/5appendJ.html
|title =Impact Upon Lunar Atmosphere
|author =
|date =۲۰۰۲
|work =
|publisher =
|accessdate =۲۰۰۷-۰۸-۲۹(ایلک:Ruth)سون=Globus
|lang =
|archivedate =2009-10-13
|archiveurl =https://web.archive.org/web/20091013215410/http://www.nas.nasa.gov/About/Education/SpaceSettlement/75SummerStudy/5appendJ.html
}}&lt;/ref&gt;

آتموسفری‌نین قایناق‌لارین‌دان بیری آیکابوغوندا و مانتودا عیبارت اوْلان رادیواکتیولیک نتیجه سینده اورتایا چیخان رادون کیمی قازلارین سالینیمی‌دیر. دیگر اهمیت‌لی بیر قایناق ایسه میکروگوی‌داش‌لاری، گونش کولیی ایون‌لاری، الکترون و گونیشیغینین بومباردمانی نتیجه سینده یارانان پوسکوردون پروسسی باش وئریر.&lt;ref name=&quot;L06&quot; /&gt; پوسکوردون یولو ایله سالینان قازلار یا تکرار رئگولیت ایچینده هاپسولور، یا دا گونش رادیاسیا تضییقی و یا یونیزه اوْلموش‌لارسا گونش کولیی ماقنئتیک ساحه‌سی سبب‌ایله کوسموسا قاچار. دونیا اوزرین‌دن ائدیلن ایسپئکتروسکوپیک اصول‌لارلا ناتریوم (سدیوم) (Na) و کالیوم (پتاسیوم) (K) کیمی ائلئمئنت‌لرین وارلیغی تثبیت ائدیلمیش‌دیر. رادون-۲۲۲ (۲۲۲Rn) و پولونیوم-۲۱۰ (۲۱۰Po) کیمی ائلئمئنت‌لر ایسه لونار پروسپئجتور 'ون آلفا پارچاجیق ایسپئکترومترئسی ایله تثبیت ائدیلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Lawسون | ایلک = S. |یاردیمجی یازارلار = Feldman, W. ; Lawrence, D. ; Moore, K. ; Elphic, R. ; Belian, R. | باشلیق= Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer | درگی = J. Geophys. Res. | جیلد = ۱۱۰ | sayfalar=۱۰۲۹ | date= ۲۰۰۵}}&lt;/ref&gt; آرقون-۴۰ (۴۰Ar)، هئلیوم-۴ (۴He)، اوکسیگئن (O۲) و / و یا مئتان (CH۴)، آزوت (N۲) و / و یا کاربون مونوکسیت (CO)، و کاربون دیوکسید (CO۲) آپوللو آستروناوت‌لاری طرفین‌دن یئرلش‌دیریلن دئتئکتورلاری طرفین‌دن موعه‌ایه‌ن ائدیلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Stern | ایلک = S.A. | باشلیق= The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context | درگی = Rev. Geophys. | جیلد = ۳۷ | date= ۱۹۹۹ | pages= ۴۵۳–۴۹۱}}&lt;/ref&gt;

=== سطح ایستی‌لییی ===
آی گونو بویونجا سطح ایستی‌لییی اورتالاما ۱۰۷ °C، آی گئجه‌سی بویونجا دا اورتالاما -۱۵۳ °C اطرافیندادیر.&lt;ref&gt;[http://www.asi.org/adb/m/۰۳/۰۵/average-temperatures.html Surface temperatures]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== کوکه‌نی (منشأیی) و ژئولوژیک تکامولو ==
[[File:The Moon Luc Viatour.jpg|thumb|left|آی]]

=== یارانما ===
آیین مئیدانا گلمه‌سینی آچیقلایان موختلیف فرضیه‌لر تکلیف ائدیلمیش‌دیر. آیین گونش سیستمی‌نین مئیدانا گلمه‌سین‌دن ۳۰–۵۰ میلیون ایل سوْنرا، گونوموزدن ۴٬۵۲۷ ± ۰٫۰۱۰ میلیارد ایل اول مئیدانا گلدیگینه اینانیلماقدادیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی | url = http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/۳۱۰/۵۷۵۴/۱۶۷۱ | درگی = Science | date = ۲۰۰۵ | جیلد = ۳۱۰ | sayı = ۵۷۵۴ | pages = ۱۶۷۱–۱۶۷۴ | باشلیق = Hf–W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon | سون = Kleine | ایلک = T. | یاردیمجی یازارلار = Palme, H. ; Mezger, K. ; Halliday, A.N. | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* بؤلونمه قایداسی - آیین مئیدانا گلمه‌سی حاقیندا ایلک دوشونجه‌لر آیین مرکزدن‌قاچما (گریز از مرکز) قوه‌لر سببی‌له یئرقابوغون‌دان قوپاراق آیریلدیغی و گئری‌سینده بؤیوک اقیانوس (اقیانوس آرام) چوخورونو بوراخدیغینی تکلیف ائتمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Binder | ایلک = A.B. | باشلیق= On the origin of the moon by rotational fission | درگی = The Moon | date= ۱۹۷۴ | جیلد = ۱۱ | sayı = ۲ | pages= ۵۳–۷۶ | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Moon...11...53B | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲}}&lt;/ref&gt; بۇ بؤلونمه آنلاییشی دونیانین باشلانغیج دؤنوشونو چوخ بؤیوک اولماسینی طلب ائدیر. آیریجا بۇ بؤلونمه نتیجه سینده یارانان اوربیت دونیانین ائکواتور موستوی‌سینه ایزلمک وضعیتینده اولاجاقدی اما بئله دئییل.
* توتما قایداسی - دیگرلری آیین باشقا بیر یئرده مئیدانا گلدیگینی و دونیانین اوربیتینه توتولاراق گیردیگینی دوشونموش‌لر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Mitler | ایلک = H.E. | باشلیق= Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin | درگی = Icarus | date= ۱۹۷۵ | جیلد = ۲۴ | pages= ۲۵۶–۲۶۸ | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1975Icar...24..256M | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲}}&lt;/ref&gt; آنجاق بۇ توتمانین رئال‌لاشا بیلمه‌سی اۆچون لازیم‌لی اوْلان شرط‌لرین، مثلاً، انرژینی سؤنومله‌یه‌بیلمک اۆچون دونیانین گئنیش بیر آتموسفری‌نین اولماسی کیمی، مئیدانا گلمه‌سی مۆمکون دئییلدی.
* بیرلیک‌ده مئیدانا گلمه قایداسی – بیرلیک‌ده مئیدانا گلمه فرضینی دونیا ایله آیین پلانئت اوولی بولوددان عئینی زاماندا و یئرده بیرلیک‌ده مئیدانا گلدیک‌لرینی ائتمه‌ای تؤوصیه ائدیر. بۇ مولاحیظه‌یه گؤره آی، دونیانین مئیدانا گلدیگی مادّه‌لرین اطرافین‌داکی مادّه‌لردن مئیدانا گلدیگی دوشونولر. بعضی‌لری بۇ فرضیه‌نین آی اوزرینده مئتالیک دمیرین آزلیغینی آچیقلایا اۆچون دوغرو اولمادیغینی ایفاده ائتمیش‌دیر.

بو فرضیه‌لرین اهمیت‌لی بیر آچیغی دونیا و آی سیستمی‌نین یوکسک بوجاق مومئنتومونون آسانجا آچیقلایامامالاری‌دیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Stevenسون | ایلک = D.J. | باشلیق= Origin of the moon – The collision hypothesis | درگی = Annual review of earth and planetary sciences | date= ۱۹۸۷ | جیلد = ۱۵ | pages= ۲۷۱–۳۱۵ | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲}}&lt;/ref&gt;
* نهنگ چارپما (انفجار بزرگ – Big Bang) قایداسی - ایندیکی واختدا، دونیا و آی سیستمی‌نین مئیدانا گلمه‌سینی نهنگ چارپما قایداسی‌نین آچیقلادیغی علم آدام‌لاری طرفین‌دن گئنیش قبول گؤرموش‌دور. بۇ فرضیه‌یه گؤره دونیانین یارانماسین‌دان اول، مارس بؤیوکلوگونده بیر گؤی جیسمی‌نین چارپاراق دونیا اوربیتینه آی‌ی مئیدانا گتیره‌جک قدر کافی میقداردا مادّه ساچمیش اولماسی‌دیر.&lt;ref name=&quot;worldbook&quot; /&gt; پلانئت‌لرین، کیچیک یا دا بؤیوک پارچالارین ییغیلماسی نتیجه سینده مئیدانا گلدیگینه اینانیلدیغی اۆچون بونون کیمی نهنگ چارپما حادیثه‌لری‌نین بیر چوخ پلانئتی تأثیر اینانیلماقدادیر. بۇ چارپما سیموله ائدن بیلگی‌سایار مودئل‌لری هم دونیا و آی سیستمی‌نین یوکسک بوجاق مومئنتومو (شتاب) و آی نووه‌سی‌نین کیچیک‌لیگینی آچیقلایابیلمکده‌دیر.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Canup | ایلک = R. |یاردیمجی یازارلار = Asphaug, E. | باشلیق= Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | درگی = Nature | جیلد = ۴۱۲ | pages= ۷۰۸–۷۱۲ | date= ۲۰۰۱}}&lt;/ref&gt; بۇ قایدا ایله علاقه‌دار جاوابی داخیل ائتمه‌ایب سوال‌لار آراسیندا دونیا اوولی کوتله ایله بونا ده‌یه‌ن گؤی جیسمی‌نین نیسبی اؤلچولری ایله بون‌لاردان چیخان مادّه‌نین نه قدری‌نین آی‌ی یاراتدیغی‌دیر.

=== آی ماقما اوقیانوسو ===
هم نهنگ چارپما حادیثه‌سی زامانی هم ده بونو ایزله‌یه‌ن دونیانین اوربیتینده مادّه‌نین ییغیلماسینا چوخ بؤیوک میقدارلاردا انرژی سالیندیغی اۆچون آی‌ین اهمیت‌لی بیر قیسیمی‌نین باشلانغیجدا اریمیش اوْلدوغو دوشونجه‌سی مشهوردور. آیین او سیرادا اریمیش خاریجی سطحینه آی ماقما اوقیانوسو آدی وئری‌لر و درین‌لیگی‌نین ۵۰۰ ک. م ایله آیین رادیوسو آراسیندا ده‌ایشدیگی تخمین ائدیلمکده‌دیر.&lt;ref name=&quot;S06&quot; /&gt;

ماگما اوقیانوسو سویودوکجا قیسمن کریستال‌لش‌دی و لای‌لارا آیریلاراق ژئوکیمیاسال اولاراق آیری اوْلان آی‌قابوغو و مانتو مئیدانا گلدی. مانتو اولیوین، کلینوپیروکسئن و اورتوپیروکسئن مینئرال‌لاری‌نین چؤکل‌مه‌سی نتیجه سینده مئیدانا گلدیگی دوشونولمکده‌دیر. ماگما اوقیانوسوْنون دؤردده اۆچونون کریستال‌لش‌مه‌سی تاماملاندیق‌دان سوْنرا آشاغی سیخ‌لیغی (تراکم کم) سببی‌له آنورتیت مینئرالی چؤکلمیش و سطح‌ه چیخیب آی‌قابوغونو مئیدانا گتیرمیش‌دیر.&lt;ref name=&quot;S06&quot; /&gt;

ماگما اوقیانوسوْنون کریستال‌لاشان سون مایع حیسه‌سی آی‌قابوغو ایله مانتو آراسیندا سیخیش‌میش‌دیر و ایستی‌لیک چیخاران، بیر-بیری‌له اویغون اولمایان ائلئمئنت‌لری ایحاطه ائدیر. بۇ ژئوکیمیاسال قاریشیغی کالیوم (پتاسیوم) (K)، سوی توْرپاق ائلئمئنت‌لری (عناصرلری) (اینگیلیسجه: rare earth elements - REE) و فوسفور (P) ایشاره‌لرینی عبارت اوْلان قیسالتما کرئئپ آدی وئری‌لر و گؤرونن اوزده اوجئانوس پروجئل‌لاروم ایله مارئ ایمبریومون چوخونو ایحاطه ائدن کیچیک ژئولوژی بؤلگه‌ده توپلانمیش گؤرونمکده‌دیر.

=== ژئولوژی تکامولو ===
آیین ماقما اوقیانوسو سوْنراسی ژئولوژی تکامولو گؤی جیسیم‌لری‌نین چارپماسی ایله مئیدانا گلمیش‌دیر. آی‌ین ژئولوژی دؤورلری نئجتاریس، ایمبریوم، اوریئنتال کیمی بؤیوک کراتئرلرین (چالالارین) مئیدانا گلمه‌سینه سبب اوْلان چارپما حادیثه‌لرینه گؤره آیریلمیش‌دیر. چارپما نتیجه سینده یارانان بۇ یاپی‌لار (ایستروکتورلار/سازه‌لر) یوخاری آتیلان مادّه‌نین مئیدانا گتیردیگی چوخ‌لو حالقالاری ایله موشاهیده ائدی‌لر. بۇ حالقالارین دیامتری عومومیت‌له یوزلرله کیلومتردن مین‌لرله کیلومتره قدر اوزانار. هر چوخ‌لو خالقا دوزونده رئگیونال ایستراتیگرافیک اوفوغو تشکیل پوسکوردون لای‌لاری ایله علاقه‌لی‌دیر. یالنیز بیر نئچه چوخ‌لو خالقا دوزلوگو قطعی اولاراق تاریخ لندیریلدیسه ده ایستراتیگرافیک لای‌لار سایه‌سینده نیسبی یاش‌لارین تثبیتینده فایدالی‌دیر. داوام‌لی اولاراق گؤی جیسیم‌لری‌نین چارپماسی نتیجه سینده رئگولیت مئیدانا گلر.

آی سطحی‌نین مئیدانا گلمه‌سینی تأثیر ائدن دیگر اهمیت‌لی بیر ژئولوژی مۆدت ی آی دنیزلری‌نین مئیدانا گلمه‌سی‌نین تملین‌دکی وولکانیک ائتکین‌لیک‌دیر. پروجئل‌لاروم کرئئپ لای‌یندا ایستی‌لیک چیخاران ائلئمئنت‌لرین توپلانماسی نتیجه سینده آلتیندا قالان مانتونون ایستیلنیب سوْنوندا قیسمن اریدیگی دوشونولمکده‌دیر. اری‌یه‌ن ماگمانین بیر قیسیمی سطح‌ه چیخاراق پوسکوردولدو و آیین گؤرونن اوزونده اوْلان آی دنیزی بازالت‌لارینی مئیدانا گتیردی.&lt;ref name=&quot;S06&quot; /&gt; آیین بۇ ژئولوژی بؤلگه‌سینده اوْلان بازالت‌لارین چوخو ۳٬۰–۳٬۵ میلیارد ایل اول ایمبریان دؤورونده پوسکوردولدو. یئنه ده ان کؤهنه تاریخ‌لنمیش نومونه‌لر ۴٬۲ میلیارد ایله اوزانارکن&lt;ref name = &quot;Papike&quot;&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Papike | ایلک = J. |یاردیمجی یازارلار = Ryder, G. ; Shearer, C. | باشلیق= Lunar Samples | درگی = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | جیلد = ۳۶ | pages= ۵٫۱–۵٫۲۳۴ | date= ۱۹۹۸}}&lt;/ref&gt; ان یئنی پوسکوردون یالنیز ۱٬۲ میلیارد ایل اول مئیدانا گلمیش‌دیر.&lt;ref name = &quot;Hiesinger&quot;&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Hiesinger | birinci = H. |یاردیمجی یازارلار = Head, J.W. ; Wolf, U. ; Jaumanm, R. ; Neukum, G. | باشلیق= Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum | jurnal = J. Geophys. Res. | جیلد = ۱۰۸ | səhifələr= ۱۰۲۹ | tarix= ۲۰۰۳}}&lt;/ref&gt;

آی سطحی‌نین زامان‌لا ده‌ایشیک‌لیک گؤستریب گؤسترمه‌دیگی مؤوضوع‌سوندا بعضی آنلاشیلمازلیق‌لار وار. بعضی موشاهیده‌چی‌لر کراتئرلرین (چالالارین) اورتایا چیخدیغینی یا دا اورتادان ایتدیگینی و یا دیگر کئچیجی فئنومئن‌لرین مئیدانا گلدیگینی ایددیعا ائتدی. ایندیکی واخت‌دا بۇ ایددیعالارین چوخونون یانیلساما اوْلدوغو و فرق‌لی ایشیق شرط‌لری، ضعیف آسترونومیک موشاهیده، یا دا غئیری-کافی کؤهنه شکیل‌لر سببی‌له مئیدانا گلدیگی دوشونولمکده‌دیر. یئنه ده قاز چیخماسی کیمی فئنومئن‌لرین هردنبیر مئیدانا گلدیگی و بون‌لارین ایددیعا ائدیلن کئچیجی آی فئنومئن‌لرین‌دن سبب وئرمیش معلوم‌دور. بۇ یاخین‌لاردا، تخمیناً بیر میلیون ایل اول قازین سربست قالماسی سببی‌له کوبودجا ۳ ک. م چاپلی (دیامترلی / قطر) بیر بؤلگه‌نین سطح شکلی‌نین ده‌ایشمیش اولا بیلجه‌ای تکلیف ائدیلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html | title = Recent Gas Escape from the Moon | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology | date = ۲۰۰۶-۱۱-۰۸ | ایلک = G.J. | سون = Taylor | archive-date = 2007-03-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070304055515/http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی|سون= Schultz|birinci= P.H.|yardımcıyazarlar= Staid, M.I. ; Pieters, C.M.|باشلیق= Lunar activity from recent gas release |jurnal= Nature|səhifələr = ۱۸۴–۱۸۶|جیلد= ۴۴۴ |tarix= ۲۰۰۶}}&lt;/ref&gt;

=== آی‌داش‌لاری ===
آی‌داش‌لاری ایکی آنا کاتئقوریادا آراشدیریلیر؛ آی دنیزلرینده و آی داغ‌لاریندا اوْلان آی‌داش‌لاری. آی داغ‌لاریندا اوْلان آی‌داش‌لاری اوچ تاخیم‌دان (کوماندادان / تیم‌دن) عبارت‌دیر: دمیر آنورتوسیت سیرا، ماقنئزیوم کومانداسی، و قلوی کومانداسی. دمیر آنورتوسیت تاخیمی داش‌لار آز قالا تامامیله آنورتیت مینئرال‌دان مئیدانا گلمیش‌دیر و آی ماقما اوقیانوسو اوزرینده اوزه‌رک توپ‌لانان پلاژیوکلازدان گلدیگینه اینانیلماقدادیر. رادیومتریک اصول‌لارلا دمیر آنورتوسیت‌لرین تخمیناً ۴٬۴ میلیارد ایل اول مئیدانا گلدیگی ائتمیش‌دیر.&lt;ref name = &quot;Papike&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;Hiesinger&quot; /&gt;

ماقنئزیوم و قلوی (آلکالی / قلیایی) کومانداسی آی‌داش‌لاری اصل اولاراق مافیک پلوتونیک کایاچ‌لاردیر (داش‌لاردیر). تیپی اولاراق راست گلینن کایاچ‌لاردیر دونیت، تروکتولیت، گاببرو، قلوی آنورتوسیت و نادیر اولاراق دا گرانیت‌دیر. دمیر آنورتوسیت کومانداسی آی‌داشلاری‌ایلا قارشیلاشدیریلدیق‌لاریندا بۇ کوماندانین مافیک مینئراللرینده (مواد معدنی) نیسبی‌لیک داها یوکسک مگ / فئ (Mg/Fe) نیسبت‌لری اولور. عومومیت‌له بۇ کایاچ‌لاردیر اول‌دن اوْلموش داغ‌لیق ائدن آی‌قابوغونا سوْنرادان گیرمیش‌دیر و تخمیناً ۴٬۴–۳٬۹ میلیارد ایل اول مئیدانا گلمیش‌لر. بۇ آی‌داش‌لاریندا یوکسک نیسبت‌ده کرئئپ (KREEP) کومپونئنتی (بیلشن / جزء) وار.

آی دنیزلرینده آز قالا یالنیز بازالت اولور. دونیا بازالت‌لارینا بنزه‌سه ده چوخ داها چوخ دمیر ساخلایارلار و سو اساس‌لی ده‌ایشیک‌لیک محصول‌لاری باریندیرمازلار. آیریجا چوخ میقداردا تیتانیوم دا ائحتیوا ائدرلر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/April04/lunarAnorthosites.html | title= The Oldest Moon Rocks | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Hawai'i Institute of Geophysics and Planetology | date= ۲۰۰۴-۰۴-۲۱ | ایلک = M. | سون = Norman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{کیتاب قایناقلاماسی | سون = Varricchio | birinci = L. | باشلیق= Inconstant Moon | Nəşriyyat= Xlibris Books | tarix= ۲۰۰۶ | isbn = ۱-۵۹۹۲۶-۳۹۳-۹}}&lt;/ref&gt;

آستروناوت‌لار (فضانوردلر) سطح‌دکی توزون قار کیمی هیسس و یانیق باریت‌ی وئردیگینی بیلدیرمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://science.nasa.gov/headlines/y۲۰۰۶/۳۰jan_smellofmoondust.htm The Smell of Moondust]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ناسا]]&lt;/ref&gt; توز اصل اولاراق آی سطح‌ینه چارپان گوی‌داش‌لاری سببی‌له مئیدانا گلمیش اوْلان سیلیکون دیوکسید شوشه‌سین‌دن (SiO۲) عبارت‌دیر. عئینی زاماندا کالسیوم و ماقنئزیوم دا ائحتیوا ائدر.

== دونیا مداریله ایرتیباطی ==
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|left|آپوللو ۸ گوروی سیراسین‌دا آی‌دان دونیا نین گورونوشو، ۲۴ آرالیق ۱۹۶۸.]]
آی ثابیت اوْلدوزلارا گوره دونیا مدارین‌دا هر ۲۷٬۳ گون‌ده بیر تام تور آتار. آنجاق دونیادا اوزو مدارین‌دا گونشین چئوره‌سین‌ده دوندویو اۆچون آیین ائوره‌لری‌نین دونوشومو اۆچون بیرآز داها اوزون بیر زامان، ۲۹٬۵ گون گره‌کیر.&lt;ref name=&quot;worldbook&quot; /&gt; دئیر گزگن‌لرین اویدولاری‌نین آقسینه آی دونیانین ائکوادور دوزله‌می اوزرین‌ده دئییل، توتولوم دوزله‌می یاخین‌لارین‌دا مدارین‌دادیر. گزگه‌نی‌نین بویوت‌لارینا گوره گونش سیستمی ایچین‌ده ائن بویوک دوغال اویدودور. (جهارون جوجه گزگن پلوتون‌دان داها بویوک‌دور).

دونیا اوزرین‌ده گورولن گل‌گئت ائتکی‌لری‌نین چوغو آیین کوتل چکیم آلانی نئدنییل اولوش‌ماق‌دادیر، گونشین ائتکی‌سی چوق آزدیر. گل‌گئت ائتکی‌لری نئدنییل دونیایه آی آراسین‌داکی اورتالاما اوزاق‌لیق هر یوز ایده ۳٬۸ متر آرت‌ماق‌دادیر.&lt;ref name=&quot;nasa3&quot;&gt;{{Cite web | url= http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/ApolloLaser.html | title= Apollo Laser Ranging Experiments Yield Results | accessdate= ۲۰۰۷-۰۵-۳۰ | publisher= NASA | date= ۲۰۰۵-۰۷-۱۱ | archivedate= 2008-03-09 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080309061941/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/ApolloLaser.html }}&lt;/ref&gt; آچیسال مومنتومون قورونومو نئدنییل آیین یاری بویوک ائکسئنی‌نین آرت‌ماسی‌ایله بیرلیک‌ده دونیانین دونوشو یوز ایلده ۰٬۰۰۲ ثانییه قدر یاواش‌لاماق‌دادیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | title= Ocean Tides and the Earth's Rotation | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher= IERS Special Bureau for Tides | date= ۲۰۰۱-۰۵-۱۵ | ایلک= R. | سون= Ray | archivedate= 2010-03-27 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100327084125/http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html }}&lt;/ref&gt;

دونیا و آی سیستمی بعضاً گزگن-اویدو سیستمی اولاراق دئییل، چیفته گزگن سیستئی اولاراق دیرلن‌دیریلیر. بونون نئدنی آیین چئوره‌سین‌ده دوندویو گزگنه گوره اوْلدوق‌جا بویوک اوْلان بویوت‌لاری‌دیر. آیین چاپی دونیانین دوردده بیری، کوتله‌سی‌ده ۸۱ده بیری‌دیر. آنجاق سیستمین اورتقا کوتله مرکزی یئر اوزونون ۱٫۷۰۰ کیلومتر. یانی دونیا یاری چاپی‌نین دوردده بیری قدر آلتین‌دا اولماسی نئدنییل بۇ گوروش بازی‌لاری طرفین‌دن ائلشتیریل‌مکده‌دیر. آی اوزی دونیانین اون‌دا بیرین‌دن آزدیر و دونیانین قارا آلانی‌نین یاقلاشیق دوردده بیری قدادیر.

۱۹۹۷ده آسترویت ۳۷۵۳ جرویتهنه‌نین دونیاایله باغلانتی‌لی اولاغاندیشی بیر آتنالی مداری اوزرین‌ده اوْلدوغو بولوندو. آنجاق گوکبیلیمجی‌لر بۇ آسترویتی دونیانین ایکینجی دوغال اویدوسو اولاراق قبول ائتمه‌مکده‌دیر؛ چون‌کو مداری اوزون دونمد قارارلی دئییل‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html | title = No, it's not our &quot;second&quot; moon!!! | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | ایلک = A | سون = Vampew | archivedate = 2009-01-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090119045203/http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html }}&lt;/ref&gt; داها سوْنرا جرویتهنه‌ایله بنزر مداردا بولونان دونیایا یاخین اوچ آسترویت داها بولونموش‌دور: (۵۴۵۰۹) ۲۰۰۰ په۵، (۸۵۷۷۰) ۱۹۹۸ اوپ۱ و ۲۰۰۲ آا۲۹.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Morais | ایلک = M.H.M. |یاردیمجی یازارلار = Morbidelli, A. |باشلیق = The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth | درگی = Icarus | تاریخ= ۲۰۰۲ | جیلد = ۱۶۰ | صفحه‌لر= ۱–۹ | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..160....1M | یوخلاما تاریخی= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲}}&lt;/ref&gt;

[[File:Speed of light from Earth to Moon.gif|thumb|600px|center|دونیا و آیین گورج بویوت‌لاری و آرالارین‌داکی اوزاق‌لیق، ایشیغین یولجولوق زامانی‌ایله بیرلیکده اولچک‌لی اولاراق گوستریل‌میش‌دیر. دونیاایله آی آراسین‌دا اورتالاما مدار اوزاق‌لیغین‌دا ایشیغین یوزدن یوزی اولاش‌ماسی ایوچون گئچن سورعت ۱٬۲۵۵ ثانییه‌دیر. دونیاایله آی سیستمی‌نین بویوت‌لاری گونش گوره ایشیق یول‌جولوق زامانی‌ایله قییاس‌لانابیلیر. گونشین ایشیق کوره‌سین‌دن دونیا سطحی ایشیق ۸٬۲۸ دقیقه‌ده اولاشیر.]]

== گل‌گئت ==
دونیا اوزرین‌ده اوقیانوس‌لاردا گورولن گل‌گئت آی کوتل چکیمی‌نین ائتکی‌سی‌ایله اولوشور. کوتل چکیمسل گل‌گئت قوووت‌لری‌نین اولوش‌ماسی‌نین سببی دونیانین آی قارشی‌سین‌دا بولونان اوزونون مرکزین و آرقا اوزونه گوره آیین کوتل چکیمین‌دن داها چوخ ائتکیلن‌مه‌سی‌دیر. کوتل چکیمسل گل‌گئت، اوقیانوس‌لاری دونیانین مرکزین‌ده اوْلدوغو بیر ائلیپس شکلین ائسن‌دیر. بونون ائتکی‌سی بیریسی آیا دوغرو باخان اوزده، اوبیریسی‌ده بونون زیت اوزونده اولوشان تومسک یانی دنیز سوییه‌سی‌نین یوکسلمه‌سی اولاراق گورولور.

دونیا اوزو ائکسه‌نی اطرافین‌دا دونرکن، بۇ ایکی تومسک‌ده دونیا چئوره‌سین‌ده بیر گون‌ده دوندویو اۆچون اوقیانوس سولاری سورک‌لی اولاراق حرکت ائدن بۇ ایکی تومسه‌یه دوغرو آخار. بۇ ایکی تومسکین و اون‌لارا دوغرو گئدن بویوک اوقیانوس آخینتی‌لاری‌نین ائتکی‌سی؛ دونیانین دونوشو نئدنییل اوقیانوس تابان‌لارین‌دا اولوشان سویون سورتون‌مه ائتکی‌سی، سو حرکتی‌نین اییل‌مه‌سیزلییی، قارایا یاقلاشتیق‌جا سیغ‌لاشان اوقیانوس تابان‌لاری و دییشیک اوقیانوس تابان‌لاری آراسین‌داکی سالینیم‌لار کیمی نئدنلرل داهادا بویور.

آی‌ایله اوقیانوس‌لار آراسین‌داکی کوتل چکیمسل باغ آیین مداری ائتکی‌لر. آی‌دان باقیلدیغین‌دا گل‌گئت تومسک‌لری دونیانین دونوشویله ایلریی دوغرو تاشین‌دیغین‌دان دوغرودان آیین قارشی‌سین‌دا دئییل‌دیر. کوتل چکیمسل ائشلش‌مه دونیانین دونوشون‌دن کینتیک ائنرجی و آچیسال مومنتومو ائمر. بونا قارشین آیین مدارینا آچیسال مومنتوم ائکله‌نیر. بودا آیی داها اوزون پئرییوتلو داها یوکسک بیر مداری ای‌تر. بونون سونوجون‌دادا هر ال ایکی گوک جیسمی آراسین‌دا کی اورتالاما اوزاق‌لیق ۳٬۸ جم. آرتار.&lt;ref name=&quot;nasa3&quot; /&gt; دونیاایله آی آراسین‌داکی گل‌گئت ائتکی‌لرین اونم‌سیز حالا گلن قدر آی یاواش یاواش اوزاق‌لاش‌مایا دوام ائدجک‌دیر و بۇ دوروم‌دا مداری قارارلی اولاجاق‌دیر.

== گؤزلم‌سل (مشاهده‌ای) تأثیر و تاپینتی‌لار ==
=== آی و گونش توتولمالاری ===
[[File:Solar_eclipse_1999_4_NR.jpg|thumb|left|۱۹۹۹ گونش توتولماسی]]

[[File:February 21, 2008 lunar eclipse, West Hartford, CT, 3-18 UTC.jpg|left|thumb| |۲۱ فئوریه ۲۰۰۸ آی توتولماسی]]
۲۱ فئوریه ۲۰۰۸ آی توتولماسی

گونش، دونیا و آی عئینی خطط اوزرینده سیرالانینجا، بۇ وضعیت دونیادا آی و گونش توتولماسی اولاراق موشاهیده ائدی‌لر. گونش توتولماسی یئنی آی مرحله‌سینده، آی گونش‌ایله دونیانین آراسیندا ایکن مئیدانا گلر. بونا قارشی آی توتولماسی بوتؤو آی مرحله‌سینده دونیا گونش‌ایله آیین آراسیندا اوْلدوغوندا مئیدانا گلر.

آی‌ین اوربیتی‌نین یئرین گونش اطرافین‌داکی اوربیتینه نظرن تخمیناً ۵ ° اه‌یری اولماسی سببی‌له هر یئنی آی و بوتؤو آی‌دان توتولمالار اولماز. بیر توتولمانین اولماسی اۆچون آی‌ین هر ایکی اوربیت دوزله‌می‌نین کئسیشیمینه (تقاطع) یاخین بیر یئرده اولماسی لازیم‌دیر.&lt;ref name=&quot;eclipse&quot;&gt;{{Cite web | url = http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | title = Eclipse 99, Frequently Asked Questions | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | یاردیمجی یازارلار = Keating, S. | publisher = NASA | date = ۲۰۰۶-۰۵-۰۲ | ایلک = J. | سون = Thieman | archivedate = 2007-02-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070211120127/http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html }}&lt;/ref&gt;

آی و گونش توتولمالاری‌نین زامان‌لامالاری تخمیناً ۶٫۵۸۵٬۳ گونده‌لیک (۱۸ ایل ۱۱ گون ۸ ساعت) بیر پئریوتا صاحب اوْلان و بابیل‌لی‌لر زامانیندا اوْلان ساروس چئوریمی‌ایله تعیین اوْلونا بیلر&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEsaros/SEsaros.html | title = Saros Cycle | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = NASA | ایلک = F | سون = Espenak | archivedate = 2012-05-24 | archiveurl = https://archive.today/20120524183445/sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEsaros/SEsaros.html }}&lt;/ref&gt;

آی‌ین و گونش‌ین دونیادان گؤرولن بوجاق (زاویه) دیامترلری ده‌ایشیک‌لیک‌لرله اوست-اوسته گله‌بیلدیگی اۆچون هم تام، هم ده یاریم گونش توتولماسی عمله گله بیلر&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html | title= Solar Eclipses for Beginners | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = MrEclipse | date= ۲۰۰۰ | ایلک = F | سون = Espenak}}&lt;/ref&gt; تام گونش توتولماسین‌دان آی گونش دیسکینی تامامیله باغلایار و گونش کوروناسی (تاجی) چیلپاق گؤزله گؤرونن حالا گلیر. آی ایله دونیا آراسین‌داکی مسافه زامان‌لا آز دا اولسا آرتدیغی اۆچون آیین بوجاق دیامتری آزالیر. بۇ یوزلرله میلیون ایل اول آی‌ین توتولمالاردا گونش‌ین بوجاق دیامتری دا ده‌ایشمزسه آی آرتیق گونش دیسکینی تامامیله اؤرتمه‌یه‌جک و یالنیز یاریم توتولما مئیدانا گله‌جک.&lt;ref name=&quot;eclipse&quot; /&gt;

توتولما ایله علاقه‌دار بیر باشقا فئنومئن «اؤرتولمه» دیر. آی داوام‌لی اولاراق سمادا ۱/۲ درجه گئنیشلیگینده دایروی بیر ساحه‌نی اؤرتر. پارلاق بیر اوْلدوز یا دا پلانئت آی‌ین آرخاسین‌دان کئچسه اؤرتولر یعنی گؤزدن ایتر. گونش توتولماسی گونش‌ین اؤرتولمه‌سی‌نین. آی دونیایا یاخین اوْلدوغو اۆچون تک-تک اوْلدوزلارین اؤرتولمه‌سی عئینی زاماندا و هر یئردن گؤروله بیلمز. آی اوربیتی‌نین یالپالاماسی (تلوتلوخوردن) نتیجه سینده هر ایل فرق‌لی اوْلدوزلار اؤرتولر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm | title= Total Lunar Occultations | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher= Royal Astronomical Society of New Zealand | archivedate= 2010-02-23 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20100223022627/http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm }}&lt;/ref&gt;

ان سون آی توتولماسی ۲۰ فئوریه ۲۰۰۸-جی ایلده اوْلان تام توتولمانین. گونئی آمریکا و قوزئی آمریکانین چوخو یئرین‌دن ۲۰ فئوریه‌ده موشاهیده ائدیلن توتولما باتی آوروپا، آفریقا و باتی آسیادان ۲۱ فئوریه‌ده موشاهیده ائدیلمیش‌دیر. گونئی آمریکا ایله آنتارکتیکانین (قطب گونئی) بعضی حیسه‌لرین‌دن موشاهیده ائدیلن ۱ آوقوست ۲۰۰۸-جی ایل‌ده سوْنراکی گونش توتولماسی ۱۵ ژانویه ۲۰۱۰-جو ایلده.&lt;ref name=&quot;Espenak&quot;&gt;{{Cite web | url = http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/eclipse.html | title = NASA Eclipse Home Page | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = NASA | date = ۲۰۰۷ | ایلک = F. | سون = Espenak | archivedate = 2008-03-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080311101543/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/eclipse.html }}&lt;/ref&gt;

=== گؤزلم‌سل تاپینتی‌لار ===
ان پارلاق اوْلدوغو بوتؤو آی مرحله‌سینده آیین گؤرونر قدیر (قدر ظاهری apparent magnitud) درجه‌سی تخمیناً -۱۲٬۶ 'دیر. موقاییسه ائدیله‌جک اولسا گونش‌ین گؤرونن قدیر درجه‌سی -۲۶٬۸ 'دیر. آی‌ین دؤردون مرحله‌لرینده پارلاق‌لیغی بوتؤو آی ائورسینده‌کی (فاز-مرحله) پارلاق‌لیغینین یاری‌سی دئییل آنجاق اوندا بیری‌دیر. بونون سببی آی سطحی‌نین موکممل بیر لامبئرت یانسیتیجی‌سی (بازتابنده لامبرت) دئییل. دولون‌آی (ماه کامل) ایکن موشاهیده‌چی‌نین آرخاسین‌دان گلن ایشیق سببی‌له اوْلدوغون‌دان پارلاق گؤرونن آی دیگر مرحله‌لرده سطح‌ه دوشن کؤلگه‌لر سببی‌له تانینمیش ایشیغین میقداری آزالار.

آی اوفوقه یاخین‌کن داها بؤیوک اولاراق گؤرونر. لاکین بۇ تامامیله، آی ایلوزیونو (وهم) اولاراق بیلینن، پسیخولوژی بیر تأثیردیر.

آی آشاغی آلبئدوسونا باخمایاراق سمادا اوْلدوقجا پارلاق بیر گؤی جیسمی اولاراق گؤرونر. آی گونش سیستمینده اوْلان ان پیس یانسیتیجی‌دیر (انعکاس دهنده) و اوزرینه دوشن ایشیغین یالنیز% ۷ ینی عکس ائتدیرر. بۇ نیسبت بیر پارچا کؤمورون عکس ائتدیرمه نیسبتی ایله آز قالا عئینی‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://liftoff.msfc.nasa.gov/Academy/UNIVERSE/MOON.HTML | title = Exploration: The Moon | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۲۸ | publisher = NASA | date = ۱۹۹۷-۱۱-۲۲ | archivedate = 2008-01-26 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080126033536/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/universe/moon.html }}&lt;/ref&gt;
[[File:Halo around moon.jpg|left|thumb| آی اطرافیندا گؤرونن هاله]]

ویزوال سیستم‌لرده رنگ ثابت‌لیگی بیر نسنه‌نین (اوبیئکتین/شی‌ین) رنگی‌له اطرافین‌داکی‌لارین رنگی آراسین‌داکی علاقه‌نی نیظام‌لار، بۇ سبب‌دن ده نیسبی‌لیک قاران‌لیق اوْلان سمادا گونشین ایشیقلاندیردیغی آی پارلاق بیر اوبیئکت حساب ائدیلیر.

آیین گون ایچینده چاتدیغی ان یوکسک نوقطه ده‌ایشیک‌لیک گؤسترر و گونش ایله عئینی سرحدلرده گزر. آیریجا دونیا اوزرین‌دکی مؤوسوم‌ه (فصل‌ه) و آیین مرحله‌لرینی گؤره ده‌ایشر. قیش مؤوسومونده بوتؤو آی‌دان ان یوکسک نوقطه‌یه چاتیر. آیریجا ۱۸٬۶ ایل‌لیک دوگون چئوریمی‌نین‌ده تأثیری واردیر. آی اوربیتی‌نین یوکسه‌لن دوگون نوقطه‌سی یاز نوقطه‌سینده‌ایسه آی یوکسلیمی ۲۸ ° قدر یوکسه‌له بیلر. بونون نتیجه سینده ۲۸ درجه پارالئل‌لره قدر آی تپه نوقطه‌سینه چیخار. تخمیناً دوققوز ایل قدر سوْنرا یوکسلر یالنیز ۱۸ ° قوزئی و گونئی پارالئل‌لره چاتاجاق. آی‌چا ایستیقامتی‌ده موشاهیده نوقطه‌سی‌نین پارالئلینه باغ‌لی‌دیر. ائکواتورا (خط استوا) یاخین یئرلرده بیر موشاهیده‌چی آیی صندل کیمی گؤره بیلر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=۳۹۳ | title= Is the Moon seen as a crescent (and not a &quot;boat&quot;) all over the world? | accessdate= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Curious About Astronomy | date= ۲۰۰۲-۱۰-۱۸ | ایلک = K. | سون = Spekkens}}&lt;/ref&gt;

گونش کیمی آی‌دا بعضی آتموسفریک تأثیرلره سبب اولا بیلر. بون‌لارین آراسیندا ۲۲ ° 'لیک هاله حلقه‌سی و اینجه بولودلار آراسین‌دان گؤرونن داها کیچیک کورونا (تاج) حلقه‌لری ساییلا بیلر.

== موشاهیده و کشف‌لرین تاریخی ==
[[File:Aldrin Apollo 11.jpg|thumb|left|۲۰ تئمموز ۱۹۶۹دا ایلک آی اوزرینه اینیش سیراسین‌دا نئیل آرمسترونگ طرفین‌دن فوتوغرافی چکیلن آسترونوت بوزز آلدرین.]]

=== ایلک دوور موشاهیده‌لر ===
م. اؤ ۵. -اینجی عصرده اوْلان بابیل موشاهیده‌چی‌لرین آی‌ین دؤنگولرینی (چرخه‌سینی) آراشدیردیغینی، هیندیستان‌دا بنزر تاپینتی‌لارین وارلیغینی، چین‌لی شی شئنین (Shi Shen) م. اؤ ۴. -اینجی عصرده آی و گونش توتولمالاری‌نین (خسوف و کسوف) تاریخ‌لرینی حسابلاما اوصولو توسعه ائتدیردیگینی بیلیریک.

م. اؤ ۴. اینجی عصرده آریستو؛ سهو ده اولسا اوزون بیر مۆدت  چوخ تأثیرلی اوْلان کایینات شرحینده، آی‌ین دؤرد تمل ایشچی (توْرپاق، سو، هاوا و آتش) (عناصر اربعه) آراسین‌داکی سرحد بؤلگه‌ده ایشتیراک ائتدیگینی قارشییا قویدو. دیگر طرف‌دن، سئلئکوس (Seleucus) و آریستارجوس (Aristarchus) (م. اؤ ۲. عصر) ایله بطلمیوس (Ptolemy) (م. س ۹۰–۱۶۸) [[ارسطو]] (Aristocu) آنلاییشی چورودن موشاهیده و حسابلامالار تقدیم ائتدی‌لر.

اورتا چاغ آوروپاسی اۆچون «گؤی علم» دن سؤز ائتمک چتین‌دیر و دؤورون معلوماتی موشاهیده‌دن چوخ دینی اینانج‌لارین تأثیری آلتیندا ایدی. آیین تام بیر یومرو و سطحی‌نین هامار اوْلدوغو دا بۇ اینانج‌لار آراسیندا ایدی.

تئلئسکوپون کشفی و علم‌لرده یاشانان تخمیناً عئینی‌واخت‌لی پارادیقما (پارادایم) ده‌ایشیک‌لیگی، آی گؤزلمینده (موشاهیده‌سینده) بیر دؤنوش نوقطه‌سی اوْلموش‌دور. گالیلیو گالیله (Galileo Galilei) ۱۶۰۹دا نوماییش ائتدیگی کیتابی سیدئروس نونسیوس (Sidereus Nuncius)؛ آی اوزون‌دکی داغ‌لاری و کراتئرلری (چالالاری) گؤسترن ایلک تئلئسکوپیک شکیل‌لردن بعضی‌لری‌نی ائحتیوا ائدیردی. آردین‌دان آی‌ین تئلئسکوپیک خریطه‌لنمه‌سی باشلادی: ۱۷. -اینجی عصرین داوامیندا گیوواننی باتتیستا ریککیولی (Giovanni Battista Riccioli) و فرانسئسکو ماریا گریمالدی (Francesco Maria Grimaldi)؛ آیین سطح عونصورلرینی بۇ گون آدلاندیریرکن ایستیفاده ائدیلن سیستمین تمل‌لرینی آتدی‌لار. ویلهئم بییر (Wilhelm Beer) و ژوهانن هئنریشه (Johann Heinrich Mädler) مادلئرین کیتاب‌لاری Mappa Selenographica (۱۸۳۴–۶) (۱۸۳۴–۶) و Der Mond (۱۸۳۷) (۱۸۳۷)؛ مین‌دن چوخ داغ داخیل اولماق اوزره آی‌داکی سطح عونصورلرینی، یئر اوزون‌دکی جوغرافیا اۆچون مۆمکون اوْلان حسساس‌لیق‌لا تعیین ائتدی.

=== قاباق‌جیل کشف‌لر دوورو (۱۹۵۸–۱۹۸۰) ===
[[سویوق ساواش]] (جنگ سرد) ایله قایناق‌لانان [[شوروی بیرلیگی]] ایله [[آبش|آمریکا]] آراسین‌داکی کوسموس یاریشی (جنگ ستارگان)؛ آی اوزرین‌دکی ماراغین گئتدیکجه آرتماسینا سبب اوْلدو. فیرلاتیجی قابیلیت‌لری ایجازه وئرن کیمی هم آلچاق اوچوش هم ده چارپما / ائنیش وظیفه‌لری اۆچون اینسان‌سیز سوندالار (کاوشگر بدون سرنشین)، کوسموسا گؤندریلدی. سووئت اتفاقینین لونا پروقرامی آی اوزونه اینسان‌سیز کوسموس واسیطه‌لری (فضاپیماهای بدون سرنشین) ایله چاتماغی باجاران ایلک پروقرام اوْلموش‌دور. جاذیبه‌نی یئییلیب آی‌ین یانین‌دان کئچمه‌ای باجارا بیلن ایلک اینسان ایستئحصالی شی (اوبیئکت) لونا ۱ کوسموس سونداسی اوْلموش‌دور. ۱۹۵۹-جو ایل‌ده آی اوزونه ده‌یه‌ن ایلک اینسان ایستئحصالی شی (اوبیئکت) لونا ۲، و آی‌ین او بیری اوزونون فوتو شکیل‌لرینی چکن ایلک پئیک‌ده لونا ۳ اوْلموش‌دور. ۱۹۶۶-جی ایل‌ده آی سطحینه موفقیت‌لی بیر یومشاق ائنیش ائدن ایلک کوسموس واسیطه‌سی لونا ۹ و آی اوربیتینه گیرن ایلک کوسموس واسیطه‌سی ده لونا ۱۰ اوْلموش‌دور.&lt;ref name=&quot;worldbook&quot; /&gt; آی سطحین‌دن نومونه‌لر اوچ لونا اوچوشو (لونا ۱۶، لونا ۲۰، و لونا ۲۴) ایله آپوللو ۱۱ ' دن آپوللو ۱۷یه قدر (آپوللو ۱۳ خاریج) آپوللو وظیفه‌لری ایله دونیایا گتیریلمیش‌دیر.

آی سطحینه ۱۹۶۹-جو ایل‌ده ایلک اینسانلارینین ائنمه‌سی، کوسموس یاریشی‌نین زیروه نوقطه‌سی‌نی مئیدانا گتیرمیش‌دیر.&lt;ref name=CNN&gt;{{cite news | سون = Coren | ایلک = M | title = 'Giant leap' opens world of possibility | yayımcı = CNN.com | tarih = ۲۰۰۴-۰۷-۲۶ | url = http://edition.cnn.com/2004/TECH/space/۰۷/۱۶/moon.landing/index.html | erişimtarihi = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; نئیل آرمسترونگ، آبش اوچوشو آپوللو ۱۱ین کوموتانی اولاراق آی‌دا یئریین ایلک اینسان اوْلدو. آی‌دا نئیل آرمسترونق (Neil Armstrong)، آبش اوچوشو آپوللو ۱۱ین کومان‌دیری اولاراق آی‌دا گئدن ایلک اینسان اوْلدو. آی‌دا ایلک آددیمینی ۲۱ یول ۱۹۶۹ تاریخینده ساعت ۰۲:۵۶ 'دا (UTC) آتدی. ۱۹۶۰-جی ایل‌لرین باشیندا خوصوصی‌له سطحی اریمه کیمیاسی و آتموسفره یئنی‌دن داخیل مؤوضولاریندا اوْلدوغو کیمی اهمیت‌لی تئکنولوژی توسعه‌لار؛ آی سطحینه ائنیش و گئری دؤنوشو مۆمکون ائتمیش‌دیر.

آپوللو اوچوش‌لاری‌نین هامی‌سیندا علمی اؤلچوم آلت‌لری، آی سطحینه یئرلشدیریلدی. اوزون داوام‌لی آلسئپ (ALSEP) (اینگیلیسجه: Apollo lunar surface experiment package - آپوللو آی سطحی تجروبه پاکئتی) ایستانسیالاری آپوللو ۱۲، ۱۴، ۱۵، ۱۶، و ۱۷ ائنیش ساحه‌لرینه یئرلشدیریلدی. آپوللو ۱۱ اوچوشویلا ائاسئپ (EASEP) (اینگیلیسجه: Early Apollo Scientific Experiments Package- ائرکن آپوللو علمی تجروبه پاکئتی) آدی وئریلن مووققتی ایستانسیا یئرلشدیریلمیش‌دیر. آلسئپ ایستانسیالاریندا ایستی‌لیک آخیش سوندالاری، سیسمومتره‌لر، مانیئتومتره‌لر، و کوپ بوجاق‌لی رئترورئفلئکتؤرلر وار ایدی. بودجه پروبلئم‌لری سببی‌له ۳۰ سپتامبر ۱۹۷۷-جی ایل‌ده دونیایا معلومات اؤتورولمه‌سی کسیلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;{{وب ایستینادی
 |وب آدرسی= http://www.nasa.gov/centers/johnson/pdf/83129main_1977.pdf
 |باشلیق= NASA news release 77-47 page ۲۴۲
 |مۆلّیف =
 |تاریخ= ۱۹۷۷-۰۹-۰۱
 |امک=
 |ناشیر=
 |یوخلاما تاریخی=۲۰۰۷-۰۸-۲۹
 |دیل= اینگیلیسجه
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{وب ایستینادی |وب آدرسی= http://www.ast.cam.ac.uk/~ipswich/Miscellaneous/Archived_spaceflight_news.htm |باشلیق= Turns A Deaf Ear To The Moon |مۆلّیف = NASA |تاریخ= ۱۹۷۷ |امک= Charles Radley, John Deans, Simon Harvey, Paul Burt, Michael Haxell, Roy Adams, N Spooner and Wayne Brieske |ناشیر= |یوخلاما تاریخی= ۲۰۰۷-۰۸-۲۹ |دیل= اینگیلیسجه}}&lt;/ref&gt;
آی لیزر مسافه اؤلچوم واسیطه‌لری پاسسیو اکیبمیین‌لر (تجهیزات غیرفعال) اوْلدوغو اۆچون هله ایستیفاده ائدیلمکده‌دیر. دونیا اوزرین‌دکی ایستانسیالاردا ایداره اوْلونان اؤلچمه‌لر نتیجه سینده بیر نئچه سانتیمترلیک حسساس‌لیق‌لا آی نووه‌سی‌نین اؤلچولری تعیین اوْلونا.&lt;ref&gt;{{درگی قایناقلاماسی| سون = Dickey | بیرینجی = J. |یاردیمجی یازارلار = et al. | تاریخ = ۱۹۹۴ | باشلیق = Lunar laser ranging: a continuing legacy of the Apollo program | jurnal = Science | جیلد = ۲۶۵ |صفحه‌لر= ۴۸۲–۴۹۰}}&lt;/ref&gt;

۱۴ دسامبر ۱۹۷۲-جی ایل‌ده آپوللو ۱۷ اوچوشونون بیر پارچاسی اولاراق آی اوزرینده گئدن اوگئنه سئرنان‌دان (Eugene Cernan) بری باشقا بیر اینسان آی اوزرینده یورومه‌میش‌دیر.
۲۰ یول ۱۹۶۹دا ایلک آی اوزرینه ائنیش اسناسیندا نئیل آرمسترونق طرفین‌دن فوتوشکیلی چکیلن آستروناوت بوزز آلدرین.

۱۹۶۰-جی ایل‌لرین اورتاسین‌دان ۱۹۷۰-جی ایل‌لرین اورتاسینا قدر آی اوزونه چاتان تخمیناً ۶۵ فرق‌لی اوچوش وظیفه‌سی ائدیلمیش‌دیر. بون‌لارین سوْنونجوسو، ۱۹۷۶-جی ایل‌دکی لونا ۲۴دور. بون‌لاری یالنیز ۱۸-ی ایداره‌لی اولاراق آی سطحینه ائنمیش، دوققوزو گئری‌یه دؤنه‌رک آی داشی نومونه‌لری گتیرمیش‌دیر. داها سوْنرا ایسه سووئت‌لر بیرلیگی، وئنئرا و کوسموس ایستانسیالارینا ماراغینی چئویررکن آبش، مارس و سوْنراسی ایله ماراقلانماغا باشلادی.

=== یاخین دؤور، ۱۹۸۰ سوْنراسی ===
خوصوصی‌له ۱۹۹۰-جی ایل‌لردن اعتبارن آی‌ا ایستیقامت‌لی ماراق تکرار جانلاندی و لاییحه‌لر آرتدی.

۱۹۹۰-جی ایلده یاپونیا هیتئن (Hiten) کوسموس واسیطه‌سینی آی اوربیتینه اوتورداراق بونو باجاران اۆچونجو اؤلکه اوْلدو. کوسمیک هاگورمو (Hagormo) آدلی کیچیک بیر سوندا اوربیتده بوراخدی اما وئریجی‌نین قضا ائتمه‌سی سببی‌له اوچوش وظیفه‌سین‌دن علمی اولاراق داها چوخ یارارلانیلامادی.

==== آبش پروژه‌لری ====
۱۹۹۴-جو ایلده کلئمئنتینئ (Clementine) اوچوش وظیفه‌سینی گؤندرن [[آمریکا بیرلش‌میش شیتات‌لاری|آبش]] تکرار آی ایله ماراقلانماغا باشلادی. بۇ وظیفه ایله بیرلیک‌ده آیین ایلک قلوبال توپوگرافیک خریطه‌سی و آی سطحی‌نین ایلک مولتی‌اسپئکترال ویزوال‌لار الده ائدیلدی. بونو ۱۹۹۸-جی ایل‌دکی لونار پروسپئکتور (Lunar Prospector) اوچوش وظیفه‌سی ایزله‌دی. لونار پروسپئکتور 'دا اوْلان نئیترون ایسپئکترومتره‌سی آی قوطب‌لرین‌دن هیدروژئن نیسبتی‌نین نیسبی‌لیک یوکسک‌لیگینی گؤستردی. بونون سببی اولاراق داوام‌لی اولاراق کؤلگه آلتیندا قالان کراتئرلردکی رئگولیتین اوست بیر نئچه آشناسینی سو بوزو وار اولا بیله‌جه‌ای دوشونولدو.

۱۴ ژانویه ۲۰۰۴-جو ایل‌ده آبش باش‌چی‌سی جورج دابئل‌یو. بوش (George W. Bush) ۲۰۲۰-جی ایل‌دن اعتبارن آی‌ا اینسان‌لی اوچوش‌لارین ائدیلمه‌سینی نظرده توتان بیر پلان ائدیلمه‌سینی ایسته‌دی.&lt;ref&gt;{{وب ایستینادی |وب آدرسی= http://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html |باشلیق= President Bush Offers New Vision For NASA |مۆلّیف = NASA |تاریخ= ۲۰۰۴-۱۲-۱۴ |امک= |ناشیر= |یوخلاما تاریخی= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ |دیل=}}&lt;/ref&gt;
ناسا-نین آی آختاریش‌لاری (Lunar Quest) دامی آلتیندا ییغدیغی، آی اوربیتینده (مثلاً، یون ۲۰۰۹دا آتیلان LRC, Lunar Reconnaissance Orbiter) و سطحینده (مثلاً، آیین داوام‌لی قاران‌لیق گونئی قوطبونده سو بوزو وارلیغینی آختاریشی مقصد قویان LCROSS) موختلیف پروقرام‌لاری واردیر.&lt;ref&gt;{{وب ایستینادی |وب آدرسی= http://www.nasa.gov/mission_pages/lunarquest/main/index.html |باشلیق= Lunar Quest |مۆلّیف = NASA |تاریخ= |امک= |ناشیر= |یوخلاما تاریخی= ۲۰۱۰-۲۱-۱۲ |دیل=}}&lt;/ref&gt; ناسا، آی قوطب‌لرین‌دن بیرینده قالیجی بیر اساسی قورولوشونو دا پلانلاماقدادیر.&lt;ref&gt;{{وب ایستینادی |وب آدرسی= http://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |باشلیق= NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |مۆلّیف = NASA |تاریخ= ۲۰۰۶-۱۲-۰۴ |امک= |ناشیر= |یوخلاما تاریخی= ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ |دیل= اینگیلیسجه}}&lt;/ref&gt;

==== آوروپا پروژه‌لری ====
[[آوروپا]] کوسموس واسیطه‌سی سمارت ۱ (Smart ۱) ۲۷ سپتامبر ۲۰۰۳-جو ایلده آتیلدی و ۱۵ نووامبر ۲۰۰۴-جو ایل‌ده ۳ سپتامبر ۲۰۰۶-یا قدر آی اوربیتینده قالدی.

==== یاپونییا پروژه‌لری ====
Japan Aerospace Exploration Agency ([[یاپونییا|یاپون]] کوسموس آراشدیرما آگئنت‌لیگی) ۱۴ سپتامبر ۲۰۰۷ده High Definition کامئرا و ایکی کیچیک پئیک ایله تجهیز ائدیلمیش اوْلان سئلئنئ (SELENE) آدلی کوسموس واسیطه‌سینی آتدی. اوچوشون بیر ایل داوام ائتمه‌سی گؤزلنیلیر.&lt;ref&gt;[http://en.epochtimes.com/news/۷-۱۰-۱/۶۰۲۹۱.html Japan Embarks on the Largest Moon Mission Since Apollo]&lt;/ref&gt;

==== چین پروژه‌لری ====
[[چین|چین خالق جومهوریتی]] آی آراشدیرمالاری اۆچون ایستک‌لی اوْلدوق‌لاری‌نی Chang پروقرامینی باشلاداراق گؤستردی. ایلک کوسموس واسیطه‌سی Chang-۱ ۲۴ اوْکتوبر ۲۰۰۷-جی ایلده آتیلدی.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://news3.xinhuanet.com/tech/۲۰۰۷-۰۷/۰۷/content_6340313.htm | title = “嫦娥一号”发射时间确定 但未到公布时机 | accessdate = ۱۲ Temmuz ۲۰۰۷ | publisher = XINHUA Online | date = ۷ Temmuz 2007 }}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== هیندوستان پروژه‌لری ====
[[هیندوستان]]، فئوریه ۲۰۰۸-جی ایل‌ده چاندرایان I (Chandrayaan I) و بونو ایزله‌ین ائده‌جک اوْلان ۲۰۱۰ یا دا ۲۰۱۱-جی ایل‌ده چاندرایان II (Chandrayaan II) ایله ده‌ایشیک اینسان‌سیز اوچوش ائتمه نییه‌ت‌ینده‌دیر. بۇ ایکینجی اوچوش‌دا روبوتیک بیر آی واسیطه‌سی‌ده پلانلاشدیریلیر. هیندوستان عئینی زاماندا ۲۰۳۰-جی ایل‌ده آی‌ا اینسان‌لی بیر اوچوش ائتمک ایسته‌دیگینی‌ده ایفاده ائتمیش‌دیر&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.hindu.com/thehindu/holnus/008200609212240.htm | title = Kalam visualises establishing space industry | accessdate = ۲۰۰۷-۰۸-۲۸ | publisher = The Hindu | date = ۲۰۰۶-۰۹-۲۱ | archivedate = 2008-06-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080611132255/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/008200609212240.htm }}&lt;/ref&gt;

==== روسیه پروژه‌لری ====
[[روسیه]] دا دوندورولموش اوْلان لونا-گلوب (Luna-Glob) لاییحه‌سینه تکرار باشلاماغی و ۲۰۱۲ 'ده آی سطحینه ائنیش ائتمه‌ای دوشونمکده‌دیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news/aw060506p2.xml | title = Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Aviation Week | date = ۲۰۰۶-۰۶-۰۴ | ایلک = C. | سون = Covault | archivedate = 2006-10-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061024024515/http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news%2Faw060506p2.xml }}&lt;/ref&gt;

==== اوزل چالیشمالار ====
۱۳ سپتامبر ۲۰۰۷-جی ایلده اعلان Google Lunar X Prize (قوقئل آی X موکافاتی) خوصوصی سئکتور طرفین‌دن مالیه‌یه ائدیلن آی آراشدیرمالارینی آرتیرماغی مقصد قویماقدادیر. X موکافاتی وقفی، آی اوزرینه روبوتیک بیر آی واسیطه‌سی گؤندره اوْلان و دیگر بعضی معیارلارا اویغون گله‌جک اوْلان هر هانسی بیر آداما ۲۰ میلیون دول‌لار تکلیف ائدیر.

==== آی اینن کوسموس آلت‌لری ====
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em ۰; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! کوسموس واسیطه‌سی‌نین آدی
! فیرلاتیلیش تاریخی
! معلومات
|----
| Luna ۲
| ۱۲ سپتامبر ۱۹۵۹
| آی سطحینه ائنیش ائدن ایلک واسیطه. (چارپاراق ائنه‌بیلمیشدیر)
|-
| Ranger ۷
| ۲۸ جولای ۱۹۶۴
| آی‌دان گؤرونوش آلان ایلک واسیطه.
|----
| Ranger ۸
| ۱۷ فئوریه ۱۹۶۵
| آی‌دان گؤرونوش آلدی
|-
| Ranger ۹
| ۲۱ مارس ۱۹۶۵
| آی سطحی‌نین داغ‌لیق بؤلگه‌لری گؤستریلدی.
|----
| Luna ۹
| ۳۱ ژانویه ۱۹۶۶
| آی‌ا یومشاق ائنیش ائدن ایلک واسیطه، گؤرونوش‌لر آلدی.
|-
| Surveyor ۱
| ۳۰ مای ۱۹۶۶
| آی‌ا یومشاق ائنیش ائدن ایلک آبش واسیطه‌سی، گؤرونوش‌لر آلدی.
|----
| Luna ۱۳
| ۲۱ دسامبر ۱۹۶۶
| آی تورپاغینین سرت‌لیگی‌نین آراشدیریلماسی.
|-
| Surveyor ۳
| ۱۷ آوریل ۱۹۶۷
| آی سطحینده ایلک دفعه چوخور قازیلدی.
|----
| Surveyor ۵
| ۸ سپتامبر ۱۹۶۷
| آی دنیزلری‌نین تورپاغی ایلک دفعه آراشدیریلدی.
|-
| Surveyor ۶
| ۷ نووامبر ۱۹۶۷
| آی دنیزلری‌نین تورپاغی ایلک دفعه آراشدیریلدی.
|----
| Surveyor ۷
| ۷ ژانویه ۱۹۶۸
| آی‌داکی داغ‌لیق بؤلگه‌لره یومشاق ائنیش ائدن ایلک واسیطه
|-
| Apollo ۱۱
| ۱۶ جولای ۱۹۶۹
| آی‌ا اینسان‌لی ایلک ائنیش (سس‌سیزلیک دنیزینه ائنیلدی)
|----
| Apollo ۱۲
| ۱۴ نووامبر ۱۹۶۹
| اینسان‌سیز بیر کوسموس واسطه‌سی‌نین (Surveyor ۳) یاخینینا اینسان‌لی ایلک ائنیش
|-
| Luna ۱۶
| ۱۲ سپتامبر ۱۹۷۰
| آی‌دان توْرپاق نومونه‌لری گتیرن ایلک واسیطه
|----
| Luna ۱۷
| ۱۰ نووامبر ۱۹۷۰
| آیا بیر نقلیات واسیطه‌سی (Lunahod ۱) ائندیرن اینسان‌سیز ایلک واسیطه
|-
| Apollo ۱۴
| ۳۱ Ocak ۱۹۷۱
| آی‌دا داغ‌لیق بؤلگه‌یه (Fra Mauro) اینسان‌لی ایلک ائنیش
|----
| Apollo ۱۵
| ۲۶ جولای ۱۹۷۱
| آی سطحینده نقلیات واسیطه‌سی ایلک دفعه ایستیفاده ائدیلمه‌سی
|-
| Luna ۲۰
| ۱۴ فئوریه ۱۹۷۲
| آی‌ین داغ‌لیق بؤلگه‌لرین‌دن توْرپاق نومونه‌لری آلیندی
|----
| Apollo ۱۶
| ۱۶ آوریل ۱۹۷۲
| آی‌ین داغ‌لیق بؤلگه‌لرینده ایلک دفعه نقلیات واسیطه‌سی ایستیفاده ائدیلمه‌سی
|-
| Apollo ۱۷
| ۷ دسامبر ۱۹۷۲
| آیین داغ‌لیق بؤلگه‌لرینده ایلک دفعه نقلیات واسیتسیس ایستیفاده ائدیلمه‌سی
|----
| Luna ۲۱
| ۸ ژانویه ۱۹۷۳
| لونا ۲۰ ایله عئینی وظیفه
|-
| Luna ۲۴
| ۹ آوقوست ۱۹۷۶
| لونا ۲۰ ایله عئینی وظیفه
|}

== اینسان درکی ==
[[File:Hevelius Map of the Moon 1647.jpg|thumb|left|ژوهاننئس هئوئلیوسون آی خریطه‌سی]]
[[File:Moon and red blue haze.jpg||thumb|left|آی وئنوس قوشاغینا قارشی]]
آی بیر چوخ سوننت و ادبییات اثرینه مؤوضوع اوْلموش و سای‌سیز باشقالارینا دا ایلهام قایناغی اوْلموش‌دور. ویزوال سوننت‌لر، صحنه سوننت‌لری، شعر، یازین و موسیقی اۆچون بیر موتیو مئیدانا گتیرر. ایرلاندیادا Knowthدا اوْلان ۵٫۰۰۰ ایللیک قایا اوزرینده قازی‌لی اوْلان و آی‌ی تصویر ائتدیگی دوشونولن اثر کشف ائدیلن ان کؤهنه اثردیر.&lt;ref name=spacetoday&gt;{{Cite web | url = http://www.spacetoday.org/SolSys/Earth/OldStarCharts.html | title= Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher= Space Today Online | date= ۲۰۰۶}}&lt;/ref&gt; غرب سیویلیزاسیاسیندا (تمدونونده) آی حاقّیندا علمی شرح گتیرن ایلک آدام یونان فیلوسوف آناخاگوراس اوْلموش‌دور. آناخاگوراس گونش و آی‌ین نهنگ قلوبال قایالار اوْلدوغونو و آی‌ین گونش‌ین ایشیغینی عکس ائتدیردیگینی قارشییا قویموش‌دور. سما حاقیندا تانری‌تانیماز فیکیرلری حبس اوْلونماسینا و سورگونه گؤندریلمه‌سینه سبب اوْلموش‌دور.&lt;ref name=&quot;Anaxagoras of Clazomenae&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Anaxagoras.html | title= Anaxagoras of Clazomenae | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ |یاردیمجی یازارلار = Robertسون، E.F. | publisher= University of St Andrews | date= Şubat ۱۹۹۹ | ایلک = J.J. | سون = O'Connor}}&lt;/ref&gt;

ارسطونون کایینات تعریفینده آی ده‌ایشن ائلئمئنت‌لر (توْرپاق، سو، هاوا و آتش) ساحه‌سی ایله ائفیره اؤلوم‌سوز اوْلدوزلاری آراسین‌داکی سرحدی مئیدانا گتیرر. بۇ آیری-سئچکی‌لیک عصرلر بویونجا فیزیکانین بیر پارچاسینی مئیدانا گتیرمیش‌دیر.&lt;ref name=&quot;Anaxagoras of Clazomenae&quot; /&gt;

اورتا چاغا گلیندیگینده، تئلئسکوپون کشفین‌دن اول بیر چوخ آدام آی‌ین بیر کوره اوْلدوغونو قبول ائتدی آنجاق «تامامیله هامار» اوْلدوغونا اینانیلیردی.&lt;ref name=&quot;The Moon&quot;&gt;{{Cite web | url = http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html | title = The Moon | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher = Galileo Project | date = ۱۹۹۵ | ایلک = A. | سون = Van Helden | archive-date = 2004-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040623085326/http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ۱۶۰۹دا، گالیلئو گالیله (Galileo Galilei)، سیدئروس نانسیوس (iderus Nuncius) آدلی کیتابیندا آی‌ین ایلک تئلئسکوپیک شکیل‌لرینی نوماییش ائتدی و آی سطحی‌نین هامار اولمادیغینی، داغ‌لار و کراتئرلردن مئیدانا گلدیگینی یازدی. داها سوْنرا ۱۷. عصرده گیوواننی باتتیستا ریکسیولی (Giovanni Battista Riccioli) و فرانسئسکو ماریا گریمالدی (Francesco Maria Grimaldi) آی‌ین بیر خریطه‌سینی چکه‌رک بیر چوخ کراتئره ایندیکی واخت‌دا بیلینن آدلارینی وئردی.

خریطه‌لرده آی سطحی‌نین قاران‌لیق حیسه‌لری ماریا (maria) یا دا دنیزلر و آچیق حیسه‌لری تئررا (errae) یا دا قیطعه‌لر اولاراق ایفاده ائدیلمیش‌دیر.

آی اوزرینده بیتکی اؤرتوگونون وارلیغی و حیات اولا بیله‌جه‌ای دوشونجه‌سی ۱۹. عصرین اول‌لرینه قدر اهمیت‌لی عالیم‌لر طرفین‌دن بئله نظره آلینمیش‌دیر. پارلاق یوکسک بؤلگه‌لر ایله توند دنیزلر آراسین‌داکی کونتراست ده‌ایشیک مدنیّت‌لر طرفینده آی‌داکی آدام، دووشان، بوففالو و بونون کیمی موختلیف مودئل‌لمه‌لره گتیریب چیخارمیش‌دیر.

۱۸۳۵ده بؤیوک آی آلداتماجاسی بیر چوخ اینسانی آی اوزرینده ائگزوتیک حئیوان‌لارین یاشادیغینا ایناندیرمیش‌دیر.&lt;ref name=&quot;The Moon&quot; /&gt; دئمک اولار کی عئینی زامان‌لاردا (۱۸۳۴–۱۸۳۶ آراسیندا ویلیهئلم بییر (Wilhelm Beer) و ژوهانن هئینریجه مادلئر(Johann Heinrich Mädler) دؤرد جیلدلیک Mappa Selenographica'یی و ۱۸۳۷ده دئر موند (Der Mond) آدلی کیتابی یاییملاماق‌دایدی. بۇ اثرلر آی اوزرینده سو و آتموسفر اولمادیغینی ایفاده ائدیردی.

آیین او بیری اوزو ۱۹۵۹-جو ایل‌ده لونا ۳ کوسموس سونداسی فیرلاتی‌لانا قدر بیلینمیردی. ۱۹۶۰-جی ایل‌لرده لونار اوربیتئر پروقرامی طرفین‌دن خریطه‌سی چیخاریلمیش‌دیر.

== حوقوقی دورومو ==
هر نه قدر ۱۹۵۹-جو ایل‌ده لونا ۲ و بونو ایزله‌ین دیگر ائنیش‌لر بیر چوخ [[سووئت‌لر بیرلییی|سووئت‌لر بیرلیگی]] بایراغی ایله [[آبش]] بایراغی آی اوزونه سیموولیک اولاراق دیکیلمیشسه ده ایندیکی واخت‌دا آی سطجینده هئچ بیر خالق حاق اددیعا ائتمه‌مک‌ده‌دیر. [[روسیا]] و آبش آی‌ی میلتلرآراسی سولار ایله عئینی ایستاتوسا قویان (res communis) خاریجی کوسموس موقاویله‌سی‌نین طرف‌لری‌نین. بۇ موقاویله عئینی زامان‌دا آی‌ین یالنیز صولح مقصدلر اۆچون ایستیفاده ائتمه‌سی امر ائدر و حربی اساس‌لار ایله کوتلوی قیرغین سیلاح‌لارینی قاداغان ائدر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.unoosa.org/oosa/en/SpaceLaw/index.html | title= International Space Law | accessdate = ۲۰۰۷-۰۴-۱۲ | publisher= United Nations Office for Outer Space Affairs | date= ۲۰۰۶}}&lt;/ref&gt;

آی قایناق‌لاری‌نین هر هانسی بیر اؤلکه طرفین‌دن تک باشینا ایستیفاده محدودلاش‌دیران ایکینجی بیر راضیلاشما اولاراق آی موقاویله‌سی تکلیف اما کوسموس سفرینه چیخا بیلن اؤلکه‌لردن هئچ بیری بۇ موقاویلنی ایمضالامامیشتیر. موختلیف کس‌لر آی اوزرینده تامامیله یا دا قیسمن حاق ایدیعا ائتسه ده بون‌لار نظره آلینمامیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.theregister.co.uk/۲۰۰۶/۱۲/۰۸/nasa_real_estate/ theregister.co.uk]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &quot;NASA crushes lunar real estate industry&quot;&lt;/ref&gt;
==آیریجا باخ==
*[[آیین دؤنرگه‌سی]]

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{مین مقاله}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:الیفبا اساسیندا سئچیلمیش مقاله‌لر]]
[[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]]
[[بؤلمه:Astronomical objects known since antiquity]]
[[بؤلمه:آی]]
[[بؤلمه:Moons]]
[[بؤلمه:Planetary-mass satellites]]
[[بؤلمه:Planetary satellite systems]]</text>
      <sha1>is0yku338s9n8iec0r43mmriqe37syk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ارندزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32607</id>
    <revision>
      <id>1592587</id>
      <parentid>1501129</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4335" sha1="2s0n8pi72jtgq404to9biywtezz36d6" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name            = ارندزی
|settlement_type          = [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی|شهر]]
|nickname                 = 
|motto                    =

&lt;!-- Images --&gt;
|image_skyline            = Arendsee Rathaus.jpg
|imagesize                = 
|image_caption            = 
|image_flag               = 
|image_seal               =DE-ST 15-0-81-030 Arendsee COA.png

&lt;!-- Maps --&gt;
|&lt;!--|pushpin_map            =
|pushpin_label_position =left 
|pushpin_map_caption    =
|pushpin_mapsize        =
|image_map                =  
|mapsize                  = 300px
|map_caption              = 
|image_map1               = 
|mapsize1                 = 
|map_caption1             =

&lt;!-- Location --&gt;
|subdivision_type         = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌|اؤلکه‌]]
|subdivision_name         = {{flagu|آلمان|size=23px}} 
|subdivision_type1        = [[آلمان ایالتلری|ایالت]]
|subdivision_name1        =Sachsen-Anhalt
|subdivision_type2        = ناحیه
|subdivision_name2        =

&lt;!-- Government --&gt;
|government_footnotes     = 
|government_type          = 
|leader_title             = [[بلدیه باشچی‌سی]]
|leader_name              = 
|leader_title1            = 
|leader_name1             = 
|established_title        = 
|established_date         =

&lt;!-- Area --&gt;
|unit_pref  =  
|area_footnotes           = 
|area_magnitude           = 
|area_total_km2           = 269.68
|area_land_km2            = 
|area_water_km2           = 
|area_total_sq_mi         = 
|area_land_sq_mi          = 
|area_water_sq_mi         =

&lt;!-- Population --&gt;
|population_as_of         = 2015
|population_footnotes     = 
|population_total         =7056
|population_density_km2   = auto
|population_density_sq_mi = 
&lt;!-- General information --&gt;
|timezone                 = 
|utc_offset               = 
|timezone_DST             = 
|utc_offset_DST           =
|elevation_footnotes      = 
|elevation_m              =25
|elevation_ft             = 
|coordinates              ={{coord|52.8767|11.4867|format=dms|display=inline,title}}
|postal_code_type         = 
|postal_code              = 
|area_code                = 
|blank_name               =
|blank_info               = 
|blank1_name              = پوستال کود
|blank1_info              = 39619
|website                  = [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ www.vg-arendsee-kalbe.de]
|footnotes                = 
}}
{{Location map|Germany |float = left|width=350 | caption =ارندزی شهرین نقشه اۆستونده یئری| label = ارندزی|position=right|background=white|lat=52.87|long=.}}
'''ارندزی''' ({{Lang-de|Arendsee}})  [[آلمان|آلمانین]]  [[زاکسن-آنهالت]] [[ایالت|ایالتینده]] یئر آلان بیر شهردیر و ۲۵ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا  ۷۰۵۶ نفر دیر. بۇ شهرین ۲۶۹٫۶۸ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.&lt;br /&gt;
== جوغرافی ==
&lt;br /&gt;[[file:DE-ST 15-0-81-030 Arendsee COA.png|400px|thumb|left| ارندزی شهرین [[آرم|آرمی]]]][[file:Arendsee Rathaus.jpg|400px|thumb|left| ارندزی شهریندن بیر گؤرونتو]]&lt;br /&gt;
== گؤرونتولر ==

&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
Image:DE-ST 15-0-81-030 Arendsee COA.png
Image:Arendsee in SAW.png
Image:Arendsee Klosteranlage.jpg
Image:Arendsee Klosterkirche.jpg
Image:Arendsee Rathaus.jpg
Image:Arendsee See.JPG

&lt;/gallery&gt;
== بیرده باخ ==
* [[آلمان]]
* [[آلمان شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی]]
== ائشیک باغلانتی‌لار ==
&lt;br /&gt; [http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ www.vg-arendsee-kalbe.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913055347/http://www.vg-arendsee-kalbe.de/ |date=2016-09-13 }} ارندزی شهرین رسمی وب سایتی&lt;br /&gt;
== قایناق‌لار ==
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308232346/http://statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp |date=2012-03-08 }} - آلمانین آمار  ایداره سی
{{آلمان شهرلری}}

[[بؤلمه:آلمان شهرلری]]</text>
      <sha1>2s0n8pi72jtgq404to9biywtezz36d6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فیلیپ آبلسون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61924</id>
    <revision>
      <id>1592585</id>
      <parentid>1183128</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nyt sivistyn</username>
        <id>64386</id>
      </contributor>
      <comment>File</comment>
      <origin>1592585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="lneek3xe5v3bs6q2h3y47fb29oywh1j" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| honorific_prefix  = 
| name              = فیلیپ آبلسون
| honorific_suffix  = 
| native_name       = 
| native_name_lang  = 
| image             =
| image_size        = 
| image_upright     = 
| alt               = 
| caption           = 
| birth_date        = 
| birth_place       = [[تاکوما، واشینقتون]], [[واشینقتون ایالتی]], [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]
| death_date        = August 1, 2004 (aged 91)
| death_place       = [[Bethesda, Maryland|Bethesda]], [[مریلند ایالتی]],, [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]]
| death_cause       = 
| resting_place     = 
| resting_place_coordinates =
| other_names       = 
| pronounce         =
| residence         = 
| citizenship       = 
| nationality       =[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]] 
| fields            = 
| workplaces        = 
| patrons           = 
| education         = 
| alma_mater        =  [[واشینقتن ایالتی بیلیم‌یوردو]]
| doctoral_advisor  =  
| academic_advisors = 
| doctoral_students = 
| notable_students  = 
| known_for         = Discovery of [[neptunium]], [[isotope separation]] techniques
| influences        = 
| influenced        = 
| awards            = 
| author_abbrev_bot = 
| author_abbrev_zoo = 
| spouse            =  
| partner           =  
| children          = 
| signature         = 
| signature_alt     = 
| website           = 
}}
[[فایل:Phillip_H._Abelson_450901-N-NO204-0001.jpg|بندانگشتی|Philip H. Abelson (1945)]]
'''فیلیپ آبلسون''' ({{lang-en|'''Philip Abelson'''}}) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[بیلیم اینسانی]]. فیلیپ آبلسون [[واشینقتن ایالتی بیلیم‌یوردو]]دا درس اوْخویوب. 
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Philip Abelson|Philip Abelson]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Philip Abelson
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}

[[بؤلمه:عالیم]]</text>
      <sha1>lneek3xe5v3bs6q2h3y47fb29oywh1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایمی‌پرامین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71242</id>
    <revision>
      <id>1592588</id>
      <parentid>607674</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="5d0zsv38mm9vzti8hpwd68l4yzlqmh0" xml:space="preserve">{{Infobox drug
| verifiedrevid = 461936291
| IUPAC_name = 3-(10,11-dihydro-5'''H'''-dibenzo['''b,f''']azepin-5-yl)-'''N''','''N'''-dimethylpropan-1-amine
| image = Imipramine.svg
| width = 175px
| image2 = Imipramine-3D-balls.png
| width2 = 175px
&lt;!--Clinical data--&gt;
| tradename = Tofranil, Tofranil-PM, others
| synonyms = Melipramine; G-22355
| Drugs.com = {{Drugs.com|monograph|imipramine-hydrochloride}}
| MedlinePlus = a682389
| pregnancy_AU = C
| pregnancy_US = N
| legal_AU = S4
| legal_US = Rx-only
| legal_CA = Rx-only
| legal_UK = POM
| routes_of_administration = [[Oral administration|Oral]], [[تزریق ماهیچه‌ای]]
&lt;!--Pharmacokinetic data--&gt;
| bioavailability = 94–96%&lt;ref name = Pharm&gt;{{cite journal |title=Bioavailability of imipramine tablets relative to a stable isotope-labelled internal standard: increasing the power of bioavailability tests|journal=Journal of Pharmacokinetics and Biopharmaceutics|date=June 1979|volume=7|issue=3|pages=233–248|pmid=480146|doi=10.1007/bf01060015|author=Heck HA, Buttrill SE Jr, Flynn NW, Dyer RL, Anbar M, Cairns T, Dighe S, Cabana BE}}&lt;/ref&gt;
| protein_bound = 86%&lt;ref name = TOLERADE /&gt;
| metabolism = [[قاراجییر]] ([[CYP1A2]], [[CYP2C19]], [[CYP2D6]])&lt;ref name=&quot;TOLERADE&quot;&gt;{{cite web|title=PRODUCT INFORMATION TOLERADE® (imipramine hydrochloride)|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2010-PI-07434-3|work=TGA eBusiness Services|publisher=PMIP Pty Ltd|accessdate=16 October 2013|date=4 June 2013|archivedate=2019-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210161423/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2010-PI-07434-3}}&lt;/ref&gt;
| metabolites = [[دزپپرامین]] (main active metabolite)&lt;ref name=&quot;TOLERADE&quot; /&gt;
| elimination_half-life = 20 hours&lt;ref name = TOLERADE /&gt;
| excretion = [[کلیه]] (80%), [[مدفوع]] (20%) (mostly as inactive metabolites)&lt;ref name = TOLERADE /&gt;
&lt;!--Identifiers--&gt;
| CAS_number_Ref = {{Cascite|correct|??}}
| CAS_number = 50-49-7
| ATC_prefix = N06
| ATC_suffix = AA02
| PubChem = 3696
| IUPHAR_ligand = 357
| DrugBank_Ref = {{Drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank = DB00458
| ChemSpiderID_Ref = {{Chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 3568
| UNII_Ref = {{Fdacite|correct|FDA}}
| UNII = OGG85SX4E4
| KEGG_Ref = {{Keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D08070
| ChEBI_Ref = {{Ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 47499
| ChEMBL_Ref = {{Ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 11
&lt;!--Chemical data--&gt;
| C=19 | H=24 | N=2
| molecular_weight = 280.407 g/mol
| SMILES = c1cc3c(cc1)CCc2c(cccc2)N3CCCN(C)C
| StdInChI_Ref = {{Stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C19H24N2/c1-20(2)14-7-15-21-18-10-5-3-8-16(18)12-13-17-9-4-6-11-19(17)21/h3-6,8-11H,7,12-15H2,1-2H3
| StdInChIKey_Ref = {{Stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = BCGWQEUPMDMJNV-UHFFFAOYSA-N
}}
'''ایمی‌پرامین''' ([[آیوپاک آدی]]: 3-(10,11-dihydro-5H-dibenzo[b,f]azepin-5-yl)-N,N-dimethylpropan-1-amine, {{Lang-en|Imipramine}}, {{Lang-ar|إيميبرامين}}، {{Lang-ru|Имипрамин}}) بیر [[بیلشیک|شیمیایی بیلشیک]] [[دواء]]. بۇ [[دواء|دواءنین]] [[مول جرمی|مول جرمیسی]] مول/قرم ۲۸۰٫۴۰۷ دیر. نیمه عمر یا [[یاریلانما سۆرعتی]] ۲۰ ساعات زامان آپاریر. [[متابولیسم|متابولیسمی]] [[قاراجییر]]ده باش وئریر. ایمی‌پرامین [[آنتی‌دپرسان]] یا ضد افسردگی اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
== بیرده باخ ==
*[[دواء شیرکت‌لرین لیستی]]
*[[بیوفارماسی]]
*[[دواء کیرلیلیغی]]
*[[اؤن دواء]]
*[[فارماکولوژی]]
*[[کپسول (دواء)]]
*[[آنتی‌بیوتیک‌]]
*[[آنتی سایکوتیک‌]] یا ضد روان پریشی
*[[آغری کسیجی]] یا ضد درد
*[[آنتی‌دپرسان]] یا ضد افسردگی
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
*اینگلیسیجه ویکی پدیا

== ائشیک باغلانتی‌لار ==
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Imipramine
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{Sigma receptor modulators}}

{{Serotonin receptor modulators}}

{{آنتی‌دپرسان}}

[[بؤلمه:دواء]]</text>
      <sha1>5d0zsv38mm9vzti8hpwd68l4yzlqmh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الیسون بری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99764</id>
    <revision>
      <id>1592584</id>
      <parentid>1488964</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>The Gamer50489723</username>
        <id>64385</id>
      </contributor>
      <origin>1592584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9776" sha1="jhz8blppvsr3tkwicypfpwdjf9d0xg8" xml:space="preserve">{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=الیسون بری
|شکیل=الیسون بری
|شکیل آدی=Alison Brie September 2026.jpg
|شکلین اولچوسو =260
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   =[[مانکن]] و [[اوْیونچو]]
|میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]]
|تحصیل = [[California Institute of the Arts]]
|دوْغوم تاریخ ={{birth date and age|1982|12|29}}
|دوْغوم یئر   =[[هالیوود]], [[کالیفورنیا ایالتی]], آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
|اؤلوم تاریخ  =
|اؤلوم یئر    =
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
|حیات یوْلداشی= 
|اۇشاقلاری=
|ایمضا=
| وب‌سایت      =
}}
'''الیسون بری''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Alison Brie) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[مانکن]] و [[اوْیونچو]] ۲۹ دسامبر ۱۹۸۲ ‏ میلادی تاریخینده [[کالیفورنیا ایالتی]]نده دۆنیایا گؤز آچیب. ۲۰۰۴–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
== اوْینادیغی فیلم‌لر ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ایل
!آدی 
!روْل 
! class=&quot;unsortable&quot; | نوت
|-
| 2004
| ''Stolen Poem''
| Alice
| Short فیلم
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2007
| ''Born''
| Mary Elizabeth Martino
|
|-
| ''Dickie Smalls: From Shame to Fame''
| Mya
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2008
| ''[[Parasomnia (film)|Parasomnia]]''
| Darcy
|
|-
| ''{{sortname|The|Coverup}}''
| Grace
|
|-
| ''Buddy 'n' Andy''
| Michelle
| rowspan=&quot;4&quot; | Short فیلم
|-
| ''Salvation, Texas''
| Lisa Salter
|-
| 2009
| ''Us One Night''
| Alyson
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2010
| ''{{sortname|The|Home Front|nolink=1}}''
| Hannah
|-
| ''[[Raspberry Magic]]''
| Ms. Bradlee
|
|-
| ''[[Montana Amazon]]''
| Ella Dunderhead
|
|-
| 2011
| ''[[Scream 4]]''
| Rebecca Walters
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2012
| ''[[Save the Date (film)|Save the Date]]''
| Beth
|
|-
| ''[[The Five-Year Engagement]]''
| Suzie Barnes-Eilhauer
|
|-
| 2013
| ''{{sortname|The|Kings of Summer}}''
| Heather Toy
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014
| ''[[The Lego Movie]]''
| Princess Unikitty (voice)
|
|-
| ''[[Search Party (film)|Search Party]]''
| Elizabeth
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2015
| ''[[Sleeping with Other People]]''
| Lainey Dalton
|
|-
| ''[[Get Hard]]''
| Alissa Barrow
|
|-
| ''[[No Stranger Than Love]]''
| Lucy Sherrington
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2016
| ''[[How to Be Single]]''
| Lucy
|
|-
| ''[[Joshy (film)|Joshy]]''
| Rachel
|
|-
| ''[[Get a Job (2016 film)|Get a Job]]''
| Tanya Sellers
|
|-
| ''[[A Family Man]]''
| Lynn Vogel
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2017
| ''[[The Little Hours]]''
| Sister Alessandra
|
|-
| ''[[The Disaster Artist (film)|The Disaster Artist]]''
| Amber
|
|-
| ''[[The Post (film)|The Post]]''
| [[Lally Weymouth]]
|
|-
| 2019
| ''[[The Lego Movie 2: The Second Part]]''
| Princess Unikitty (voice)
|
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ایل
!آدی 
!روْل 
! class=&quot;unsortable&quot; | نوت
|-
| 2006
| ''[[Hannah Montana]]''
| Nina
| Episode: &quot;It's My Party and I'll Lie if I Want To&quot;
|-
| 2007–2015
| ''[[Mad Men]]''
| [[Trudy Campbell]]
| Recurring role, 36 episodes
|-
| 2008
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | ''The Deadliest Lesson''
| Amber
| Television فیلم
|-
| 2009–2015
| ''[[Community (TV series)|Community]]''
| [[Annie Edison]]
| Main role, 110 episodes
|-
| 2011
| ''[[Robot Chicken]]''
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | [[Martha Stewart]] / Vampire Lifeguard
| Voice role; episode: &quot;The Godfather of the Bride 2&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2012
| ''[[NTSF:SD:SUV::]]''
| Joanie
| Episode: &quot;Sabbath-tage&quot;
|-
| ''[[American Dad!]]''
| Lindsay
| Voice role; episode: &quot;Adventures in Hayleysitting&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2013
| ''[[High School USA!]]''
| Miss Temple
| Voice role; episode: &quot;Choices&quot;
|-
| ''[[Axe Cop (TV series)|Axe Cop]]''
| Beautiful Girly Bobs
| Voice role; episode: &quot;The Dumb List&quot;
|-
| 2014
| ''[[Comedy Bang Bang (TV series)|Comedy Bang! Bang!]]''
| Herself
| Episode: &quot;Alison Brie Wears a Black Mesh Top &amp; Mini-Skirt&quot;
|-
| 2014–present
| ''[[BoJack Horseman]]''
| Diane Nguyen / Various Characters
| Voice role; 59 episodes
|-
| 2015
| ''[[Lip Sync Battle]]''
| Herself
| Episode: &quot;Alison Brie vs. Will Arnett&quot;
|-
| 2016
| ''[[Teachers (2016 TV series)|Teachers]]''
| Lauren Lark
| Episode: &quot;Pilot&quot;; also executive producer
|-
| 2016
| ''[[Doctor Thorne (TV series)|Doctor Thorne]]''
| Martha Dunstable
| 3 episodes
|-
| 2017
| ''[[Dr. Ken]]''
| Herself
| Episode: &quot;Ken's Big Audition&quot;
|-
| 2017–present
| ''[[GLOW (TV series)|GLOW]]''
| Ruth Wilder
| Main role, 20 episodes
|-
| 2018
| ''[[WWE SmackDown]]''
| Herself
| Episode: &quot;The Road to WWE Extreme Rules 2018 Begins&quot;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ایل
!آدی 
!روْل 
! class=&quot;unsortable&quot; | نوت
|-
| 2008–2009
| ''[[My Alibi]]''
| Rebecca Fuller
| 18 episodes
|-
| 2009
| ''Hot Sluts''
| Amber&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comedycentral.com/cc-studios/hot-sluts|title=Alison Brie falls in with the wrongest crowd possible|publisher=Comedy Central|accessdate=2019-03-13|archivedate=2012-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010035413/http://www.comedycentral.com/cc-studios/hot-sluts}}&lt;/ref&gt;
| 5 episodes
|-
| 2012
| ''Sketchy''
| Meg
| Episode: &quot;You Got Retweeted&quot;
|-
| 2013
| ''{{sortname|The|ArScheerio Paul Show|nolink=1}}''
| [[Madonna (entertainer)|Madonna]]
| Episode: &quot;Madonna &amp; [[Rosie O'Donnell]]&quot;
|-
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ایل
!آدی 
! Artist
!روْل 
! scope=&quot;col&quot;| {{abbr|Ref.|Reference}} 
|-
| 2018
| &quot;Colors&quot;
| [[Beck]]
| Herself
|  
|-
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ایل
!آدی 
!روْل 
|-
| 2015
| ''[[Lego Dimensions]]''
| Princess Unikitty
|-
| 2016
| ''[[Marvel Avengers Academy]]''
| [[Black Widow (Natasha Romanova)|Black Widow]]&lt;ref name=Academy&gt;{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2016/02/04/marvel-avengers-academy-launches-with-an-all-star-cast|title=Marvel Avengers Academy Launches with an All-Star Cast|first=Eric|last=Goldman|date=February 4, 2016|work=IGN|accessdate=February 28, 2016}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ایل
! Association
! Category
! Nominated work
! Result
! {{Abbr|Ref.|Reference}}
|-
|2009
|[[Screen Actors Guild Awards]]
|[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series|Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series]]
|''[[Mad Men]]''
|{{won}}
|
|-
|2012
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Critics' Choice Television Awards]]
|[[Critics' Choice Television Award for Best Supporting Actress in a Comedy Series|Best Supporting Actress in a Comedy Series]]
|''[[Community (TV series)|Community]]''
|{{nom}}
|
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|2018
|[[Critics' Choice Television Award for Best Actress in a Comedy Series|Best Actress in a Comedy Series]]
|rowspan=&quot;5&quot;|''[[GLOW (TV series)|GLOW]]''
|{{nom}}
|
|-
|[[Satellite Awards]]
|[[Satellite Award for Best Actress – Television Series Musical or Comedy|Best Actress – Television Series Musical or Comedy]]
|{{nom}}
|
|-
|[[Golden Globe Awards]]
|[[Golden Globe Award for Best Actress – Television Series Musical or Comedy|Best Actress – Television Series Musical or Comedy]]
|{{nom}}
| &lt;ref&gt;{{cite journal |last=Smith |first=Nigel |title=First-Time Winner Rachel Brosnahan Pauses Globes Acceptance Speech for a Good Reason: 'Hi, Oprah!' |url=http://people.com/tv/golden-globes-2018-best-comedy-actress-rachel-brosnahan/ |date=January 8, 2018 |access-date=January 8, 2018 |journal=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Plaugic |first=Lizzie |title=Rachel Brosnahan wins 2018's Best Actress Golden Globe for Amazon's ''The Marvelous Mrs. Maisel'' |url=https://www.theverge.com/2018/1/7/16861572/golden-globes-2018-rachel-brosnahan-the-marvelous-mrs-maisel-win |date=January 8, 2018 |access-date=January 8, 2018 |journal=[[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Otterson |first=Joe |title=''Mrs. Maisel'' Star Rachel Brosnahan Advocates for More Women's Stories During Golden Globes Win |url=https://variety.com/2018/tv/news/rachel-brosnahan-wins-golden-globe-best-actress-comedy-marvelous-mrs-maisel-1202652060/ |date=January 8, 2018 |access-date=January 8, 2018 |journal=[[Variety (magazine)|Variety]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Perez |first=Lexy |title=Golden Globes: Rachel Brosnahan Wins Best Actress for ''Marvelous Mrs. Maisel'' |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/rachel-brosnahan-wins-best-actress-marvelous-mrs-maisel-golden-globes-2018-1071862 |date=January 8, 2018 |access-date=January 8, 2018 |journal=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Screen Actors Guild Awards]]
|[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Comedy Series|Outstanding Performance by a Female Actor in a Comedy Series]]
|{{nom}}
|
|-
|[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Comedy Series|Outstanding Performance by an Ensemble in a Comedy Series]]
|{{nom}}
|
|}
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Alison Brie|Alison Brie]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Alison Brie
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}</text>
      <sha1>jhz8blppvsr3tkwicypfpwdjf9d0xg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آرمی همر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109328</id>
    <revision>
      <id>1592586</id>
      <parentid>1583476</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31409" sha1="hp1287lf38hxmnbeu0h5bd3ljf57h2t" xml:space="preserve">{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=آرمی همر
|شکیل=آرمی همر
|شکیل آدی=MJK32294 Final Portrait (Berlinale 2017) (cropped).jpg
|شکلین اولچوسو =260
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   =[[اوْیونچو]].
|میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]]
|تحصیل = 
|دوْغوم تاریخ ={{Birth date and age|1986|08|28}}
|دوْغوم یئر   =[[لوس‌آنجلس]], [[کالیفورنیا ایالتی]], آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
|اؤلوم تاریخ  =
|اؤلوم یئر    =
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
|حیات یوْلداشی= {{marriage|Elizabeth Chambers|2010}} 
|اۇشاقلاری=
|ایمضا=
| وب‌سایت      =
}}
'''آرمی همر''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Armie Hammer) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[اوْیونچو]]. ۲۸ آقوست ۱۹۸۶ ‏ ایلینده [[کالیفورنیا ایالتی|کالیفورنیا ایالتینده]] دۆنیایا گؤز آچیب.
== اوْینادیغی فیلم‌لر ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Key
| style=&quot;background:#ffc;&quot;| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| Denotes films that have not yet been released
|}
&lt;!--Do not use rowspans per WP:FILMOGRAPHY--&gt;
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; | Role
! scope=&quot;col&quot; | Director(s)
! class=&quot;unsortable&quot; | نوت
|-
| 2006
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Flicka]]''
| Male prefect
| [[Michael Mayer (director)|Michael Mayer]]
|
|-
|  2008
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Blackout (2008 American film)|Blackout]]''
| Tommy
| Rigoberto Castañeda
|
|-
| 2008
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Billy: The Early Years]]''
| [[Billy Graham]]
| [[Robby Benson]]
|
|- 
| 2009
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Spring Breakdown]]''
| Beachcomber boy
| Ryan Shiraki
|
|-
| 2009
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[2081 (film)|2081]]''
| Harrison Bergeron
| Chandler Tuttle
| Short فیلم
|- 
| 2010
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[The Social Network]]''
| [[Winklevoss twins|Cameron and Tyler Winklevoss]]
| [[David Fincher]]
|
|- 
| 2011
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[J. Edgar]]''
| [[Clyde Tolson]]
| [[Clint Eastwood]]
|
|-
| 2012
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Mirror Mirror (film)|Mirror Mirror]]''
| Prince Andrew Alcott
| [[Tarsem Singh]]
|
|-
| 2012
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[The Polar Bears]]''
| Zook
| [[John Stevenson (director)|John Stevenson]]&lt;br&gt;David Scott
| Voice&lt;br/&gt;Short فیلم
|- 
| 2013
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[The Lone Ranger (2013 film)|The Lone Ranger]]''
| [[Lone Ranger|John Reid / The Lone Ranger]]
| [[Gore Verbinski]]
|
|- 
| 2014
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Stan Lee's Mighty 7]]''
| Strong Arm
| [[Stan Lee]] 
| Voice
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Entourage (film)|Entourage]]''
| Himself
| [[Doug Ellin]]
| Cameo
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[The Man from U.N.C.L.E. (film)|The Man from U.N.C.L.E.]]''
| [[Illya Kuryakin]]
| [[Guy Ritchie]]
| 
|-
| 2016
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[The Birth of a Nation (2016 film)|The Birth of a Nation]]''
| Samuel Turner
| [[Nate Parker]]
| 
|-
| 2016
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Nocturnal Animals]]''
| Hutton Morrow
| [[Tom Ford]]
| 
|-
| 2016
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Free Fire]]''
| Ord
| [[Ben Wheatley]]
| 
|-
| 2016
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Mine (2016 film)|Mine]]''
| Mike Stevens
| Fabio Guaglione&lt;br&gt;Fabio Resinaro
|
|-
| 2017
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Call Me by Your Name (film)|Call Me by Your Name]]''
| Oliver
| [[Luca Guadagnino]]
| 
|-
| 2017
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Final Portrait]]''
| [[James Lord (author)|James Lord]]
| [[Stanley Tucci]]
| 
|-
| 2017
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Cars 3]]''
| Jackson Storm&lt;ref name=&quot;EW Voices&quot;&gt;{{cite web |url=http://ew.com/movies/2017/01/05/cars-3-first-look/ |title=Cars 3 first look: Meet Pixar's new millennials |last=Snetiker |first=Mark |date=January 5, 2017 |website=[[Entertainment Weekly]] |publisher= |access-date=January 5, 2017}}&lt;/ref&gt;
| [[Brian Fee]]
| Voice
|-
| 2018
! scope=&quot;row&quot; |  ''[[Sorry to Bother You (film)|Sorry to Bother You]]''
| Steve Lift
| [[Boots Riley]]
| 
|-
| 2018
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Hotel Mumbai]]''
| David
| [[Anthony Maras]]
|
|-
| 2018
! scope=&quot;row&quot; | ''[[On the Basis of Sex]]'' 
| [[Martin D. Ginsburg]]
| [[Mimi Leder]]
| 
|-
| 2019
!scope=&quot;row&quot;| ''[[Wounds (film)|Wounds]]'' 
| Will
| [[Babak Anvari]]
| 
|-
| 2020
| ''[[Dreamland (upcoming thriller film)|Dreamland]]''
|
| [[Nicholas Jarecki]]
| ''Filming''
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; | Role
! class=&quot;unsortable&quot; | نوت
|-
| 2005
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Arrested Development (TV series)|Arrested Development]]''
| Student #2
| Episode: &quot;[[The Immaculate Election]]&quot;
|- 
| 2006
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Veronica Mars]]''
| Kurt
| Episode: &quot;[[Wichita Linebacker]]&quot;
|- 
| 2007
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Desperate Housewives]]''
| Barrett
| Episode: &quot;[[Distant Past]]&quot;
|- 
| 2009
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Reaper (TV series)|Reaper]]''
| Morgan
| 5 episodes
|-
| 2009
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Gossip Girl]]''
| Gabriel Edwards
| 4 episodes
|- 
| 2012
! scope=&quot;row&quot; | ''[[The Simpsons]]''
| Cameron and Tyler Winklevoss 
| Voices&lt;br/&gt;Episode: &quot;[[The D'oh-cial Network]]&quot;
|-
| 2012
! scope=&quot;row&quot; | ''[[American Dad!]]''
| Car rental agent
| Voice&lt;br/&gt;Episode: &quot;The Wrestler&quot;
|-
| 2018
! scope=&quot;row&quot; | ''[[Last Week Tonight with John Oliver]]''
| Himself
| 1 episode
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; | Role
! class=&quot;unsortable&quot; | نوت
|-
| 2013–2015
! scope=&quot;row&quot; | ''Disney Infinity Series''
| [[Lone Ranger|John Reid/The Lone Ranger]]
| &lt;ref&gt;{{Cite video game | آدی = Disney Infinity series | years = 2013-2015 | scene=Closing credits, 5:39 in, Featuring the Voice Talents of| developer=[[Avalanche Software]]}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! ایل
!Title
!Role
!Notes
|-
|2018
|''[[Straight White Men]]'' 
|Drew
|Directed by [[Anna D. Shapiro]]; Created by [[Young Jean Lee]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://2st.com/shows/current-production/straight-white-men#cast|title=Straight White Men|work=2econd Stage Theatre|access-date=2018-03-12|language=en-US|archive-date=2018-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312144119/https://2st.com/shows/current-production/straight-white-men#cast|dead-url=yes|archivedate=2018-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312144119/https://2st.com/shows/current-production/straight-white-men#cast}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;  style=&quot;width:99%;&quot;
|-
! ایل
! Award
! Category
! Nominated work
! Result
! class=&quot;unsortable&quot; |{{Abbr|Ref.|Reference}}
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2010
|[[Alliance of Women Film Journalists]]
|Best Ensemble Cast
| rowspan=&quot;17&quot; |''[[The Social Network]]''
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://awfj.org/eda-awards-2/2010-eda-awards-nominees/|title=2010 EDA Awards Nominees – ALLIANCE OF WOMEN FILM JOURNALISTS|language=en-US|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Hollywood Film Festival|Hollywood Film Festival Awards]]
| Ensemble of the Year
| {{won}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hollywoodawards.com/honorees-database/|title=Honorees Database|website=Hollywood Film Awards|language=en|access-date=2019-02-19|accessdate=2019-03-13|archivedate=2019-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190407104029/https://www.hollywoodawards.com/honorees-database/}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Toronto Film Critics Association Awards 2010|Toronto Film Critics Association Awards]]
| [[Toronto Film Critics Association Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{won}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://torontofilmcritics.com/blog/2010/12/14/tfca-names-the-social-network-best-picture-of-2010/ |title=TFCA Names &quot;The Social Network&quot; Best Picture of 2010 Winners |publisher=[[Toronto Film Critics Association]] |date=December 14, 2010 |accessdate=December 18, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110216213439/http://torontofilmcritics.com/blog/2010/12/14/tfca-names-the-social-network-best-picture-of-2010/ |archivedate=February 16, 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Chicago Film Critics Association Awards 2010|Chicago Film Critics Association Awards]]
| Most Promising Performer
| {{nom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chicagofilmcritics.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=62&amp;Itemid=60 |title=Chicago Film Critics Awards - 2008-2010 |publisher=Chicago Film Critics Association |date= |accessdate=December 20, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522060400/http://www.chicagofilmcritics.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=62&amp;Itemid=60 |archivedate=May 22, 2012 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Phoenix Film Critics Society Awards
|Best Ensemble Acting
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0001104/2010/1/|title=Phoenix Film Critics Society Awards (2010)|website=IMDb|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[San Diego Film Critics Society Awards 2010|San Diego Film Critics Society Awards]] 
|[[San Diego Film Critics Society Awards 2010|Best Ensemble Performance]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sdfcs.org/2010-awards/|title=2010 Awards|website=San Diego Film Critics Society|language=en-US|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|Southeastern Film Critics Association Awards
|Best Ensemble
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sefca.net/winners|title=Winners|website=SEFCA|language=en-US|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|Village Voice Film Poll
|Best Supporting Actor
| {{draw|8th place}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0002738/2010/1/|title=Village Voice Film Poll (2010)|website=IMDb|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Washington D.C. Area Film Critics Association Awards 2010|Washington D.C. Area Film Critics Association Award]]
| [[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Ensemble|Best Ensemble]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.wafca.com/awards/2010.htm|title=2010 WAFCA Awards - The Washington DC Area Film Critics Association (WAFCA)|website=www.wafca.com|access-date=2019-02-19|accessdate=2019-03-13|archivedate=2015-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708133325/http://www.wafca.com/awards/2010.htm}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |2011
|Central Ohio Film Critics Association
|Best Ensemble
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0001325/2011/1/|title=Central Ohio Film Critics Association (2011)|website=IMDb|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[16th Critics' Choice Awards|Critics' Choice Awards]]
|[[Critics' Choice Movie Award for Best Acting Ensemble|Best Acting Ensemble]]
| {{nom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bfca.org/ccawards/2010.php |title=The 16th Critics' Choice Movie Awards Nominees |publisher=[[Broadcast Film Critics Association]] |date= |accessdate=December 13, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/69zuqErho?url=http://www.bfca.org/ccawards/2010.php |archivedate=August 18, 2012 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Gold Derby Awards]]
|Ensemble Cast
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0003547/2011/1/|title=Gold Derby Awards (2011)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|International Cinephile Society
|Best Ensemble
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2011-ics-award-nominees/|title=2011 ICS Award Nominees|last=Stevens|first=Beth|date=2011-01-23|website=International Cinephile Society|language=en-US|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|Online Film &amp; Television Association
|Best Ensemble
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ofta.cinemasight.com/Awards/Film/2010.html|title=Online Film &amp; Television Association|website=ofta.cinemasight.com|access-date=2019-02-19|accessdate=2019-03-13|archivedate=2017-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729060356/http://ofta.cinemasight.com/Awards/Film/2010.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Palm Springs International Film Festival]]
|Ensemble Cast Award
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://latimesblogs.latimes.com/awards/2010/12/the-social-network-to-receive-ensemble-award-at-palm-springs-film-festival.html|title='The Social Network' to receive ensemble award at Palm Springs Film Festival|date=2010-12-20|website=LA Times Blogs - Awards Tracker|language=en-US|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[17th Screen Actors Guild Awards|Screen Actors Guild Awards]]
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture|Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]]
| {{nom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/17th-annual-screen-actors-guild-awards | title=The 17th Annual Screen Actors Guild Awards | publisher=[[Screen Actors Guild]] | date=December 16, 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Teen Choice Awards]]
|Choice Movie Breakout: Male
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0000644/2011/1/|title=Teen Choice Awards (2011)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Young Hollywood Awards]]
|Male Star of Tomorrow
| {{sdash}}
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0000717/2011/1/|title=Young Hollywood Awards (2011)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards 2011|Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards]]
| [[Dallas–Fort Worth Film Critics Association Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| rowspan=&quot;3&quot; | ''[[J. Edgar]]''
| {{draw|4th place}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiewire.com/2011/12/dallas-fort-worth-film-critics-name-descendants-top-film-of-2011-50507/|title=Dallas-Fort Worth Film Critics Name 'Descendants' Top Film of 2011|last=Smith|first=Nigel|publisher=[[IndieWire]]|date=December 16, 2011|accessdate=January 6, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Houston Film Critics Society Awards 2011|Houston Film Critics Society Award]]
| [[Houston Film Critics Society Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.houstonpress.com/arts/the-houston-film-critics-societys-best-and-worst-of-2011-6377774|title=The Houston Film Critics Society's Best (and Worst) of 2011|last=Marmaduke|first=Lauren|date=2011-12-14|website=Houston Press|access-date=2019-02-19|accessdate=2019-03-13|archivedate=2018-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002020358/https://www.houstonpress.com/arts/the-houston-film-critics-societys-best-and-worst-of-2011-6377774}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2012
| [[18th Screen Actors Guild Awards|Screen Actors Guild Awards]]
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role|Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role]]
| {{nom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/18th-annual-screen-actors-guild-awards|title=The 18th Annual Screen Actors Guild Awards|publisher=[[Screen Actors Guild]]|accessdate=November 19, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171119131156/http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/18th-annual-screen-actors-guild-awards|archivedate=November 19, 2017|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|[[CinemaCon]]
|Male Star of Tomorrow
| {{sdash}}
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cinemacon.com/press-release/armie-hammer-to-receive-cinemacon-male-star-of-tomorrow-award/|title=ARMIE HAMMER TO RECEIVE &quot;CINEMACON® MALE STAR OF TOMORROW AWARD&quot; {{!}} CinemaCon|language=en-US|access-date=2019-02-20|accessdate=2019-03-13|archivedate=2019-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190221111911/https://cinemacon.com/press-release/armie-hammer-to-receive-cinemacon-male-star-of-tomorrow-award/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Teen Choice Awards]]
|Choice Movie: Chemistry &lt;small&gt;(shared with [[Johnny Depp]])&lt;/small&gt;
|[[The Lone Ranger (2013 film)|The Lone Ranger]] 
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0000644/2013/1/|title=Teen Choice Awards (2013)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|[[San Diego Film Critics Society Awards 2016|San Diego Film Critics Society Awards]]
|Best Ensemble
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Nocturnal Animals]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sdfcs.org/san-diego-film-critics-society-nominations-2016/|title=2016 San Diego Film Critics Society’s Award Nominations|date=2016-12-10|website=San Diego Film Critics Society|language=en-US|access-date=2019-02-20|accessdate=2019-03-13|archivedate=2016-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221165923/http://www.sdfcs.org/san-diego-film-critics-society-nominations-2016/}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;16&quot; |2017
|Central Ohio Film Critics Association
|Best Ensemble
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0001325/2017/1/|title=Central Ohio Film Critics Association (2017)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|Online Film &amp; Television Association
|Best Ensemble
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-awards/21st-annual-film-awards-2016/|title=21st Annual Film Awards (2016) - Online Film &amp; Television Association|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Austin Film Critics Association]]
|[[Austin Film Critics Association Awards 2017|Best Supporting Actor]]
| rowspan=&quot;31&quot; |''[[Call Me by Your Name (film)|Call Me by Your Name]]''
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://austinfilmcritics.org/2017-austin-film-award-nominees-945af9354e11|title=2017 Austin Film Award Nominees|last=Critics|first=Austin Film|date=2017-12-18|website=Austin Film Critics Association|access-date=2019-02-20|accessdate=2019-03-13|archivedate=2022-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220304135345/https://austinfilmcritics.org/2017-austin-film-award-nominees-945af9354e11?gi=2fe13f535e98}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Awards Circuit Community Awards
|Best Actor in a Supporting Role
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0002990/2017/1/|title=Awards Circuit Community Awards (2017)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best Cast Ensemble
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0002990/2017/1/|title=Awards Circuit Community Awards (2017)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Chicago Film Critics Association]]
|[[Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chicagofilmcritics.org/awards-blog/2017/12/12/2017-chicago-film-critics-awards|title=2017 Chicago Film Critics Associations Awa
ds|website=Chicago Film Critics Association|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Dallas–Fort Worth Film Critics Association]]
|[[Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards 2017|Best Supporting Actor]]
| {{draw|4th place}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dfwcritics.com/dfw-film-critics-name-the-shape-of-water-best-picture-of-2017/|title=DFW Film Critics Name ‘The Shape of Water’ Best Picture of 2017 – Dallas-Fort Worth Film Critics Association|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Dublin Film Critics' Circle]]
|Best Actor
| {{draw|6th place}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ifi.ie/the-dublin-film-critics-circle-awards-announced-for-2017/|title=THE DUBLIN FILM CRITICS CIRCLE AWARDS ANNOUNCED FOR 2017|date=2017-12-13|website=Irish Film Institute|language=en|access-date=2019-02-20|accessdate=2019-03-13|archivedate=2021-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210302102050/https://ifi.ie/the-dublin-film-critics-circle-awards-announced-for-2017/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Florida Film Critics Circle]]
|[[Florida Film Critics Circle Awards 2017|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.floridafilmcritics.com/2017/12/20/the-shape-of-water-leads-2017-florida-film-critics-awards-nominations/|title=‘The Shape of Water’ Leads 2017 Florida Film Critics Awards Nominations|website=Florida Film Critics Circle|language=en|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[IndieWire Critics Poll]]
|Best Supporting Actor
| {{draw|3rd place}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/2017/12/best-movies-2017-critics-films-performances-get-out-phantom-thread-lady-bird-1201909032/|title=2017 Critics Poll: The Best Films and Performances According to Over 200 Critics|last=Kohn|first=Eric|last2=Kohn|first2=Eric|date=2017-12-19|website=IndieWire|language=en|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Online Film Critics Society]]
|[[Online Film Critics Society Awards 2017|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ofcs.org/awards/2016-awards-20th-annual/|title=2017 Awards (21st Annual)|date=2018-03-06|website=Online Film Critics Society|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|Phoenix Critics Circle
|Best Supporting Actor
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.phxcritics.com/2017-nominees|title=2017 Nominees|website=Phoenix Critics Circle|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[San Francisco Film Critics Circle]]
| [[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sffcc.org/2017/12/2017-san-francisco-film-critics-circle-awards/|title=» Blog Archive » 2017 SAN FRANCISCO FILM CRITICS CIRCLE AWARDS|language=en-US|access-date=2019-02-20|accessdate=2019-03-13|archivedate=2017-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171211082551/http://sffcc.org/2017/12/2017-san-francisco-film-critics-circle-awards/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Seattle Film Critics Society]]
|Best Ensemble Cast
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://seattlefilmcritics.com/2017/12/11/blade-runner-2049-leads-the-2017-seattle-film-critics-society-nominations/|title='Blade Runner 2049' Leads the 2017 Seattle Film Critics Society Nominations|date=2017-12-11|website=Seattle Film Critics Society|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Washington D.C. Area Film Critics Association]]
| [[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wafca.com/awards/|title=The 2017 WAFCA Awards|publisher=[[Washington D.C. Area Film Critics Association]]|date=December 6, 2017|accessdate=December 6, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Vancouver Film Critics Circle Awards 2017|Vancouver Film Critics Circle Awards]]
| [[Vancouver Film Critics Circle Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vancouverfilmcritics.com/2017/12/15/2018-nominees-announced/|title=2018 Nominees Announced|date=2017-12-15|language=en|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;19&quot; |2018
|[[AACTA International Awards|AACTA Award]]
|[[AACTA International Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aacta.org/aacta-awards/news/7th-aacta-international-awards-nominees-announced/|title=7th AACTA International Awards Nominees Announced|website=www.aacta.org|language=en-AU|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|Chlotrudis Awards
|Best Performance by an Ensemble Cast
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chlotrudis.org/content/chlotrudis-society-independent-film-announces-2017-nominations-%E2%80%93-%E2%80%98call-me-your-name%E2%80%99-tops-al|title=CHLOTRUDIS SOCIETY FOR INDEPENDENT FILM ANNOUNCES 2017 NOMINATIONS – ‘CALL ME BY YOUR NAME’ TOPS ALL {{!}} Chlotrudis Society for Independent Film|website=www.chlotrudis.org|access-date=2019-02-20|accessdate=2019-03-13|archivedate=2019-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220181547/http://www.chlotrudis.org/content/chlotrudis-society-independent-film-announces-2017-nominations-%E2%80%93-%E2%80%98call-me-your-name%E2%80%99-tops-al}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[23rd Critics' Choice Awards|Critics' Choice Award]]
|[[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.criticschoice.com/critics-choice-awards/|title='The Shape Of Water' And 'Feud: Bette And Joan' Lead Nominations For The 23rd Annual Critics' Choice Awards|date=December 6, 2017|publisher=[[Broadcast Film Critics Association]]/[[Broadcast Television Journalists Association]]|location=Los Angeles, CA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207072408/http://www.criticschoice.com/critics-choice-awards/|archivedate=December 7, 2017|accessdate=December 6, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|Denver Film Critics Society
|Best Supporting Actor
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jonathanlack.com/2018/01/2017-denver-film-critics-society-awards.html|title=2017 Denver Film Critics Society Awards Nominations Announced, led by “Lady Bird,” “Get Out,” “Call Me By Your Name”|last=Lack|first=Jonathan R.|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Dorian Awards]]
|[[Dorian Awards#2017|Supporting Film Performance of the Year — Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.galeca.com/past-winners/|title=GALECA :: The Society of LGBTQ Entertainment Critics :: Home of The Dorian Awards|website=www.galeca.com|access-date=2019-02-20|accessdate=2019-03-13|archivedate=2018-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181020124748/http://www.galeca.com/past-winners/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[23rd Empire Awards|Empire Award]]
|[[Empire Award for Best Actor|Best Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/news/star-wars-last-jedi-wins-big-rakuten-tv-empire-awards-2018/|title=Star Wars: The Last Jedi Wins Big at Rakuten TV Empire Awards 2018|last=Travis|first=Ben|date=|website=Empire}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Gold Derby Awards]]
|Supporting Actor
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0003547/2018/1/|title=Gold Derby Awards (2018)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|Ensemble Cast
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0003547/2018/1/|title=Gold Derby Awards (2018)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[75th Golden Globe Awards|Golden Globe Award]]
|[[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture|Best Supporting Actor – Motion Picture]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2018/all|title=Winners &amp; Nominees 2018|website=www.goldenglobes.com|language=en|access-date=2019-02-20|accessdate=2019-03-13|archivedate=2018-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180529160506/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2018/all}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[33rd Independent Spirit Awards|Independent Spirit Award]]
|[[Independent Spirit Award for Best Supporting Male|Best Supporting Male]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://s3.amazonaws.com/PressReleasesSA/2018_SA_NomineeRelease_FINAL.pdf|title=33rd Film Independent Spirits Nominations Announced|date=November 21, 2017|publisher=[[Independent Spirit Awards]]|location=Los Angeles|type=Press release|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207071727/https://s3.amazonaws.com/PressReleasesSA/2018_SA_NomineeRelease_FINAL.pdf|archivedate=December 7, 2017|deadurl=no|accessdate=November 21, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |International Cinephile Society
|Best Supporting Actor
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2018-ics-award-nominees/|title=2018 ICS Award Nominees|last=Stevens|first=Beth|date=2018-01-21|website=International Cinephile Society|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best Ensemble
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2018-ics-award-nominees/|title=2018 ICS Award Nominees|last=Stevens|first=Beth|date=2018-01-21|website=International Cinephile Society|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|International Online Cinema Awards
|Best Supporting Actor
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0003084/2018/1/|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2018)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|Iowa Film Critics Association
|Best Supporting Actor
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/event/ev0002155/2018/1/|title=Iowa Film Critics Awards (2018)|website=IMDb|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|Online Film &amp; Television Association
|Best Supporting Actor
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-awards/22nd-annual-film-awards-2017/|title=22nd Annual Film Awards (2017) - Online Film &amp; Television Association|language=en-US|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[22nd Satellite Awards|Satellite Award]]
|[[Satellite Award for Best Supporting Actor – Motion Picture|Best Supporting Actor]]
| {{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pressacademy.com/2017-nominees/|title=2017 Awards Nominees|date=November 29, 2017|publisher=[[International Press Academy]]|accessdate=November 29, 2017|archivedate=2018-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180213055800/http://www.pressacademy.com/2017-nominees/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Village Voice Film Poll]]
|Best Supporting Performance
| {{draw|12th place}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.villagevoice.com/2018/02/16/film-poll-the-full-results/|title=Film Poll: The Full Results|website=www.villagevoice.com|access-date=2018-12-10|accessdate=2019-03-13|archivedate=2018-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180225064731/https://www.villagevoice.com/2018/02/16/film-poll-the-full-results/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Texas Film Hall of Fame]]
|One to Acclaim Award
| {{sdash}}
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.austinfilm.org/texas-film-awards/texas-film-hall-of-fame/|title=Texas Film Hall Of Fame|website=Austin Film Society|language=en|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|SCAD Savannah Film Festival
|Outstanding Achievement in Cinema
|{{ubl|''Call Me by Your Name''|''[[Sorry to Bother You]]''|''[[Hotel Mumbai]]''|''[[On the Basis of Sex]]''}}
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://filmfest.scad.edu/festival-info/2018-honored-guests|title=2018 Honored Guests|website=SCAD Savannah Film Festival|language=en|access-date=2018-12-10|archive-date=2018-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211010211/http://filmfest.scad.edu/festival-info/2018-honored-guests|url-status=dead|accessdate=2019-03-13|archivedate=2018-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181211010211/http://filmfest.scad.edu/festival-info/2018-honored-guests}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|[[Shorty Awards]]
|Storyteller of the Year
| {{sdash}}
| {{pending}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://shortyawards.com/11th/armiehammer|title=Armie Hammer - The Shorty Awards|website=shortyawards.com|access-date=2019-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|}
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Armie Hammer|Armie Hammer]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Armie Hammer
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;320&quot;&gt;
File:Armie_Hammer_and_Elizabeth_Chambers_(30325930985)_(cropped_2).jpg

&lt;/gallery&gt;

[[File:Armie_Hammer_2011_AA_(revised).jpg|thumb|left|400px]]

[[بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار]]</text>
      <sha1>hp1287lf38hxmnbeu0h5bd3ljf57h2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بری باستویک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109696</id>
    <revision>
      <id>1592590</id>
      <parentid>1475216</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T07:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16373" sha1="sgjx1sto93w2xjuvonkqkfusgg8vap7" xml:space="preserve">{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=بری باستویک
|شکیل=بری باستویک
|شکیل آدی=2017 Wizard World Columbus - Barry Bostwick 02 (35600826404).jpg
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   =[[موغنی]] و [[اوْیونچو]].
|میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]]
|تحصیل = 
|دوْغوم تاریخ =
|دوْغوم یئر   =[[San Mateo, California]], [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]]
|اؤلوم تاریخ  =
|اؤلوم یئر    =
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
|حیات یوْلداشی= [[Stacey Nelkin]] (1987–1991) 
|اۇشاقلاری=
|ایمضا=
| وب‌سایت      =
}}
'''بری باستویک''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Barry Bostwick) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[موغنی]] و [[اوْیونچو]]. [[کالیفورنیا ایالتی|کالیفورنیا ایالتینده]] دۆنیایا گؤز آچیب. 1970–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
== اوْینادیغی فیلم‌لر ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ایل
!آدی 
!روْل 
! نوت
|-
| 1971
| ''[[Jennifer on My Mind]]''
| Minstrel #1
|
|-
| 1973
| ''[[Fantastic Planet]]''
| Narrator
| Voice role
|-
| 1974
| ''Road Movie''
| Hank
|
|-
| 1975
| ''[[The Rocky Horror Picture Show]]''
| Brad Majors
|
|-
| 1978
| ''[[Movie Movie]]''
| Johnny Danko / Dick Cummings
|
|-
| 1982
| ''[[Megaforce]]''
| Commander Ace Hunter
|
|-
| 1989
| “Parent Trap 3”
| Jeffrey Wyatt
|
|-
| 1992
| ''In the Heat of Passion II: Unfaithful''
| Phillip
|
|-
| 1993
| ''[[Weekend at Bernie's II]]''
| Arthur Hummel
|
|-
| 1996
| ''[[The Secret Agent Club]]''
| Vincent Scarletti
|
|-
| 1996
| ''[[Spy Hard]]''
| Norm Coleman
|
|-
| 2003
| ''[[101 Dalmatians II: Patch's London Adventure]]''
| Thunderbolt
| Voice role
|-
| 2003
| ''[[Swing (2003 film)|Swing]]''
| Freddie
|
|-
| 2004
| ''[[The Skulls III]]''
| Nathan Lloyd
|
|-
| 2004
| ''[[Chestnut: Hero of Central Park]]''
| Thomas Trundle
|
|-
| 2007
| ''[[Nancy Drew (2007 film)|Nancy Drew]]''
| Dashiel Zachary Biedermeyer
|
|-
| 2007
| ''[[Evening (film)|Evening]]''
| Mr. Wittenborn
|
|-
| 2009
| ''[[Hannah Montana: The Movie]]''
| Mr. Bradley
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.news4jax.com/entertainmenttonight/16370198/detail.html |title=Production On 'Hannah Montana: The Movie' Is Underway - Entertainment Tonight News Story - WJXT Jacksonville |publisher=News4jax.com |date=2008-05-23 |accessdate=2011-10-10 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528221246/http://www.news4jax.com/entertainmenttonight/16370198/detail.html |archivedate=2008-05-28 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
| ''[[Miss Nobody (2010 film)|Miss Nobody]]''
| Father Grisham
|
|-
| 2010
| ''[[Bedrooms (film)|Bedrooms]]''
| Roger
|
|-
| 2010
| ''[[Moby Dick (2010 film)|Moby Dick]]''
| [[Captain Ahab]]
|
|-
| 2010
| ''It's a Dog Gone Tale: Destiny's Stand''
| Arlen Hanley
|
|-
| 2011
| ''The Selling''
| Father Jimmy
|
|-
| 2012
| ''[[Some Guy Who Kills People]]''
| Sheriff Walt Fuller
|
|-
| 2012 
| ''FDR: American Badass!''
| [[Franklin D. Roosevelt]]
|
|-
| 2013
| ''Finding Joy''
| Alan
|
|-
| 2015
| ''[[Alleluia! The Devil's Carnival]]''
| The Watchword
|
|-
| 2015
|''Teen Beach Movie''
| Mack's grandpa
|
|-
| 2015
| ''[[The Scorpion King 4: Quest for Power]]''
| Sorrell Raskov
|
|-
| 2015
| ''[[Home Run Showdown]]''
| Big Al
|
|-
| 2016
| ''[[The Land Before Time: Journey of the Brave]]''
| Grandpa Longneck
| Voice role&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/from-universal-pictures-home-entertainment-the-land-before-time-journey-of-the-brave-300194315.html |title=From Universal Pictures Home Entertainment: The Land Before Time: Journey of the Brave |date=December 17, 2015 |accessdate=February 1, 2016 |publisher=PR Newswire |author=Universal Pictures Home Entertainment}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''[[Range 15]]''
| President
|
|-
| 2016
| ''Three Days in August''
| John
|
|-
| 2017
| ''[[Bigger Fatter Liar]]''
| Larry Wolf
| Direct-to-video&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.kusi.com/story/34454732/from-universal-pictures-home-entertainment-ricky-garcia-and-barry-bostwick-go-head-to-head-in-the-all-new-side-splitting-comedy-bigger-fatter-liar |title=From Universal Pictures Home Entertainment: Ricky Garcia And Barry Bostwick Go Head To Head In The All-New Side-Splitting Comedy Bigger Fatter Liar |publisher=Universal Pictures Home Entertainment |via=[[KUSI]] |date=February 8, 2017 |access-date=February 9, 2017 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170211075230/http://www.kusi.com/story/34454732/from-universal-pictures-home-entertainment-ricky-garcia-and-barry-bostwick-go-head-to-head-in-the-all-new-side-splitting-comedy-bigger-fatter-liar |archivedate=February 11, 2017 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| ''[[Incredibles 2]]''
| Mayor
| Voice role&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://variety.com/2018/film/reviews/incredibles-2-review-holly-hunter-1202837069/r |title=Film Review: ‘Incredibles 2’ |publisher=Variety |date=June 11, 2018 |access-date=June 13, 2018}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ایل
!آدی 
!روْل 
! نوت
|-
| 1979
| ''[[Murder by Natural Causes]]''
| Gil Weston
| Television فیلم
|-
| 1979
| ''[[You Can't Take It with You (play)#Film and TV adaptations|You Can't Take It With You]]''
| Anthony Kirby, Jr.
| Television film (note: filmed version of the play)
|-
| 1979
| ''[[Hawaii Five-O (1968 TV series)|Hawaii Five-O]]''
| Lucas Sandover
| Episode: &quot;Year of the Horse&quot;
|-
| 1980
| ''[[Scruples (miniseries)|Scruples]]''
| Spider Elliot
| Television miniseries
|-
| 1981
| ''Red Flag: The Ultimate Game''
| Maj. Jay Rivers
| Television فیلم
|-
| 1982
| ''[[Working (musical)|Working]]'' 
| Steelworker
| [[American Playhouse]] production
|-
| 1983
| ''An Uncommon Love'' 
| Mr. Kinser
| Television فیلم
|-
| 1984
| ''[[George Washington (miniseries)|George Washington]]'' 
| Gen. [[George Washington]]
| Television miniseries
|-
| 1985
| ''[[A Woman of Substance (miniseries)|A Woman of Substance]]''
| Major Paul McGill
| Television miniseries
|-
| 1985
| ''Deceptions''
| Grant Roberts
| Television فیلم
|-
| 1986
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | ''[[George Washington II: The Forging of a Nation]]''
| Gen. [[George Washington]]
| Television فیلم
|-
| 1986
| ''Betrayed By Innocence''
| Nick DeLeon 
| Television فیلم
|-
| 1987 
| ''[[I'll Take Manhattan (TV miniseries)|I'll Take Manhattan]]''
| Zachary Amberville
| Television miniseries
|-
| 1988
| ''[[War and Remembrance (miniseries)|War and Remembrance]]''
| style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | Lieutenant Carter &quot;Lady&quot; Aster 
| Television miniseries
|-
| 1988
| ''[[Body of Evidence (1988 film)|Body of Evidence]]''
| Mark Dwyer
| Television فیلم
|-
| 1989
| ''[[Till We Meet Again (Judith Krantz)|Till We Meet Again]]''
| Terrence 'Mac' McGuire
| Television miniseries
|-
| 1989
| ''[[Parent Trap III]]
| Jeffrey Wyatt
| Television miniseries
|-
| 1989
| ''[[Parent Trap: Hawaiian Honeymoon]]''
| Jeffrey Wyatt
| Television فیلم
|-
| 1990
| ''[[Challenger (1990 film)|Challenger]]''
| Comm. Francis R. Scobee
| Television فیلم
|-
| 1990
| ''[[The Great Air Race (miniseries)|The Great Air Race]]''
| Roscoe Turner
| Television فیلم
|-
| 1992
| ''[[The Golden Palace]]''
| Nick DiCarlo
| Episode: &quot;Just a Gigolo&quot;
|-
| 1994
| ''[[Once in a Lifetime (1994 film)|Once in a Lifetime]]''
| Dr. Matthew Dane
| Television فیلم
|-
| 1996–2002
| ''[[Spin City]]''
| Mayor Randall Winston
| Main role, 144 episodes
|-
| 1996
| ''A Different Kind of Christmas''
| Frank Mallory
| Television فیلم
|-
| 1997
| ''[[Lexx]]''
| [[Thodin]]
| Episode: &quot;[[List of Lexx episodes#ep1|I Worship His Shadow]]&quot;
|-
| 1998
| ''[[One Hot Summer Night]]''
| Art Brooks
| Television فیلم
|-
| 1998
| ''[[The New Batman Adventures]]''
| Irv Kleinman / Bernie Benson
| Voice role, Episode: &quot;[[List of The New Batman Adventures episodes#ep13|Mean Seasons]]&quot;
|-
| 2003
| ''[[Scrubs (TV series)|Scrubs]]''
| Mr.Randolph
| Episode: &quot;[[Scrubs (season 3)#ep55|My Dirty Secret]]&quot;
|-
| 2004–2007
| ''[[Law &amp; Order: Special Victims Unit]]''
| Oliver Gates
| Recurring role, 5 episodes
|-
| 2005
| ''[[Las Vegas (TV series)|Las Vegas]]''
| Martin
| Episode: &quot;[[List of Las Vegas episodes#ep58|Down and Dirty]]&quot;
|-
| 2005
| ''[[Cold Case (TV series)|Cold Case]]''
| Roy Brigham Anthony
| Episode: &quot;[[Cold Case (season 2)#ep44|Creatures of the Night]]&quot;
|-
| 2007–2012
| ''[[Phineas and Ferb]]''
| Grandpa Clyde Flynn
| Recurring role, 12 episodes
|-
| 2007
| ''[[Ugly Betty]]''
| Roger Adams
| Episodes: &quot;[[Odor in the Court]]&quot;, &quot;[[Betty Suarez Land]]&quot;
|-
| 2007
| ''Love is a Four Letter Word''
| Mr. Harper
| Television film&lt;ref&gt;{{cite web|title=Love is a Four Letter Word {{!}} Hallmark Movies and Mysteries|url=http://www.hallmarkmoviesandmysteries.com/love-is-a-four-letter-word|website=Hallmark Movies and Mysteries|accessdate=26 January 2017|archivedate=2019-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190118212157/http://www.hallmarkmoviesandmysteries.com/love-is-a-four-letter-word}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008
| ''Depth Charge''
| President Taylor 
| Television فیلم
|-
| 2008
| ''Holiday Baggage''
| Pete Murphy
| Television فیلم
|-
| 2009
| ''[[Nip/Tuck]]''
| Roger Payne
| Episode: &quot;[[Nip/Tuck (season 6)#ep82|Don Hoberman]]&quot;
|-
| 2009
| ''[[Supernatural (U.S. TV series)|Supernatural]]''
| The Amazing Jay
| Episode: &quot;[[Supernatural (season 4)#ep72|Criss Angel is a Douchebag]]&quot;
|-
| 2009–2010
| ''[['Til Death]]''
| George Von Stuessen
| Episodes: &quot;Eddie's Book,&quot; &quot;The Baby&quot;
|- 
| 2010–2012
| ''[[Cougar Town]]''
| Roger Frank
| Recurring role (seasons 1–3), 7 episodes
|-
| 2010
| ''[[Glee (TV series)|Glee]]'' 
| Tim Stanwick
| Episode: &quot;[[The Rocky Horror Glee Show]]&quot; (cameo)
|-
| 2010
| ''[[Secrets of the Mountain]]''
| Henry Beecham
| Television فیلم
|-
| 2012
| ''[[Hot in Cleveland]]'' 
| Hugh
| Episode: &quot;[[Hot in Cleveland (season 3)#ep55|What's Behind the Door]]&quot;
|-
| 2012
| ''[[The New Normal (TV series)|The New Normal]]
| Marty Sawyer
| Episode: &quot;Pardon Me&quot;
|-
| 2013
| ''[[Scandal (TV series)|Scandal]]''
| Jerry Grant
| Episodes: &quot;[[Scandal (season 2)#ep18|A Criminal, a Whore, an Idiot and a Liar]]&quot;, &quot;[[Scandal (season 3)#ep36|Everything's Coming Up Mellie]]&quot;
|-
| 2013
| ''[[The Haunting Of]]''
| Himself
| Episode: &quot;The Haunting of Barry Bostwick&quot;
|-
| 2013
| ''[[Blast Vegas]]''
| Sal
| Television فیلم
|-
| 2013
| ''[[Masters of Sex]]''
| Morris
| Episode: &quot;[[Masters of Sex (season 1)#ep6|Brave New World]]&quot;
|-
| 2013
| ''[[Teen Beach Movie]]''
| Big Poppa
| [[Disney Channel Original Movie]]
|-
| 2013
| ''[[Psych]]''
| Roland Armitage
| Episode: &quot;[[Psych: The Musical]]&quot;
|-
| 2014
| ''[[Enlisted (TV series)|Enlisted]]
| Russell
| Episode: &quot;Vets&quot;
|-
| 2014
| ''[[New Girl (TV series)|New Girl]]
| Harland Cooper
| Episode: &quot;[[New Girl (season 4)#ep83|LAXmas]]&quot;
|-
| 2015
| ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]
| Collin Winthrop
| Episode: &quot;[[CSI: Crime Scene Investigation (season 15)#ep335|The End Game]]&quot;
|-
| 2016–2017
| ''[[Still the King (TV series)|Still the King]]''
| Coy Phisher
| Recurring role, 9 episodes
|-
| 2016–2018
|''[[Girlfriends' Guide to Divorce]]''
| George McCarthy
| Recurring role, 6 episodes
|-
| 2017
|''[[The Great Indoors (TV series)|The Great Indoors]]''
| Mather
| Episode: &quot;[[The Great Indoors (TV series)#ep10|The Explorers' Club]]&quot;
|-
| 2017
| ''[[Milo Murphy's Law]]''
| Clyde Rickenbacker
| Episodes: &quot;A Clockwork Origin and The Ticking Clock&quot;
|-
|2017
|''[[American Housewife]]''
|Thomas Otto
|Episode: &quot;Family Secrets&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=AMERICAN HOUSEWIFE: FAMILY SECRETS (11/15)|url=http://www.disneyabcpress.com/abc/pressrelease/american-housewife-family-secrets-1115/|website=disneyabcpress.com|publisher=Disney ABC Television|accessdate=24 November 2017|date=October 30, 2017|archivedate=2017-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201031630/http://www.disneyabcpress.com/abc/pressrelease/american-housewife-family-secrets-1115/}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''Signed, Sealed, Delivered: Home Again''
| Bill Haywith
| Television فیلم
|-
| 2017
| ''[[Tangled: The Series]]''
| Doctor St. Croix
| Voice role, Episode: &quot;Great Expotations&quot;
|-
| 2018
| ''[[Will &amp; Grace]]''
| Professor Jerry Wise
| Episode: &quot;Three Wise Men&quot;
|-
| 2018
| ''Signed, Sealed, Delivered: To the Altar''
| Bill Haywith
| Television فیلم
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ایل
!آدی 
!روْل 
! نوت
|-
| 2018
| ''[[Lego The Incredibles]]''
| Mayor
| Voice role
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ایل
!آدی 
!روْل 
! نوت
|-
| 2013
| ''Research.''
| Dr. Rust
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mildlyfearsomefilms.com/Mildly_Fearsome_Films/Cast.html|title=Cast|website=Mildlyfearsomefilms.com|accessdate=8 October 2017|archivedate=2017-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170926040927/http://mildlyfearsomefilms.com/Mildly_Fearsome_Films/Cast.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
| ''Murder?''
| Barry Bostwick
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mildlyfearsomefilms.com/murder-landing-page/cast.html|title=Barry Bostwick|website=Mildlyfearsomefilms.com|accessdate=8 October 2017|archivedate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009041521/http://mildlyfearsomefilms.com/murder-landing-page/cast.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015–2016
| ''Inside the Extras Studio''
|  Milt Hamilton
| 20 episodes
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ایل
!آدی 
!روْل 
! نوت
|-
| 1972
| ''[[Grease (musical)|Grease]]''
|  Danny Zuko
| Nominated – [[Tony Award for Best Actor in a Musical]]
|-
| 1976
| ''[[They Knew What They Wanted (play)|They Knew What They Wanted]]''
|  Joe
| Nominated – [[Tony Award for Best Featured Actor in a Play]]
|-
| 1977
| ''[[The Robber Bridegroom (musical)|The Robber Bridegroom]]''
|  Jamie Lockhart
| [[Tony Award for Best Actor in a Musical]]
|-
| 1991
| ''[[Nick &amp; Nora]]''
|  Nick Charles
| opposite [[Joanna Gleason]]
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ایل
! Association
! Category
! Nominated work
! Result
|-
| 1972
| [[Tony Awards]]
| [[Tony Award for Best Actor in a Musical|Best Actor in a Musical]]
| ''[[Grease (musical)|Grease]]''
| {{nom}}
|-
| 1976
| [[Tony Awards]]
| [[Tony Award for Best Featured Actor in a Play|Best Featured Actor in a Play]]
| ''[[They Knew What They Wanted (play)|They Knew What They Wanted]]''
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1977
| [[Drama Desk Awards]]
| [[Drama Desk Award for Outstanding Actor in a Musical|Outstanding Actor in a Musical]]
| ''[[The Robber Bridegroom (musical)|The Robber Bridegroom]]''
| {{nom}}
|-
| [[Tony Awards]]
| [[Tony Award for Best Actor in a Musical|Best Actor in a Musical]]
| ''The Robber Bridegroom''
| {{won}}
|-
| 1978
| [[New York Film Critics Circle Awards]]
| [[New York Film Critics Circle Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| ''[[Movie Movie]]''
| {{nom}}
|-
| 1979
| [[National Society of Film Critics Awards]]
| [[National Society of Film Critics Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]]
| ''Movie Movie''
| {{nom}}
|-
| 1989
| [[Golden Globe Awards]]
| [[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Series, Miniseries or Television Film|Best Supporting Actor – Series, Miniseries or Television Film]]
| ''[[War and Remembrance (TV miniseries)|War and Remembrance]]''
| {{won}}
|-
| 2013
| [[Fangoria Chainsaw Awards]]
| [[Fangoria Chainsaw Awards|Best Supporting Actor]]
| ''[[Some Guy Who Kills People]]''
| {{nom}}
|}
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Barry Bostwick|Barry Bostwick]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Barry Bostwick
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}

[[بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار]]</text>
      <sha1>sgjx1sto93w2xjuvonkqkfusgg8vap7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عیراق ساواشی (۲۰۰۳-۲۰۱۱)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250236</id>
    <revision>
      <id>1592583</id>
      <parentid>1571640</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T20:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Army.mil-2007-03-21-084518.jpg|Army.mil-2007-03-21-084518.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:CSD#G2|CSD G2]] (unused and implausible, or broken redirect)&amp;#58; [[:c:COM:ADVERT|]] spam</comment>
      <origin>1592583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21613" sha1="id6xqemuhh6zab0af42j7ets3ea8396" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
|conflict = Iraq War
|partof=the [[Iraq conflict (2003–present)|Iraqi conflict]] and the [[ترروریسم‌له موباریزه]]
|image = [[File:Iraq War montage.png|border|300px]]
|caption = '''Clockwise from top''': U.S. troops at Uday and Qusay Hussein's hideout; insurgents in northern Iraq; an Iraqi insurgent firing a [[MANPADS]]; the toppling of the [[صدام حسین]] statue in [[Firdos Square]].
|date=20 March 2003{{spaced ndash}}{{End date|df=y|2011|12|18}}&lt;br /&gt;({{Age in years, months and days|2003|03|20|2011|12|18}})
|place=[[عراق]]
|result =
* [[2003 invasion of Iraq|Invasion]] and [[History of Iraq (2003–11)|occupation of Iraq]]
* Overthrow of [[Arab Socialist Ba'ath Party&amp;nbsp;– Iraq Region|Ba'ath Party]] government and [[execution of Saddam Hussein]]
* Emergence of [[Iraqi insurgency (2003–11)|significant insurgency]], rise of [[al-Qaeda in Iraq]], [[Sectarian violence in Iraq (2006–07)|severe sectarian violence]]
* Subsequent reduction in violence and depletion of al-Qaeda in Iraq
* Establishment of [[Iraqi parliamentary election, January 2005|democratic elections]] and formation of new [[Iraqi Shias|Shia]] led government
* [[Withdrawal of U.S. troops from Iraq|Withdrawal]] of [[United States Forces&amp;nbsp;– Iraq|U.S. forces from Iraq]] in 2011
* Stronger Iranian influence in Iraq
* [[Iraqi insurgency (post-U.S. withdrawal)|Escalation of sectarian insurgency after U.S. withdrawal]] leading to the rise of the [[داعش]], the successor of al-Qaeda in Iraq&lt;ref name=&quot;ctc.usma.edu&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826043422/http://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency |dead-url=yes |archive-date=2011-08-26 |title=The JRTN Movement and Iraq's Next Insurgency &amp;#124; Combating Terrorism Center at West Point |publisher=Ctc.usma.edu |accessdate=2014-08-02 |archivedate=2011-08-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826043422/http://www.ctc.usma.edu/posts/the-jrtn-movement-and-iraq%E2%80%99s-next-insurgency }}&lt;/ref&gt;
*[[Iraqi Civil War (2014–2017)]]
*[[American-led intervention in Iraq (2014–present)|Return of U.S. forces to Iraq in 2014]]
* Subsequent end of the [[داعش]] in Iraq in 2017
|combatant1 = '''Invasion phase (2003)'''&lt;br /&gt;
{{flag|United States}}&lt;br /&gt;
{{flag|United Kingdom}}&lt;br /&gt;
{{flag|Australia}}&lt;br /&gt;
{{flag|Poland}}
&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kurdistan}} [[Peshmerga]]
''Supported by:'''&lt;br&gt;{{flag|Italy}}
|combatant2 = '''Invasion phase (2003)'''&lt;br /&gt; {{flagdeco|Iraq|1991}} [[Ba'athist Iraq]]
|combatant1a = '''Post-invasion&lt;br /&gt;(2003–11)&lt;br /&gt;
{{flag|United States}} &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
{{flag|United Kingdom}} &lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
{{collapsible list
| bullets = yes
| titlestyle = background:transparent;font-weight:normal;text-align:left;
| title = {{flagicon image|Flag of Multi-National Force&amp;nbsp;– Iraq.png}} [[Multi-National Force&amp;nbsp;– Iraq|MNF–I]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2003–09)&lt;/small&gt;
| {{flag|United States}} &lt;small&gt;(2003–09)&lt;/small&gt;
| {{flag|United Kingdom}} &lt;small&gt;(2003–09)&lt;/small&gt;
| {{flag|Australia}} &lt;small&gt;(2003–-09)&lt;/small&gt;
| {{flag|Romania}} &lt;small&gt;(2003–09)&lt;/small&gt;
| {{flag|Azerbaijan}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Kuwait}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Estonia}} &lt;small&gt;(2003–09)&lt;/small&gt;
| {{flag|El Salvador}} &lt;small&gt;(2003–09)&lt;/small&gt;
| {{flag|Bulgaria}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Moldova}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Albania}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Ukraine}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Denmark}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Czech Republic}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|South Korea}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Singapore}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Croatia}} &lt;small&gt;(2003-08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Bosnia and Herzegovina}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Macedonia}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Latvia}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Poland}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Kazakhstan}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Mongolia}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Georgia}} &lt;small&gt;(2003–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Tonga}} &lt;small&gt;(2004–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Japan}} &lt;small&gt;(2004–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Armenia}} &lt;small&gt;(2005–08)&lt;/small&gt;
| {{flag|Slovakia}} &lt;small&gt;(2003–07)&lt;/small&gt;
| {{flag|Lithuania}} &lt;small&gt;(2003–07)&lt;/small&gt;
| {{flag|Italy}} &lt;small&gt;(2003–06)&lt;/small&gt;
| {{flag|Norway}} &lt;small&gt;(2003–06)&lt;/small&gt;
| {{flag|Hungary}} &lt;small&gt;(2003–05)&lt;/small&gt;
| {{flag|Netherlands}} &lt;small&gt;(2003–05)&lt;/small&gt;
| {{flag|Portugal}} &lt;small&gt;(2003–05)&lt;/small&gt;
| {{flag|New Zealand}} &lt;small&gt;(2003–04)&lt;/small&gt;
| {{flag|Thailand}} &lt;small&gt;(2003–04)&lt;/small&gt;
| {{flag|Philippines}} &lt;small&gt;(2003–04)&lt;/small&gt;
| {{flag|Honduras}} &lt;small&gt;(2003–04)&lt;/small&gt;
| {{flag|Dominican Republic}} &lt;small&gt;(2003–04)&lt;/small&gt;
| {{flag|Spain}} &lt;small&gt;(2003–04)&lt;/small&gt;
| {{flag|Nicaragua}} &lt;small&gt;(2003–04)&lt;/small&gt;
| {{flag|Iceland}} &lt;small&gt;(2003–unknown)&lt;/small&gt;
}}
{{Flagdeco|Iraq}} [[History of Iraq|New Iraqi government]]
* [[Iraqi Armed Forces]]
* [[Awakening Council]]
''Supported by:''&lt;br /&gt;
{{flagicon|IRN}} [[Iran]]
* [[Peshmerga]]
|combatant2a = '''Post-invasion (2003–11)'''&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag_of_the_Ba%27ath_Party.svg}} [[Arab Socialist Ba'ath Party&amp;nbsp;– Iraq Region|'''Ba'ath loyalists''']]
* [[File:Logo of the Supreme Command for Jihad and Liberation.png|25px|link=]] [[Supreme Command for Jihad and Liberation]]
* [[Army of the Men of the Naqshbandi Order]]
----
[[Iraqi insurgency (2003–11)#Sunni Islamist|'''Sunni insurgents''']]
* {{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Al-Qaeda in Iraq]] (2004–06)
* {{flagicon image|Flag of Islamic State of Iraq.svg}} [[Islamic State of Iraq]]&lt;ref name=&quot;YouTube&quot;&gt;{{cite av media|url=https://www.youtube.com/watch?v=2a01Rg2g2Z8#t=745|title=President Barack Obama Speaks With VICE News|date=16 March 2015|work=YouTube}}&lt;/ref&gt; (from 2006)
* [[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Islamic Army of Iraq]]
* [[Ansar al-Sunnah]] (2003–07)
----
[[Iraqi insurgency (2003–11)#Shia Islamist|'''Shia insurgents''']]
* {{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Mahdi Army]]
* [[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Special Groups (Iraq)|Special Groups]]
* {{flagicon image|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Asa'ib Ahl al-Haq]]
* [[Combatants of the Iraq War|Others]]
''supported by:''&lt;br /&gt;
{{IRN}}
* {{flagicon image|Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|border=no}} [[Quds Force]]
----
&lt;small&gt;For fighting between insurgent groups, see [[Sectarian violence in Iraq (2006–08)]].&lt;/small&gt;
|commander1 ={{Flagdeco|Iraq}} [[Ayad Allawi]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|Iraq}} [[Ibrahim al-Jaafari]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|Iraq}} [[Nouri al-Maliki]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Multi-National Force&amp;nbsp;– Iraq.png}} [[Ricardo Sanchez]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Multi-National Force&amp;nbsp;– Iraq.png}} [[George W. Casey, Jr.]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Multi-National Force&amp;nbsp;– Iraq.png}} [[David Petraeus]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of United States Forces&amp;nbsp;– Iraq.png}} [[Raymond T. Odierno]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of United States Forces&amp;nbsp;– Iraq.png}} [[Lloyd Austin]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|United States}} [[جرج دبلیو بوش]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|United States}} [[باراک اوباما]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|United States}} [[Tommy Franks]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|United States}} [[Donald Rumsfeld]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|United States}} [[رابرت قیتس]] &lt;br /&gt;{{Flagdeco|United Kingdom}} [[Tony Blair]]&lt;br /&gt; {{Flagdeco|United Kingdom}} [[Gordon Brown]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|United Kingdom}} [[David Cameron]]&lt;br /&gt; {{Flagdeco|Australia}} [[John Howard]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|Australia}} [[Kevin Rudd]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|Italy}} [[Silvio Berlusconi]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|Canada}} [[Walter Natynczyk]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|Spain}} [[José María Aznar]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|Denmark}} [[Anders Fogh Rasmussen]]&lt;br /&gt;{{Flagdeco|Poland}} [[Aleksander Kwaśniewski]]
|commander2 = '''Ba'ath Party'''&lt;br /&gt;{{flagdeco|Iraq|1991}} [[صدام حسین]]{{POW}} [[File:Skull and Crossbones.svg|15px|link=Execution of Saddam Hussein]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Iraq|1991}} [[Izzat Ibrahim ad-Douri]]&lt;br /&gt; &lt;br/&gt;{{flagicon|Iraq|1991}} [[Qusay Hussein]]{{KIA}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Iraq|1991}} [[Uday Hussein]]{{KIA}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Iraq|1991}} [[Abid Hamid Mahmud]]{{POW}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Iraq|1991}} [[Ali Hassan al-Majid]]{{POW}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Iraq|1991}} [[Barzan Ibrahim al-Tikriti]]{{POW}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Iraq|1991}} [[Taha Yassin Ramadan]]{{POW}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Iraq|1991}} [[Tariq Aziz]]{{POW}}
----
'''Sunni insurgency'''&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Musab al-Zarqawi]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Ayyub al-Masri]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Islamic State of Iraq.svg}} [[Abu Omar al-Baghdadi]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Islamic State of Iraq.svg}} [[ابوبکر بغدادی]]&lt;br /&gt;[[File:IAILogo.png|25px|link=]] [[Ishmael Jubouri]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of al-Qaeda in Iraq.svg}} [[Abu Abdullah al-Shafi'i]]{{POW}}
----
'''Shia insurgency'''&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg}} [[Muqtada al-Sadr]]&lt;br /&gt;[[File:Shiism arabic blue.svg|25px|link=]] [[Abu Deraa]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png}} [[Qais al-Khazali]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|}} Akram al-Kaabi
* {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|size=23px}} [[قاسم سلیمانی]]
|strength1 = '''[[2003 invasion of Iraq|Invasion forces]]''' &lt;small&gt;(2003)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;309,000&lt;br /&gt;
{{flag|United States}}: 192,000
{{flag|United Kingdom}}: 45,000&lt;br /&gt;
{{flag|Australia}}: 2,000&lt;br /&gt;
{{flag|Poland}}: 194&lt;br /&gt;
{{flagicon|Kurdistan}} [[Peshmerga]]: 70,000&lt;br /&gt;
----
'''[[Multi-National Force&amp;nbsp;– Iraq|Coalition forces]]''' &lt;small&gt;(2004–09)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;176,000 at peak&lt;br /&gt;
'''[[United States Forces&amp;nbsp;– Iraq]]''' &lt;small&gt;(2010–11)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;112,000 at activation&lt;br /&gt;
''Security contractors''' 6,000–7,000 &lt;small&gt;(estimate)&lt;/small&gt;
''[[Iraqi security forces]]'''&lt;br /&gt; 805,269 &lt;small&gt;(military and paramilitary: 578,269,
''[[Awakening movements in Iraq|Awakening militias]]'''&lt;br /&gt;≈103,000 (2008)
|strength2 = [[File:Coat of arms (emblem) of Iraq 1991-2004.svg|20px]] '''[[Iraqi Armed Forces]]''': 375,000 &lt;small&gt;(disbanded in 2003)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Special Republican Guard (Iraq)|Special Iraqi Republican Guard]]: 12,000&lt;br /&gt;[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|15px]] [[Republican Guard (Iraq)|Iraqi Republican Guard]]: 70,000–75,000&lt;br /&gt;[[File:Fedayeen Saddam SSI.svg|20px]] [[Fedayeen Saddam]]: 30,000
----
''[[Iraqi insurgency (2003–11)#Sunni Militias|Sunni Insurgents]]'''&lt;br /&gt;≈70,000 &lt;small&gt;(2007)&lt;/small&gt;&lt;ref name=brookings&gt;The Brookings Institution [http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf Iraq Index: Tracking Variables of Reconstruction &amp; Security in Post-Saddam Iraq] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002041710/http://www3.brookings.edu/fp/saban/iraq/index.pdf |date= 2 October 2007 }} 1 October 2007&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''[[al-Qaeda]]'''&lt;br /&gt;≈1,300 &lt;small&gt;(2006)&lt;/small&gt;
'''[[Islamic State of Iraq]]'''&lt;br /&gt;≈1,000 &lt;small&gt;(2008)&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;'''[[Army of the Men of the Naqshbandi Order]]'''&lt;br /&gt;≈500–1,000 &lt;small&gt;(2007)&lt;/small&gt;
|casualties1 = '''[[List of Iraqi security forces fatality reports in Iraq|Iraqi Security Forces]]''' (post-Saddam)&lt;br /&gt;
''Killed:''' 17,690
''Wounded:''' 40,000+
''[[Multi-National Force&amp;nbsp;– Iraq|Coalition forces]]'''&lt;br /&gt;'''Killed:''' 4,815&lt;ref name=&quot;icas&quot;&gt;{{cite web|url=http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |title=Operation Iraqi Freedom |publisher=iCasualties |accessdate=24 August 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321080348/http://icasualties.org/Iraq/index.aspx |archivedate=21 March 2011 |df= }}&lt;/ref&gt;
''Missing/captured''' (U.S.): 17 (8 rescued, 9 died in captivity)
''Wounded''': 32,776+ &lt;small&gt;(32,249 U.S.,
''Injured/diseases/other medical'''*: 51,139 &lt;small&gt;(47,541 U.S.,
'''[[Private military company|Contractors]]'''&lt;br /&gt;
'''[[List of private contractor deaths in Iraq|Killed]]''': 1,554&lt;ref name=&quot;dol.gov&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm |title=Office of Workers' Compensation Programs (OWCP) – Defense Base Act Case Summary by Nation |publisher=U.S.&amp;nbsp;Department of Labor |accessdate=15 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;projects.propublica.org&quot;&gt;{{cite web |author=T. Christian Miller |url=http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |title=U.S.&amp;nbsp;Government Private Contract Worker Deaths and Injuries |publisher=Projects.propublica.org |date=23 September 2009 |accessdate=23 October 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727185847/http://projects.propublica.org/tables/contractor_casualties |archivedate=27 July 2011 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
'''Wounded &amp; injured''': 43,880&lt;ref name=&quot;dol.gov&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;projects.propublica.org&quot;/&gt;&lt;br /&gt;
'''[[Sons of Iraq|Awakening Councils]]'''&lt;br /&gt;
''Killed:''' 1,002+
'''Total dead: 25,285 (+12,000 policemen killed 2003–2005)&quot;&quot; &lt;br /&gt;'''Total wounded: 117,961'''
|casualties2 = '''Iraqi combatant dead''' (invasion period): 7,600–10,800
'''Insurgents''' (post-Saddam)&lt;br /&gt;
''Killed:''' 26,544 (2003–11)
'''[[Detainee]]s:''' 12,000 (Iraqi-held)&lt;ref name=&quot;cnn1&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM:WORLD|title=Amnesty: Iraq holds up to 30,000 detainees without trial|publisher=CNN|date=13 September 2010|accessdate=6 January 2011|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101023155150/http://articles.cnn.com/2010-09-13/world/iraq.detainees_1_detainees-iraqi-authorities-moussawi?_s=PM%3AWORLD|archivedate=23 October 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
'''Total dead: 34,144–37,344'''
|casualties3 = '''Estimated deaths:'''&lt;br /&gt;
'''[[Lancet surveys of Iraq War casualties|''Lancet'' survey]]**''' (March 2003&amp;nbsp;– July 2006): '''654,965''' (95% CI: 392,979–942,636)&lt;ref name=&quot;lancetOct2006&quot;&gt;{{cite web|url=http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |title=&quot;Mortality after the 2003 invasion of Iraq: a cross-sectional cluster sample survey&quot; |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907130701/http://brusselstribunal.org/pdf/lancet111006.pdf |archivedate= 7 September 2015 |df= }}&amp;nbsp;{{small|(242&amp;nbsp;KB)}}. By Gilbert Burnham, Riyadh Lafta, Shannon Doocy, and Les Roberts. ''[[The Lancet]],'' 11 October 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lancet supplement&quot;&gt;{{cite web|url=http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf |title=&quot;The Human Cost of the War in Iraq: A Mortality Study, 2002–2006&quot; }}&amp;nbsp;{{small|(603&amp;nbsp;KB)}}. By Gilbert Burnham, Shannon Doocy, Elizabeth Dzeng, Riyadh Lafta, and Les Roberts. A supplement to the October 2006 Lancet study. It is also found here: {{cite web|url=http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |title=Archived copy |accessdate=2012-05-09 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071128182122/http://www.jhsph.edu/refugee/research/iraq/Human_Cost_of_WarFORMATTED.pdf |archivedate=28 November 2007 |df= }} [http://web.mit.edu/CIS/pdf/Human_Cost_of_War.pdf]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
''[[Iraq Family Health Survey]]***''' (March 2003&amp;nbsp;– July 2006): '''151,000''' (95% CI: 104,000–223,000)
&lt;br /&gt;
'''PLOS Medicine Study**''': (March 2003&amp;nbsp;– June 2011): '''405,000''' (95% CI: 48,000–751,000), in addition to 55,000 deaths missed due to emigration.&lt;ref name=&quot;Hagopian&quot;/&gt;&lt;br /&gt;&lt;br/&gt;
'''Documented deaths from violence:'''&lt;br /&gt;
[[Iraq Body Count project|Iraq Body Count]] (2003&amp;nbsp;– 14 December 2011): '''103,160–113,728''' civilian deaths recorded,
For more information see: [[Casualties of the Iraq War]]
|notes='''*''' &quot;injured, diseased, or other medical&quot;: required medical air transport. UK number includes &quot;aeromed evacuations&quot;&lt;br /&gt;'''**''' '''Total excess deaths''' include all additional deaths due to increased lawlessness, degraded infrastructure, poorer healthcare, etc.&lt;br/&gt;'''***''' '''Violent deaths only''' – does not include excess deaths due to increased lawlessness, poorer healthcare, etc.
|campaignbox = {{Campaignbox Iraq War}}
}}

'''''عیراق ساواشی''' (۲۰۰۳-۲۰۱۱) ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Iraq War) [[عراق]] یئرینده اوز وئرمیش‌دیر

== گؤرونتولر ==

&lt;gallery&gt;
file:WeaponsInspector.JPG
file:Colin Powell anthrax vial. 5 Feb 2003 at the UN.jpg
file:T-54s, T-55s, Type 59s or Type 69s at Diwaniyah, Iraq.jpg
file:U.S. Marines with Iraqi POWs - March 21, 2003.jpg
file:UStanks baghdad 2003.JPEG
file:Type 69 Iraq.jpg
file:USMarineTankinBaghdad.jpg
file:USMC-15618.jpg
file:GROM DN-SD-04-01612.JPEG
file:Raid during Operation Thar Thar Dam.jpg
file:Iraq 2003 occupation.png
file:SaddamSpiderHole.jpg

file:Bremer signs Iraqi Sovereignty Transfer document, 2004 June 28.jpg
file:Soldiers firing a M120 120mm mortar (Iraq).jpg
file:Defense.gov News Photo 041021-M-8096K-036.jpg
file:Baghdad Convention Center inside.jpg
file:L company 3rd Battalion 3rd Marines search house.jpg
file:Bush and al-Maliki.jpg
file:Bush surge announcement jan 2007.jpg
file:Congbench.PNG
file:080216 3-14 graduation.jpg
file:Kurdish lands (3D).gif
file:IA-Sadr-City-04242008.jpg
file:General David Petraeus in testimony before Congress.jpg
file:Iraqi soldiers and Blackhawk.jpg
file:2009 Iraqi elections.png
file:President Obama's speech at Camp Lejeune on 2009-02-27.ogv
file:MESFABOT.png
file:Iraqi army 03 2011.jpg
file:Flickr - DVIDSHUB - Iraqi Police Build Relationships in Basra.jpg
file:M1 Abrams tanks in Iraqi service, Jan. 2011.jpg
file:Gate closing Iraq-Kuwait border.jpg
file:C-17 Medevac mission, Balad AB, Iraq.jpg
file:Defense.gov News Photo 051107-M-5865P-021.jpg
file:Pic of ramadi.jpg
file:State positions Iraq war.svg
file:Car bomb victim in Iraq.jpg
file:CollateralMurder.ogv
file:Abu Ghraib 53.jpg
file:Car bomb in Iraq.jpg
file:London Anti-war demo 2005.jpg
file:Pleadingforfreedom.jpg

&lt;/gallery&gt;
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Iraq War|Iraq War]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Iraq War
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}

{{ساواش-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:ساواشلار]]
[[بؤلمه:عیراق ساواشی (۲۰۰۳-۲۰۱۱)]]
[[بؤلمه:عراقین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:داعشین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:بؤیوک بریتانیانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:لهیستانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:اوستورالیانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:رومانینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:السالوادورین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:ایستونینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:آلبانینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:مولداوینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:اوکراینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:بولغاریستانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:دانمارکین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:ائرمنیستانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:بوسنی و هرزقووینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:چک جومهوریتینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:لتونینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:سنقاپورین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:جنوبی کوره‌نین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:مقدونیه جومهوریتینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:قازاخیستانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:تونقانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:گورجیستانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:موغولیستانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:ایسلوواکینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:نوروژین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:لیتوانینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:ایتالیانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:هولندین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:پورتوقالین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:ژاپونون ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:نیوزیلندین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:ایسلندین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:نیکاراقوئه‌نین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:دومینیکن جومهوریتینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:ایسپانیانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:فیلیپینین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:هندوراسین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:تایلندین ساواش‌لاری]]</text>
      <sha1>id6xqemuhh6zab0af42j7ets3ea8396</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایکی موقدس مسجیدین خادیمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602454</id>
    <revision>
      <id>1592589</id>
      <parentid>1554081</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1592589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4713" sha1="pi577xb5qzkpnjyiwprxau18ycnxsda" xml:space="preserve">[[فایل:Prince Salman bin Abd al-Aziz Al Saud at the Pentagon April 2012.jpg|160px|thumb|[[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|سلمان بن عبدالعزیز]] گۆنۆمۆزدکی ایکی موقدس مسجیدین خادیمی]]
'''ایکی موقدس مسجیدین خادیمی''' ({{lang-ar|خادم الحرمين الشريفين}})، [[ایوبیلر|ایوبی سولطانلاری]]، [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملوک سولطانلاری]]، [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو|عثمانلی سولطانلاری]] و گۆنۆمۆزده [[سعودی عربیستان|سعودی شاهلاری]] داخیل اوْلماقلا ایسلام حؤکۆمدارلاری طرفیندن ایستیفاده اوْلونان عونوان دیر. بۇ عونوان [[مکه]]‌‌ده اوْلان [[مسجد الحرام]] و [[مدینه]]‌‌دکی [[مسجد النبی]]‌‌نین قوْروماق و مسئولیتی‌نی آلماق آنلامینا گلیر.

== تاریخچه ==
بۇ عونوان ایلک دفعه [[صلاح الدین ایوبی]] طرفیندن ایستیفاده اوْلوندو. [[ایوبیلر]] یؽخیلاندان سوْنرا بۇ عونوان [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملوک سولطانلاری]] توسوط ایله داشیندی.&lt;ref name=&quot;Arab News&quot;&gt;{{cite news|last=Fakkar|first=Galal|title=Story behind the king’s title|url=http://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/695351|access-date=7 July 2018|publisher=[[Arab News]]|date=27 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804084234/http://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/695351|archive-date=4 August 2016|archivedate=2016-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804084234/http://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/695351}}&lt;/ref&gt; ۱۵۱۷-جی ایلده [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]] ایله [[مملوک سولطانلیغی (میصر)|مملوک سولطانلیغی]] آراسینداکی ساواشین آردیندان، [[بیرینجی سلیم|یاووز سولطان سلیم]] میصری فتح ائدیب [[خیلافت]] [[عثمانلی سولاله‌سی|عثمانلی‌لارین]] الینه کئچدی. سولطان سلیم [[اموی مسجیدی]]نده اؤزونو ایکی موقدس مسجیدین خادیمی دیه آدلاندیردی. بۇ عونوان عثمانلی‌لارین و ایسلامین سوْن خلیفه‌سی [[ایکینجی عبدالمجید]]ین خیلافتینه قدر داوام ائتدی و ۳ مارس ۱۹۲۴ده [[خیلافتین لغو ائدیلمسی]]ندن سوْنرا عونوان‌دا لغو اوْلدو.&lt;ref&gt;[http://www.milliyet.com.tr/yavuz-sultan-selim/ilber-ortayli/pazar/yazardetay/16.09.2012/1597012/default.htm İlber Ortaylı, &quot;Yavuz Sultan Selim&quot;], [[Milliyet]] (In Turkish)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.milliyet.com.tr/-/ilber-ortayli/pazar/yazardetay/20.04.2008/519055/default.htm İlber Ortaylı, &quot;Surre alayı Topkapı Sarayı’ndan geçiyor&quot;], [[Milliyet]], 20 April 2008 (In Turkish)&lt;/ref&gt;

۱۹۸۶-جی ایلده [[سعودی عربیستان|سعودی عربیستان شاهی]] [[فهد بن عبدالعزیز]] (الاحضرت) عونوانی‌نی لغو ائدیب ایکی موقدس مسجیدین خادیمی عونوانی‌نی جانلاندیردی. اوْنون اؤلوموندن سوْنرا سیرا ایله [[عبدالله بن عبدالعزیز]] بۇ عونوانی داشیدی.&lt;ref name=&quot;GDN2005Fahad&quot;&gt;{{cite news |newspaper=[[Gulf Daily News]] |title=Fahad played pivotal role in development |url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=118446 |date=2 August 2005 |access-date=2 February 2013 |archivedate=2013-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005035939/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=118446 }}&lt;/ref&gt; ۲۰۱۵ده تخته کئچن [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|سلمان بن عبدالعزیز]]، عبدالله‌ین اؤلوموندن سوْنرا عینی عونوانی داشیماقدا دیر.&lt;ref name=emjap&gt;{{cite web |work=The Saudi Embassy in Tokyo, Japan |title=Custodian of the Two Holy Mosques King Abdullah bin Abdulaziz |url=http://www.saudiembassy.or.jp/En/SA/custodian2.htm |access-date=April 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120070401/http://www.saudiembassy.or.jp/En/SA/custodian2.htm |archive-date=January 20, 2011 |url-status=dead |accessdate=2021-10-18 |archivedate=2011-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110120070401/http://www.saudiembassy.or.jp/En/SA/custodian2.htm }}&lt;/ref&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>pi577xb5qzkpnjyiwprxau18ycnxsda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوزوک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616627</id>
    <revision>
      <id>1592595</id>
      <parentid>1577769</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T10:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taha el Irano</username>
        <id>53385</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="j453xotmkrln82hasksj7xftdalav3z" xml:space="preserve">[[فایل:One Ring Blender Render.png|بندانگشتی|278x278پیکسل|بیر نیگاره [[اوزوکلر اربابی]]-نین [[قیزیل]] اؤزوکون-دن کی [[سائورون]] توسؤطیله یارانمیشدی.]]
'''اۆزوک'''، [[بارماق|بارماغا]] تاخؽلان و چوْخ سایؽ‌دا معدن پارچاسیندان قۇرولان بیر زینت اشیا‌سی‌دیر. 

نئچه جؤره اوزوک آداملار ایشلدل‌لر کی قیچ اۆچون، [[بویون|بوْیون]] اۆچون و توْپوق اۆچون اوْلابیلر.

هرکسه اۆزوگون سایزی فرقلی اوْلار و بدنین ایشلنن قیسمتینه یاراشیقلی یارانار.

اوزوک چوخلی باهالی فیلزلر دن مثل اؤچون [[قیزیل]]، [[دمیر]]، [[شوشه|شیشه]]، [[گوموش|گؤموش]]، [[سوموک]]، باهالی داشلار یادا [[آغاج]] و [[پیلاستیک]] قیسمتین-دن یارانار.

بعضا اوزوک‌لرین باشینا آیریدان بیر باهالی زینت اوچون داش یا [[آلماس|الماس]]&lt;nowiki/&gt;دان دا بیر شئی قویولار.

چوخلو زینت‌لری، آداملار ایشلدرلر کی اؤز ثیروتلرین گؤسترسینلر یادا یاراشیغینا خاطیر ایستیفاده الیه‌لر، آنجاق اۆزوک صیرف بیر زینت دییر، بلکی بیر ناماد یادا نیشانه عوضی‌ده ایشلنیر. اؤرنک اۆچون [[ائولیلیک|ائولیلیک‌ده]] یا بیر توْپولوغون آدامی اوْلماقدا.

== قایناقلار ==
اینگیلیسجه ویکی پدیا</text>
      <sha1>j453xotmkrln82hasksj7xftdalav3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آیین دؤنرگه‌سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618202</id>
    <revision>
      <id>1592592</id>
      <timestamp>2026-09-12T08:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' آیین دؤنرگه‌سی، ثابت و بیلینن اولماسی ایله بیرلیکده، اولدوقجا مورکبدیر و بو سببله هله ده [[آی نظریه‌سی]] ایله آراشدیریلیر. چوخلو مدل‌لر آیین دؤنرگه‌سین یئرمرکزی تصویر ائدیر، چونکی [[آی]] اساساً یئره باغلی‌دیر، آنجاق او، یئر ایله بیرلیکده یئر-آی...' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1592592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3146" sha1="1b594db1dxrfweqlydj1l7czd3t557r" xml:space="preserve">آیین دؤنرگه‌سی، ثابت و بیلینن اولماسی ایله بیرلیکده، اولدوقجا مورکبدیر و بو سببله هله ده [[آی نظریه‌سی]] ایله آراشدیریلیر. چوخلو مدل‌لر آیین دؤنرگه‌سین یئرمرکزی تصویر ائدیر، چونکی [[آی]] اساساً یئره باغلی‌دیر، آنجاق او، یئر ایله بیرلیکده یئر-آی سیستمی اولاراق، اونلارین موشترک باری‌سنتری اطرافیندا دا دؤنور. داها آرتیق، گونش‌مرکزی بیر باخیشدان، اونون یئرمرکزلی دؤنرگه‌سی، یئرین گونش اطرافینداکی دؤنرگه‌سین پوزماسینین بیر نتیجه‌سیدیر. 
آی، یئر اطرافیندا دوغرو ایستیقامه‌تده دؤنور و یاز اعتدالی و ثابیت اولدوزلارا نیسبتن بیر تام دؤوریه‌نی تخمیناً ۲۷.۳ گونده (بیر تروپیک آی و بیر اولدوز ایلی یا نجومی آی)، و گونشه نیسبتن بیر تام دؤوریه‌نی ایسه تخمیناً ۲۹.۵ گونده تاماملاییر.
اورتاجا ، آیینین یئرین مرکزیندن آرالیشی تخمیناً ۳۸۴٫۴۰۰ کیلومتر (۲۳۸٬۹۰۰ مایل) دیره، کی بو دا یئرین تقریباً ۶۰ اؤلچه‌سی و یا ۱٫۲۸ ایشیق-ثانیه‌سینه برابردیر. مرکزآغؽرلیشی یئرین مرکزیندین تقریباً ۴٬۶۷۰ کیلومتر (۲٬۹۰۰ مایل) اؤتده قرارلاشیب. مرکزآغؽرلیشی اطرافینداکی اورتا دؤنرگه سورعتی ایله ۱٫۰۲۲ کیلومتر/ثانیه‌ اولاراق، آی هر ساعتده اوز قوطرینا برابر بیر مسافه‌نی، یا دا گؤی کوره اوزره تقریباً یاریم درجه لیک بیر مسافه‌نی ائتیری.
آی، باشقا [[دۆزنلی قمر|عادی قمرلر]] چوخلو معمولی دؤوه‌لری‌دن ائلده ائدیر بو سببله کی اونون دؤنرگه صفحه سینی، اؤز اؤننگین استوا صفحه سینه نیسبتن، اؤز اؤننگینین  صفحه سینه نیسبتن داها یاخیندادیر. آیین دؤنرگه صفحه مئیل یؤرونگه‌وی سینی [[ مئیل یؤرونگه‌وی]] تقریباً ۵٫۱ درجه ماایل اولاراق کؤچه‌ریدیر (یئرین مئیل یؤرونگه‌وی  ایسه تقریباً ۲۳٫۴ درجه‌دیر).&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Hofmeister | first1=Anne M. | last2=Criss | first2=Robert E. | last3=Criss | first3=Everett M. | title=Theoretical and Observational Constraints on Lunar Orbital Evolution in the Three-Body Earth-Moon-Sun System | journal=Astronomy | publisher=MDPI AG | volume=1 | issue=2 | date=July 11, 2022 | issn=2674-0346 | doi=10.3390/astronomy1020007 | doi-access=free | pages=58–83 | bibcode=2022Astro...1...58H }}&lt;/ref&gt;

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>1b594db1dxrfweqlydj1l7czd3t557r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592593</id>
      <parentid>1592592</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3490" sha1="mlxcmpk5632oiyipx5y7i2cbloaonbv" xml:space="preserve">آیین دؤنرگه‌سی، ثابت و بیلینن اولماسی ایله بیرلیکده، اولدوقجا مورکبدیر و بو سببله هله ده [[آی نظریه‌سی]] ایله آراشدیریلیر. چوخلو مدل‌لر آیین دؤنرگه‌سین یئرمرکزی تصویر ائدیر، چونکی [[آی]] اساساً یئره باغلی‌دیر، آنجاق او، یئر ایله بیرلیکده یئر-آی سیستمی اولاراق، اونلارین موشترک باری‌سنتری اطرافیندا دا دؤنور. داها آرتیق، گونش‌مرکزی بیر باخیشدان، اونون یئرمرکزلی دؤنرگه‌سی، یئرین گونش اطرافینداکی دؤنرگه‌سین پوزماسینین بیر نتیجه‌سیدیر.
[[File:Lunar Orbit and Orientation with respect to the Ecliptic.svg|thumb|آیین یئره نیسبت دؤنرگه سینین دیاقرامی ؛ اؤره‌کین اره زمینه‌سی کین. بوجاقلار دۆزگوندیر و نیسبی اؤلچیلر میقیاسلیدیر ، آما مسافه‌لر میقیاسلی دئییر.]]
آی، یئر اطرافیندا دوغرو ایستیقامه‌تده دؤنور و یاز اعتدالی و ثابیت اولدوزلارا نیسبتن بیر تام دؤوریه‌نی تخمیناً ۲۷.۳ گونده (بیر تروپیک آی و بیر اولدوز ایلی یا نجومی آی)، و گونشه نیسبتن بیر تام دؤوریه‌نی ایسه تخمیناً ۲۹.۵ گونده تاماملاییر.
اورتاجا ، آیینین یئرین مرکزیندن آرالیشی تخمیناً ۳۸۴٫۴۰۰ کیلومتر (۲۳۸٬۹۰۰ مایل) دیره، کی بو دا یئرین تقریباً ۶۰ اؤلچه‌سی و یا ۱٫۲۸ ایشیق-ثانیه‌سینه برابردیر. مرکزآغؽرلیشی یئرین مرکزیندین تقریباً ۴٬۶۷۰ کیلومتر (۲٬۹۰۰ مایل) اؤتده قرارلاشیب. مرکزآغؽرلیشی اطرافینداکی اورتا دؤنرگه سورعتی ایله ۱٫۰۲۲ کیلومتر/ثانیه‌ اولاراق، آی هر ساعتده اوز قوطرینا برابر بیر مسافه‌نی، یا دا گؤی کوره اوزره تقریباً یاریم درجه لیک بیر مسافه‌نی ائتیری.
آی، باشقا [[دۆزنلی قمر|عادی قمرلر]] چوخلو معمولی دؤوه‌لری‌دن ائلده ائدیر بو سببله کی اونون دؤنرگه صفحه سینی، اؤز اؤننگین استوا صفحه سینه نیسبتن، اؤز اؤننگینین  صفحه سینه نیسبتن داها یاخیندادیر. آیین دؤنرگه صفحه مئیل یؤرونگه‌وی سینی [[ مئیل یؤرونگه‌وی]] تقریباً ۵٫۱ درجه ماایل اولاراق کؤچه‌ریدیر (یئرین مئیل یؤرونگه‌وی  ایسه تقریباً ۲۳٫۴ درجه‌دیر).&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Hofmeister | first1=Anne M. | last2=Criss | first2=Robert E. | last3=Criss | first3=Everett M. | title=Theoretical and Observational Constraints on Lunar Orbital Evolution in the Three-Body Earth-Moon-Sun System | journal=Astronomy | publisher=MDPI AG | volume=1 | issue=2 | date=July 11, 2022 | issn=2674-0346 | doi=10.3390/astronomy1020007 | doi-access=free | pages=58–83 | bibcode=2022Astro...1...58H }}&lt;/ref&gt;

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>mlxcmpk5632oiyipx5y7i2cbloaonbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592594</id>
      <parentid>1592593</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="a6mcx2c4xa14tsskam0sha5pnbs36bh" xml:space="preserve">آیین دؤنرگه‌سی، ثابت و بیلینن اولماسی ایله بیرلیکده، اولدوقجا مورکبدیر و بو سببله هله ده [[آی نظریه‌سی]] ایله آراشدیریلیر. چوخلو مدل‌لر آیین دؤنرگه‌سین یئرمرکزی تصویر ائدیر، چونکی [[آی]] اساساً یئره باغلی‌دیر، آنجاق او، یئر ایله بیرلیکده یئر-آی سیستمی اولاراق، اونلارین موشترک باری‌سنتری اطرافیندا دا دؤنور. داها آرتیق، گونش‌مرکزی بیر باخیشدان، اونون یئرمرکزلی دؤنرگه‌سی، یئرین گونش اطرافینداکی دؤنرگه‌سین پوزماسینین بیر نتیجه‌سیدیر.
[[File:Orbit of Moon es.jpg|thumb|350px|'''آیین دؤنرگه‌سی''']]
[[File:Lunar Orbit and Orientation with respect to the Ecliptic.svg|thumb|آیین یئره نیسبت دؤنرگه سینین دیاقرامی ؛ اؤره‌کین اره زمینه‌سی کین. بوجاقلار دۆزگوندیر و نیسبی اؤلچیلر میقیاسلیدیر ، آما مسافه‌لر میقیاسلی دئییر.]]
آی، یئر اطرافیندا دوغرو ایستیقامه‌تده دؤنور و یاز اعتدالی و ثابیت اولدوزلارا نیسبتن بیر تام دؤوریه‌نی تخمیناً ۲۷.۳ گونده (بیر تروپیک آی و بیر اولدوز ایلی یا نجومی آی)، و گونشه نیسبتن بیر تام دؤوریه‌نی ایسه تخمیناً ۲۹.۵ گونده تاماملاییر.
اورتاجا ، آیینین یئرین مرکزیندن آرالیشی تخمیناً ۳۸۴٫۴۰۰ کیلومتر (۲۳۸٬۹۰۰ مایل) دیره، کی بو دا یئرین تقریباً ۶۰ اؤلچه‌سی و یا ۱٫۲۸ ایشیق-ثانیه‌سینه برابردیر. مرکزآغؽرلیشی یئرین مرکزیندین تقریباً ۴٬۶۷۰ کیلومتر (۲٬۹۰۰ مایل) اؤتده قرارلاشیب. مرکزآغؽرلیشی اطرافینداکی اورتا دؤنرگه سورعتی ایله ۱٫۰۲۲ کیلومتر/ثانیه‌ اولاراق، آی هر ساعتده اوز قوطرینا برابر بیر مسافه‌نی، یا دا گؤی کوره اوزره تقریباً یاریم درجه لیک بیر مسافه‌نی ائتیری.
آی، باشقا [[دۆزنلی قمر|عادی قمرلر]] چوخلو معمولی دؤوه‌لری‌دن ائلده ائدیر بو سببله کی اونون دؤنرگه صفحه سینی، اؤز اؤننگین استوا صفحه سینه نیسبتن، اؤز اؤننگینین  صفحه سینه نیسبتن داها یاخیندادیر. آیین دؤنرگه صفحه مئیل یؤرونگه‌وی سینی [[ مئیل یؤرونگه‌وی]] تقریباً ۵٫۱ درجه ماایل اولاراق کؤچه‌ریدیر (یئرین مئیل یؤرونگه‌وی  ایسه تقریباً ۲۳٫۴ درجه‌دیر).&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Hofmeister | first1=Anne M. | last2=Criss | first2=Robert E. | last3=Criss | first3=Everett M. | title=Theoretical and Observational Constraints on Lunar Orbital Evolution in the Three-Body Earth-Moon-Sun System | journal=Astronomy | publisher=MDPI AG | volume=1 | issue=2 | date=July 11, 2022 | issn=2674-0346 | doi=10.3390/astronomy1020007 | doi-access=free | pages=58–83 | bibcode=2022Astro...1...58H }}&lt;/ref&gt;

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>a6mcx2c4xa14tsskam0sha5pnbs36bh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>