ویکی‌پدیا azbwiki https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter مدیا اؤزل دانیشیق ایشلدن ایشلدن دانیشیغی ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا دانیشیغی فایل فایل دانیشیغی مدیاویکی مدیاویکی دانیشیغی شابلون شابلون دانیشیغی کؤمک کؤمک دانیشیغی بؤلمه بؤلمه دانیشیغی پوْرتال پوْرتال دانیشیغی TimedText TimedText talk ماژول ماژول دانیشیغی Event Event talk 0 7239 1592685 1592670 2026-09-14T21:56:58Z Yossardaz 12770 معلومات یئنی‌لندی 1592685 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = تیراختور فوتبال کولوبو | image = Tractor Logo.png | upright = 0.9 | fullname = تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو |nickname = تیراختورچولار<ref name="Sport360 2016">{{cite web |title=Al Nasr fully focused on stern test in Iran with AFC Champions League quarter-finals in touching distance - Aay 24, 2016 |url=https://sport360.com/article/football/arabian-gulf-league/179535/al-nasr-fully-focused-on-stern-test-in-iran-with-afc-champions-league-quarter-finals-in-touching-distance |access-date=February 11, 2019}}</ref>{{جب}}قیرمیزی‌ قوردلار<ref>https://www.yjc.ir/fa/news/5541064</ref> | shortname = | founded = {{Start date and age|1970|11|30}} ''تیراختورسازی'' آدی ایله | dissolved = | ground = [[سهند ایستادیومو]] | capacity = ۶۸٫۸۳۳<ref name="auto">{{Cite web|url=http://stadiumdb.com/stadiums/irn/yadegar_e_emam_stadium|title=Yadegar-e Emam Stadium (Sahand Stadium) – StadiumDB.com|website=stadiumdb.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tabrizpedia.info/ورزشگاه-یادگار-امام-تبریز-؛-اولین-استا/|title=ورزشگاه یادگار امام تبریز؛ اولین استادیوم بزرگ کشور بعد از استادیوم آزادی|date=6 April 2017|website=تبریز پدیا|accessdate=2020-02-02|archivedate=2020-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200928023518/http://tabrizpedia.info/%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D8%9B-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7/}}</ref> | owner = {{بایراقچه|ایران}} [[محمدرضا زونوزی مطلق]] | chrtitle = | chairman = {{بایراقچه|ایران}} [[سید حجت کریمی]] | mgrtitle = باش مشقچی | manager = {{بایراقچه|ایران}} [[جواد نکونام]] | league = [[خلیج فارس سوپر لیگی]] | مووسوم = [[ایران سوپر لیگی ۰۵-۱۴۰۴|۲۶–۲۰۲۵]] | position = ۲-جی {{efn|لیگ یاریمچیلیق قالدی و تاماملانمادی.}} | pattern_la1 = _blackborder | pattern_b1 = _blackstripes | pattern_ra1 = _blackborder | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = 000000 | socks1 = F00000 | pattern_la2 = _goldborder | pattern_b2 = _goldcollar | pattern_ra2 = _goldborder | pattern_sh2 = _goldsides | pattern_so2 = | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = FFC000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _blackborder | pattern_b3 = _blackcollar | pattern_ra3 = _blackborder | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = ffffff | body3 = ffffff | rightarm3 = ffffff | shorts3 = ffffff | socks3 = ffffff | current = ۲۷–۲۰۲۶ مؤوسومونده تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو | website = www.tractor-club.com }} {| class="infobox" style="width: 250px;" |- bgcolor=#ED2939 style="text-align: center" !colspan="4"|<span style="color:#000000;">'''{{Colored link|black|تیراختور آذربایجان کولتور ایدمان ایقتیصادی کولوبو|تیراختور آذربایجان کولوبو}}'''نون شؤعبه‌لری</span> |- style="font-size: 100%; text-align: center" |[[فایل:Football pictogram.svg|30px]]<br/>[[تیراختور آذربایجان فوتبال کولوبو|'''فوتبال (کیشی)''']] |[[فایل:Football pictogram.svg|30px]]<br/>[[تیراختور آذربایجان قادین فوتبال کولوبو|'''فوتبال (قادین)''']] |} '''تیراختور فوتبال کولوبو'''، [[تبریز]] شهریندن [[ایران سوپر لیگی]]نده ایشتیراک ائدن بیر [[فوتبال]] تاخیمی‌دیر. تاخیم، [[تیراختور آذربایجان کولتور ایدمان ایقتیصادی کولوبو]]نون فوتبال تاخیمی‌دیر. تیراختور فوتبال کولوبونون ائو صاحیبلیگی یاپدیغی یئر [[سهند ایستادیومو]]دور. تاخیم ۱۹۷۰ تاریخینده [[ایران تیراختورقاییرما شیرکتی]] طرفیندن قۇرولدو. ۲۰۱۸-جی ایلدن [[محمدرضا زونوزی مطلق]] تاخیمین مالیکی دیر. ''تیراختور فوتبال کولوبو''نون ان اؤنملی باشاریلاری آراسیندا ۱ [[خلیج فارس سوپر لیگی|ایران سوپر لیگی]] شامپیونلوغو و ۳ ایکینجی‌لیگی، ۲ [[ایران حذفی کوپاسی]] شامپیونلوغو و ۳ ایکینجی‌لیگی و ۱ [[ایران سوپر کوپاسی]] شامپیونلوغو و ۱ ایکینجی‌لیگی یئر آلماقدا دیر. == تاریخی == === آد === تاخیم اؤز آدینی اونون ایلک و رسمی حامی‌سی [[تبریز]] مرکزلی [[ایران تیراختورقاییرما شیرکتی]] آدیندان آلمیشدیر. ''تراکتور'' ({{اینگیلیسجه| '''Tractor'''}}) سؤزجوگو [[ایران تورکلری]] آراسیندا «''تیراختور''» ، «''تراختور''» یا «''تیرختور''» کیمی تلفوظ ائدیلیر. بونا گؤره یانداشلار اؤز سئویملی تاخیملارینی یالنیز [[تۆرکجه]] خیطاب ائدیب آلقیش‌لاییرلار. یانداشلار تاخیمین آدینی ''تراختور'' یازماق ایسته‌ییرلر و کؤینکلر و بایراق‌لارینا ''تراختور'' یازیرلار، آنجاق بیر سؽرا واختلار، امنیتی گۆجلر «''خ''» یازیلی بایراق‌لار و کؤینک‌لرله ایستادیوما گلن یانداشلاری ایچریه یوْل وئرمیر گئری گؤندریرلر.<ref>{{Cite web |title=تراختور کیست؟ |url=http://www.traxtorchi.ir/comment.php?comment.news.1141 |accessdate=2015-08-02 |archivedate=2010-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101123153821/http://www.traxtorchi.ir/comment.php?comment.news.1141}}</ref><ref>{{Cite web |title=سرخابی هستید یا طرفدار تراختور؟ |url=http://www.parsfootball.com/Journalists/bazrafkan/17879.html |accessdate=2015-08-02 |archivedate=2012-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120423113313/http://www.parsfootball.com/Journalists/bazrafkan/17879.html}}</ref> [[ایران تیراختورقاییرما شیرکتی]] طرفیندن «''تیراختورسازی''» ([[فارسجا]]: ''تراکتورسازی'') آدی ایله قۇرولان و بیلینن تاخیم، [[محمدرضا زونوزی مطلق]] طرفیندن تاخیمین مالیکیتی آلیندیقدان سوْنرا [[فارسجا]] اوْلان «''سازی''» اۇزاتماسی سیلیندی و تاخیمین آدی «''تیراختور آذربایجان''» ([[فارسجا]]: ''تراکتور آذربایجان'') اوْلاراق چئوریلدی.<ref>https://www.tarafdari.com/node/1397089</ref> === ۱۹۷۰-جی ایللر: قۇرولوش === [[فایل:Tractor-1974.jpg|thumb|left|280px|۱۹۷۴-جو ایلده تیراختور فوتبال کولوبو]] ''تیراختور فوتبال کولوبو'' ۳۰ نوْوامبر ۱۹۷۰ده [[تبریز]] مرکزلی [[ایران تیراختورقاییرما شیرکتی]] طرفیندن قۇرولدو. اوْیونچولاری‌نین چوْخو فابریکا ایشچی‌سی اوْلدوغو تاخیم قۇرولدوغو ایلک ایلده [[تبریز فوتبال لیگی]]‌نده ایشتیراک ائدیب شامپیون اوْلدو. ائرته‌سی ایل یئنی‌دن [[تبریز فوتبال لیگی]]‌نده شامپیون اوْلاراق اوْ زامانلار ایرانین ایکینجی سویه‌لی لیگی اوْلان [[ایکینجی لیگ (ایران)|ایکینجی لیگ]]ه یۆکسلدی. ''تیراختور'' ۷۴–۱۹۷۳ مؤوسومونده [[ایکینجی لیگ (ایران)|ایکینجی لیگ]]ی ۳-جو یئرده بیتیردی. ائرته‌سی مؤوسوم ۷۵–۱۹۷۴ [[ایکینجی لیگ (ایران)|ایکینجی لیگ]]ده شامپیون اوْلدو و ایلک دفعه ایرانین [[ایران فوتبال لیگی|بیرینجی سویه‌لی لیگی]] اوْلان [[تخت جمشید کوپاسی]]‌نا یۆکسلدی و کئچن مؤوسوم ازلی رقیبی [[ماشین فوتبال کولوبو]]نون [[ایکینجی لیگ (ایران)|ایکینجی لیگ]]ه دۆشمه‌سی ایله [[آذربایجان]]ین [[ایران فوتبال لیگی|ایران سوپر لیگی]]نده تک تمثیلچی‌سی اوْلاراق ایشتیراک ائتدی. اوْ مؤوسوم ۱۶ تاخیم آراسیندا ۱۶-جی اوْلاراق [[ایکینجی لیگ (ایران)|ایکینجی لیگ]]ه دۆشدو. بیر ایل سوْنرا ۷۸–۱۹۷۷ مؤوسومونده یئنی‌دن [[تخت جمشید کوپاسی|سوپر لیگ]]ه یۆکسلن تاخیم مؤوسوم سوْنوندا ۵-جی سؽرادا یئر آلاراق [[تخت جمشید کوپاسی|سوپر لیگ]]ده قالماغی قارانتی‌لدی. ''تیراختور فوتبال کولوبو'' ۱۹۷۶-جی ایلده دۆزنله‌نن [[ایران حذفی کوپاسی]]‌نین ایلک دؤورونده فینال دا ۴–۱ نتیجه‌سی ایله [[ملوان فوتبال کولوبو]]نا اۇدوزاراق ایکینجی اوْلدو. بۇ ایللرده ''تیراختور''ون باش مشقچی‌لیگی‌نی [[حسین فکری]] ائدیردی، تاخیمین اۇلدوزلاری ایسه [[پرویز مظلومی]]، [[عباس کارگر]] و [[ابراهیم کیان‌طهماسبی]] کیمی‌لر ایدی.<ref name="Traxtor">حدادپور، مهدی. "تراختور... شیرِ". روزنامه ورزشی گل. ۲۰ خرداد ۱۳۸۸. سال چهارم شماره ۹۶۲، صفحهٔ ۵</ref> ''تیراختور'' ۷۹–۱۹۷۸ مؤوسومونده [[تخت جمشید کوپاسی|سوپر لیگ]]ده ایشتیراک ائدیب اوْن ایکینجی تۇرون آردیندان ۸-جی سیرادا یئر آلماقدا ایدی. ۱۹۷۹دا باش وئرن [[ایران ایسلام اینقیلابی]] نتیجه‌سینده لیگ یاریمچیلیق قالدی و بۆتون ایدمان فعالیت‌لر دایاندیریلدی.<ref>کتاب ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱)نویسنده: صداقت، فرهاد، چاپ اول، تبریز، شهریور ۱۳۸۱، صفحه ۹۱ تا ۹۴، شابک 964-06-1693-1</ref> === ۱۹۸۰-جی ایللر: گئری‌لمه دؤنمی === ۱۹۸۰-جی ایللرده [[ایران ایسلام اینقیلابی]] و آردیندان [[ایران عیراق ساواشی]] سببیندن [[ایران فوتبال لیگی]] باغلی قالدی و یالنیز بؤلگه‌سل لیگ‌لر کئچیریلیردی. ''تیراختور'' ایسه [[تبریز فوتبال لیگی]]‌نده ایشتیراک ائدیب اۇغورلو نتیجه‌لر آلیردی. ۱۹۸۶-جی ایلده باش وئرن ''اوستانلار آراسی غئیر رسمی کوپاسی''ندا '''''تبریز سئچمه تاخیمی'''''، [[تبریز]]ین گۆجلو و کؤکلو کولوبلاریندان اوْ جومله ''تیراختور''، [[ماشین فوتبال کولوبو|ماشین]] و [[کلنی مموریال تبریز فوتبال کولوبو|کلنی مموریال]] کولوبلاری‌نین اوْیونچولاری‌نین بیرلشمه‌سی ایله فینالا چیخمیش آمما فینال‌دا ''ایصفاهان سئچمه تاخیمی''‌نا مغلوب اوْلاراق ایکینجی اوْلموشدور. اوْ ایللرده ''تیراختور''ون اۇلدوز اوْیونچولاری [[احد شیخلاری]]، [[حسین قوی‌فکر]]، [[غلامرضا باغ‌آبادی]] و [[امیر داداش‌ضیایی]] کیمی‌لر ایدی کی [[ایران میلی فوتبال تیمی|ایران میلی فوتبال تاخیمی]]‌ندا دا اوْیناییردیلار. [[ایران ایسلام اینقیلابی|ایسلام اینقیلابی]] سوْنراسی دۆزنله‌نن ایلک [[ایران فوتبال لیگی|میلی لیگ]]ده ۹۰–۱۹۸۹ مؤوسومونده ''تیراختور'' [[آزادگان لیگی|ایران سوپر لیگی]]نده [[ماشین فوتبال کولوبو|ماشین]] ایله بیرلیکده [[آذربایجان]]ی تمثیل ائتدی و مؤوسوم سوْنوندا جدولی ۶-جی اوْلاراق بیتیردی. ۱۹۸۰-جی ایللرین سوْنوندا ''تیراختور''و دۆزن و نیظاما سوْخان [[رومانی]]الی مشقچی [[واسیلی قوجا]] تاخیما قوْشولدو.<ref name="Traxtor"/> === ۱۹۹۰-جی ایللر: دۇرغونلوق دؤنمی === [[فایل:Sheykhlari-Nikmehr.jpg|انگشتدان|چپ|280px|تیراختورون ۱۹۹۰-جی ایللرده اۇلدوزلاریندان [[احد شیخلاری]] (سوْل) و [[علیرضا نیک‌مهر]] (ساغ) [[باغ شومال ایستادیومو]]ندا]] [[واسیلی قوجا]] مشقچی اوْلدوقدان سوْنرا ''تیراختور''ون پایه و جاوانلار تاخیمینا اؤنم وئردی، نظارته آلدی و اساس ایشلرینه خیدمت ائتدی. همچینین اوْردان ''تیراختور فوتبال کولوبو'' ترکیبینه جاوان و ایستعدادلی اوْیونچولار گتیره‌رک تاخیمین دییشیکلیک و اینکیشافینا سبب اوْلدو و ۹۰-جی ایللرده اۇغورلو نتیجه‌لر آلماسینا نه‌دن اوْلدو.<ref name="Traxtor"/><ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/iran/news/1825/ایران/2010/03/21/1842058/گزارش-ویژه-درباره-پدیده-سالتراکتورسازی-و-هوادارانش |title=گزارش ویژه دربارهٔ پدیده سال؛ تراکتورسازی و هوادارانش |access-date=۲۹ اسفند ۱۳۸۸ |work=رستمی، حمید |date=۲۹ اسفند ۱۳۸۸ |publisher=[[وبگاه گل]] |archive-url=https://www.webcitation.org/6CvEdU3Zi?url=http://www.goal.com/iran/news/1825/Ø%C2§Ã›%C2ŒÃ˜%C2±Ã˜%C2§Ã™%C2†/2010/03/21/1842058/Ú%C2¯Ã˜%C2²Ã˜%C2§Ã˜%C2±Ã˜%C2´-Ù%C2ˆÃ›%C2ŒÃš%C2˜Ã™%C2‡-Ø%C2¯Ã˜%C2±Ã˜%C2¨Ã˜%C2§Ã˜%C2±Ã™%25 |archive-date=15 دسامبر 2012}}</ref> ''تیراختور'' ۹۳–۱۹۹۲ [[آزادگان لیگی|ایران سوپر لیگی]]نده بیرینجی قروپ‌دا [[استقلال تهران فوتبال کولوبو|استقلال]] و [[کشاورز تهران فوتبال کولوبو|کشاورز]] کیمی اۇغورلو تاخیملاردان اۆسته بیرینجی سؽرادا یئرلشدی، آنجاق پلی-آف اوْیونوندا [[پاس تهران فوتبال کولوبو|پاس تهران]]ا اودوزدو و اۆچونجو اوْلدو.<ref>{{cite book|title=۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱)|authorlink= صداقت، فرهاد|location=تبریز|pages=ص ۱۰۸|isbn=964-06-1693-1}}</ref> بۇ نتیجه ''تیراختور''ون قۇرولوشوندان بۇ یانا ان باشاریلی نتیجه‌سی ایدی. بۇ ایللرده ''تیراختور''ون اۇلدوزلاری [[احد شیخ‌لاری]]، [[کریم باقری]]، [[سیروس دین محمدی]] و [[حسین خطیبی]] کیمی‌لر ایدی. [[اسماعیل حلالی]] و [[علی باغمیشه]] ایسه ''تیراختور''دان [[ایران میلی فوتبال تیمی|ایران میلی فوتبال تاخیمی]]نا دعوت ائدیلمیشلردی.<ref name="Traxtor"/> ''تیراختور'' ۹۵–۱۹۹۴ [[ایران حذفی کوپاسی]]ندا فینالدا ایکی اوْیون سوْنوجوندا ۲–۱ نتیجه‌سی ایله [[بهمن کرج فوتبال کولوبو|بهمن فوتبال کولوبو]]نا مغلوب اوْلدو و ایکینجی دفعه حذفی کوپاسی فینالیندا اودوزاراق ایکینجی اوْلدو. همین مؤوسومده ''تیراختور'' [[آزادگان لیگی|لیگ]]ده ۹-جو اوْلاراق [[ایکینجی لیگ (ایران)|ایکینجی لیگ]]ه دوشدو و اوْ مؤوسومدن سوْنرا اؤنملی اوْیونچولاری‌نی الدن وئردی. ''تیراختور'' ۹۶–۱۹۹۵ مؤوسومونده [[ایکینجی لیگ (ایران)|ایکینجی لیگ]]ده شامپیون اوْلدو و یئنی‌دن [[آزادگان لیگی|سوپر لیگ]]ه دؤندو. ۹۸–۱۹۹۷ مؤوسومونده ''تیراختور''و دیزاین ائدن و تاخیما دۆزن گتیرن [[واسیلی قوجا]] تاخیمدان آیریلدی و یئرینه [[محمدحسین ضیایی]] ''تیراختور''ون اوْیونچوسو، مشقچی اوْلاراق تعیین ائدیلدی. ''تیراختور'' ۱۹۹۰-جی ایللرین سوْنونا قدر وضعیتی‌نی قوْرودو و دورغونلوق دؤنمی یاشادی.<ref name="Traxtor"/> === ۲۰۰۰-جی ایللر: بیرینجی لیگ دؤنمی === [[فایل:Mehdi Kiani-July 2011.JPG|left|150px|thumb|تیراختورون ۲۰۰۰-جی ایللرده اۇلدوزلاریندان [[مهدی کیانی]]]] ''تیراختور''، ۰۱–۲۰۰۰ مؤوسومونده جدولی سوْن اوْلاراق بیتیردی آمما [[ایران فوتبال فدراسیونو]]نون قراری ایله گلن مؤوسوم یئنی دۆزنله‌نن [[خلیج فارس سوپر لیگی]]‌نده شیرکت ائتمه‌گه حاق قازاندی. ۰۲–۲۰۰۱ مؤوسومونده ۱۴ تاخیم ایشتیراکی ایله دۆزنله‌نن [[ایران فوتبال لیگی|یئنی سوپر لیگ]]ده، ''تیراختور'' سوْنونجو سؽرادا یئرلشیب آشاغی لیگه دۆشدو. تیراختور ۶ مؤوسوم [[آزادگان لیگی|بیرینجی لیگ]]ده کئچیردی آمما نه‌دن‌سه [[خلیج فارس سوپر لیگی]]‌نه یۆکسله بیلمدی. یالنیز بیر دفعه ۰۷–۲۰۰۶ مؤوسومونده ب قروپوندا بیرینجی سؽرادا یئرلشه‌رک پلی-آف اوْیونونا یۆکسلدی آمما ایکی اوْیون سوْنوجوندا ۴–۲ نتیجه‌سی ایله [[راهیان کیرمانشاه فوتبال کولوبو|شیرین فراز کیرمانشاه فوتبال کولوبو]]نا اودوزاراق [[ایران فوتبال لیگی|سوپر لیگ]]ه یۆکسه‌له بیلمدی. بۇ ایللرده [[ارنست میدندروپ]]، [[فرشاد پیوس]] و [[احد شیخلاری]] ''تیراختور''ون باش مشقچی‌لریندن ایدیلر. همچینین ''تیراختور''ون ۲۰۰۰-جی ایللرده اۇلدوزلاری [[رسول خطیبی]]، [[یونس باهنر]]، [[مهدی کیانی]] و [[محمد ابراهیمی]] کیمی‌لر ایدیلر. نهایت ''تیراختور''، ۰۹–۲۰۰۸ مؤوسومونده [[فراز کمالوند]] مشقچی‌لیگینده و [[ناصر شفق]]‌ین مالی دستکلری ایله کی مؤوسومون باشیندان ''تیراختور''ون مالیکیتی‌نی [[ایران تیراختورقاییرما شیرکتی]]‌ندن آلمیشدی، [[خلیج فارس سوپر لیگی|سوپر لیگ]]ه یۆکسلدی. ایللر سوْنرا یئنی‌دن [[ایران فوتبال لیگی|سوپر لیگ]]ه یۆکسه‌لن ''تیراختور''، ایلک مؤوسومو ۱۰–۲۰۰۹ دا [[ فراز کمالوند]] مشقچی‌لیگینده جدولی ۷-جی سؽرادا بیتیردی. ۲۰۱۰-جو ایلده اؤلکه‌ده مؤوجود اوْلوب داوام ائدن امنیتی دۇروملاردان دوْلایی ''تیراختور''ون مالیکیتی [[ناصر شفق]]‌دن آلیندی و تاخیمین یئنی مالیکی [[ایسلامی اینقیلاب گؤزتچیلر اوردوسو]] اوْلدو.<ref name="Traxtor"/> === ۲۰۱۰-جو ایللر: یۆکسلیش دؤنمی === ''تیراختور'' ۲۰۱۰-جو ایللری یئنی مالیکیت ایله باشلادی.<ref>{{cite web|url=http://tabriz.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=19284|title=فرمانده سپاه عاشورا اعضای هیئت مدیره باشگاه تراکتورسازی را اعلام کرد|access-date=۲۹ مرداد ۱۳۹۰|date=۱۱ خرداد ۱۳۹۰|publisher=خبرگزاری ایسنا|archive-url=https://www.webcitation.org/6Dl7kLo7L?url=http://tabriz.isna.ir/Default.aspx?NSID=5|archive-date=18 ژانویه 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=مؤسسه قرض الحسنه جوانان خیر - ۳۰ درصد از سهام باشگاه تراکتورسازی به مؤسسه قرض الحسنه جوانان خیّر واگذار شد |url=http://jkh.ir/?MID=21&Type=News&TypeID=25&id=604 |accessdate=2025-02-02 |archivedate=2012-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120114221/http://jkh.ir/?MID=21&Type=News&TypeID=25&id=604 }}</ref> ''تیراختور'' یئنی [[خلیج فارس سوپر لیگی|سوپر لیگ]] دؤنمی‌نین ایکینجی مؤوسومو اوْلان ۱۱–۲۰۱۰ مؤوسومونده تاخیمی ایللر سوْنرا [[ایران فوتبال لیگی|سوپر لیگ]]ه گتیرن [[فراز کمالوند]] ایله باشلادی و اؤتن مؤوسوم‌دن داها یاخشی نتیجه آلاراق لیگی ۵-جی اوْلاراق بیتیردی. بؤ مؤوسومده آلینان نتیجه‌لر [[خلیج فارس سوپر لیگی|ایران سوپر لیگی]]نده یئنی بیر فیرتینانین خبرچی‌سی ایدی. ''تیراختور'' اوْیونلاری ایله داها چوْخ یانداشی ایستادیوما گتیریردی و گؤزلنتی‌لری یۆکسلدیردی. بۇ اوْلایلار ایداره‌چی‌لری تاخیمی تقویت ائتمه‌گه یؤنلتدی. ایداره‌چی‌لر بۇ هدفه نائیل گلمه اۆچون یوْللاری [[فراز کمالوند]]دن آییردیلار و [[ایران]]ین تجروبه‌لی و شامپیونلوقلار گتیرن مشقچی‌لریندن اوْلان [[امیر قلعه‌نویی]] ایله آنلاشما یاپدیلار. ''تیراختور'' [[امیر قلعه‌نویی]] مشقچی‌لیگینده ۱۲–۲۰۱۱ مؤوسومونده ۶۶ خال ایله (شامپیوندان بیر خال آز) جدولی ایکینجی بیتیردی. ''تیراختور'' بۇ نتیجه ایله قۇرولوشوندان بۇ یانا لیگده تاریخی‌نین ان یاخشی نتیجه‌سینی آلیرکن ایلک دفعه [[آسیا شامپیونلار لیگی]]نه حاق قازاندی. [[File:Toni Oliveira - Esteghlal vs Tractor Sazi.jpg|thumb|180px|left|[[تونی اولیویرا]] ''تیراختور''ون ان سئویملی مشقچی‌سی]] ''تیراختور'' ۱۳–۲۰۱۲ مؤوسومونده تاریخی‌نین ان باشاریلی و یانداشلار طرفیندن ان سئویلن مشقچی‌سی اوْلان [[تونی اولیویرا]] ایله آنلاشدی.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2012/06/09/3159557/%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%B1%D8%A7-%D9%8A%D9%83-%D8%AC%D8%A7%D9%85|title=Official: Toni becomes new Tractor head coach|publisher=[[Goal (website)|Goal]]|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> تونی ۳ فرقلی دؤنمده مشقچی‌لیک یاپدی و تاخیما ۱۳–۲۰۱۲ مؤوسومونده ''لیگ ایکینجی‌لیگی''، ۱۴–۲۰۱۳ مؤوسومونده تاخیمین ایلک ''[[ایران حذفی کوپاسی|حذفی کوپاسی]] شامپیونلوغو'' و ۱۵–۲۰۱۴ مؤوسومونده ''لیگ ایکینجی‌لیگی'' گتیردی. ''تیراختور'' ۱۶–۲۰۱۵ مؤوسومونده جدولده ۴-جو سؽرادا یئرلشدی، آیریجا [[۲۰۱۶ آسیا شامپیونلار لیگی]]نده ایلک دفعه قروپوندان یۆکسله‌رک ۱/۸ فینال توروندا اوْینادی آمما ایکی اوْیون سوْنوجوندا ۵–۴ نتیجه‌سی ایله [[النصر ایمارات فوتبال کولوبو]]نا اودوزاراق حذف اوْلدو. [[File:Tractor Sazi players after ACL match with Pakhtakor.jpg|left|thumb|250px|[[۲۰۱۶ آسیا شامپیونلار لیگی]] قروپ مرحله‌سینده [[پاختاکور فوتبال کولوبو|پاختاکور]]ا قارشی ۲–۰ نتیجه‌سی ایله قالیب گلن اوْیونچولارین [[سهند ایستادیومو]]ندا قۇتلاماسی]] ۱۷–۲۰۱۶ مؤوسومونده یئنی‌دن [[امیر قلعه‌نویی]] ایله آنلاشان ''تیراختور'' مؤوسوم سوْنوندا [[خلیج فارس سوپر لیگی|لیگ]]ده اۆچونجو اوْلاراق [[ایران حذفی کوپاسی|حذفی کوپاسی]]ندا اۆچونجو دفعه ایکینجی اوْلدو. ۱۸–۲۰۱۷ مؤوسومونده [[ایسلامی اینقیلاب گؤزتچیلر اوردوسو|گؤزتچیلر اوْردوسو]] تاخیمین آغیر مالیه یۆکلریندن دوْلایی و ترانسفر پنجره‌لری‌نین باغلی اوْلماسی سببی ایله تاخیمی گۆجلندیره بیلمدی و ''تیراختور''ون مالیکیتی‌نی اینتیقال وئرمه‌گه قرار وئردی. اوْ مؤوسوم تاخیم یاخشی نتیجه‌لر آلمایاراق جدولی ۱۰-جو سؽرادا بیتیردی. نهایت ۲۰۱۸-جی ایلده [[محمدرضا زونوزی مطلق]] ''تیراختور''ون مالیکیتی‌نی دؤور آلدی، بۆتون مالیه بوْرجلاری‌نی اؤده‌دی و ترانسفر پنجره‌سینی آچدی و ایلک مؤوسومونده یعنی ۱۹–۲۰۱۸ مؤوسومونده ایلک اوْلاراق دۆنیاجا مشهور [[جان توشاک]]ی مشقچی تعیین ائدیب [[ایران میلی فوتبال تیمی|ایران میلی فوتبال تاخیمی]]‌نین اۆچ کاپیتانی [[مسعود شجاعی]]، [[اشکان دژآگه]] و [[احسان حاج‌صفی]]‌نی و باشقا کیفیت‌لی اوْیونچولاری تاخیما قاتدی. بۇ مؤوسوم سوْنوندا ''تیراختور'' جدولی ۵-جی سؽرادا بیتیردی. ۲۰–۲۰۱۹ مؤوسومونده ایسه لیگده ۴-جو اوْلاراق [[ایران حذفی کوپاسی]]ندا ایکینجی دفعه شامپیون اوْلدو.<ref>{{cite web|title=دومین قهرمانی تراکتور در جام‌حذفی؛ شام آخرِ فرهاد تلخ بود|url=https://www.khabarvarzeshi.com/news/272232/دومین-قهرمانی-تراکتور-در-جام-حذفی-شام-آخر-فرهاد-تلخ-بود|website=خبرورزشی|date=2020-09-03|access-date=2020-12-23|language=fa}}</ref> بۇ ایللرده [[فراز کمالوند]] ''تیراختور''و سوپر لیگه یۆکسلدیب ایللر سوْنرا سوپر لیگده ایلک مشقچی‌‌سی اوْلدوغوندان،<ref name="varzesh3.com">{{cite web|url=http://www.varzesh3.com/news/1002144/داستان-تراکتورسازی-در-10-پرده|title=داستان تراکتورسازی در 10 پرده|date=۶ اسفند ۱۳۹۱|publisher=ورزش ۳|}}</ref> [[امیر قلعه‌نویی]] سوپر لیگده ان باشاریلی نتیجه‌نی (ایکینجی‌لیک) آلماق و ''تیراختور''ون ایلک آسیا شامپیونلار لیگی‌نه حاق قازاندیرماقیندان<ref>{{cite web|url=http://www.anaj.ir/p/News.aspx?id=43680&title=ادامه-طلسم-شکنی-تراکتورسازی-با-ژنرال-در-آسیا|title=ادامه طلسم شکنی تراکتورسازی با ژنرال در آسیا|date=۳۱ فروردین ۱۳۹۵|publisher=آناج|url-status=dead}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> و [[تونی اولیویرا]] حذفی کوپاسیندا ایلک شامپیونلوغو قازانماقدان<ref>{{cite web|url=http://www.khabarsport.com/detail/13758/football/h|title=تراکتورسازی قهرمان جام حذفی شد؛ اولین جام برای تونی و کریمی|date=۲۵ بهمن ۱۳۹۲|publisher=خبر ورزشی|}}</ref> آدلاری‌نی کولوبون تاریخینده یازمیشلاردیر. همچینین ''تیراختور''ون ۲۰۱۰-جو ایللرده اۇلدوزلاری [[مهدی کیانی]]، [[محمد ابراهیمی]]، [[مرتضی اسدی]]، [[آندرانیک تیموریان]]، [[احسان حاج‌صفی]]، [[فلاویو لوپز]]، [[فرزاد حاتمی]]، [[محمد ایران‌پوریان]]، [[علی کریمی]]، [[کریم انصاری‌فرد]]، [[ادینهو]]، [[محمدرضا اخباری]]، [[مسعود شجاعی]]، [[اشکان دژآگه]]، و [[آنتونی استوکس]] کیمی‌لر ایدیلر. ''تیراختور'' ۲۰۱۰-جو ایللرده ''۳ لیگ ایکینجی‌لیگی''، ''۲ حذفی کوپاسی شامپیونلوغو'' و ''۱ ایکینجی‌لیگی'' ایله یۆکسلیش دؤنمی‌نی یاشامیشدیر. === ۲۰۲۰-جی ایللر === ''تیراختور'' یانداشلاری ۲۰–۲۰۱۹ [[ایران حذفی کوپاسی|حذفی کوپاسی]] شامپیونلوغونون آردیندان آرتیق [[خلیج فارس سوپر لیگی|سوپر لیگ]] شامپیونلوغو ایسته‌ییردیلر، تاخیمین مالیکی [[محمدرضا زونوزی مطلق]] ایسه شامپیونلوق وعده‌سی وئریردی. ''تیراختور''، ۲۱–۲۰۲۰ مؤوسومونو [[علی‌رضا منصوریان]] مشقچی‌لیگی ایله باشلادی. [[علی‌رضا منصوریان]] ۵ هفته لیگین باشلانقیجیندان سوْنرا آنلاشیلماسیزلیقلار نه‌دنی ایله تاخیمدان ایخراج اوْلدو<ref>{{cite web|title=علیرضا منصوریان از تراکتور اخراج شد|url=https://www.khabarvarzeshi.com/news/284975/علیرضا-منصوریان-از-تراکتور-اخراج-شد|publisher=خبر ورزشی|date=2020-12-08|language=fa}}</ref> و یئرینه [[مسعود شجاعی]] اوْیونچو-مشقچی اوْلاراق وظیفه یاپدی. کابوس کیمی کئچن مؤوسومده تام ۵ مشقچی ''تیراختور''ا گلدی و بۇ ایستیقرارسیزلیق ''تیراختور''و شامپیونلوقدان اۇزاقلاشدیردی و ۴-جو سؽرادا یئرلشه‌رک مؤوسومو بیتیردی. کئچن مؤوسومون ایستیقرارسیزلیغی و اوْنا علاوه ائدیلن مالیه یۆکلری و باغلی ترانسفر پنجره‌لری سوْرونو، ۲۲–۲۰۲۱ مؤوسومونو ده کابوسا چئویردی. ''تیراختور'' بۇ مؤوسومده گنج و سایؽجا آز اوْیونچولارلا اوْینادی و جدولی ۱۳-جو یئرده بیتیره‌رک، [[ایران فوتبال لیگی|سوپر لیگ]]ه یئنی‌دن گلیشیندن سوْنرا ان دۆشوک و ان ضعیف نتیجه‌سینی آلدی.<ref>{{cite web|title=تراکتور مدل ۱۴۰۰؛ از صدر به قعر با ۶ راننده!|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/01/06/2686423/تراکتور-مدل-1400-از-صدر-به-قعر-با-6-راننده|publisher=تسنیم|date=۶ فروردین ۱۴۰۱|language=fa}}</ref> ۲۳–۲۰۲۲ مؤوسومو دییشیکلیکلرله باشلادی تاخیمین مالیه بوْرجلاری اؤده‌ندی و ترانسفر پنجره‌لری آچیلدی. ''تیراختور'' بۇ مؤوسوم یئنی اوْیونچولار آلاراق شامپیونلوق موجادیله‌سینه دؤندو و مؤوسوم سوْنوندا ۴-جو سؽرادا جدولی بیتیردی. ۲۴–۲۰۲۳ مؤوسومونو [[پاکو خمز]] مشقچی‌لیگی ایله باشلایان ''تیراختور'' مؤوسوم سوْنوندا یئنه‌ده اؤتن مؤوسوم کیمی ۴-جو سؽرادا لیگی تاماملادی. ''تیراختور''، ۲۵–۲۰۲۴ مؤوسومونو [[دراقان اسکوچیچ]] ایله باشلادی و تاخیما بیر چوْخ اۇلدوز اوْیونچو قاتاراق لیگه مؤحکم بیر آددیم آتدی.<ref>{{cite web|title=گزارش ویژه از شب تاریخی دانیال، ترابی و بیرانوند|url=https://www.varzesh3.com/news/2055296/گزارش-ویژه-از-شب-تاریخی-دانیال-ترابی-و-بیرانوند|publisher=ورزش سه|date=۲۷ تیر ۱۴۰۳|language=fa}}</ref> بۆتون مؤوسوم ازلی رقیبی [[ایصفاهان]] تمثیلچی‌سی [[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان فوتبال کولوبو]] ایله باشاباش موجادیله وئرن ''تیراختور''، ۱۹-جو هفته‌ده اوْتوردوغو ''بیرینجی‌لیک'' یئریندن دۇرمادی و لیگ بیتیمینه ۲ هفته قالان یعنی ۲۸-جی هفته‌ده [[قزوین]] ده [[شمس‌آذر فوتبال کولوبو]]نو ۴–۰ نتیجه‌سی ایله مغلوب ائده‌رک ۵۴ ایللیک حسرتینه سوْن قوْیاراق تاریخینده ایلک دفعه [[ایران فوتبال لیگی]] شامپیونو اوْلدو.<ref>{{cite web|title=شمس‌آذر قزوین 0-4 تراکتور؛ زوج خط حمله، تبریزی‌ها را قهرمان کرد|url=https://football360.ir/post/20250502171/%D8%B4%D9%85%D8%B3%D8%A2%D8%B0%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86-0-4-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AA%DB%8C%D8%AA%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%AF|publisher=فوتبال ۳۶۰|date=۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۴|language=fa|accessdate=2025-09-16|archivedate=2026-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260610062915/https://football360.ir/post/20250502171/%25D8%25B4%25D9%2585%25D8%25B3%25D8%25A2%25D8%25B0%25D8%25B1-%25D9%2582%25D8%25B2%25D9%2588%25DB%258C%25D9%2586-0-4-%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25A7%25DA%25A9%25D8%25AA%25D9%2588%25D8%25B1-%25D8%25B2%25D9%2588%25D8%25AC-%25D8%25AA%25DB%258C%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25AC%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D8%25AA%25D8%25A8%25D8%25B1%25DB%258C%25D8%25B2-%25D8%25A8%25D8%25B1%25D8%25AF}}</ref><ref>{{cite web|title=شمس آذر صفر - تراکتور 4: جشن بزرگ بیخ گوش تهران!|url=https://www.varzesh3.com/news/2123835/گزارش-زنده-شمس-آذر۰-تراکتور-۱|publisher=ورزش سه|date=۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۴|language=fa}}</ref> ''تیراختور'' بۇ مؤوسوم، [[دراقان اسکوچیچ]] ایله ۶۸ خال و ۳۸+ قوْل فرقی قازاناراق تاریخی‌نین ان یاخشی نتیجه‌سی‌نی آلدی. آیریجا بۇ نتیجه [[ایران سوپر لیگی|ایران سوپر لیگ]] تاریخی‌نین ده ان یۆکسک خالی اوْلاراق تاریخه کئچدی.<ref>{{cite web|title=دو رکورد بزرگ برای تراکتور؛ بهترین قهرمان تاریخ|url=https://www.tarafdari.com/node/2624979|publisher=طرفداری|date=۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۴|language=fa}}</ref> [[File:Tractor's Championship Celebration at Yadegar-e Emam Stadium in Tabriz, May 2025.jpg|thumb|left|''تیراختور''ون [[سهند ایستادیومو]]ندا شامپیونلوق قۇتلاماسی]] ''تیراختور'' عئینی مؤوسومده قاتیلدیغی [[آسیا شامپیونلار لیگی ایکی]] ده ۱/۴ فینال تۇروندا ایکی اوْیون سوْنوجوندا [[التعاون (سعودی عربیستان) فوتبال کولوبو|التعاون عربیستان فوتبال کولوبو]] ایله ۲–۲ نتیجه‌سی ایله برابر اوْلدو آمما پنالتی‌لاری ۲–۴ نتیجه‌سی ایله الدن وئره‌رک حذف اوْلدو.<ref>{{cite web|title=حذف تلخ تراکتور در آسیا؛ شکست مقابل التعاون در ضربات پنالتی|url=https://www.asriran.com/fa/news/1044103/حذف-تلخ-تراکتور-در-آسیا-شکست-مقابل-التعاون-در-ضربات-پنالتی|publisher=عصر ایران|date=۲۲ اسفند ۱۴۰۳|language=fa}}</ref> [[دراقان اسکوچیچ|اسکوچیچ]] ایله تاریخی عونوان و خاللارا ایمضا آتان ''تیراختور''، [[۲۰۲۵ ایران سوپر کوپاسی]]‌نی دا [[ایستیقلال تهران فوتبال کولوبو]]نو ۲–۱ نتیجه‌سی ایله اۇداراق قازاندی و شامپیون اوْلدو.<ref>{{cite web|title=تراکتور قهرمان سوپرجام ایران شد|url=https://www.varzesh3.com/news/2144126/تراکتور-قهرمان-سوپرجام-ایران-شد|publisher=ورزش سه|date=۲۰ مرداد ۱۴۰۴|language=fa}}</ref><ref>{{cite web|title=با قهرمانی در سوپرجام اتفاق افتاد؛ تراکتور، پنجمین تیم 3 ستاره فوتبال ایران|url=https://football360.ir/post/20250811179/%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D9%BE%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-3-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|publisher=فوتبال ۳۶۰|date=۲۱ مرداد ۱۴۰۴|language=fa|accessdate=2025-09-16|archivedate=2025-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251212192919/https://football360.ir/post/20250811179/%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D9%BE%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-3-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86}}</ref> ۲۶–۲۰۲۵ مؤوسومونو [[دراقان اسکوچیچ]] ایله باشلایان ''تیراختور''، کئچن مؤوسوم کیمی یاخشی نتیجه‌لر آلاراق شامپیونلوق موجادیله‌سی وئریردی و ۲۰-جی هفته‌یه‌دک ۱-جی سؽرادایدی.<ref>{{cite web|title=جدول لیگ| قهر دو تیم با صدرنشینی/ جایگاه پرسپولیس و استقلال در پایان هفته بیستم|url=https://www.khabarvarzeshi.com/news/536300/%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D9%82%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%88-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1|publisher=خبر ورزشی|date=۱۹ بهمن ۱۴۰۴|language=fa}}</ref> [[آسیا شامپیونلار لیگی]]نده ایسه ۵ قالیبیت، ۲ برابرلیک و ۱ مغلوبیت ایله لیگ مرحله‌سینی ۳-جو یئرده بیتیریب ۱/۸ فینال تۇرونا حاق قازانمیشدی.<ref>{{cite web|title=رقیب سردار آزمون و سعید عزت‌اللهی غربیه نیست/ پایان مرحله گروهی لیگ نخبگان آسیا با صعود تراکتور و شباب|url=https://www.khabarvarzeshi.com/news/537300/%D8%B1%D9%82%DB%8C%D8%A8-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D8%B2%D9%85%D9%88%D9%86-%D9%88-%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B2%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AD%D9%84%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DB%8C|publisher=خبر ورزشی|date=۲۸ بهمن ۱۴۰۴|language=fa}}</ref> اوْ دؤنم ایراندا باش‌وئرن حادیثه‌لر و آردیندان باشلایان [[۲۰۲۶ ایران ساواشی]] و آسیادا ایرانی تمثیل ائدن کولوبلارین ائو اوْیونلاریندان منع ائدیلمه‌سی<ref>{{cite web|title=بررسی لغو میزبانی نمایندگان ایران در آسیا از نگاه کارشناسان حقوق ورزشی|url=https://www.imna.ir/news/941615/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%84%D8%BA%D9%88-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82|publisher=imna.ir|date=۳۰دی ۱۴۰۴|language=fa}}</ref> و [[دراقان اسکوچیچ|اسکوچیچ]]‌ین آنی آیریلماسی ''تیراختور''ا آرد آردا ضربه‌لر وۇردو.<ref>{{cite web|title=کارنامه موفق اسکوچیچ در تراکتور/ پایان تلخ داستان محقق رویاهای پرشورها|url=https://www.khabarvarzeshi.com/news/537214/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%88%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%88%DA%86%DB%8C%DA%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C|publisher=خبر ورزشی|date=۲۸ بهمن ۱۴۰۴|language=fa}}</ref> ''تیراختور'' بۇ مؤوسومون گئری قالانی‌نی [[محمد ربیعی]] ایله داوام ائتدی و ۲۲-جی هفته‌ده یاریمچیلیق قالان [[ایران سوپر لیگی|لیگ]]ده ۲-جی سؽرادا یئرلشدی<ref>{{cite web|title=فوری و رسمی: نمایندگان ایران معرفی شدند!|url=https://www.varzesh3.com/news/2364344|publisher=ورزش ۳|date=2026-05-30|language=fa}}</ref> و [[آسیا شامپیونلار لیگی]] ۱/۸ فینال تۇروندا ۰–۳ نتیجه‌سی ایله [[شباب الاهلی ایمارات فوتبال کولوبو|شباب الاهلی فوتبال کولوبو]]نا مغلوب اوْلوب حذف اوْلدو.<ref>{{cite web|title=حذف تی‌تی‌ها از لیگ نخبگان آسیا با همکاری دو ایرانی؛ تراکتور ۱۰ نفره پنجر شد|url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1362652/%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D9%86%D8%AE%D8%A8%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|publisher=تابناک|date=۲۵ فروردین ۱۴۰۵|language=fa}}</ref> == یانداشلار == [[فایل:Tractor Naft Tehran.jpg||thumb|left|280px|[[سهند ایستادیومو]]]] ''تیراختور فوتبال کولوبو''نون یانداشلاری، [[ایران]] فوتبال کولوبلاری یانداشلاری آراسیندا ان چیلغینلاری ساییلیرلار. بۇ تاخیم ایراندا یاشایان [[ایران تورکلری|تورک]]‌لرین کیملیک موباریزه‌سی‌نین سیمگه‌لریندن بیرینه چئوریلمیشدیر. تاخیمین یانداشلاری سئویملی تاخیملارینا گئدیش اوْیونلاریندا دا، ''تیراختور''ون قوناق اوْلدوغو ایستادیوما آخؽلار ائدیب، تاخیما بؤیوک یاردیمجی اوْلورلار؛ اؤزل‌لیکله تهرانین [[استقلال تهران فوتبال کولوبو|استقلال]] و [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس]] فوتبال تاخیملاری‌لا گئدیش اویونلاریندا، [[تهران]]ین ۱۰۰ مین نفرلیک [[آزادی ایستادیومو]]نا توْپلاشان یانداشلارین ان آز یاریسی ''تیراختور''و آلقیشلاییرلار. [[File:Tractor club 1970 Fans.jpg|thumb|left|280px|تیراختورچولارین ایراندا اولان فارس [[عیرقچیلیک|عیرقچیلیگی]]‌نین اعتیراضینا گتیردیکلری بیر بنر.]] [[ایران]]دا فوتبال ایستادیومونا تاماشاچی توْپلاماق رکوردو دا ''تیراختور''ا مخصوص‌دور. [[ایران فوتبال لیگی]] اوْیونلاری چرچیوه‌سینده [[سهند ایستادیومو]]ندا کئچیریلن ''تیراختور'' و [[فجر شهید سپاسی شیراز فوتبال کولوبو|فجر سپاسی شیراز]] اوْیونوندا ایستادیومون توتوموندان داها فازلا یانداش گلیب دیر، بعضی قایناقلارا گؤره بۇ سایی ۱۱۰ مین‌ – ۱۵۰ مین آراسی ایمیش و یانداشلار، اؤز تاخیملاری‌نی حتی قیراغداکی تپه‌لرین اۆستونه چیخاراق، آلقیش‌لامیشلاردیر.<ref>{{cite web |url=https://farsnews.ir/Provinces/1681291412000140805/پرتماشاگرترین-بازی%E2%80%8Cهای-تراکتور%2F-تمام-بازی%E2%80%8Cهایی-که-ظرفیت-یادگار-امام-را-تکمیل-کرد+-تصاویر?lang=fa |title=پرتماشاگرترین بازی‌های تراکتور/ تمام بازی‌هایی که ظرفیت یادگار امام را تکمیل کرد+ تصاویر |publisher=فارس نیوز |date=۲۳ فروردین ۱۴۰۲}}</ref> [[سهند ایستادیومو]] اوْرتالاما هر اوْیون ۶۰ مین نفر یانداش ایله توْپلاشیر. [[ایران]]ین رسمی قایناقلارینداکی آمارلارینا اساساً ''تیراختور'' [[خلیج فارس سوپر لیگی]]‌نین دوْققوزونجو، اوْنونجو، اوْن بیرینجی، اوْن ایکینجی، اوْن دؤردونجو و اوْن سککیزینجی دؤورلرینده، آیریجا [[۲۰۱۶ آسیا شامپیونلار لیگی]]‌نین ان طرفدارلی و ان چوْخ یانداشا صاحیب اوْلان تاخیم سئچیلمیش دیر.<ref>{{cite web|url=http://www.varzesh3.com/news/1328198/تراکتورسازی-پرطرفدارترین-تیم-قاره-کهن-در-2016|title=تراکتورسازی پرطرفدارترین تیم قاره کهن در ۲۰۱۶|publisher=ورزش ۳|date=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://90tv.ir/news/100992/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8-%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |title=آماری که نشان می‌دهد تراکتورسازی محبوب تر از استقلال و پرسپولیس است! |publisher=سایت 90 |date= |access-date= |archive-date=۴ مارس ۲۰۱۶ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193221/http://90tv.ir/news/100992/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8-%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |dead-url=yes |accessdate=2025-02-02 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193221/http://90tv.ir/news/100992/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8-%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B3%D8%AA }}</ref> ۲۰۱۹-جو ایلده [[ترانسفر مارکت]] سایتی طرفیندن وئریلن بیر راپوْرا گؤره ''تیراختور''، ائو اوْیونلاریندا دۆنیادا [[بوروسیا دورتموند فوتبال کولوبو|بوروسیا دورتموند]]، [[بارسلونا فوتبال کولوبو|بارسلونا]]، [[بایرن مونیخ فوتبال کولوبو|بایرن مونیخ]] و [[منچستر یونایتد فوتبال کولوبو|منچستر یونایتد]] دن سوْنرا ان چوْخ یانداشا صاحیب تاخیم کیمی قئید ائدیلمیشدیر.<ref>{{cite web |url=https://www.varzesh3.com/news/1640999/تراکتور-در-جمع-5-باشگاه-پرطرفدار-جهان-(عکس) |title=تراکتور در جمع 5 باشگاه پرطرفدار جهان | publisher=ورزش 3 |date= 17 مهر 1398}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.asriran.com/fa/news/691958/ترانسفرمارکت-تراکتور-در-جمع-پنج-باشگاه-پرطرفدار-جهان |title= ترانسفرمارکت: تراکتور در جمع پنج باشگاه پرطرفدار جهان | publisher=عصر ایران |date= 11 مهر 1398}}</ref> همچینین ''تیراختور فوتبال کولوبو''، [[آسیا فوتبال کونفدراسیونو]] طرفیندن دۆزنله‌نن آنکت‌ده ۲۰۲۰-جی ایلده قدیم قاره [[آسیا]]نین ان چوْخ طرفداری اوْلان تاخیمی سئچیلمیشدیر.<ref>{{cite web|title=Tractor SC voted Asia's Most Popular Club {{!}} Football {{!}} News {{!}}|url=https://www.the-afc.com/news/afcsection/the-search-for-asia-s-most-popular-football-club-grand-final|publisher=the-AFC|access-date=2021-01-01|language=en-GB}}</ref> [[تونی اولیویرا]] ''تیراختور''ون اسکی مشقچی‌سی و [[پورتوقال]] و [[بنفیکا فوتبال کولوبو|بنفیکا]]نین افسانه‌وی شخصی، ''تیراختور'' یانداشلارینا گؤره دئمیش: <blockquote>«۳۴ ایلدیر فرقلی تاخیملاردا اوْینادیم و مشقچی‌لیک یاپدیم، هئچ بیر تاخیمدا بۇ قدر خوْش قارشیلانما گؤرمه‌دیم. تبریزلی یانداشلار، ایستادیومداکی هر اوْیونا و مشقلره، سانکی اوْ گۆنو تاخیم آدینا قئید ائدرجه‌سینه قاتیلیرلار. [[بنفیکا فوتبال کولوبو|بنفیکا]]دا بئله هئچ بۇ قدر چیلغین طرفدار گؤرمه‌میشدیم.»<ref>{{cite web |url=http://isna.ir/fa/news/91043018342/تونی-در-بنفیکا-هم-چنین-هواداران-پرشوری-ندیده |title=تونی: در بنفیکا هم چنین هواداران پرشوری ندیده بودم |publisher=ایسنا |date=۳۰ تیر ۱۳۹۱ |access-date=۳۱ تیر ۱۳۹۱ |archive-url=https://www.webcitation.org/6CvEgnwkG?url=http://isna.ir/fa/news/91043018342/Ø%C2ªÃ™%C2ˆÃ™%C2†Ã™%C2Š-Ø%C2¯Ã˜%C2±-Ø%C2¨Ã™%C2†Ã™%C2Ã™%C2ŠÃ™%C2ƒÃ˜%C2§-Ù%C2‡Ã™%C2…-Ú%C2†Ã™%C2†Ã™%C2ŠÃ™%C2†-Ù%C2‡Ã™%C2ˆÃ˜%C2§Ã˜%C2¯Ã˜%C2§Ã˜%C2±Ã˜%C2§Ã™%C2†-Ù%C2¾Ã˜%C2±Ã˜%C2´Ã™%C2ˆÃ˜%C2±Ã™%C2Š-Ù%C2†Ã˜%C2¯Ã™%C2ŠÃ˜ |archive-date=15 دسامبر 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tractor-club.com/view.aspx?cid=1939 |title=تونی: در سی و چهار سالی که در فوتبال هستم چنین تشویق‌هایی را از هواداران ندیده بودم. |publisher=تیراختور رسمی وئب‌سلیتی |date=۳۰ تیر ۱۳۹۱ |access-date=۳۱ تیر ۱۳۹۱ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120724181114/http://www.tractor-club.com/view.aspx?cid=1939 |archive-date=۲۴ ژوئیه ۲۰۱۲ |dead-url=yes |accessdate=2025-02-02 |archivedate=2012-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120724181114/http://www.tractor-club.com/view.aspx?cid=1939 }}</ref></blockquote> [[جان توشاک]] ''تیراختور''ون اسکی مشقچی‌سی کی ایللرجه [[لیورپول فوتبال کولوبو|لیورپول]]دا اوْینامیش و [[رئال مادرید فوتبال کولوبو|رئال مادرید]] کیمی تاخیملاردا مشقچی‌لیک یاپمیشدیر، ''تیراختور'' یانداشلارینا گؤره دئمیش: <blockquote>«تیراختور یانداشلاری، منه لیورپول یانداشلاری‌نی خاطیرلاتدی. اوْنلار ۹۰ دقیقه اوْیونچولاریمیزا انرژی وئریب یاردیمجی اوْلدولار.»<ref>{{cite web|url=https://www.yjc.ir/fa/news/6635467/توشاکهواداران-تراکتور-من-را-یاد-لیورپولی‌ها-انداختندخوشحالم-اما-هنوز-به-زمان-زیادی-نیاز-داریم |title=توشاک:هواداران تراکتور من را یاد لیورپولی‌ها انداختند/خوشحالم، اما هنوز به زمان زیادی نیاز داریم |publisher=ایسنا |date=۳۰ تیر ۱۳۹۱|}}</ref></blockquote> [[File:Traxtur azarkeşləri Xocalını anırlar.jpg|thumb|left|280px|[[خوجالی سوی‌قیریمی]]‌نی آنان تیراختور یانداشلاری]] ''تیراختور''، یانداشلاری گؤزونده بیر کیملیک موباریزه‌سی سیمگه‌سی کیمی دیر و ایستادیومو تهلوکه‌سیز توْپلاناجاغی و سؤزونو آزادجا دیه‌بیله‌جگی بیر یئر کیمی گؤرور. بعضاً ایستادیومدا ایجتیماعی و حتی میلیتچی دویغولارلا علاقه‌لی حرکت‌لر باش وئریر و بنرلر آچیلیر کی بؤ [[ایران]] دؤولتی و خوصوصاً مدیالاری طرفیندن شیدتله قؽنانیر.<ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/iran/news/1825/ایران/2010/03/21/1842058/گزارش-ویژه-درباره-پدیده-سالتراکتورسازی-و-هوادارانش |title=گزارش ویژه دربارهٔ پدیده سال؛ تراکتورسازی و هوادارانش |access-date=۲۹ اسفند ۱۳۸۸ |work=رستمی، حمید |date=۲۹ اسفند ۱۳۸۸ |publisher=وبگاه گل |archive-date=https://www.webcitation.org/6CvEdU3Zi?url=http://www.goal.com/iran/news/1825/Ø%C2§Ã›%C2ŒÃ˜%C2±Ã˜%C2§Ã™%C2†/2010/03/21/1842058/Ú%C2¯Ã˜%C2²Ã˜%C2§Ã˜%C2±Ã˜%C2´-Ù%C2ˆÃ›%C2ŒÃš%C2˜Ã™%C2‡-Ø%C2¯Ã˜%C2±Ã˜%C2¨Ã˜%C2§Ã˜%C2±Ã™%25 |archive-date=15 دسامبر 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://zamaaneh.com/special/2010/01/post_1044.html|title=قانونی نانوشته؛ ترکی ننویسید!|access-date=۲۱ اردیبشهت ۱۳۸۹|work=روزبه، اردوان|date=۲۶ دی ۱۳۸۸|publisher=رادیو زمانه|archive-url=https://www.webcitation.org/6CvEuKg4t?url=http://zamaaneh.com/special/2010/01/post_1044.html|archive-date=15 دسامبر 2012}}</ref> بۇ حرکت و شوعارلار چوْخلو [[تورکیه]] و [[آذربایجان جومهوریتی]] نه دستک شوعارلاری و بعضاً اۆزوئرن آجی حادیثه‌لره باش ساغلیغی مئساژلاری اوْلور.<ref>{{cite web|url=http://zamaaneh.com/humanrights/2010/02/post_525.html|title=گزارشی در بارهٔ تیم تراکتورسازی تبریز؛ «یاشاسین تراکتور»|access-date=۲۱ اردیبشهت ۱۳۸۹|work=روزبه، اردوان|date=۱ اسفند ۱۳۸۸|publisher=رادیو زمانه|archive-url=https://www.webcitation.org/6CvEirIan?url=http://zamaaneh.com/humanrights/2010/02/post_525.html|archive-date=15 دسامبر 2012}}</ref> ''تیراختور'' یانداشلاری [[سهند ایستادیومو]]ندا ۱ مارس ۲۰۱۹ تاریخینده کئچیریلن [[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان]] اوْیونو سؽراسیندا، [[ارمنیستان]] باش باخانی‌نین [[تهران]]دا [[قاراباغ]]‌لا ایلگیلی چیرکین و حاقسیز سؤزلرینه اعتیراضاً ارمنیستان بایراغی‌نی یاندیریب، [[داغلیق قاراباغ|قاراباغ]]ین آزادلیغی ایله مربوط شوعارلار سس‌لندیریبلر.<ref>{{cite web|url= https://kayhan.london/fa/?p=148292 |title= نتیجه سلفی گرفتن نخست‌وزیر ارمنستان در تهران؛ اعتراض به جمهوری اسلامی |date= ۱۱ اسفند ۱۳۹۷ |publisher= کیهان لندن}}</ref> آیریجا ۱ نوْوامبر ۲۰۱۹ تاریخینده ''تیراختور'' و [[استقلال تهران فوتبال کولوبو|استقلال]] آراسیندا کئچیریلن اوْیوندا کی ۱۰۰ مین نفر تاماشاچی ایله اوْ هفته دۆنیانین ان تاماشاچی‌سی اوْلان اوْیونو ایدی،<ref>{{cite web |url=https://www.varzesh3.com/news/1647812/تراکتور-استقلال-پرتماشاگرترین-بازی-هفته-جهان |title=تراکتور-استقلال پرتماشاگرترین بازی هفته جهان| publisher=ورزش 3 |date= ۱۱ آبان ۱۳۹۸ |}}</ref> [[باریش پیناری عملیاتی]]‎ندان حیمایت اۆچون ایستادیومدا قورآن تیلاوتی سؽراسیندا عسگر سلامی وئریلدی. بۇ حرکت [[تورکیه]]‌ده ایلگی ایله قارشیلانیرکن، [[ایران]] مدیاسی طرفیندن لعنت‌لندی.<ref>{{cite web |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/08/11/2131618/استقبال-رسانه-های-ترکیه-ای-از-حرکت-برخی-تماشاگران-تراکتور-در-بازی-مقابل-استقلال-فدراسیون-فوتبال-واکنش-نشان-می-دهد |title=استقبال رسانه‌های ترکیه‌ای از حرکت برخی تماشاگران تراکتور در بازی مقابل استقلال | publisher=تسنیم |date= ۱۰ آبان ۱۳۹۸ |}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/persian/interactivity-50275779 |title=شعار برخی هواداران تیم تراکتور در حمایت از ترکیه | publisher =بی‌بی‌سی |date= ۱۱ آبان ۱۳۹۸ |}}</ref> === قادین یانداشلار === [[فایل:Tractor fans00.jpg|thumb|''تیراختور فوتبال کولوبو''نون قادین یانداشلاری [[سهند ایستادیومو]]نون اطرافیندا]] [[ایران]]دا [[ایران ایسلام اینقیلابی|ایسلامی اینقیلاب]]دان سوْنرا قادینلارین فوتبال اوْیونلارینا تاماشا ائتمک اۆچون ایستادیوما گئتمه‌لری قاداغان ایدی و بهانه کیمی ایستادیوملاردا کیشی یانداشلاری‌نین بعضاً اخلاق‌دان کنار سؤزلر سس‌لندیرمه‌سی گؤسته‌ریلیردی. آنجاق ''تیراختور'' یانداشلاری‌نین ایران فوتبال تاخیملاری یانداشلاری آراسیندا ان نظملی-اینتیظاملی یانداشلاری کیمی ساییلیرلار. بۇنا گؤره تاخیمین قادین یانداشلاری ایستادیوما گیرمک قاداغاسی اوْلدوغوندان، اعتیراض اۆچون [[سهند ایستادیومو]]نون اطرافینداکی تپه‌لر اۆزه‌رینه چیخاراق اؤز سئویملی تاخیملاری‌نین اوْیونونو تاماشا ائدیردیلر. اوْ دؤنم بۇ عنعنه‌نین باشقا شهرلره ده یاییلاجاغیندان اندیشه ائدن ایران پولیسی بۇ ایشه جیدیت ایله قارشی چیخدی. حتی بیر نئچه قادین یانداشی تۇتوقلادی و اوْنلاردان بیر داها فوتبال اوْیونلاری‌نی تاماشا ائتمک اۆچون اطراف تپه‌لره قالخمایاجاقلاری حاقیندا ایلتیزام آلدیقدان سوْنرا، آزاد ائتدی.<ref>[http://www.khabaronline.ir/news-55215.aspx زنان و کودکان تماشاگران ویژه تراکتورسازی و پرسپولیس، 27 فروردین 1389، خبرآنلاین]</ref><ref>{{Cite web |title=حضور تعدادی از هواداران زن تراکتورسازی تبریز در بازی رفت روز جمعه، یاری‌یول، تبریزسسی |url=http://www.tebrizsesi.com/site/index.php?option=com_content&view=article&id=864:1389-01-29-16-43-49&catid=32:1388-12-03-21-30-44&Itemid=81 |access-date=2015-08-02 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306002431/http://tebrizsesi.com/site/index.php?catid=32:1388-12-03-21-30-44&id=864:1389-01-29-16-43-49&itemid=81&option=com_content&view=article |accessdate=2015-08-02 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306002431/http://tebrizsesi.com/site/index.php?catid=32:1388-12-03-21-30-44&id=864:1389-01-29-16-43-49&itemid=81&option=com_content&view=article }}</ref> ایللر سوْنرا [[فیفا]] و [[آسیا فوتبال کونفدراسیونو|ای‌اف‌سی]] نین باسقی‌لاری ایله بۆتون ایران دا یاشایان قادین یانداشلار کیمی ۲۰۲۳-جو ایلده ''تیراختور''ون قادین یانداشلاری دا ایستادیوما گیرمه حاقی‌نی قازاندیلار و اؤز سئویملی تاخیملاری‌نی ایستادیومون ایچیندن راحات بیر شکیل ده آلقیشلایا بیلدیلر.<ref>{{cite web |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1254893/خبر-خوب-برای-زنان-هوادار-تراکتور-زمان-بازگشت-به-ورزشگاه-یادگار-فرا-رسید |title=خبر خوب برای زنان هوادار تراکتور؛ زمان بازگشت به ورزشگاه یادگار فرا رسید |date=۳۰ مرداد ۱۴۰۳|publisher=تابناک}}</ref> === اورمو گؤلو و تیراختور === ''تیراختور''ون یانداشلاری تکجه اؤز تاخیملاری‌نی آلقیشلاماقلا قالماییب، [[آذربایجان]]ین بۆتون توْپلوم‌سال سوْرونلارینا اؤز موناسیبت‌لری‌نی بیلدیرمه‌گه و حاقسیزلیقلارا قارشی اعتیراض سس‌لری‌نی یئتیرمه‌گه چالیشیرلار. حاضیردا بۇ سوْرونلاردان بیری، آذربایجانین سیمگه‌لریندن اوْلان [[اورمو گؤلو]]نون گئت-گئده قۇروماسی دیر. ''تیراختور'' یانداشلاری ۲۰۱۰-جو ایلده ائو اوْیونلاردا بۇ مسئله‌یه دئیینه‌رک «''اورمو گؤلو سس‌لنیر، سوسوزام هارای هارای''» شوعاری سس‌لندیردیلر. بۇنون نتیجه‌سی اوْلاراق، ۲۱ مارس ۲۰۱۱ تاریخینده [[تبریز]]، [[اورمو]] و آذربایجانین دیگر بؤلگه‌لریندن اوْلان یۆزلرجه ''تیراختورچو'' هر بیری قۇراقلیق اۆزره اوْلان اورمو گؤلونون اۆستونده‌کی کؤرپودن اعتیراض آدینا گؤله بیر قاب سۇ تؤکدولر. اۇ حرکت‌دن سوْنرا اورمو گؤلونه زیارته گلن هر کس پولیسین جیدی یوْخلانیشیندان کئچیریلدی. حتی بعضی معلوماتا گؤره بۇ کامپانیایا قوْشولماق ایسته‌ین ۱۰۰-دن چوْخ ''تیراختور'' یانداشی گئچیجی اوْلاراق گؤز آلتینا آلینمیش دیر. [[اورمو گؤلو]]نون گۆن به گۆن قۇروماسی و مسئوللارین هئچ بیر چاره گؤرمه‌دیکلری‌نین آردیندان، ''تیراختور'' یانداشلاری «''تۆرک قارداشیم دۇ سس وئر، اورمو گؤله نفس وئر''» کیمی یئنی شوعارلاری هر اوْیون ایستادیومدا سس‌لندیریب و اؤز حیمایت‌لری‌نی اورمو گؤلوندن بیلدیریرلر.<ref>{{cite web |url=http://isport.ir/fa/content/235921/%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C |title=پنج فریم از پنج اتفاق خوب هفته:شعار تراکتوری‌ها و جوانان آبادانی |date=۲ سپتامبر ۲۰۱۶ |publisher=آی اسپورت |accessdate=2025-02-11 |archivedate=2016-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160902161346/http://isport.ir/fa/content/235921/%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.mehrnews.com/news/4112626/حضور-۲۰-هزار-نفری-هواداران-و-شعار-برای-احیای-دریاچه-ارومیه |title=حضور ۲۰ هزار نفری هواداران و شعار برای احیای دریاچه ارومیه |date=۲۱ مهر ۱۳۹۶|publisher=مهر نیوز|language = fa}}</ref> === فوتبالدان اۆستون شوعارلار === ''تیراختور''ون یانداشلاری‌نی بعضاً [[ایسپانیا]]نین [[کاتالونیا]] موختار بؤلگه‌سینده‌کی [[بارسلونا فوتبال کولوبو]]نون یانداش‌لاری ایله موقاییسه ائدیرلر. [[کاتالان دیلی]] ایسپانیادا قاداغان اوْلدوقوندان سوْنرا، بارسلونانین یانداشلاری بۇ تاخیمین ائو اوْیونلاریندا [[کمپ نیو|کمپ نیو ایستادیومو]]نا آخؽنلار ائدیب، کاتالانجا میلی شوعارلار سس‌لندیرمه‌گه باشلامیشلار. حاضیردا [[ایران تورکلری]] ''تیراختور'' و باشقا آذربایجان تاخیملاری اوْ جومله‌دن [[ماشین تبریز فوتبال کولوبو|ماشین]]، [[شهرداری تبریز فوتبال کولوبو|شهرداری]] و [[گؤستریش فولاد فوتبال کولوبو|گؤستریش پولاد]]ین ائو اوْیونلاریندا و یا قوْناق اوْلدوغو ایستادیوملاردا میلی شوعارلار سس‌لندیریرلر.<ref>{{cite web|title=هواداران تراکتور سازی شعار یاشاسین آذربایجان سرمی‌دهند|url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/11/25/283125/%D9%87%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%AF|publisher=تسنیم|date=۲۵ بهمن ۱۳۹۲|language=fa}}</ref> ''تیراختور'' یانداشلاری‌نین تئز-تئز و همن-همن هر اوْیون وئردیگی شوعارلار: * یاشاسین، آذربایجان. * آذربایجان وار اوْلسون، ایسته‌مه‌ین کوْر اوْلسون. * آذربایجان یۇردوموز، تیراختور بوْزقوردوموز. * آذربایجان دیاریمیز، تیراختور ایفتیخاریمیز. * یئل یاتار، توفان یاتار، یاتماز تیراختور بایراغی. *گۆل سوْلار، سونبول سوْلار، سوْلماز بیزیم غیرتلی تیم. بیز تیراختور عاشیقی بیزلر کیمی غیرتلی کیم. * تۆرکلرین ایفتیخاری، تیراختور، تیراختور. * تیراختور حمله ائله سن قهرمان‌سان، آذربایجانیما سن ایفتیخارسان. * ال اله وئره‌روخ، شامپیون اوْلاروخ، اوْی اوْی، تیراختور اوْی اوْی * داغلاری سؤکر، تیراختور (۱۹۹۰-جی ایللرده داها چوْخ ایستیفاده اوْلوردو) * آذربایجان، سنی بیگانه‌لر دیلدن سالا بیلمز، بیلسین ساتقین، وطن عئشقین اۆرکلردن آلا بیلمز. * عئیبی یوْخ، عئیبی یوْخ (تاخیم قوْل یئیه‌ندن سوْنرا سؤیله‌نیر) * تۆرک دیلینده مدرسه، اوْلملی دیر هر کسه (۱۵-جی دقیقه‌ده سؤیله‌نیر و ایران آنایاساسی‌نین ایجرا ائدیلمه‌ین ۱۵-جی ماده‌سینه ایشاره ائدیر) * آذربایجان قیزلاری، گؤیلرین اۇلدوزلاری (۲۵-جی دقیقه‌ده سؤیله‌نیر و ۱۳۲۵ هیجری شمسی ایلینه و آذربایجان میلی حؤکومتی‌نین سید جعفر پیشه‌وری اؤندرلیگینده قادینلارا وئریلن رأی حاقینا ایشاره ائدیر) === مارش === دۆنیادا اوْلان بیر چوْخ تاخیم کیمی ''تیراختور''ون دا اؤزونه مخصوص بیر مارشی وار. ''باریش کوْر قروپو''نون یازیب ایفا ائتدیگی «''تیراختور ایفتیخاریمیز''» مارشی ۲۰۱۳-جو ایلده ایلک دفعه [[آسیا شامپیونلار لیگی]]نه یۆکسه‌لیشین شرفینه بسته‌لندی و ''تیراختور فوتبال کولوبو'' طرفیندن رسمی مارش اعلان ائدیلدی.<ref>{{cite web|title=بیرلیق گوجون اینانمشوق... داغلار کیمی دایانمیشوق...|url=https://www.tarafdari.com/node/979778|publisher=طرفداری|date=۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۷|language=fa}}</ref> سؤز یازاری: ایوب شهبازی<br>بسته‌چی: غلامرضا میرزا زاده<br>آرانژیمان: محمدحسین درابلو<br>مۆغننی: [[اسفندیار قره‌باغی]] {{شعر}} {{ب|ظفر مارشین چالان بیزیک|دۆنیا بوْیو قالان بیزیک}} {{ب|قهرمانلیق بیزیمکی دیر|ایرانا باش اوْلان بیزیک}} {{ب|آذربایجان دیاریمیز|تیراختور ایفتیخاریمیز}} {{ب|ادب، شرف شوعاریمیز|تیراختور ایفتیخاریمیز (۲)}} {{ب|بیرلیک گۆجون اینانمیشیق|داغلار کیمی دایانمیشیق}} {{ب|چوخ مئیدانلار دوْلانمیشیق|ایفتیخارلار قازانمیشیق}} {{ب|آذربایجان دیاریمیز|تیراختور ایفتیخاریمیز}} {{ب|ادب، شرف شوعاریمیز|تیراختور ایفتیخاریمیز (۲)}} {{شعر سوْنو}}{{سوْن}} == لوْقولار == ۱۹۷۰ تاریخینده [[تبریز]] شهرینده قۇرولان ''تیراختور فوتبال کولوبو'' تاریخی بوْیونجا دؤرد لوْقو دان ایستیفاده ائدیب دیر. <gallery style="text-align:center"> فایل:Iran Tractor manufacturing logo.png|۱۹۷۰–۲۰۰۵ فایل:Tractor Club logo.png|۲۰۰۵–۲۰۱۹ فایل:Tractor-logo.svg|۲۰۱۹–۲۰۲۴ فایل:Tractor Logo.png|۲۰۲۴–گۆنۆموز </gallery> == رنگ و فوْرما == ''تیراختور فوتبال کولوبو''نون عنعنوی رنگی ''[[قیرمیزی]]'' دیر و تاخیمین قۇرولوشوندان بۇیانا ''قیرمیزی'' کؤینک، اساس رنگی کیمی ساییلمیشدیر. گۆنوموزده ایسه ''تیراختور''، دییشیکلیک اوْلمادان ائو اوْیونلاریندا ''قیرمیزی'' کؤینک ایله ایشتیراک ائدیر. تاخیمین ایکینجی یاخود قوْناق کؤینگی ایسه اؤنجه‌لر ''[[آغ]]'' اوْلموشدور آمما سوْن ایللرده ایکینجی کؤینک ''[[قارا]]'' رنگینده دیزاین ائدیلیر. اۆچونجو کؤینگی ایسه معمولاً مدنی و ایجتیماعی مؤوضوع‌لارادان ایلهام آلاراق دیزاین ائدیلیر.<ref>{{cite web|title=پیراهن تراکتور در گذر زمان|url=https://www.farsnews.ir/news/13980523000096/پیراهن-تراکتور-در-گذر-زمان-تصاویر|publisher=فارس نیوز|date=۲۳ مرداد ۱۳۹۸|language=fa}}</ref> === ایستحصالچی و اسپانسرلر === ''تیراختور فوتبال کولوبو'' ۱۹۷۰–۲۰۰۵ ایللری آراسیندا، تاخیمین قۇروجو شیرکتی [[ایران تیراختورقاییرما شیرکتی]] خاریج باشقا هئچ اسپانسر ایله آنلاشماسی یوْخ ایدی. آنجاق ۲۰۰۵دن سوْنرا تاخیمین پئشه‌کارلاشماسی ایله بیرلیکده بیر چوْخ اسپانسر تاخیما جذب اوْلدو و ''تیراختور'' ایله تیجاری سؤزلشمه‌لر ایمضالادی.<ref>{{cite web|title=همراه اول اسپانسر تیم فوتبال تراکتورسازی شد/ 800 میلیون برای یک فصل|url=https://www.varzesh3.com/news/27152/|publisher=ورزش ۳|date=۱۴ شهریور ۱۳۸۹|language=fa}}</ref><ref>{{cite web|title=قرارداد اسپانسر و قرمزهای تبریز، امضا شد|url=https://borna.news/fa/news/655237/|publisher=برنا|date=۶ دی ۱۳۹۶|language=fa}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !دؤنم !ایستحصالچی !اسپانسر |- |۱۹۷۰–۱۹۷۴ |[[فایل:Logo Umbro.png|40px]] [[آمبرو]] | rowspan="2" |[[ایران تیراختورقاییرما شیرکتی]] |- |۱۹۷۴–۲۰۰۵ |[[فایل:Puma complete logo.png|40px]] [[پوما اس‌ای|پوما]] |- |۲۰۰۵–۲۰۱۰ |[[فایل:Daei Sport logo.gif|40px]] [[دایی اسپورت|دایی]] |[[سپه بانکی]]/[[ایران موبایل ایرتیباطلار شیرکتی|همراه اول]]/[[نوین بیمه‌سی]] |- |۲۰۱۰–۲۰۱۳ |[[فایل:Uhlsport Logo 2019–.svg|70px]] [[آل‌اشپورت]] |[[ایران موبایل ایرتیباطلار شیرکتی|همراه اول]] |- |۲۰۱۳–۲۰۱۴ |[[فایل:Merooj Inc.png|40px]] [[مروژ]] |[[تبریز آیسان پروژه‌سی]] |- |۲۰۱۴–۲۰۱۷ |[[فایل:Kelme new logo.svg|30px]] [[کلمه (شیرکت)|کلمه]] |[[ایران موبایل ایرتیباطلار شیرکتی|همراه اول]]/[[تبریز آیسان پروژه‌سی]]/[[فاو قروپو]]/[[مهر اقتصاد بانکی]] |- |۲۰۱۷–۲۰۱۸ |[[فایل:Li-Ning logo black.svg|40px]] [[لی-نینق]] |[[ایرانسل]]/[[اطلس قلوبال]]/[[آذرتل]] |- |۲۰۱۸–۲۰۱۹ |[[فایل:Merooj Inc.png|40px]] [[مروژ]] |[[کوثر کرئدی قورومو]] |- |۲۰۱۹–۲۰۲۱ |[[فایل:Adidas 2022 logo.svg|30px]] [[آدیداس]] |[[آتا هاوا یوللاری]]/[[تراپ]] |- |۲۰۲۱–۲۰۲۵ |[[فایل:Start Sport logo.png|40px]] [[استارت (شیرکت)|استارت]] |[[آتا هاوا یوللاری]]/[[رخش خودرو دیزل]]/[[کولاک شرق]] |- |۲۰۲۵–۲۰۲۶ |[[فایل:Kapspor logo.png|26px]] [[کاپتان ایسپور]] |[[آتا هاوا یوللاری]]/[[رخش خودرو دیزل]]/[[ایرانسل]] |- |۲۰۲۶– |[[فایل:Start Sport logo.png|40px]] [[استارت (شیرکت)|استارت]] |[[آتا هاوا یوللاری]]/[[رخش خودرو دیزل]] |} == تراختور فوتبال کلوبونون فوتبال آکادمی‌سی == موردادآیی‌نین ایکینجی بولوموندن، فوتبال آکادمی‌سی‌نین قورماغی اۆچون پلان‌لار توکولوب و حاضیرلیق‌لار آپاریلیب و شهریور آیی‌نین ۱ -یندن (۱۳۹۰ گۆنش ایلی/۲۰۱۱ میلادی) رسمی صورت‌ده کیلاس‌لاردا آد یازماق باشلانیب. مهر آیی‌نین ۸-ایندن ۱۲۰ اویرنجی‌له آکادمی‌نین باشلانیش توره‌نی کئچیریلیب. تراختور فوتبال کلوبونون فوتبال آکادمی‌سی [[ایران]]دا، آسیا فوتبال کونفدراسیونون قانون‌لاری اساسیندا تشکیل تاپمیش ایلک آکادمی‌دیر.<ref>[http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=55700&title=آکادمي_فوتبال_تراکتورسازي_افتتاح_شد آکادمی فوتبال تراکتورسازی افتتاح شد، کد خبر : 52655 زمان ارسال : سه‌شنبه 12/07/1390 10:40]{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> == اویون‌چولار == [[فایل:Masoud Shojaei, Iran-Bolivia prematch conference.jpg|انگشتدان|چپ|200px|[[مسعود شجاعی]]، بیرینجی کاپیتان.]] === ایندیکی اویونچولار === {{updated|۱ آپریل ۲۰۲۱}} {{Fs start}} {{Fs player|other=|no=1|pos=GK|nat=IRN|name=[[محمدرضا اخباری]]}} {{Fs player|no=2|nat=IRN|pos=DF|name=[[ابوالفضل رزاق‌پور]]}} {{Fs player|other=|no=3|pos=DF|nat=IRN|name=[[محمدرضا خانزاده]]}} {{Fs player|other=|no=4|nat=IRN|pos=DF|name=[[هادی محمدی]]}} {{Fs player|other=|no=5|pos=DF|nat=IRN|name=[[عبدالله حسینی]]}} {{Fs player|other=|no=6|pos=MF|nat=IRN|name=[[اکبر ایمانی]]}} {{Fs player|no=7|pos=MF|nat=IRN|name=[[سامان نریمان جهان]]}} {{Fs player|other=|no=8|nat=IRN|pos=MF|name=[[شاهین ثاقبی]]}} {{Fs player|no=9|pos=FW|nat=IRN|name=[[علی دشتی]]|other=}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=IRN|name=[[پیمان بابایی]]|other=}} {{Fs player|other=|no=11|pos=FW|nat=IRN|name=[[سعید واسعی]]}} {{Fs player|other=|no=18|pos=MF|nat=IRN|name=[[علی فتحی]]}} {{Fs player|no=13|pos=MF|nat=IRN|name=[[آرش قادری]]}} {{Fs player|other=|no=22|pos=GK|nat=IRN|name=[[ناصر سالاری]]}} {{fs mid}} {{Fs player|other=|no=69|nat=IRN|pos=GK|name=[[رضا سیف احمدی]]}} {{Fs player|no=24|pos=MF|nat=IRN|name=[[محمدمهدی قنبری]]|other=}} {{Fs player|other=|no=15|nat=IRN|pos=MF|name=[[رضا دهقانی]]}} {{Fs player|other=|no=33|pos=FW|nat=IRN|name=[[محمد عباس‌زاده]]}} {{Fs player|other=|no=44|nat=IRN|pos=DF|name=[[عرفان سیدی]] ^{'''۲۱آلت'''}}} {{Fs player|other=|no=48|nat=IRN|pos=MF|name=[[محمد خرم]]}} {{Fs player|other=|no=17|nat=IRN|pos=DF|name=[[عبدالله ناصری]]}} {{Fs player|other=|no=28|pos=GK|nat=IRN|name=[[علی نجفی]]}} {{Fs player|other=|no=37|nat=IRN|pos=FW|name=[[هادی حبیبی نژاد]]}} {{Fs player|other=|no=77|nat=IRN|pos=DF|name=[[محمد مسلمی‌پور]]}} {{Fs player|other=|no=78|nat=IRN|pos=MF|name=[[سعید ایرانخواه]] ^{'''۲۱آلت'''}}} {{Fs player|other=|no=97|pos=MF|nat=IRN|name=[[بهزاد سلامی]] ^{'''۲۱آلت'''}}} {{Fs player|no=99|nat=IRN|pos=FW|name=[[محمد قادری]] ^{'''۲۱آلت'''}}} {{fs end}} * <small>'''۱۹آلت''' = ۱۹ یاشدان آشاغا اویونچو</small> * <small>'''۲۱آلت''' = ۲۱ یاشدان آشاغا اویونچو</small> * <small>'''۲۲آلت''' = ۲۲ یاشدان آشاغا اویونچو</small> * <small>'''۲۳آلت''' = ۲۳ یاشدان آشاغا اویونچو</small> == سون مووسوملر == کولوبون نتیجه‌لری سون ۱۰ ایلده. :{|class="wikitable" style="text-align: right;" |- !مووسوم!!یئر!!MP!!W!!D!!L!!GF!!GA!!GD!!Pts!![[حذفی کاپی]]!![[آسیا قهرمانلار لیگی|قهرمانلار{{جب}}لیگی]]!!colspan=2|اوستون قول وورانلار (قوللار)!!colspan=2|مشقچی (لر) |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۹-۱۳۹۸|۱۳۹۸–۹۹]] |'''۴'''||۳۰||۱۴||۸||۸||۳۱||۲۳||+۸||'''۵۰''' | |GS | | | {{بایراقچه|Turkey}} [[مصطفی دنیزلی|دنیزلی]] | {{بایراقچه|IRN}} [[ساکت الهامی|الهامی]] |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۸-۱۳۹۷|۱۳۹۷–۹۸]] |'''۵'''||۳۰||۱۴||۱۰||۶||۴۲||۲۵||+۱۷||'''۵۲''' |۱/۱۶ فینال | – | {{بایراقچه|IRL}} [[آنتونی ایستوکس|ایستوکس]] | {{بایراقچه|IRN}} [[اشکان دژآگه|دژآگه]] | {{بایراقچه|Wales}} [[جان توشاک|توشاک]] | {{بایراقچه|BEL}} [[خورخ لیکنز|لیکنز]] |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۷-۱۳۹۶|۱۳۹۶–۹۷]] |'''۱۰'''||۳۰||۸||۱۰||۱۲||۲۸||۳۳||-۵||'''۳۴''' |۱/۴ فینال |GS | {{بایراقچه|IRN}} [[احسان پهلوان|پهلوان]] | {{بایراقچه|IRN}} [[محمد ایران‌پوریان|ایران‌پوریان]] | {{بایراقچه|IRN}} [[یحیی گل‌محمدی|گل‌محمدی]] |{{بایراقچه|Turkey}} [[ارتوغرول ساغلام|ساغلام]] |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۶-۱۳۹۵|۱۳۹۵–۹۶]] |'''۳'''||۳۰||۱۵||۱۱||۴||۳۸||۲۴||+۱۴||'''۵۶''' | style="background:Silver;"|[[2016–17 Hazfi Cup|ایکینجی]] | – | {{بایراقچه|IRN}} [[فرزاد حاتمی|حاتمی]] | {{بایراقچه|Brazil}} [[ادینهو]] | {{بایراقچه|IRN}} [[امیر قلعه‌نویی|قلعه‌نویی]] | – |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۵-۱۳۹۴|۱۳۹۴–۹۵]] |'''۴'''||۳۰||۱۳||۱۲||۵||۴۳||۲۷||+۱۶||'''۵۱''' | یاری فینال |۱/۸ فینال | {{بایراقچه|Cameroon}} [[آلویس نانگ|نانگ]] | {{بایراقچه|IRN}} [[محمد ایران‌پوریان|ایران‌پوریان]] | {{بایراقچه|Portugal}} [[آنتونیو ژوزئ اولیویرا|اولیویرا]] |{{بایراقچه|IRN}} [[امیر قلعه‌نویی|قلعه‌نویی]] |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۴-۱۳۹۳|۱۳۹۳–۹۴]] |style="background:silver;"|'''۲'''||۳۰||۱۷||۷||۶||۵۸||۳۴||+۲۴||'''۵۸''' | ۱/۱۶ فینال |GS | {{بایراقچه|Brazil}} [[ادینهو]] | {{بایراقچه|IRN}} [[سامان نریمان جهان|نریمان جهان]] |{{بایراقچه|IRN}} [[رسول خطیبی|خطیبی]] | {{بایراقچه|Portugal}} [[آنتونیو ژوزئ اولیویرا|اولیویرا]] |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۳-۱۳۹۲|۱۳۹۲–۹۳]] |'''۶'''||۳۰||۱۱||۱۳||۶||۳۹||۳۳||+۶||'''۴۵''' | style="background:Gold;"|[[2013–14 Hazfi Cup|قهرمان]] |GS | {{بایراقچه|IRN}} [[کریم انصاری‌فرد|انصاری‌فرد]] | {{بایراقچه|IRN}} [[سعید دقیقی|دقیقی]] |{{بایراقچه|IRN}} [[مجید جلالی|جلالی]] |{{بایراقچه|Portugal}} [[آنتونیو ژوزئ اولیویرا|اولیویرا]] |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۲-۱۳۹۱|۱۳۹۱–۹۲]] |style="background:silver;"|'''۲'''||۳۴||۱۸||۱۱||۵||۵۵||۳۲||+۲۳||'''۶۵''' | ۱/۸ فینال |GS | {{بایراقچه|IRN}} [[سید مهدی سیدصالحی|سیدصالحی]] | {{بایراقچه|Portugal}} [[فلاویو لوپز|فلاویو لوپز(۱۰)]] |{{بایراقچه|Portugal}} [[آنتونیو ژوزئ اولیویرا|اولیویرا]] | – |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۱-۱۳۹۰|۱۳۹۰–۹۱]] |style="background:silver;"|'''۲'''||۳۴||۱۹||۹||۶||۵۷||۳۲||+۲۵||'''۶۶''' | ۱/۱۶ فینال | – | {{بایراقچه|Portugal}} [[فلاویو لوپز|فلاویو لوپز(۱۰)]] | {{بایراقچه|Brazil}} [[رودریقو توسی|توسی(۸)]] |{{بایراقچه|IRN}} [[امیر قلعه‌نویی|قلعه‌نویی]] | – |- |[[ایران سوپر لیگی ۹۰-۱۳۸۹|۱۳۸۹–۹۰]] |'''۵'''||۳۴||۱۵||۱۲||۷||۴۲||۲۹||+۱۳||'''۵۷''' | ۱/۸ فینال | – | {{بایراقچه|IRN}} [[علی علی‌زاده|علی‌زاده]] |{{بایراقچه|IRQ}} [[کرار جاسم|کرار]] |{{بایراقچه|IRN}} [[فراز کمالوند|کمالوند]] | – |- |} == مووسوملار == {| border="1" cellpadding="2" style="border-collapse:collapse; text-align:center; font-size:95%;" |- style="color:#ffffff; background:#000000;;" ! موسوم ! لیگی ! روتبه ! حذفی کاپی ! آسیا قهرمانلار لیگی ! توضیح |- |۱۳۴۹–۵۰ |تبریز لیگی |bgcolor=gold|۱^جی |rowspan="4"|''بئله بیر ریقابت یوخیدی'' |rowspan="42"|''قالخمادی'' | |- |۱۳۵۰–۵۱ |تبریز لیگی |bgcolor=gold|۱^جی |bgcolor=99FF66|قالخدی |- |۱۳۵۱–۵۲ |[[ایران فوتبالینین ایکینجی لیگی|ایکینجی لیگ]] |bgcolor=#cc9966|۳^جی | |- |۱۳۵۲–۵۳ |[[ایران فوتبالینین ایکینجی لیگی|ایکینجی لیگ]] |bgcolor=gold|۱^جی |bgcolor=99FF66|قالخدی |- |۱۳۵۳–۵۴ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۱۶^جی |bgcolor=silver|فینال |bgcolor=FF2020|دوشدو |- |۱۳۵۴–۵۵ |[[ایران فوتبالینین ایکینجی لیگی|ایکینجی لیگ]] |bgcolor=silver|۲^جی |۱/۸ فینال |bgcolor=99FF66|قالخدی |- |۱۳۵۵–۵۶ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۵^جی |rowspan="13"|''برگزار اولمادی'' | |- |۱۳۵۶–۵۷ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |اویونلار یاریمچیلیق قالدی | |- |۱۳۵۷–۵۸ |برگزار اولمادی | | |- |۱۳۵۸–۵۹ |برگزار اولمادی | | |- |۱۳۵۹–۶۰ |تبریز لیگی |۱۰^جی |bgcolor=FF2020|دوشدو |- |۱۳۶۰–۶۱ |تبریز ایکینجی لیگی |bgcolor=gold|۱^جی |bgcolor=99FF66|قالخدی |- |۱۳۶۱–۶۲ |تبریز لیگی |۶^جی | |- |۱۳۶۲–۶۳ |تبریر لیگی |۷^جی | |- |۱۳۶۳–۶۴ |تبریز لیگی |bgcolor=gold|۱^جی | |- |۱۳۶۴–۶۵ |تبریز لیگی |bgcolor=silver|۲^جی | |- |۱۳۶۵–۶۶ |تبریز لیگی |bgcolor=#cc9966|۳^جی | |- |۱۳۶۶–۶۷ |تبریز لیگی |bgcolor=silver|۲^جی | |- |۱۳۶۷–۶۸ |تبریز لیگی |bgcolor=silver|۲^جی | |- |۱۳۶۸–۶۹ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۴^جی |۱/۴ فینال | |- |۱۳۶۹–۷۰ |برگزار اولمادی | |۱/۸ فینال | |- |۱۳۷۰–۷۱ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۱۰^جی |برگزار اولمادی | |- |۱۳۷۱–۷۲ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |bgcolor=#cc9966|۳^جی |برگزار اولمادی | |- |۱۳۷۲–۷۳ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۸^جی |bgcolor=silver|فینال | |- |۱۳۷۳–۷۴ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۹^جی |۱/۸ فینال |bgcolor=FF2020|دوشدو |- |۱۳۷۴–۷۵ |[[ایران فوتبالینین ایکینجی لیگی|ایکینجی لیگ]] |bgcolor=gold|۱^جی |۱/۸ فینال |bgcolor=99FF66|قالخدی |- |۱۳۷۵–۷۶ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۱۱^جی |۱/۸ فینال | |- |۱۳۷۶–۷۷ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۹^جی |برگزار اولمادی | |- |۱۳۷۷–۷۸ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۱۱^جی |۱/۸ فینال | |- |۱۳۷۸–۷۹ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۶^جی |۱/۱۶ فینال | |- |۱۳۷۹–۸۰ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۱۲^جی |۱/۸ فینال | |- |۱۳۸۰–۸۱ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۱۴^جی |۱/۴ فینال |bgcolor=FF2020|دوشدو |- |۱۳۸۱–۸۲ |[[ایرانین آزادگان لیگی|بیرینجی لیگ]] |bgcolor=#cc9966|۳^جی |۱/۳۲ فینال | |- |۸۳–۱۳۸۲ |[[ایرانین آزادگان لیگی|بیرینجی لیگ]] |۸^جی |۱/۱۶ فینال | |- |۱۳۸۳–۸۴ |[[ایرانین آزادگان لیگی|بیرینجی لیگ]] |۵^جی |۱/۱۶ فینال | |- |۱۳۸۴–۸۵ |[[ایرانین آزادگان لیگی|بیرینجی لیگ]] |bgcolor=silver|۲^جی |۱/۴ فینال | |- |۱۳۸۵–۸۶ |[[ایرانین آزادگان لیگی|بیرینجی لیگ]] |bgcolor=gold|۱^جی |۱/۳۲ فینال |پلی‌آفا قالخدی |- |۱۳۸۶–۸۷ |[[ایرانین آزادگان لیگی|بیرینجی لیگ]] |۴^جی |۱/۱۶ فینال | |- |۱۳۸۷–۸۸ |[[ایرانین آزادگان لیگی|بیرینجی لیگ]] |bgcolor=gold|۱^جی |۱/۴ فینال |bgcolor=99FF66|قالخدی |- |۱۳۸۸–۸۹ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۷^جی |۱/۱۶ فینال | |- |۱۳۸۹–۹۰ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۵^جی |۱/۸ فینال | |- |۱۳۹۰–۹۱ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |bgcolor=silver|۲^جی |۱/۱۶ فینال | |- |۱۳۹۱–۹۲ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |bgcolor=silver|۲^جی |۱/۸ فیال |[[آسیا قهرمانلار لیگی|گروه مرحله‌سی]] | |- |۱۳۹۲–۹۳ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۶^جی |bgcolor=gold|قهرمان |[[آسیا قهرمانلار لیگی|گروه مرحله‌سی]] | |- |۱۳۹۳–۹۴ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |bgcolor=silver|۲^جی |۱/۴ فینال |[[آسیا قهرمانلار لیگی|گروه مرحله‌سی]] | |- |۱۳۹۴–۹۵ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۴^جی |یاریم فینال |[[آسیا قهرمانلار لیگی|۱/۸ فینال]] | |- |۱۳۹۵–۹۶ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |bgcolor=#cc9966|۳^جی |bgcolor=silver|فینال |''قالخمادی'' | |- |۱۳۹۶–۹۷ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۱۰^جی |[[حذفی کاپی|۱/۴ فینال]] |[[آسیا قهرمانلار لیگی|گروه مرحله‌سی]] | |- |۱۳۹۷–۹۸ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۵^جی |[[حذفی کاپی|۱/۱۶ فینال]] |''قالخمادی'' | |- |۱۳۹۸–۹۹ |[[ایرانین سوپر لیگی|سوپر لیگ]] |۴^جی |bgcolor=gold|قهرمان |[[آسیا قهرمانلار لیگی|گروه مرحله‌سی]] | |- |} == ایفتیخارلار == [[File:Tractor Sazi players celebrating winning Hazfi Cup.jpg|thumb|300px|تیراختورون شامپیونلوقو [[حذفی کاپی]]ندا]] === رسمی عونوانلار === * '''[[خلیج فارس سوپر لیگی|ایران سوپر لیگی]]''' :{{gold1}} بیرینجی (۱) - [[ایران سوپر لیگی ۰۴-۱۴۰۳|۰۴-۱۴۰۳]] :{{Silver2}} ایکینجی (۳): [[ایران سوپر لیگی ۹۱-۱۳۹۰|۹۱–۱۳۹۰]]، [[ایران سوپر لیگی ۹۲-۱۳۹۱|۹۲–۱۳۹۱]]، [[ایران سوپر لیگی ۹۴-۱۳۹۳|۹۴–۱۳۹۳]] :{{bronze3}} اوچونجو (۲): [[ایران سوپر لیگی ۹۶-۱۳۹۵|۹۶–۱۳۹۵]]، [[آزادگان لیگی ۱۳۷۱|۱۳۷۱]] * '''[[حذفی کاپی]]''' :{{gold1}} شامپیون (۲): [[حذفی کاپی|۱۴–۲۰۱۳]]، [[ایران فوتبالینین حذفی جامی ۹۹–۱۳۹۸|۹۹–۱۳۹۸]] :{{Silver2}} ایکینجی (۳): [[حذفی کاپی|۱۳۵۵]]، [[حذفی کاپی|۹۵–۱۹۹۴]]، [[حذفی کاپی|۱۷–۲۰۱۶]] * '''[[ایرانین سوپر کاپی]]''' :{{Silver2}} ایکینجی (۱): [[ایرانین سوپر کاپی ۱۳۹۹|۱۳۹۹]] * '''[[ایرانین آزادگان لیگی]]''' :{{gold1}} شامپیون (۱): [[آزادگان لیگی ۸۸–۱۳۸۷|۸۸–۱۳۸۷]] * '''[[ایران فوتبالینین ایکینجی لیگی]]''' :{{gold1}} شامپیون (۱): [[ایران فوتبالینین ایکینجی لیگی|۷۵–۱۹۷۴]] :{{Silver2}} ایکینجی (۲): [[ایران فوتبالینین ایکینجی لیگی|۷۷–۱۹۷۶]]، [[ایران فوتبالینین ایکینجی لیگی|۹۶–۱۹۹۵]] * '''[[شرقی آذربایجان اوستانی|شرقی آذربایجان سوپر لیگی]]''' :{{gold1}} شامپیون (۱): ''۱۹۹۲'' * '''[[تبریز|تبریز فوتبال لیگی]]''' :{{gold1}} شامپیون (۱): ۸۵–۱۹۸۴ * '''[[تبریز|تبریز فوتبال ایکینجی لیگی]]''' :{{gold1}} شامپیون (۱): ۸۲–۱۹۸۱ === رسمیتسیز عونوانلار === * {{بایراقچه|India}} '''MILLS International Cup''' :{{gold1}} شامپیون (۱): ''۱۹۹۵'' * {{بایراقچه|India}} '''DCM Trophy''' :{{gold1}} شامپیون (۱): ''۹۶–۱۹۹۵''<ref>[http://www.indianfootball.de/data/dcmtrophy.html List of winners and runners-ups of the DCM Trophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023183736/http://www.indianfootball.de/data/dcmtrophy.html |date=2020-10-23}} ''RSSSF.com''. Retrieved 20 April 2021</ref> * {{بایراقچه|Iran}} '''سرداران شهید کاپی''' :{{gold1}} شامپیون (۲): ''۱۹۹۵، ۱۹۹۶'' * {{بایراقچه|Iran}} '''شهدا کاپی''' :{{gold1}} شامپیون (۲): ''[[شهدا کاپی ۲۰۱۴|۲۰۱۴]]، ۲۰۱۷'' == پرسوْنل == {{آیریجا باخ|تیراختور فوتبال کولوبو باش مشقچیلری لیستی}} === تکنیک هیئت === {| class="wikitable" |- ! style="color:white; background:#FF0000;"|وظیفه ! style="color:white; background:#FF0000;"|آد |- |باش مشقچی || {{بایراقچه|ایران}} [[محمد ربیعی]] |- |یاردیمجی مشقیچی ||{{بایراقچه|کوروواسی}} [[ویه‌کوسلاو میلیتیچ]] |- |قوْلر مشقچی‌سی || {{بایراقچه|پورتوقال}} [[امیلیو آلوارز]] |- |آنالیزور || {{بایراقچه|کوروواسی}} [[دینو زیسکا]] |- |تاخیم مودورو|| {{بایراقچه|ایران}} [[خداداد عزیزی]] |- |ایدمان موعاوینی|| {{بایراقچه|ایران}} [[یونس باهنر]] |- |آکادمی مودورو|| {{بایراقچه|کوروواسی}} [[نناد نیکولیچ]] |- |مدیا مودورو|| {{بایراقچه|ایران}} [[کریم جمالی]] |} === ایداره هیئتی === {| class="wikitable" |- ! style="color:white; background:#000000;"|وظیفه ! style="color:white; background:#000000;"|آد |- |مالیک || [[محمدرضا زونوزی مطلق]] |- |باش مودور || [[سعید مظفری‌زاده]] |- |باش مودور مصلحتچی‌سی || [[کاظم محمودی]] |- |ایداره هیئتی باشقانی || [[عباس الیاسی]] |- |ایداره هیئتی باشقان موعاوینی || [[فرزین قنبری قوشچی]] |- | rowspan="3" |ایداره هیئتی اۆیه‌لری || [[محمد حسن‌نژاد]] |- | [[علی محمودزاده]] |- | [[احمد انیسه]] |- |طرفدار کولوبو باشقانی || [[وحید رسول‌زاده]] |} == آسیا رکوردو == * {{قارا|سوْن یوْخلاما: ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶}} {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !تورنومنت!!اوْیون!!قالیبیت!!برابرلیک!! مغلوبیت!! وۇرولان قوْل!!یئییلن قوْل!!قازانماق (%) |- |align=left|{{Sort|1|[[آسیا شامپیونلار لیگی]]}} {{WDL|50|15|12|23|for=54|against=65|diff=}} |- |align=left|{{Sort|1|[[آسیا شامپیونلار لیگی ایکی]]}} {{WDL|8|4|4|0|for=23|against=10|diff=}} |- !جمعی!!۵۸!!۱۹!!۱۶!!۲۳!!۷۷!!۷۵!!۳۲٫۷۶ |} === اوْیونلار === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |- !تورنومنت !مؤوسوم !دؤور !رقیب !ائو !قوْناق !جمعی |- | style="text-align:center;" rowspan="21"| [[آسیا شامپیونلار لیگی]] | style="text-align:center;" rowspan="3"|[[۲۰۱۳ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۰۱۳]] | rowspan="3" style="text-align:center;"|قروپ مرحله‌سی{{سخ}}(قروپ A) |{{بایراقچه|UAE}} [[الجزیره (الامارات) فوتبال کولوبو|الجزیره]] | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۳–۱ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۲ | rowspan="3" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|QAT}} [[الجیش قطر ایدمان کولوبو|الجیش]] | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۲–۴ | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۳–۳ |- |{{بایراقچه|KSA}} [[الشباب (سعودی عربیستان) فوتبال کولوبو|الشباب]] | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۱ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۱ |- | style="text-align:center;" rowspan="3"|[[۲۰۱۴ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۰۱۴]] | rowspan="3" style="text-align:center;"|قروپ مرحله‌سی{{سخ}}(قروپ C) |{{بایراقچه|KSA}} [[الاتحاد فوتبال کولوبو|الاتحاد]] | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۱–۰ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۲ | rowspan="3" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|QAT}} [[الدحیل ایدمان کولوبو|الدحیل]] | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۱ | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۰–۰ |- |{{بایراقچه|UAE}} [[العین فوتبال کولوبو|العین]] | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۲–۲ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۱–۳ |- | style="text-align:center;" rowspan="3"|[[۲۰۱۵ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۰۱۵]] | rowspan="3" style="text-align:center;"|قروپ مرحله‌سی{{سخ}}(قروپ D) |{{بایراقچه|UZB}} [[نسف قارشی فوتبال کولوبو|نسف قارشی]] | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۱–۲ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۱–۲ | rowspan="3" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|UAE}} [[شباب الاهلی ایمارات فوتبال کولوبو|شباب الاهلی]] | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۱–۰ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۲–۳ |- |{{بایراقچه|KSA}} [[الاهلی (سعودی عربیستان) فوتبال کولوبو|الاهلی]] | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۲–۲ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۲ |- | style="text-align:center;" rowspan="4"|[[۲۰۱۶ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۰۱۶]] | rowspan="3" style="text-align:center;"|قروپ مرحله‌سی{{سخ}}(قروپ C) |{{بایراقچه|UAE}} [[الجزیره (الامارات) فوتبال کولوبو|الجزیره]] | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۴–۰ | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۱–۰ | rowspan="3" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|UZB}} [[پاختاکور فوتبال کولوبو|پاختاکور]] | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۲–۰ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۱ |- |{{بایراقچه|KSA}} [[الهلال فوتبال کولوبو|الهلال]] | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۱–۲ | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۲–۰ |- | rowspan="1" style="text-align:center;"|۱/۸ فینال |{{بایراقچه|UAE}} [[النصر ایمارات فوتبال کولوبو|النصر]] | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۳–۱ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۱–۴ | rowspan="1" style="text-align:center; background:#fdd;"| ۴–۵ |- | style="text-align:center;" rowspan="3"|[[۲۰۱۸ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۰۱۸]] | rowspan="3" style="text-align:center;"|قروپ مرحله‌سی{{سخ}}(قروپ A) |{{بایراقچه|UAE}} [[الجزیره (الامارات) فوتبال کولوبو|الجزیره]] | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۱–۱ | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۰–۰ | rowspan="3" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|KSA}} [[الاهلی (سعودی عربیستان) فوتبال کولوبو|الاهلی]] | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۱ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۲ |- |{{بایراقچه|QAT}} [[الغرافه ایدمان کولوبو|الغرافه]] | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۱–۳ | style="text-align:center; background:#fdd;"| ۰–۳ |- | style="text-align:center;" rowspan="4"|[[۲۰۲۱ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۰۲۱]] | rowspan="3" style="text-align:center;"|قروپ مرحله‌سی{{سخ}}(قروپ B) |{{بایراقچه|UZB}} [[پاختاکور فوتبال کولوبو|پاختاکور]] | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۰–۰ | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۳–۳ | rowspan="4" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|UAE}} [[الشارجه فوتبال کولوبو|الشارجه]] | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۰–۰ | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۲–۰ |- |{{بایراقچه|IRQ}} [[هاوا قوه‌لری (عراق) فوتبال کولوبو|هاوا قوه‌لری]] | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۱–۰ | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۰–۰ |- | rowspan="1" style="text-align:center;"|۱/۸ فینال |{{بایراقچه|KSA}} [[النصر (سعودی عربیستان) فوتبال کولوبو|النصر]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#fdd;" |۰–۱ |- |[[۲۴–۲۰۲۳ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۴–۲۰۲۳]] |پلی آف مرحله‌سی |{{بایراقچه|UAE}} [[الشارجه فوتبال کولوبو|الشارجه]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#fdd;" |۱–۳ | rowspan="1" style="text-align:center;"|– |- | style="text-align:center;" rowspan="4"| [[آسیا شامپیونلار لیگی ایکی]] | style="text-align:center;" rowspan="4"|[[۲۵–۲۰۲۴ آسیا شامپیونلار لیگی ایکی|۲۵–۲۰۲۴]] | rowspan="2" style="text-align:center;"|قروپ مرحله‌سی{{سخ}}(قروپ A) |{{بایراقچه|QAT}} [[الوکره ایدمان کولوبو|الوکره]] | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۳–۳ | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۳–۰ | rowspan="2" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|TJK}} [[روشن کولاب فوتبال کولوبو|روشن کولاب]] | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۷–۰ | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۳–۱ |- | rowspan="1" style="text-align:center;"|۱/۸ فینال | {{بایراقچه|BHR}} [[الخالدیه ایدمان کولوبو|الخالدیه]] | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۳–۳ | style="text-align:center; background:#dfd;"| ۲–۱ | rowspan="1" style="text-align:center; background:#dfd;"| ۵–۴ |- | rowspan="1" style="text-align:center;"|۱/۴ فینال | {{بایراقچه|KSA}} [[التعاون (سعودی عربیستان) فوتبال کولوبو|التعاون]] | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۰–۰ | style="text-align:center; background:#ffd;"| ۲–۲ | rowspan="1" style="text-align:center; background:#fdd;"| ۲–۲{{جب}}(پ. ۲–۴) |- |style="text-align:center;" rowspan="17"| [[آسیا شامپیونلار لیگی]] |style="text-align:center;" rowspan="9"| [[۲۶–۲۰۲۵ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۶–۲۰۲۵]] |style="text-align:center;" rowspan="8"| لیگ مرحله‌سی |{{بایراقچه|UAE}} [[شباب الاهلی ایمارات فوتبال کولوبو|شباب الاهلی]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#ffd;" |۱–۱ | rowspan="9" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|UAE}} [[الوحده ایمارات فوتبال کولوبو|الوحده]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#ffd;" |۰–۰ |- |{{بایراقچه|UAE}} [[الشارجه فوتبال کولوبو|الشارجه]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#dfd;" |۵–۰ |- |{{بایراقچه|IRQ}} [[الشرطه فوتبال کولوبو (عراق)|الشرطه]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#dfd;" |۱–۰ |- |{{بایراقچه|UZB}} [[نسف قارشی فوتبال کولوبو|نسف قارشی]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#dfd;" |۱–۰ |- |{{بایراقچه|QAT}} [[الدحیل ایدمان کولوبو|الدحیل]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#dfd;" |۲–۱ |- |{{بایراقچه|QAT}} [[السد قطر ایدمان کولوبو|السد]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#fdd;" |۰–۲ |- |{{بایراقچه|QAT}} [[الغرافه ایدمان کولوبو|الغرافه]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#dfd;" |۲–۰ |- | rowspan="1" style="text-align:center;"|۱/۸ فینال | {{بایراقچه|UAE}} [[شباب الاهلی ایمارات فوتبال کولوبو|شباب الاهلی]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#fdd;" |۰–۳ |- |style="text-align:center;" rowspan="9"| [[۲۷–۲۰۲۶ آسیا شامپیونلار لیگی|۲۷–۲۰۲۶]] |style="text-align:center;" rowspan="8"| لیگ مرحله‌سی |{{بایراقچه|UAE}} [[شباب الاهلی ایمارات فوتبال کولوبو|شباب الاهلی]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#fdd;" |۰–۱ | rowspan="8" style="text-align:center;"|– |- |{{بایراقچه|QAT}} [[الشمال ایدمان کولوبو|الشمال]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#;" |– |- |{{بایراقچه|UAE}} [[العین فوتبال کولوبو|العین]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#;" |– |- |{{بایراقچه|UZB}} [[نفتچی فرغانه فوتبال کولوبو|نفتچی فرغانه]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#;" |– |- |{{بایراقچه|UAE}} [[الوصل ایمارات فوتبال کولوبو|الوصل]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#;" |– |- |{{بایراقچه|UZB}} [[پاختاکور فوتبال کولوبو|پاختاکور]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#;" |– |- |{{بایراقچه|QAT}} [[السد قطر ایدمان کولوبو|السد]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#;" |– |- |{{بایراقچه|QAT}} [[الغرافه ایدمان کولوبو|الغرافه]] | colspan="2" style="text-align:center; background:#;" |– |- |} === آسیا تورنومنت‌لرینده قوْل وۇران اوْیونچولار === {| class="wikitable" |- !style="color:white; background:#000000;"|سؽرا !style="color:white; background:#000000;"|اوْیونچو !style="color:white; background:#000000;"|آسیا شامپیونلار لیگی !style="color:white; background:#000000;"|آسیا شامپیونلار لیگی ایکی !style="color:white; background:#000000;"|جمعی |- |rowspan=1 align="center"|۱ | {{بایراقچه|IRN}} '''[[امیرحسین حسین‌زاده]]''' | align="center"|۲ | align="center"|۸ | align="center"|۱۰ |- |rowspan=1 align="center"|۲ | {{بایراقچه|IRN}} '''[[مهدی هاشم‌نژاد]]''' | align="center"|۳ | align="center"|۲ | align="center"|۵ |- |rowspan=3 align="center"|۳ | {{بایراقچه|IRN}} [[فرزاد حاتمی]] | align="center"|۴ | align="center"|۰ | align="center"|۴ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[محمد عباس‌زاده]] | align="center"|۴ | align="center"|۰ | align="center"|۴ |- | {{بایراقچه|CRO}} '''[[تومیسلاو اشترکالی]]''' | align="center"|۱ | align="center"|۳ | align="center"|۴ |- | rowspan=4 align="center"|۴ | {{بایراقچه|BRA}} [[قیلسون ده کاروالیو سوآرز|قیلسون]] | align="center"|۳ | align="center"|۰ | align="center"|۳ |- | {{بایراقچه|ALB}} [[رگی لوشکیا]] | align="center"|۳ | align="center"|۰ | align="center"|۳ |- | {{بایراقچه|IRN}} '''[[مهدی ترابی]]''' | align="center"|۱ | align="center"|۲ | align="center"|۳ |- | {{بایراقچه|ALB}} [[سوکول چیکالشی]] | align="center"|۰ | align="center"|۳ | align="center"|۳ |- |rowspan=10 align="center"|۵ | {{بایراقچه|IRN}} [[سید مهدی سیدصالحی]] | align="center"|۲ | align="center"|۰ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[فرشاد احمدزاده]] | align="center"|۲ | align="center"|۰ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|BRA}} [[ادینهو]] | align="center"|۲ | align="center"|۰ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[بختیار رحمانی]] | align="center"|۲ | align="center"|۰ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|BRA}} [[آقوستو سئزار]] | align="center"|۲ | align="center"|۰ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|CMR}} [[آلویس نانگ]] | align="center"|۲ | align="center"|۰ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[محمد ایران‌پوریان]] | align="center"|۲ | align="center"|۰ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|IRN}} '''[[شجاع خلیل‌زاده]]''' | align="center"|۲ | align="center"|۰ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|POR}} [[ریکاردو آلوز]] | align="center"|۰ | align="center"|۲ | align="center"|۲ |- | {{بایراقچه|CRO}} [[دوماقوی دروژدک]] | align="center"|۰ | align="center"|۲ | align="center"|۲ |- |rowspan=18 align="center"|۶ | {{بایراقچه|IRN}} [[جواد کاظمیان]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[مسعود ابراهیم‌زاده]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|POR}} [[فلاویو لوپز]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[کریم انصاری‌فرد]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[میلاد فخرالدینی]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[سعید دقیقی]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[شاهین ثاقبی]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[مهدی کیانی]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[مهرداد بایرامی]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[سامان نریمان جهان]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[مهدی شریفی]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[سعید آقایی]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[اشکان دژآگه]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} [[مهدی تیکدری]] | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} '''[[دانیال اسماعیلی‌فر]]''' | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |- | {{بایراقچه|IRN}} '''[[مسعود زائر کاظمین]]''' | align="center"|۱ | align="center"|۰ | align="center"|۱ |} == اَن یاخشی غلبه‌لر == {|class="wikitable sortable mw-collapsible" style="text-align:center" |- !# !اویونون نتیجه‌سی !وورولان گل‌لارین جمعی !وورولان گل‌لارین فرقی |- |۱ |تیراختور ۶–۰ [[ایستقلال خوزیستان فوتبال کولوبو|ایستیقلال خوزیستان]]<ref>https://www.mashreghnews.ir/news/897413/فیلم-خلاصه-بازی-تراکتورسازی-۶-۰-استقلال-خوزستان</ref> |۶ |۶ |- |۲ |تیراختور ۵–۰ [[گهر دورود فوتبال کولوبو|گهر دورود]]<ref>https://www.khabaronline.ir/photo/244910/تراکتور-تیم-دورود-را-گلباران-کرد</ref> |۵ |۵ |- |۳ |تیراختور ۵–۰ [[ایستیقلال اهواز فوتبال کولوبو|ایستیقلال اهواز]]<ref>https://www.varzesh3.com/match/57323</ref> |۵ |۵ |- |۴ |تیراختور ۴–۰ [[الجزیره (الامارات) فوتبال کولوبو|الجزیره ایمارات]]<ref>https://tamasha.com/v/8Z39x</ref> |۴ |۴ |- |۵ |تیراختور ۴–۰ [[نساجی مازندران فوتبال کولوبو|نساجی مازندران]]<ref>https://www.varzesh3.com/news/1644679/نساجی-صفر-تراکتور-4-دنیزلی-همیشه-مطمئن</ref> |۴ |۴ |- |۶ |تیراختور ۴–۱ [[پرسپولیس تهران فوتبال کولوبو|پرسپولیس تهران]]<ref>https://www.ilna.ir/بخش-ورزشی-7/695489-وقتی-تراکتورسازی-پرسپولیس-را-تایی-کرد-ویدیو</ref> |۵ |۳ |- |۷ |تیراختور ۴–۱ [[ایستیقلال فوتبال کولوبو|ایستیقلال تهران]]<ref>https://90tv.ir/videos/خلاصه-بازی-استقلال-1-4-تراکتورسازی{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> |۵ |۳ |- |۸ |تراکتور ۴–۱ [[راه‌آهن فوتبال کولوبو|راه‌آهن تهران]]<ref>https://90tv.ir/videos/خلاصه-بازی-تراکتورسازی-4-1-راه-آهن{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> |۵ |۳ |- |۹ |تراکتور ۴–۱ [[سیپاهان ایصفاهان فوتبال کولوبو|سیپاهان ایصفهان]]<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://fc-malavan.com/8022/سپاهان-1-تراكتورسازي-4-تيكي-تراختور |accessdate=2021-04-23 |archivedate=2021-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210124092908/http://fc-malavan.com/8022/%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-1-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%8A-4-%D8%AA%D9%8A%D9%83%D9%8A-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%88%D8%B1}}</ref> |۵ |۳ |- |۱۰ |تراکتور ۴–۱ [[ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو|ذوب‌آهن ایصفهان]]<ref>https://90tv.ir/videos/خلاصه-و-حواشی-تراکتورسازی-4-1-ذوب-آهن-نود-25-بهمن{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> |۵ |۳ |- |} == شخص رئکوردلاری == ۳ ژوئن ۲۰۱۹تاریخینه گوره کولوبدا ان چوخ اویونلی و ان چوخ قول ووران اویونچولارین لیستی. [[محمد ابراهیمی]] ۱۸۰ اویوندا ۳۱ قول ووروب و کولوبون ان چوخ اویون کئچیرن و ان چوخ قول ووران اویونچوسودور. بو لیسته بوتون موسابیقه‌لرین قوللاری داخیلدیر. [[File:Mohammad ebrahimi ( F16 ).jpg|thumbnail|200px|[[محمد ابراهیمی]] کولوبون ان چوخ قول ووران اویونچوسودور.]] {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 1em 0; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color:ivory; width:64%; font-size: 95%;" |- style="background:beige;" |+ '''۱۰ اوستون قول وورانلاری''' |- style="background:beige;" ! colspan="2" align="center"| اویونچو ! align="center" abbr="Period"| زامان ! align="center"| اویونلار ! align="center"| قوللار |- ! ۱ | {{بایراقچه|IRN}} [[محمد ابراهیمی]] | align="center"| ۱۵–۲۰۰۹، ۱۸–۲۰۱۶ | align="center"| ۱۸۰ | align="center"| ۳۱ |- style="background:lemonchiffon;" ! ۲ | {{بایراقچه|Brazil}} [[ادینهو]] | align="center"| ۱۵–۲۰۱۴، ۱۷–۲۰۱۶ | align="center"| ۵۲ | align="center"| ۲۷ |- ! ۳ | {{بایراقچه|IRN}} [[فرزاد حاتمی]] | align="center"| ۱۲–۲۰۱۱، ۲۰۱۸–۲۰۱۶ | align="center"| ۸۳ | align="center"| ۲۳ |- style="background:lemonchiffon;" ! ۴ | {{بایراقچه|POR}} [[فلاویو لوپز]] | align="center"| ۱۳–۲۰۱۱ | align="center"| ۶۷ | align="center"| ۲۱ |- ! ۵ | {{بایراقچه|IRN}} [[سید مهدی سیدصالحی]] | align="center"| ۱۳–۲۰۱۲ | align="center"| ۳۸ | align="center"| ۱۹ |- style="background:lemonchiffon;" ! ۶ | {{بایراقچه|IRN}} [[کریم انصاری‌فرد]] | align="center"| ۱۴–۲۰۱۳ | align="center"| ۳۵ | align="center"| ۱۷ |- ! ۷ | {{بایراقچه|IRN}} '''[[محمد عباس‌زاده]]''' | align="center"| ۲۰۲۰– | align="center"| ۲۳ | align="center"| ۱۳ |- style="background:lemonchiffon;" ! ۸ | {{بایراقچه|IRN}} '''[[اشکان دژآگه]]''' | align="center"| ۲۰۱۸– | align="center"| ۶۵ | align="center"| ۱۳ |- ! ۹ | {{بایراقچه|IRL}} [[آنتونی ایستوکس]] | align="center"| ۲۰۱۹–۲۰۱۸ | align="center"| ۲۴ | align="center"| ۱۳ |- style="background:lemonchiffon;" ! ۱۰ | {{بایراقچه|IRQ}} [[کرار جاسم]] | align="center"| ۱۱–۲۰۰۹، ۱۷–۲۰۱۶ | align="center"| ۷۰ | align="center"| ۱۳ |- ! ۱۱ |{{بایراقچه|IRN}} [[محمد نصرتی]] | align="center"| ۱۰–۲۰۰۹، ۱۱–۲۰۱۰، ۱۴–۲۰۱۲ | align="center"| ۱۲۳ | align="center"| ۱۲ |- style="background:lemonchiffon;" ! ۱۲ | {{بایراقچه|IRN}} '''[[سامان نریمان جهان]]''' | align="center"| ۲۰۱۵–۲۰۱۴ | align="center"| ۴۳ | align="center"| ۱۱ |- ! ۱۳ | {{بایراقچه|IRN}} [[علی علی‌زاده]] | align="center"| ۱۲–۲۰۱۰ | align="center"| ۴۰ | align="center"| ۱۰ |- |} {{-}} == قایناقلار == {{قایناق}} {{notelist}} == باغلانتیلار == {{آمبار بؤلمه|Tractor S.C.|تیراختور فوتبال کولوبو}} * [http://fc-tractor.com/ اخبار باشگاه فرهنگی ورزشی تراکتورسازی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517141146/http://fc-tractor.com/ |date=۲۰۱۴–۰۵-۱۷}} * [http://tabrizfoto.com/?cat=221 Tiraxtur oyununda görüntü toplusu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004405/http://tabrizfoto.com/?cat=221 |date=۲۰۱۶–۰۳-۰۵}} * [http://www.medioteka.net/search/video/1/sazi.html Video Toplusu – Tractor Sazi E Azerbaijan – The World's Most Popular Spectator Football Team (soccer)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331014307/http://www.medioteka.net/search/video/1/sazi.html |date=۲۰۱۲–۰۳-۳۱}} * [http://tractorspor.ir/ Rəsmi Sayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712012734/http://tractorspor.ir/ |date=2010-07-12 }} * [http://www.traxtorchi.ir/ سایت هواداران تراکتورسازی تبریز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104200143/http://www.traxtorchi.ir/ |date=۲۰۱۳–۱۱-۰۴}} * [http://www.tiraxtorfans.com/ سایت هواداران تراختور آذربایجان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629212828/http://www.tiraxtorfans.com/ |date=۲۰۱۵–۰۶-۲۹}} * [http://www.tractorchelar.com/ تراختورچیلار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730145933/http://www.tractorchelar.com/ |date=۲۰۱۳–۰۷-۳۰}} * [http://tractorfc.com/ کلوب هواداران تراکتور سازی] * [http://trakhtorfans.com/ سایت هواداران تراکتور] * [http://www.trakhtorlink.ir/ تراختورلینک – همه لینکهای تراختور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302151326/http://trakhtorlink.ir/ |date=2013-03-02 }} {{ایرانین فوتبولونین سوپر لیگی}} [[بؤلمه:تیراختور فوتبال کولوبو]] [[بؤلمه:فوتبال کولوبلاری ایراندا]] [[بؤلمه:Association football clubs established in 1970]] [[بؤلمه:ایدمان تبریزده]] [[بؤلمه:الیفبا اساسیندا سئچیلمیش مقاله‌لر]] 7org3mbw4la1o6v8vbe9z3mvtcvy47z 8 9460 1592681 1579852 2026-09-14T20:02:16Z Neriah 29426 [[phab:T298199]] 1592681 wikitext text/x-wiki == Extra-Editbuttons == * Edittools[default]|Edittools.js|Edittools.css * UserMessages[dependencies=jquery.ui,mediawiki.util,ext.gadget.morebits]|UserMessages.js|UserMessages.css نورمال حالدا چالیشیر * dropdown-menus|dropdown-menus.js|dropdown-menus.css * Extra-Editbuttons[dependencies=mediawiki.util|default|rights=minoredit]|Extra-Editbuttons.js|Extra-Editbuttons-persiantools.js|Extra-Editbuttons-persianwikitools.js|Extra-Editbuttons-dictionary.js|Extra-Editbuttons-autoed.js|Extra-Editbuttons-botworks.js == Discussion-tools == * UserMessages[dependencies=mediawiki.util|type=general]|UserMessages.js|UserMessages.css == mobile == * mobile-sidebar|mobile-sidebar.js == Interface == * popups|popups.js * edittop[dependencies=mediawiki.util]|edittop.js * asbox[dependencies=mediawiki.util,jquery.ui]|asbox.js * osm|osm.js * contribsrange[dependencies=mediawiki.util,jquery.spinner]|contribsrange.js * purgetab[default|dependencies=mediawiki.util]|purgetab.js * YellowDisambig|YellowDisambig.css * Wdsearch|Wdsearch.js * lastdiff[dependencies=mediawiki.util]|lastdiff.js * GreenRedirect|GreenRedirect.css == LanguageSupport == * ShortLink|ShortLink.js * CheckDictation[dependencies=mediawiki.util,jquery.ui]|CheckDictation.js * prota|prota.js * BiDiEditing|BiDiEditing.js * googletranslator|googletranslator.js == interface-view == * EasyNewSection[default]|EasyNewSection.js * personallinks[dependencies=mediawiki.util]|personallinks.js * UTCLiveClock[dependencies=mediawiki.util]|UTCLiveClock.js ==Edit-Interface== * CustomizedEditTool|CustomizedEditTool.js * wikEd|wikEd.js == Interface-History == ==patrol-tools== * Twinkle[dependencies=mediawiki.util,jquery.ui]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js * rollback[rights=rollback|dependencies=mediawiki.Uri,mediawiki.api]|rollback.js == Referencing == * refToolbarBase[hidden]|refToolbarBase.js * fixRefs[dependencies=mediawiki.util]|fixRefs.js == Categories == *HotCat|HotCat.js * Cat-a-lot[rights=patrol]|Cat-a-lot.css|Cat-a-lot.js ==interwiki== * quickwikidata|quickwikidata.js * InterwikiTranslate|InterwikiTranslate.js ==statistics == * UserEditCount[rights=move|dependencies=mediawiki.util]|UserEditCount.js * stru-contavisite[dependencies=mediawiki.util]|stru-contavisite.js * Contributions-report[dependencies=mediawiki.util]|Contributions-report.js == admin-gadgets == * AfD[rights=undelete|default|type=general|dependencies=mediawiki.util]|AfD.js|AfD.css * CleanDeleteReasons[rights=delete]|CleanDeleteReasons.js * StatLink[rights=delete]|StatLink.js * UserRights[rights=undelete|dependencies=mediawiki.util]|UserRights.js * close[dependencies=mediawiki.util]|close.js|close.css * markblocked[default|rights=delete|dependencies=mediawiki.util]|markblocked.js * Interaction_Analyser[dependencies=mediawiki.util|rights=move]|Interaction_Analyser.js * RLtoggle[dependencies=mediawiki.util]|RLtoggle.js * MediawikiEditSummary[rights=undelete|default|type=general]|MediawikiEditSummary.js == othermod == * TransferToCommons[dependencies=mediawiki.util]|TransferToCommons.js * CommonsDirect[dependencies=mediawiki.util|default]|Direct-link-to-Commons.js == modules == * Intro[hidden]|Intro.js|Intro.css * libAPI [dependencies=mediawiki.util,mediawiki.user,user.options|hidden]|libAPI.js * libWikiDOM [hidden]|libWikiDOM.js * libUtil [dependencies=mediawiki.util|hidden]|libUtil.js == VisualEditor == == beta == h6t3c4u4xzl38ruqc437s0s7bg9wxs4 0 20702 1592673 1591477 2026-09-14T13:03:30Z H.Ganjeli 58356 /* شیمینین اساس آنلاییشلاری */ 1592673 wikitext text/x-wiki {{Infobox |data1 = [[File:14LaAc periodic table IIb.jpg|x200px]] |data2 = [[File:Hydrogen discharge tube.jpg|x50px|left]][[File:Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg|x100px|right]] |data3 = [[File:Copper.jpg|x100px|left]][[File:HEUraniumC.jpg|x100px|right]] |data4 = [[File:Bromine vial in acrylic cube.jpg|x100px|left]][[File:HeTube.jpg|x100px|right]] |data5 = Top: The [[periodic table]] of the chemical elements.<br/>Below: Examples of certain chemical elements. From left to right: [[hydrogen]], [[barium]], [[copper]], [[uranium]], [[bromine]], and [[helium]]. }} '''شیمی''' - طبیعت علمی. طبیعتی اؤیره‌نه‌ن دیگر علملر ده وار. همین علملرین عمومی آدی طبیعتشوناس‌لیق‌دیر. فیزیک، شیمی، بیولوژی، فیزیکی جوغرافیا، نوجوم و س. طبیعت علملری‌دیر. == شیمینین اساس آنلاییشلاری == شیمینین آراشدیرما اوبیئکتی ماده‌لر - آتوم و موْلکوللاردیر. بونلار کیمیوی هیسه جیکلر آدلانیرلار. اونلارین اؤلچوسو ۱۰^−۱۰ – ۱۰^−۶ متر آراسین‌دا اولور. بون‌دان کیچیک اؤلچولو هیسسجیکلری فیزیک اؤیرنیر. همین هیسه جیکلر میکروهیسه جیکلر آدلانیر. اؤلچوسو ایری اولان هیسه جیکلرده باش وئره‌ن پروسسلری ده فیزیک اؤیرنیر. [[file:Periodic table.svg|450px|thumb|کیمیوی المنتلرین مۆعاصیر [[Kimyəvi elementlərin dövri sistemi|دؤوری جدول]]ی]] آدی کیمیوی اۆصوللارلا داها بسیت ماده‌لره آییرمانین مومکون اولمادیغی طبیعی و صونعی ماده‌لر. کیمیوی المنتلر بیر-بیری ایله بیرلشه‌رک بیزی ایحاطه ائدن عالمین بوتون مورکّب ماده‌لرینی عمله گتیریر. هر کیمیوی المنت، نۆوه‌سین‌ده عئینی سای‌دا الکتریک یوکو و [[atom|آتوم]] اؤرتویون‌ده عئینی سای‌دا الکترون اولان [[Atom nüvəsi|آتوملاردان]] یارانمیش‌دیر. آتوملارین نۆوه‌سی سایجا همین المنتین ''آتوم نؤمره‌سینه'' برابر پروتون‌دان و موختلیف سای‌دا نئیترون‌دان عبارت‌دیر. عئینی المنتین کوتله اددلری موختلیف اولان نؤعلرینه [[ایزوتوپ]] دئییلیر. کیمیوی المنتلرین چوخونون طبیعت‌ده ایکی و یا داها آرتیق ایزوتوپو وار. ۸۱ المنتین ۲۷۶ ثابت و ۱۵۰۰-ا یاخین [[رادیواکتیو]] ایزوتوپو معلوم‌دور. یئر اۆزرینده طبیعی المنتلرین ایزوتوپ ترکیبی، عادتاً، ثابت اولدوغون‌دان هر المنتین ''آتوم کوتله‌سی''، دئمک اولار کی، دایم ثابت قالیر و المنتین ان موهوم خصوصیّتلارین‌دان بیری‌دیر. هله‌لیک علمه معلوم اولان کیمیوی المنتلرین سایی ۱۱۸-دیر (۲۰۰۸). اونلارین اکثریتی رادیواکتیو دئییل و طبیعت‌ده مؤوجود اولان بوتون بسیت و مورکّب ماده‌لری عمله گتیریر. بسیت ماده - المنتین سربست حال‌داکی فورماسی‌دیر. ==آیریجا باخ== *[[کیمیا]] == تاریخی == شیمینین تاریخی الشیمی(شیمیگرلیک) اوّلی،الشیمی (شیمیگرلیک) دؤورو، مرسوم و مۆعاصیر شیمی دؤورلری اولماق اوزره ۴ دؤوره بؤلونور. === الشیمیدان اوولکی دؤور === [[File:Georgius Agricola.jpg|thumb|150px|left|Agricola, author of ''De re metallica'']] شیمینین بیلینه‌ن تاریخی قدیم [[میصر]] دؤورون‌ده باشلامیش‌دیر. ائ.ا. ۲۰۰۰-جی ایللرده مصرلیلرین کیمیوی اۆصوللار ایستیفاده ائدرک کوسمئتیک توزلار چیخاردیقلاری ادعا ائدیلمک‌ده‌دیر. کرال هامموراپی دؤورون‌ده (ائ.ا ۱۷۹۲-۱۷۵۰) بابیللر [[قیزیل]]، [[گوموش]]، [[civə|جیوه]]، گولله، [[دمیر]] و [[میس]] کیمی دمیرلاری تعیین اولونموش و بو دمیرلارا سیمووللار وئریلمیش‌دیر. ائرکه‌ن یونان فلسفه‌چیلر (سقراط اوّلی موتفککیرلر) طبیعی حادثه‌لری فؤوقلتبیی اولمایان سببلرله شرحه چالیشمیشلار، بونون نتیجه‌سین‌ده ده بو دؤورده الشیمی اوّلی شیمی بیلیمینین تمللری آتیلمیش‌دیر. میلئت‌لی تالئس (ائ.ا ۶۲۴ - ائ.ا ۵۴۶) ماده نین پرینسیپلرینی آراشدیرمیش و [[سو]]یون کایناتین تمل ماده‌سی اولدوغونو اؤنه سورموش‌دور. بیر باشقا میلئت‌لی آناکسیماندروس (ائ.ا ۶۱۰- ائ.ا ۵۴۶) [[su|سو]]یون الئیهداری اولان آتشین نئجه میدانا گلدیینی سورغولامیش‌دیر. ائمپئدوکلئس (ائ.ا ۴۹۰-۴۳۰) کایناتین ۴ تمل المنت آتش، هاوا، [[سو]] و [[تورپاق]]دان میدانا گلدیینی ادعا ائتمیش‌دیر. ائمپئدوکلئ‌سین تعریفینه گؤره [[تورپاق]] برک/قاتی ماده‌لری، سو مایع ماده‌لری و دمیرلاری، هاوا گازلاری ایفاده ائتمک‌ده ایدی. بونونلا بیرلیک‌ده آتشی‌ده بیر مدت‌دن چوخ مایع ، قاز و برک/قاتی کیمی ماده نین بیر حالی اولاراق تعیین ائتمیش‌دیر. دئموکریتوسون معلمی لئوکیپپوس کایناتین ایکی نؤع المنت‌دن میدانا گلدیینی (بوشلوق و برک/قاتی) ایفاده ائتمیش، بوشلوغون و قاتیلیغین کاینات‌داکی بوتون المنتلری میدانا گتیردیینی ایفاده ائتمیش‌دیر. دئموجریتوس (ائ.ا ۴۶۰-۳۷۰ ) لئوکیپپوس ایله بیرلیک‌ده آتوم‌چو نظریه‌نی اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر. ماده‌لرین قورولوش داشی اولاراق داها کیچیک پارچالارا آیریلا بیلمه‌یه‌ن [[آتوم]]لار لئوجیپپوس و دئموجریتوسون اینکیشاف ائتدیردیی بیر فلسفه سیستمی اولاراق قبول ائدیلمه‌سینه باخمایاراق [[افلاطون|پلاتون]] بو آتومچولوق نظریه‌سینه بؤلونه بیلمزلیک پرینسیپینی علاوه ائتمیش‌دیر. پلاتو کایناتی میدانا گتیره‌ن ۴ تمل المنتین ژومتیریک قاتیلاردان میدانا گلدیینی بو قاتیلارین‌دا اوچبوجاق سطحلردن میدانا گلدیینی ادعا ائتمیشدیر ارسطو (ائ.ا ۳۸۴-۳۲۳) المنتلرین خصوصیتلری دوشونجه‌سینی تعیین ائتدیرمیش‌دیر. فرق‌لی المنتلرین فرق‌لی خصوصیتلری اولدوغونو و بونون موختلیف دییشه‌نلره باغلی اولدوغونو ایفاده ائتمیش‌دیر. بو خصوصیتلری دییشدیریلدیین‌ده بیر المنتین باشقا بیر المنته چئوریله بیلجیینی و ماده‌لرین دییشمه حالین‌دا اولدوغونو ادعا ائتمیش‌دیر. === الشیمی(شیمیگرلیک) دؤورو === [[File:Georgii Agricolae De re metallica libri XII 1556 (125712138) (cropped).jpg|thumb|150px|Workroom, from ''[[De re metallica]]'', 1556, [[Chemical Heritage Foundation]]]] [[File:John Dalton by Charles Turner.jpg|thumb|left|200px|[[John Dalton]] is remembered for his work on partial pressures in gases, color blindness, and atomic theory]] شیمی، تاریخی اولاراق شیمیگرلیک‌دن آیریلاراق اورتایا چیخمیش‌دیر. شیمینین یارانماسینا قدر کئچه‌ن مینلرله ایل بویونجا ماده‌لرین خوسوسیتلریله و بیر-بیرلریله اولان قارشی‌لیق‌لی تسیرلریله ماراق‌لانانلار شیمیگرلر اولموش‌دور. عئینیله گونوموز شیمیچیلاری کیمی شیمیگرلر ده زامانلارینین بؤیوک بیر حیصّه سینی لابوراتوریالارین‌دا کئچیرردی. اما اونلار، شیمیچیلار کیمی ماده‌لر آراسین‌داکی علاقه‌لرین نئجه اولدوغونو، دییشمه‌لرین نیه اورتایا چیخدیغینی آنلاماغا چالیشمازدی. شیمیگرلر باش‌لیجا مشغولیتی، سیراوی ماده‌لری داها قیمت‌لی ماده‌لره چئویرمه‌نین یوللارینی تاپماق ایدی. هر شیمیگرین خولیالارینی بزه‌یه‌ن ماده‌لرین باشین‌دا دا "فلسفه داشی" (یا دا "فلسفه‌چی داشی") اولاراق بیلینه‌ن، جادولو بیر داشی الده ائتمک گلیردی. بو داشین، داشیدیغی گۆج سایه‌سین‌ده میس، قالای، دمیر یا دا گولله کیمی سیراوی دمیرلاری آلتینا چئویردیینه اینانیلاردی. بونون یانین‌دا بعضی شیمیگرلر ده حیاتلارینی هر جور خسته‌لیگی یاخشیلاشدیردیغینا، سون‌سوز گنج‌لیک و اؤلومسوزلوک وئردیینه اینانیلان ‘حیات سونونو (ال ایکسیر یا دا آبی حیات) آختاریشا حصر ائتمیش‌دی. چین‌دن هیندوستانا، اورتا شرق‌دن آوروپایا قدر بوتون شیمیگرلرین باش‌لیجا چالیشدیقلاری بونلار ایدی. شیمیگرلرله مشغول اولانلارین طبیعته و اونو میدانا گتیره‌ن ماده‌لره باخیشلاری چوخ فرق‌لی ایدی. اونلارین دا اؤزلرینه خاص اما علمی اولمایان بعضی قایدالاری واردی. مثلاً دؤرد تمل المنته ایناناردیلار. بونلار هاوا، تورپاق، آتش و سو ایدی. اونلارا گؤره یئر اوزون‌ده‌کی بوتون ماده‌لر بو دؤرد تمل المنتین دییشیک نیسبتلرده‌کی قاریشیغین‌دان میدانا گلمیش‌دی. بونون یانین‌دا بو المنتلرین داشیدیغی بعضی تمل خصوصیتلر ده واردی: سویوقلوق، قورولوق، ایستی‌لیک و یاش‌لیق. هر المنت بو دؤرد تمل خصوصیت‌دن ایکی‌سینی داشییاردی. آتش ایستی‌لیک و قورولوق اؤزل‌لیکلرینی داشییاردی. تورپاق قورو و سویوق ایدی؛ هاوا ایستی و یاش ایدی؛ سو دا یاش و سویوق ایدی.شوبهه‌سیز شیمیگرلیین فلسفه داشینی یا دا حیات سونونو الده ائتمک اۆچون سینادیغی هئچ بیر اۆصول نتیجه وئرمه‌دی. اما مینلرله ایل بویونجا مینلرله شیمیگرین بو کورکورانه سیی اثناسین‌دا اینسانلارین فای‌داسینا بیر چوخ ماده تاپیلدی، موختلیف آلتلر اینکیشاف ائتدیریل‌دی و اۆصوللار اورتایا چیخ‌دی. طبیعتین گئرچک المنت اولان المنتلره باغلی بؤیوک بیر معلومات تجروبه‌سی میدانا گل‌دی. مۆعاصیر شیمینین تمللری یاواش یاواش آتیل‌دی. زامانلا شیمیگرلیین جادو اساس‌لی بوش اینانیشلاری، تأثیرینی ایتیرمه‌یه باشلادی. شیمیگر ایشلری ۱۴۰۰-جو ایللرده دوروغا چاتدیق‌دان سونرا اینسانلار شیمیگر قایدالارینا اولان اینانجلارینی ایتیرمه‌یه باشلادیلار. خصوصیله اینتیباهلا بیرلیک‌ده طبیعتی آنلاماق اۆچون دقت‌لی مۆشاهیده‌لر آپاران، دقت‌لی اؤلچوملر و بعضی تجروبه‌لر ائدن بعضی اینسانلار اورتایا چیخ‌دی. بونلار ایشلرین‌ده جادو یا دا سیمیایا مراجعت ائتمیردی. بو جور ایشلر گئده‌رک یاییل‌دی، متبهه سایه‌سین‌ده ده کیتابلارلا پایلاشیلماغا و یاخشیجا یاییلماغا باشلادی. هر شئیه باخمایاراق شیمیگرلیک ۱۶۰۰-جو ایللرین سونونا قدر شیمییلا بیرلیک‌ده وارلیغینی داوام ائتدیردی. بیر چوخ علم اینسانی طبیعتی و اینسانی علمی اولاراق اله آلمادان اوّل بیر مدت شیمیگرلیکله مشغول اولدو. شیمیگرلر، فلسفه داشی دئییله‌ن بیر داشین، دمیرلاری قیزیلا چئویرمه گۆجو اولدوغونا ایناناردی. بیر چوخ شیمیگرلرین تمل آماچ سیراوی دمیرلاردان قیزیل الده ائتمک ایدی. بونون اۆچون سیرا باشقا تجروبه‌لر ائتمک‌دن چکینمیردیلر. مثلاً هامبورگ‌لو شیمیگر هئنریگ براند بو مقصدله ۱۶۶۹ تاریخین‌ده آسلان سیدیی ایله یوزلرله تجروبه ائتمیش‌دی. اونا گؤره بو سوی‌لو حیوانین سیدیین‌ده قیزیل اولمالی ایدی. براند آیلار سۆرنسیینین سونون‌دا شوبهه‌سیز قیزیل الده ائده بیلمه‌دی اما پارلایان یئنی بیر ماده تاپ‌دی. اونا ‘ایشیق داشییان' معناسینی وئره‌ن یونانجا ‘فوْسفور' آدینی وئردی. === مرسوم شیمی === [[File:Al-Jaahith - African Arab Naturalist - Basra - al jahiz.jpg|thumb|right|[[Jābir ibn Hayyān|Jabir ibn Hayyan]] (Geber), considered the "father of [[chemistry]]", introduced a [[Scientific method|scientific]] and [[experiment]]al approach to alchemy.]] ۱۸۰۳-جو ایلده جان دالتون آتوم نظریه‌سینی رویال اینستیتوتون‌دا ایلک دفعه تقدیم ائتمیش‌دیر. بو نظریه‌یه گؤره فرق‌لی المنتلرین آتوملاری، فرق‌لی آغیرلیقلارا صاحیبدیرلر. بو نظریه‌نین بعضی قانونلاری آشاغی‌داکیلاردیر: * بوتون ماده‌لر آتوملاردان عبارت‌دیر. * آتوملار داها کیچیک حیصّه لره پارچالانا بیلمزلر. * عئینی المنتین بوتون آتوملاری بیر-بیرینین عئینی‌سی‌دیر. * فرق‌لی المنتلر فرق‌لی آتوملارا مالیک‌دیر. * آتوملارین یئنی‌دن تشکیل ائدیلمه‌سی نتیجه‌سی کیمیوی تئپکیلر میدانا گلیر. * بیرلشمه‌لر المنتلردن تشکیل اولونوب. بو نظریه ایله مۆعاصیر شیمینین تمللری قویولموش‌دور. === مۆعاصیر شیمی === بو دؤور ۱۹-جو عصر و سونراسینی ایحاطه ائدیر. هنریخ گئیسر (۱۸۱۴-۱۸۷۹) ۱۸۵۴-جو ایلده سویون ان یوکسک سیخلیغا ۳.۸ سی° چاتدیغینی اؤز ایجاد ائتدیی بیر مکانیزممله گؤسترمیش‌دیر (داها سونرا بو ایستیلیین ۳.۹۸ سی° اولدوغو تاپیلمیش‌دیر). داها سونرا ایسه گئیسسلئرین ایجاد ائتدیی واکووم بالونویلا ویلیام جروکس آتوم نظریه‌سین‌ده ایرلیله‌مه‌لر قئید ائتمیش و جاتهودئ رئل‌سی کشف ائتمیش‌دیر. ائوگئن قولدستئینین (۱۸۵۰-۱۹۳۰) ایشلری پروتونون وارلیغینی اثبات ائتمیش‌دیر. [[جوزف جان تومسون]] (۱۸۵۶ - ۱۹۴۰) اؤز آتوم موْدلینی اینکیشاف ائتدیرمیش و ۱۹۰۶-جی ایلده نوبل فیزیک اؤدولینی قازانمیش‌دیر. مئندئلئیئو دؤوری جدوه‌لی ۱۸۶۹-جو ایلده شیمینین پرینسیپلری آدلی اثرین‌ده نوماییش ائتمیش‌دیر. بو دؤوری جدول‌ده بیلینه‌ن ۶۳ المنتی آتوم آغیرلیقلارینا و بنزر خصوصیتلرینه گؤره سیرالامیش‌دیر. [[ماریا کوری]] (۱۸۶۷ - ۱۹۳۴) رادیواکتیولیگی و سونراسین‌دا [[پولونیوم]] و [[رادیوم]]<nowiki/>و کشف ائتمیش و ۱۹۱۱-جی ایلده نوبل شیمی اؤدولینی قازانمیش‌دیر. ارنست روتهرفورد ۳ نؤع رادیواکتیولیگی [[آلفا هیسه جیی]] (+)، بتا هیسه جیی (-) و قاما شواسینی کشف ائتمیش‌دیر. بو اینکیشافلارین سونراسین‌دا و اوّلین‌ده داها بیر چوخ علم اینسانینین تؤهفه‌سیله شیمی علمی گونوموزه چاتمیش‌دیر. ۲۰۱۱-جی ایل بیرلشمیش میللتلر طرفین‌دن بئینلخالق شیمی ایلی اعلان ائدیلمیش‌دیر.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ |accessdate=2016-09-06 |archivedate=2016-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012052450/http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ }}</ref> = ایستینادلار =<references/> == قایناقلار == == همچینین باخ == [[ [[بۆلمه:علم]] {{مین مقاله}} [[بؤلمه:شیمی|شیمی]] 1mmpaddd3yjtynmg1k45ni1m2ehvpeb 1592675 1592673 2026-09-14T14:32:50Z H.Ganjeli 58356 /* آیریجا باخ */ 1592675 wikitext text/x-wiki {{Infobox |data1 = [[File:14LaAc periodic table IIb.jpg|x200px]] |data2 = [[File:Hydrogen discharge tube.jpg|x50px|left]][[File:Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg|x100px|right]] |data3 = [[File:Copper.jpg|x100px|left]][[File:HEUraniumC.jpg|x100px|right]] |data4 = [[File:Bromine vial in acrylic cube.jpg|x100px|left]][[File:HeTube.jpg|x100px|right]] |data5 = Top: The [[periodic table]] of the chemical elements.<br/>Below: Examples of certain chemical elements. From left to right: [[hydrogen]], [[barium]], [[copper]], [[uranium]], [[bromine]], and [[helium]]. }} '''شیمی''' - طبیعت علمی. طبیعتی اؤیره‌نه‌ن دیگر علملر ده وار. همین علملرین عمومی آدی طبیعتشوناس‌لیق‌دیر. فیزیک، شیمی، بیولوژی، فیزیکی جوغرافیا، نوجوم و س. طبیعت علملری‌دیر. == شیمینین اساس آنلاییشلاری == شیمینین آراشدیرما اوبیئکتی ماده‌لر - آتوم و موْلکوللاردیر. بونلار کیمیوی هیسه جیکلر آدلانیرلار. اونلارین اؤلچوسو ۱۰^−۱۰ – ۱۰^−۶ متر آراسین‌دا اولور. بون‌دان کیچیک اؤلچولو هیسسجیکلری فیزیک اؤیرنیر. همین هیسه جیکلر میکروهیسه جیکلر آدلانیر. اؤلچوسو ایری اولان هیسه جیکلرده باش وئره‌ن پروسسلری ده فیزیک اؤیرنیر. [[file:Periodic table.svg|450px|thumb|کیمیوی المنتلرین مۆعاصیر [[Kimyəvi elementlərin dövri sistemi|دؤوری جدول]]ی]] آدی کیمیوی اۆصوللارلا داها بسیت ماده‌لره آییرمانین مومکون اولمادیغی طبیعی و صونعی ماده‌لر. کیمیوی المنتلر بیر-بیری ایله بیرلشه‌رک بیزی ایحاطه ائدن عالمین بوتون مورکّب ماده‌لرینی عمله گتیریر. هر کیمیوی المنت، نۆوه‌سین‌ده عئینی سای‌دا الکتریک یوکو و [[atom|آتوم]] اؤرتویون‌ده عئینی سای‌دا الکترون اولان [[Atom nüvəsi|آتوملاردان]] یارانمیش‌دیر. آتوملارین نۆوه‌سی سایجا همین المنتین ''آتوم نؤمره‌سینه'' برابر پروتون‌دان و موختلیف سای‌دا نئیترون‌دان عبارت‌دیر. عئینی المنتین کوتله اددلری موختلیف اولان نؤعلرینه [[ایزوتوپ]] دئییلیر. کیمیوی المنتلرین چوخونون طبیعت‌ده ایکی و یا داها آرتیق ایزوتوپو وار. ۸۱ المنتین ۲۷۶ ثابت و ۱۵۰۰-ا یاخین [[رادیواکتیو]] ایزوتوپو معلوم‌دور. یئر اۆزرینده طبیعی المنتلرین ایزوتوپ ترکیبی، عادتاً، ثابت اولدوغون‌دان هر المنتین ''آتوم کوتله‌سی''، دئمک اولار کی، دایم ثابت قالیر و المنتین ان موهوم خصوصیّتلارین‌دان بیری‌دیر. هله‌لیک علمه معلوم اولان کیمیوی المنتلرین سایی ۱۱۸-دیر (۲۰۰۸). اونلارین اکثریتی رادیواکتیو دئییل و طبیعت‌ده مؤوجود اولان بوتون بسیت و مورکّب ماده‌لری عمله گتیریر. بسیت ماده - المنتین سربست حال‌داکی فورماسی‌دیر. == تاریخی == شیمینین تاریخی الشیمی(شیمیگرلیک) اوّلی،الشیمی (شیمیگرلیک) دؤورو، مرسوم و مۆعاصیر شیمی دؤورلری اولماق اوزره ۴ دؤوره بؤلونور. === الشیمیدان اوولکی دؤور === [[File:Georgius Agricola.jpg|thumb|150px|left|Agricola, author of ''De re metallica'']] شیمینین بیلینه‌ن تاریخی قدیم [[میصر]] دؤورون‌ده باشلامیش‌دیر. ائ.ا. ۲۰۰۰-جی ایللرده مصرلیلرین کیمیوی اۆصوللار ایستیفاده ائدرک کوسمئتیک توزلار چیخاردیقلاری ادعا ائدیلمک‌ده‌دیر. کرال هامموراپی دؤورون‌ده (ائ.ا ۱۷۹۲-۱۷۵۰) بابیللر [[قیزیل]]، [[گوموش]]، [[civə|جیوه]]، گولله، [[دمیر]] و [[میس]] کیمی دمیرلاری تعیین اولونموش و بو دمیرلارا سیمووللار وئریلمیش‌دیر. ائرکه‌ن یونان فلسفه‌چیلر (سقراط اوّلی موتفککیرلر) طبیعی حادثه‌لری فؤوقلتبیی اولمایان سببلرله شرحه چالیشمیشلار، بونون نتیجه‌سین‌ده ده بو دؤورده الشیمی اوّلی شیمی بیلیمینین تمللری آتیلمیش‌دیر. میلئت‌لی تالئس (ائ.ا ۶۲۴ - ائ.ا ۵۴۶) ماده نین پرینسیپلرینی آراشدیرمیش و [[سو]]یون کایناتین تمل ماده‌سی اولدوغونو اؤنه سورموش‌دور. بیر باشقا میلئت‌لی آناکسیماندروس (ائ.ا ۶۱۰- ائ.ا ۵۴۶) [[su|سو]]یون الئیهداری اولان آتشین نئجه میدانا گلدیینی سورغولامیش‌دیر. ائمپئدوکلئس (ائ.ا ۴۹۰-۴۳۰) کایناتین ۴ تمل المنت آتش، هاوا، [[سو]] و [[تورپاق]]دان میدانا گلدیینی ادعا ائتمیش‌دیر. ائمپئدوکلئ‌سین تعریفینه گؤره [[تورپاق]] برک/قاتی ماده‌لری، سو مایع ماده‌لری و دمیرلاری، هاوا گازلاری ایفاده ائتمک‌ده ایدی. بونونلا بیرلیک‌ده آتشی‌ده بیر مدت‌دن چوخ مایع ، قاز و برک/قاتی کیمی ماده نین بیر حالی اولاراق تعیین ائتمیش‌دیر. دئموکریتوسون معلمی لئوکیپپوس کایناتین ایکی نؤع المنت‌دن میدانا گلدیینی (بوشلوق و برک/قاتی) ایفاده ائتمیش، بوشلوغون و قاتیلیغین کاینات‌داکی بوتون المنتلری میدانا گتیردیینی ایفاده ائتمیش‌دیر. دئموجریتوس (ائ.ا ۴۶۰-۳۷۰ ) لئوکیپپوس ایله بیرلیک‌ده آتوم‌چو نظریه‌نی اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر. ماده‌لرین قورولوش داشی اولاراق داها کیچیک پارچالارا آیریلا بیلمه‌یه‌ن [[آتوم]]لار لئوجیپپوس و دئموجریتوسون اینکیشاف ائتدیردیی بیر فلسفه سیستمی اولاراق قبول ائدیلمه‌سینه باخمایاراق [[افلاطون|پلاتون]] بو آتومچولوق نظریه‌سینه بؤلونه بیلمزلیک پرینسیپینی علاوه ائتمیش‌دیر. پلاتو کایناتی میدانا گتیره‌ن ۴ تمل المنتین ژومتیریک قاتیلاردان میدانا گلدیینی بو قاتیلارین‌دا اوچبوجاق سطحلردن میدانا گلدیینی ادعا ائتمیشدیر ارسطو (ائ.ا ۳۸۴-۳۲۳) المنتلرین خصوصیتلری دوشونجه‌سینی تعیین ائتدیرمیش‌دیر. فرق‌لی المنتلرین فرق‌لی خصوصیتلری اولدوغونو و بونون موختلیف دییشه‌نلره باغلی اولدوغونو ایفاده ائتمیش‌دیر. بو خصوصیتلری دییشدیریلدیین‌ده بیر المنتین باشقا بیر المنته چئوریله بیلجیینی و ماده‌لرین دییشمه حالین‌دا اولدوغونو ادعا ائتمیش‌دیر. === الشیمی(شیمیگرلیک) دؤورو === [[File:Georgii Agricolae De re metallica libri XII 1556 (125712138) (cropped).jpg|thumb|150px|Workroom, from ''[[De re metallica]]'', 1556, [[Chemical Heritage Foundation]]]] [[File:John Dalton by Charles Turner.jpg|thumb|left|200px|[[John Dalton]] is remembered for his work on partial pressures in gases, color blindness, and atomic theory]] شیمی، تاریخی اولاراق شیمیگرلیک‌دن آیریلاراق اورتایا چیخمیش‌دیر. شیمینین یارانماسینا قدر کئچه‌ن مینلرله ایل بویونجا ماده‌لرین خوسوسیتلریله و بیر-بیرلریله اولان قارشی‌لیق‌لی تسیرلریله ماراق‌لانانلار شیمیگرلر اولموش‌دور. عئینیله گونوموز شیمیچیلاری کیمی شیمیگرلر ده زامانلارینین بؤیوک بیر حیصّه سینی لابوراتوریالارین‌دا کئچیرردی. اما اونلار، شیمیچیلار کیمی ماده‌لر آراسین‌داکی علاقه‌لرین نئجه اولدوغونو، دییشمه‌لرین نیه اورتایا چیخدیغینی آنلاماغا چالیشمازدی. شیمیگرلر باش‌لیجا مشغولیتی، سیراوی ماده‌لری داها قیمت‌لی ماده‌لره چئویرمه‌نین یوللارینی تاپماق ایدی. هر شیمیگرین خولیالارینی بزه‌یه‌ن ماده‌لرین باشین‌دا دا "فلسفه داشی" (یا دا "فلسفه‌چی داشی") اولاراق بیلینه‌ن، جادولو بیر داشی الده ائتمک گلیردی. بو داشین، داشیدیغی گۆج سایه‌سین‌ده میس، قالای، دمیر یا دا گولله کیمی سیراوی دمیرلاری آلتینا چئویردیینه اینانیلاردی. بونون یانین‌دا بعضی شیمیگرلر ده حیاتلارینی هر جور خسته‌لیگی یاخشیلاشدیردیغینا، سون‌سوز گنج‌لیک و اؤلومسوزلوک وئردیینه اینانیلان ‘حیات سونونو (ال ایکسیر یا دا آبی حیات) آختاریشا حصر ائتمیش‌دی. چین‌دن هیندوستانا، اورتا شرق‌دن آوروپایا قدر بوتون شیمیگرلرین باش‌لیجا چالیشدیقلاری بونلار ایدی. شیمیگرلرله مشغول اولانلارین طبیعته و اونو میدانا گتیره‌ن ماده‌لره باخیشلاری چوخ فرق‌لی ایدی. اونلارین دا اؤزلرینه خاص اما علمی اولمایان بعضی قایدالاری واردی. مثلاً دؤرد تمل المنته ایناناردیلار. بونلار هاوا، تورپاق، آتش و سو ایدی. اونلارا گؤره یئر اوزون‌ده‌کی بوتون ماده‌لر بو دؤرد تمل المنتین دییشیک نیسبتلرده‌کی قاریشیغین‌دان میدانا گلمیش‌دی. بونون یانین‌دا بو المنتلرین داشیدیغی بعضی تمل خصوصیتلر ده واردی: سویوقلوق، قورولوق، ایستی‌لیک و یاش‌لیق. هر المنت بو دؤرد تمل خصوصیت‌دن ایکی‌سینی داشییاردی. آتش ایستی‌لیک و قورولوق اؤزل‌لیکلرینی داشییاردی. تورپاق قورو و سویوق ایدی؛ هاوا ایستی و یاش ایدی؛ سو دا یاش و سویوق ایدی.شوبهه‌سیز شیمیگرلیین فلسفه داشینی یا دا حیات سونونو الده ائتمک اۆچون سینادیغی هئچ بیر اۆصول نتیجه وئرمه‌دی. اما مینلرله ایل بویونجا مینلرله شیمیگرین بو کورکورانه سیی اثناسین‌دا اینسانلارین فای‌داسینا بیر چوخ ماده تاپیلدی، موختلیف آلتلر اینکیشاف ائتدیریل‌دی و اۆصوللار اورتایا چیخ‌دی. طبیعتین گئرچک المنت اولان المنتلره باغلی بؤیوک بیر معلومات تجروبه‌سی میدانا گل‌دی. مۆعاصیر شیمینین تمللری یاواش یاواش آتیل‌دی. زامانلا شیمیگرلیین جادو اساس‌لی بوش اینانیشلاری، تأثیرینی ایتیرمه‌یه باشلادی. شیمیگر ایشلری ۱۴۰۰-جو ایللرده دوروغا چاتدیق‌دان سونرا اینسانلار شیمیگر قایدالارینا اولان اینانجلارینی ایتیرمه‌یه باشلادیلار. خصوصیله اینتیباهلا بیرلیک‌ده طبیعتی آنلاماق اۆچون دقت‌لی مۆشاهیده‌لر آپاران، دقت‌لی اؤلچوملر و بعضی تجروبه‌لر ائدن بعضی اینسانلار اورتایا چیخ‌دی. بونلار ایشلرین‌ده جادو یا دا سیمیایا مراجعت ائتمیردی. بو جور ایشلر گئده‌رک یاییل‌دی، متبهه سایه‌سین‌ده ده کیتابلارلا پایلاشیلماغا و یاخشیجا یاییلماغا باشلادی. هر شئیه باخمایاراق شیمیگرلیک ۱۶۰۰-جو ایللرین سونونا قدر شیمییلا بیرلیک‌ده وارلیغینی داوام ائتدیردی. بیر چوخ علم اینسانی طبیعتی و اینسانی علمی اولاراق اله آلمادان اوّل بیر مدت شیمیگرلیکله مشغول اولدو. شیمیگرلر، فلسفه داشی دئییله‌ن بیر داشین، دمیرلاری قیزیلا چئویرمه گۆجو اولدوغونا ایناناردی. بیر چوخ شیمیگرلرین تمل آماچ سیراوی دمیرلاردان قیزیل الده ائتمک ایدی. بونون اۆچون سیرا باشقا تجروبه‌لر ائتمک‌دن چکینمیردیلر. مثلاً هامبورگ‌لو شیمیگر هئنریگ براند بو مقصدله ۱۶۶۹ تاریخین‌ده آسلان سیدیی ایله یوزلرله تجروبه ائتمیش‌دی. اونا گؤره بو سوی‌لو حیوانین سیدیین‌ده قیزیل اولمالی ایدی. براند آیلار سۆرنسیینین سونون‌دا شوبهه‌سیز قیزیل الده ائده بیلمه‌دی اما پارلایان یئنی بیر ماده تاپ‌دی. اونا ‘ایشیق داشییان' معناسینی وئره‌ن یونانجا ‘فوْسفور' آدینی وئردی. === مرسوم شیمی === [[File:Al-Jaahith - African Arab Naturalist - Basra - al jahiz.jpg|thumb|right|[[Jābir ibn Hayyān|Jabir ibn Hayyan]] (Geber), considered the "father of [[chemistry]]", introduced a [[Scientific method|scientific]] and [[experiment]]al approach to alchemy.]] ۱۸۰۳-جو ایلده جان دالتون آتوم نظریه‌سینی رویال اینستیتوتون‌دا ایلک دفعه تقدیم ائتمیش‌دیر. بو نظریه‌یه گؤره فرق‌لی المنتلرین آتوملاری، فرق‌لی آغیرلیقلارا صاحیبدیرلر. بو نظریه‌نین بعضی قانونلاری آشاغی‌داکیلاردیر: * بوتون ماده‌لر آتوملاردان عبارت‌دیر. * آتوملار داها کیچیک حیصّه لره پارچالانا بیلمزلر. * عئینی المنتین بوتون آتوملاری بیر-بیرینین عئینی‌سی‌دیر. * فرق‌لی المنتلر فرق‌لی آتوملارا مالیک‌دیر. * آتوملارین یئنی‌دن تشکیل ائدیلمه‌سی نتیجه‌سی کیمیوی تئپکیلر میدانا گلیر. * بیرلشمه‌لر المنتلردن تشکیل اولونوب. بو نظریه ایله مۆعاصیر شیمینین تمللری قویولموش‌دور. === مۆعاصیر شیمی === بو دؤور ۱۹-جو عصر و سونراسینی ایحاطه ائدیر. هنریخ گئیسر (۱۸۱۴-۱۸۷۹) ۱۸۵۴-جو ایلده سویون ان یوکسک سیخلیغا ۳.۸ سی° چاتدیغینی اؤز ایجاد ائتدیی بیر مکانیزممله گؤسترمیش‌دیر (داها سونرا بو ایستیلیین ۳.۹۸ سی° اولدوغو تاپیلمیش‌دیر). داها سونرا ایسه گئیسسلئرین ایجاد ائتدیی واکووم بالونویلا ویلیام جروکس آتوم نظریه‌سین‌ده ایرلیله‌مه‌لر قئید ائتمیش و جاتهودئ رئل‌سی کشف ائتمیش‌دیر. ائوگئن قولدستئینین (۱۸۵۰-۱۹۳۰) ایشلری پروتونون وارلیغینی اثبات ائتمیش‌دیر. [[جوزف جان تومسون]] (۱۸۵۶ - ۱۹۴۰) اؤز آتوم موْدلینی اینکیشاف ائتدیرمیش و ۱۹۰۶-جی ایلده نوبل فیزیک اؤدولینی قازانمیش‌دیر. مئندئلئیئو دؤوری جدوه‌لی ۱۸۶۹-جو ایلده شیمینین پرینسیپلری آدلی اثرین‌ده نوماییش ائتمیش‌دیر. بو دؤوری جدول‌ده بیلینه‌ن ۶۳ المنتی آتوم آغیرلیقلارینا و بنزر خصوصیتلرینه گؤره سیرالامیش‌دیر. [[ماریا کوری]] (۱۸۶۷ - ۱۹۳۴) رادیواکتیولیگی و سونراسین‌دا [[پولونیوم]] و [[رادیوم]]<nowiki/>و کشف ائتمیش و ۱۹۱۱-جی ایلده نوبل شیمی اؤدولینی قازانمیش‌دیر. ارنست روتهرفورد ۳ نؤع رادیواکتیولیگی [[آلفا هیسه جیی]] (+)، بتا هیسه جیی (-) و قاما شواسینی کشف ائتمیش‌دیر. بو اینکیشافلارین سونراسین‌دا و اوّلین‌ده داها بیر چوخ علم اینسانینین تؤهفه‌سیله شیمی علمی گونوموزه چاتمیش‌دیر. ۲۰۱۱-جی ایل بیرلشمیش میللتلر طرفین‌دن بئینلخالق شیمی ایلی اعلان ائدیلمیش‌دیر.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ |accessdate=2016-09-06 |archivedate=2016-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012052450/http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ }}</ref> = ایستینادلار =<references/> == قایناقلار == == همچینین باخ == [[ [[بۆلمه:علم]] {{مین مقاله}} [[بؤلمه:شیمی|شیمی]] 5kiru6s97if85klj9ic2txnfdo1bf0d 1592676 1592675 2026-09-14T14:33:32Z H.Ganjeli 58356 /* تاریخی */ 1592676 wikitext text/x-wiki {{Infobox |data1 = [[File:14LaAc periodic table IIb.jpg|x200px]] |data2 = [[File:Hydrogen discharge tube.jpg|x50px|left]][[File:Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg|x100px|right]] |data3 = [[File:Copper.jpg|x100px|left]][[File:HEUraniumC.jpg|x100px|right]] |data4 = [[File:Bromine vial in acrylic cube.jpg|x100px|left]][[File:HeTube.jpg|x100px|right]] |data5 = Top: The [[periodic table]] of the chemical elements.<br/>Below: Examples of certain chemical elements. From left to right: [[hydrogen]], [[barium]], [[copper]], [[uranium]], [[bromine]], and [[helium]]. }} '''شیمی''' - طبیعت علمی. طبیعتی اؤیره‌نه‌ن دیگر علملر ده وار. همین علملرین عمومی آدی طبیعتشوناس‌لیق‌دیر. فیزیک، شیمی، بیولوژی، فیزیکی جوغرافیا، نوجوم و س. طبیعت علملری‌دیر. == شیمینین اساس آنلاییشلاری == شیمینین آراشدیرما اوبیئکتی ماده‌لر - آتوم و موْلکوللاردیر. بونلار کیمیوی هیسه جیکلر آدلانیرلار. اونلارین اؤلچوسو ۱۰^−۱۰ – ۱۰^−۶ متر آراسین‌دا اولور. بون‌دان کیچیک اؤلچولو هیسسجیکلری فیزیک اؤیرنیر. همین هیسه جیکلر میکروهیسه جیکلر آدلانیر. اؤلچوسو ایری اولان هیسه جیکلرده باش وئره‌ن پروسسلری ده فیزیک اؤیرنیر. [[file:Periodic table.svg|450px|thumb|کیمیوی المنتلرین مۆعاصیر [[Kimyəvi elementlərin dövri sistemi|دؤوری جدول]]ی]] آدی کیمیوی اۆصوللارلا داها بسیت ماده‌لره آییرمانین مومکون اولمادیغی طبیعی و صونعی ماده‌لر. کیمیوی المنتلر بیر-بیری ایله بیرلشه‌رک بیزی ایحاطه ائدن عالمین بوتون مورکّب ماده‌لرینی عمله گتیریر. هر کیمیوی المنت، نۆوه‌سین‌ده عئینی سای‌دا الکتریک یوکو و [[atom|آتوم]] اؤرتویون‌ده عئینی سای‌دا الکترون اولان [[Atom nüvəsi|آتوملاردان]] یارانمیش‌دیر. آتوملارین نۆوه‌سی سایجا همین المنتین ''آتوم نؤمره‌سینه'' برابر پروتون‌دان و موختلیف سای‌دا نئیترون‌دان عبارت‌دیر. عئینی المنتین کوتله اددلری موختلیف اولان نؤعلرینه [[ایزوتوپ]] دئییلیر. کیمیوی المنتلرین چوخونون طبیعت‌ده ایکی و یا داها آرتیق ایزوتوپو وار. ۸۱ المنتین ۲۷۶ ثابت و ۱۵۰۰-ا یاخین [[رادیواکتیو]] ایزوتوپو معلوم‌دور. یئر اۆزرینده طبیعی المنتلرین ایزوتوپ ترکیبی، عادتاً، ثابت اولدوغون‌دان هر المنتین ''آتوم کوتله‌سی''، دئمک اولار کی، دایم ثابت قالیر و المنتین ان موهوم خصوصیّتلارین‌دان بیری‌دیر. هله‌لیک علمه معلوم اولان کیمیوی المنتلرین سایی ۱۱۸-دیر (۲۰۰۸). اونلارین اکثریتی رادیواکتیو دئییل و طبیعت‌ده مؤوجود اولان بوتون بسیت و مورکّب ماده‌لری عمله گتیریر. بسیت ماده - المنتین سربست حال‌داکی فورماسی‌دیر. == تاریخی == شیمینین تاریخی الشیمی(شیمیگرلیک) اوّلی،الشیمی (شیمیگرلیک) دؤورو، مرسوم و مۆعاصیر شیمی دؤورلری اولماق اوزره ۴ دؤوره بؤلونور. === الشیمیدان اوولکی دؤور === [[File:Georgius Agricola.jpg|thumb|150px|left|Agricola, author of ''De re metallica'']] شیمینین بیلینه‌ن تاریخی قدیم [[میصر]] دؤورون‌ده باشلامیش‌دیر. ائ.ا. ۲۰۰۰-جی ایللرده مصرلیلرین کیمیوی اۆصوللار ایستیفاده ائدرک کوسمئتیک توزلار چیخاردیقلاری ادعا ائدیلمک‌ده‌دیر. کرال هامموراپی دؤورون‌ده (ائ.ا ۱۷۹۲-۱۷۵۰) بابیللر [[قیزیل]]، [[گوموش]]، [[civə|جیوه]]، گولله، [[دمیر]] و [[میس]] کیمی دمیرلاری تعیین اولونموش و بو دمیرلارا سیمووللار وئریلمیش‌دیر. ائرکه‌ن یونان فلسفه‌چیلر (سقراط اوّلی موتفککیرلر) طبیعی حادثه‌لری فؤوقلتبیی اولمایان سببلرله شرحه چالیشمیشلار، بونون نتیجه‌سین‌ده ده بو دؤورده الشیمی اوّلی شیمی بیلیمینین تمللری آتیلمیش‌دیر. میلئت‌لی تالئس (ائ.ا ۶۲۴ - ائ.ا ۵۴۶) ماده نین پرینسیپلرینی آراشدیرمیش و [[سو]]یون کایناتین تمل ماده‌سی اولدوغونو اؤنه سورموش‌دور. بیر باشقا میلئت‌لی آناکسیماندروس (ائ.ا ۶۱۰- ائ.ا ۵۴۶) [[su|سو]]یون الئیهداری اولان آتشین نئجه میدانا گلدیینی سورغولامیش‌دیر. ائمپئدوکلئس (ائ.ا ۴۹۰-۴۳۰) کایناتین ۴ تمل المنت آتش، هاوا، [[سو]] و [[تورپاق]]دان میدانا گلدیینی ادعا ائتمیش‌دیر. ائمپئدوکلئ‌سین تعریفینه گؤره [[تورپاق]] برک/قاتی ماده‌لری، سو مایع ماده‌لری و دمیرلاری، هاوا گازلاری ایفاده ائتمک‌ده ایدی. بونونلا بیرلیک‌ده آتشی‌ده بیر مدت‌دن چوخ مایع ، قاز و برک/قاتی کیمی ماده نین بیر حالی اولاراق تعیین ائتمیش‌دیر. دئموکریتوسون معلمی لئوکیپپوس کایناتین ایکی نؤع المنت‌دن میدانا گلدیینی (بوشلوق و برک/قاتی) ایفاده ائتمیش، بوشلوغون و قاتیلیغین کاینات‌داکی بوتون المنتلری میدانا گتیردیینی ایفاده ائتمیش‌دیر. دئموجریتوس (ائ.ا ۴۶۰-۳۷۰ ) لئوکیپپوس ایله بیرلیک‌ده آتوم‌چو نظریه‌نی اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر. ماده‌لرین قورولوش داشی اولاراق داها کیچیک پارچالارا آیریلا بیلمه‌یه‌ن [[آتوم]]لار لئوجیپپوس و دئموجریتوسون اینکیشاف ائتدیردیی بیر فلسفه سیستمی اولاراق قبول ائدیلمه‌سینه باخمایاراق [[افلاطون|پلاتون]] بو آتومچولوق نظریه‌سینه بؤلونه بیلمزلیک پرینسیپینی علاوه ائتمیش‌دیر. پلاتو کایناتی میدانا گتیره‌ن ۴ تمل المنتین ژومتیریک قاتیلاردان میدانا گلدیینی بو قاتیلارین‌دا اوچبوجاق سطحلردن میدانا گلدیینی ادعا ائتمیشدیر ارسطو (ائ.ا ۳۸۴-۳۲۳) المنتلرین خصوصیتلری دوشونجه‌سینی تعیین ائتدیرمیش‌دیر. فرق‌لی المنتلرین فرق‌لی خصوصیتلری اولدوغونو و بونون موختلیف دییشه‌نلره باغلی اولدوغونو ایفاده ائتمیش‌دیر. بو خصوصیتلری دییشدیریلدیین‌ده بیر المنتین باشقا بیر المنته چئوریله بیلجیینی و ماده‌لرین دییشمه حالین‌دا اولدوغونو ادعا ائتمیش‌دیر. === الشیمی(شیمیگرلیک) دؤورو === [[File:Georgii Agricolae De re metallica libri XII 1556 (125712138) (cropped).jpg|thumb|150px|Workroom, from ''[[De re metallica]]'', 1556, [[Chemical Heritage Foundation]]]] [[File:John Dalton by Charles Turner.jpg|thumb|left|200px|[[John Dalton]] is remembered for his work on partial pressures in gases, color blindness, and atomic theory]] شیمی، تاریخی اولاراق شیمیگرلیک‌دن آیریلاراق اورتایا چیخمیش‌دیر. شیمینین یارانماسینا قدر کئچه‌ن مینلرله ایل بویونجا ماده‌لرین خوسوسیتلریله و بیر-بیرلریله اولان قارشی‌لیق‌لی تسیرلریله ماراق‌لانانلار شیمیگرلر اولموش‌دور. عئینیله گونوموز شیمیچیلاری کیمی شیمیگرلر ده زامانلارینین بؤیوک بیر حیصّه سینی لابوراتوریالارین‌دا کئچیرردی. اما اونلار، شیمیچیلار کیمی ماده‌لر آراسین‌داکی علاقه‌لرین نئجه اولدوغونو، دییشمه‌لرین نیه اورتایا چیخدیغینی آنلاماغا چالیشمازدی. شیمیگرلر باش‌لیجا مشغولیتی، سیراوی ماده‌لری داها قیمت‌لی ماده‌لره چئویرمه‌نین یوللارینی تاپماق ایدی. هر شیمیگرین خولیالارینی بزه‌یه‌ن ماده‌لرین باشین‌دا دا "فلسفه داشی" (یا دا "فلسفه‌چی داشی") اولاراق بیلینه‌ن، جادولو بیر داشی الده ائتمک گلیردی. بو داشین، داشیدیغی گۆج سایه‌سین‌ده میس، قالای، دمیر یا دا گولله کیمی سیراوی دمیرلاری آلتینا چئویردیینه اینانیلاردی. بونون یانین‌دا بعضی شیمیگرلر ده حیاتلارینی هر جور خسته‌لیگی یاخشیلاشدیردیغینا، سون‌سوز گنج‌لیک و اؤلومسوزلوک وئردیینه اینانیلان ‘حیات سونونو (ال ایکسیر یا دا آبی حیات) آختاریشا حصر ائتمیش‌دی. چین‌دن هیندوستانا، اورتا شرق‌دن آوروپایا قدر بوتون شیمیگرلرین باش‌لیجا چالیشدیقلاری بونلار ایدی. شیمیگرلرله مشغول اولانلارین طبیعته و اونو میدانا گتیره‌ن ماده‌لره باخیشلاری چوخ فرق‌لی ایدی. اونلارین دا اؤزلرینه خاص اما علمی اولمایان بعضی قایدالاری واردی. مثلاً دؤرد تمل المنته ایناناردیلار. بونلار هاوا، تورپاق، آتش و سو ایدی. اونلارا گؤره یئر اوزون‌ده‌کی بوتون ماده‌لر بو دؤرد تمل المنتین دییشیک نیسبتلرده‌کی قاریشیغین‌دان میدانا گلمیش‌دی. بونون یانین‌دا بو المنتلرین داشیدیغی بعضی تمل خصوصیتلر ده واردی: سویوقلوق، قورولوق، ایستی‌لیک و یاش‌لیق. هر المنت بو دؤرد تمل خصوصیت‌دن ایکی‌سینی داشییاردی. آتش ایستی‌لیک و قورولوق اؤزل‌لیکلرینی داشییاردی. تورپاق قورو و سویوق ایدی؛ هاوا ایستی و یاش ایدی؛ سو دا یاش و سویوق ایدی.شوبهه‌سیز شیمیگرلیین فلسفه داشینی یا دا حیات سونونو الده ائتمک اۆچون سینادیغی هئچ بیر اۆصول نتیجه وئرمه‌دی. اما مینلرله ایل بویونجا مینلرله شیمیگرین بو کورکورانه سیی اثناسین‌دا اینسانلارین فای‌داسینا بیر چوخ ماده تاپیلدی، موختلیف آلتلر اینکیشاف ائتدیریل‌دی و اۆصوللار اورتایا چیخ‌دی. طبیعتین گئرچک المنت اولان المنتلره باغلی بؤیوک بیر معلومات تجروبه‌سی میدانا گل‌دی. مۆعاصیر شیمینین تمللری یاواش یاواش آتیل‌دی. زامانلا شیمیگرلیین جادو اساس‌لی بوش اینانیشلاری، تأثیرینی ایتیرمه‌یه باشلادی. شیمیگر ایشلری ۱۴۰۰-جو ایللرده دوروغا چاتدیق‌دان سونرا اینسانلار شیمیگر قایدالارینا اولان اینانجلارینی ایتیرمه‌یه باشلادیلار. خصوصیله اینتیباهلا بیرلیک‌ده طبیعتی آنلاماق اۆچون دقت‌لی مۆشاهیده‌لر آپاران، دقت‌لی اؤلچوملر و بعضی تجروبه‌لر ائدن بعضی اینسانلار اورتایا چیخ‌دی. بونلار ایشلرین‌ده جادو یا دا سیمیایا مراجعت ائتمیردی. بو جور ایشلر گئده‌رک یاییل‌دی، متبهه سایه‌سین‌ده ده کیتابلارلا پایلاشیلماغا و یاخشیجا یاییلماغا باشلادی. هر شئیه باخمایاراق شیمیگرلیک ۱۶۰۰-جو ایللرین سونونا قدر شیمییلا بیرلیک‌ده وارلیغینی داوام ائتدیردی. بیر چوخ علم اینسانی طبیعتی و اینسانی علمی اولاراق اله آلمادان اوّل بیر مدت شیمیگرلیکله مشغول اولدو. شیمیگرلر، فلسفه داشی دئییله‌ن بیر داشین، دمیرلاری قیزیلا چئویرمه گۆجو اولدوغونا ایناناردی. بیر چوخ شیمیگرلرین تمل آماچ سیراوی دمیرلاردان قیزیل الده ائتمک ایدی. بونون اۆچون سیرا باشقا تجروبه‌لر ائتمک‌دن چکینمیردیلر. مثلاً هامبورگ‌لو شیمیگر هئنریگ براند بو مقصدله ۱۶۶۹ تاریخین‌ده آسلان سیدیی ایله یوزلرله تجروبه ائتمیش‌دی. اونا گؤره بو سوی‌لو حیوانین سیدیین‌ده قیزیل اولمالی ایدی. براند آیلار سۆرنسیینین سونون‌دا شوبهه‌سیز قیزیل الده ائده بیلمه‌دی اما پارلایان یئنی بیر ماده تاپ‌دی. اونا ‘ایشیق داشییان' معناسینی وئره‌ن یونانجا ‘فوْسفور' آدینی وئردی. === مرسوم شیمی === [[File:Al-Jaahith - African Arab Naturalist - Basra - al jahiz.jpg|thumb|right|[[Jābir ibn Hayyān|Jabir ibn Hayyan]] (Geber), considered the "father of [[chemistry]]", introduced a [[Scientific method|scientific]] and [[experiment]]al approach to alchemy.]] ۱۸۰۳-جو ایلده جان دالتون آتوم نظریه‌سینی رویال اینستیتوتون‌دا ایلک دفعه تقدیم ائتمیش‌دیر. بو نظریه‌یه گؤره فرق‌لی المنتلرین آتوملاری، فرق‌لی آغیرلیقلارا صاحیبدیرلر. بو نظریه‌نین بعضی قانونلاری آشاغی‌داکیلاردیر: * بوتون ماده‌لر آتوملاردان عبارت‌دیر. * آتوملار داها کیچیک حیصّه لره پارچالانا بیلمزلر. * عئینی المنتین بوتون آتوملاری بیر-بیرینین عئینی‌سی‌دیر. * فرق‌لی المنتلر فرق‌لی آتوملارا مالیک‌دیر. * آتوملارین یئنی‌دن تشکیل ائدیلمه‌سی نتیجه‌سی کیمیوی تئپکیلر میدانا گلیر. * بیرلشمه‌لر المنتلردن تشکیل اولونوب. بو نظریه ایله مۆعاصیر شیمینین تمللری قویولموش‌دور. === مۆعاصیر شیمی === بو دؤور ۱۹-جو عصر و سونراسینی ایحاطه ائدیر. هنریخ گئیسر (۱۸۱۴-۱۸۷۹) ۱۸۵۴-جو ایلده سویون ان یوکسک سیخلیغا ۳.۸ سی° چاتدیغینی اؤز ایجاد ائتدیی بیر مکانیزممله گؤسترمیش‌دیر (داها سونرا بو ایستیلیین ۳.۹۸ سی° اولدوغو تاپیلمیش‌دیر). داها سونرا ایسه گئیسسلئرین ایجاد ائتدیی واکووم بالونویلا ویلیام جروکس آتوم نظریه‌سین‌ده ایرلیله‌مه‌لر قئید ائتمیش و جاتهودئ رئل‌سی کشف ائتمیش‌دیر. ائوگئن قولدستئینین (۱۸۵۰-۱۹۳۰) ایشلری پروتونون وارلیغینی اثبات ائتمیش‌دیر. [[جوزف جان تومسون]] (۱۸۵۶ - ۱۹۴۰) اؤز آتوم موْدلینی اینکیشاف ائتدیرمیش و ۱۹۰۶-جی ایلده نوبل فیزیک اؤدولینی قازانمیش‌دیر. مئندئلئیئو دؤوری جدوه‌لی ۱۸۶۹-جو ایلده شیمینین پرینسیپلری آدلی اثرین‌ده نوماییش ائتمیش‌دیر. بو دؤوری جدول‌ده بیلینه‌ن ۶۳ المنتی آتوم آغیرلیقلارینا و بنزر خصوصیتلرینه گؤره سیرالامیش‌دیر. [[ماریا کوری]] (۱۸۶۷ - ۱۹۳۴) رادیواکتیولیگی و سونراسین‌دا [[پولونیوم]] و [[رادیوم]]<nowiki/>و کشف ائتمیش و ۱۹۱۱-جی ایلده نوبل شیمی اؤدولینی قازانمیش‌دیر. ارنست روتهرفورد ۳ نؤع رادیواکتیولیگی [[آلفا هیسه جیی]] (+)، بتا هیسه جیی (-) و قاما شواسینی کشف ائتمیش‌دیر. بو اینکیشافلارین سونراسین‌دا و اوّلین‌ده داها بیر چوخ علم اینسانینین تؤهفه‌سیله شیمی علمی گونوموزه چاتمیش‌دیر. ۲۰۱۱-جی ایل بیرلشمیش میللتلر طرفین‌دن بئینلخالق شیمی ایلی اعلان ائدیلمیش‌دیر.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ |accessdate=2016-09-06 |archivedate=2016-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012052450/http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ }}</ref> = ایستینادلار =<references/> ==آیریجا باخ== *[[کیمیا]] == قایناقلار == == همچینین باخ == [[ [[بۆلمه:علم]] {{مین مقاله}} [[بؤلمه:شیمی|شیمی]] 0cx8hu4c4nt9k52ka3605mha0l56m0a 1592682 1592676 2026-09-14T20:43:09Z H.Ganjeli 58356 /* همچینین باخ */ 1592682 wikitext text/x-wiki {{Infobox |data1 = [[File:14LaAc periodic table IIb.jpg|x200px]] |data2 = [[File:Hydrogen discharge tube.jpg|x50px|left]][[File:Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg|x100px|right]] |data3 = [[File:Copper.jpg|x100px|left]][[File:HEUraniumC.jpg|x100px|right]] |data4 = [[File:Bromine vial in acrylic cube.jpg|x100px|left]][[File:HeTube.jpg|x100px|right]] |data5 = Top: The [[periodic table]] of the chemical elements.<br/>Below: Examples of certain chemical elements. From left to right: [[hydrogen]], [[barium]], [[copper]], [[uranium]], [[bromine]], and [[helium]]. }} '''شیمی''' - طبیعت علمی. طبیعتی اؤیره‌نه‌ن دیگر علملر ده وار. همین علملرین عمومی آدی طبیعتشوناس‌لیق‌دیر. فیزیک، شیمی، بیولوژی، فیزیکی جوغرافیا، نوجوم و س. طبیعت علملری‌دیر. == شیمینین اساس آنلاییشلاری == شیمینین آراشدیرما اوبیئکتی ماده‌لر - آتوم و موْلکوللاردیر. بونلار کیمیوی هیسه جیکلر آدلانیرلار. اونلارین اؤلچوسو ۱۰^−۱۰ – ۱۰^−۶ متر آراسین‌دا اولور. بون‌دان کیچیک اؤلچولو هیسسجیکلری فیزیک اؤیرنیر. همین هیسه جیکلر میکروهیسه جیکلر آدلانیر. اؤلچوسو ایری اولان هیسه جیکلرده باش وئره‌ن پروسسلری ده فیزیک اؤیرنیر. [[file:Periodic table.svg|450px|thumb|کیمیوی المنتلرین مۆعاصیر [[Kimyəvi elementlərin dövri sistemi|دؤوری جدول]]ی]] آدی کیمیوی اۆصوللارلا داها بسیت ماده‌لره آییرمانین مومکون اولمادیغی طبیعی و صونعی ماده‌لر. کیمیوی المنتلر بیر-بیری ایله بیرلشه‌رک بیزی ایحاطه ائدن عالمین بوتون مورکّب ماده‌لرینی عمله گتیریر. هر کیمیوی المنت، نۆوه‌سین‌ده عئینی سای‌دا الکتریک یوکو و [[atom|آتوم]] اؤرتویون‌ده عئینی سای‌دا الکترون اولان [[Atom nüvəsi|آتوملاردان]] یارانمیش‌دیر. آتوملارین نۆوه‌سی سایجا همین المنتین ''آتوم نؤمره‌سینه'' برابر پروتون‌دان و موختلیف سای‌دا نئیترون‌دان عبارت‌دیر. عئینی المنتین کوتله اددلری موختلیف اولان نؤعلرینه [[ایزوتوپ]] دئییلیر. کیمیوی المنتلرین چوخونون طبیعت‌ده ایکی و یا داها آرتیق ایزوتوپو وار. ۸۱ المنتین ۲۷۶ ثابت و ۱۵۰۰-ا یاخین [[رادیواکتیو]] ایزوتوپو معلوم‌دور. یئر اۆزرینده طبیعی المنتلرین ایزوتوپ ترکیبی، عادتاً، ثابت اولدوغون‌دان هر المنتین ''آتوم کوتله‌سی''، دئمک اولار کی، دایم ثابت قالیر و المنتین ان موهوم خصوصیّتلارین‌دان بیری‌دیر. هله‌لیک علمه معلوم اولان کیمیوی المنتلرین سایی ۱۱۸-دیر (۲۰۰۸). اونلارین اکثریتی رادیواکتیو دئییل و طبیعت‌ده مؤوجود اولان بوتون بسیت و مورکّب ماده‌لری عمله گتیریر. بسیت ماده - المنتین سربست حال‌داکی فورماسی‌دیر. == تاریخی == شیمینین تاریخی الشیمی(شیمیگرلیک) اوّلی،الشیمی (شیمیگرلیک) دؤورو، مرسوم و مۆعاصیر شیمی دؤورلری اولماق اوزره ۴ دؤوره بؤلونور. === الشیمیدان اوولکی دؤور === [[File:Georgius Agricola.jpg|thumb|150px|left|Agricola, author of ''De re metallica'']] شیمینین بیلینه‌ن تاریخی قدیم [[میصر]] دؤورون‌ده باشلامیش‌دیر. ائ.ا. ۲۰۰۰-جی ایللرده مصرلیلرین کیمیوی اۆصوللار ایستیفاده ائدرک کوسمئتیک توزلار چیخاردیقلاری ادعا ائدیلمک‌ده‌دیر. کرال هامموراپی دؤورون‌ده (ائ.ا ۱۷۹۲-۱۷۵۰) بابیللر [[قیزیل]]، [[گوموش]]، [[civə|جیوه]]، گولله، [[دمیر]] و [[میس]] کیمی دمیرلاری تعیین اولونموش و بو دمیرلارا سیمووللار وئریلمیش‌دیر. ائرکه‌ن یونان فلسفه‌چیلر (سقراط اوّلی موتفککیرلر) طبیعی حادثه‌لری فؤوقلتبیی اولمایان سببلرله شرحه چالیشمیشلار، بونون نتیجه‌سین‌ده ده بو دؤورده الشیمی اوّلی شیمی بیلیمینین تمللری آتیلمیش‌دیر. میلئت‌لی تالئس (ائ.ا ۶۲۴ - ائ.ا ۵۴۶) ماده نین پرینسیپلرینی آراشدیرمیش و [[سو]]یون کایناتین تمل ماده‌سی اولدوغونو اؤنه سورموش‌دور. بیر باشقا میلئت‌لی آناکسیماندروس (ائ.ا ۶۱۰- ائ.ا ۵۴۶) [[su|سو]]یون الئیهداری اولان آتشین نئجه میدانا گلدیینی سورغولامیش‌دیر. ائمپئدوکلئس (ائ.ا ۴۹۰-۴۳۰) کایناتین ۴ تمل المنت آتش، هاوا، [[سو]] و [[تورپاق]]دان میدانا گلدیینی ادعا ائتمیش‌دیر. ائمپئدوکلئ‌سین تعریفینه گؤره [[تورپاق]] برک/قاتی ماده‌لری، سو مایع ماده‌لری و دمیرلاری، هاوا گازلاری ایفاده ائتمک‌ده ایدی. بونونلا بیرلیک‌ده آتشی‌ده بیر مدت‌دن چوخ مایع ، قاز و برک/قاتی کیمی ماده نین بیر حالی اولاراق تعیین ائتمیش‌دیر. دئموکریتوسون معلمی لئوکیپپوس کایناتین ایکی نؤع المنت‌دن میدانا گلدیینی (بوشلوق و برک/قاتی) ایفاده ائتمیش، بوشلوغون و قاتیلیغین کاینات‌داکی بوتون المنتلری میدانا گتیردیینی ایفاده ائتمیش‌دیر. دئموجریتوس (ائ.ا ۴۶۰-۳۷۰ ) لئوکیپپوس ایله بیرلیک‌ده آتوم‌چو نظریه‌نی اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر. ماده‌لرین قورولوش داشی اولاراق داها کیچیک پارچالارا آیریلا بیلمه‌یه‌ن [[آتوم]]لار لئوجیپپوس و دئموجریتوسون اینکیشاف ائتدیردیی بیر فلسفه سیستمی اولاراق قبول ائدیلمه‌سینه باخمایاراق [[افلاطون|پلاتون]] بو آتومچولوق نظریه‌سینه بؤلونه بیلمزلیک پرینسیپینی علاوه ائتمیش‌دیر. پلاتو کایناتی میدانا گتیره‌ن ۴ تمل المنتین ژومتیریک قاتیلاردان میدانا گلدیینی بو قاتیلارین‌دا اوچبوجاق سطحلردن میدانا گلدیینی ادعا ائتمیشدیر ارسطو (ائ.ا ۳۸۴-۳۲۳) المنتلرین خصوصیتلری دوشونجه‌سینی تعیین ائتدیرمیش‌دیر. فرق‌لی المنتلرین فرق‌لی خصوصیتلری اولدوغونو و بونون موختلیف دییشه‌نلره باغلی اولدوغونو ایفاده ائتمیش‌دیر. بو خصوصیتلری دییشدیریلدیین‌ده بیر المنتین باشقا بیر المنته چئوریله بیلجیینی و ماده‌لرین دییشمه حالین‌دا اولدوغونو ادعا ائتمیش‌دیر. === الشیمی(شیمیگرلیک) دؤورو === [[File:Georgii Agricolae De re metallica libri XII 1556 (125712138) (cropped).jpg|thumb|150px|Workroom, from ''[[De re metallica]]'', 1556, [[Chemical Heritage Foundation]]]] [[File:John Dalton by Charles Turner.jpg|thumb|left|200px|[[John Dalton]] is remembered for his work on partial pressures in gases, color blindness, and atomic theory]] شیمی، تاریخی اولاراق شیمیگرلیک‌دن آیریلاراق اورتایا چیخمیش‌دیر. شیمینین یارانماسینا قدر کئچه‌ن مینلرله ایل بویونجا ماده‌لرین خوسوسیتلریله و بیر-بیرلریله اولان قارشی‌لیق‌لی تسیرلریله ماراق‌لانانلار شیمیگرلر اولموش‌دور. عئینیله گونوموز شیمیچیلاری کیمی شیمیگرلر ده زامانلارینین بؤیوک بیر حیصّه سینی لابوراتوریالارین‌دا کئچیرردی. اما اونلار، شیمیچیلار کیمی ماده‌لر آراسین‌داکی علاقه‌لرین نئجه اولدوغونو، دییشمه‌لرین نیه اورتایا چیخدیغینی آنلاماغا چالیشمازدی. شیمیگرلر باش‌لیجا مشغولیتی، سیراوی ماده‌لری داها قیمت‌لی ماده‌لره چئویرمه‌نین یوللارینی تاپماق ایدی. هر شیمیگرین خولیالارینی بزه‌یه‌ن ماده‌لرین باشین‌دا دا "فلسفه داشی" (یا دا "فلسفه‌چی داشی") اولاراق بیلینه‌ن، جادولو بیر داشی الده ائتمک گلیردی. بو داشین، داشیدیغی گۆج سایه‌سین‌ده میس، قالای، دمیر یا دا گولله کیمی سیراوی دمیرلاری آلتینا چئویردیینه اینانیلاردی. بونون یانین‌دا بعضی شیمیگرلر ده حیاتلارینی هر جور خسته‌لیگی یاخشیلاشدیردیغینا، سون‌سوز گنج‌لیک و اؤلومسوزلوک وئردیینه اینانیلان ‘حیات سونونو (ال ایکسیر یا دا آبی حیات) آختاریشا حصر ائتمیش‌دی. چین‌دن هیندوستانا، اورتا شرق‌دن آوروپایا قدر بوتون شیمیگرلرین باش‌لیجا چالیشدیقلاری بونلار ایدی. شیمیگرلرله مشغول اولانلارین طبیعته و اونو میدانا گتیره‌ن ماده‌لره باخیشلاری چوخ فرق‌لی ایدی. اونلارین دا اؤزلرینه خاص اما علمی اولمایان بعضی قایدالاری واردی. مثلاً دؤرد تمل المنته ایناناردیلار. بونلار هاوا، تورپاق، آتش و سو ایدی. اونلارا گؤره یئر اوزون‌ده‌کی بوتون ماده‌لر بو دؤرد تمل المنتین دییشیک نیسبتلرده‌کی قاریشیغین‌دان میدانا گلمیش‌دی. بونون یانین‌دا بو المنتلرین داشیدیغی بعضی تمل خصوصیتلر ده واردی: سویوقلوق، قورولوق، ایستی‌لیک و یاش‌لیق. هر المنت بو دؤرد تمل خصوصیت‌دن ایکی‌سینی داشییاردی. آتش ایستی‌لیک و قورولوق اؤزل‌لیکلرینی داشییاردی. تورپاق قورو و سویوق ایدی؛ هاوا ایستی و یاش ایدی؛ سو دا یاش و سویوق ایدی.شوبهه‌سیز شیمیگرلیین فلسفه داشینی یا دا حیات سونونو الده ائتمک اۆچون سینادیغی هئچ بیر اۆصول نتیجه وئرمه‌دی. اما مینلرله ایل بویونجا مینلرله شیمیگرین بو کورکورانه سیی اثناسین‌دا اینسانلارین فای‌داسینا بیر چوخ ماده تاپیلدی، موختلیف آلتلر اینکیشاف ائتدیریل‌دی و اۆصوللار اورتایا چیخ‌دی. طبیعتین گئرچک المنت اولان المنتلره باغلی بؤیوک بیر معلومات تجروبه‌سی میدانا گل‌دی. مۆعاصیر شیمینین تمللری یاواش یاواش آتیل‌دی. زامانلا شیمیگرلیین جادو اساس‌لی بوش اینانیشلاری، تأثیرینی ایتیرمه‌یه باشلادی. شیمیگر ایشلری ۱۴۰۰-جو ایللرده دوروغا چاتدیق‌دان سونرا اینسانلار شیمیگر قایدالارینا اولان اینانجلارینی ایتیرمه‌یه باشلادیلار. خصوصیله اینتیباهلا بیرلیک‌ده طبیعتی آنلاماق اۆچون دقت‌لی مۆشاهیده‌لر آپاران، دقت‌لی اؤلچوملر و بعضی تجروبه‌لر ائدن بعضی اینسانلار اورتایا چیخ‌دی. بونلار ایشلرین‌ده جادو یا دا سیمیایا مراجعت ائتمیردی. بو جور ایشلر گئده‌رک یاییل‌دی، متبهه سایه‌سین‌ده ده کیتابلارلا پایلاشیلماغا و یاخشیجا یاییلماغا باشلادی. هر شئیه باخمایاراق شیمیگرلیک ۱۶۰۰-جو ایللرین سونونا قدر شیمییلا بیرلیک‌ده وارلیغینی داوام ائتدیردی. بیر چوخ علم اینسانی طبیعتی و اینسانی علمی اولاراق اله آلمادان اوّل بیر مدت شیمیگرلیکله مشغول اولدو. شیمیگرلر، فلسفه داشی دئییله‌ن بیر داشین، دمیرلاری قیزیلا چئویرمه گۆجو اولدوغونا ایناناردی. بیر چوخ شیمیگرلرین تمل آماچ سیراوی دمیرلاردان قیزیل الده ائتمک ایدی. بونون اۆچون سیرا باشقا تجروبه‌لر ائتمک‌دن چکینمیردیلر. مثلاً هامبورگ‌لو شیمیگر هئنریگ براند بو مقصدله ۱۶۶۹ تاریخین‌ده آسلان سیدیی ایله یوزلرله تجروبه ائتمیش‌دی. اونا گؤره بو سوی‌لو حیوانین سیدیین‌ده قیزیل اولمالی ایدی. براند آیلار سۆرنسیینین سونون‌دا شوبهه‌سیز قیزیل الده ائده بیلمه‌دی اما پارلایان یئنی بیر ماده تاپ‌دی. اونا ‘ایشیق داشییان' معناسینی وئره‌ن یونانجا ‘فوْسفور' آدینی وئردی. === مرسوم شیمی === [[File:Al-Jaahith - African Arab Naturalist - Basra - al jahiz.jpg|thumb|right|[[Jābir ibn Hayyān|Jabir ibn Hayyan]] (Geber), considered the "father of [[chemistry]]", introduced a [[Scientific method|scientific]] and [[experiment]]al approach to alchemy.]] ۱۸۰۳-جو ایلده جان دالتون آتوم نظریه‌سینی رویال اینستیتوتون‌دا ایلک دفعه تقدیم ائتمیش‌دیر. بو نظریه‌یه گؤره فرق‌لی المنتلرین آتوملاری، فرق‌لی آغیرلیقلارا صاحیبدیرلر. بو نظریه‌نین بعضی قانونلاری آشاغی‌داکیلاردیر: * بوتون ماده‌لر آتوملاردان عبارت‌دیر. * آتوملار داها کیچیک حیصّه لره پارچالانا بیلمزلر. * عئینی المنتین بوتون آتوملاری بیر-بیرینین عئینی‌سی‌دیر. * فرق‌لی المنتلر فرق‌لی آتوملارا مالیک‌دیر. * آتوملارین یئنی‌دن تشکیل ائدیلمه‌سی نتیجه‌سی کیمیوی تئپکیلر میدانا گلیر. * بیرلشمه‌لر المنتلردن تشکیل اولونوب. بو نظریه ایله مۆعاصیر شیمینین تمللری قویولموش‌دور. === مۆعاصیر شیمی === بو دؤور ۱۹-جو عصر و سونراسینی ایحاطه ائدیر. هنریخ گئیسر (۱۸۱۴-۱۸۷۹) ۱۸۵۴-جو ایلده سویون ان یوکسک سیخلیغا ۳.۸ سی° چاتدیغینی اؤز ایجاد ائتدیی بیر مکانیزممله گؤسترمیش‌دیر (داها سونرا بو ایستیلیین ۳.۹۸ سی° اولدوغو تاپیلمیش‌دیر). داها سونرا ایسه گئیسسلئرین ایجاد ائتدیی واکووم بالونویلا ویلیام جروکس آتوم نظریه‌سین‌ده ایرلیله‌مه‌لر قئید ائتمیش و جاتهودئ رئل‌سی کشف ائتمیش‌دیر. ائوگئن قولدستئینین (۱۸۵۰-۱۹۳۰) ایشلری پروتونون وارلیغینی اثبات ائتمیش‌دیر. [[جوزف جان تومسون]] (۱۸۵۶ - ۱۹۴۰) اؤز آتوم موْدلینی اینکیشاف ائتدیرمیش و ۱۹۰۶-جی ایلده نوبل فیزیک اؤدولینی قازانمیش‌دیر. مئندئلئیئو دؤوری جدوه‌لی ۱۸۶۹-جو ایلده شیمینین پرینسیپلری آدلی اثرین‌ده نوماییش ائتمیش‌دیر. بو دؤوری جدول‌ده بیلینه‌ن ۶۳ المنتی آتوم آغیرلیقلارینا و بنزر خصوصیتلرینه گؤره سیرالامیش‌دیر. [[ماریا کوری]] (۱۸۶۷ - ۱۹۳۴) رادیواکتیولیگی و سونراسین‌دا [[پولونیوم]] و [[رادیوم]]<nowiki/>و کشف ائتمیش و ۱۹۱۱-جی ایلده نوبل شیمی اؤدولینی قازانمیش‌دیر. ارنست روتهرفورد ۳ نؤع رادیواکتیولیگی [[آلفا هیسه جیی]] (+)، بتا هیسه جیی (-) و قاما شواسینی کشف ائتمیش‌دیر. بو اینکیشافلارین سونراسین‌دا و اوّلین‌ده داها بیر چوخ علم اینسانینین تؤهفه‌سیله شیمی علمی گونوموزه چاتمیش‌دیر. ۲۰۱۱-جی ایل بیرلشمیش میللتلر طرفین‌دن بئینلخالق شیمی ایلی اعلان ائدیلمیش‌دیر.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ |accessdate=2016-09-06 |archivedate=2016-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012052450/http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ }}</ref> = ایستینادلار =<references/> ==آیریجا باخ== *[[کیمیا]] == قایناقلار == [[بۆلمه:علم]] {{مین مقاله}} [[بؤلمه:شیمی|شیمی]] fc9ekow9a7v40fhaj6vkwfx37hd1wi8 1592690 1592682 2026-09-15T06:18:20Z H.Ganjeli 58356 /* آیریجا باخ */ 1592690 wikitext text/x-wiki {{Infobox |data1 = [[File:14LaAc periodic table IIb.jpg|x200px]] |data2 = [[File:Hydrogen discharge tube.jpg|x50px|left]][[File:Barium unter Argon Schutzgas Atmosphäre.jpg|x100px|right]] |data3 = [[File:Copper.jpg|x100px|left]][[File:HEUraniumC.jpg|x100px|right]] |data4 = [[File:Bromine vial in acrylic cube.jpg|x100px|left]][[File:HeTube.jpg|x100px|right]] |data5 = Top: The [[periodic table]] of the chemical elements.<br/>Below: Examples of certain chemical elements. From left to right: [[hydrogen]], [[barium]], [[copper]], [[uranium]], [[bromine]], and [[helium]]. }} '''شیمی''' - طبیعت علمی. طبیعتی اؤیره‌نه‌ن دیگر علملر ده وار. همین علملرین عمومی آدی طبیعتشوناس‌لیق‌دیر. فیزیک، شیمی، بیولوژی، فیزیکی جوغرافیا، نوجوم و س. طبیعت علملری‌دیر. == شیمینین اساس آنلاییشلاری == شیمینین آراشدیرما اوبیئکتی ماده‌لر - آتوم و موْلکوللاردیر. بونلار کیمیوی هیسه جیکلر آدلانیرلار. اونلارین اؤلچوسو ۱۰^−۱۰ – ۱۰^−۶ متر آراسین‌دا اولور. بون‌دان کیچیک اؤلچولو هیسسجیکلری فیزیک اؤیرنیر. همین هیسه جیکلر میکروهیسه جیکلر آدلانیر. اؤلچوسو ایری اولان هیسه جیکلرده باش وئره‌ن پروسسلری ده فیزیک اؤیرنیر. [[file:Periodic table.svg|450px|thumb|کیمیوی المنتلرین مۆعاصیر [[Kimyəvi elementlərin dövri sistemi|دؤوری جدول]]ی]] آدی کیمیوی اۆصوللارلا داها بسیت ماده‌لره آییرمانین مومکون اولمادیغی طبیعی و صونعی ماده‌لر. کیمیوی المنتلر بیر-بیری ایله بیرلشه‌رک بیزی ایحاطه ائدن عالمین بوتون مورکّب ماده‌لرینی عمله گتیریر. هر کیمیوی المنت، نۆوه‌سین‌ده عئینی سای‌دا الکتریک یوکو و [[atom|آتوم]] اؤرتویون‌ده عئینی سای‌دا الکترون اولان [[Atom nüvəsi|آتوملاردان]] یارانمیش‌دیر. آتوملارین نۆوه‌سی سایجا همین المنتین ''آتوم نؤمره‌سینه'' برابر پروتون‌دان و موختلیف سای‌دا نئیترون‌دان عبارت‌دیر. عئینی المنتین کوتله اددلری موختلیف اولان نؤعلرینه [[ایزوتوپ]] دئییلیر. کیمیوی المنتلرین چوخونون طبیعت‌ده ایکی و یا داها آرتیق ایزوتوپو وار. ۸۱ المنتین ۲۷۶ ثابت و ۱۵۰۰-ا یاخین [[رادیواکتیو]] ایزوتوپو معلوم‌دور. یئر اۆزرینده طبیعی المنتلرین ایزوتوپ ترکیبی، عادتاً، ثابت اولدوغون‌دان هر المنتین ''آتوم کوتله‌سی''، دئمک اولار کی، دایم ثابت قالیر و المنتین ان موهوم خصوصیّتلارین‌دان بیری‌دیر. هله‌لیک علمه معلوم اولان کیمیوی المنتلرین سایی ۱۱۸-دیر (۲۰۰۸). اونلارین اکثریتی رادیواکتیو دئییل و طبیعت‌ده مؤوجود اولان بوتون بسیت و مورکّب ماده‌لری عمله گتیریر. بسیت ماده - المنتین سربست حال‌داکی فورماسی‌دیر. == تاریخی == شیمینین تاریخی الشیمی(شیمیگرلیک) اوّلی،الشیمی (شیمیگرلیک) دؤورو، مرسوم و مۆعاصیر شیمی دؤورلری اولماق اوزره ۴ دؤوره بؤلونور. === الشیمیدان اوولکی دؤور === [[File:Georgius Agricola.jpg|thumb|150px|left|Agricola, author of ''De re metallica'']] شیمینین بیلینه‌ن تاریخی قدیم [[میصر]] دؤورون‌ده باشلامیش‌دیر. ائ.ا. ۲۰۰۰-جی ایللرده مصرلیلرین کیمیوی اۆصوللار ایستیفاده ائدرک کوسمئتیک توزلار چیخاردیقلاری ادعا ائدیلمک‌ده‌دیر. کرال هامموراپی دؤورون‌ده (ائ.ا ۱۷۹۲-۱۷۵۰) بابیللر [[قیزیل]]، [[گوموش]]، [[civə|جیوه]]، گولله، [[دمیر]] و [[میس]] کیمی دمیرلاری تعیین اولونموش و بو دمیرلارا سیمووللار وئریلمیش‌دیر. ائرکه‌ن یونان فلسفه‌چیلر (سقراط اوّلی موتفککیرلر) طبیعی حادثه‌لری فؤوقلتبیی اولمایان سببلرله شرحه چالیشمیشلار، بونون نتیجه‌سین‌ده ده بو دؤورده الشیمی اوّلی شیمی بیلیمینین تمللری آتیلمیش‌دیر. میلئت‌لی تالئس (ائ.ا ۶۲۴ - ائ.ا ۵۴۶) ماده نین پرینسیپلرینی آراشدیرمیش و [[سو]]یون کایناتین تمل ماده‌سی اولدوغونو اؤنه سورموش‌دور. بیر باشقا میلئت‌لی آناکسیماندروس (ائ.ا ۶۱۰- ائ.ا ۵۴۶) [[su|سو]]یون الئیهداری اولان آتشین نئجه میدانا گلدیینی سورغولامیش‌دیر. ائمپئدوکلئس (ائ.ا ۴۹۰-۴۳۰) کایناتین ۴ تمل المنت آتش، هاوا، [[سو]] و [[تورپاق]]دان میدانا گلدیینی ادعا ائتمیش‌دیر. ائمپئدوکلئ‌سین تعریفینه گؤره [[تورپاق]] برک/قاتی ماده‌لری، سو مایع ماده‌لری و دمیرلاری، هاوا گازلاری ایفاده ائتمک‌ده ایدی. بونونلا بیرلیک‌ده آتشی‌ده بیر مدت‌دن چوخ مایع ، قاز و برک/قاتی کیمی ماده نین بیر حالی اولاراق تعیین ائتمیش‌دیر. دئموکریتوسون معلمی لئوکیپپوس کایناتین ایکی نؤع المنت‌دن میدانا گلدیینی (بوشلوق و برک/قاتی) ایفاده ائتمیش، بوشلوغون و قاتیلیغین کاینات‌داکی بوتون المنتلری میدانا گتیردیینی ایفاده ائتمیش‌دیر. دئموجریتوس (ائ.ا ۴۶۰-۳۷۰ ) لئوکیپپوس ایله بیرلیک‌ده آتوم‌چو نظریه‌نی اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر. ماده‌لرین قورولوش داشی اولاراق داها کیچیک پارچالارا آیریلا بیلمه‌یه‌ن [[آتوم]]لار لئوجیپپوس و دئموجریتوسون اینکیشاف ائتدیردیی بیر فلسفه سیستمی اولاراق قبول ائدیلمه‌سینه باخمایاراق [[افلاطون|پلاتون]] بو آتومچولوق نظریه‌سینه بؤلونه بیلمزلیک پرینسیپینی علاوه ائتمیش‌دیر. پلاتو کایناتی میدانا گتیره‌ن ۴ تمل المنتین ژومتیریک قاتیلاردان میدانا گلدیینی بو قاتیلارین‌دا اوچبوجاق سطحلردن میدانا گلدیینی ادعا ائتمیشدیر ارسطو (ائ.ا ۳۸۴-۳۲۳) المنتلرین خصوصیتلری دوشونجه‌سینی تعیین ائتدیرمیش‌دیر. فرق‌لی المنتلرین فرق‌لی خصوصیتلری اولدوغونو و بونون موختلیف دییشه‌نلره باغلی اولدوغونو ایفاده ائتمیش‌دیر. بو خصوصیتلری دییشدیریلدیین‌ده بیر المنتین باشقا بیر المنته چئوریله بیلجیینی و ماده‌لرین دییشمه حالین‌دا اولدوغونو ادعا ائتمیش‌دیر. === الشیمی(شیمیگرلیک) دؤورو === [[File:Georgii Agricolae De re metallica libri XII 1556 (125712138) (cropped).jpg|thumb|150px|Workroom, from ''[[De re metallica]]'', 1556, [[Chemical Heritage Foundation]]]] [[File:John Dalton by Charles Turner.jpg|thumb|left|200px|[[John Dalton]] is remembered for his work on partial pressures in gases, color blindness, and atomic theory]] شیمی، تاریخی اولاراق شیمیگرلیک‌دن آیریلاراق اورتایا چیخمیش‌دیر. شیمینین یارانماسینا قدر کئچه‌ن مینلرله ایل بویونجا ماده‌لرین خوسوسیتلریله و بیر-بیرلریله اولان قارشی‌لیق‌لی تسیرلریله ماراق‌لانانلار شیمیگرلر اولموش‌دور. عئینیله گونوموز شیمیچیلاری کیمی شیمیگرلر ده زامانلارینین بؤیوک بیر حیصّه سینی لابوراتوریالارین‌دا کئچیرردی. اما اونلار، شیمیچیلار کیمی ماده‌لر آراسین‌داکی علاقه‌لرین نئجه اولدوغونو، دییشمه‌لرین نیه اورتایا چیخدیغینی آنلاماغا چالیشمازدی. شیمیگرلر باش‌لیجا مشغولیتی، سیراوی ماده‌لری داها قیمت‌لی ماده‌لره چئویرمه‌نین یوللارینی تاپماق ایدی. هر شیمیگرین خولیالارینی بزه‌یه‌ن ماده‌لرین باشین‌دا دا "فلسفه داشی" (یا دا "فلسفه‌چی داشی") اولاراق بیلینه‌ن، جادولو بیر داشی الده ائتمک گلیردی. بو داشین، داشیدیغی گۆج سایه‌سین‌ده میس، قالای، دمیر یا دا گولله کیمی سیراوی دمیرلاری آلتینا چئویردیینه اینانیلاردی. بونون یانین‌دا بعضی شیمیگرلر ده حیاتلارینی هر جور خسته‌لیگی یاخشیلاشدیردیغینا، سون‌سوز گنج‌لیک و اؤلومسوزلوک وئردیینه اینانیلان ‘حیات سونونو (ال ایکسیر یا دا آبی حیات) آختاریشا حصر ائتمیش‌دی. چین‌دن هیندوستانا، اورتا شرق‌دن آوروپایا قدر بوتون شیمیگرلرین باش‌لیجا چالیشدیقلاری بونلار ایدی. شیمیگرلرله مشغول اولانلارین طبیعته و اونو میدانا گتیره‌ن ماده‌لره باخیشلاری چوخ فرق‌لی ایدی. اونلارین دا اؤزلرینه خاص اما علمی اولمایان بعضی قایدالاری واردی. مثلاً دؤرد تمل المنته ایناناردیلار. بونلار هاوا، تورپاق، آتش و سو ایدی. اونلارا گؤره یئر اوزون‌ده‌کی بوتون ماده‌لر بو دؤرد تمل المنتین دییشیک نیسبتلرده‌کی قاریشیغین‌دان میدانا گلمیش‌دی. بونون یانین‌دا بو المنتلرین داشیدیغی بعضی تمل خصوصیتلر ده واردی: سویوقلوق، قورولوق، ایستی‌لیک و یاش‌لیق. هر المنت بو دؤرد تمل خصوصیت‌دن ایکی‌سینی داشییاردی. آتش ایستی‌لیک و قورولوق اؤزل‌لیکلرینی داشییاردی. تورپاق قورو و سویوق ایدی؛ هاوا ایستی و یاش ایدی؛ سو دا یاش و سویوق ایدی.شوبهه‌سیز شیمیگرلیین فلسفه داشینی یا دا حیات سونونو الده ائتمک اۆچون سینادیغی هئچ بیر اۆصول نتیجه وئرمه‌دی. اما مینلرله ایل بویونجا مینلرله شیمیگرین بو کورکورانه سیی اثناسین‌دا اینسانلارین فای‌داسینا بیر چوخ ماده تاپیلدی، موختلیف آلتلر اینکیشاف ائتدیریل‌دی و اۆصوللار اورتایا چیخ‌دی. طبیعتین گئرچک المنت اولان المنتلره باغلی بؤیوک بیر معلومات تجروبه‌سی میدانا گل‌دی. مۆعاصیر شیمینین تمللری یاواش یاواش آتیل‌دی. زامانلا شیمیگرلیین جادو اساس‌لی بوش اینانیشلاری، تأثیرینی ایتیرمه‌یه باشلادی. شیمیگر ایشلری ۱۴۰۰-جو ایللرده دوروغا چاتدیق‌دان سونرا اینسانلار شیمیگر قایدالارینا اولان اینانجلارینی ایتیرمه‌یه باشلادیلار. خصوصیله اینتیباهلا بیرلیک‌ده طبیعتی آنلاماق اۆچون دقت‌لی مۆشاهیده‌لر آپاران، دقت‌لی اؤلچوملر و بعضی تجروبه‌لر ائدن بعضی اینسانلار اورتایا چیخ‌دی. بونلار ایشلرین‌ده جادو یا دا سیمیایا مراجعت ائتمیردی. بو جور ایشلر گئده‌رک یاییل‌دی، متبهه سایه‌سین‌ده ده کیتابلارلا پایلاشیلماغا و یاخشیجا یاییلماغا باشلادی. هر شئیه باخمایاراق شیمیگرلیک ۱۶۰۰-جو ایللرین سونونا قدر شیمییلا بیرلیک‌ده وارلیغینی داوام ائتدیردی. بیر چوخ علم اینسانی طبیعتی و اینسانی علمی اولاراق اله آلمادان اوّل بیر مدت شیمیگرلیکله مشغول اولدو. شیمیگرلر، فلسفه داشی دئییله‌ن بیر داشین، دمیرلاری قیزیلا چئویرمه گۆجو اولدوغونا ایناناردی. بیر چوخ شیمیگرلرین تمل آماچ سیراوی دمیرلاردان قیزیل الده ائتمک ایدی. بونون اۆچون سیرا باشقا تجروبه‌لر ائتمک‌دن چکینمیردیلر. مثلاً هامبورگ‌لو شیمیگر هئنریگ براند بو مقصدله ۱۶۶۹ تاریخین‌ده آسلان سیدیی ایله یوزلرله تجروبه ائتمیش‌دی. اونا گؤره بو سوی‌لو حیوانین سیدیین‌ده قیزیل اولمالی ایدی. براند آیلار سۆرنسیینین سونون‌دا شوبهه‌سیز قیزیل الده ائده بیلمه‌دی اما پارلایان یئنی بیر ماده تاپ‌دی. اونا ‘ایشیق داشییان' معناسینی وئره‌ن یونانجا ‘فوْسفور' آدینی وئردی. === مرسوم شیمی === [[File:Al-Jaahith - African Arab Naturalist - Basra - al jahiz.jpg|thumb|right|[[Jābir ibn Hayyān|Jabir ibn Hayyan]] (Geber), considered the "father of [[chemistry]]", introduced a [[Scientific method|scientific]] and [[experiment]]al approach to alchemy.]] ۱۸۰۳-جو ایلده جان دالتون آتوم نظریه‌سینی رویال اینستیتوتون‌دا ایلک دفعه تقدیم ائتمیش‌دیر. بو نظریه‌یه گؤره فرق‌لی المنتلرین آتوملاری، فرق‌لی آغیرلیقلارا صاحیبدیرلر. بو نظریه‌نین بعضی قانونلاری آشاغی‌داکیلاردیر: * بوتون ماده‌لر آتوملاردان عبارت‌دیر. * آتوملار داها کیچیک حیصّه لره پارچالانا بیلمزلر. * عئینی المنتین بوتون آتوملاری بیر-بیرینین عئینی‌سی‌دیر. * فرق‌لی المنتلر فرق‌لی آتوملارا مالیک‌دیر. * آتوملارین یئنی‌دن تشکیل ائدیلمه‌سی نتیجه‌سی کیمیوی تئپکیلر میدانا گلیر. * بیرلشمه‌لر المنتلردن تشکیل اولونوب. بو نظریه ایله مۆعاصیر شیمینین تمللری قویولموش‌دور. === مۆعاصیر شیمی === بو دؤور ۱۹-جو عصر و سونراسینی ایحاطه ائدیر. هنریخ گئیسر (۱۸۱۴-۱۸۷۹) ۱۸۵۴-جو ایلده سویون ان یوکسک سیخلیغا ۳.۸ سی° چاتدیغینی اؤز ایجاد ائتدیی بیر مکانیزممله گؤسترمیش‌دیر (داها سونرا بو ایستیلیین ۳.۹۸ سی° اولدوغو تاپیلمیش‌دیر). داها سونرا ایسه گئیسسلئرین ایجاد ائتدیی واکووم بالونویلا ویلیام جروکس آتوم نظریه‌سین‌ده ایرلیله‌مه‌لر قئید ائتمیش و جاتهودئ رئل‌سی کشف ائتمیش‌دیر. ائوگئن قولدستئینین (۱۸۵۰-۱۹۳۰) ایشلری پروتونون وارلیغینی اثبات ائتمیش‌دیر. [[جوزف جان تومسون]] (۱۸۵۶ - ۱۹۴۰) اؤز آتوم موْدلینی اینکیشاف ائتدیرمیش و ۱۹۰۶-جی ایلده نوبل فیزیک اؤدولینی قازانمیش‌دیر. مئندئلئیئو دؤوری جدوه‌لی ۱۸۶۹-جو ایلده شیمینین پرینسیپلری آدلی اثرین‌ده نوماییش ائتمیش‌دیر. بو دؤوری جدول‌ده بیلینه‌ن ۶۳ المنتی آتوم آغیرلیقلارینا و بنزر خصوصیتلرینه گؤره سیرالامیش‌دیر. [[ماریا کوری]] (۱۸۶۷ - ۱۹۳۴) رادیواکتیولیگی و سونراسین‌دا [[پولونیوم]] و [[رادیوم]]<nowiki/>و کشف ائتمیش و ۱۹۱۱-جی ایلده نوبل شیمی اؤدولینی قازانمیش‌دیر. ارنست روتهرفورد ۳ نؤع رادیواکتیولیگی [[آلفا هیسه جیی]] (+)، بتا هیسه جیی (-) و قاما شواسینی کشف ائتمیش‌دیر. بو اینکیشافلارین سونراسین‌دا و اوّلین‌ده داها بیر چوخ علم اینسانینین تؤهفه‌سیله شیمی علمی گونوموزه چاتمیش‌دیر. ۲۰۱۱-جی ایل بیرلشمیش میللتلر طرفین‌دن بئینلخالق شیمی ایلی اعلان ائدیلمیش‌دیر.<ref>{{Cite web |title=archive copy |url=http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ |accessdate=2016-09-06 |archivedate=2016-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012052450/http://kimyaoyren.jimdo.com/kimyanin-tarixi/ }}</ref> = ایستینادلار =<references/> ==آیریجا باخ== *[[کیمیاگرلیق]] == قایناقلار == [[بۆلمه:علم]] {{مین مقاله}} [[بؤلمه:شیمی|شیمی]] 90jvgrwbhaqarg0savf7i0bs58o5ul5 0 24195 1592687 1514308 2026-09-14T23:56:13Z Nasty put some clothes on 64438 /* */ 1592687 wikitext text/x-wiki [[File:Édouard-Henri Avril anal sex detail.jpg|thumb]] [[فایل:The Sleepers by Gustave Courbet.jpg|بندانگشتی|همجینسچی‌لیک قوستاو کوربت اثرینده]] [[File:World laws pertaining to homosexual relationships and expression.svg|thumb|National laws<br> {{legend|#025|Marriage}} {{legend|#06F|Other partnerships}} {{legend|#decd87|Laws against expression}} {{legend|#f9dc36|Fines or prison (not applied)}} {{legend|#ec8028|Fines or prison}} {{legend|#c63|Death penalty (not applied)}} {{legend|#800000|Death penalty}} ]] [[File:LGBT rights at the UN.svg|thumb|UN declarations on LGBT rights<br> {{legend|#5b92e5|Supporting (2008 or 2011)}} {{legend|#aa0000|In opposition}} ]] '''همجینسچی‌لیک''' و یا '''هوْموسکسواللیق''' ،عئینی جینس و یا جینسیتده‌کی [[اینسان]]لار آراسینداکی عاشیقانه ، جینسی جاذیبه یا دا جینسی داورانیشدیر.همجینسچی‌لیک بیر جینسی یؤنئلیم اوْلاراق "فردی آغیرلیقلی اوْلاراق یا دا تماماً اؤزو ایله عئینی جینسده اوْلان فردلره قارشی روْمانتیک یا دا جینسی جاذیبه یاشامایا سوْق وئرن قالیجی بیر شخصی خۆصوصیّت" تعریف ائدیلیر.عئینی زاماندا فردی بۇ جاذیبه‌لره دایانان ، داورانیشلارا باغلی کیملیک حیسی و بۇ جاذیبه‌لری پایلاشان آیری فردلردن تشکیل تاپان جَمعه عۆضویت ده تانینیر. ==بیرده باخ== {{بیر ده باخ|قارشی‌جینسچی‌لیک}} {{بیر ده باخ|ایکی‌جینسچی‌لیک}} == قایناقلار == {{ویکی قایناقلاماسی|باغلانتی=https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=E%C5%9Fcinsellik&oldid=18808415 |باشلیق= Eşcinsellik |دیل= [[آنادولو تورکجه‌سی]] |یوخلاما=۰۶ آقوْست ۲۰۱۷ }} {{قایناق}} [[بؤلمه:اینسان داورانیشلاری]] [[بؤلمه:Gender]] [[بؤلمه:جینسیت آراشتیرمالاری]] [[بؤلمه:Homosexuality]] [[بؤلمه:عشق]] [[بؤلمه:Interpersonal attraction]] [[بؤلمه:Interpersonal relationships]] [[بؤلمه:Psychiatric false diagnosis]] [[بؤلمه:همجینسچی‌لیک]] [[بؤلمه:Sexual orientation]] [[بؤلمه:Words coined in the 1860s]] k78ruc1k8y35e8rjxoigd99gh31td9z 10 29439 1592695 231161 2026-09-15T10:34:32Z Yossardaz 12770 1592695 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{hidenote|}}}||<small>نوْت: ایستیفاده اوْلونموش بایراقلار [[فیفا]] طرفیندن تأیید اوْلونموشدور. بعضی اوْیونچولار ایکی وطنداشلیغا صاحیب اوْلا بیلیرلر.</small>}} {| border="0" |- | style="background-color:#FFFFFF;vertical-align:top;" width="48%"| {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" {{#if:{{{squad|{{{team|}}}}}}| {{!}}+ {{{squad|{{{team}}}}}} }} |- style="background-color:#AAD0FF" !width=1%|{{{nohead|نؤمره}}} !width=1%|{{{nathead|}}} !width=1%|{{{poshead|مؤوقع}}} !width=75%|اوْیونچو<noinclude> |} |} {{documentation|Template:football squad player/doc}} </noinclude> n1sw1e59br041c3topntb7ny90s2d90 0 41134 1592677 1556210 2026-09-14T19:30:15Z Karixway39 64010 /* */ 1592677 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | common_name = بویوک بریتانیا و شیمالی ایرلند بیرلشمیش کراللیغی | native_name = بویوک بریتانیا و شیمالی ایرلند بیرلشمیش کراللیغی<br/> United Kingdom of Great Britain Northern Ireland | life_span = 1707–1800 | p1 = Kingdom of&nbsp;England | flag_p1 = Flag of England.svg | p2 = Kingdom of&nbsp;Scotland | flag_p2 = Flag of Scotland (traditional).svg | s1 = United&nbsp;Kingdom of Great Britain and Ireland | flag_s1 = Flag of the United Kingdom.svg | image_flag = Union flag 1606 (Kings Colors).svg | image_coat = Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg | coa_size = 90px | symbol_type = Royal coat of arms | image_map = Great_Britain_1789.svg | image_map_caption = Location of Great Britain in 1789 in dark green; Ireland and Hanover in light green | capital = [[لندن]]<br />{{smaller|{{Coord|51|30|N|0|7|W}}}} | common_languages = [[اینگیلیس دیلی]] (official), [[Scots language|Scots]], [[نورن دیلی]], [[Welsh language|Welsh]], [[Cornish language|Cornish]], [[Scottish&nbsp;Gaelic]], [[Angloromani language|Angloromani]] | demonym = [[British people|British]], Briton | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[مشروطیت]] | title_leader = [[List of British monarchs|Monarch]] | leader1 = [[آنا ایستوارت]] | year_leader1 = 1707–1714{{ref label|a|a}} | leader2 = [[بیرینجی جرج (بؤیوک بریتانیا)]] | year_leader2 = 1714–1727 | leader3 = [[ایکینجی جرج]] | year_leader3 = 1727–1760 | leader4 = [[اۆچونجو جرج (پادشاهی متحده)]] | year_leader4 = 1760–1800{{ref label|b|b}} | title_deputy = [[Prime Minister of Great Britain|Prime&nbsp;Minister]] | deputy1 = [[Robert Walpole]] | year_deputy1 = 1721–1742 | deputy2 = [[Spencer Compton, 1st Earl of Wilmington|Earl of Wilmington]] | year_deputy2 = 1742–1743 | deputy3 = [[Henry Pelham]] | year_deputy3 = 1743–1754 | deputy4 = [[Thomas Pelham-Holles, 1st Duke of Newcastle|Duke of Newcastle]] | year_deputy4 = 1757–1762 | deputy5 = [[William Pitt the Elder]] | year_deputy5 = 1766–1768 | deputy6 = [[Frederick North, Lord North|Lord North]] | year_deputy6 = 1770–1782 | deputy7 = [[William Pitt the Younger]] | year_deputy7 = 1783–1800 | legislature = [[Parliament of Great Britain]] | house1 = [[House of Lords]] | house2 = [[House of Commons of Great Britain|House of Commons]] | event_pre = [[Treaty of Union]] | date_pre = 22 July 1706 | event_start = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] | date_start = 1 May | year_start = 1707 | event_end = [[Acts of Union 1800|Union with Ireland]] | date_end = 1 January | year_end = 1801 | stat_year2 = 1707 | stat_pop2 = 7,000,000 | stat_year3 = 1800 | stat_pop3 = 10,500,000 | stat_year1 = Total | stat_area1 = 230977 | currency = Pound sterling | today = {{بایراق|بیرلشمیش شاهلیق}} | footnote_a = {{note|a}} Monarch of England and Scotland from 1702 to 1707. | footnote_b = {{note|b}} Continued as monarch of the United Kingdom until 1820. }} '''بویوک بریتانیا کراللیغی''' {{اینگیلیسجه|Kingdom of Great Britain}}، دا بیر اسکی دؤولت. == گؤرونتولر == <gallery "mode=traditional" "class=cente""> File:Union Jack 1606 Scotland.svg File:Kingdom of Great Britain.png File:Britain breakup.svg File:Anne Stuart.jpg File:George I Profile.jpg File:George II 1755-1767.jpg File:George III (by Sir William Beechey).jpg File:Royal Arms of Great Britain (1714-1801).svg File:Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg File:Floral Badge of Great Britain.svg File:Union flag 1606 (Kings Colors).svg File:British-White-Ensign-1707.svg File:British-Red-Ensign-1707.svg </gallery> == بیرده باخ == * [[تاریخ]] *[[ایمپیراتورلوق]] * [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر]] * [[ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار]] == قایناقلار == {{قایناق}} *اینگلیسیجه ویکی پدیا {{ایمپیراتورلوقلار}} [[بؤلمه:بویوک بریتانیا کراللیغی| ]] [[بؤلمه:تاریخی دؤولتلر]] bcx5du23pzehtr55j3x2dp2vnwzb6js 1592678 1592677 2026-09-14T19:32:03Z Karixway39 64010 /* */ 1592678 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | common_name = بویوک بریتانیا و شیمالی ایرلند بیرلشمیش کراللیغی | native_name = بویوک بریتانیا و شیمالی ایرلند بیرلشمیش کراللیغی<br/> United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland | life_span = 1707–1800 | p1 = Kingdom of&nbsp;England | flag_p1 = Flag of England.svg | p2 = Kingdom of&nbsp;Scotland | flag_p2 = Flag of Scotland (traditional).svg | s1 = United&nbsp;Kingdom of Great Britain and Ireland | flag_s1 = Flag of the United Kingdom.svg | image_flag = Union flag 1606 (Kings Colors).svg | image_coat = Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg | coa_size = 90px | symbol_type = Royal coat of arms | image_map = Great_Britain_1789.svg | image_map_caption = Location of Great Britain in 1789 in dark green; Ireland and Hanover in light green | capital = [[لندن]]<br />{{smaller|{{Coord|51|30|N|0|7|W}}}} | common_languages = [[اینگیلیس دیلی]] (official), [[Scots language|Scots]], [[نورن دیلی]], [[Welsh language|Welsh]], [[Cornish language|Cornish]], [[Scottish&nbsp;Gaelic]], [[Angloromani language|Angloromani]] | demonym = [[British people|British]], Briton | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[مشروطیت]] | title_leader = [[List of British monarchs|Monarch]] | leader1 = [[آنا ایستوارت]] | year_leader1 = 1707–1714{{ref label|a|a}} | leader2 = [[بیرینجی جرج (بؤیوک بریتانیا)]] | year_leader2 = 1714–1727 | leader3 = [[ایکینجی جرج]] | year_leader3 = 1727–1760 | leader4 = [[اۆچونجو جرج (پادشاهی متحده)]] | year_leader4 = 1760–1800{{ref label|b|b}} | title_deputy = [[Prime Minister of Great Britain|Prime&nbsp;Minister]] | deputy1 = [[Robert Walpole]] | year_deputy1 = 1721–1742 | deputy2 = [[Spencer Compton, 1st Earl of Wilmington|Earl of Wilmington]] | year_deputy2 = 1742–1743 | deputy3 = [[Henry Pelham]] | year_deputy3 = 1743–1754 | deputy4 = [[Thomas Pelham-Holles, 1st Duke of Newcastle|Duke of Newcastle]] | year_deputy4 = 1757–1762 | deputy5 = [[William Pitt the Elder]] | year_deputy5 = 1766–1768 | deputy6 = [[Frederick North, Lord North|Lord North]] | year_deputy6 = 1770–1782 | deputy7 = [[William Pitt the Younger]] | year_deputy7 = 1783–1800 | legislature = [[Parliament of Great Britain]] | house1 = [[House of Lords]] | house2 = [[House of Commons of Great Britain|House of Commons]] | event_pre = [[Treaty of Union]] | date_pre = 22 July 1706 | event_start = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] | date_start = 1 May | year_start = 1707 | event_end = [[Acts of Union 1800|Union with Ireland]] | date_end = 1 January | year_end = 1801 | stat_year2 = 1707 | stat_pop2 = 7,000,000 | stat_year3 = 1800 | stat_pop3 = 10,500,000 | stat_year1 = Total | stat_area1 = 230977 | currency = Pound sterling | today = {{بایراق|بیرلشمیش شاهلیق}} | footnote_a = {{note|a}} Monarch of England and Scotland from 1702 to 1707. | footnote_b = {{note|b}} Continued as monarch of the United Kingdom until 1820. }} '''بویوک بریتانیا کراللیغی''' {{اینگیلیسجه|Kingdom of Great Britain}}، دا بیر اسکی دؤولت. == گؤرونتولر == <gallery "mode=traditional" "class=cente""> File:Union Jack 1606 Scotland.svg File:Kingdom of Great Britain.png File:Britain breakup.svg File:Anne Stuart.jpg File:George I Profile.jpg File:George II 1755-1767.jpg File:George III (by Sir William Beechey).jpg File:Royal Arms of Great Britain (1714-1801).svg File:Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg File:Floral Badge of Great Britain.svg File:Union flag 1606 (Kings Colors).svg File:British-White-Ensign-1707.svg File:British-Red-Ensign-1707.svg </gallery> == بیرده باخ == * [[تاریخ]] *[[ایمپیراتورلوق]] * [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر]] * [[ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار]] == قایناقلار == {{قایناق}} *اینگلیسیجه ویکی پدیا {{ایمپیراتورلوقلار}} [[بؤلمه:بویوک بریتانیا کراللیغی| ]] [[بؤلمه:تاریخی دؤولتلر]] f2dpxvzxtxjknr7qvvr2zckj7tuadkw 1592679 1592678 2026-09-14T19:34:26Z Karixway39 64010 /* */ 1592679 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | common_name = بویوک بریتانیا و شیمالی ایرلند بیرلشمیش کراللیغی | native_name = بویوک بریتانیا و ایرلند بیرلشمیش کراللیغی<br/> United Kingdom of Great Britain and Ireland | life_span = 1707–1800 | p1 = Kingdom of&nbsp;England | flag_p1 = Flag of England.svg | p2 = Kingdom of&nbsp;Scotland | flag_p2 = Flag of Scotland (traditional).svg | s1 = United&nbsp;Kingdom of Great Britain and Ireland | flag_s1 = Flag of the United Kingdom.svg | image_flag = Union flag 1606 (Kings Colors).svg | image_coat = Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg | coa_size = 90px | symbol_type = Royal coat of arms | image_map = Great_Britain_1789.svg | image_map_caption = Location of Great Britain in 1789 in dark green; Ireland and Hanover in light green | capital = [[لندن]]<br />{{smaller|{{Coord|51|30|N|0|7|W}}}} | common_languages = [[اینگیلیس دیلی]] (official), [[Scots language|Scots]], [[نورن دیلی]], [[Welsh language|Welsh]], [[Cornish language|Cornish]], [[Scottish&nbsp;Gaelic]], [[Angloromani language|Angloromani]] | demonym = [[British people|British]], Briton | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[مشروطیت]] | title_leader = [[List of British monarchs|Monarch]] | leader1 = [[آنا ایستوارت]] | year_leader1 = 1707–1714{{ref label|a|a}} | leader2 = [[بیرینجی جرج (بؤیوک بریتانیا)]] | year_leader2 = 1714–1727 | leader3 = [[ایکینجی جرج]] | year_leader3 = 1727–1760 | leader4 = [[اۆچونجو جرج (پادشاهی متحده)]] | year_leader4 = 1760–1800{{ref label|b|b}} | title_deputy = [[Prime Minister of Great Britain|Prime&nbsp;Minister]] | deputy1 = [[Robert Walpole]] | year_deputy1 = 1721–1742 | deputy2 = [[Spencer Compton, 1st Earl of Wilmington|Earl of Wilmington]] | year_deputy2 = 1742–1743 | deputy3 = [[Henry Pelham]] | year_deputy3 = 1743–1754 | deputy4 = [[Thomas Pelham-Holles, 1st Duke of Newcastle|Duke of Newcastle]] | year_deputy4 = 1757–1762 | deputy5 = [[William Pitt the Elder]] | year_deputy5 = 1766–1768 | deputy6 = [[Frederick North, Lord North|Lord North]] | year_deputy6 = 1770–1782 | deputy7 = [[William Pitt the Younger]] | year_deputy7 = 1783–1800 | legislature = [[Parliament of Great Britain]] | house1 = [[House of Lords]] | house2 = [[House of Commons of Great Britain|House of Commons]] | event_pre = [[Treaty of Union]] | date_pre = 22 July 1706 | event_start = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] | date_start = 1 May | year_start = 1707 | event_end = [[Acts of Union 1800|Union with Ireland]] | date_end = 1 January | year_end = 1801 | stat_year2 = 1707 | stat_pop2 = 7,000,000 | stat_year3 = 1800 | stat_pop3 = 10,500,000 | stat_year1 = Total | stat_area1 = 230977 | currency = Pound sterling | today = {{بایراق|بیرلشمیش شاهلیق}} | footnote_a = {{note|a}} Monarch of England and Scotland from 1702 to 1707. | footnote_b = {{note|b}} Continued as monarch of the United Kingdom until 1820. }} '''بویوک بریتانیا کراللیغی''' {{اینگیلیسجه|Kingdom of Great Britain}}، دا بیر اسکی دؤولت. == گؤرونتولر == <gallery "mode=traditional" "class=cente""> File:Union Jack 1606 Scotland.svg File:Kingdom of Great Britain.png File:Britain breakup.svg File:Anne Stuart.jpg File:George I Profile.jpg File:George II 1755-1767.jpg File:George III (by Sir William Beechey).jpg File:Royal Arms of Great Britain (1714-1801).svg File:Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg File:Floral Badge of Great Britain.svg File:Union flag 1606 (Kings Colors).svg File:British-White-Ensign-1707.svg File:British-Red-Ensign-1707.svg </gallery> == بیرده باخ == * [[تاریخ]] *[[ایمپیراتورلوق]] * [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر]] * [[ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار]] == قایناقلار == {{قایناق}} *اینگلیسیجه ویکی پدیا {{ایمپیراتورلوقلار}} [[بؤلمه:بویوک بریتانیا کراللیغی| ]] [[بؤلمه:تاریخی دؤولتلر]] 0uanlz0fkq8eg953j2fklediuo401dn 1592680 1592679 2026-09-14T19:36:18Z Karixway39 64010 /* */ 1592680 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | common_name = بویوک بریتانیا کراللیغی | native_name = بویوک بریتانیا کراللیغی<br/> Kingdom of Great Britain | life_span = 1707–1800 | p1 = Kingdom of&nbsp;England | flag_p1 = Flag of England.svg | p2 = Kingdom of&nbsp;Scotland | flag_p2 = Flag of Scotland (traditional).svg | s1 = United&nbsp;Kingdom of Great Britain and Ireland | flag_s1 = Flag of the United Kingdom.svg | image_flag = Union flag 1606 (Kings Colors).svg | image_coat = Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg | coa_size = 90px | symbol_type = Royal coat of arms | image_map = Great_Britain_1789.svg | image_map_caption = Location of Great Britain in 1789 in dark green; Ireland and Hanover in light green | capital = [[لندن]]<br />{{smaller|{{Coord|51|30|N|0|7|W}}}} | common_languages = [[اینگیلیس دیلی]] (official), [[Scots language|Scots]], [[نورن دیلی]], [[Welsh language|Welsh]], [[Cornish language|Cornish]], [[Scottish&nbsp;Gaelic]], [[Angloromani language|Angloromani]] | demonym = [[British people|British]], Briton | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[مشروطیت]] | title_leader = [[List of British monarchs|Monarch]] | leader1 = [[آنا ایستوارت]] | year_leader1 = 1707–1714{{ref label|a|a}} | leader2 = [[بیرینجی جرج (بؤیوک بریتانیا)]] | year_leader2 = 1714–1727 | leader3 = [[ایکینجی جرج]] | year_leader3 = 1727–1760 | leader4 = [[اۆچونجو جرج (پادشاهی متحده)]] | year_leader4 = 1760–1800{{ref label|b|b}} | title_deputy = [[Prime Minister of Great Britain|Prime&nbsp;Minister]] | deputy1 = [[Robert Walpole]] | year_deputy1 = 1721–1742 | deputy2 = [[Spencer Compton, 1st Earl of Wilmington|Earl of Wilmington]] | year_deputy2 = 1742–1743 | deputy3 = [[Henry Pelham]] | year_deputy3 = 1743–1754 | deputy4 = [[Thomas Pelham-Holles, 1st Duke of Newcastle|Duke of Newcastle]] | year_deputy4 = 1757–1762 | deputy5 = [[William Pitt the Elder]] | year_deputy5 = 1766–1768 | deputy6 = [[Frederick North, Lord North|Lord North]] | year_deputy6 = 1770–1782 | deputy7 = [[William Pitt the Younger]] | year_deputy7 = 1783–1800 | legislature = [[Parliament of Great Britain]] | house1 = [[House of Lords]] | house2 = [[House of Commons of Great Britain|House of Commons]] | event_pre = [[Treaty of Union]] | date_pre = 22 July 1706 | event_start = [[Acts of Union 1707|Acts of Union]] | date_start = 1 May | year_start = 1707 | event_end = [[Acts of Union 1800|Union with Ireland]] | date_end = 1 January | year_end = 1801 | stat_year2 = 1707 | stat_pop2 = 7,000,000 | stat_year3 = 1800 | stat_pop3 = 10,500,000 | stat_year1 = Total | stat_area1 = 230977 | currency = Pound sterling | today = {{بایراق|بیرلشمیش شاهلیق}} | footnote_a = {{note|a}} Monarch of England and Scotland from 1702 to 1707. | footnote_b = {{note|b}} Continued as monarch of the United Kingdom until 1820. }} '''بویوک بریتانیا کراللیغی''' {{اینگیلیسجه|Kingdom of Great Britain}}، دا بیر اسکی دؤولت. == گؤرونتولر == <gallery "mode=traditional" "class=cente""> File:Union Jack 1606 Scotland.svg File:Kingdom of Great Britain.png File:Britain breakup.svg File:Anne Stuart.jpg File:George I Profile.jpg File:George II 1755-1767.jpg File:George III (by Sir William Beechey).jpg File:Royal Arms of Great Britain (1714-1801).svg File:Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg File:Floral Badge of Great Britain.svg File:Union flag 1606 (Kings Colors).svg File:British-White-Ensign-1707.svg File:British-Red-Ensign-1707.svg </gallery> == بیرده باخ == * [[تاریخ]] *[[ایمپیراتورلوق]] * [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر]] * [[ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار]] == قایناقلار == {{قایناق}} *اینگلیسیجه ویکی پدیا {{ایمپیراتورلوقلار}} [[بؤلمه:بویوک بریتانیا کراللیغی| ]] [[بؤلمه:تاریخی دؤولتلر]] ljnd9wftk668zgp4ou6idlt69jialde 0 51200 1592686 1558161 2026-09-14T23:28:16Z ~2026-49832-47 64437 /* اتمولوژی */ 1592686 wikitext text/x-wiki [[فایل:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg|بندانگشتی|ابراهیمی دینلر باخیشیندا آدم و حوا ایلک هتروسکسوال اینسانلار تانینیر]] '''هِتروسکسوالیق''' و یا '''قارشی‌جینسچیلیک''' ، جینسی یا دا احساسی باخیمدان مۇقابیل جینسه ایگی حیس ائتمک حالتیدیر. جینسی آچیدان [[خانیم]]لارا علاقه حیس ائدن [[ائرکک]]لره و ائرککلره علاقه حیس ائدن خانیملارا هتروسکسوال دئییلیر. هتروسکسواللیق حئیوان جینسیتینی تانملامادا دا چوْخ ایشلنیر. ==اتمولوژی== هتروسکسوال کلمه‌سی، "فرقلی" معناسیندا گَلن [[یونانجا|یوْنانجا]] هِتروس و "جینسیت" معناسینا گَلن [[لاتین دیلی|لاتینجه]] سکس کلمه‌لریندن گلیر. قارشی جینس اۆچون حیس اوْلان جینسی جاذیبه نوْرمال جینسیلیک ده تانینیر. ==بیرده باخ== {{بیر ده باخ|همجینسچی‌لیک}} {{بیر ده باخ|ایکی‌جینسچی‌لیک}} == قایناقلار == {{ویکی قایناقلاماسی|باغلانتی=https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Heteroseks%C3%BCellik&oldid=16958348 |باشلیق= Heteroseksüellik |دیل= [[آنادولو تورکجه‌سی]] |یوخلاما=۰۶ آقوْست ۲۰۱۷ }} {{قایناق}} [[بؤلمه:اینسان داورانیشلاری]] [[بؤلمه:Heterosexuality]] [[بؤلمه:Gender]] [[بؤلمه:Interpersonal attraction]] [[بؤلمه:Interpersonal relationships]] [[بؤلمه:عشق]] [[بؤلمه:Normative ethics]] [[بؤلمه:Sexual orientation]] k0y3d6r0c9iv4piqqif3g7oo4cnmgp9 0 201846 1592683 682920 2026-09-14T21:09:07Z ~2026-49781-08 64436 1592683 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune| | name = Codogné | official_name = Comune di Codogné<ref>[http://www.comuniecitta.it/risorse/statuti/codogne.pdf Statuto del Comune di Codogné]</ref> | native_name = | image_skyline = Codognè_-_Villa_Toderini_-_Foto_di_Paolo_Steffan.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Villa Toderini | image_shield = Codognè-Stemma.png | shield_alt = | shield_size = px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|52|N|12|26|E|type:city(5,243)_region:IT|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = [[ونتو]] | province = [[Province of Treviso|Treviso]] (TV) | frazioni = | mayor_party = | mayor = Roberto Bet | area_footnotes = | area_total_km2 = 21.7 | population_footnotes = <ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> | population_total = 5334 | population_as_of = 30 June 2017 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Codognesi | elevation_footnotes = | elevation_m = 26 | twin1 = | twin1_country = | saint = St. Andrew the Apostle | day = November 30 | postal_code = 31013 | area_code = 0438 | website = | footnotes = }} کودونیه ([[ایتالیا دیلی|ایتالیاجا]]: Codogné) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۳۳۴ نفر ایمیش. و [[ونتو]] اوستانیندا دا یئرلشیب. == بیرده باخ == [[ایتالیا شهرلرین لیستی]] == قایناق‌لار == {{قایناق}} اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Codogné|Codogné]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Codogné | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{ایتالیا-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:ایتالیا شهرلری]] jgqbxvs62750kx8b0quo4mfgezq7byo 0 357570 1592693 1515911 2026-09-15T09:46:04Z ~2026-50023-17 64445 1592693 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Oğuz | settlement_type = City & Municipality | native_name = | image_shield = | pushpin_map = Azerbaijan | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Azerbaijan}} | subdivision_type1 = رایون | subdivision_name1 = [[اوغوز رایونو|اوغوز]] | leader_title = | leader_name = | established_title = Established | established_date = 1968 | area_total_km2 = | area_footnotes = | population_as_of = 2010 | population_total = 7002 | population_footnotes = <ref>[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-26&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x World Gazetteer: Azerbaijan] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110622020159/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-26&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x |date=June 22, 2011 }} &ndash; World-Gazetteer.com</ref> | population_density_km2 = | timezone = [[Azerbaijan Time|AZT]] | utc_offset = +4 | timezone_DST = [[Azerbaijan Time|AZT]] | utc_offset_DST = +5 | coordinates = {{coord|41|04|15|N|47|27|30|E|region:AZ|display=inline}} | elevation_m = 630 | area_code = +994 024 | website = | image_skyline = File:OghuzCollection67.jpg | imagesize = 300px }} '''اوغوز''' (شهر) ([[تورکجه]]: Oğuz), و یا وارتاشئن ([[تورکجه]]: Vartaşen; [[ارمنی دیلی|ارمنی‌جه]]: Վարդաշեն), [[آذربایجان جومهوریتی]]نین [[اوغوز رایونو|اوغوز]] رایونو اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۷۰۰۲ نفر ایمیشو ۶۳۰ متر دنیز سَویه‌سیندن اۇجالیقی وار. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Oğuz | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{آذربایجان جومهوریتی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری]] g7gokg5zbhxdabn3w8z18krydytrduq 1592694 1592693 2026-09-15T09:47:11Z ~2026-50023-17 64445 1592694 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Oğuz | settlement_type = City & Municipality | native_name = | image_shield = | pushpin_map = Azerbaijan | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Azerbaijan}} | subdivision_type1 = رایون | subdivision_name1 = [[اوغوز رایونو|اوغوز]] | leader_title = | leader_name = | established_title = Established | established_date = 1968 | area_total_km2 = | area_footnotes = | population_as_of = 2010 | population_total = 7002 | population_footnotes = <ref>[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-26&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x World Gazetteer: Azerbaijan] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110622020159/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-26&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=x |date=June 22, 2011 }} &ndash; World-Gazetteer.com</ref> | population_density_km2 = | timezone = [[Azerbaijan Time|AZT]] | utc_offset = +4 | timezone_DST = [[Azerbaijan Time|AZT]] | utc_offset_DST = +5 | coordinates = {{coord|41|04|15|N|47|27|30|E|region:AZ|display=inline}} | elevation_m = 630 | area_code = +994 024 | website = | image_skyline = File:OghuzCollection67.jpg | imagesize = 300px }} '''اوغوز''' (شهر) ([[تورکجه]]: Oğuz), عول '''وارتاشئن''' ([[تورکجه]]: Vartaşen; [[ارمنی دیلی|ارمنی‌جه]]: Վարդաշեն), [[آذربایجان جومهوریتی]]نین [[اوغوز رایونو|اوغوز]] رایونو اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۷۰۰۲ نفر ایمیشو ۶۳۰ متر دنیز سَویه‌سیندن اۇجالیقی وار. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Oğuz | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{آذربایجان جومهوریتی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری]] 4gbhbibay6ts55cqku7dixqeu5aok5g 0 382163 1592674 1592545 2026-09-14T13:17:25Z Nanamchan 64428 /* */ 1592674 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Yukari Tamura | native_name = 田村 ゆかり | native_name_lang = ja | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1976|02|27}}<ref name="Profile">{{cite web |title=田村ゆかり{{pipe}}日本タレント名鑑 |url=https://www.vip-times.co.jp/?talent_id=W00-0391 |website=[[Nihon Tarento Meikan]] |accessdate=18 February 2019 |language=ja}}</ref> | birth_place = [[فوکوئوکا اوستانی]], Japan<ref name="Profile" /> | occupation = {{Flatlist| * [[Voice acting in Japan|Voice actress]] * [[Single|singer]] }} | years_active = 1997–present | agent = Amuleto | height = 157 cm<ref name="Profile" /> | website = {{Official URL}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{Flatlist| * [[J-pop]] * [[Music of Japan#Theme music|Anison]] }} | instrument = Vocals | years_active = 2001–present | label = {{Plainlist| * [[Universal Music Japan|PolyGram Japan]] (1997–2001) * [[کونامی]] (2001–2007) * [[King Records (Japan)|Starchild / King]] * [[Mages (company)|Cana aria]]/[[Teichiku Records|Teichiku]] (2017–present) }} | associated_acts = [[یوئی هوریئه]], [[Move (Japanese band)|Move]] }} }} '''یوکاری تامورا''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Yukari Tamura) [[ژاپون|ژاپونلی]] [[موسیقیچی]] - چئشیتلی [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. یوکاری تامورا ۲۷ فوریه ۱۹۷۶ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Yukari Tamura | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{موسیقی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:موسیقیچیلر]] by7loy2xdyr5c348jk109lnjh8ewxsr 1592684 1592674 2026-09-14T21:11:39Z Shawwww 63559 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Nanamchan|Nanamchan]] ([[User talk:Nanamchan|talk]]) (TwinkleGlobal) 1592684 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Yukari Tamura | image = | alt = | caption = | native_name = 田村 ゆかり | native_name_lang = ja | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1976|02|27}}<ref name="Profile">{{cite web |title=田村ゆかり{{pipe}}日本タレント名鑑 |url=https://www.vip-times.co.jp/?talent_id=W00-0391 |website=[[Nihon Tarento Meikan]] |accessdate=18 February 2019 |language=ja}}</ref> | birth_place = [[فوکوئوکا اوستانی]], Japan<ref name="Profile" /> | occupation = {{Flatlist| * [[Voice acting in Japan|Voice actress]] * [[Single|singer]] }} | years_active = 1997–present | agent = Amuleto | height = 157 cm<ref name="Profile" /> | website = {{Official URL}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{Flatlist| * [[J-pop]] * [[Music of Japan#Theme music|anison]] * [[pop rock]] }} | instrument = Vocals | years_active = 2001–present | label = {{Plainlist| * [[Universal Music Japan|PolyGram Japan]] (1997–2001) * [[کونامی]] (2001–2007) * [[King Records (Japan)|King]] (2007–2016) * [[Mages (company)|Cana aria]]/[[Teichiku Records|Teichiku]] (2017–present) }} | associated_acts = [[یوئی هوریئه]], [[Move (Japanese band)|Move]] }} }} '''یوکاری تامورا''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Yukari Tamura) [[ژاپون|ژاپونلی]] [[موسیقیچی]] - چئشیتلی [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. یوکاری تامورا ۲۷ فوریه ۱۹۷۶ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Yukari Tamura | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{موسیقی-قارالاما}} {{Authority control}} [[بؤلمه:موسیقیچیلر]] o1dp6o8y4faga74mkq33uv2sf5fpu83 0 618012 1592688 1591361 2026-09-15T03:23:44Z Asorev 43636 /* ختیرلانماسی */ 1592688 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = بوریس پرچاتکین | native_name = Борис Георгиевич Перчаткин | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1946|7|1}} | birth_place = [[میرهورود]]، [[اوکراین شوروی سوسیالیست جومهوریتی|اوکراین SSR]]، [[شوروی]] | nationality = [[شوروی]]، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]] | religion = [[مسیحیت]] ([[پنطیکاستاللیق]]) | occupation = اینسان حاقلاری فعالی، دینی رهبر | children = 6 }} '''بوریس قئورقیئویچ پرچاتکین''' (روسجا: ''Борис Георгиевич Перчаткин''؛ د. 1 ژوئیه 1946) — شوروی و آمریکا اینسان حاقلاری فعالی و 1970-جی ایللرین سونلاری و 1980-جی ایللرین اوللرینده [[ناخودکا]] شهرینده باشلایان دینی موهاجیرت حرکاتینین ان تنینمیش تمثیلچیلریندن بیریدیر. 1989-جو ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده «لوتنبرق متمم‌سی»نین (Lautenberg Amendment) قبول ائدیلمه‌سی اوچون لابی‌چیلیک ائتمیشدیر کی، بونون نتینجه‌سینده کئچمیش شوروی اؤلکه‌لریندن 1 میلیونا یاخین دینی آزلیق تمثیلچیسی قانونلار چئرچیوه‌سینده آمریکایا موهاجیرت ائده بیلمیشدیر<ref name="romanovic"/>. == بیوقرافی == === ایلک ایللری و کلیسایا قوشولماسی === بوریس پرچاتکین حربی طیاره‌چی عائله‌سینده آنادان اولوب. آتاسی بوریسین دوغولماسیندان قیسا مدت سونرا آوتوموبیل قازاسیندا هلاک اولوب. آناسی بیر نئچه ایل سونرا باشقا بیر حربی قلوقچو ایله ائولنیب، لکین 1353-جو ایلده اؤگئی آتاسی اوسیان زامانی امری یئرینه یئتیرمئدیینه گؤره هبس ائدیلیب و [[وورکوتا]] لاقئرلرینده 25 ایللیک اجباری امک جزاسینا محکوم ائدیلیب. 16 یاشیندا بوریس ناخودکادا پنطیکاستال کلیساسینی تاپیب و اونا قوشولوب. بوندان سونرا شوروده اینانانلارین تعقیب ائدیلمه‌سی حاقیندا معلوماتلار توپلایاراق خاریجی ژورنالیستلرله فعال شکیلده بؤلوشمه‌یه باشلاییب<ref name="semjonova"/>. === موهاجیرت حرکاتی و موخالیفلیقلرله علاقه‌لر === 1976-جی ایلده پرچاتکین همکارلاری واسلی پاتروشف، و. ا. بورلاچنکو و ولادیمیر استپانوو ایله بیرلیکده [[موسکو]]داکی موخالیفه‌چیلرله (دیسسیدنتلر) علاقه قوردو. موخالیفه‌چیلر اونا گئتدیکجه بؤیوئین موهاجیرت حرکاتینا تشکیلاتی فورما وئرمه‌یی مصلحت گؤردولر. همین ایل [[موسکو هلسینکی قروپو]]نون تمثیلچیسی ل. و. ورونینا ناخودکایا گلدی. بوندان سونرا پرچاتکین پنطیکاستاللارین شورودن کوتلوی شکیلده چیخماسی اوچون فعال موباریزه آپاردی. همین ایل او، [[بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتی|ب‌م‌ت]]-یه، [[کلیسالار دونیا شوراسی]]نا و هلسینکی یوکونش آکتینی امزالامیش اؤلکه رهبرلرینه مراجعتلئر گؤندره‌رک شوروده اینانانلارین مداوم تعقیب اولونماسی حاقیندا معلومات وئردی<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live|accessdate=2026-07-29|archivedate=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/}}</ref>. 1977-جی ایلده نیکولای قورئتی ایله بیرلیکده پنطیکاستاللار آدیندان هبس ائدیلمیش موخالیفه‌چیلر [[الکساندر قینزبورق]]، [[یوری اورلوو]] و [[اناتولی شارانسکی]]نین مدافعه‌سینه قالخدی. همین ایل باشقا دینی جریانلارین مسیحیلری ایله بیرلیکده تعقیب اولونان مسیحیلر اوچون شورودن چیخیش ایزنلری طلب ائتمک اۆچون عمومی آجلیق آکسییاسیندا ائتدیردی<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=September 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978-جی ایل دسامبرین 20-ده پرچاتکین ناخودکا پوچتیندان آمریکا بیرلشمیش ایالتلری پرزیدنتی [[جیمی کارتر]]ا یئنی ایل تلگرامی گؤندرمه‌یه جهیل ائتدی و اوندان دین آزادلیغیندان محروم اولان اینسانلارا دیقت یئتیرمه‌سینی خاهیش ائتدی<ref name="nashaamerica"/><ref name="дементьев">{{cite book |author=Андрей Дементьев |title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы |url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |location=Vladivostok |publisher=Русский остров |year=2011 |pages=213 |isbn=978-5-93577-054-2 |language=ru |archive-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |url-status=live}}</ref>. 1979-جو ایلدن او، موهاجیرت ائتمک ایستیه‌ن اینانانلار اوچون مرکزین یارادیلماسی اوچون تشکیلاتی ایشلره رهبرلیک ائتدی. 1980-جی ایلده یئنی یارادیلمیش «موهاجیرت اۆچون شوروی پنطیکاستال کلیسالاری شوراسی»نین کاتبی سئچیلدی. === دولتی تعقیبلر و هبس === موهاجیرت اوچون مراجعت ائدن اینانانلار کمیته‌سینین ان فعال اۆوو اولدوغونا گؤره شوروی حاکمیتی‌نین هدافینه چئوریلدی. یئرلی مطبوعاتدا اونا و عائله‌سینه قارشی گئنش بؤهتان کمپانییاسی باشلاندی<ref name=Островская>[http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |date=2023-09-26 }} Островская О. П. Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Дальневосточный юридический институт МВД РФ. 2017</ref>. 1980-جی ایل آقوستون 21-ده پرچاتکین ناخودکادا هبس ائدیلدی. 1981-جی ایلین مارس آیینین سونلاریندا RSFSR جزا مجله‌سینین 190.1-جی مدسی ایله («شوروی دولتی و ایجتماعی قورولوشونو تحقیر ائدن یالان اویدورمالار یایما») 2 ایللیک هبس جزاسینا محکوم ائدیلدی<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref>. [[آمریکانین سسی]] رادیو ایستانسیاسینین معلوماتینا گؤره، ایستنطاق و دادگاه زامانی اونا هوشونو جوماغا سبب اولان کیمیوی مائعلر (نئرولپتیکلر) وئریلیب<ref name=Островская/>. 1982-جی ایلین آقوستوندا آزادلیغا چیخدیقدان سونرا موهاجیرت ائتمک حاقّی اوچون موباریزه‌سینی داوام ائتدیردی. لکین 1983-جو ایلین اوللرینده یئنیدن هبس اولوندو و سوغوق سیلاحلارین قانونسیز گزدیریلمه‌سی ئیتیهامی ایله 1.5 ایللیک هبس جزاسینا محکوم ائدیلدی<ref name=Островская/>. === آمریکایا موهاجیرت و لوتنبرق متمم‌سی === 1987-جی ایلده او، آمریکا کونقره‌سی اوچون «شوروده دینین وضعیتی حاقیندا» حسلبات حاضیرلادی. بو حسلبات کونقرسدا اوخوندو و پرچاتکین آمریکا خاریجی ایشلر ناذیری [[جورش شولتس]]<ref name="romanovic">{{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}}</ref> و آمریکا عالی دادگاهینین صدری [[ویلیام رنکویست]] ایله گؤروشلره دعوت اولوندو<ref name="romanovic"/>. 1988-جی ایلین ماییندا آمریکا پرزیدنتی [[رونالد ریقان]] موسکودا شوروی رهبری ایله گؤروشنده، پرچاتکین شوروی پروتستانلارینین تمثیلچیسی کیمی بیرینجی خانیم [[نئسی ریقان]] ایله گؤروشه دعوت ائدیلدی<ref name="gura">[http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf Гура В. О. Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.] // Гілея: науковий вісник. — 2018. — Вып. 135. — С. 171—175.</ref>. بو گؤروشدو او، ریقان و قارباچووا دین آزادلیغی و مانعه‌سیز چیخیش حاقّی طلب ائدن مراجعتنامه‌نی تحویل وئردی<ref name=Островская/>. 1988-جی ایل ژوئیه‌نین 26-دا پرچاتکین تمام عائله‌سی ایله آمریکایا موهاجیرت ائتدی<ref name="gura" />. 1988-جی ایل آقوستون 4-ده او، آمریکا کونقره‌سینده شوروده اینانانلارین تعقیب اولونماسی حاقیندا چیخیش ائتدی<ref name="gura" /><ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>. بو سعی‌لرین نتینجه‌سینده<ref name="futornyj">[https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9 Футорный Виталий. 25-летие начала исхода] // Диаспора. Славянская общественная газета. — 2013. — Vol. 16, no. 15. — P. 9.</ref> 1989-جو ایلده سناتور [[فرانک لوتنبرق]]ین آدینی داشییان «لوتنبرق متمم‌سی» قبول ائدیلدی. بو قانونین ایلک 10 ایلینده 350 مینه‌ یاخین دینی موهاجیر آمریکادا مسکونلاشدی<ref name="gura" /><ref name="semjonova">{{cite web |last=Семенова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}}</ref>، 2010-جو ایله قدر ایسه بو سایی 1 میلیونا چاتدی<ref name="romanovic"/>. === آمریکاداکی اینسان حاقلاری فعالیتی === آمریکادا یاشادیغی مدتده پرچاتکین اؤز عکس-تئزیسلرینی و هبس حیاتینی ائحتوا ائدن شخصی وب-سایتینی یاراتدی و خریستیان اینسان حاقلاری تشکیلاتینی (ARRC) قوردو<ref name="romanovic"/>. همچینین اؤزونون «اوودلو جادالار» (روسجا: ''Огненные тропы'') آدلی بیوقرافیک کیتابینی نشر ائتدیردی. 2025-جی ایلین یاییندا پرچاتکین و اونون طرفدارلاری آمریکا دؤولت دپارتامنتینده و بین‌الخلق دین آزادلیغی کمیسیونوندا (USCIRF) چیخیش ائده‌رک اوکراین و روسیه‌داکی صوله‌پروئس مسیحیلرین تعقیب اولوندوغونو، بدیل موولکی خذمئت حاقیندان محروم ائدیلدیکلرینی و مجبوری حربی خذمئته جلب اولوندوقلارینی بیلدیردیلر. بو چرچیوه‌ده او، [[Uniting for Ukraine|U4U]] پروقرامی ایله آمریکایا گلن اوکراینلی مسیحیلر اوچون خوصوصی موهاجیرت کوتاسینین آچیلماسی اوچون لابی‌چیلیک ائتدی<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == ختیرلانماسی == مشهور شوروی موخالیفه‌چیسی [[آندره ساخاروف]] 1981-جی ایلده قلمه آلدیغی «آلیملرین مسئولیتلییی» آدلی مقاله‌سینده بوریس پرچاتکینین آدینی سیاسی مهبوسلار آراسیندا آچیق شکیلده قئید ائتمیشدیر<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == قایناقلار == <div class="mw-content-ltr"> <references /> </div> {{Authority control}} [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] nqcpebbun1q87rw79azgbwkhlywrdbq 1592689 1592688 2026-09-15T03:25:23Z Asorev 43636 /* موهاجیرت حرکاتی و موخالیفلیقلرله علاقه‌لر */ 1592689 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = بوریس پرچاتکین | native_name = Борис Георгиевич Перчаткин | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1946|7|1}} | birth_place = [[میرهورود]]، [[اوکراین شوروی سوسیالیست جومهوریتی|اوکراین SSR]]، [[شوروی]] | nationality = [[شوروی]]، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکا]] | religion = [[مسیحیت]] ([[پنطیکاستاللیق]]) | occupation = اینسان حاقلاری فعالی، دینی رهبر | children = 6 }} '''بوریس قئورقیئویچ پرچاتکین''' (روسجا: ''Борис Георгиевич Перчаткин''؛ د. 1 ژوئیه 1946) — شوروی و آمریکا اینسان حاقلاری فعالی و 1970-جی ایللرین سونلاری و 1980-جی ایللرین اوللرینده [[ناخودکا]] شهرینده باشلایان دینی موهاجیرت حرکاتینین ان تنینمیش تمثیلچیلریندن بیریدیر. 1989-جو ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده «لوتنبرق متمم‌سی»نین (Lautenberg Amendment) قبول ائدیلمه‌سی اوچون لابی‌چیلیک ائتمیشدیر کی، بونون نتینجه‌سینده کئچمیش شوروی اؤلکه‌لریندن 1 میلیونا یاخین دینی آزلیق تمثیلچیسی قانونلار چئرچیوه‌سینده آمریکایا موهاجیرت ائده بیلمیشدیر<ref name="romanovic"/>. == بیوقرافی == === ایلک ایللری و کلیسایا قوشولماسی === بوریس پرچاتکین حربی طیاره‌چی عائله‌سینده آنادان اولوب. آتاسی بوریسین دوغولماسیندان قیسا مدت سونرا آوتوموبیل قازاسیندا هلاک اولوب. آناسی بیر نئچه ایل سونرا باشقا بیر حربی قلوقچو ایله ائولنیب، لکین 1353-جو ایلده اؤگئی آتاسی اوسیان زامانی امری یئرینه یئتیرمئدیینه گؤره هبس ائدیلیب و [[وورکوتا]] لاقئرلرینده 25 ایللیک اجباری امک جزاسینا محکوم ائدیلیب. 16 یاشیندا بوریس ناخودکادا پنطیکاستال کلیساسینی تاپیب و اونا قوشولوب. بوندان سونرا شوروده اینانانلارین تعقیب ائدیلمه‌سی حاقیندا معلوماتلار توپلایاراق خاریجی ژورنالیستلرله فعال شکیلده بؤلوشمه‌یه باشلاییب<ref name="semjonova"/>. === موهاجیرت حرکاتی و موخالیفلیقلرله علاقه‌لر === 1976-جی ایلده پرچاتکین همکارلاری واسلی پاتروشف، و. ا. بورلاچنکو و ولادیمیر استپانوو ایله بیرلیکده [[موسکو]]داکی موخالیفه‌چیلرله (دیسسیدنتلر) علاقه قوردو. موخالیفه‌چیلر اونا گئتدیکجه بؤیوئین موهاجیرت حرکاتینا تشکیلاتی فورما وئرمه‌یی مصلحت گؤردولر. همین ایل [[موسکو هلسینکی قروپو]]نون تمثیلچیسی ل. و. ورونینا ناخودکایا گلدی. بوندان سونرا پرچاتکین پنطیکاستاللارین شورودن کوتلوی شکیلده چیخماسی اوچون فعال موباریزه آپاردی. همین ایل او، [[بیرلشمیش ملتلر تشکیلاتی|ب‌م‌ت]]-یه، [[کلیسالار دونیا شوراسی]]نا و هلسینکی یوکونش آکتینی امزالامیش اؤلکه رهبرلرینه مراجعتلئر گؤندره‌رک شوروده اینانانلارین مداوم تعقیب اولونماسی حاقیندا معلومات وئردی<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live|accessdate=2026-07-29|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/}}</ref>. 1977-جی ایلده نیکولای قورئتی ایله بیرلیکده پنطیکاستاللار آدیندان هبس ائدیلمیش موخالیفه‌چیلر [[الکساندر قینزبورق]]، [[یوری اورلوو]] و [[اناتولی شارانسکی]]نین مدافعه‌سینه قالخدی. همین ایل باشقا دینی جریانلارین مسیحیلری ایله بیرلیکده تعقیب اولونان مسیحیلر اوچون شورودن چیخیش ایزنلری طلب ائتمک اۆچون عمومی آجلیق آکسییاسیندا ائتدیردی<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=September 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live}}</ref>. 1978-جی ایل دسامبرین 20-ده پرچاتکین ناخودکا پوچتیندان آمریکا بیرلشمیش ایالتلری پرزیدنتی [[جیمی کارتر]]ا یئنی ایل تلگرامی گؤندرمه‌یه جهیل ائتدی و اوندان دین آزادلیغیندان محروم اولان اینسانلارا دیقت یئتیرمه‌سینی خاهیش ائتدی<ref name="nashaamerica"/><ref name="дементьев">{{cite book |author=Андрей Дементьев |title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы |url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |location=Vladivostok |publisher=Русский остров |year=2011 |pages=213 |isbn=978-5-93577-054-2 |language=ru |archive-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |url-status=live}}</ref>. 1979-جو ایلدن او، موهاجیرت ائتمک ایستیه‌ن اینانانلار اوچون مرکزین یارادیلماسی اوچون تشکیلاتی ایشلره رهبرلیک ائتدی. 1980-جی ایلده یئنی یارادیلمیش «موهاجیرت اۆچون شوروی پنطیکاستال کلیسالاری شوراسی»نین کاتبی سئچیلدی. === دولتی تعقیبلر و هبس === موهاجیرت اوچون مراجعت ائدن اینانانلار کمیته‌سینین ان فعال اۆوو اولدوغونا گؤره شوروی حاکمیتی‌نین هدافینه چئوریلدی. یئرلی مطبوعاتدا اونا و عائله‌سینه قارشی گئنش بؤهتان کمپانییاسی باشلاندی<ref name=Островская>[http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |date=2023-09-26 }} Островская О. П. Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Дальневосточный юридический институт МВД РФ. 2017</ref>. 1980-جی ایل آقوستون 21-ده پرچاتکین ناخودکادا هبس ائدیلدی. 1981-جی ایلین مارس آیینین سونلاریندا RSFSR جزا مجله‌سینین 190.1-جی مدسی ایله («شوروی دولتی و ایجتماعی قورولوشونو تحقیر ائدن یالان اویدورمالار یایما») 2 ایللیک هبس جزاسینا محکوم ائدیلدی<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref>. [[آمریکانین سسی]] رادیو ایستانسیاسینین معلوماتینا گؤره، ایستنطاق و دادگاه زامانی اونا هوشونو جوماغا سبب اولان کیمیوی مائعلر (نئرولپتیکلر) وئریلیب<ref name=Островская/>. 1982-جی ایلین آقوستوندا آزادلیغا چیخدیقدان سونرا موهاجیرت ائتمک حاقّی اوچون موباریزه‌سینی داوام ائتدیردی. لکین 1983-جو ایلین اوللرینده یئنیدن هبس اولوندو و سوغوق سیلاحلارین قانونسیز گزدیریلمه‌سی ئیتیهامی ایله 1.5 ایللیک هبس جزاسینا محکوم ائدیلدی<ref name=Островская/>. === آمریکایا موهاجیرت و لوتنبرق متمم‌سی === 1987-جی ایلده او، آمریکا کونقره‌سی اوچون «شوروده دینین وضعیتی حاقیندا» حسلبات حاضیرلادی. بو حسلبات کونقرسدا اوخوندو و پرچاتکین آمریکا خاریجی ایشلر ناذیری [[جورش شولتس]]<ref name="romanovic">{{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}}</ref> و آمریکا عالی دادگاهینین صدری [[ویلیام رنکویست]] ایله گؤروشلره دعوت اولوندو<ref name="romanovic"/>. 1988-جی ایلین ماییندا آمریکا پرزیدنتی [[رونالد ریقان]] موسکودا شوروی رهبری ایله گؤروشنده، پرچاتکین شوروی پروتستانلارینین تمثیلچیسی کیمی بیرینجی خانیم [[نئسی ریقان]] ایله گؤروشه دعوت ائدیلدی<ref name="gura">[http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf Гура В. О. Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.] // Гілея: науковий вісник. — 2018. — Вып. 135. — С. 171—175.</ref>. بو گؤروشدو او، ریقان و قارباچووا دین آزادلیغی و مانعه‌سیز چیخیش حاقّی طلب ائدن مراجعتنامه‌نی تحویل وئردی<ref name=Островская/>. 1988-جی ایل ژوئیه‌نین 26-دا پرچاتکین تمام عائله‌سی ایله آمریکایا موهاجیرت ائتدی<ref name="gura" />. 1988-جی ایل آقوستون 4-ده او، آمریکا کونقره‌سینده شوروده اینانانلارین تعقیب اولونماسی حاقیندا چیخیش ائتدی<ref name="gura" /><ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>. بو سعی‌لرین نتینجه‌سینده<ref name="futornyj">[https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9 Футорный Виталий. 25-летие начала исхода] // Диаспора. Славянская общественная газета. — 2013. — Vol. 16, no. 15. — P. 9.</ref> 1989-جو ایلده سناتور [[فرانک لوتنبرق]]ین آدینی داشییان «لوتنبرق متمم‌سی» قبول ائدیلدی. بو قانونین ایلک 10 ایلینده 350 مینه‌ یاخین دینی موهاجیر آمریکادا مسکونلاشدی<ref name="gura" /><ref name="semjonova">{{cite web |last=Семенова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}}</ref>، 2010-جو ایله قدر ایسه بو سایی 1 میلیونا چاتدی<ref name="romanovic"/>. === آمریکاداکی اینسان حاقلاری فعالیتی === آمریکادا یاشادیغی مدتده پرچاتکین اؤز عکس-تئزیسلرینی و هبس حیاتینی ائحتوا ائدن شخصی وب-سایتینی یاراتدی و خریستیان اینسان حاقلاری تشکیلاتینی (ARRC) قوردو<ref name="romanovic"/>. همچینین اؤزونون «اوودلو جادالار» (روسجا: ''Огненные тропы'') آدلی بیوقرافیک کیتابینی نشر ائتدیردی. 2025-جی ایلین یاییندا پرچاتکین و اونون طرفدارلاری آمریکا دؤولت دپارتامنتینده و بین‌الخلق دین آزادلیغی کمیسیونوندا (USCIRF) چیخیش ائده‌رک اوکراین و روسیه‌داکی صوله‌پروئس مسیحیلرین تعقیب اولوندوغونو، بدیل موولکی خذمئت حاقیندان محروم ائدیلدیکلرینی و مجبوری حربی خذمئته جلب اولوندوقلارینی بیلدیردیلر. بو چرچیوه‌ده او، [[Uniting for Ukraine|U4U]] پروقرامی ایله آمریکایا گلن اوکراینلی مسیحیلر اوچون خوصوصی موهاجیرت کوتاسینین آچیلماسی اوچون لابی‌چیلیک ائتدی<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>. == ختیرلانماسی == مشهور شوروی موخالیفه‌چیسی [[آندره ساخاروف]] 1981-جی ایلده قلمه آلدیغی «آلیملرین مسئولیتلییی» آدلی مقاله‌سینده بوریس پرچاتکینین آدینی سیاسی مهبوسلار آراسیندا آچیق شکیلده قئید ائتمیشدیر<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>. == قایناقلار == <div class="mw-content-ltr"> <references /> </div> {{Authority control}} [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] 09qg3q6jozrvlfnl88jptvsl5dwceo5 0 618214 1592691 2026-09-15T06:53:27Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' '''کیمیاگرلیق''' ( [[عرب دیلی|عربجه]] : '''الکیمیاء''' ) طبیعی فلسفه‌نین قدیم بیر قولو، بیر فلسفی و [[اؤن بیلیم]] گلنک‌دیر کی بیر واختلار [[چین]] ، هیند، [[شیمی و کیمیاچیلیق ایسلام دونیادا|موسلمان دونیاسی]] و اوروپادا تطبیق اولونوردو.<ref>{{cite encyclopedia |last=Pereira |first=...' ایله ياراتدی 1592691 wikitext text/x-wiki '''کیمیاگرلیق''' ( [[عرب دیلی|عربجه]] : '''الکیمیاء''' ) طبیعی فلسفه‌نین قدیم بیر قولو، بیر فلسفی و [[اؤن بیلیم]] گلنک‌دیر کی بیر واختلار [[چین]] ، هیند، [[شیمی و کیمیاچیلیق ایسلام دونیادا|موسلمان دونیاسی]] و اوروپادا تطبیق اولونوردو.<ref>{{cite encyclopedia |last=Pereira |first=Michela |editor-last=Craig |editor-first=Edward |editor-link=Edward Craig (philosopher) |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |chapter=Alchemy |year=2018 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-25069-6 |doi=10.4324/9780415249126-Q001-1 |quote=Alchemy is the quest for an agent of material perfection, produced through a creative activity (''opus''), in which humans and nature collaborate. It exists in many cultures (China, India, Islam; in the Western world since Hellenistic times) under different specifications: aiming at the production of gold and/or other perfect substances from baser ones, or of the elixir that prolongs life, or even of life itself. Because of its purpose, the alchemists' quest is always strictly linked to the religious doctrine of redemption current in each civilization where alchemy is practised.<br /> In the Western world alchemy presented itself at its advent as a sacred art. But when, after a long detour via Byzantium and Islamic culture, it came back again to Europe in the twelfth century, adepts designated themselves philosophers. Since then alchemy has confronted natural philosophy for several centuries.}}</ref> کیمیانین غربی فورماسیندا، بو علم ایلک دفعه میلاددان سونرا ایلک یوزایل‌لرده یونان-روم میصری‌نین یازیلان پیودوپیقرافیک (ساخته‌ یازار) متن‌لرینده گؤرونور.<ref>{{Cite journal |last=Keyser |first=Paul T. |date=1990 |title=Alchemy in the Ancient World: From Science to Magic |url=https://hdl.handle.net/2142/12197 |journal=Illinois Classical Studies |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=353–378 |hdl=2142/12197}}</ref> یونانجا دانیشان کیمیا‌چی‌لر، چوخ واخت اؤز اینجه صنعت‌لرینه «صنعت» (τέχνη) یا «بیلیک» (ἐπιστήμη) آدی وئریردیلر و بو صنعت چوخ واخت موقدس و ایلاهی یا تانری‌سال کیمی تانینیردی.<ref>{{cite book |last=Malouin |first=Paul-Jacques |contribution=Alchimie [Alchemy] |title=Encyclopédie ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts, et des Métiers |volume=I |location=Paris |year=1751 |editor-last=Diderot |editor-link=Diderot |editor2-last=d'Alembert |editor2-link=D'Alembert |display-editors=0 |translator=Lauren Yoder |title-link=Encyclopédie |work=Encyclopedia of Diderot & d'Alembert - Collaborative Translation Project |hdl=2027/spo.did2222.0000.057}}</ref><ref name=lindy>{{harvnb|Linden|1996|pp=7 & 11}}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} 0mphauq8gj30qt4ks3og0u8ippg8g1y 1592692 1592691 2026-09-15T07:43:08Z H.Ganjeli 58356 1592692 wikitext text/x-wiki '''کیمیاگرلیق''' ( [[عرب دیلی|عربجه]] : '''الکیمیاء''' ) طبیعی فلسفه‌نین قدیم بیر قولو، بیر فلسفی و [[اؤن بیلیم]] گلنک‌دیر کی بیر واختلار [[چین]] ، هیند، [[شیمی و کیمیاچیلیق ایسلام دونیادا|موسلمان دونیاسی]] و اوروپادا تطبیق اولونوردو.<ref>{{cite encyclopedia |last=Pereira |first=Michela |editor-last=Craig |editor-first=Edward |editor-link=Edward Craig (philosopher) |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |chapter=Alchemy |year=2018 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-25069-6 |doi=10.4324/9780415249126-Q001-1 |quote=Alchemy is the quest for an agent of material perfection, produced through a creative activity (''opus''), in which humans and nature collaborate. It exists in many cultures (China, India, Islam; in the Western world since Hellenistic times) under different specifications: aiming at the production of gold and/or other perfect substances from baser ones, or of the elixir that prolongs life, or even of life itself. Because of its purpose, the alchemists' quest is always strictly linked to the religious doctrine of redemption current in each civilization where alchemy is practised.<br /> In the Western world alchemy presented itself at its advent as a sacred art. But when, after a long detour via Byzantium and Islamic culture, it came back again to Europe in the twelfth century, adepts designated themselves philosophers. Since then alchemy has confronted natural philosophy for several centuries.}}</ref> کیمیانین غربی فورماسیندا، بو علم ایلک دفعه میلاددان سونرا ایلک یوزایل‌لرده یونان-روم میصری‌نین یازیلان پیودوپیقرافیک (ساخته‌ یازار) متن‌لرینده گؤرونور.<ref>{{Cite journal |last=Keyser |first=Paul T. |date=1990 |title=Alchemy in the Ancient World: From Science to Magic |url=https://hdl.handle.net/2142/12197 |journal=Illinois Classical Studies |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=353–378 |hdl=2142/12197}}</ref> یونانجا دانیشان کیمیا‌چی‌لر، چوخ واخت اؤز اینجه صنعت‌لرینه «صنعت» (τέχνη) یا «بیلیک» (ἐπιστήμη) آدی وئریردیلر و بو صنعت چوخ واخت موقدس و ایلاهی یا تانری‌سال کیمی تانینیردی.<ref>{{cite book |last=Malouin |first=Paul-Jacques |contribution=Alchimie [Alchemy] |title=Encyclopédie ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts, et des Métiers |volume=I |location=Paris |year=1751 |editor-last=Diderot |editor-link=Diderot |editor2-last=d'Alembert |editor2-link=D'Alembert |display-editors=0 |translator=Lauren Yoder |title-link=Encyclopédie |work=Encyclopedia of Diderot & d'Alembert - Collaborative Translation Project |hdl=2027/spo.did2222.0000.057}}</ref><ref name=lindy>{{harvnb|Linden|1996|pp=7 & 11}}</ref> [[File:Il laboratorio dell'alchimista, Giovanni Stradano, studiolo di Francesco I.jpg|thumb|۱۵۷۱اینجی ایل فلورانس]] ==قایناقلار== {{قایناق}} il7ozqgf38bejuqh9qpsth4vcox82c9 1592696 1592692 2026-09-15T11:46:41Z H.Ganjeli 58356 1592696 wikitext text/x-wiki '''کیمیاگرلیق''' ( [[عرب دیلی|عربجه]] : '''الکیمیاء''' ) طبیعی فلسفه‌نین قدیم بیر قولو، بیر فلسفی و [[اؤن بیلیم]] گلنک‌دیر کی بیر واختلار [[چین]] ، هیند، [[شیمی و کیمیاچیلیق ایسلام دونیادا|موسلمان دونیاسی]] و اوروپادا تطبیق اولونوردو.<ref>{{cite encyclopedia |last=Pereira |first=Michela |editor-last=Craig |editor-first=Edward |editor-link=Edward Craig (philosopher) |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |chapter=Alchemy |year=2018 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-25069-6 |doi=10.4324/9780415249126-Q001-1 |quote=Alchemy is the quest for an agent of material perfection, produced through a creative activity (''opus''), in which humans and nature collaborate. It exists in many cultures (China, India, Islam; in the Western world since Hellenistic times) under different specifications: aiming at the production of gold and/or other perfect substances from baser ones, or of the elixir that prolongs life, or even of life itself. Because of its purpose, the alchemists' quest is always strictly linked to the religious doctrine of redemption current in each civilization where alchemy is practised.<br /> In the Western world alchemy presented itself at its advent as a sacred art. But when, after a long detour via Byzantium and Islamic culture, it came back again to Europe in the twelfth century, adepts designated themselves philosophers. Since then alchemy has confronted natural philosophy for several centuries.}}</ref> کیمیانین غربی فورماسیندا، بو علم ایلک دفعه میلاددان سونرا ایلک یوزایل‌لرده یونان-روم میصری‌نین یازیلان پیودوپیقرافیک (ساخته‌ یازار) متن‌لرینده گؤرونور.<ref>{{Cite journal |last=Keyser |first=Paul T. |date=1990 |title=Alchemy in the Ancient World: From Science to Magic |url=https://hdl.handle.net/2142/12197 |journal=Illinois Classical Studies |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=353–378 |hdl=2142/12197}}</ref> یونانجا دانیشان کیمیا‌چی‌لر، چوخ واخت اؤز اینجه صنعت‌لرینه «صنعت» (τέχνη) یا «بیلیک» (ἐπιστήμη) آدی وئریردیلر و بو صنعت چوخ واخت موقدس و ایلاهی یا تانری‌سال کیمی تانینیردی.<ref>{{cite book |last=Malouin |first=Paul-Jacques |contribution=Alchimie [Alchemy] |title=Encyclopédie ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts, et des Métiers |volume=I |location=Paris |year=1751 |editor-last=Diderot |editor-link=Diderot |editor2-last=d'Alembert |editor2-link=D'Alembert |display-editors=0 |translator=Lauren Yoder |title-link=Encyclopédie |work=Encyclopedia of Diderot & d'Alembert - Collaborative Translation Project |hdl=2027/spo.did2222.0000.057}}</ref><ref name=lindy>{{harvnb|Linden|1996|pp=7 & 11}}</ref> [[File:Il laboratorio dell'alchimista, Giovanni Stradano, studiolo di Francesco I.jpg|thumb|۱۵۷۱اینجی ایل فلورانس]] کیمیاچیلار ، خاص موادی آریندیرما ائتمک، یئتیرمک و کامیللشدیرمک اوچون چالیشیردیلار.<ref>{{cite book |last=Malouin |first=Paul-Jacques |contribution=Alchimie [Alchemy] |title=Encyclopédie ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts, et des Métiers |volume=I |location=Paris |year=1751 |editor-last=Diderot |editor-link=Diderot |editor2-last=d'Alembert |editor2-link=D'Alembert |display-editors=0 |translator=Lauren Yoder |title-link=Encyclopédie |work=Encyclopedia of Diderot & d'Alembert - Collaborative Translation Project |hdl=2027/spo.did2222.0000.057}}</ref><ref name=lindy>{{harvnb|Linden|1996|pp=7 & 11}}</ref> ان گئنیش یاییلمیش مقصدلر بونلار ایدی: کریزوپویا یا دا «آلتین دوزلتمک» (قورقوشون کیمی [[آنا متاللاری]] قیزیل کیمی نجیب متاللارایلیزلرا چئویرمک)، اؤلومسوزلوک ایکسیری‌نین یارادیلماسی، و هر جور خسته‌لیگی درمان ائده‌بیلن پاناسه‌یا (نوش‌دارو) دوزلتمک.<ref>{{cite web |title=Alchemy |url=http://dictionary.reference.com/browse/alchemy |work=Dictionary.com |access-date=21 August 2007 |archive-date=18 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070818081308/http://dictionary.reference.com/browse/Alchemy |url-status=live}}</ref> اینسانین جسد و روحونون کامیللشمه‌سی، کیمیاگرلیگین بؤیوک ایش نتیجه‌سی حساب اولونوردو. فیلسوف داشینی یاراتما کونسپتی، بو پروژه‌لرین هامیسی ایله بیر شکیلده باغلانتیلی ایدی. ایسلام و اوروپا کیمیاچیلری، بیر سیرا تمل لابراتوار تکنیک‌لری، نظریه‌لر و ترمین‌لر گلیشدیردیلر کی اونلارین بیر قیسمی هله ده گونوموزده ایستیفاده اولونور. اونلار، هر شئیین دؤرد عنصر‌دن عبارت اولدوغو حاقینداکی [[قدیم یونان]] فلسفی فیکریندن ال چکمه‌دیلر و ایشلرینی گیزلین ساخلاماغا مئیللی ایدیلر، بونا گؤره ده چوخ واخت رمز‌لردن و گیزملی سیمگه لاردان ایستیفاده ائدیردیلر. اوروپادا، ۱۲-جی [[ یوز ایل|یوزایل‌لیکده]] ایسلام عالیم‌لرینین علمی اثرلرینین [[لاتین دیلی|لاتین دیلینه]] چئوریلمه‌سی و ارسطو فلسفه‌سینین یئنی‌دن کشف اولونماسی، لاتین کیمیاگرلیگی‌نین چیچکلنن بیر عنعنه‌سینه یول آچدی. بو [[اورتا عصرلر]] کیمیاچیلیگی، داها سونرا یئنی دؤورون علمی‌نین (خوصوصیله شیمی و طیب‌بی‌نین) گلیشمه‌سینده اؤنملی بیر رول اوینادی.<ref>{{cite journal |editor-last=Eddy |editor-first=Matthew Daniel |editor2-last=Mauskopf |editor2-first=Seymour |editor3-last=Newman |editor3-first=William R. |editor-link3=William R. Newman |display-editors=0 |ref={{harvid|''CKEMW''|2014}} |title=Chemical Knowledge in the Early Modern World |journal=Osiris |volume=29 |pages=1–15 |date=2014 |url=https://www.academia.edu/6629576 |last1=Newman |first1=William R. |author-link1=William R. Newman |last2=Mauskopf |first2=Seymour H. |last3=Eddy |first3=Matthew Daniel |pmid=26103744 |doi=10.1086/678110 |s2cid=29035688 |access-date=23 August 2014 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730040038/https://www.academia.edu/6629576 |url-status=live | issn=0369-7827}}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} c8pha3y43psn0izef2rdo3hsxnz45s1 1592697 1592696 2026-09-15T11:50:24Z H.Ganjeli 58356 1592697 wikitext text/x-wiki '''کیمیاگرلیق''' ( [[عرب دیلی|عربجه]] : '''الکیمیاء''' ) طبیعی فلسفه‌نین قدیم بیر قولو، بیر فلسفی و [[اؤن بیلیم]] گلنک‌دیر کی بیر واختلار [[چین]] ، هیند، [[شیمی و کیمیاچیلیق ایسلام دونیادا|موسلمان دونیاسی]] و اوروپادا تطبیق اولونوردو.<ref>{{cite encyclopedia |last=Pereira |first=Michela |editor-last=Craig |editor-first=Edward |editor-link=Edward Craig (philosopher) |encyclopedia=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |chapter=Alchemy |year=2018 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-25069-6 |doi=10.4324/9780415249126-Q001-1 |quote=Alchemy is the quest for an agent of material perfection, produced through a creative activity (''opus''), in which humans and nature collaborate. It exists in many cultures (China, India, Islam; in the Western world since Hellenistic times) under different specifications: aiming at the production of gold and/or other perfect substances from baser ones, or of the elixir that prolongs life, or even of life itself. Because of its purpose, the alchemists' quest is always strictly linked to the religious doctrine of redemption current in each civilization where alchemy is practised.<br /> In the Western world alchemy presented itself at its advent as a sacred art. But when, after a long detour via Byzantium and Islamic culture, it came back again to Europe in the twelfth century, adepts designated themselves philosophers. Since then alchemy has confronted natural philosophy for several centuries.}}</ref> کیمیانین غربی فورماسیندا، بو علم ایلک دفعه میلاددان سونرا ایلک یوزایل‌لرده یونان-روم میصری‌نین یازیلان پیودوپیقرافیک (ساخته‌ یازار) متن‌لرینده گؤرونور.<ref>{{Cite journal |last=Keyser |first=Paul T. |date=1990 |title=Alchemy in the Ancient World: From Science to Magic |url=https://hdl.handle.net/2142/12197 |journal=Illinois Classical Studies |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=353–378 |hdl=2142/12197}}</ref> یونانجا دانیشان کیمیا‌چی‌لر، چوخ واخت اؤز اینجه صنعت‌لرینه «صنعت» (τέχνη) یا «بیلیک» (ἐπιστήμη) آدی وئریردیلر و بو صنعت چوخ واخت موقدس و ایلاهی یا تانری‌سال کیمی تانینیردی.<ref>{{cite book |last=Malouin |first=Paul-Jacques |contribution=Alchimie [Alchemy] |title=Encyclopédie ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts, et des Métiers |volume=I |location=Paris |year=1751 |editor-last=Diderot |editor-link=Diderot |editor2-last=d'Alembert |editor2-link=D'Alembert |display-editors=0 |translator=Lauren Yoder |title-link=Encyclopédie |work=Encyclopedia of Diderot & d'Alembert - Collaborative Translation Project |hdl=2027/spo.did2222.0000.057}}</ref><ref name=lindy>{{harvnb|Linden|1996|pp=7 & 11}}</ref> [[File:Il laboratorio dell'alchimista, Giovanni Stradano, studiolo di Francesco I.jpg|thumb|۱۵۷۱اینجی ایل فلورانس]] کیمیاچیلار ، خاص موادی آریندیرما ائتمک، یئتیرمک و کامیللشدیرمک اوچون چالیشیردیلار.<ref>{{cite book |last=Malouin |first=Paul-Jacques |contribution=Alchimie [Alchemy] |title=Encyclopédie ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts, et des Métiers |volume=I |location=Paris |year=1751 |editor-last=Diderot |editor-link=Diderot |editor2-last=d'Alembert |editor2-link=D'Alembert |display-editors=0 |translator=Lauren Yoder |title-link=Encyclopédie |work=Encyclopedia of Diderot & d'Alembert - Collaborative Translation Project |hdl=2027/spo.did2222.0000.057}}</ref><ref name=lindy>{{harvnb|Linden|1996|pp=7 & 11}}</ref> ان گئنیش یاییلمیش مقصدلر بونلار ایدی: کریزوپویا یا دا «آلتین دوزلتمک» (قورقوشون کیمی [[آنا متاللاری]] قیزیل کیمی نجیب متاللارایلیزلرا چئویرمک)، اؤلومسوزلوک ایکسیری‌نین یارادیلماسی، و هر جور خسته‌لیگی درمان ائده‌بیلن پاناسه‌یا (نوش‌دارو) دوزلتمک.<ref>{{cite web |title=Alchemy |url=http://dictionary.reference.com/browse/alchemy |work=Dictionary.com |access-date=21 August 2007 |archive-date=18 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070818081308/http://dictionary.reference.com/browse/Alchemy |url-status=live}}</ref> اینسانین جسد و روحونون کامیللشمه‌سی، کیمیاگرلیگین بؤیوک ایش نتیجه‌سی حساب اولونوردو. فیلسوف داشینی یاراتما کونسپتی، بو پروژه‌لرین هامیسی ایله بیر شکیلده باغلانتیلی ایدی. [[File:Amphitheatrum sapientiae aeternae - Alchemist's Laboratory.png|thumb|بیر لابراتور رسیمی ۱۵۹۵جی ایلده هانس وردمان]] ایسلام و اوروپا کیمیاچیلری، بیر سیرا تمل لابراتوار تکنیک‌لری، نظریه‌لر و ترمین‌لر گلیشدیردیلر کی اونلارین بیر قیسمی هله ده گونوموزده ایستیفاده اولونور. اونلار، هر شئیین دؤرد عنصر‌دن عبارت اولدوغو حاقینداکی [[قدیم یونان]] فلسفی فیکریندن ال چکمه‌دیلر و ایشلرینی گیزلین ساخلاماغا مئیللی ایدیلر، بونا گؤره ده چوخ واخت رمز‌لردن و گیزملی سیمگه لاردان ایستیفاده ائدیردیلر. اوروپادا، ۱۲-جی [[ یوز ایل|یوزایل‌لیکده]] ایسلام عالیم‌لرینین علمی اثرلرینین [[لاتین دیلی|لاتین دیلینه]] چئوریلمه‌سی و ارسطو فلسفه‌سینین یئنی‌دن کشف اولونماسی، لاتین کیمیاگرلیگی‌نین چیچکلنن بیر عنعنه‌سینه یول آچدی. بو [[اورتا عصرلر]] کیمیاچیلیگی، داها سونرا یئنی دؤورون علمی‌نین (خوصوصیله شیمی و طیب‌بی‌نین) گلیشمه‌سینده اؤنملی بیر رول اوینادی.<ref>{{cite journal |editor-last=Eddy |editor-first=Matthew Daniel |editor2-last=Mauskopf |editor2-first=Seymour |editor3-last=Newman |editor3-first=William R. |editor-link3=William R. Newman |display-editors=0 |ref={{harvid|''CKEMW''|2014}} |title=Chemical Knowledge in the Early Modern World |journal=Osiris |volume=29 |pages=1–15 |date=2014 |url=https://www.academia.edu/6629576 |last1=Newman |first1=William R. |author-link1=William R. Newman |last2=Mauskopf |first2=Seymour H. |last3=Eddy |first3=Matthew Daniel |pmid=26103744 |doi=10.1086/678110 |s2cid=29035688 |access-date=23 August 2014 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730040038/https://www.academia.edu/6629576 |url-status=live | issn=0369-7827}}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} cz10awfx0wxm0y5vhoaj62lagqcdjvd