آلمان

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="azb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>azbwiki</dbname>
    <base>https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">اؤزل</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">دانیشیق</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ایشلدن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ایشلدن دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فایل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فایل دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">کؤمک</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">کؤمک دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">بؤلمه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بؤلمه دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پوْرتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پوْرتال دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>آلمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618</id>
    <revision>
      <id>1592751</id>
      <parentid>1591791</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr. Thomas Liptak</username>
        <id>59004</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ایقتیصادیات */ photo updated (2026)</comment>
      <origin>1592751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145594" sha1="mdke8q6vfa5cieee1hp8d13cka6ahnw" xml:space="preserve">{{Infobox country
|conventional_long_name = آلمان فدراتیو جومهوریتی
|native_name = {{Native name|de|Bundesrepublik Deutschland|icon=no}}{{efn|name=a|In the recognized minority languages and the most spoken minority [[languages of Germany|language of Germany]]:
:*{{lang-da|Forbundsrepublikken Tyskland}}
:*{{lang-nds|Bundesrepubliek Düütschland}}
:*{{lang-hsb|Zwjazkowa Republika Němska}}
:*{{lang-dsb|Nimska Zwězkowa Republika}}
:*{{lang-rmy|Federalni Republika Jermaniya}}
:*{{lang-fy|Bûnsrepublyk Dútslân}}
:*{{Lang-tr|Almanya Federal Cumhuriyeti}}
}}
|common_name = Germany
|national_motto = بیرلیک و عدالت و اؤزگورلوک
{{Lang|de|&quot;{{Lang|de|[[Das Lied der Deutschen|Einigkeit und Recht und Freiheit]]}}&quot;}}{{سخ}}&lt;small&gt;&quot;Unity and Justice and Freedom&quot; (de facto) &lt;/small&gt;
[[فارس دیلی]] : اتحاد و عدالت و آزادی
|national_anthem = ''[[Deutschlandlied]]''{{سخ}}({{Lang-en|&quot;Song of Germany&quot;}}){{سخ}}&lt;small&gt;(third verse only)&lt;/small&gt;{{efn|From 1952 to 1990, the ''Deutschlandlied'' was the national anthem but only the third verse was sung on official occasions. Since 1991, the third verse alone has been the national anthem.&lt;ref name=PresidentsOffice&gt;{{cite web | url = http://www.bundespraesident.de/DE/Amt-und-Aufgaben/Wirken-im-Inland/Repraesentation-und-Integration/repraesentation-und-integration-node.html| title = Repräsentation und Integration | author = Bundespräsidialamt | authorlink = Bundespräsidialamt | language = German | accessdate = ۸ March ۲۰۱۶ | quote =
Nach Herstellung der staatlichen Einheit Deutschlands bestimmte Bundespräsident von Weizsäcker in einem Briefwechsel mit Bundeskanzler Helmut Kohl im Jahr 1991 die dritte Strophe zur Nationalhymne für das deutsche Volk. [In 1991, following the establishment of German unity, Federal President von Weizsäcker, in an exchange of letters with Chancellor Helmut Kohl, declared the third verse [of the Deutschlandlied] to be the national anthem of the German people.]}}&lt;/ref&gt;|group=efn}}{{سخ}}[[File:National anthem of Germany - U.S. Army ۱st Armored Division Band.ogg|center]]
|image_flag = Flag of Germany.svg
|image_coat = Coat of Arms of Germany.svg
|image_map = EU-Germany.svg
|map2_width = ۲۵۰px
|map_caption = {{Map caption|location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[اوروپا بیرلیگی]] |subregion_color=green |legend=EU-Germany.svg}}
|official_languages = [[آلمان دیلی]]{{ref|a}}{{efn|[[دانمارک دیلی]]، [[Low German]]، [[سورب دیللری]], [[رومان دیلی]], and [[فریس دیل‌لری]] are recognised by the [[European Charter for Regional or Minority Languages]]|group=efn}}
|ethnic_groups = {{Unbulleted list|item_style=white-space:nowrap; |۸۰٫۰٪ [[آلمانلار]] |۱۱٫۶٪ باشقا اورپالی |۳٫۷٪ [[ترک]] |۱٫۷٪ [[آسیالی]] |۰٫۷٪ [[آفریقالی]] |۰٫۵٪ [[آمریکالی]] |۱٫۸٪ باشقا}}
|ethnic_groups_year = ۲۰۱۲&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite book | author = Bundesamt für Migration und Flüchtlinge | date = January ۲۰۱۴ | title = Migrationsbericht ۲۰۱۲ | trans_title = Migrarion Report ۲۰۱۲ | url = http://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Publikationen/Migrationsberichte/migrationsbericht-2012.pdf | format = PDF | language = German | publisher = Bundesministerium des Innern Referat Öffentlichkeitsarbeit | accessdate = ۲۷ July ۲۰۱۴ | archive-date = 2016-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160812062845/http://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Publikationen/Migrationsberichte/migrationsbericht-2012.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|religion = {{Unbulleted list|item_style=white-space:nowrap; | ۳۳٫۵٪ دین‌سیز |۲۹٫۵٪ کاتولیسیزم |۲۷٫۹٪ اینجیل‌لی کیلیسا |۵٪ [[ایسلام]] |۳٫۳٪ باشقا مسیحیت |۰٫۸٪ باشقا دین&lt;ref name=&quot;EKD2016&quot;&gt;[https://www.ekd.de/download/zahlen_und_fakten_2016.pdf Numbers and Facts about Church Life in Germany 2016 Report]. Evangelical Church of Germany. Retrieved 06 December 2016.&lt;/ref&gt;}}
|demonym = [[آلمانلار]]
|capital = [[برلین]]{{ref label|aaa|a}}
| footnote_a = 
|coordinates = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}}
|largest_city = capital
|government_type = [[فدرال حوکومت|فدرال]]{{جب}}[[پارلمانی سیستم]]{{جب}}[[جومهوریت]]
|leader_title1 = [[جومهور باشقانی]]
|leader_name1 = [[Joachim Gauck]]
|leader_title2 = [[آلمانین فدرال کانس‌لاری|کانس]]
|leader_name2 = [[آنقلا مرکل]]
|legislature = {{آریت}}
|upper_house = [[بوندسرات]]
|lower_house = [[بوندستاق]]
|sovereignty_type = [[آلمان کیرالیقی|تشکیلات]]
|established_event1 = [[مقدس روم ژرمن ایمپیراتورلوغو|مقدس روم]]
|established_date1 = ۲ فوریه ۹۶۲
|established_event2 = [[آلمان کونفدراسیونو]]
|established_date2 = ۸ ژون ۱۸۱۵
|established_event3 = [[آلمان بیرلیشماقی]]
|established_date3 = ۱۸ ژانویه ۱۸۷۱
|established_event4 = [[ویمار جومهوریتی]]
|established_date4 = ۱۱ اوت ۱۹۱۹
|established_event5 = [[غربی آلمان]]
|established_date5 = ۲۳ مئی ۱۹۴۹
|established_event6 = [[آوروپا ایقتیصادی بیرلیگی|EEC]] [[اوروپا بیرلیگی|Foundation]]{{efn|[[اوروپا بیرلیگی]] since ۱۹۹۳.|group=efn}}
|established_date6 = ۱ ژانویه ۱۹۵۸
|established_event7 = [[آلمان بیرلیشماقی|بیرلیشماق]]
|established_date7 = ۳ اوکتبر ۱۹۹۰
|area_km2 = ۳۵۷٬۱۶۸
|area_sq_mi = ۱۳۷٬۸۴۷ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|area_rank = ۶۳
|population_estimate = ۸۲٬۱۷۵٬۷۰۰&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/۲۰۱۶/۰۸/PD16_295_12411pdf.pdf;jsessionid=۹۹۶EC2DF0A8D510CF89FDCBC74DBAE9F.cae۲?__blob=publicationFile|title=Population at 82.2 million at the end of 2015 – population increase due to high immigration|date=۲۶ August ۲۰۱۶|work=destatis.de}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|population_estimate_year = ۲۰۱۵
|population_estimate_rank = ۱۶نجی
|population_density_km2 = ۲۲۷
|population_density_sq_mi = ۵۸۳ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = ۵۸
|GDP_PPP_year = ۲۰۱۵
|GDP_PPP = $۳٫۸۴۲ تریلیون&lt;ref name=IMF&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/۲۰۱۵/۰۲/weodata/weorept.aspx?pr.x=۳۸&amp;pr.y=۳&amp;sy=۲۰۱۴&amp;ey=۲۰۲۰&amp;scsm=۱&amp;ssd=۱&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=۱&amp;c=۱۳۴&amp;s=NGDPD%۲CNGDPDPC%۲CPPPGDP%۲CPPPPC&amp;grp=۰&amp;a= |title=Germany |publisher=International Monetary Fund |date=October ۲۰۱۵ |accessdate=۶ August ۲۰۱۶}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_rank = 5
|GDP_PPP_per_capita = $۴۷٬۰۳۳&lt;ref name=IMF /&gt;
|GDP_PPP_per_capita_rank = ۲۰
|GDP_nominal = $۳٫۳۷۱ تریلیون&lt;ref name=IMF /&gt;
|GDP_nominal_rank = 4
|GDP_nominal_per_capita_rank = ۲۰
|GDP_nominal_year = ۲۰۱۵
|GDP_nominal_per_capita = $۴۱٬۲۶۷&lt;ref name=IMF /&gt;
|Gini_year = ۲۰۱۴
|Gini_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|Gini = 30.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref =&lt;ref name=eurogini&gt;{{cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di۱۲|publisher=Eurostat Data Explorer|accessdate=۱۳ August ۲۰۱۳}}&lt;/ref&gt;
|Gini_rank =
|HDI_year = ۲۰۱۴&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
|HDI_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|HDI = 0.916 &lt;!--number only--&gt;
|HDI_ref =&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=۲۰۱۵ Human Development Report |date=۲۰۱۵ |accessdate=۱۴ December ۲۰۱۵ |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
|HDI_rank = ۶
|currency = [[یورو]] ([[Euro sign|€]])
|currency_code = EUR
|time_zone = CET
|utc_offset = +۱
|time_zone_DST = CEST
|utc_offset_DST = +۲
|drives_on = ساغ
|cctld = [[.de]] و [[.eu]]
|calling_code = [[Telephone numbers in Germany|۴۹]]
}}
[[File:Invasions_of_the_Roman_Empire_1.png|thumb|left|300px]]
[[File:Invasions_of_the_Roman_Empire_1.png|thumb|left|300px]]
[[File:HRR_1648.png|thumb|left|300px]]
[[File:GermansAD50.svg|thumb|left|300px]]
'''آلمان''' ({{آلمانجا|'''Deutschland'''}})، ({{تلفظ|ˈdɔʏtʃlant}}) رسمی آدی: '''آلمان فدراتیو جومهوریتی''' ({{آلمانجا|'''Bundesrepublik Deutschland'''}}) [[باتی آوروپا]]دا یئرلشن دؤولت‌دیر. قوزئی ده [[قوزئی دنیزی]]، [[دانمارک]] و [[بالتیک دنیزی]]، دۇغودا [[لهیستان]] و [[چک جومهوریتی]]، گونئی‌ده [[اوتریش]] و [[سویس]]، باتی ده ایسه [[فرانسه]]، [[لوکزامبورق]]، [[بلژیک]] و [[هولند]] ایله همسرحددیر.

آلمان ۱۶ فدرال ایالت‌دن ({{آلمانجا|'''Bundesländer'''}}) عبارت مجلیس‌لی فدرال جومهوریتیدیر. باشکند شهر و اینضیباطی مرکز [[برلین]] شهری‌دیر. دؤولت کیمی آلمان [[۱۸۷۱]]-جی ایلده [[Fransa-Prussiya müharibəsi|فرانسه -پروس ساواشی]]ندن سوْنرا بیرلشدیریلمیش‌دیر. [[ایکینجی دونیا ساواشی]]ندن سوْنرا ایکی حیصّه یه بؤلونن اؤلکه، [[۱۹۹۰]]-جو ایلده یئنی‌دن بیرلش‌دی. [[اوروپا بیرلیگی]]نین یارادیجیلاریندان بیری اوْلان آلمان ۸۱٫۸ میلیون اهالی‌سی ایله آب-ده سای اعتباری‌له بیرینجی یئری تۇتور.&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/news/world-europe-17299607&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.nationsonline.org/oneworld/germany.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lonelyplanet.com/germany&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.deutschland.de/en&lt;/ref&gt;

[[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] (۱۹۷۳)، [[ناتو]] (۱۹۵۵)، [[جی ۸]] و [[جی۴]] تشکیلاتلارینین عضوو اوْلان آلمان دۆنیانین اؤنجول دؤولتلریندن بیریدیر. اؤلکه اۆدم حجمینه گؤره دۆنیانین اۆچونجو بؤیوک ایقتصادیاتینا مالیک اوْلماقلا یاناشی امتهه ایخراجاتینا گؤره بیرینجی، ایدخالاتینا گؤره ایسه ایکینجی یئری تۇتور. ۲۰۰۷-جی ایلده هم [[اوروپا بیرلیگی]]، هم ده گ۸-ین نؤوبه‌لی رهبرلییی خۆصوصیت لرینی حیاتا کئچیریب.
۱۰۰-جی ایلدن اول جرمن خالق‌لاری جرمانیا اولاراق آدلاندیریلان بؤلگه‌ده یاشامیش‌لار.&lt;ref&gt;[http://www.unrv.com/provinces/germania.php M.S. Cermanya hakkında] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222103229/http://www.unrv.com/provinces/germania.php |date=2008-12-22 }} www.unrv.com&lt;/ref&gt; ۱۰. عصردن ۱۸۰۶-جی ایله قدر جرمن بؤلگه‌لری موقددس روما ژرمن ایمپراتورلوغونون بیر پارچاسی اوْلدو. ۱۶. عصر بویونجا قوزئی آلمان بؤلگه‌لری، تئستانت ایصلاحاتیندان مرکزی اوْلدو. ژرمن خالقی ایلک اولاراق ۱۸۷۱-جی ایلده فرانسه -پروسسییا موحاریبه‌سی اسناسیندا خالق-دؤولت حالینا گلدی. ایکی. دونیا دؤیوشو سوْنراسیندا، ۱۹۴۹-جو ایلد، آلمان دؤیوشو قازانان دؤولت‌لر طرفیندن ایکی دؤولته بؤلوندو. بۇ ایکی دؤولت ۱۹۹۰-جی ایل‌ده بیرلشدی‌لر. باتی آلمان داها سوْنرا آدی آوروپا بیرلیگی آوروپا بیرلیگی‌نین ۱۹۵۷دئکی قوروجو عوضولریندن بیری. بیرلشمک‌له شرقی آلمان دا ۱۹۹۳-جو ایل‌ده بۇ بیرلیگه عوضو اوْلموشدور. آلمان شئنگئن بؤلگه‌سینین بیر پارچاسی و آوروپا اورتاق پول واحیدی آورویو ۲۰۰۲-جی ایلده قبول ائتمیش وضعییت‌ده‌دیر.

آلمان بیر فدرال پارلمانتر جومهوریت دیر. اون‌آلتی اوستان‌دن عیبارت‌دیر. پایتختی و ان بؤیوک شهری برلین‌دیر. آلمان بیرلشمیش میلت‌لر تشکیلاتینا، ناتو-یا، جی ۸-ه عوضوودور و کیوتو پروتوکولونون ایمضالامیش‌دیر. آلمان ۲۰۰۷-جی ایله گؤر، [[عومومی داخیلی محصول]] ({{فارسجا| تولید ناخالص داخلی}}) گؤره دونیانین ۳ بؤیوک ایقتیصادیاتی و ان چوْخ ایخراجات رئال‌لاشدیران اؤلکه‌سیدیر. اؤلکه دونیادا توسعه اۆچون ان چوْخ هدیهده بونونان ایکینجی اؤلکه مؤوقع‌سینده‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 Almanya, ABD'den sonra en çok bağış yapan ülke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524095558/http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 |date=2011-05-24 }} TopNews, India, Retrieved 2008, 04-10.&lt;/ref&gt; بونا قارشی اؤلک، حربی خرجله‌مه بودجه‌سی اولاراق ۶. سیرادادیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download | başlık = En çok askeri harcama yapan on beş ülke | erişimtarihi = ۲۳-۰۸-۲۰۰۷ | yayımcı = Stockholm International Peace Research Institute | tarih = ۲۰۰۶ | iş = Askeri harcamalar araştırması | title = archive copy | accessdate = 2012-08-28 | archivedate = 2007-08-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070814224502/http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download }}&lt;/ref&gt; اؤلکه، ایجتیماعی تهلوکه‌سیزلیک سیستمی‌یله یوکسک حیات سَوییه‌سینه مالیک‌دیر. آلمان، اوروپا مسئله‌لرینده یوکسک اؤلکه اهالیسی و ایقتیصادی گئلیشمیشلیغی‌یله دونیا سَوییه‌سینده کیلیدی رول اویناماقدادیر.&lt;ref&gt;[http://www.iht.com/articles/۲۰۰۸/۰۴/۰۴/europe/poll.php Avrupa'nın lideri?]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} International Herald Tribune. Nisan 4, 2008.[[نیسان (عبری)]].&lt;/ref&gt; آلمان بیر چوْخ [[علم]] وتکنولوژی ساحه‌سینده لیدر وضعییت‌ده اولاراق قبول ائدیلمیشدیر.&lt;ref&gt;[http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html Güvenli geleceğe güvenli tekonojiyle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105055439/http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html |date=2013-11-05 }} www.innovations-report.de. Mayıs 7, 2008. [[Mayıs|۰۴–۰۴]].&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
=== آلمان قبیله‌لری ===
[[File:Germanic tribes (750BC-1AD).png|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;آلمان قبیله‌لری‌نین یاییلماسی&lt;/div&gt;]]
آلمان قبیله‌لری‌نین، ''تونچ'' چاغیندا و یا ''دمیر'' چاغی‌نین درحال اولینده اورتایا چیخدیغی تخمین ائدیلیر. م. اؤ ۱. عصرده، گونئی اسکاندیناوییا و قوزئی آلماندان گلن قبیله‌لر، جنوبا، شرقه و قربه یاییلاراق کلت‌لرله، گالیالی‌لارلا، ایسلاولارلا، بالتیک قبیله‌لری‌یله و ایران خالق‌لاری ایله علاقه‌یه گیردیلر. ائرکن ژرمن تاریخی حاقیندا بیلینن‌لر، ''روما ایمپیراتورلوغو'' زامانینداکی معلومات‌لارلا محدوددور.&lt;ref name=&quot;Claster&quot;&gt;Jill N. Claster: ''Medieval Experience: 300–1400''. NYU Press 1982, p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.&lt;/ref&gt;

''آوگوستوس'' رهبرلیگینده ''کیروما ایمپیراتورلوغو'' زامانیندا، رومالی ''گئنئرال جئرمانیایا'' هوجوم‌لارا باشلادی. ژرمن قبیله‌لری بۇ سیرادا دؤیوش تاکتیکالارینی اؤیرندیلر. بۇ اسنادا شخصییت‌لرینی موحافیظ‌ه ائتمه‌گی باجاردیلار. ۹-جی ایل‌ده، طرفیندن ایداره اوْلونان روما لئژیونو، ''چئروسکئرلئرین'' لیدئری طرفیندن ''واروس'' دؤیوشونده مغلوب اوْلدو. ''بئلج''، ''تونا'' و ''رئن'' چای‌لاری آراسیندا سرحدلرینه قدر گئنیشلندی. ۱۰۰ اطرافیندا طلب، ''تاجیتوسون'' ژرمن‌لر اوزرینده یازدیغی اثره گؤر، ژرمن قبیله‌لری بۇ گونون موعاصیر یوردلار ''تونا'' و ''رئن'' چایی آراسینداکی بؤلگه‌یه یئرله‌شدیلر. ۳. عصر اطرافیندا بیر نئچه بؤیوک ژرمن قبیله‌سی اورتایا چیخدی. ''آلامان‌لار''، ''فرانک‌لار''، ''ساکسون‌لار''، ''فریزلر''، ''جهاتتی‌لر''، ''سیجامبری‌لر'' بۇنلاردان بعضی‌لری. ۲۶۰ اطرافیندا، ژرمن خالق‌لاری، تونانی کئچیب روما ایداره‌سینده‌کی ساحه‌لره گیرمه‌یه باشلادیلار.&lt;ref name=&quot;Cambridge ancient history&quot;&gt;The Cambridge Ancient History, vol. 12, p. 442. ISBN 0-521-30199-8.&lt;/ref&gt;

=== روما آلمان ایمپیراتورلوغو (۹۶۲–۱۸۰۶) ===
[[File:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|thumbnail|left|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[ایصلاحات (تاریخ)|ایصلاحات حرکتینی]] باشلادان [[مارتین لوتئر]]&lt;/div&gt;]]
[[اورتا عصرلر]] بؤلونموش دوولت‌چیک‌لرینی [[شارلمان]] بیر آرایا گتیردی.&lt;ref&gt;[http://sbaldw.home.mindspring.com/hproject/prov/charl000.htm Şarlman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210084325/http://sbaldw.home.mindspring.com/hproject/prov/charl000.htm |date=2017-12-10 }} Şarlman'ın biyografisi&lt;/ref&gt; ۲۵ دسامبر ۸۰۰-دن واتیکان‌دا کراللیق تاجینی گئیه‌رک کارولئنژ ایمپراتورلوغونو قوردو.&lt;ref&gt;Joanna Story, ''Charlemagne: Empire and Society'', Manchester Üniversitesi Yayınları, ۲۰۰۵ ISBN 978-0-7190-7089-1&lt;/ref&gt; ۸۴۳-جی ایله گلیندیگینده بۇ دؤولت اوچ پارچایا آیریلدی و دهییشیک‌لیک‌لره اوغرایاراق وارلیغینی ۱۸۰۶-جی ایله قدر داوام ائتدیردی. دؤولت، ائیدئر چاییندان آرالیق دنیزینه قدر یاییلدی. دؤولت، موقددس روما ایمپیراتورلوغو اولاراق بیلینسه‌ده، ۱۴۴۸-جی ایل‌ده اعتیباراً رسمی اولاراق آلمان خالقی‌نین موقددس روما ایمپیراتورلوغو (ساجروم رومانوم ایمپئریوم ناتیونیس گئرمانیج) اولاراق خاطیرلانمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.nationstates.net/region=sacrum_romanum_imperium Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ] www.nationstates.net&lt;/ref&gt;

[[اوتتو]] خاندانی (۹۱۹–۱۰۲۴) دؤوروند، ۹۶۲-جی ایل‌ده؛ لورراینه، ساکسونییا، فرانجونیا، سوابییا، تهورینگئن و باویئرا دوک‌لوک‌لری بیرلشدیریلدی و آلمان کرالینا موقددس روما ژرمن ایمپراتورو اولاراق تاج گئیدیریلدی.&lt;ref&gt;Rosamond McKitterick, ''Charlemagne: The Formation of a European Identity'', Cambridge Üniversitesi Yayınları, ۲۰۰۸
ISBN 978-0-521-88672-7&lt;/ref&gt; موقددس روما ژرمن ایمپیراتورلوغو، سالیان سولاله‌سی‌نین (۱۰۲۴–۱۱۲۵) یؤنتیمینده‌ایکن قوزئی ایتالییانی و بورگونیایی اله کئچیردی. بونا قارشی ایمپراتورلار، باشا کئچمه مؤوضوع‌سوندا چکیشمه‌لره گیرینجه گوج‌لرینی ایتیردیلر.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/292452/Investiture-Controversy Hükümdarlık mücadelesi] http://www.britannica.com&lt;/ref&gt; هوهئنستاوفئن خاندانی‌نین (۱۱۳۸–۱۲۵۴) رهبرلیگی آلتیندا، آلمان شاهزاده‌لری، گونئی و شرقده‌کیسلاویان توْرپاق‌لارینداکی تاثیرلرینی آرتیردیلار. بورا یئرلَشن آلمان ایممیقرانت‌لار خانسا بیرلیگینی قوراراق تیجارت‌ده توسعه و او گونون آوروپاسینا گؤر، اوْلدوقجا زنگین وضعییته گلدیلر.&lt;ref&gt;[[:آلمان]] en.wikipedia.com&lt;/ref&gt;
[[File:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[موقددس روما ژرمن ایمپراتورلوغو|ایمپیراتورلوق‌دان]] شاهزاده سئچیمی تشکیلاتی (۱۳۴۱ پارشومئنی)&lt;/div&gt;]]

۱۳۵۶دا اعلان ائدیلن فرمان‌لا حؤکمدارلیق سئچیمی ایله علاقه‌دار بیر سیرا ده‌ایشیک‌لیک‌لر ائدیلدی. بونا گؤره کرالی، باشپیسکوپوسلوکلاردان و تاثیرلی اوستان‌لرده‌کی شاهزاده‌لرین ایشتیراکی ایله عیبارت اوْلان یئددی نفرلیک بیر هئیت سئچه‌جک‌دی.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/medieval/golden.asp Kutsal Roma Cermen İmparatoru IV.Charles'ın fermanı] Yale Üniversitesi Web Sitesi&lt;/ref&gt; ۱۵. عصردن اعتیباراً، کرال یالنیز هابسبورگ خاندانینا عوضو کس‌لردن اوْلموشدور.

۱۵۱۷-جی مارتین لوتئر وظیفه‌سینی سوءایستیفاده ائدن روما کاتولیک کیلسه‌سینه قارشی ۹۵ مادّه‌لیک بیر بیان‌نامه حاضیرلایاراق پروتئستانت ایصلاحاتی‌نین باشلاتدی. ۱۵۳۰دان سوْنرا، لوتئرجیلیک کاتولیک کیلسه‌سیندن آیریلدی و بیر چوْخ آلمان اوستانینده رسمی دین قبول ائدیلدی. بونون اوزرینه، آلمان اؤلکه‌سی‌نی خاراب ائدن اوتوز ایل دؤیوش‌لری (۱۶۱۸–۱۶۴۸) باشلادی.&lt;ref&gt;[http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html 30 Yıl Savaşları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991009072232/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html |date=1999-10-09 }}, Gerhard Rempel, Western New England Koleji.&lt;/ref&gt; آلمان اوستانلارینده‌کی اهالی تخمیناً% ۳۰ نیسبتینده آزالدی.&lt;ref&gt;[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#۳۰YrW 30 Yıl Savaşları (۱۶۱۸–۴۸)], Alan McFarlane, The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap (2003)&lt;/ref&gt; ۱۶۴۸ده ایمضالانان وستفالیا آندلاشماسی بۇ دین دؤیوشونو بیتیردی. دؤیوشون سوْنوندا کراللیق، بیر چوْخ موستقیل اوستانه آیریلدی. ۱۷۴۰دا سوْنرا، آوسترییادا حؤکم سورن هابسبورگ خاندانی و پروسیا دؤولتی، آلمان اوستانلاری‌نی اؤز یانلارینا چکیب اؤلکه‌یه تامامیله حؤکم ائتمه‌یه چالیشدیلار. موقددس روما ژرمن ایمپیراتورلوغو ۱۸۰۶-جی ایل‌ده ناپولئون موحاریبه‌لری زامانی تامامیله ییخیلدی.&lt;ref name=&quot;concise h&quot;&gt;Fulbrook, Mary: ''A Concise History of Germany'', Cambridge Üniversitesi Yayınları ۱۹۹۱, p. 97. ISBN 0-521-54071-2&lt;/ref&gt;

=== برپا و قییام (۱۸۱۴–۱۸۷۱) ===
[[File:Nationalversammlung in der Paulskirche.jpg|thumbnail|200px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;فرانکفورت مجلیسی، ۱۸۴۸&lt;/div&gt;]]
[[ناپولیون بوناپارت]]ین تاخت‌دان دوشمه‌سیندن سوْنرا ۱۸۱۴-جی ایل‌ده توپلانان [[وییانا کونقرئسی]]نده آلینان قرارلارلا آلمان کونفدراسیونو آدی آلتیندا ۳۹ دنه موستقیل آلمان اوستانی قورولدو. بۇ کونفدراسیونو لیدئرلیگینه اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو سئچیلدی. ویانا کونقرئسینه رئاکسییا اولاراق آوروپانین موختلیف اؤلکه‌لرینده قییام‌لار چیخدی. خوصوصی‌له آلماندا علم و فلسفه‌ده گؤرولن توسعه و لیبئرالیزم آخینی خالق‌لارین حاق‌لاری‌نی زنگینده اساس فاکتور اوْلدو. بۇ مودت‌ده آلمان خالقی‌نین اکثرییتی فرانسیز اینقیلابی‌نین و میلّیت‌چیلیک آخینیندان تاثیرلندیلر. خالق، میلّی بیرلیگین تأمین ائدیلمه‌سینی ایسته‌ایردی. سئچیلن قوروجو مجلیس، ۱۳ مای ۱۸۴۸ده فرانکفورت‌دا بیر کونستیتوسییا حاضیرلاماق اۆچون توپلاندی. ۲۸ مارس ۱۸۴۹دا کونستیتوسییا قبول ائدیلدی. بۇ حرکتی تمثیل ائدن قارا، قیرمیزی و قیزیل ساریسی رنگ‌لر داها سوْنرا آلمان بایراغینا رنگ ورمیشدیر.&lt;ref&gt;Martin, Norman. [https://www.fotw.info/flags/de1848.html Alman Konfederasyonu 1815–1866 (Almanya)] Dünya Bayrakları. ۵ Ekim 2000.Erişim: 12-07-2006&lt;/ref&gt;

۱۸۴۸ اینقیلاب‌لاری نتیجه سینده فرانسه دا جومهوریت اعلان ائدیلدی. بۇ حرکتین موفقیته چاتماسی اوزرینه آلمان اینتئللئکتوال‌لار و خالق دا قییام باشلاتدیلار.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20051210142541/http://mars.acnet.wnec.edu/~grempel/courses/germany/lectures/081848.html Almanya'da 1848 Devrimi] mars.acnet.wnec.edu&lt;/ref&gt; باشلانغیجدا حؤکمدارلار طلب ائدیلن لیبئرال حوقوق‌لاری تصدیق‌له‌دی. پروسیا کرالی دؤرد. فریئدریجه ویلهئلمه بیر سیرا حوقوق‌لاری آلینمیش شکیلده کراللیق تکلیف ائدیلدی. لاکین او، بونو ردد ائتدی. چونکی قبول ائتسه‌یدی، تاجی تانری‌نین عینایت‌ینه دئییل، مجلیسین حوضوروندا گئیه‌جک و مجلیسه باغلی اولاجاقدی.&lt;ref&gt;[[:en:The Revolutions of 1848 in the German states|Almanya'da ۱۸۴۸ İhtilalleri]] en.wikipedia.com&lt;/ref&gt; اؤلوموندن سوْنرا یئرینه بیر. ویلهئلم کئچدی. ۱۸۶۲-جی ایل‌ده، باش ناظیر اوتتو وون بیسمارجکی تعیین ائتدی. بیسمارک دانمارکیلا ۱۸۴۶-جی ایل‌ده ائدیلن دؤیوشده بیر قیسیم یئرلری اله کئچیردی. ائرته‌سی ایل ائدیلن دؤیوش‌لرده اوتریش (اتریش) اوردوسونو مغلوب ائده‌رک قوزئی آلمان کونفئدئراسیونونو قوردو. اوتریش بۇ کونفدراسیونو خاریجینده بوراخیلدی.

=== آلمان ایمپاراتورلوغو (۱۸۷۱–۱۹۱۸) ===
[[File:Wernerprokla.jpg|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Versailles'da Alman İmparatorluğu'nun kurulması,1871. [[Bismarck]] ortadaki beyaz üniformalı&lt;/div&gt;]]
[[برلین]] میلّی تمل‌لره سؤیکنن موعاصیر آلمان ائدیلن راضیلاشمالار ۱۸۷۱-جی ایل‌ده قورولدو. اؤلکه‌نین قوروجوسو پروسیا کرال‌لیغی‌یدی. فرانسه -پروسسییا موحاریبه سیندن سوْنرا، ۱۸ ژانویه ۱۸۷۱-جی ایل‌ده ورسایللئسدا آلینان قرارلاردا ایمپیراتورلوق اعلان ائدیلدی.&lt;ref&gt;[http://www.dhm.de/lemo/html/kaiserreich Alman İmparatorluğu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402071949/http://www.dhm.de/lemo/html/kaiserreich/ |date=2009-04-02 }} Das Kaiserreich&lt;/ref&gt; ایمپراتورلوغا هوهئنزوللئرن خاندانی حؤکم ائتدی. باشکند بئرلین ائدیلدی. ایمپیراتورلوق بوتون داغینیق آلمان دوولت‌چیک‌لرینی ایچینه آلیناراق قورولدو لاکین اوتریش بۇ بیرلیگین خاریجینده بوراخیلدی. اؤلکه ۱۸۸۴ده اعتیباراً آوروپا خاریجینده موستملکه‌لر قورماغا باشلادی.&lt;ref&gt;[http://www.worldstatesmen.org/COLONIES.html#German Alman İmparatorluğu'nun tüm sömürgeleri] www.worldstatesmen.org&lt;/ref&gt;

ایمپراتورلوغون اینشاسی اثناسیندا تاختدا اوْلان بیر ویللیام خاریجی سیاستده آلمانی دیگر بؤیوک دؤولت‌لر کیمی گوج‌لو و اعتیبارلی بیر وضعییته گتیرمک اۆچون مشغول اوْلموشدور. فرانسه دان دیپلوماتیک اولاراق اوزاق دورولمایا چالیشیلمیش، دؤیوشدن کاچینیلمیشتیر. ایکی. ویلهئلم دؤورونده، آلمان، دیگر آوروپا گوج‌لری کیمی ایمپئریال بیر سیاست ایزله‌میش و زامان-زامان موستملکه‌لری مؤوضوع‌سوندا قونشو دؤولت‌لرله ضیدییت‌لرین گیرمیشدیر. بو، بیر سیرا دوستلوق‌لاری زده‌له‌میش و آلمان قارشی فرانسه، بیرلشمیش کراللیق و روسیه ایمپیراتورلوغو بیر راضیلاشما ایمضالایاراق قوطب مئیدانا گتیرمیشدیر. آلمان ایسه یالنیز اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو ایله ایتتیفاق قورابیلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/231186/Germany/58191/Germany-from-1871-to-1918 Alman İmparatorluğu dış politikası] www.britannica.com&lt;/ref&gt;

آلمانین ایمپئریال سیاستی اؤلکه خاریجینه داشمیش و دؤولت دیگر آوروپا گوج‌لری کیمی آفریقانین پایلاشماسینا قاتیلمیشدیر. بئرلین کونفرانسیندا بۇ قیطعه آوروپا گوج‌لرینه پای ائدیلمیش‌دیر. آلمانین پایینا آلمان شرق آفریقاسی، آلمان قوزئی غربی آفریقاسی، توقو و کامئرون دوشدو. بؤیوک گوج‌لر آراسی آفریقادا اوْلان بۇ موباریزه بیر. دونیا دؤیوشونون سبب‌لریندن بیری اولاجاقدی.&lt;ref&gt;Khapoya op. cit. p. ۱۱۵f&lt;/ref&gt;

۲۸ ژوئن ۱۹۱۴د، سارایئوودا اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو شاهزاده‌سی ائرسه-هئرسوق فرانس فئردیناند سوءقصد تشکیل ائدیلمه‌سی بیر. دونیا دؤیوشونو باشلاتدی. آلمانین آرالاریندا اوْلدوغو ایتتیفاق دؤولت‌لری، اعتیلاف دؤولت‌لری‌نه قارشی ۴ ایل داوام ائدن دؤیوش‌لر نتیجه سینده مووففقیت‌سیز اوْلدو. آلماندا نووامبر ۱۹۱۸-جی ایلده قییام یاشاندی و ایمپراتور ایکی. ویلهئلم، تاخت‌دان ایمتیناع ائتمک مجبوریتینده قالدی. ۱۱ نووامبردا آتش‌کس اعلان ائدیلدی. ۲۸ ژوئن ۱۹۱۹دا ورسایللئس باریش آندلاشماسی ایمضالاندی. لاکین موقاویله شرط‌لری آلمانی آلچالدیجی تاپیلدی، بۇ وضعیت اؤلکه‌ده میلّیتچیلیگی آرتیردی و خالق یاواش-یاواش ناسیزم آخینی اطرافیندا بیرلشمه‌یه باشلادی.&lt;ref name=&quot;lee h&quot;&gt;Stephen J. Lee: ''Europe, 1890–1945''. Routledge 2003, p. 131. ISBN 0-415-25455-8.&lt;/ref&gt;

=== ویمار جوموریتی (۱۹۱۹–۱۹۳۳) ===
[[File:Paul von Hindenburg.jpeg|thumbnail|۱۴۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;جومهورباشقانی [[پاول فن هیندنبورق]]&lt;/div&gt;]]
موفقیت‌لی کئچن نووامبر ۱۹۱۸ قییامی‌نین سوْنرا جومهوریت ائلان ائدیلدی. دؤولت باشچی‌سی فریئدریجه ائبئرت طرفیندن ۱۱ آوقوست ۱۹۱۹دا قورولوشو اعلان ائدیلن دؤولت، آدینی میلّی مجلیسین یئنی کونستیتوسییانی یاراتماق اۆچون توپلاندیغی ویمار شهریندن آلیر. داها اول روسا لوخئمبورگ و کارل لیئبکنئجهت ۱۹۱۸-جی ایل‌ده آلمان کومونیست پارتییاسینی قورموشدولار. بونون خاریجینده آلمان ایشچی پارتییاسی ایسه ژانویه ۱۹۱۹-جو ایلده قورولدو. حیزب داها سوْنرا آدینی ناسیونال سوسیالیست آلمان ایشچی پارتییاسینا دؤنوشدورجک‌دی.

بؤیوک بوحران (۱۹۲۹-اونجو ایلده یارانان بویوک ایقتیصادی بوحران)، ورسایللئس آندلاشماسی طرفیندن دیکته ائدیلن آغیر صولح شرط‌لریندن و اوزون بیر سیلسیله غئیری-ثابیت حؤکومت‌لردن ضرر گؤرن آلمانداکی سیاسی کوتله‌لر، سیاسی سیستم‌لری اوْلان مجلیس سیستمله اؤزلرینی داها آز قایناشدیرماق باشلامیش‌لار. مشهور بیر ساغچی (مونارشیست، völkisch، و نازی) Dolchstoßlegende یئنی آلمانین بیر دونیا دؤیوشونو حربی مغلوبیت سببی‌یله دئییل ده آلمان اینقیلابی سببی‌یله ایتیردیگینی ایدیعا ائدن بیر سیاسی میت بۇ وضعیتی داها دا پیس‌لش‌دیرمیش‌دی. دیگر طرف‌دن، رادیکال سولچو کومونیست‌لر، مثلاً ایسپارتاکوس بیرلیگی، «کاپیتالیست رهبرلیگی» اولاراق گؤردوکلری سیستمی بیر راتئرئپوبلیک قورماق مقصدی‌یله ییخماق ایسته‌ایردیلر.&lt;ref name=&quot;ingviki&quot;&gt;[[:آلمان]] en.wikipedia.org Erişim: 1 Mart 2009&lt;/ref&gt;

بیر چوْخ حیزب طرفیندن یاری حربی (پارامیلیتئر) گوج‌لر قورولموشدو و سیاسی سبب‌لرله مین‌لرله جینایت ایشلنمیشدی. پارامیلیتئر گوج‌لر سئچیجی‌لرین گؤزونو قورخوتماق‌دا و اونسوز دا یوکسک ایش‌سیزلیک سَوییه‌سی و یوخسوللوق‌دان دؤیوشن اوْلان خالق‌دا شیددت و نیفرت توخوم‌لاری اکمک‌ده‌ایدی‌لر. بیر سیلسیله مووففقیت‌سیز کابینئتده سوْنرا، جومهوریت باشچیسی پاول وون هیندئنبورگ، هم چوْخ آلترناتیو گؤرمه‌مه‌سیندن هم‌ده ساغچی دانیشمالاری‌نین تضییقی سببی‌ایله، ۳۰ ژانویه ۱۹۳۳ده آدولف هیتلئری آلمان کانسلئری اولاراق آتامیش‌دیر.&lt;ref name=&quot;ingviki&quot; /&gt;

=== اۆچونجو ایمپیراتورلوق (۱۹۳۳–۱۹۴۵) ===
[[File:Adolf Hitler Berghof-1936.jpg|thumbnail|۱۴۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[آدولف هیتلر|آدولف هیتلئر]]، اۆچونجو ایمپاراطورلوغون [[صدراعظم]]ی (۱۹۳۳).&lt;/div&gt;]]
فئوریه ۱۹۳۳د، [[آلمان مجلیسی]] اوتاچکیلدی. صاباحی‌سی گون بعضی تمل دئموکراتیک حوقوق‌لار حذف اوْلوندو. هیتلر، بوتون قانون‌وریجیلیک و ایجرا صلاحییت‌لرینی اؤزونده ییغدی. بونونلا علاقه‌دار قرار مجلیسده آلینارکن آلمان ایجتیماعی دئموکرات پارتییاسی لاییحه‌نین قارشیسیندا دایاندی، لاکین کومونیست‌لرین مجلیس‌ده‌کی۸۱ کورسوسو، بۇ قرارین چیخماسینا مانیعه اولا بیلمه‌دی.&lt;ref&gt;[http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/innenpolitik/ermaechtigungsgesetz/index.html Das Ermächtigungsgesetz 1933]{{سخ}}Erişim = ۱۲-۰۹-۲۰۰۸{{سخ}}Yazar = Deutsches Historisches Museum{{سخ}}Yayımcı = Deutsches Historisches Museum{{سخ}}Dil = Almanca&lt;/ref&gt; یئنه کونستیتوسییادا ائدیلن بیر سیرا ده‌ایشیک‌لیک‌لر اؤلکه‌ده تک حیزب رژیمینین اورتایا چیخماسینی تأمین ائتدی. صنایع ساحه‌سینه سهمیه قویولدو. بئله‌جه صنایع یالنیز کیفایت قدر اساس احتییاج مادّه‌سی چیخاراجاق، بونون خاریجینده بوتون ایستئحصال گوجونو سیلاح صنایع‌اینده حرکت وریلدی.&lt;ref&gt;[http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html Industrie und Wirtschaft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705130826/http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html |date=2014-07-05 }}{{سخ}}Erişim tarihi = ۱۲-۰۹-۲۰۰۸{{سخ}}Yazar = Deutsches Historisches Museum{{سخ}}Yayımcı = Deutsches Historisches Museum{{سخ}}Dil = Almanca&lt;/ref&gt; ۱۹۳۶-جی ایل‌ده آلمان بیرلیک‌لری ورسایللئس سازیشینه گؤره سیلاح‌سیز بؤلگه اوْلان رئن-روهئر بؤلگه‌سینه گیردیلر. اینگیلیس باش ناظیری نئویللئ چامبئرلاین‌ین (Neville Chamberlain) حادیثه‌نی یاتیرماق سیاستینین غئیری-کافی اوْلدوغو گؤرولدو. بوندان جسارت ائدن هیتلئر ۱۹۳۸-جی ایل‌ده اعتیباراً یاییلما سیاستینی تطبیقه باشلادی. ایکی جبهه‌ده بیردن دؤیوشمک‌دن چکینن هیتلئر، سووت‌لر بیرلیگی ایله، داها سوْنرا اؤزونون پوزاجاغی، مولوتوو-ریببئنتروپ سالدیرمازلیک پاکتی (پئیمانی) ایمضالادی.

۱۹۳۹دا، میلتچیلیگین حددیندن آرتیغا قاچماسی نتیجه‌سی آلمان، پولشانی، ایلدیریم دؤیوشو تاکتیغییله ایشغال ائتدی. بونو ایزله‌ین ایکی گونده بریتانییا و فرانسه دؤیوش دئکلاراسیون‌لار نشر آلمان دؤیوش اعلان ائتدیلر. بو، ایکینجی دونیا موحاریبه‌سی‌نین باشلاماسی معناسینی وریردی. آلمان چوْخ آردیجیل بیر شکیلده آوروپانین اهمیتلی بیر قیسیمینی دیرک یا دا بیلواسیطه یولدان نظارت ائتمه‌گی باجاردی.

[[File:Potsdamer Platz 1945.jpg|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[ایکینجی دونیا ساواشی|ایکینجی دونیا موحاریبه‌سی]] سوْنراسی[[برلین|بئرلین]]، ۱۹۴۵.&lt;/div&gt;]]

۲۲ جولای ۱۹۴۱-جی ایل‌ده، [[هیتلئر]]، [[سووت‌لر بیرلیگی]] ایله ائدیلن پاکتی (پئیمانی) تک طرفلی لغو ائتدی، شرق جبهه‌سینی آچدی و بارباروسسا هارئکاتینی باشلاتدی. قیسا بیر مۆدت  سوْنرا [[یاپونییا]] ایمپیراتورلوغو، بیرلشمیش دؤولت‌لرین پئارل هاربور بازاسینا هوجوم تشکیل ائتدی. آلمان، بیرلشمیش دؤولت‌لرین دؤیوش اعلان ائتدی. آلمان اوردوسوْنون، سووت‌لر بیرلیگینه قارشی دؤیوش باشلانغیجیندا سورعت‌له توسعه ائتدیردیگی هوجوم‌لار ایستالینگراد دؤیوشوی‌له سوْنا چاتدی. موسکو یولونو آچماق اۆچون ائدیلن بۇ دؤیوشده آلمان اوردولاری مغلوب اوْلدو. آردیندان، آلمان اوردولاری شرق جبهه سیندن گئری چکیلمک مجبوریتینده قالدی. نورماندییا چیخارماسی، دؤیوشون باتی جبهه سینده‌کی دؤنوش نؤقطه‌سی اوْلدو. موتتفیق قوووه‌لری، نورماندییا ساحیل‌لرینه چیخارما ائده‌رک سورعت‌لی بیر شکیلده آلمان حاکیمیتینده‌کی بؤلگه‌لرده ایره‌لی‌له‌دیلر. بو، آلمان اۆچون دؤیوشون سونو اوْلدو. ۸ مای ۱۹۴۵-جی ایل‌ده قیرمیزی اوردو، بئرلینی ایداره‌سی آلتینا آلدی.

نازی حؤکومتی، داها سوْنرالاری هولوکوست اولاراق تعیین اوْلوناجاق سوی‌قیریم‌لا، یهودی‌لری، کومونیست‌لر، رومان‌لار، ائشجینسل (هم‌جنس‌گرالار)، یهوه‌نین شاهیدلرین، سیاسی رقیب‌لری‌نی، کئشیش‌لری، الیله اورتادان قالدیرما سیاستی ایزله‌دی. نازی آلمانسی دؤورونده تخمیناً اون بیر میلیون آدام هولوکوست‌دا سوی‌قیریم‌ا اوغرادی. بۇنلارین آلتی میلیونو یهودی، اوچ میلیونو پولونیالی‌ایدی. ایکینجی دونیا دؤیوشو و ناسیست سوی‌قیریم‌لاری، آوروپادا تخمیناً ۳۵ میلیون اینسانین جانینا مال اوْلدو.&lt;ref&gt;[[Holokost]] ve [[II. Dünya Savaşı]] maddelerine bakınız.&lt;/ref&gt;

=== بؤلونمه و بیرلشمه (۱۹۴۵–۱۹۹۰) ===
[[File:Deutschland Bundeslaender 1957.png|thumbnail|۱۴۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;۱۹۴۹'دن سوْنرا ایکی آلمان دوولت‌لری‌نه و بولونموش شهییر بئرلینه ایکینجی دونیا ساواشی‌نی قازانان گوج‌لر طرفیندن شکیل وریلدی. قربی آلمان آمریکا، اینگیلیس و فرانسه ایداره‌ائتمه‌سی آلتیندا، شرقی آلمان ایسه سووت‌لر ایداره‌چی‌لیک آلتینا وریلدی.&lt;/div&gt;]]
بو دؤیوش‌ده تخمیناً اون میلیون عسگر و آلمان وطنداش اوْلوب-اؤلوموایله نتیجلنمیشدی. اودئر چایی‌نین شرقین‌دکی گئنیش توْرپاق‌لار ایتیریلمیش؛ یئنی سرحدلر خاریجینده قالان باشقا اؤلکه‌لردکی اون بئش میلیون آلمان، بۇ اؤلکه‌لر طرفین‌دن دئپورتاسیا ائدیلمیش؛ بیر چوْخ بؤیوک شهر تخریب اوغرامیشدی. گئرییه قالان میلّی بؤلگه و بئرلین، موتتفیق‌لر طرفین‌دن دؤرد عسگری بؤلگه‌یه آیریلمیشدی.

باتی بؤلگه‌لری ایداره ائدن [[فرانسه]]، بیرلشمیش کراللیق و [[آبش]] بؤلگه‌لرینی بیرلشدیریب، ۲۳ مای ۱۹۴۹-جو ایلده آلمان فدراتیو جومهوریتینی {{آلمانجا|Bundesrepublik Deutschland}} قوردولار؛ ۷ اوْکتوبر ۱۹۴۹-جو ایلده، سووت بؤلگه‌سی، دئموکراتیک آلمان رئسپوبلیکاسینا {{آلمانجا|Deutsche Demokratische Republik}} چئوریلدی. بون‌لار، «قربی آلمان» و «شرق آلمان»، و بئرلین‌ین ایکی پارچاسی «باتی بئرلین» و «شرق بئرلین» اولاراق خاطیرلاندی. شرقی آلمان، شرق بئرلینی باشکند اعلان ائتدی، بونا قارشی‌لیق باتی آلمان باشکندینی بون‌و ائتدی.

باتی آلمان، فدرال مجلیس جومهوریتی اعلان ائتدی و بیرلشمیش دؤولت‌لر، فرانسه و بیرلشمیش کراللیق ایله امکداش‌لیغینا گئده‌رک بازار ایقتیصادیاتینا آغیرلیق وردی. اؤلکه، ۱۹۵۰-جی ایل‌لرین باشین‌دان اعتبارن سورعتله ایقتیصادی توسعه ایچینه گیردی. باتی آلمان، عئینی زاماندا ۱۹۵۵-جی ایل‌ده ناتو-یا قاتیلدی؛ ۱۹۵۸-جی ایلده آوروپا بیرلیگی‌نین آلتی قوروجو اؤلکه‌سی آراسیندا ایشتیراک ائتدی&lt;ref&gt;[http://europa.eu/abc/history/index_en.htm Avrupa Topluluğu kurucu devletleri] Avrupa Birliği resmi internet sitesi&lt;/ref&gt;

شرقی آلمان، وارشاوا (ورشو) پئیمانی ایمضالایاراق سووت ایتتیفاقی‌نین حربی و سیاسی نظارتی آلتین‌داکی شرقی بلوکو اؤلکه‌لرین‌دن بیری حالینا گلدی. دئموکراتیا حوقوق‌لارینا قارشی، سیاسی گوج یالنیز قاباقدا گلن عضولر (پولیتبورو) {{آلمانجا|Politburo}} طرفین‌دن تشکیل ائدیلدی. گوج‌لری شرقی آلمان دولت تهلوکه‌سیزلیک سازیمانی هئیت طرفین‌دن تأمین ائدیلیردی، گئنیش بیر ساحه‌یه یاییلمیش گیزلی خیدمت و حؤکومت‌دکی سوسیالیست بیرلیک پارتیاسی‌نین بیر چوْخ کانار محلله تشکیلاتی جمعیت‌دکی هر جور فیکری تعقیب ائدیردی. خالقین تمل احتیاج‌لاری چوْخ اوجوز قیمت‌لره دؤولت طرفین‌دن قارشیلانیردی. سووت‌لر بنزری پلان‌لی ایقتیصادییات قورولدو؛ سوْنرا، شرقی آلمان قارشی‌لیق‌لی ایقتیصادی یاردیم شوراسی‌نین بیر عضوو اوْلدو. اؤلکه‌نین سوسیال پروقرامینی ایضاح ائدن و بونون فایدالاریندان بحث ائدن کومونیست تبلیغاتا باخمایاراق بیر چوْخ وطنداش، باتی‌دکی سیاسی آزادلیق و ایقتیصادی ریفاها حئیران‌لیق دویوردو. بئرلین دیواری، ۱۹۶۱-جی ایل‌ده شرق آلماندان، باتی آلمانا قاچیش‌لارین قاباغین آلماق اۆچون دوزلدیلدی و سویوق دؤیوش‌ون سیموولو اوْلدو.

شرقی و قربی آلمان آراسین‌داکی تضییق، باش ناظیر ویللی براندتین اوستپولیتیک سیاستی ایله آزالدی. شرق آلماندان، باتی آلمانا ائدیلن کؤچ‌لرین آرتیمینا قارشی شرق آلمان حوکومتی، سینیرلارداکی کئچید مانیعه‌لرینی یونگول‌لشدیردی و وطنداش‌لاری‌نین باتی آلمانا گزینتی‌لرینه ایجازه وردی. آرتان خالق تضییق‌لری قارشی‌سیندا شرقی آلمان، سرحدلرینی آچدی. ان نهایت، آلمان یئنی‌دن بیرلشمه‌سی، ۳ اوْکتوبر ۱۹۹۰دا تأمین ائدیلدی. ائدیلن راضی‌لاشمالارلا، بۇ دؤولت‌لری قوران دؤرد بؤیوک گوج حاق‌لاریندان ایمتیناع ائتدی و آلمان تام موستقیل‌لیگینه قوووشدو. بئرلین اؤلکه‌نین رسمی باشکندی اعلان ائدیلدی، بون شهری ایسه بعضی ناظیرلیک‌لرین مرکزی اوْلدو.&lt;ref&gt;Colchester, Nico. [http://www.ft.com/cms/s/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=۶f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html D-mark day dawns]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Financial Times]]. 1 Ocak 2001. Erişim tarihi = ۰۷-۱۲-۲۰۰۶&lt;/ref&gt;[[File:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumbnail|۱۰۰px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Berlin Duvarı]], [[Brandenburg Kapısı]]'nın önünde. 1989'dan sonra kapı açılmıştır.&lt;/div&gt;]]
بیرلشمه‌دن بری آلمان، ناتو و آوروپا بیرلیگی ایچینده آکتیو رول آلماقدادیر. آلمان بالکان‌لارا صولح گوجو گؤندرمیش‌دیر. آیریجا آلمان اوردوسو، [[افقانیستان]] موحاربه‌سینده طالیبانین دئوریلمه‌سین‌دن سوْنرا، تهلوکه‌سیزلیگین تأمین ائدیلمه‌سی اۆچون افقانیستانا گئدن ناتو اوردوسو ایچینده رول اوینامیش‌دیر.&lt;ref name=&quot;ARM&quot;&gt;Dempsey, Judy. [http://www.iht.com/articles/۲۰۰۶/۱۰/۳۱/news/germany.php Almanya Bosna'dan çekilmeyi planlıyor]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} International Herald Tribune. 31 Ekim 2006. Erişim tarihi = ۳۰-۱۱-۲۰۰۶&lt;/ref&gt; بۇ حربی حرکات‌لار چوْخ موباهیسه موذاکیره ائدیلدی، چونکی ایکینجی دونیا دؤیوشون‌دن سوْنرا اؤلکه‌نین یالنیز مودافعه ائتمه آدینا عسگر ساخلاماسی قبول ائدیلمیش، اؤلکه خاریجینه عسگر گؤندرمه‌سی، قانون‌لا مانیعه تؤردیلمیشدی. بونا قارشی مجلیس، صولح گوجو اۆچون بونون رئال‌لاش‌دیریلا قبول ائتدی.

== جوْغرافییا ==
[[File:Deutschland topo.jpg|thumbnail|۱۳۰px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Topografik harita.&lt;/div&gt;]]
آلمان سرحدلری ۳۵۷٬۰۲۱ کم ² 'لیک بیر ساحه‌نی اؤرتر. بونون ۳۴۹٬۲۲۳ کم ² 'سی قورودان، ۷٬۷۹۸ کم ² سی سو قایناق‌لاریندان مئیدانا گلیر. آلمان، ساحه باخیمین‌دان آوروپانین یئددینجی، دونیانین آلتمیش اۆچونجو بؤیوک اؤلکه‌سیدیر. یئنیله؛ گونئی‌داکی آلپ داغ‌لاریندان، قوزئی‌داکی قوزئی دنیزینه (Nordsee) و قوزئی-باتی‌دکی بالتیک دنیزینه (Ostsee) دوغرو آزالماقدادیر. اؤلکه‌نین ان یوکسک نوقطه‌سی، آلپ‌لار اوزرینده اوْلان ۲٫۹۶۲ م یوکسک‌لیک‌دکی زوگسپیتزئ (Zugspitze) نوقطه‌سی‌دیر. اوْرتا آلمان‌داکی آغاچلانمیش مؤوقع‌دکی یایلالار ایله قوزئی‌داکی آلچاق سویه‌لی دوزن‌لیک‌لره نقلیات؛ رئن چایی، تونا چایی و ائلبئ چایی&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;[https://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/gm.html Almanya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930072310/https://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/gm.html |date=2006-09-30 }} CIA Factbook. 14 Kasım 2006. Erişim = ۲۹-۱۱-۲۰۰۶&lt;/ref&gt; کیمی، آوروپانین بعضی اهمیتلی بؤیوک چای‌لاری ایله تأمین ائدیلیر.

آلمان سرحدلری‌نین هامی‌سینی آوروپا بیرلیگی عضوو اؤلکه‌لرله پایلاشار. اؤلکه‌نین قونشولاری قوزئی‌دا دانمارک، شرقده پولشا و چئخ جومهوریتی، گونئی‌دا آوستریا و سویس، باتی‌ده فرانسه و لوکسئمبورق، قوزئی-باتی‌دن بلژیک و هوللاندیانین.

=== اوستان‌لر ===
آلمان؛ هر بیری آلت بؤلگه‌لره آیریلمیش جمعی ۱۳ اوستان (Bundesländer) و ۳ آزاد شهر ترکیب‌لی‌دیر.
{{-Rtl}}
&lt;div style=&quot;float:left; margin:۵em ۵em ۰ ۲em;&quot;&gt;{{German Federal States}}&lt;/div&gt;

{| style=&quot;background:none;&quot; cellspacing=&quot;۲px&quot;
|
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:۹۰%;&quot;
|- style=&quot;font-size:۱۰۰%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;width:۱۴۰px;&quot;| اوستان !! style=&quot;width:۸۵px;&quot;| مرکزی !! style=&quot;width:۸۵px;&quot;| ساحه (km&lt;sup&gt;۲&lt;/sup&gt;)!! style=&quot;width:۸۵px;&quot;| اهالی&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_jb01_jahrtab1.asp|title=Gebiet und Bevölkerung – Fläche und Bevölkerung|date=December ۲۰۱۵|publisher=[[Statistisches Bundesamt]] und statistische Landesämter|accessdate=۳ August ۲۰۱۷|language=German|archivedate=2017-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706204449/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_jb01_jahrtab1.asp}}&lt;/ref&gt; !! style=&quot;width:۱۰۰px;&quot;| Nominal GDP billions EUR in 2015&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vgrdl.de/VGRdL/tbls/tab.jsp?lang=en-GB&amp;rev=RV۲۰۱۴&amp;tbl=tab۰۱|title=Gross domestic product – at current prices – 1991 to ۲۰۱۵|date=۵ November ۲۰۱۶|publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder|accessdate=۶ July ۲۰۱۶|language=English}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; !! style=&quot;width:۱۰۰px;&quot;| Nominal GDP per capita EUR in 2015&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; !! Nominal GDP per capita USD in 2015&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usforex.com/forex-tools/historical-rate-tools/yearly-average-rates|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321221451/http://www.usforex.com/forex-tools/historical-rate-tools/yearly-average-rates|dead-url=yes|archive-date=۲۱ March ۲۰۱۲|title=Historical Exchange Rates Tool &amp; Forex History Data – OFX|publisher=|accessdate=2017-08-04|archivedate=2012-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321221451/http://www.usforex.com/forex-tools/historical-rate-tools/yearly-average-rates}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[بادن-وورتمبرق]] || [[اشتوتقارت]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵٬۷۵۲|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱۰٬۸۷۹٬۶۱۸ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۶۱ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۲٬۸۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۵۰۰
|-
| [[بایرن]] || [[مونیخ]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۷۰٬۵۴۹|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱۲٬۸۴۳٬۵۱۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۵۵۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۳٬۱۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۹۰۰
|-
| [[برلین]] || [[برلین]] ||style=&quot;text-align:right&quot;|۸۹۲|| style=&quot;text-align:right&quot;|۳٬۵۲۰٬۰۳۱ || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۲۵ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵٬۷۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۹٬۷۰۰
|-
| [[براندنبورق]] || [[پوتسدام]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۹٬۴۷۷|| style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۴۸۴٬۸۲۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۶۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۶٬۵۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۹٬۵۰۰
|-
| [[برمن ایالتی]] || [[برمن]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۰۴|| style=&quot;text-align:right&quot;|۶۷۱٬۴۸۹ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۲ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۶۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۵۲٬۹۰۰
|-
| [[هامبورق]] || [[هامبورق]] ||style=&quot;text-align:right&quot;|۷۵۵|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱٬۷۸۷٬۴۰۸ || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۱۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۶۱٬۸۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۶۸٬۸۰۰
|-
| [[هسن]] || [[ویسبادن]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۱٬۱۱۵|| style=&quot;text-align:right&quot;|۶٬۱۷۶٬۱۷۲ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۶۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۳٬۱۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۹۰۰
|-
| [[مکلنبورق-فورپومرن]] || [[شورین]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۳٬۱۷۴|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱٬۶۱۲٬۳۶۲ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۵٬۰۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۷٬۷۰۰
|-
| [[نیدرزاکسن]] || [[هانوفر]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۶۱۸|| style=&quot;text-align:right&quot;|۷٬۹۲۶٬۵۹۹ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۵۹ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۲٬۹۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۶٬۶۰۰
|-
| [[نوردراین-وستفالن]] || [[دوسلدورف]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۴٬۰۴۳|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱۷٬۸۶۵٬۵۱۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۶۴۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۶٬۵۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۰٬۵۰۰
|-
| [[راینلاند-فالتس]] || [[ماینتس]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۹٬۸۴۷|| style=&quot;text-align:right&quot;|۴٬۰۵۲٬۸۰۳ || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۳۲|| style=&quot;text-align:right&quot;|۳۲٬۸۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۶٬۴۰۰
|-
| [[Saarland]] || [[زاربروکن]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۵۶۹|| style=&quot;text-align:right&quot;|۹۹۵٬۵۹۷ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵٬۴۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۹٬۳۰۰
|-
| [[زاکسن]] || [[درسدن]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۸٬۴۱۶|| style=&quot;text-align:right&quot;|۴٬۰۸۴٬۸۵۱ || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۱۳ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۷٬۸۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۰٬۹۰۰
|-
| [[زاکسن-آنهالت]] || [[دورتموند]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۰٬۴۴۵|| style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۲۴۵٬۴۷۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۵۷ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۵٬۲۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۷٬۸۰۰
|-
| [[شلسویق-هولشتاین]] || [[کیل]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۵٬۷۶۳|| style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۸۵۸٬۷۱۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۸۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۱٬۲۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۴٬۷۰۰
|-
| [[تورینقن]] || [[ارفورت]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۶٬۱۷۲|| style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۱۷۰٬۷۱۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۵۷ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۶٬۴۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۹٬۳۰۰
|-
| Germany || [[برلین]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵۷٬۳۷۶|| style=&quot;text-align:right&quot;|۸۲٬۱۷۵٬۶۸۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۰۲۵ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۷٬۱۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۱٬۲۰۰
|}
|}

=== آلمانین ان بؤیوک شهرلری ===
=== ایقلیم ===
[[File:Hintersee.jpg|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;باویئرادان آلپ داغ‌لارینا بیرباخیش&lt;/div&gt;]]
آلمانین عومومی‌سی، نم‌لی باتی کولک‌لری‌نین اوستونلوک قوردوغو مولاییم بیر ایقلیمه مالیک‌دیر. ایقلیم؛ گولف ایسترئام‌ین تأثیری آلتین‌داکی قوزئی آتلانتیکا آخینتی‌لاری طرفین‌دن تأثیرلنمکده‌دیر. بۇ ایسیدیجی سولار، قوزئی دنیزی سینیرلارینداکی ژوتلاند یاریماداسی و قوزئی بؤلگه‌سی داخیل اولماق اوزره بیر چوْخ بؤلگه‌نی تأثیر ائتمکده‌دیر. نتیجه اولاراق قوزئی-باتی و قوزئی بؤلگه‌لرینده ایقلیم اوقیانوسال ایقلیمی؛ یاغیش یای بویونجا ماکسیموما چیخماق اوزره هر دؤور سورر.&lt;ref&gt;[http://www.germanculture.com.ua/library/facts/bl_climate.htm Almanya'da iklim] www.germanculture.com Erişim: 1 Mart 2009&lt;/ref&gt;

قیش‌لاری مولاییم و یای‌لاری سرینلیر، بونا قارشی ایستی‌لیک چوْخ واخت ۳۰ ° ج (۸۶ ° ف) آشابیلمکده‌دیر. شرق‌ده ایسه ایقلیم داها یئر؛ قیش‌لار چوْخ سویوق، یازلار چوْخ ایستی و قورو اولا بیلمکده‌دیر. اوْرتا و گونئی آلمان ایسه فرق‌لی اولاراق یئر و اوقیانوسال ایقلیم آراسیندا بیر کئچیش بؤلگه‌سی‌دیر. یئنه، ان یوکسک ایستی‌لیک یازین ۳۰ ° ج (۸۶ ° ف) آشابیلمکده‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html Germany For Dummies 3.baskı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123223026/http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html |date=2007-11-23 }}{{سخ}}yayımcı = Wiley Mayıs 2007 ISBN = ۹۷۸-۰-۴۷۰-۰۸۹۵۶-۹&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate/ Almanya'da iklim ve hava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926110355/http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate |date=2008-09-26 }} World Travels. Erişim = ۳۰-۱۱-۲۰۰۶&lt;/ref&gt;

=== بیولوژی موختلیف‌لیک ===
[[File:Cervus elaphus 11.jpg|thumbnail|200px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;گه‌ایک نووع‌لری، گئنیش بیر یابانی اورتاما یاییلمیش‌دیر&lt;/div&gt;]]
آلمان؛ آوروپانین اوْرتا و آتلانتیک بؤلگه‌لرینده اولماسی ایله بیر چوْخ حئیوان و بیتکی نؤوعونو ساخلاماقدادیر. اؤلکه، دؤرد آنا ائکوبؤلگه‌یه آیری‌لار: آتلانتیکا مئشه‌لری، بالتیک مئشه‌لری، اوْرتا آوروپا مئشه‌لری و قربی آوروپا مئشه‌لری.&lt;ref&gt;[http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/maps/index.cfm Ekobölgeler] WWF, Erişim = ۲۸-۱۲-۲۰۰۸&lt;/ref&gt; آلمانین عومومی‌سی، ایشلنه بیلر اراضی (۳۳٪) و سیلویکولتورلر، مئشه‌لر (۳۱٪) ایله اؤرتولموش‌دور. یالنیز ۱۵٪ لیک بیر قیسیم قالیجی چاییرلاردان اؤرتولودور.

[[File:Thüringerwald.JPG|thumbnail|200px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;اؤلکه‌نین اوچ‌ده بیری مئشه‌لرله اورتولوب‌دور&lt;/div&gt;]]

بیتکی و حئیوان نؤوعو عومومییت‌له اوْرتا آوروپا ایله عئینی‌دیر. کایین‌لار، پالید و دیگر یارپاق تؤکن آغاج‌لار، مئشه‌لرین اوچ‌ده بیرینی تشکیل ائتمکده‌دیر؛ آغاچلاندیرما ایله قوزالی آغاج‌لار آرتماقدادیر. لادین و کؤکنار آغاج‌لاری داغ‌لارین اوست قیسیم‌لرینی دومینه ائتمیش وضعییت‌ده‌دیرلر، بونا قارشی شام و قاراچام، قوم‌لو اراضی‌لرده اولور. اؤلکه‌ده بیر چوْخ ائغرئلتیوتو، چیچک، گؤبلک و قارایوسون نؤوعو وار. بالیق، قوزئی دنیزینده و چای‌لاردا اولور. یابانی حئیوان نؤوع‌لری عومومی اولاراق مارال، چؤل دونوزو، یابانی قویون، تولکو، پورسوق، یابانی دووشان و کوندوزدان مئیدانا گلر. یاز و پاییزدا بیر چوْخ نؤوع کؤچری قوش، آلمان‌دان کئچر.

آلمان‌داکی میلّی پارک‌لار بون‌لاردیر: -هولستئین دنیزی میلّی پارکی، هامبورگ دنیزی میلّی پارکی، آشاغی ساکسونیا دنیزی میلّی پارکی، ژاسموند میلّی پارکی، وورپوممئرن لاگو بؤلگه‌سی میلّی پارکی، موریتز میلّی پارکی، آشاغی اودئر وادی‌سی میلّی پارکی، هارز میلّی پارکی، ساکسون سویس میلّی پارکی و باویئرا مئشه‌سی میلّی پارکی.

آلمان حئیوانات باغچالاری، یابانی حیات پارک‌لاری، سوآلتی پارک‌لاری، و قوش پارک‌لاری ایله مشهوردور.&lt;ref&gt;[http://www.eupedia.com/europe/zoological_gardens_europe.shtml Avrupadaki ünlü hayvanat bahçeleri listesi] www.eupedia.com, Erişim = ۱۷-۱۰-۲۰۰۸&lt;/ref&gt; ۴۰۰-دن چوْخ قئیدیات‌دان کئچمیش زووپارک و طبیعت پارکی‌یلا اؤلکه، دونیادا بۇ ساحه‌ده بیر نؤمره‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html Bazı ilginç hayvanat bahçesi olayları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031007010357/http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html |date=2003-10-07 }} www.americanzoos.info/, Erişim = ۲۰۰۸ ۱۷-۱۰-۲۰۰۸&lt;/ref&gt; بئرلین زوولوژیک باغچاسی، آلمانین ان کؤهنه و ایندیکی واخت‌دا دونیانین ان چوْخ حئیوان نؤوعونه صاحب زووپارکین.&lt;ref&gt;[http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html Hayvan İstatistikleri 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609204353/http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html |date=2010-06-09 }}(Almanca), Berlin Hayvanat bahçesi, Giriş = ۰۵-۰۸-۲۰۰۸&lt;/ref&gt;

=== اطراف موحیط ===
[[File:Windgermany.JPG|thumbnail|200px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; آلماندا کولک گوجونو و گونش انرژی‌سی‌نی دونیادا ان چوْخ ایستیفاده ائدن اؤلکه‌دیر&lt;/div&gt;]]
آلمان، اطراف شوعورو یئرینده بیر اؤلکه اولاراق بیلینیر.&lt;ref&gt;[http://209.85.135.104/search?q=cache:zXGikuS_5GIJ:www.dzforum.de/downloads/020101311.pdf+germany+%۲۲environmental+consciousness%۲۲&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;cd=۳&amp;client=news Çevre bilinci hedefi]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alman Federal Çevre Vakfı, Erişim = ۲۸-۱۲-۲۰۰۷&lt;/ref&gt; چوْخ آلمان، اینسانین ائتدیک‌لری‌نین، قلوبال ایستی‌لشمه‌نین ان اهمیتلی سببی اوْلدوغونو بیلر.&lt;ref&gt;[http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep07/BBCClimate_Sep07_rpt.pdf Bütün ülkeler iklim değişikliği üzerie adımlar atmalı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216014941/http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep07/BBCClimate_Sep07_rpt.pdf |date=2008-02-16 }}{{سخ}}Giriş = ۱۱-۰۲-۲۰۰۸{{سخ}}Yazar = PIPA{{سخ}}Tarih =۲۰۰۷-۰۹-۲۴{{سخ}}Çalışma = BBC World service Poll, carried out by Globescan&lt;/ref&gt; اؤلکه، کیوتو پروتوکولونو و بیر چوْخ دیگر اطراف تهلوکه‌سیزلیگی راشیلاشماسینی ایمضالایاراق، آز ائمیسیون ایستانداردلارینا اویغون گلمه‌یه، یئنی‌دن دؤوره‌یه آرتیرماغا و یئنی‌لنه بیلر انرژی قایناق‌لاری ایستیفاده‌سی‌نین یایقین‌لاشدیریلماسینا سؤز ورمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.umweltbundesamt.de/uba-info-presse-e/۲۰۰۴/pe04-056.htm Almanya'nın çevre koruma endüstrisini takviye]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Erişim = ۲۵-۱۱-۲۰۰۷&lt;/ref&gt;

[[File:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|thumbnail|200px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;راک عوقابی اوولانماق قاباغیندا موحافیظت اولونوب‌دور &lt;/div&gt;]]
آلمان حوکومتی، اطرافا ضررلی مادّه‌لرین آزالدیلماسی یولون‌داکی گئنیش آکتیویته‌لریله، بۇ مقصده لیدئرلیک ائتمیش‌دیر و ایندیکی واخت‌دا دا بۇ فعالییت‌لرین بیر نتیجه‌سی اولاراق اؤلکه‌دکی ضررلی کیمیوی مادّه نیسبتی آزالتیلماق‌دادیر. آلمان، آدام باشینا دوشن کاربون نیسبتینده آوروپا بیرلیگی ایچینده بیرینجی سیرادا ایشتیراک ائتمه‌سینه قارشی؛ آوسترالیا، کانادا، سعودیه عربیستانی و آمریکا بیرلشمیش دؤولت‌لرینه گؤره اوْلدوقجا آشاغی بیر نیسبته مالیک‌دیر.

کؤمور یاکیمی و صنایع توللانتیلاریندان گلن نشر (ائمیسیون)، هاوا چیرک‌لی‌لیگینه سبب اولماقدادیر. سولفات تورشوسو طرفین‌دن یارادیلان تورشو یاغیش‌لاری، مئشه‌لرین ضرر گؤرمه‌سینه سبب اولماقدادیر. بالتیک دنیزینه شرقی آلمان طرفین‌دن، کانالیزاسیا آتیغی و صنایع آرتیغی ایله یارادیلان چیرک‌لی‌لیک آزالدیلدی. گئرهارد اشنایدئر {{آلمانجا|Gerhard Schröder}} رهبرلیگین‌دکی حؤکومت زامانیندا ائلئکتریک ایستئحصالی اۆچون نووه انرژی ایستیفاده‌سی‌نین بیتیریلمئسی‌نین پلانلاندیغی آچیقلاندی.

آلمان؛ آوروپا بیرلیگی ایله، آب-نین فاونا، فلورا و هابیتاتی‌نین قورونماسی مقصدی‌له چالیشماقدادیر. آلمانین سون بوزلاق بؤلگه‌سینین اوْلدوغو آلپ بؤلگه‌سین‌دکی بوزلاق‌لار، اریمه‌یه معروض قالیر.

== ایداره ==
[[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|thumbnail|left|250px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Berlin'de, parlamentonun toplandığı [[Reichstag]]&lt;/div&gt;]]
آلمان؛ فدرال، مجلیس، تمسی‌لی دئموکراسی‌لی بیر رئسپوبلیکادیر. آلمان سیاسی سیستمی ۱۹۴۹-جو ایلده اعلان ائدیلن کونستیتوسیایلا، بیلینن آدییلا گروندگئسئتز ایله، تمللندیریلمیش‌دیر. گروندگئسئتز آدییلا خاتیرلانان سند، ورفاسسونگ سؤزونه (کونستیتوسیا) قارشی سئچیلمیش‌دیر، چونکی اؤلکه او زامان ایکی آیری دؤولت و گروندگئسئتزی یازان‌لار، آلمان بیرلشدیگینده بونون اصل کونستیتوسیایلا دییش‌دیریله وورغولاماق ایستمیش‌دیر. گروندگئسئتز اوزرینده دییشیک‌لیک‌لرین تکلیف اۆچون مجلیسین اوچده ایکی‌لیک اکثریتی لازیم‌دیر؛ تمل حاق‌لاری مۆدافیعه مادّه‌لری، گوج‌لرین آیری‌لیغینی، فدرال قورولوش و کونستیتوسیانی قالدیرماغا ایستیقامت‌لی تشببوس‌لری مقاومتی، دایم قانونی و دییش‌دیریله بیلمز ائدر. گروندگئسئتز، ۱۹۹۰ آلمان یئنی‌دن بیرلشمه‌سین‌دن سوْنرا کیچیک دییشیک‌لیک‌لرله ایندیکی واختدا وارلیغینی داوام ائتدیرمکده‌دیر.
فدرال پرزیدنت، ژواجهیم گاوجک
[[File:2011 Joachim Gauck-2.jpg|thumbnail|sol|150px|فئدرال باشقان, [[Joachim Gauck]]]]
بوندئسکانزلئر (فدرال شانسؤلیئ)-بو آن آنگئلا مئرکئلین - حؤکومتین باشی‌دیر و ایجرا رئال‌لاش‌دیران آدام‌دیر، وظیفه‌لری اعتباریله مجلیس دئموکراسیلئردئکی باش ناظر ایله بنزردیر. آنا قانونوریجی‌لیک اوْرقانی بوندئستاگ و اون آلتی اوستانی تمسیل ائدن، قانون‌لارین ائدیلمه‌سینه قاتیلان کونستیتوسیا اوْرقان بوندئسرات، فدرال قانونوریجی‌لیک اوْرقان‌لاری‌دیر. بۇ ایکی قورولوش قانون ائدر. بوندئستاگتا ۶۱۴ میلّت وکی‌لی وار. بۇ میلّت وکیل‌لری دؤرد ایلده بیر سئچیلیر و آلمان خالقینی تمسیل ائدیر. سئچکی سیستمی اکثریت سیستمی و نیسبی تمسیل سیستمی‌نین بیر قاریشیغی‌دیر. بوندئسرات عضولری اون آلتی اوستان‌دن سئچیلمیش کس‌لردن میدانا گلر و بون‌لار اوستان کابینئلئریندئ ده اولور. هر اوستان حؤکومتی، اؤز دئلئگئسینی هر هانسی بیر زاماندا دییش‌دیرمک حقوقونا مالیک‌دیر.

بوندئسپرäسیدئنت (فدرال پرزیدنت)-بو آن ژواجهیم گاوجک-دؤولت باشچی‌سی، سیموولیک وظیفه‌لری و گوجلریله پریوریتئت‌لی حقوقونا مالیک‌دیر. وظیفه‌سینی بئش ایللیک بیر دؤور اۆچون ایجرا ائدیر. بیر باشقا دؤور اۆچون یئنی‌دن سئچیله بیلر. قیسمن فدرال مجلیس عضولری، قیسمن ایسه اون آلتی اوستانین مجلیسولارینجا سئچیلن و فدرال مجلیس عضولرینه برابر سایدا عضولردن عبارت کومیته‌سی طرفین‌دن سئچیلیر. بوندئستاگ باشچی‌سی، پروتوکول باخیمین‌دان رسمی اولاراق ایکینجی سیرادا ایشتیراک ائدر. پروتوکولدا اۆچونجو سیرادا ایسه شانسؤلیئ گلیر. بوندئستاگ طرفینده سئچیلن شانسؤلیئ، پرزیدنت طرفین‌دن تعیین ائدیلیر.

۱۹۴۹-جو ایلدن بری سئچکی‌لر و ناظرلیک‌لر خریستیان دئموکرات بیرلیگی و آلمان ایجتیماعی دئموکرات پارتیاسی طرفین‌دن کازانیلمیشتیر. بونا قارشی، آز بیر سئقمئنت طرفین‌دن دستک‌لنن، لیبئرال پارتیا اوْلان لیبئرال دئموکرات پارتیاسی‌نین (۱۹۴۹-جو ایلدن بۇ یانا همیشه مجلیسده ایشتیراک ائتمیش‌دیر) و بیرلیک ۹۰/یئشیللئر (۱۹۸۳دن بۇ یانا مجلیس‌دن) بوندئستاگتا اهمیت‌لی رول اوستلنمکده‌دیر. بۇ پارتیالار کوالیسیا حؤکومت‌لرده کیچیک رول‌لار ائتمکده‌دیر.

== خاریجی علاقه لر ==
آلمان، قورولوشون‌دان بری آوروپا بیرلیگی ایچینده لیدر رول اوْیناییر. ایکینجی دونیا دؤیوشون‌دن بری اؤلکه، فرانسه ایله یاخین علاقه ایچینده‌دیر. بۇ دوستلوق خصوصیله ۱۹۸۰لر سوْنوندا و ۱۹۹۰-لارین باشیندا، خریستیان دئموکرات هئلموت کول و سوسیالیست فرانچویس میتتئرراند اؤندرلیگینده اوْلدوقجا گوجلندی. آلمان، آوروپالی دؤولت‌لره یئنی تئخنولوگیالارین تاپیلماسیندا، بیرلشمیش و هسساس آوروپا سیاستی یارادیلماسیندا، مۆدافیعه و تهلوکه‌سیزلیک جیهازلاری ایستئهسالیندا رهبرلیک ائدیر.

۲۳ مای ۱۹۴۹-جو ایلدن، باتی آلمانین قورولوشون‌دان بری اؤلکه، گرک یاخین کئچمیشی گرکسه ایشغال آلتینا گیرمه‌سی سببیله مؤوجود اوْلان خاریجی ایلیشکیسیندئکی ضعیف‌لیگی‌نین فرقینه واردی. سویوق دؤیوش مدتین طرفین‌دن، آلمانین شرق بلوکو طرفین‌دکی پارچاسی، آوروپادا سیاسی معناداکی شرق -باتی گرگین‌لیگی‌دیر سیموولو اوْلدو. بونا قارشی ۱۹۷۰-جی ایللرده، براندتین اوستپولیتیکی دتئنتئنین آنا فاکتورو اوْلدو. ۱۹۹۹-جو ایلده، شانسؤلیئ گئرهارد سجهرؤدئرین حؤکومتی تمل آلمان اساس خاریجی سیاستینده فرق‌لی بیر قرار آلاراق ناتو-نون یوقوسلاویایا ائتدیگی عملیاتا عسگر گؤندردی. بئله‌جه آلمان عسگرلری، ایکیتجی دونیا دؤیوشونده بری ایلک دفعه خاریجه چیخمیش اوْلدو.
[[File:33rdG8Leaders.jpg|thumbnail|sol|200px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[آنگلا مرکل]]، [[جی ۸]]'ه ائو صاحیبلیگی ائتماقدا&lt;/div&gt;]]

آلمان و آمریکا بیرلشمیش شتات‌لاری یاخین دوست‌دور. ۱۹۴۸تئئ مارسهالل پلانی ایله، آبش حؤکومتی، آلمانین دؤیوش سوْنراسیندا تکرار سنایئسی‌نین قورولماسینا کؤمک ائتمیش‌دیر. آیریجا آبش یئنه دؤیوش سوْنراسی آلمانداکی یئمک بحرانی مؤوضوسوندا یاردیم‌لار ائتمیش‌دیر. ایراق دؤیوشو اسناسیندا آلمان، آمریکا حؤکومتینه سویوق داوراناراق آب ایله آبش-این اورتاق حرکت ائتمه‌سینه سؤیکنن آتلانتیسیزم تئزی‌سینی بوزموش‌لاردیر. بونا قارشی ایکی اؤلکه آراسیندا یاخین بیر سوسیال-مدنی علاقه وار. ایکی اؤلکه آیریجا اقتصادی اولاراق بیر-بیرینه اوْلدوقجا آسی‌لی‌دیر: آلماننین ایدخالاتینین ۸٫۸٪، ایخراجاتی‌نین ایس ۶٫۶٪ سی آمریکا بیرلشمیش دؤولت‌لرینه عاییددیر. یئنه آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری ۸٫۸٪ لیک ایدخالاتینی، ۹٫۸٪ لیک ایخراج آلمان ایله ائدر. بیر باشقا یاخین‌لیق، آمریکاداکی اتنیک قروپ‌لارلا علاقه‌داردیر. اؤلکه‌دکی ان بؤیوک آزلیغی آلمان وطنداش‌لاری تشکیل ائدیر. آیریجا کایسئرسلاوتئرنین یاخین‌لارین‌داکی رامستئین آئرودروم آمریکان اوردوسوْنون اؤز توْرپاق‌لاری خاریجین‌دکی ان بؤیوک اوسسودور.

آلمان فدراتیو جومهوریتی‌نین توسعه یاردیم‌لار، رسمی اؤلکه سیاستین‌دن موستقیل‌دیر. بۇ یاردیم‌لار، اقتصادی همری‌لیک و توسعه ناظرلیگی (بمز) طرفین‌دن نیزاما قویولور و تطبیق ائدیلیر. آلمان حؤکومتی بۇ یاردیم‌لاری بئینلخالق بیر مسولیت اولاراق گؤرر.

آلمان، ۲۰۰۷-جی ایلده توسعه کؤمک‌لری و هومانیتار یاردیم‌لار آدینا ۸٫۹۶ میلیارد آورو ایستیفاده ائتمیش‌دیر. بۇ بیر اوولکی ایل اوْلان ۲۰۰۶ گؤر ۵٫۹٪ آرتیم دئمک‌دیر. بئله‌لیکله، دؤولت، آمریکا بیرلشمیش شتات‌لاریندا سوْنرا ان چوْخ هدیه‌ده اوْلان اؤلکه مؤوقئسینه گلمیش‌دیر. آلمان، هر ایل اؤلکه بودجسینین ۰٫۳۷٪ سینی بۇ یاردیم‌لارا خرجلمکده‌دیر و حؤکومتین ۲۰۱۰ هدفی بونو ۰٫۵۱٪ ائ چیخارماق‌دیر.

== حربی ==
[[File:Fregatte Mecklenburg-Vorpommern F218.jpg|thumbnail|200px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''Mecklenburg-Vorpommern'' ساواش گئمیسی, [[Lübnan]]'daki geçici güç çerçevesinde Lübnan sahillerinde.&lt;/div&gt;]]
آلمان اوردوسو یا دا دیگر آدییلا بوندئسوهر، قورو قوووه‌لری، دنیز قوووه‌لری، هاوا قوووه‌لری و مرکزی تیبب خیدمتینده مئیدانا گه‌لر. حربی خیدمت ۱۸ یاشینی کئچمیش هر کیشی وطنداش اۆچون ضروریدیر و دوققوز آیدیر. ایسته‌ین کسلر، عسگرلیک وضعیفه‌سی یئرینه کؤنوللو اولاراق زیویلدیئنست (بیر نؤو ایجتیماعی وضعیف)، یا دا آلتی ایل بویونجا کؤنوللو اولاراق؛ قیرمیزی خاچ، خیلاصئتمه کیمی بیر تجیلی حادیثهقروپوندا وضعیفه آلا بیلر. ۲۰۰۳-جو ایل معلوماتلارینا گؤره اؤلکه گسییهنین %۱٫۵۵ای آسکئرییئیئ هارجانماکتادیر. باریش زامانی؛ بوندئسوهر، مودافیعهنازیری طرفیندن ایداره ائدیلیر. اگر آلمان بیر دؤیوشه قاتیلسا، بۇ وضعیتده آلمانین کانسلئری بوندئسوهرین رهبرلیگینی اله آلیر.
[[File:Eurofighter 9803.ogg|thumbnail|200px|thumbtime=۳۲|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;بیر [[یوروفایتر تایفون]] گوستریر اوچوشوندا&lt;/div&gt;]]

بو آندا بوندئسوهردئ وضعیفه‌لی ۲۳۰٬۰۰۰ پروفئسسیونال عسگر، ۵۵٬۰۰۰ ۱۸–۲۵ یاش آراسی ضروری حربی خیدمتینی یئرینه یئتیرن عسگر و ۲٬۵۰۰ آکتیو احتیاط گوج اولار. آشاغی یوخاری ۳۰۰٬۰۰۰ احتیاط عسگر اوردو گوجو اۆچون حاضیردیر. بۇنلار مودافیعهتالیملئرینئ کاتیلماکتادیرلار و بیر قیسیمی ده خاریجه یاییلمیشدیر. ۲۰۰۱-جی ایلدن بۇ یانا قادینلار دا قانونی هر هانسی بیر محدودلاشدیرما اولمادان عسگره پایلاش، لاکین وضعیفه آلماق ضروری دئییل، ایسته‌یه باغلیدیر. تخمیناً ۱۴٬۵۰۰ قادین بۇ آندا آکتیو گؤرئودئدیر. بۇ عددین ایچینده صولح می‌سسیاسی مقصدییله موختلیف اؤلکه‌لرده اوْلان قادین عسگرلر ده واردیر. اؤلکه‌ده بۇ آن ایکی قادین تیبب ایشچیسی گئنئرال روتبه‌سینده وار.

اوْکتوبر ۲۰۰۶ گؤر؛ آلمان اوردوسو؛ تخمیناً ۹٬۰۰۰ شخصیت حربی گوجله خاریجده‌کیبیر چوْخ صولح گوجونون اورتاغیدیر. بۇنلاردان ۱٬۱۸۰ عسگر بوسنییا هئرسئقووینادا؛ ۲٬۸۴۴ عسگر کوسووادا؛ ۷۵۰ عسگر ائوفور بونیه‌سینده دئموکراتیک کونگو رئسپوبلیکاسیندا؛ و ۲٬۸۰۰ عسگر ناتو طرفیندن یارادیلان ایساف ترکیبینده افقانیستاندا. فئوریه ۲۰۰۷-جی ایله گؤر؛ آلمان، افقانیستانداکی تخمیناً ۳٬۰۰۰ ایساف گوجویله آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری (۱۴٬۰۰۰) و بؤیوک بریتانییانین (۵٬۲۰۰) سوْنرا ان چوْخ حربی گوج گؤندرن ۳. اؤلکه ایشتیراک ائتمکده‌دیر. آلماندا، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری طرفیندن بوجهئلئ کونوشلاندیریلمیش نووه سیلاهلاری وار.

== دئموگرافی ==
[[File:Binnenalster am Abend.jpg|thumbnail|left|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[هامبورق]], [[Avrupa Birliği|AB]] içinde [[Nüfuslarına göre Avrupa Birliği şehirleri listesi|başkent olmayan şehirler arasında]] en kalabalık şehirdir.&lt;/div&gt;]]
۸۲ میلیوندان اوزرینده‌کی وطنداشی ایله آلمان؛ آوروپا بیرلیگی ایچینده ان چوْخ اهالییه صاحیب اؤلکه مؤوقئعسی‌نده‌دیر. بونا قارشی اؤلکه‌ده دوغورگانلیک نیسبتی، آنا باشینا ۱٫۳۹ اوشاق ایله دونیا اورتالاماسینین اوْلدوقجا آلتیندادیر. فدرال ستاتیستیکا اوفیسی تخمینلرینه گؤره اهالی ۲۰۵۰ -جی ایلده ۶۹–۷۴ میلیون آراسیندا اولاجاق (۶۹ میلیون ایللیک +۱۰۰٬۰۰۰ گؤچلئ؛ ۷۴ میلیون ایللیک +۲۰۰٬۰۰۰ گؤچلئ). آلمان بیر چوْخ بؤیوک شهره مالیکدیر. بۇنلاردان ان بؤیوکلری بئرلین، هامبورگ، مونهئن، کؤلن، فرانکفورت و ستوتتگارتتیر. بونونلا بیرلیکده آلمانداکی بیر چوْخ شهر، بیربیرییلا قایناشمیش و گئنیش یاشاییش یئرلری مئیدانا گتیرمیشدیر. بۇنلاردان بیری ده رئن-روحر بؤلگه‌سیدیر. بۇ بؤلگ؛ دوسسئلدورف (کرونین باشکندی)، کؤلن، ائسسئن، دورتموند، دویسبورگ و بوجهوم شهرلرینی ایحاطه ائدیر.
[[File:Cityscapeberlin2006.JPG|thumbnail|sol|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[برلین]] ۳٫۴ میلیون نوفوسیله آلمانین ان کالابالیک شهریدیر.&lt;/div&gt;]]

دسامبر ۲۰۰۴ اعتیباریل، آلماندا تخمیناً ۷ میلیون خاریجی، آلمان وطنداشلیغینا کئچمیشدیر. اؤلکه‌ده یاشایان ائدئنلئریندئن ۱۹٪ و خاریجی و یا خاریجی منشالیدیر. گنج اوْلانلار یاشلی اوْلانلارا گؤره داها خاریجی منشالیدیر. ۱۵ یاشینی آشمیش آلمانلارین ۳۰٪ `نین خاریجده دوغولموش ان آز بیر والیدئینلرینه وار. بؤیوک شهرلرده ۵ یاش و کیچیک اوشاقلارین ۶۰٪ ینین خاریجده دوغولموش ان آز بیر والیدئینلرینه وار.

اؤلکه‌ده‌کیان بؤیوک آزلیق قروپونو (۷٫۲ میلیون)، [[تورکیه]]دن گلمیش اینسانلار تشکیل ائدیر. دیگر آزلیقلار ایسه [[ایتالییا]]دان، [[سئربییا]]دا، [[یونانیستان]]دان، پولشادان و [[خورواتییا]]دا گلمیشدیر. [[بیرلشمیش می‌لتلر]] تشکیلاتینین اهالی فوندو سییاهیسینا گؤره آلمان، دونیادا قاچقین اهالیسی ان چوْخ اوْلان اۆچونجو اؤلکه‌سی دئییل. بو؛ دونیا اوزرینده‌کیکؤچکونلرین ۵٪-ای ینی ۱۹۱ میلیون ایممیقرانتین ۱۰ میلیونو، یا دا باشقا بیر تعبیرله آلمان اهالیسینین ۱۲٪-ای دئمکدیر. آلمانین کئچمیشده اوْلان چوْخ چتینلیک چیخارمایان کؤچ قانونلاری سایه‌سینده بیر چوْخ خاریجی آلمان وطنداشی اوْلموش و آلمان ائتنیغینی سئچمیشدیر (داها چوْخ کئچمیش سووتلر بیرلیگی اؤلکه‌لریندن). لاکین ۲۰۰۰-جی ایلدن اعتیباراً قانونلار سئرتلئشتیریلمیش و وطنداشلیغا کئچمک زورلاشتیریلمشتیر.

== دین ==
[[File:Kölner Dom nachts.jpg|thumbnail|۱۴۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Ren]] nehri kıyısındaki [[Köln Katedrali]], [[Dünya Miras Listesi]]ndedir.&lt;/div&gt;]]
[[خریستیانلیق]]، آلماندا ۵۳ میلیون (۶۴٪) تارافتارلا ان مشهور اوْلان دینی اینانیشدیر. ایکینجی مشهور اینانج ایسه ۳٫۳ میلیون آدام ایله [[ایسلام]] دینی (۴٪)، داها سوْنرا ایسه هر ایکیسینه اینانان جمعی ۲۰۰٬۰۰۰ آدام (۰٫۲۵٪) ایله بوددیزم و [[یهود]]یلیک گلمکده‌دیر. [[هیندویزم]] ۹۰٬۰۰۰ اینانانا مالیکدیر (۰٫۱٪). آلمانداکی دیگر بوتون دینی ایجماعلار ۵۰٬۰۰۰-دن آز سایدا (وه یا ۰٫۰۵٪ دن) طرفدارا مالیکدیر. تخمیناً ۴٬۲۴ میلیون آلمان ایسه (۲۹٫۶٪) هر هانسی بیر دینه اینانماماقدادیر.
[[File:BentoXVI-30-10052007.jpg|thumbnail|140px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Şu anki [[Papa]]; [[XVI. Benedictus]], Almanya'nın [[Bavyera]] eyaletinde doğmuştur.&lt;/div&gt;]]

پروتئستانتلیق قوزئی و شرقد؛ رومان کاتولیکلییه ایسه گونئی و قربده یوغونلاشماکتادیر. بوتون اینانجلار اهالینین تخمیناً ۳۱٪-ده ایحاطه ائتمکده‌دیر. بۇ آنکی پاپا بئنئدیکت اون آلتی باویئرادا دوغولموشدور. آتئیستلر و آقنوستیکلر ده داخیل هر هانسی بیر اینانجا داخیل اولمایان اینسانلار اهالینین تخمیناً ۶٫۲۹٪ سینی تشکیل ائدیر و خوصوصیله کؤهنه شرق آلمان بؤلگه‌لرینده و بؤیوک متروپول بؤلگه‌لرینده یاشاماقدادیرلار.

چوخ تورکیه‌دن گلن سوننیلر و شیه‌لرین عیبارت تخمیناً ۳٫۳ میلیون موسلمان اهالیسی ایله بیرلیکده آز سایدا دا شیه واردیر. اؤلکه اهالیسینین۱٫۷٪ سینی مئیدانا گتیرن، اورتودوکس مذهبینه باغلی اینسانلارین بؤیوک اکثریتی سئربلر و قدیم یونان مئیدانا گه‌لر. آلمان، باتی آوروپانین اۆچونجو بؤیوک یهودی اهالیسینه صاحیب اؤلکه‌سیدیر. ۲۰۰۴-جو ایلد، آلمان، ایسرایلده اوْلدوغو کیمی سووت رئسپوبلیکالاریندان گلن یهودی اهالیسی، آلمانین بیرلشمه‌سی زامانی رقم اوْلان ۳۰٬۰۰۰ ایله موقاییسه ۲۰۰٬۰۰۰-دن چوْخ بیر عدده چائتمیشدیر. یهودی اهالیسینین آغیرلیقلی اوْلدوغو شهرلر آراسیندا بئرلین، فرانکفورت و مونهئن وار. تخمیناً ۲۵۰٬۰۰۰ بوددیست آلماندا یاشاییر و بۇنلارین ۵۰٪-ای عاصییا ایممیقراتیدیر.

۲۰۰۵-جی ایلده‌کیائوروبارومترئ آنکئتینئ گؤر، آلمان خالقینین ۴۷٪-ای «بیر یارادیجینین وار اولدوغونا اینانیرام» دوشونجه‌سینی دستکلرکن، ۲۵٪-ای «بیر نؤو روح و یا حیات قایناغینین وار اولدوغونا اینانیرام» و ۲۵٪-ای ده «هر هانسی بیر روح، یارادیجی و یا حیات قایناغینین وار اولدوغونا اینانمیرام» دوشونجه‌سینی منیمسه‌میشلر.

== ایقتیصادیات ==
[[File:S-Klasse W221.jpg|thumbnail|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Almanya ۲۰۰۷ yılında dünyanın önde gelen ihracatçılarındandı.&lt;/div&gt;]]
آلمانییا آوروپانین ان بؤیوک میلّی ایقتیصادیاتی، دونیادا اۆچونجو ان بؤیوک عومومی داخیلی هاسیلایا صاحیب اؤلک، ساتین آلما گوجو جوتونده گؤره بئشینجی اؤلکه مؤوقئعسینده‌دیر؛ ۲۰۰۷-جی ایلده‌کیرئال بؤیومه نیسبتی ٪ ۲٫۴ نؤو. صنایعلشمه‌سینی بری اؤلک؛ قلوبال ایقتیصادیاتدا بیر لوکوموتیو، یئنیلیکچی و قاباقجیل اولاراق رول آلمیشدیر. &quot;مادئ این گئرمانی&quot; ائتیکئتلی ایخراج ماللاری اؤلکه‌نین زئنگینلیغیندئکی آنا عونصوردور. آلمانییا ۲۰۰۶-جی ایلده‌کی $ ۱٫۱۳۳ تریلیون [[دوللار]]لیق ایهراجاتییلا دونیانین ان چوْخ ایخراجات ائدن اؤلکه‌سی اوْلموشدور. اؤلک؛ آورو اۆچون اؤلکه‌لری داخیلدیر و ۱۶۵ میلیارد آورو تیجارت چوخونا صاحیب اوْلموشدور. عومومی گلیرینین ۷۰٪ینی خیدمت سئکتورو، ۲۹٫۱٪ اینی صنایع ساحه لری و ۰٫۹٪ اونو دا اکینچیلیک سئکتورو تشکیل ائدیر. چیخاریلان محصوللارین بؤیوک اکثریتینی اوتوموبیل، ماشین، مئتال صنایع و کیمیوی مادّه قوللارینداکی موهندیسلیک محصوللاری تشکیل ائدیر. آلمانییا دونیاداکی کولک توربینلری و گونش انرژیسی تئخنولوگییاسی ساحه‌سینده بیر نؤمره‌لی ایستحصالچینین. هر ایل هاننوور، فرانکفورت و بئرلین کیمی بیر چوْخ آلمان شهرینده بؤیوک بین‌الخلق تیجارت سرگیلر و کونقرئسلر تشکیل ائدیلمکده‌دیر.
[[File:Frankfurt am Main, Skyline mit Flößerbrücke 2.jpg|thumbnail|left|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Frankfurt önemli bir finans merkezidir ve [[Avrupa Merkez Bankası]]'na ev sahipliği yapar &lt;/div&gt;]]

دونیانین گلیرلرینی گؤره سیرالانمیش ان بؤیوک ۵۰۰ شیرکتینی گؤسترن فورتونئ گلوبال ۵۰۰ سیرالاماسیندا آلمانییادان ۳۷ شیرکت وار. بۇنلارین ان بؤیوک اون دنه‌سی دایملئر، وولکسwاگئن، آللیانز سئ (ن چوْخ قازانج ائدن شیرکت)، سیئمئنس، دئوتسجهئ بانک (۲. ان چوْخ قازانج ائدن)، ائ. اون، دئوتسجهئ پوست، دئوتسجهئ تئلئکوم، مترو و باسفتیر. ان چوْخ چالیشانا صاحیب شیرکتلر ایسه دئوتسجهئ پوست، روبئرت بوسجه گمبه و ائدئکادیر. دونیا سَوییه‌سینده بیلینن مارکالاری؛ مرسدس-بنز، ساپ، بم‌و، عادیداس، آودی، پورسجهئ، وولکس‌واگئن و نیوادیر.

آلمانییا؛ باغلی آوروپا ایقتیصادیاتی و سیاسی بیرلشمه‌نین مودافیعه چیسیدیر. تیجارت قرارلاریندا ایسه آوروپا بیرلیگی عوضولرینین و آب تک بازار قانونلارینین قرارلارینا اویغون حرکت ائدیر. آلمانییا، آوروپانین عومومی پول واحیدی اوْلان آورونو ایستیفاده ائتمکده‌دیر و آلمانییانین پول سیاستی ایله علاقه دار قرارلاری، دیگر آوروزوندا اوْلان اؤلکه‌لر کیمی فرانکفورتداکی آوروپا مرکزی بانکی طرفیندن وریلیر. ۱۹۹۰-جی ایلده‌کییئنیدن بیرلشمه‌دن سوْنرا، حیات ستاندارتی و ایللیک گلیرلر کؤهنه قربی آلمانییا عیالتلرینده یوکسک ایدی و بوتون آلمانییادا بۇ ستاندارتلارین قورونماسی ساغلانیلمایا چالیشیلدی. کؤهنه شرق آلمانییا ایقتیصادیاتینین مودئرنیزاسیاسی و باتی عیالتلرین ستاندارتلارینا اینتئقراسییا اولماسی ۲۰۱۹-جی ایله قدر اوزون مودتلی اولاجاق شکیلده پروقراملاشدیریلمیشدیر و ایللیک قربدن شرقه دوغرو تخمیناً ۸۰ میلیارد دوللار ترانسفئر اولماقدادیر. ۲۰۰۵-جی ایلدن بری ایشسیزلیک نیسبتی ائنیشه کئچمیشدیر و ۲۰۰۸ ژوئن آییندا سون ۱۵ ایلین ان آشاغی سَوییه‌سینه گئریلیه‌رک ۷٫۵٪ آ چائتمیشدیر. یوزده نیسبتلر باتی آلمانییادان شرقه دوغرو۶٫۲٪ ایل ۱۲٫۷٪ آراسیندا دییشمکده‌دیر. بۇ آنکی حؤکومت محدودلاشدیریجی بیر مالیییه سیاست ایزله‌ایب ایجتیماعی سئکتورونداکی ایشلرده کسیلمه‌یه گیتمیشکئن، شانسؤلیئ آنگئلا مئرکئل حؤکومتی ایشچی بازاری و ریفاه سَوییه‌سی آدینا بیر سیرا ایصلاحات حیاتا کئچیرمیشدیر.

=== اسکیناسلار ===
۲۰۰۴-جو ایلین ایلک آلتی آییندا آلمانییادا ان چوْخ ساختاسی ائدیلن بانکنوت ۵۰ آورو (۴۳٫۶٪)، سوْنرا ۲۰ آورو (۲۸٫۲٪) و ۱۰۰ آورو (۲۱٫۳٪) بانکنوتلاری ایدی. ۵۰۰ آورو پوللارین ساختادیر ایسه چوْخ نادیر گؤرولوردو. ۲۰۰۴-جی ایلده آوروپا بؤلگه‌سینده جمده تخمیناً ۵۹۴٬۰۰ ساختا پول اورتایا چیخاریلدی. ۲۰۰۵-جی ایلده بۇ عدد ۵۷۹٬۰۰۰ و ۲۰۰۶-جی ایلده ده ۵۶۵٬۰۰۰ ائ گئریله‌دی. آلمانییادا قئید آلتینا آلینان ساهتئجیلیک سایی دا سون ایللرده (۲۰۰۴) ۸۰٫۵۸۳ دن ۴۰٫۲۰۴ (۲۰۰۷) ائ گئریله‌دی. آورونون بازارا چیخاریلما مرحله سینده چوخو دفعهساختا ۳۰۰ و ۱۰۰۰ آورو (بو پوللارین گئرچکلری یوخ ایدی) پوللارین دا بازارا چیخاریلماسی جهدینده اوْلدو و بعضی حاللاردا بۇ جهد مووففقیتله نتیجلندی. ۲۰۰۶-جی ایلده ۲۰ آورو بانکنوتلار ۳۶٪ لیک نیسبتله ان چوْخ ساختاسی ائدیلن بانکنوتتو.

۲۰۰۳-جو ایلده سویس بانکنوتلاریندان ۴ میلیون سویس فرانکی دیرینده‌کی ۸٫۲۷۷ عددینین ساختا اوْلدوغو موعین اوْلوندو. نومینال دیره گؤره (تئداوولدئکی جمعی پول ۳۴ میلیارد فرانک) حسابلاندیغیندا ساختا پول پایی ۰٫۰۲۲٪ دیر. ۴ میلیون ساختا فرانکتان ۲٬۳ میلیون فرانک فاکسیمیلئ-بانکنوت دئییلن ساختا بانکنوتلارین. بۇ بانکنوتلار تشکیل قورو پول آکلامادا، پول تئسلیماتی ائدیلرکن سویس بانکنوتلارینی تانیمایان آلانلار دولاندیرمادا ایستیفاده ائدیلر. فاکسیمیلئ-بانکنوتلار عومومیتله گئرچک پوللارین آراسینا یئرله‌شدیریلمیش دسته‌لر حالیندا الدن چیخاریلیر.

سویس‌ده‌کیآورو ساختاچیلیغین ان چوْخ پروبلئم یاشانان مؤوزولاردان بیریدیر. ۲۰۰۴-جو ایلده ۲ میلیون آورو دیرینده ساختا آورو کاغیذ و سیککه‌نی ال قویولدو. بونون یانیندا ۱ میلیون دوللار دیرینده دوللار ساختاچیلیغین ده ائدیلمیشدیر.

دیر باخیمیندان ۱۰۰ فرانک بانکنوتلار ۲۰۰۳-جو ایلد ۵۳٪ لوک ایستیفاده نیسبتییله ان اعتیبارلی بیریمدی. بۇ واحیدی ۱۶٪ لیق نیسبتله ۵۰ فرانک بانکنوتلار و۱۴٪ لوک نیسبتله ۲۰ فرانک بانکنوتلار تقیب ائدیر. ان آز ساختاسی چیخاریلان بانکنوتلار ۲٫۹٪ نیسبتییله ۱۰۰۰ فرانک بانکنوتلاری. آیریجا رسمی اولاراق بازاردا اولمایان ۲۰۰۰ فرانک بانکنوتلار دا موعین اوْلونموشدور.

بعضی ساهتئجیلیکلئر ائله دیقته چارپاندیر کی فدرال بانکین تجروبه‌لی ایشچیلری و پولیسه باغلی ساختا پول بیریملئریندئکی وضعیفه‌لیلر و پول سایما ماشینلاری بۇ پوللاری تانییا بیلرلر.

=== اینفراستروکتور ===
[[File:Two Ships-Hamburg.jpg|left|thumbnail|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[هامبورق]] Limanı [[Avrupa]]'nın ikinci büyük limanıdır&lt;/div&gt;]]
آوروپادا مرکزی بیر مؤوقئعده اولماسی، آلمانییانی اهمیتلی بیر نقلیات علاقهنؤقته‌سی حالینا گتیرمیشدیر. بۇ وضعیت اؤلکه‌نین سیخ و موعاصیر نقلیات شبکه‌سی سایه‌سینده رئاللاشمیشدیر. بۇ شبکه‌نین ان مشهورلاری، دونیادا جمعی اوزونلوقدا اۆچونجو ان بؤیوک اوْلان گئنیش موتورلو واسیطه یولو (وتویول) دور. اوتویوللاردا بعضی مارشروتلاری آراسیندا سورعت سینیرلاماسینین اولماماسی دا اهمیتلی بیر خوصوصیتدیر.

آلمانییا چوْخ مرکزلی بیر سورعتلی قاتار شبکه‌سی قورموشدور. اینتئرجیتیئخپرئسس دیگر آدییلا ایجئ عومومیتله قونشو اؤلکه‌لرده‌کیبؤیوک شهرلره و مسافه‌لره نقلیات تمین ائتمکده‌دیر. قاتارلارین سورعتلری ۱۶۰ کم / سا ایله ۳۰۰ کم / سا آراسیندا دییشمکده‌دیر و ان اوست ایره‌لی خیدمتی دئوتسجهئ باهن وریر. اولاشیملار ۳۰ دقیقه لیک، ساعاتلیق و یا ایکی ساعاتدا بیرلیک پئرییوتلار شکلینده رئاللاشمادان.
[[File:ICE3-Einfahrt-Dortmund.jpg|thumbnail|left|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;آلمانداکی بیر سورعتلی ترن&lt;/div&gt;]]

آلمانییا دونیانین بئشینجی بؤیوک انرژی ایستهلاکچیسی دئییل و ۲۰۰۲-جی ایلده ایلک انرژی احتییاجینین اوچده ایکیسی ایتهالاتلا قارشیلانمیشدیر. عئینی ایل آلمانییا، آوروپانین ان بؤیوک ائلئکتریک ایستهلاکچیسی اوْلموشدور: جمعی اولاراق ائلئکتریک ایستهلاکی ۵۱۲٫۹ تئراواتت-ساعات اولاراق رئاللاشمیشدیر. حؤکومت سیاستی؛ گونش، کولک انرژیسی، بییودیزئل، هیدرولئکتریک و گئوتئرمال انرژی کیمی یئنیلنه بیلر انرژی قایناقلارینین توسعه ائتدیریلمه‌سینی وورغولاییر. انرژییه قناعت اؤلچومونون نتیجه‌لرینه گؤر، انرژی محصولدارلیغی ۱۹۷۰-جی ایللرین باشلاریندان بری توسعه ائتمکده‌دیر. حؤکومت، ۲۰۵۰-جی ایلده اؤلکه‌نین انرژی احتییاجینین یاریسینی یئنیلنه قایناقلاردان قارشیلاما آدینا بیر حدف قویموشدور.

۲۰۰۰-جی ایلده حؤکومت و آلمانییا نووه گوج صنایعسی؛ ۲۰۲۱ئ قدر نووه ستانسییالاری پیلله‌لی اولاراق آزالتما مؤوزوسوندا آنلاشمیشتیرلار. لاکین یئنیلنه بیلر انرژی، انرژی ایستهلاکیندا اوْلدوقجا آشاغی پایا مالیکدیر. ۲۰۰۶-جی ایل انرژی ایستهلاکینین قایناقلارا گؤره داغیلیمی بۇ شکیلده رئاللاشمیشدیر: مایئ یاناجاق (۳۵٫۷٪)؛ کؤمور (۲۳٫۹٪)؛ طبیعی قاز (۲۲٫۸٪)؛ نووه انرژی (۱۲٫۶٪)؛ سو و کولک گوجو (۱٫۳٪)؛ دیگرلری (۳٫۷٪).

== علم ==
[[File:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|thumbnail|left|150 px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Albert Einstein - ۱۹۲۱&lt;/div&gt;]]
آلمان گئچمیشتئن بئری موختلیف علمی آلانلاردا ائن گؤزئ چارپان آراشدیرمالارین بازیلارینا ائو ساهیپلیغی یاپماکتادیر. نوبئل موکافاتی بوگونئ کادار ۱۰۱ آلمان تارافیندان آلینمیشتیر. آلبئرت ائینستئین وماخ پلانجکین چالیشمالاری موعاصیر فیزیغین تئمئللئری آدینا چوْخ واجیبدیر و داها سوْنرالاری بۇ چالیشمالار ورنئر هئیزئنبئرق وماخ تارافیندان گئلیشتیریلمیشتیر آنادان اوْلموشدور. بۇ آدلار، داها اؤنجئلئری یئتیشمیش هئرمانن وون هئلمهولتز جوزئف وون فراونهوفئر ودانیئل قابریئل فاهرئنهئیت کیمی ایسیملئردئند ائتکیلئنمیشتیر. یلهئلم جونراد رؤنتگئن اون-ایشینینی کئشفئتمیشتیر وبو هئم آلمانجادا هئم دئ دیغئر دیللئردئ رؤنتگئنستراهلئن (رؤنتگئن ایشینلاری) ایسمییلئ آنیلمیشتیر. بۇ باشاری اونو، ۱۹۰۱-جی ایلده ایلک نوبئل فیزیک موکافاتی کازانان کیشیسی یاپمیشتیر.

سپئیس موهئندیسی ئرنهئر وون براون، ایلک اوزای روکئتینی گئلیشتیردی وداها سوْنرا ناسانین اؤندئ گئلئن اویئلئریندئن اوْلدو، آبدنین آپوللون پروگرامینین باشاریسینا اؤنجولوک ائدئن ساتورن بئش آی روکئتینی گئلیشتیردی. هئینریجه رودولف هئرتزین ائلئکترومانیئتیک ایشین اوپئراتئس چالیشمالاری، موعاصیر تئلئکومونیکاسیونون گئلیشیمینین تئمئلینی اولوشتورموشتور. ۱۸۷۹-جی ایلده لئیپسیق اونیورسیتئسیندئ ایلک لابوراتوارینی اینشا ائدئن wیلهئلم wوندت، دئنئیسئل پسیکولوژینین آتاسی اولاراق قبول ائدیلمیشدیر. آلئخاندئر وون هومبولدتون دوغا بیلیمجی وکاشیف اولاراق ائتدیگی چالیشمالار، بییوجوْغرافیانین تئمئلینی اولوشتورموشتور. 
[[File:Cleanroom1.jpg|thumbnail|sol|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[اشتوتقارت]]'ta Mikroelektronik Üretim için kapsamlı tozsuz oda birimi&lt;/div&gt;]]

جارل فریئدریجه گاوسس، داوید هیلبئرت، بئرنهارد ریئمانن، قوتفرید لئیبنیتس، کارل wئیئرستراسس وهئرمانن wئیل کیمی موهوم ماتئماتیکچیلئر دئ آلمانییادا دوغموشتور. آلمان، آوروپادا ماتباایی ایلک کوران یوهان قوتئنبئرق، گئیگئر سایاجینین خالیقی هانس گئیگئر وایلک تام آوتوماتیک دیگیتال بیلگیسایاری یاپان کونراد زوسئ کیمی بیر چوْخ اونلو کشیف وموهئندیسین واتانیدیر. فئردیناند وون زئپپئلین، اوتتو لیلیئنتهال، گوتتلیئب دایملئر، رودولف دیئسئل، هوگو ژونکئرس وکارل بنز کیمی آلمان موجیت، موهئندیس وساناییجی موعاصیر اوتوموتیو وهاوا اولاشیم تئکنولوژیسینین شئکیللئنمئسینئ یاردیم ائتمیشلئردیر.

آلمانداکی موهوم آراشدیرما بیریملئری ماکس پلانک طایفا، هئلمهولتز-گئمئینسجهافت وفراونهوفئر-گئسئللسجهافتدیر. وبو کوروملار باغیمسیز و یا هاریجی اولاراق اونیورسیتئت سیستمینئ باغلیدیر علمی اورئتیملئرئ موهوم کاتکیلار ساغلاماکتادیرلار. پرئستیژلی قوتفرید لئیبنیتس wیلهئلم موکافاتی ائلم آدامی و یا آکادئمیسیئنئ وریلمئکتئدیر اونون ایل. اونون بیر اؤدولون دئغئری ان چوْخ ۲٬۵ میلیون آورویئ کادار چیکابیلمئکتئدیر وبو موکافات، دونیادا وریلئن ائن یوکسئک موکافات دئغئرینئ مالیک آراشدیرما اؤدوللئریندئن بیریدیر.

== تحصیل ==
آلمانییادا تحصیلین ایدارئسینین سوروملولوغو، اؤنجئلیک اولاراق فدرال اوستانلئریندیر. فدرال باش تحصیل کونوسوندا اوْلدوقجا کیچیک بیر رول مالیکدیر. ایستئغئ باغلی اولماقلا آناوکولو تحصیلی اوچ وآلتی یاش آراسیندا بوتون چوجوکلارا ساغلانماکتادیر، سوْنراسیندا دا ائن آز دوققوز ایل سورئجئک زورونلو تحصیل واردیر. وایلکؤغرئتیم گئنئلدئ دؤرد ایل سورمئکتئدیر دؤولت اوکوللاری بۇ ایلکؤغرئتیم سورئجیندئ کاتمانلارا آیریلمامیشتیر. [کایناک بئلیرتیلمئلی] بونا زیت اولاراق، اوْرتا اؤغرئتیمدئ اؤغرئتمئنلئرین اؤغرئنجیلئرین یئتئنئکلئرینئ واؤغرئتمئنلئرین تاوسییئسیلئرینئ گؤرئ اؤغرئنجیلئرین گیدئبیلئجئکلئری دؤرد نؤو اوکول وار: گیمناسیوما ائن یئتئنئکلی اؤغرئنجیلئر قئیدیاتدان اولور وگیمنازییانین اونلاری اونیورسیتئت تحصیلینئ حاضیرلار، تحصیل، ائیالئتلئرین سیستمینئ باغلی اولاراق سئکیز و یا دوققوز ایل سورمئکتئدیر؛ رئالسجهولئ داها یایگین اولاراق اوْرتا سیرا اؤغرئنجیلئرئ هیتاپ ائدئر وآلتی ایل سورئر. هاوپتسجهولئ اوکوللاری، اؤغرئنجیلئری مئسلئکی تحصیلئ حاضیرلار وگئسامتسجهولئ دئ اؤنجئکی اوچ نؤوو کاپسایان بیر تحصیل سیستمینی بئنیمسئمئکتئدیر [کایناک بئلیرتیلمئلی]
[[File:Ludwig-Maximilians-Universität München.jpg|thumbnail|left|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi]] ۱۴۷۲ yılında kurulmuştur.&lt;/div&gt;]]

اییت بونیئسیندئن ساغلانان اۇلوسلاراراسی اؤغرئنجی دئغئرلئندیرمئ پروقرامی، اوجد اولکئلئری وبیر نئچه طرفداش اولکئدئن ۱۵ یاشینداکی اؤغرئنجیلئرین یئتئنئکلئرینی دئغئرلئندیرمئسی اۆچون تاسارلانمیشتیر. ۲۰۰۶-جی ایلده آلمان اوکول چوجوکلاری اؤنجئکی ییللارا گؤرئ سئوییئلئرینی گئلیشتیردیلئر ویاپیلان ایستاتیستیک آراشدیرمالارا گؤرئ علمی یئتئنئکلئردئ اورتالامانین اوْلدوقجا اوزئریندئ ۱۳. سیرادا اوْلوب، ماتئماتیکتئ ۲۰. سیرادا واوکوما یئتئنئکلئریندئ ایسئ ۱۸. سیرادا بولوناراک اورتالامانین نئ چوْخ اوزئریندئ، نئ دئ آشاغیسیندا کالمیشلاردیر. [۱۱۰] آلمانییادا سوسیو-ایقتیصادی حاللار اوْلدوقجا یوکسکدیر، اؤغرئنجیلئرین پئرفورمانسلاری دا سوسیو-ایقتیصادی فاکتؤرلئردئن دیغئر اولکئلئرئ گؤرئ داها چوْخ ائتکیلئنیر. [۱۱۰]

اونیورسیتئیئ گیرمئک اۆچون، لیسئ اؤغرئنجیلئرینین آبیتور سیناوینا گیرمئلئری طلب اوْلونور؛ آیریجا مئسلئک لیسئسی دیپلوماسینا مالیک اوْلان اؤغرئنجیلئر دئ باشوورابیلمئکتئدیر. خوسوسی بیر چیراکلیک سیستمی اوْلان دوعالئ تحصیل، اؤغرئنجیلئرئ مئسلئکی ائغیتیملئرینی بیر شیرکئت بونیئسیندئ سوردورئبیلمئلئرینئ ایزین وریر. بیر چوْخ آلمان اونیورسیتئتی دئولئتئ عاییددیر واؤغرئنجیلئردئن ایستئنئن بیر دؤنئملیک هارچ اوجرئتی ۵۰–۵۰۰ آورو آراسیندا دئغیشمئکتئدیر. [۱۱۱]

آلمانداکی اونیورسیتئلئر، اولکئدئکی یوکسئک ائغیتیم ستاندارتلارییلا بین‌الخلق بیر سایگینلیغا مالیکدیر. تهئس. - قس دونیا اونیورسیتئلئر سیرالاماسی کریتئرلئرینئ گؤرئ ۲۰۰۷-جی ایلده ۳ آلمان اونیورسیتئتی دونیادا ایلک ۱۰۰دئ یئر آلاندا، ایلک ۲۰۰دئ اوْلان اونیورسیتئت سایی ۱۱ اوْلدو [۱۱۲]

== مدنیت ==
[[File:Beethoven.jpg|thumbnail|left|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[لودويک بتهوون]] (۱۷۷۰–۱۸۲۷), besteci.&lt;/div&gt;
[[File:Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 1. Allegro con brio.ogg|left|140px]]]]
آلمان، تاریختئ داس توْرپاق دئر دیجهتئر آوند دئنکئر (شایرلئرین ودوشونورلئرین اولکئسی) دییئ آنیلیر و. ۲۰۰۶-جی ایلدن بۇ یانا آلمان کئندیسینی فیکیرلئرین اولکئسی اولاراق آدلاندیرماکتادیر. آلمان جولتورئ، آلمانین اولوس دئولئت اولاراق دوغماسیندان چوْخ اؤنجئلئری اورتایا چیخدی آلمان دیلی کونوشولان بوتون جوْغرافیایی ائتکیسی آلتینا آلمیشتیر. کؤکلئرینین ائتکیسییلئ آلمانییادا کولتور، آوروپاداکی دین ولایکلیک کیمی زیهینسئل وپوپولئر ائغیلیملئرین ائتکیسییلئ شئکیللئنمیشتیر. بۇ اونلاری آوروپا کولتوروندئن آیری اولاراق خوصوصی بیر آلمان گئلئنئغی تانیملاماک زور اولاجاق بۇ یارگی باغلامیندا دیگر بیر چیکاریم دا تاریخی شاهسییئتلئردئ اولاجاق. وولفقانق آمادئی موتسارت، فرانس کافکا وپاول جئلان موعاصیر دوشونجئدئ بیرئر آلمان یئرلیسی اولمامالارینا باخمایاراق، تاریخسئل حاللاری، ایش و سوسیال ایلیشکیلئرینین آنلاشیلمالاری آچیسیندان آلمان کولتورئل چئورئسینین ایچیندئ دئغئرلئندیریلمئکتئدیرلئر.
[[File:Franz Marc 003.jpg|thumbnail|sol|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Franz Marc]]'ın (۱۸۸۰–۱۹۱۶) ۱۹۱۱ yılındaki yapıtı, Blaues Pferd I.&lt;/div&gt;]]

آلمانییادا کولتورئل کوروملاردان فدرال ائیالئتلئر جاوابدئهدیر. اوزئریندئ کیتابخانا ایله مالی دئستئک ساغلانان ۲۴۰ تییاترو، یوزلئرجئ سئنفونیک اورکئسترا، بینلئرجئ موزئ و ۲۵٫۰۰۰٬۱۶ ائیالئتئ داغیلمیش دورومدادیر. بۇ کولتورئل اوْلاناکلار میلیونلارلا اینسان تارافیندان دئغئرلئندیریلمئکتئدیر: آلمانییادا هر ایل ۹۱ میلیون کیشی موزئلئری زییارئت ائتمئکتئ، ۲۰ میلیون کیشی تییاترو و اوپئرایا گیتمئکتئ و ۳٬۶ میلیون کیشی سئنفونیک اورکئسترالاری دینلئمئکتئدیر.

آلمان، لودویق وان بئتهوون، ایوهان سئباستیان باخ، ژوهاننئس براهمس و ریجهارد wاگنئر کیمی دونیاجا اونلو کلاسسیک موسیقی بئستئجیلئرینئ مالیک چیکماکتادیر. ۲۰۰۶دان ایتیبارئن آلمان، دونیاداکی بئشینجی بؤیوک موسیقی پازاری حالینا خئیری و کرافتwئرک، سجورپیونس و راممستئین کیمی موسیقی گروپلارییلا پوپ و روجک موسیقی اوزئریندئ ائتکیلی اوْلدو.

بیر چوْخ آلمان رئسسام فارکلی آرتیستیک تارزداکی چالیشمالارییلا بین‌الخلق بیر پرئستیژ کازانمیشتیر. هانس هولبئین، و ماتتهیاس گرونئwالد، آلبرئجهت دورئر رؤنئسانس دؤنئمینین، جاسپار داوید فریدریخ رومانتیکا دؤورون، ماخ ائرنستدئ گئرچئکوستوجولوغون موهوم ساناتچیلارینداندیر. آلمانین کارولئنژ میماریسی و اوتتو میماریسی ایلئ بۇ آلانا ائتدیگی کاتکیلار، رومانئسک میمارینین موهوم هابئرجیلئری اوْلدولار. رئگیون داها سوْنرالاری گوتیک، رؤنئسانس و باروک کیمی تارزلارین موهوم چالیشمالارینین یاپیلدیغی بیر مئکان حالینا گلمیشدیر. آلمان یاخین موعاصیر آکیمدا اؤزئللیکلئ wالتئر گروپیوسون باشلاتتیغی باوهاوس آکیمییلا اوْلدوقجا موهوم بیر یئر تئشکیل ائدیر. عئینی زاماندا، یئنه آلمانلی اوْلان لودویق میئس وان دئر روهئ، ۲۰. یوزییلین ایکینجی یاریسیندا دونیانین ائن اونلو میمارلاریندان بیری حالینا گلمیشدیر. جام جئپهئلی گؤکدئلئنلئر اونون فیکریدیر.

=== فلسفه ===
[[File:Immanuel Kant (painted portrait).jpg|thumbnail|left|۱۴۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Immanuel Kant]] (۱۷۲۴–۱۸۰۴), filozof.&lt;/div&gt;]]
آلمانین فعلسئفئیئ ائتکیسی تاریخ‌سئل اولاراق بؤیوک اؤنئم آرز ائدئر و بیر چوْخ اونوتولماز آلمان فیلوزوفو، اوْرتا چاغدان بئری باتی فعلسئفئسینئ اؤنئملی کاتکیلاردا بولونموشلاردیر. قوتفرید لئیبنیزین راسیونالیزمئ کاتکیلاری؛ کلاسسیک آلمان ایدئالیزمینین ایممانول کانت، قئورق ویلهئلم فریدریخ هئگئل، و فریدریخ ویلهئلم جوزئف سجهئللینگ ژوهانن گوتتلیئب فیجهتئ تارافیندان قورولماسی؛ کارل مارکس و فریدریخ ائنگئلسین کومونیست تئوریگی فورمولئ ائتمئلئری؛ آرتور سجهوپئنهاورون مئتافیزیکسئل پئسیمیزم دئرلئمئسی؛ فریدریخ نیئتزسجهئین پئرسپئکتیویزمی گئلیشتیرمئسی؛ مارتین هئیدئگگئرین وارولوشچولوک اوزئرینئ چالیشمالاری؛ ژورگئن هابئرماسین سوسیال تئوریلئری؛ فعلسئفئنین توسعه ائتمه‌سی آدینا اوْلدوقجا ائتکیلئییجییدیلئر.

آلمان ائدئبییاتی، التهئر وون دئر ووگئلئیدئ و ولفرام وون ائسجهئنباجه کیمی یازارلارین چالیشمالارییلا اوْرتا چاغا کادار اوزانابیلمئکتئدیر. ایوهان وولفقانق وون قؤتئ و فریدریخ شیللئر کیمی بیر چوْخ آلمان یازار و شاعیر بؤیوک بیر اونئ مالیک اوْلدولار. قریمم کاردئشلئر تارافیندان باسیلان حالک ماساللاری، آلمان حالک ائدئبییاتینی بین‌الخلق سئوییئدئ اون صاحیبی یاپمیشتیر. ۲۰. یوزییلین ائتکیلی یازارلاری و توماس مانن، بئرتولت برئجهت، هئرمانن هئسسئ، هئینریجه بؤلل، گونتئر گراسستیر.

=== مدیا ===
[[File:FrankfurterBuchmesse2008.JPG|thumbnail|sol|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Alman kitap pazarı, her yıl dünya çapında basılan tüm kitapların yaklaşık %۱۸'ini üretmiştir.(۲۰۰۸ yılında [[Frankfurt Kitap Fuarı]])&lt;/div&gt;]]
آلمان تلویزیون پازاری، ۳۴ میلیون تو صاحیبی ایلئ آوروپانین ائن بویوگودور. بیر چوْخ بؤلگئسئل و میلّی یایین ستاتیون فدرال سیاسی ستروکتورو ایچیندئ کابلو لینکی ایلئ ائدیلیر تشکیل ائدیر. آلمان هانئهالکلارینین یاکلاشیک% ۹۰ی کابلولو یا اویدو یایینینا مالیکدیر و ایزلئییجیلئرین ایجتیماعی کاناللاریندان خوصوصی کاناللارینا قدر ایزلئمئک اۆچون بیر چوْخ سئچیم اوْلاناغی واردیر. اوجرئتلی تو موبیل، عومومی تو یاییمجیلاری زدف و آردنین یایگین دیگیتال کانال ایمکانی سونماسیندان دولایی راغبئت گؤرمئمئکتئدیر.

آلمان، بئرتئلسمانن و آخئل سپرینگئر آگ کیمی، دونیانین ان بؤیوک مدیا کورولوشلارینا ائو ساهیپلیغی یاپماکتادیر. آلمانین بیر کوماندا پولسوز تو رئکلامجیلیغی آغلارینین ساهیپلیغینی پروسیئبئنسات۱ اوستلئنمئکتئدیر.

آلمان کیتاب پازاریندا هر ایل یاکلاشیک ۶۰٫۰۰۰ یئنی باسیم یاپیلماکتادیر؛ و بۇ راکام بوتون دونیادا باسیلان کیتاپلارین% ۱۸ینئ تئکابول ائدیر، بئله کی، آلمان دونیانین ۳. بؤیوک کیتاب اورئتیجیسی کونوموندا وار [کایناک بئلیرتیلمئلی]. فرانکفورت کیتاب فواری، بین‌الخلق جلیپ و تیجارئتتئ دونیانین ائن اؤنئملی کیتاب فواری اولاراق آنیلماکتادیر و ۵۰۰ ایلین اوزئریندئ بیر زاماندیر دوزئنلئنمئسییلئ آرتیق بیر گئلئنئک حالینا گلمیشدیر.

اؤلکه هابئرلئری، اینگیلیس دیلی اولاراق هابئر حاقیندا دئر سپیئگئل، یاییمجی دئوتسجهئ ئللئ و هابئر حاقیندا تهئ لوجالدا یاییملانماکتادیر.

آلمان اینتئرنئت کوللانیجیلاری تارافیندان نووامبر ۲۰۰۸دئ ان چوْخ زییارئت ائدیلئن اینتئرنئت سایتلار گووگلئ، یووتوبئ، ائبای، ویکیپئدییا، یاهوو! دور.

=== سینما ===
[[File:Berlinale2007.jpg|thumbnail|sol|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Şubat'ta [[Berlin Film Festivali]] sırasında Berlinale Palast.&lt;/div&gt;]]
آلمان کینوسو، ماخ سکلادانوسکینین ایشلرییله اوْلدوقجا ائرکن زامانلارا اساسلانیر. سینئما، ئیمار جومهوریتی ایللری بویونجا آلمان دیشاوورومجولاری روبئرت یئن و فریئدریجه یلهئلم مورناو ایله تاثیرلی اوْلموشدور. اوتریش منشالی اوْلوب ۱۹۲۶-جی ایلده آلمان وطنداشلیغینا کئچن و دؤیوش اولی آلمان فیلم صنایعسینده کاریئری پارلامیش اوْلان رئژیسسور فریتز لانگین هوللیwوود کینوسو اوزرینده بؤیوک بیر تأثیری اوْلدوغو دئییله بیلر. سسسیز فیلمی متروپولیس (۱۹۲۷) موعاصیر معنادا ائلم فانتاستیکا فیلملرینین آتاسی اولاراق قبول ائدیلیر.

۱۹۳۰-جو ایلده آوسترییالی-آمریکان ژوسئف وون ستئرنبئرگ، ایلک اهمیتلی آلمان سسلی فیلمی اوْلان ماوی مئلئکی ایداره ائتدی و بۇ فیلم آکتریسا مارلئنئ دیئتریجهئ دونیا سَوییه‌سینده بیر اون قازاندیردی. التئر روتتماننین ایداره ائتدیگی ایزلئنیمجی سندلی بئرلین: بؤیوک بیر شهرین سئنفونیسی، شهر سئنفونیسی نؤوونون ایلک اهمیتلی نومونه‌لریندن بیریدیر. لئنی ریئفئنستاهل ایشلرینده یئنی ائستئتیک ائلئمئنتلره یئر ورمیش اولسا دا نازی دؤورو فیلملری عومومی اولاراق تبلیغات آغیرلیقلی اوْلموشدور.

۱۹۷۰ و ۸۰-جی ایللر بویونجا، وولکئر سجهلؤندورفف، ئرنئر هئرزوگ، یم ئندئرس و راینئر ئرنئر فاسسبیندئر کیمی یئنی آلمان سینئماسی رئژیسسورلاری، اکثریتله ائتدیکلری تهریکئدیجی فیلملرله بین‌الخلق آرئنادا قربی آلمانییا کینوسوْنون ایره‌لیله‌مه‌سینه مانع اوْلموشلار.

داها یاخین دؤورده‌کیفیلملر اوْلان گوود بیئ لئنین! (۲۰۰۳)، دیوارا قارشی (۲۰۰۴) و دئر اونتئرگانگ (چؤکوش) (۲۰۰۴) بین‌الخلق ایجتیماعیتده اهمیتلی اوغورلار قازانمیشلار. ان یاخشی خاریجی دیلده فیلم آکادئمییا موکافاتی، آلمان ایستحصاللاری اوْلان، ۱۹۷۹-جو ایلده دیئ بلئجهتروممئل (تئنئکئ ترامپئت) آ، ۲۰۰۲-جی ایلده ایرگئندو این آفریقا (افریکانین هئچ بیر یئریند) یئ و ۲۰۰۷-جی ایلده داس لئبئن دئر آندئرئن (باشقالارینین حیاتی) آ گئتمیشدیر. ان تانینان آلمان آکتیورلاری مارلئنئ دیئتریجه، کلاوس کینسکی، هاننا سجهیگوللا، آرمین موللئر-ستاهل، ژورگئن پروجهنو و توماس کرئتسجهمانن.

۱۹۵۱-جی ایلدن بۇ یانا هر ایل تشکیل ائدیلن بئرلین فیلم فئستیوالی، دونیانین قاباقدا گلن فیلم فئستیوالی آراسیندادیر. دونیانین هر یئریندن گلن فیلملری قییمتلندیرمک اوزره بین‌الخلق بیر مونصیف ایشتیراک ائدر و قازانانلار قیزیل و گوموش آیی ایله موکافاتلاندیریلار. هر ایل تشکیل ائدیلن آوروپا فیلم موکافاتلاری مراسیمی، هر ایکی ایلده بیر آوروپا فیلم آکادئمییاسینین (ئفا) اوْلدوغو شهر اوْلان بئرلینده تشکیل ائدیلمکده‌دیر. پوتسدامداکی بابئلسبئرگ ستودییالاری، دونیاداکی گئنیش میقیاسلی فیلم ستودییالارینین ان کؤهنه‌سینین و بین‌الخلق فیلم ایستحصاللاری اۆچون بیر مرکز حالیندادیر.

=== ایدمان ===
[[File:Michael Schumacher-I'm the man (cropped).jpg|thumbnail|left|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Michael Schumacher]] yedi defa [[Formula ۱]] şampiyonluğu kazanmıştır.&lt;/div&gt;]]
ایدمان، آلمان حیاتی‌ندا اهمیت‌لی بیر یئر توتماقدادیر. ییرمی یئددی میلیون آلمان بیر ایدمان کلوبونا عضوودور و بونون یانیندا اون ایکی میلیون آدام فردی اولاراق بیر فعالیتی تعقیب ائدیر. فوتبول، ا​​ن مشهور ایدمان ساحه‌سی‌دیر. ۶٬۳ میلیون رسمی اوزوویله آلمان فوتبول فئدئراسیاسی (دئوتسجهئر فوßبالل-بوند)، دونیادا اؤز نؤوونده ان گئنیش تشکیلات تشکیلات‌دیر. بوندئسلیگا دونیاداکی بوتون پروفئسسیونال ایدمان لیقالاری آراسیندا ان چوْخ تاماشاچی اورتالاماسینا صاحب لیگ‌دیر. آلمان میلّی فوتبول کومانداسی ۱۹۵۴، ۱۹۷۴ و ۱۹۹۰ ایللرینده فیفا دونیا کوبوکونو و ۱۹۷۲، ۱۹۸۰ و ۱۹۹۶ ایللرینده ده آوروپا فوتبول چئمپیوناتینی قازانمیش‌دیر. آلمان، فیفا دونیا کوبوکونا ۱۹۷۴ و ۲۰۰۶ ایللرینده و اوفا آوروپا فوتبول چئمپیوناتینا دا ۱۹۸۸-جی ایلده ائو صاحب‌لیگی ائتمیش‌دیر. ان موفقیت‌لی و مشهور فوتبولچولاری فرانز بئجکئنباور، گئرد موللئر، ژورگئن کلینسمانن، لوتهار ماتتهاوس و اولیور کاهن‌دیر. تاماشاچی‌لار آراسیندا مشهور اوْلان دیگر ایدمان بوداق‌لاری دا هندبول، وولئیبول، باسکئتبول، ​​بوز هوکئیی و تئنیستیر.
[[File:AllianzArenaSunset.jpg|thumbnail|sol|200px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[آلیانز آرنا]], [[Bayern Münih]]'in iç saha maçlarına ev sahipliği yapar ve [[2006 FIFA Dünya Kupası|۲۰۰۶ Dünya Kupası]]'nda kullanılmış stadlardandır.&lt;/div&gt;]]
آلمان دونیادا موهرریک‌لی ایدمان نؤولری‌نین بیرینده قاباقجیل اؤلکه‌لردن بیری‌دیر. یاریش قازانان اوتوموبیل‌لر، کوماندالار و سوروجولر آلماندان چیخماقدادیر. تاریخ‌دکی ان موفقیت‌لی فورمولا ۱ پیلوتو اوْلان میجهائل سجهوماجهئر، کاریئری بویونجا بیر چوْخ اهمیت‌لی موتورسپورلاری رئکوردلارا ایمضا آتمیش‌دیر و ۱۹۴۶-جی ایلدن بۇ یانا تشکیل ائدیلن فورمولا ۱ده ان چوْخ یاریش و چئمپیونلوق قازانان پیلوت وضعیتینده‌دیر. تاریخ‌دکی ان چوْخ قازانان ایسپورجولاردان بیری اوْلوب، میلیارد دول‌لارلیق بیر ثروته مالیک‌دیر. بی ام و و مرسدس ایستئهسالچی‌لاری موهرریک‌لی ایدمان نؤولری‌نین بیرینده قاباقجیل تاکیم‌لاردان‌دیر. فرانسه دا هر ایل تشکیل ائدیلن حؤرمت‌لی یاریش بیر تشکیلاتی اوْلان لئ مانس ۲۴ ساعتی پورسجهئ ۱۶ دفعه قازانمیش‌دیر.

آلمان ایدمانچی‌لاری بوتون زامان‌لار اولیمپیا اویون‌لاری مئدال سیرالاماسیندا شرقی و قربی آلمان بیرلیکده دئغئرلئندیریلدیغینیدئ اۆچونجو سیرادا اولاراق اولیمپیا اویون‌لاریندا ان موفقیت‌لی اؤلکه‌لری آراسیندا وار. ۲۰۰۸ یاز اولیمپیادالاریندا آلمان مئدال سیرالاماسیندا بئشینجی سیرادا اولارکن ۲۰۰۶ قیش اولیمپیادالاریندا ایلک سیرادا ایشتیراک ائتمیش‌دیر. آلمان ۱۹۳۶-جی ایلده بئرلین و ۱۹۷۲-جی ایلده دا مونیه اولماق عذره یای اولیمپیا اویون‌لارینا ایکی دفعه ائو صاحب‌لیگی ائتمیش‌دیر. قیش اولیمپیا اویون‌لاری دا ۱۹۳۶-جی ایلده باویئرانین اکیز شهرلری اوْلان گارمیسجه و پارتئنکیرجهئندئ رئاللاشدیریلمیش‌دیر.

=== آلمان متبخی ===
[[File:Black Forest gateau.jpg|thumbnail|left|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Bir ''Schwarzwälder Kirschtorte'' (Kremalı pasta çeşidi).&lt;/div&gt;]]
آلمان متبخی، بؤلگه‌دن بؤلگه‌یه فرق‌لی‌لیک گؤسترمکده‌دیر. باویئرا و سوابیانین گونئی بؤلگه‌لری بونا نومونه‌دیر. بۇ بؤلگه‌لرین متبخ مدنیتی؛ آوستریا و ایسویچرئنینکینئ بنزردیر. دونوز اتی، مال اتی و ائو حئیوان‌لاری اتی ایله ائدیلن یئمک نؤولری آلماندا ایستهلاک ائدیلن یئمک‌لرین قاباقدا گلن‌لری‌نین. خصوصیله دونوز ائتینین آلمان موتفاغینداکی یئری خصوصی‌دیر. آز قالا بوتون بؤلگه‌لرده، یئمک‌لر سوسیس‌لی یئییلیر. آلماندا ۱۵۰۰لرده چوْخ سوسیسکا نؤوو چیخاریلماقدادیر. ان مشهور تروزلر کارتوف، کلم، کؤک، شالغام، ایسپاناق و پاخلانی. اوْرقانیک قئیدا ساتیشی بیر بازار حالینا گلمیش‌دیر و ساتیلان مهسوللارین% ۳٫۰ 'ونو بۇ قروپ قئیدالار اولوشتورور. بۇ بیر ترئند حالیندا یوکسلمکده‌دیر.

مشهور بیر آلمان دییش بئله دئمکده‌دیر: &quot;ناهار بیر ایمپراتور، گونورتا یئمیی بیر کرال و آخشام یئمیی بیر کاسیب کیمی‌دیر.&quot; ناهار عومومیتله تاخیل‌لی یئمک‌لرله و بال یا دا رئچئل‌لی چؤرکله ائدی‌لر. آلمان‌لارین بیر قیسیمی ناهاردا سویوق یئمک‌لری یا دا پئن‌دیرلی چؤریی سئچیم ائدیر. اؤلکه‌ده ۳۰۰-دن چوْخ چؤرک نؤوو سوبالاردا ساتیلماقدادیر.
[[File:Buffet Germany.jpg|thumbnail|sol|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Tipik bir peynir ve soğuk yemek servisi&lt;/div&gt;]]
باشقا اؤلکه‌لردن گلن ایممیقرانت‌لار سایه‌سینده، آلمان متبخی و گونده‌لیک یئمک وردیش‌لری بیر چوْخ متبخ‌دن تسیرلنمیش‌دیر. پیززا و ماکارون کیمی ایتالیان یئمک‌لری، دؤنر کیمی تورک و عرب یئمک‌لری خصوصیله بؤیوک شهرلرده اوْلدوقجا مشهور اولاراق ساتیلماقدادیر. بئینلخالق بورگئر زنجیرلری و چین رئستورانت‌لار اؤلکه‌نین بیر چوْخ یئرینه یاییلمیش‌دیر. هیند، یاپون و دیگر آسیا موتفاک‌لاری‌نین پوپولئریتئسی آرتماقدادیر. یوکسک پروفیل‌لی دوققوز آلمان رئستوران، رئستورانت‌لار بئینلخالق دئرئجئلئندیرئن میجهئلین رهبری طرفین‌دن اوچ اوْلدوزلو اولاراق اعلان ائدیلمیش‌دیر. یئنه ۱۵ رئستوران ایکی اوْلدوز آلمیش‌دیر.

شرابین اؤلکه‌نین بیر چوْخ سئقمئنتینده مشهور اولماسینا باخمایاراق آلمانین میلّی ایچکی‌سی پیوه اولاراق بیلینمکده‌دیر. آلماندا آدام باشینا پیوه ایستهلاکی ایللره گؤره دوشمه‌سینه باخمایاراق، آدام باشینا ایللیک ۱۱۶ لیتر ایله اوست سیرالارداکی یئرینی قوروماقدادیر. ۱۸ باتی اؤلکه‌سی اوزرینده ائدیلن آراشدیرمالار نتیجه سینده آلمان؛ آدام باشینا ایسپیرت‌سیز ایچکی ایستهلاکی مؤوضوسوندا ۱۴. ، آدام باشینا مئیوه سویو ایستهلاکیندا ایسه ۳. اوْلموش‌دور. بون‌لارین خاریجینده، مینئرال‌لارلا سو و سجهورلئ (مئیوه سویو ایله قاریشدیریلمیش) آلماندا چوْخ مشهوردور.

=== جمعیت ===
[[File:Claudia Schiffer in London.jpg|thumbnail|left|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Almanya'nın dünya çapında [[Ulusal Marka Göstergesi|olumlu tanınmışlığı]] vardır. ([[Claudia Schiffer]], model)&lt;/div&gt;]]
۲۰۰۶ دونیا کوبوکون‌دان بری، اؤلکه‌نین ایمیجی داخی‌لی و خاریجی دونیادا دییشمیش‌دیر. بۇ تورنیردن سوْنرا، ایللیک ائدیلن میلّی مارکا گؤسترمکله آراشدیرماسینا آلمان اوست سیرالارا تیرمانمیش و ۲۰۰۸-جی ایلده لیدئرلییه چاتمیش‌دیر. ۲۰ فرق‌لی اؤلکه‌دن اینسان‌لارا اؤلکه‌نین تانینمیش‌لیغی؛ مدنیت، سیاست، ایخراجات، اؤلکه‌نین اینسان‌لاری، اؤلکه‌یه توریزم، ایممیقرانت‌لارین ماراغینی چکمه و اینوستیسیالار باخیمین‌دان سوروشولموش‌دور. بیر باشقا قلوبال دوشونجه آراشدیرماسی ببج طرفین‌دن ائدیلمیش و نتیجه‌ده آلمانین، ۲۲ قاباقدا گلن اینوستور اؤلکه‌سی آراسیندا ان موسبت تأثیره صاحب اؤلکه اوْلدوغو اورتایا چیخمیش‌دیر. % ۵۶لیک بؤیوک بیر قروپ اؤلکه حاقیندا موسبت دونیاگؤروشونه ساهیبکن، % ۱۸لیک بیر قیسیم اؤلکه‌یه منفی باخماقدادیر.

آلمان قانونی و ایجتیماعی اولاراق هوموسئکسوال‌لارا قارشی تولئرانس‌لی‌دیر. عائله بیرلیکده‌لییه ۲۰۰۱-جی ایلدن بری ایجازه وریلیر. گئیلئر و لئزبیئنلئر قانونی اولاراق یولداش‌لاری‌نین بیولوژی اوشاق‌لارینی اؤولادلیغا گؤتوره بیلر (اؤگئی اوشاق اولاراق). ایکی بؤیوک آلمان شهری‌نین بلدیه باشچی‌سی، گئی اوْلدوژک‌لارینی اعلان ائتمیش‌دیر.

[[File:Neuschwanstein Castle panorama.jpg|thumbnail|sol|240px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Alman toplumu tatillere oldukça para ayırmaktadır.([[Neuschwanstein|Neuschwanstein Şatosu]])&lt;/div&gt;]]

۲۰. عصرین سون اون ایل عرضینده آلمان، ایممیقرانت‌لارا قارشی موقع‌ینی دییشدیرمیش‌دیر. ۹۰-جی ایللرین اورتاسینا قدر اومومی دوشونجه آلمانین بیر کؤچ اؤلکه‌سی اولمادیغی ایستیقامتینده ایدی. بونا قارشی اهالی‌نین ۱۰٪-ی آلمان اولمایان کس‌لردن میدانا گلمکده ایدی. گاستاربئیتئرلارین (ماوی یاخالی، قوناق ایشچی) اؤلکه‌یه گیریشی‌نین بیتمه‌سین‌دن سوْنرا، بۇ سیغینماجی‌لار تولارئ ائدیلدی‌لر. حال-حاضردا حؤکومتین و آلمان جمعیتی‌نین دوشونجه‌سی نظارت آلتیندا ایختیساس‌لی ایممیقرانت‌لارین اؤلکه‌یه گلیشی‌نین قبول ائدیله بیلر اوْلدوغودور. [۱۴۶] ۱۹۸۴-جو ایلده ۴٬۴ میلیون اوْلان آلماندا یاشایان خاریجی اهالی‌سی، ۲۰۰۸-جی ایلده ۷٬۳ میلیونا چیخمیش‌دیر.

۲۰۰۵-جی ایلدکی ۵۸ میلیارد آورو تتیل هارجاماسییلا آلمان، بۇ مؤوضودا بیرینجی اوْلموش‌دور. ان مشهور گزینتی یئرلری آوستریا، [[ایسپانیا]]، ایتالیا و فرانسه دیر.

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=&quot;traditional&amp;quot;&quot; &quot;class=&quot;cente&amp;quot;&amp;quot;&quot;&gt;
File:Bildleiste Deutschland.02.jpg
File:Aachen Cathedral North View at Evening.jpg
File:St cyriakus gernrode tuerme02.jpg
File:Limburg Dom voll 2.JPG
File:Freiburger Münster.jpg
File:2004-06-27-Germany-Wuerzburg-Lutz Marten-Residenz side view 1.jpg
File:Sanssouci.jpg
File:Braniborská brána.jpg
File:Spiegelgalerie Herrenchiemsee.jpg
File:Cologne Cathedral.jpg
File:Neuschwanstein Castle (532850).jpg
File:Einsteinturm 7443.jpg
File:Neue Nationalgalerie Berlin 2004-02-21.jpg
File:Olympiastadion Muenchen.jpg
File:Herz-Jesu-Kirche Munich September 2014 02.JPG
File:Hamburg, Barkassenfahrt NIK 3541.jpg
File:Georg Wilhelm Friedrich Hegel00.jpg
File:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg
File:Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg
File:Martin Luther by Lucas Cranach der Ältere.jpeg
File:Marx old.jpg
&lt;/gallery&gt;
== نوتلار ==
{{Notelist|group=efn}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{اوروپا اؤلکه لری}}
{{جی 20}}
{{Authority control}}
{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:آلمان]]
[[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]]
[[بؤلمه:مرکزی اوروپا اؤلکه‌لری]]
[[بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:فدرال جومهوریتلر]]
[[بؤلمه:جی ۷ اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:جی ۸ اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:آلمانجا دانیشان اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری]]
[[بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر]]
[[بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری]]
[[بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری]]
[[بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:۱۸۷۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:۱۹۴۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:۱۹۹۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:غربی اوروپا اؤلکه‌لری]]</text>
      <sha1>mdke8q6vfa5cieee1hp8d13cka6ahnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آل بویه سولا‌له‌سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41169</id>
    <revision>
      <id>1592749</id>
      <parentid>1565353</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Haoreima</username>
        <id>29278</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Plate Buwayhid.JPG]] → [[File:Samanid plate. Attributed to Nishapur, Iran, 10th century (Metropolitan Museum of Art, 67.178.2).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Correcting per sources (added to file description). This a Samanid plate from the Metropolitan Museum of Art (67.178.2)</comment>
      <origin>1592749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4630" sha1="ha4b0xnl71mtiz1wr1rqnvw3owevhmm" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
|native_name = آل بویِه &lt;br&gt;Āl-e Buye
|conventional_long_name = Buyid Dynasty
|common_name = Buyids
|continent = Asia
|region    = Middle East
|era       = Middle Ages
|government_type = [[Hereditary monarchy]]
|year_start  = 934
|year_end    = 1062&lt;ref&gt;C.E. Bosworth, ''The New Islamic Dynasties'', (Columbia University Press, 1996), 154.&lt;/ref&gt;
|event_pre   = 
|date_pre    = 
|event1      = [[عمادالدوله دیلمی]] proclaimed himself &quot;Emir&quot;
|date_event1 = 934
|event2      = [[عضدالدوله دیلمی]] becomes the supreme ruler of the Buyid dynasty
|date_event2 = 979
|event_start = 
|date_start  = 
|event_end   = 
|date_end    = 
|p1                     = Samanid Empire
|flag_p1                = Samanid dynasty (819–999).GIF
|p2                     = Ziyarids
|flag_p2                = Ziyardi Dynasty 928 - 1043 (AD).PNG
|p3                     = Banu Ilyas
|flag_p3                = BanuIlyasMapHistoryofIran.png
|s1                     = Ghaznavids
|flag_s1                = Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG
|s2                     = Great Seljuq Empire
|flag_s2                = Seljuk Empire locator map.svg
|s3                     = Kakuyids
|flag_s3                = KakuyidMapHistoryofIran.png
|s4                     = Uqaylid dynasty
|flag_s4                = Uqaylid Dynasty 990 - 1096 (AD).PNG
|s5                     = Marwanids
|flag_s5                =
|s6                     = Shabankara
|flag_s6                = Map of Fars and it's surrounding regions-ar&amp;fa.png
|image_flag  =
|image_coat  =
|image_map   = Buyids_970.png
|image_map_caption = The Buyid dynasty in 970
|capital          = [[شیراز]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(Buyids of [[فارس اوستانی]], 934–1062)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[Ray, Iran|Ray]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(Buyids of [[Jibal]], 943–1029)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[بغداد]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Buyids of [[عراق]], 945–1055)&lt;/small&gt;
|national_motto   = 
|national_anthem  = 
|common_languages = {{Plain list}}
* [[عرب دیلی]] (&lt;small&gt;official and court language; [[lingua franca]]&lt;/small&gt;)&lt;ref&gt;[https://books.google.fr/books?id=4sFzGGqA6uoC&amp;pg=PA9&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false/ Abbasid Belles Lettres] : page 9&lt;/ref&gt;
* [[پهلوی دیلی]] (&lt;small&gt;secondary court language&lt;/small&gt;)&lt;ref&gt;[https://books.google.fr/books?id=qwd5AgAAQBAJ&amp;pg=PA156&amp;lpg=PA156&amp;dq=buyid+dynasty+court+language&amp;source=bl&amp;ots=hvfX97MLqK&amp;sig=Sn77pvrmtXIySA6GCJP0kgYz288&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiOiPn7_57bAhXEPxQKHZVzAJQQ6AEIazAK#v=onepage&amp;q=buyid%20dynasty%20court%20language&amp;f=false/ Continuity in Iranian Identity: Resilience of a Cultural Heritage] : page 156&lt;/ref&gt;
* [[Daylami language|Daylami]] (&lt;small&gt;native&lt;/small&gt;)
* [[فارس دیلی]] 
|religion         = [[شیعه]]&lt;ref&gt;''Abbasids'', B.Lewis, ''The Encyclopaedia of Islam'', Vol. I, Ed. H.A.R.Gibb, J.H.Kramers, E. Levi-Provencal and J. Schacht, (Brill, 1986), 19.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;(&lt;small&gt;also [[سونیلر]], [[Mu'tazila]] Islam, [[Nestorian Christianity|Christianity]], [[مزدیسنا]], [[Judaism]]&lt;/small&gt;)
|currency         =                  
|leader1      = [[عمادالدوله دیلمی]]
|year_leader1 = 934–949
|leader2      = [[پولادستون]]
|year_leader2 = 1048–1062
|title_leader = [[Emir]]/[[شاه]]anshah
|today = {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left; |title=&amp;nbsp; |{{بایراق|ایران}}|{{بایراق|عراق}}|{{بایراق|کویت}}|{{بایراق|عومان}}|{{بایراق|تورکیه}}|{{بایراق|ایمارات}} }}
}}
'''آل بویه سولاله‌سی''' ({{lang-en|Buyid dynasty}}, {{lang-fa|آل بویه}}، {{lang-ar|بويهيون}}، {{lang-fr|Bouyides}}, {{lang-de|Buyiden}}, {{lang-it|Buwayhidi}}, {{lang-ru|Буиды}}) [[آسیا|آسیادا]] بیر اسکی دؤولت. [[شیعه]] بۇ اؤلکه‌نین [[رسمی دین|رسمی دینی]]دی. آل بویه سولاله‌سی ۹۳۴ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۰۶۲ میلادی ایلینده داغیلدی.

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery&gt;
File:Daylamite infantryman.jpg

File:Samanid plate. Attributed to Nishapur, Iran, 10th century (Metropolitan Museum of Art, 67.178.2).jpg

&lt;/gallery&gt;
== بیرده باخ ==
* [[تاریخ]]
* [[ایمپیراتورلوق]]
* [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر]]
* [[ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار]]

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
* اینگلیسیجه ویکی‌پدیا

{{ایمپیراتورلوقلار}}

[[بؤلمه:تاریخی دؤولتلر]]
[[بؤلمه:آل بویه سولا‌له‌سی| ]]</text>
      <sha1>ha4b0xnl71mtiz1wr1rqnvw3owevhmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هیدروژن برومید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71821</id>
    <revision>
      <id>1592748</id>
      <parentid>540850</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marbletan</username>
        <id>29749</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Hydrogen-bromide-2D-dimensions.png]] → [[File:Hydrogen-bromide-2D-dimensions.svg]]</comment>
      <origin>1592748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="ax6z5js9ad05tu326ldojzt5deqwqds" xml:space="preserve">'''هیدروژن برومید''' ({{lang-en|Hydrogen bromide}}، {{lang-ru|Бромоводород}}، {{lang-ar|بروميد الهيدروجين}}) بیر شیمیایی ماده. رنگ‌سیز  و  [[قاز]] حالتینده تاپیلار.هیدروژن برومید [[بروم بیلشیک‌لری]] و [[هیدروژن بیلشیک‌لری]] گروه یا قروپوندا یئرلشیر.[[اریمه نوْقطه‌|اریمه نوْقطه‌سی]] −86.9 C دیر.
== بیرده باخ ==
{{نئچه سۇتون‌لو|3}}
*[[شیمی]]
*[[ترموشیمی]]
*[[شیمی فیزیک]]
*[[آنالیتیک شیمی]]
*[[اورقانیک شیمی]]
*[[بیوشیمی]]
*[[الکتروشیمی]]
*[[فارماکولوژی]]
*[[پولیمر]]
*[[بیولوژی]]
*[[ژئوشیمی]]
*[[فوتوشیمی]]
{{نئچه سۇتون‌لو سوْنو}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
File:Bromwasserstoff.svg
File:Hydrogen-bromide-2D-dimensions.svg
File:Hydrogen-bromide-3D-vdW.png
File:Hydrogen-bromide-elpot-transparent-3D-balls.png
&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
*اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Hydrogen bromide|Hydrogen bromide]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Hydrogen bromide
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{هیدروژن بیلشیک‌لری}}
{{بروم بیلشیک‌لری}}

[[بؤلمه:شیمی]]</text>
      <sha1>ax6z5js9ad05tu326ldojzt5deqwqds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیپاشا باسو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102895</id>
    <revision>
      <id>1592755</id>
      <parentid>614764</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>2579</id>
      </contributor>
      <comment>بؤلمه:۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار</comment>
      <origin>1592755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="lrxqbrz5hojfnnlr2qepz1j4ed1scpt" xml:space="preserve">{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=بیپاشا باسو
|شکیل=بیپاشا باسو
|شکیل آدی=Bipasha Basu at The Great Indian Wedding Book launch (5) (cropped).jpg
|شکلین اولچوسو =260
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   =[[مانکن]] و [[اوْیونچو]]
|میللیت=[[هیندوستان|هیندوستانلی]]
|تحصیل = 
|دوْغوم تاریخ ={{birth date and age|1979|1|7|df=yes}}
|دوْغوم یئر   =[[یئنی دهلی]], [[هیندوستان]]
|اؤلوم تاریخ  =
|اؤلوم یئر    =
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
|حیات یوْلداشی={{marriage|[[Karan Singh Grover]]|2016}} 
|اۇشاقلاری=
|ایمضا=
| وب‌سایت      =
}}
'''بیپاشا باسو''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Bipasha Basu)، ([[هیندی دیل|هیندیجه]]: बिपाशा बसु) [[هیندوستان|هیندوستانلی]] [[مانکن]] و [[اوْیونچو]] ۷ ژانویه ۱۹۷۹ ‏ میلادی تاریخینده [[یئنی دهلی]] شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Bipasha Basu|Bipasha Basu]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Bipasha Basu
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}

[[بؤلمه:هیندوستانلی قادین اویونچولار]]
[[بؤلمه:۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]]</text>
      <sha1>lrxqbrz5hojfnnlr2qepz1j4ed1scpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لی آکر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112092</id>
    <revision>
      <id>1592750</id>
      <parentid>872433</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T12:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spinoziano</username>
        <id>7501</id>
      </contributor>
      <comment>better image</comment>
      <origin>1592750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5304" sha1="1t3rjmcogetkkusz9u0ugfcd5gg820s" xml:space="preserve">{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=لی آکر
|شکیل=لی آکر
|شکیل آدی=Lee Aaker (1956).jpg
|شکلین اولچوسو =260
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   =[[فیلم یاپیمجی‌سی]] و [[اوْیونچو]].
|میللیت=[[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]]
|تحصیل = 
|دوْغوم تاریخ ={{Birth date and age|1943|9|25}}
|دوْغوم یئر   =[[لوس‌آنجلس]], آمریکا بیرلشمیش ایالتلری
|اؤلوم تاریخ  =
|اؤلوم یئر    =
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
|حیات یوْلداشی= Sharon Ann Hamilton (1969-71) (divorced) 
|اۇشاقلاری=
|ایمضا=
| وب‌سایت      =
}}
'''لی آکر''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Lee Aaker) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] [[فیلم یاپیمجی‌سی]] و [[اوْیونچو]]. [[کالیفورنیا ایالتی|کالیفورنیا ایالتینده]] دۆنیایا گؤز آچیب. 1951–1963 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
== اوْینادیغی فیلم‌لر ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ایل
!آدی 
!روْل 
! نوت
|-
| 1951
| ''[[Benjy (film)|Benjy]]''
| Benjy
|
|-
| 1952
| ''[[The Greatest Show on Earth (film)|The Greatest Show on Earth]]''
| Boy
| Uncredited
|-
| 1952
| ''Something to Live For''
| Alternate Boy
| Uncredited
|-
| 1952
| ''My Son John''
| Boy
| Uncredited
|-
| 1952
| ''The Atomic City''
| Tommy Addison
|
|-
| 1952
| ''No Room for the Groom''
| Donovan
|
|-
| 1952
| ''[[O. Henry's Full House]]''
| J. B. Dorset aka Red Chief (The Ransom of Red Chief)
|
|-
| 1952
| ''Desperate Search''
| Don Heldon
|
|-
| 1952
| ''[[Hans Christian Andersen (film)|Hans Christian Andersen]]''
| Little Boy
| Uncredited
|-
| 1953
| ''[[Jeopardy (film)|Jeopardy]]''
| Bobby Stilwin
|
|-
| 1953
| ''Take Me to Town''
| Corney Hall
|
|-
| 1953
| ''Arena''
| Teddy Hutchins
|
|-
| 1953
| ''[[Mister Scoutmaster]]''
| Arthur
|
|-
| 1953
| ''[[A Lion Is in the Streets]]''
| Johnny Briscoe
|
|-
| 1953
| ''[[Hondo (film)|Hondo]]''
| Johnny Lowe
|
|-
| 1954
| ''[[Ride Clear of Diablo]]''
| Boy
| Uncredited
|-
| 1954
| ''The Raid''
| Larry's Friend
| Uncredited
|-
| 1954
| ''Her Twelve Men''
| Michael Elliot
| Uncredited
|-
| 1954
| ''[[Ricochet Romance]]''
| Timmy Williams
|
|-
| 1954
| ''[[Destry (film)|Destry]]''
| Eli Skinner
|
|-
| 1954
| ''[[Black Tuesday (film)|Black Tuesday]]''
| Little Boy
|
|-
| 1955
| ''Spin and Marty: The Movie''
| Russell the Muscle
|
|-
| 1956
| ''Bigger Than Life''
| Joe
| Uncredited
|-
| 1957
| ''The Challenge of Rin Tin Tin''
| Rusty
|
|-
| 1963
| ''[[Bye Bye Birdie (film)|Bye Bye Birdie]]''
| Student leader
| Uncredited
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ایل
!آدی 
!روْل 
! نوت
|-
| 1952
| ''Your Jeweler's Showcase''
|
| Episode: &quot;Teacher of the Year&quot;
|-
| 1953
| ''[[Fireside Theatre]]''
| Sandy
| Episode: &quot;The Boy Down the Road&quot;
|-
| 1953–1954
| ''[[The Ford Television Theatre]]''
|Tony Evans / Joey
| 3 episodes
|-
| 1954
| ''[[Schlitz Playhouse of Stars]]''
|
| Episode: &quot;Pearl-Handled Guns&quot;
|-
| 1954
| ''[[General Electric Theater]]''
| Tim Kelly
| Episode: &quot;Wild Luke's Boy&quot;
|-
| 1955
| ''[[The Adventures of Spin and Marty]]'' on ''[[Walt Disney Presents]]''
| Russell
|
|-
| 1955
| ''[[The Lone Ranger (TV series)|The Lone Ranger]]''
| Tommy Righter
| Episode: &quot;The School Story&quot;
|-
| 1953–1955
| ''Letter to Loretta''
|Jimmy Preston / Myron
| 2 episodes
|-
| 1955
| ''[[Screen Directors Playhouse]]''
| Cowhide
| Episode: &quot;The Brush Roper&quot;
|-
| December 20, 1956; December 19, 1957
| ''[[The Ford Show|The Ford Show, Starring Tennessee Ernie Ford]]''
| (two [[Christmas]] episodes, with Rin Tin Tin) 
|
|-
| 1957
| ''[[Tales of the 77th Bengal Lancers]]''
| Govinda
| Episode: &quot;The Glass Necklace&quot;
|-
| 1959
| ''[[The Millionaire (TV series)|The Millionaire]]''
| Tommy Spencer
| Episode: &quot;Millionaire Henry Banning&quot;
|-
| 1954–1959
| ''[[The Adventures of Rin Tin Tin]]''
| Rusty
| 164 episodes
|-
| 1959
| ''[[Rescue 8]]''
| Billy
| Episode: &quot;Runaway&quot;
|-
| 1959–1961
| ''[[The Donna Reed Show]]''
| Walter the Wizard / Kenny
| 2 episodes
|-
| 1959–1962
| ''[[Walt Disney anthology television series|Disneyland]]''
| Willy / Chuck Taylor
| 4 episodes
|-
| 1960
| ''[[Make Room For Daddy]]''
| Charles Crane
| Episode: &quot;Rusty Meets Little Lord Fauntleroy&quot;
|-
| 1963
| ''[[The Lucy Show]]''
| Cadet Blake
| Episode: &quot;Lucy and the Military Academy&quot;
|}
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Lee Aaker|Lee Aaker]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Lee Aaker
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}

[[بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار]]</text>
      <sha1>1t3rjmcogetkkusz9u0ugfcd5gg820s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>روسیه ایچ ساواشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250208</id>
    <revision>
      <id>1592752</id>
      <parentid>1431921</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>ساواش قوتوسو ایصلاح اولدو</comment>
      <origin>1592752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8974" sha1="rnvxij2vd9yvdwbwqkfglkwuqb58acn" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = Russian Civil War
| width       = 400px
| partof      = 
| image       = [[Image:CWRArticleImage.jpg|300px]]
| caption     = '''Clockwise from top:'''&lt;br /&gt;Soldiers of the [[Don Army]] in 1919; a White [[infantry]] division in March 1920; soldiers of the [[1st Cavalry Army (Soviet Union)|1st Cavalry Army]]; [[Leon Trotsky]] in 1918; hanging of workers in [[Yekaterinoslav]] by the [[Austro-Hungarian Army]], April 1918.
| date        = {{nowrap|[[October Revolution|November 7, 1917]] – October 25, 1922/June 16, 1923&lt;ref name=&quot;M3230&quot;&gt;Mawdsley, pp. 3, 230&lt;/ref&gt;
| place       = Former [[روسیه ایمپیراتورلوغو]], [[Outer Mongolia, 1911-1919|Mongolia]], [[Tannu Uriankhai|Tuva]], [[Qajar dynasty|Persia]]
| territory   = * Establishment of the [[شوروی]]
* Independence of [[فنلاند]], [[ایستونی]], [[لتونی]], [[لیتوانی]] and [[لهیستان]]&lt;ref name=Bullock7&gt;Bullock, p. 7 &quot;Peripheral regions of the former Russian Empire that had broken away to form new nations had to fight for independence: Finland, Poland, Estonia, Lithuania, Latvia, Belarus, Ukraine, Georgia and Azerbaijan.&quot;&lt;/ref&gt;
| combatant1  = '''{{flagdeco|Russian SFSR|1918}} [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|Soviet Russia]]''' and other [[Republics of the Soviet Union|Soviet republics]]
{{flagicon image|Red flag.svg}} [[Left Socialist-Revolutionaries|Left SR]] &lt;small&gt;(until March 1918)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Darker green and Black flag.svg}} [[Green armies]] &lt;small&gt;(until 1919)&lt;/small&gt;
----
{{flagicon image|Black flag.svg}} [[Revolutionary Insurrectionary Army of Ukraine]] &lt;small&gt;(1919–20)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
| result      = Victory for the Red Army in [[روسیه]], [[اوکراین]], [[بلاروس]], [[گونئی قافقاز]], [[اورتا آسیا]], [[Tuva]], and [[Mongolia]];&lt;br /&gt;Victory for pro-independence movements in [[فنلاند]], [[ایستونی]], [[لتونی]], [[لیتوانی]], and [[لهیستان]]
| combatant2  = {{flagdeco|Russia}} '''[[White Movement]]'''
{{Collapsible list
| bullets = no
| title = Including
| [[File:Kolchak (blason).jpg|20px]] [[Provisional All-Russian Government]]
| {{flagdeco|Russia}} [[Armed Forces of South Russia]]
| {{flagicon image|Bandera de Bakio.svg}} [[Siberian Army]]
| [[File:Flag of the Ural government (1918).svg|23px]] [[Komuch]] 
| [[File:Don White Army.svg|23px]] [[Don Army]]
| {{flagicon image|Flag of Kuban People's Republic.svg}} [[Kuban People's Republic|Kuban cossacks]]
| {{flagicon image|Flag of the Alash Autonomy.svg}} [[Alash Autonomy]]
}}
}}
----
'''[[Pro-independence movements in Russian Civil War|Other new republics]]'''
{{Collapsible list
| bullets = no
| title = Including
| {{flagicon image|Flag of Poland (1928-1980).svg}} [[Second Polish Republic|Poland]]
| {{flag|Finland}}
| {{flag|Estonia}}
| {{flag|Latvia}}
| {{flagdeco|Lithuania}} [[Republic of Lithuania (1918–1940)|Lithuania]]
| {{flagicon image|Flag of Ukrainian People's Republic 1917.svg}} [[Ukrainian People's Republic|Ukraine]]
| {{flagicon image|Flag_of_Belarus_(1918,_1991–1995).svg}} [[Belarusian People's Republic|Belarus]]
| {{flagicon image|Flag of Georgia (1918-1921).svg}} [[Democratic Republic of Georgia|Georgia]]
| {{flagicon image |Flag of the First Republic of Armenia.svg}} [[First Republic of Armenia|Armenia]]
| {{flagicon image |Flag of Azerbaijan 1918.svg}} [[Azerbaijan Democratic Republic|Azerbaijan]]
| {{flagicon image|Горская Республика.png}} [[Mountainous Republic of the Northern Caucasus|Mountain Republic]]
| {{flagicon image|Flag of Don Cossacks.svg}} [[Don Republic]]
| {{flagicon image|Flag of Kuban People's Republic.svg}} [[Kuban People's Republic]]
| ''and other pro-independence movements''
}}
----
'''[[Allied intervention in the Russian Civil War|Allied intervention]]'''&lt;br /&gt;{{Collapsible list
| bullets = no
| title = Including
| {{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}
* {{flag|Canada|1868}}
* {{flag|Australia}}
| {{flagcountry|Empire of Japan}}
| {{flag|Czechoslovakia}}
| {{flagcountry|Kingdom of Greece}}
| {{flag|United States|1912}}
| {{flagcountry|French Third Republic}}
| {{flagcountry|Kingdom of Serbia}}
| {{flagcountry|Kingdom of Romania}}
| {{flagcountry|Kingdom of Italy}}
| {{flagcountry|Republic of China (1912–1949)|1912}}
}}
----
'''[[German Empire|German]]-led intervention''' 
{{Collapsible list
| bullets = no
| title = Including
| {{flagcountry|German Empire}}
| {{flagcountry|Austria-Hungary}}
| {{flagicon image|Flag of the Ukranian State.svg}} [[Ukrainian State|Ukranian State (Hetmanate)]]
| {{flagicon image|Baltic German.svg}} ''[[Baltische Landeswehr|Landeswehr]]''
| {{flagicon image|Flag of the Iron Division Freikorps.svg}} [[Freikorps in the Baltic|Freikorps]]
| {{flagicon image|Flag of the West Russian Volunteer Army.svg}} [[West Russian Volunteer Army]]
}}
----
{{Collapsible list
| bullets = no
| title = Other factions
| {{flagicon image|Darker green and Black flag.svg}} [[Green armies]] &lt;small&gt;(from 1919)&lt;/small&gt;
| {{flagicon image|Black flag.svg}} [[Revolutionary Insurrectionary Army of Ukraine]] &lt;small&gt;(1920–21)&lt;/small&gt;
| {{flagicon image|Petropavlovsk-Krondstadt flag.svg}} [[Kronstadt rebellion|Kronstadt rebels]]
| {{flagicon image|SR (and Revolyutsionnaya Mysl') electoral symbol, November 1917 election.svg}} [[Left Socialist-Revolutionaries|Left SR]] &lt;small&gt;(from March 1918)&lt;/small&gt;
----
| [[File:Bandera del Turquestan.svg|18px]] [[Basmachi]]
| [[File:Flag of the Emirate of Bukhara.svg|24px]] [[Emirate of Bukhara|Bukhara]]
| {{flagicon image|Bandera de Khiva 1917-1920.svg}} [[Khanate of Khiva|Khiva]]
----
| {{flag|Ottoman Empire}}
----
| [[File:Flag of Mongolia (1911).svg|24px]] [[Outer Mongolia, 1911-1919|Mongolia]]
}}
| commander1  = {{flagdeco|Russian SFSR|1918}} [[Vladimir Lenin]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Russian SFSR|1918}} [[Leon Trotsky]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Russian SFSR|1918}} [[Jukums Vācietis]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Russian SFSR|1918}} [[Sergey Kamenev]]&lt;br /&gt;
----
{{flagicon image|Black flag.svg}} [[Nestor Makhno]]
| commander2  = {{flagdeco|Russia}} [[Alexander Kolchak]]{{Executed}}&lt;br /&gt;{{flagdeco|Russia}} [[Lavr Kornilov]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagdeco|Russia}} [[Anton Denikin]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Russia}} [[Pyotr Wrangel]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Russia}} [[Nikolai Yudenich]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Russia}} [[Grigory Mikhaylovich Semyonov|Grigory Semyonov]]&lt;br /&gt;
| strength1   = 5,427,273 (peak){{sfn|Krivosheev|1997|p=7}}
----
103,000 Revolutionary Insurrectionary Army of Ukraine{{Citation needed|date=December 2017}}
| strength2   = 2,400,000 White Russians
| casualties1 = 950,000 total casualties, 100,000 died from the Red Terror
| casualties2 = 650,000 total casualties, 300,000  died from the White Terror
| campaignbox = {{Campaignbox Russian Civil War}}
}}

'''''روسیه ایچ ساواشی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Russian Civil War) [[روسیه ایمپیراتورلوغو]] و [[تاندی اۇرانهای]] و [[قاجارلار]] یئرینده اوز وئرمیش‌دیر بۇ وۇروشون سوْنو [[روسیه]] غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر

== گؤرونتولر ==

&lt;gallery&gt;
file:Volunteer Army infantry company.jpg
file:Uniformes (koltchak) 001.jpg
file:Trotzki Deutsche Brest-Litowsk1917.jpg
file:Dismembered Russia — Some Fragments (NYT article, Feb. 17, 1918).png
file:Czechoslovaks victims of Bolshveki near Vladivostok.jpg
file:Kolchak1919troops.jpg
file:Europe map 1919.jpg
file:NikolaiYudenich1916.jpeg
file:American troops in Vladivostok 1918 HD-SN-99-02013.JPEG
file:За единую Россію.jpg
file:Wrangel after worship Tsaritsyn 1919.jpg
file:Victims of Soviet Famine 1922.jpg
file:Kronstadt attack.JPG
file:Evpatoria red terror corpses at sea coast.jpg
file:Streetkids RussianCivilWar.JPG
file:Refugees on flatcars.jpg

&lt;/gallery&gt;
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Russian Civil War|Russian Civil War]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Russian Civil War
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}

{{ساواش-قارالاما}}
{{Authority control}}

{{بیرینجی دونیا ساواشی}}

[[بؤلمه:ساواشلار]]
[[بؤلمه:روسیه ایچ ساواشی]]
[[بؤلمه:چچنیستانین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:روسیه‌نین ساواش‌لاری]]
[[بؤلمه:شوروینین ساواش‌لاری]]</text>
      <sha1>rnvxij2vd9yvdwbwqkfglkwuqb58acn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانتا فه فوتبال کولوبو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301724</id>
    <revision>
      <id>1592762</id>
      <parentid>770804</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T07:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>53795</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:SFE.png]] → [[File:Independiente Santa Fe logo.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]])</comment>
      <origin>1592762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2832" sha1="b9frwnyjbdx3en2miob6e9gowgyl7iz" xml:space="preserve">{{Infobox football club
| clubname = Santa Fe
| image = Independiente Santa Fe logo.svg
| image_size = 150px
| fullname = Independiente Santa Fe S.A.
| nickname = ''Los Cardenales'' (The Cardinals)&lt;br /&gt;''El Expreso Rojo'' (The Red Express)&lt;br /&gt; ''Los Leones'' (The Lions)&lt;br/&gt;''El Primer Campeón'' (The First Champion)
| founded = {{Start date and age|df=yes|1941|02|28}}
| ground = [[ال کامبین ایستادیومو|ال کامبین]]&lt;br /&gt;[[Bogotá]], Colombia
| capacity = 36,343&lt;ref&gt;[https://www.fifa.com/u20worldcup/destination/cities/city=2070/index.html FIFA Web]&lt;/ref&gt;
| chairman = Juan Andrés Carreño
| manager = [[Guillermo Sanguinetti]]
| league = [[Categoría Primera A]]
| season = [[2018 Categoría Primera A season#Torneo Finalización|2018–II]]
| position = 8th, Quarterfinals
| website = http://independientesantafe.co/
| pattern_la1 = _SantaFe2018h
| pattern_b1 = _SantaFe2018h
| pattern_ra1 = _SantaFe2018h
| pattern_sh1 = _SantaFe2018h
| pattern_so1 = _SantaFe2018h
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = ED1C24
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _SantaFe2018a
| pattern_b2 = _SantaFe2018a
| pattern_ra2 = _SantaFe2018a
| pattern_sh2 = _SantaFe2018a
| pattern_so2 = _SantaFe2018a
| leftarm2 = ED1C24
| body2 = FFFFFF
| rightarm2 = ED1C24
| shorts2 = ED1C24
| socks2 = ED1C24
| pattern_la3 = _SantaFe2018t
| pattern_b3 = _SantaFe2018t
| pattern_ra3 = _SantaFe2018t
| pattern_sh3 = _SantaFe2018t
| pattern_so3 = _SantaFe2018t
| leftarm3 = 111111
| body3 = 111111
| rightarm3 = 111111
| shorts3 = 111111
| socks3 = 111111
}}'''سانتا فه فوتبال کولوبو''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Independiente Santa Fe) بیر فوتبال کولوبودور. [[Categoría Primera A]] دَسته‌سینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۳۶٬۳۴۳ نفرلیک [[ال کامبین ایستادیومو|ال کامبین]] ایستادیومدا اوْیناییر.
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Independiente Santa Fe|Independiente Santa Fe]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). 
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Independiente Santa Fe
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبال-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال کولوبلاری]]</text>
      <sha1>b9frwnyjbdx3en2miob6e9gowgyl7iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یوکاری تامورا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382163</id>
    <revision>
      <id>1592756</id>
      <parentid>1592684</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T17:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50341-91</username>
        <id>64485</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="16l4rgbgnk553f49j84kadcnxnowceu" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Yukari Tamura
| image              = 
| alt                = 
| caption            =  
| native_name        = 田村 ゆかり
| native_name_lang   = ja
| birth_name         = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|1976|02|27}}&lt;ref name=&quot;Profile&quot;&gt;{{cite web |title=田村ゆかり{{pipe}}日本タレント名鑑 |url=https://www.vip-times.co.jp/?talent_id=W00-0391 |website=[[Nihon Tarento Meikan]] |accessdate=18 February 2019 |language=ja}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[فوکوئوکا اوستانی]], Japan&lt;ref name=&quot;Profile&quot; /&gt; 
| occupation         = {{Flatlist|
* [[Voice acting in Japan|Voice actress]]
* [[Single|singer]]
}}
| years_active       = 1997–present
| agent              = Amuleto
| height             = 157 cm&lt;ref name=&quot;Profile&quot; /&gt;
| website            = {{Official URL}}
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background         = solo_singer
| genre              = {{Flatlist|
* [[J-pop]]
* [[Music of Japan#Theme music|anison]]
* [[pop rock]]
}}
| instrument         = Vocals
| years_active       = 2001–present
| label              = {{Plainlist|
* [[Universal Music Japan|PolyGram Japan]] (1997–2001)
* [[کونامی]] (2001–2007)
* [[King Records (Japan)|King]] (2007–present)
* [[Mages (company)|Cana aria]]/[[Teichiku Records|Teichiku]] (2017–present)
}}
| associated_acts    = [[یوئی هوریئه]], [[Move (Japanese band)|Move]]
}}
}}

'''یوکاری تامورا''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Yukari Tamura) [[ژاپون|ژاپونلی]] [[موسیقیچی]] - چئشیتلی [[موسیقی ژانری|موسیقی ژانرلاریندا]] اثرلر یارادیب. یوکاری تامورا ۲۷ فوریه ۱۹۷۶ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Yukari Tamura
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{موسیقی-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:موسیقیچیلر]]</text>
      <sha1>16l4rgbgnk553f49j84kadcnxnowceu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایشلدن دانیشیغی:SHB</title>
    <ns>3</ns>
    <id>593468</id>
    <revision>
      <id>1592760</id>
      <parentid>1470921</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>46296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Max، [[ایشلدن دانیشیغی:SHB2000]] صفحه‌سینی [[ایشلدن دانیشیغی:SHB]]-ه آپاردی: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]» به «[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]» به طور خودکار منتقل شد</comment>
      <origin>1470921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;&quot;&gt;Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اورتا تانک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617966</id>
    <revision>
      <id>1592753</id>
      <parentid>1590854</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T13:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* گئچمیشی */</comment>
      <origin>1592753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="2gt1lu6n9u18akvl35l9skt3s5bz8uy" xml:space="preserve">'''اورتا تانک''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Medium Tank''')، خۆصوصیله ایکینجی دۆنیا مۆحاریبه‌سی دؤورونده گئنیش یایؽلمیش و حرکتلیلییه یؤنلمیش یۆنگول تانکلارلا زیره و سیلاحلانمایا یؤنلمیش آغؽر تانکلار آراسؽندا بیر کومپرومیس تمثیل ائدن تانکلارؽن تسنیفاتؽدیر. 
[[File:M13 40 CFB Borden 5.jpg|thumb|اورتا تانکؽ موزه ده]]
اورتا تانکؽن تسنیفاتؽ چکییه دئییل، تاکتیکی ایستیفاده‌یه و نظرده توتولان مقصده اساسلانؽر؛ مثلاً، آلمان پانتر تانک اورتا تانکؽ مۆعاصیر مۆتفیق آغؽر تانکلارؽنا بنزر بیر [[کوتله|کۆتله‌یه]] مالیکدیر. [[ایکینجی دونیا ساواشی|ایکینجی دۆنیا ساواشیسینین]] ان چوخ ایستئحصال اولونان، ثمره‌لی و اوغورلو تانکلارؽ (آلمان [[پانزر ۴]]، شوروی [[تی-۳۴]] و آمریکا [[ام۴ شرمن]]) هامؽسی اورتا تانک دیزاینلارؽ ایدی. اورتا تانک ختلرینین بیر چوخو اکثر اؤلکه‌لرده [[اساسی دؤیوش تانکی|اساسی دؤیوش تانکلاری]] آدلاندؽریلانلارا چئوریلدی.

==گئچمیشی==
اورتا آدؽنی داشؽیان ایلک تانکلار [[بیرینجی دونیا ساواشی|بیرینجی دونیا ساواشیندا]] بریتانیا اورتا مارک آ ویپت تانکؽ ایله اورتایا چؽخدی. او دؤورده‌کی [[بیرلشمیش شاهلیق|بریتانیا]] آغؽر تانکلارؽن‌دان داها کیچیک، یۆنگول و سۆرعتلی ایدی و یالنؽز [[اوتوماتیک توفنگ]] داشؽییردی.
اورتا تانک دوکتریناسی دونیالیق ساواشلارین آراسؽنین دوْوروندا ایستیفاده‌یه وئریلدی. اونون مؤوجودلوغو چوخ آغؽر تانکدان و آغؽر تانکدان داها اوزون سۆردو و تدریجا اساسی دؤیوش تانکؽنا چئوریلدی.
ایکی ساواشلارآراسی دؤورون اورتا تانکلارؽنا بریتانیا ویکرس اورتا مارک۲ و شوروی چوخ بورجکلی تی-۲۸ داخیل ایدی. ایکینجی دۆنیا ساواشؽنا قدرکی دؤورده بریتانیا تانکلارؽ اۆچون اورتا تئرمینی ایستیفاده ائتمه‌یی دایاندؽردی، چۆنکی تانکلارؽ اؤلچویه گؤره دئیل، رولا گؤره تعیین ائدن [[رزمی تانکی]] و [[پییادا تانکی]] نین یئنی فلسفه‌سی ایستیفاده‌یه وئریلدی.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/leopard-1 | title=Leopard 1 Tank &amp;#124; the Canadian Encyclopedia }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://tanks-encyclopedia.com/coldwar/us/m1_abrams.php | title=M1 Abrams Main Battle Tank - Tanks Encyclopedia | date=31 December 2014 }}&lt;/ref&gt;
[[File:Char T-34.jpg|thumb|]]

==آیریجا باخ==
*[[مدیوم مارک آ ویپت]]

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>2gt1lu6n9u18akvl35l9skt3s5bz8uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مدیوم مارک آ ویپت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618224</id>
    <revision>
      <id>1592754</id>
      <timestamp>2026-09-17T13:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' '''مدیوم مارک آ ویپت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Medium Mark A Whippet''' ) بیرینجی دونیا ساواشیندا [[ بؤیوک بریتانیا و ایرلند بیرلشیک شاهلیغی|بریتانیانین]] ایستیفاده ائتدیگی بیر [[اورتا تانک]] ایدی. بو تانک، سورعتلی و موبیل هوجوملار اوچون دیزاین اولونموشدو...' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1592754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="8lpg3vabi3r7rn0fqr2qq2qjujlzfxz" xml:space="preserve">'''مدیوم مارک آ ویپت''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Medium Mark A Whippet''' ) بیرینجی دونیا ساواشیندا [[ بؤیوک بریتانیا و ایرلند بیرلشیک شاهلیغی|بریتانیانین]] ایستیفاده ائتدیگی بیر [[اورتا تانک]] ایدی. بو تانک، سورعتلی و موبیل هوجوملار اوچون دیزاین اولونموشدو و مقصدی، اینگیلیسلرین داها آغیر و یواش حرکت ائدن تانکلارینا کؤمک ائتمک ایدی؛ بئله کی، دوشمن خطلرینده یارانان هر هانسی بیر یارانی فۆرصت بیلیب، اؤز نیسبی سورعتی و حرکتی ایله او یئردن نفوذ ائتمه‌لی ایدی.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Trewhitt |first=Philip |title=Armoured Fighting Vehicles |year=1999 |publisher=Dempsey Parr |isbn=1-84084-328-4}}&lt;/ref&gt;
{{Infobox weapon
| name               = '''مدیوم مارک آ ویپت'''
| image              = Whippet.jpg
| image_size         = 300
| caption            = ویپت بروکسلین موزه سینده
| type               = [[اورتا تانک]]
| origin             = {{بایراق|بیرلشمیش شاهلیق}}
&lt;!-- Service history --&gt;| service            = ۱۹۱۸-۱۹۴۵
| used_by            = [[بیرلشمیش شاهلیق]]&lt;br /&gt;روسیه دؤولتی۱۹۱۸-۱۹۲۰&lt;br /&gt;[[شوروی]] (اله کچیریلمیش)&lt;br /&gt;[[آلمان ایمپیراتورلوغو]] (اله کچیریلمیش)&lt;br /&gt;[[وایمار جومهوریتی]]&lt;br /&gt;[[ژاپون ایمپیراتورلوغو]]
| wars               = [[بیرینجی دونیا ساواشی ]] &lt;br /&gt;[[۱۹۱۸-۱۹۱۹ آلمان اینقلابی]] &lt;br /&gt; [[ایرلند اینگیلیس ساواشی]] &lt;br /&gt; [[روسیه ایچ ساواشی]] &lt;br /&gt; [[ایکینجی دونیا ساواشی ]]
&lt;!-- Production history --&gt;| is_vehicle         = yes
| is_UK              = yes
| manufacturer       = ویلیام فاستوستر
| designer           = [[ویلیام تریتون]]
| number             = ۲۰۰  
| length             = {{Convert|20|ft|m|2|abbr=on}}
| width              = {{convert|8|ft|7|in|2|abbr=on}}
| height             = {{convert|9|ft|m|2|abbr=on}}
| weight             = {{convert|14|LT|t|abbr=on}}
| production_date    = ۱۹۱۷-۱۹۱۸
| suspension         = یوخ
| speed              = ۱۳٫۴ ک/ساعاتدا &lt;ref name=&quot;WILL222&quot;&gt;''First World War&amp;nbsp;– The Tank: New Developments''&amp;nbsp;– Willmott, H.P., Dorling Kindersley, 2003, p. 222&lt;/ref&gt;
| vehicle_range      = 
| primary_armament   = ۴ × ۰٫۳۰۳-اینچ (۷٫۷ م م) [[Hotchkiss M1909 Benet-Mercie machine gun|Hotchkiss machine guns]]
| secondary_armament = 
| armour             = ۱۴ م م 
| engine             = 2× [[J. Tylor and Sons|Tylor]] Twin 4-cylinder side-valve JB4 [[gasoline engine|petrol engine]]
| engine_power       = ۲x ۴۵ hp &lt;ref name=&quot;WILL222&quot;/&gt;
| pw_ratio           = 6.4 hp/tonne
| transmission       = ۴ قاباق دنده و ۱ دال
| crew               = ۳-۴
| ref                = Fletcher&lt;ref&gt;Fletcher (2001) p116&lt;/ref&gt;
}}
باخمایاراق کی بو تانکین پالاز (زنجیر) دیزاینی مارک ۱-دن مارک ۵-ا قدر اولان اینگیلیس تانکلاریندان داها «مودرن» گؤرونور، اما اصلینده [[لیتل ویلی]] آدلی ایلک تانک اولنیمونه گؤتورولموشدو (کی اؤزو ده هولت تراکتورونون پالاز دیزاینیندان آلینمیشدی) و هئچ بیر فنر  یوخ ایدی. خدمه اوتاغی، وسیله‌نین دال طرفینده ثابت و چوخ‌بوجاقلی بیر قوراشدیریلمیش بورج کیمی ایدی و ایکی موتور (او دؤورون ایکی‌قاتلی اوتوبوسلاریندا ایستیفاده اولونان موتورلار کیمی) قاباقکی بؤلمه‌ده یئرلشدیریلمیشدی کی، هر بیری بیر پالازی حرکت ائتدیریردی.
==قایناقلار== 
{{قایناق}}</text>
      <sha1>8lpg3vabi3r7rn0fqr2qq2qjujlzfxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیتل ویلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618225</id>
    <revision>
      <id>1592757</id>
      <timestamp>2026-09-17T19:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' لیتل ویلی ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Little Willi''' )، مارک ۱ اینگیلیس [[تانک|تانک‌لارینین]] اینکیشافیندا بیر پروتوتیپ‌دیر. ۱۹۱۵-جی ایلین پاییزیندا لندشیپ کومیته‌سینین امری ایله دوزلدیلیب و تاریخده تامام‌لانمیش ایلک تانک پروتوتیپی‌دیر. لیتل ویلی...' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1592757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5522" sha1="jcxi6ufa7nheb8yk08m19ctdjlub49q" xml:space="preserve">لیتل ویلی ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Little Willi''' )، مارک ۱ اینگیلیس [[تانک|تانک‌لارینین]] اینکیشافیندا بیر پروتوتیپ‌دیر. ۱۹۱۵-جی ایلین پاییزیندا لندشیپ کومیته‌سینین امری ایله دوزلدیلیب و تاریخده تامام‌لانمیش ایلک تانک پروتوتیپی‌دیر. لیتل ویلی ایندیه کیمی قالمیش ان کؤهنه تانک فردی‌دیر و بیریتانیانین بووینقتون شهرینده‌کی تانک موزه‌سی کولکسیونونون ان مشهور پارچالاریندان بیری کیمی قورونور.
{{Infobox weapon
|name= '''لیتل ویلی'''
|image=File:Little Willie front-left 2017 Bovington.jpg
|caption=لیتل ویلی بوقینتونون موزه سینده ۲۰۱۷جی ایلده
|is_vehicle=yes
|is_UK=yes
|manufacturer= فاسترز آف لینکولن
|designer=
|design_date= جولای ۱۹۱۵
|number= ۱
|length={{convert|19|ft|3|in|m|abbr=on}}
{{convert|26|ft|6|in|m|abbr=on}} inc. rear steering wheels
|width={{convert|9|ft|5|in|m|abbr=on}}
|height={{convert|8|ft|3|in|m|abbr=on}} to top of hull
{{convert|10|ft|2|in|m|abbr=on}} to top of turret
|weight={{convert|16.5|tonnes}}
|origin= {{بایراق|بیرلشمیش شاهلیق}}
|type= اولجه نیمونه
|production_date= آقوست-سپتامبر ۱۹۱۵
|service=N/A
|suspension=Unsprung
|speed={{convert|2|mph|km/h|abbr=on}}
|vehicle_range=
|primary_armament= (Projected) [[Vickers]] [[QF 2 pounder naval gun#QF 2-pounder Mark II|2-pounder (40&amp;nbsp;mm) gun]]
|secondary_armament= (Projected) Various suggestions of Maxim, [[Hotchkiss M1909 Benet-Mercie machine gun|Hotchkiss]], [[Lewis gun|Lewis]], or [[Madsen machine gun]]s
|armour=
|engine=Foster-[[Daimler Company|Daimler]] Knight [[sleeve valve]] [[petrol]]
|engine_power={{convert|105|hp|kW|abbr=on}}
|pw_ratio={{convert|6|hp/tonne|abbr=on}}
|transmission=Two-speed forwards, one reverse&lt;br&gt;final drive by Renolds chains
|crew= (Projected) 6
}}
لیتل ویلی دن اؤنجه‌کی تانک اوستونده ایش، ۱۹۱۵-جی ایلین جولای آییندا، بیرلشمیش کرال‌لیغین [[بیرینجی دونیا ساواشی|بیرینجی دونیا ساواشیندا]] ۸ فووتلوق (۲.۴ متر) [[ساواش خندقلری|سنگردن]] کئچه بیلن زره‌لی دؤیوش ماشینی طلبینی یئرینه یئتیرمک اوچون [[لندشیپ  کومیته‌سی]] طرفیندن باشلادیلدی. تک و اوچ پالینتلی (شنی) باشقا پروژه‌لرین اوغورسوزلوغوندان سونرا، جولایین ۲۲-سینده، لینکولن‌ده‌کی «ویلیام فاستر و شیرکتی» کند تصروفاتی ماشئن‌لاری شیرکتینین مودیری ویلیام اشبی تریتون‌ا، ایکی پالینتلی بیر «تریتون ماشینی» دوزلتمک اوچون قرارداد وئریلدی. بو ماشینی دوزلتمک اوچون شیکاقوداکی «بوللاک کریپینگ قریپ تراکتور شیرکتی»ندن تام دوزلدیلمیش واحدلر کیمی آلینان پالینت مجموعه‌لری، یعنی اوزادیلمیش پالینت‌لر و تعلیق عنصورلری (دؤرد یئرینه یئددی یول تکر‌لری) ایستیفاده اولونمالی ایدی
آوقوستون ۱۱-ینده عملی اینشا باشلادی؛ آوقوستون ۱۶-سیندا تریتون سورمه‌یه کؤمک ائتمک اوچون بیر تکر‌لی دمو قویماغا قرار وئردی. سپتامبرین ۹-وندا، او زامانلار «۱ نومره‌لی لینکولن ماشینی» کیمی تانینان پروتوتیپ، «ولینقتون فوندری»نین حیَطینده ایلک تست سوروشونو ائتدی. تئز بیر زاماندا معلوم اولدو کی پالینت پروفیل‌لری او قدر دوزدور کی، دؤنوش زامانی تورپاق مقاویمی حددن آرتیقدیر. بونو حل ائتمک اوچون تعلیق سیستمی دییشدیریلدی تا آشاغی پروفیل داها قوووس‌لو (ایری) اولسون. سونرا باشقا بیر پروبلم اورتایا چیخدی: سنگردن کئچنده پالینت ساللانیردی و تکر‌لره تام اوستونده اوتورموردو و توتولوردو. پالینت‌لر ماشینین آغیرلیغینی (تخمیناً ۱۶ تون) داشیماغا دا قادیر دئییلدی. تریتون و لیتنانت والتر قوردون ویلسون، بالاتا کمربندی و دوز ناری یول‌لاری دا داخیل اولماقلا بیر نئچه نؤع آلترناتیو پالینت دیزایی‌نی سیناد‌لار. سپتامبرین ۲۲-سینده تریتون، تؤکمه لینک‌لره پِرِسلنمیش پولاد لؤوه‌لر پرچمله‌مکله و پالینت چرچیوه‌سینین ایچینه توتان بنزَر قایدالار (راهنما‌لار) داخیل ائتمکله موحکم، آما گؤرونوشجه خاملانمیش بیر سیستم دوزلتدی. پالینت چرچیوه‌لری بوتؤو‌لوکده بؤیوک میل‌لر واسیطه‌سی ایله اساس بدنه باغلانمیشدی.</text>
      <sha1>jcxi6ufa7nheb8yk08m19ctdjlub49q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592758</id>
      <parentid>1592757</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5563" sha1="jow4xxler6egnt5nnlij9r73wrxnjlp" xml:space="preserve">لیتل ویلی ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Little Willi''' )، مارک ۱ اینگیلیس [[تانک|تانک‌لارینین]] اینکیشافیندا بیر پروتوتیپ‌دیر. ۱۹۱۵-جی ایلین پاییزیندا لندشیپ کومیته‌سینین امری ایله دوزلدیلیب و تاریخده تامام‌لانمیش ایلک تانک پروتوتیپی‌دیر. لیتل ویلی ایندیه کیمی قالمیش ان کؤهنه تانک فردی‌دیر و بیریتانیانین بووینقتون شهرینده‌کی تانک موزه‌سی کولکسیونونون ان مشهور پارچالاریندان بیری کیمی قورونور.
{{Infobox weapon
|name= '''لیتل ویلی'''
|image=File:Little Willie front-left 2017 Bovington.jpg
|caption=لیتل ویلی بوقینتونون موزه سینده ۲۰۱۷جی ایلده
|is_vehicle=yes
|is_UK=yes
|manufacturer= فاسترز آف لینکولن
|designer=
|design_date= جولای ۱۹۱۵
|number= ۱
|length={{convert|19|ft|3|in|m|abbr=on}}
{{convert|26|ft|6|in|m|abbr=on}} inc. rear steering wheels
|width={{convert|9|ft|5|in|m|abbr=on}}
|height={{convert|8|ft|3|in|m|abbr=on}} to top of hull
{{convert|10|ft|2|in|m|abbr=on}} to top of turret
|weight={{convert|16.5|tonnes}}
|origin= {{بایراق|بیرلشمیش شاهلیق}}
|type= اولجه نیمونه
|production_date= آقوست-سپتامبر ۱۹۱۵
|service=N/A
|suspension=Unsprung
|speed={{convert|2|mph|km/h|abbr=on}}
|vehicle_range=
|primary_armament= (Projected) [[Vickers]] [[QF 2 pounder naval gun#QF 2-pounder Mark II|2-pounder (40&amp;nbsp;mm) gun]]
|secondary_armament= (Projected) Various suggestions of Maxim, [[Hotchkiss M1909 Benet-Mercie machine gun|Hotchkiss]], [[Lewis gun|Lewis]], or [[Madsen machine gun]]s
|armour=
|engine=Foster-[[Daimler Company|Daimler]] Knight [[sleeve valve]] [[petrol]]
|engine_power={{convert|105|hp|kW|abbr=on}}
|pw_ratio={{convert|6|hp/tonne|abbr=on}}
|transmission=Two-speed forwards, one reverse&lt;br&gt;final drive by Renolds chains
|crew= (Projected) 6
}}
لیتل ویلی دن اؤنجه‌کی تانک اوستونده ایش، ۱۹۱۵-جی ایلین جولای آییندا، بیرلشمیش کرال‌لیغین [[بیرینجی دونیا ساواشی|بیرینجی دونیا ساواشیندا]] ۸ فووتلوق (۲.۴ متر) [[ساواش خندقلری|سنگردن]] کئچه بیلن زره‌لی دؤیوش ماشینی طلبینی یئرینه یئتیرمک اوچون [[لندشیپ  کومیته‌سی]] طرفیندن باشلادیلدی. تک و اوچ پالینتلی (شنی) باشقا پروژه‌لرین اوغورسوزلوغوندان سونرا، جولایین ۲۲-سینده، لینکولن‌ده‌کی «ویلیام فاستر و شیرکتی» کند تصروفاتی ماشئن‌لاری شیرکتینین مودیری ویلیام اشبی تریتون‌ا، ایکی پالینتلی بیر «تریتون ماشینی» دوزلتمک اوچون قرارداد وئریلدی. بو ماشینی دوزلتمک اوچون شیکاقوداکی «بوللاک کریپینگ قریپ تراکتور شیرکتی»ندن تام دوزلدیلمیش واحدلر کیمی آلینان پالینت مجموعه‌لری، یعنی اوزادیلمیش پالینت‌لر و تعلیق عنصورلری (دؤرد یئرینه یئددی یول تکر‌لری) ایستیفاده اولونمالی ایدی
آوقوستون ۱۱-ینده عملی اینشا باشلادی؛ آوقوستون ۱۶-سیندا تریتون سورمه‌یه کؤمک ائتمک اوچون بیر تکر‌لی دمو قویماغا قرار وئردی. سپتامبرین ۹-وندا، او زامانلار «۱ نومره‌لی لینکولن ماشینی» کیمی تانینان پروتوتیپ، «ولینقتون فوندری»نین حیَطینده ایلک تست سوروشونو ائتدی. تئز بیر زاماندا معلوم اولدو کی پالینت پروفیل‌لری او قدر دوزدور کی، دؤنوش زامانی تورپاق مقاویمی حددن آرتیقدیر. بونو حل ائتمک اوچون تعلیق سیستمی دییشدیریلدی تا آشاغی پروفیل داها قوووس‌لو (ایری) اولسون. سونرا باشقا بیر پروبلم اورتایا چیخدی: سنگردن کئچنده پالینت ساللانیردی و تکر‌لره تام اوستونده اوتورموردو و توتولوردو. پالینت‌لر ماشینین آغیرلیغینی (تخمیناً ۱۶ تون) داشیماغا دا قادیر دئییلدی. تریتون و لیتنانت والتر قوردون ویلسون، بالاتا کمربندی و دوز ناری یول‌لاری دا داخیل اولماقلا بیر نئچه نؤع آلترناتیو پالینت دیزایی‌نی سیناد‌لار. سپتامبرین ۲۲-سینده تریتون، تؤکمه لینک‌لره پِرِسلنمیش پولاد لؤوه‌لر پرچمله‌مکله و پالینت چرچیوه‌سینین ایچینه توتان بنزَر قایدالار (راهنما‌لار) داخیل ائتمکله موحکم، آما گؤرونوشجه خاملانمیش بیر سیستم دوزلتدی. پالینت چرچیوه‌لری بوتؤو‌لوکده بؤیوک میل‌لر واسیطه‌سی ایله اساس بدنه باغلانمیشدی.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>jow4xxler6egnt5nnlij9r73wrxnjlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1592759</id>
      <parentid>1592758</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T20:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1592759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5713" sha1="7vzhcdpwiwkke3vp79er1yvi2xiub3h" xml:space="preserve">لیتل ویلی ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Little Willi''' )، مارک ۱ اینگیلیس [[تانک|تانک‌لارینین]] اینکیشافیندا بیر پروتوتیپ‌دیر. ۱۹۱۵-جی ایلین پاییزیندا لندشیپ کومیته‌سینین امری ایله دوزلدیلیب و تاریخده تامام‌لانمیش ایلک تانک پروتوتیپی‌دیر. لیتل ویلی ایندیه کیمی قالمیش ان کؤهنه تانک فردی‌دیر و بیریتانیانین بووینقتون شهرینده‌کی تانک موزه‌سی کولکسیونونون ان مشهور پارچالاریندان بیری کیمی قورونور.
{{Infobox weapon
|name= '''لیتل ویلی'''
|image=File:Little Willie front-left 2017 Bovington.jpg
|caption=لیتل ویلی بوقینتونون موزه سینده ۲۰۱۷جی ایلده
|is_vehicle=yes
|is_UK=yes
|manufacturer= فاسترز آف لینکولن
|designer=
|design_date= جولای ۱۹۱۵
|number= ۱
|length={{convert|19|ft|3|in|m|abbr=on}}
{{convert|26|ft|6|in|m|abbr=on}} inc. rear steering wheels
|width={{convert|9|ft|5|in|m|abbr=on}}
|height={{convert|8|ft|3|in|m|abbr=on}} to top of hull
{{convert|10|ft|2|in|m|abbr=on}} to top of turret
|weight={{convert|16.5|tonnes}}
|origin= {{بایراق|بیرلشمیش شاهلیق}}
|type= اولجه نیمونه
|production_date= آقوست-سپتامبر ۱۹۱۵
|service=N/A
|suspension=Unsprung
|speed={{convert|2|mph|km/h|abbr=on}}
|vehicle_range=
|primary_armament= (Projected) [[Vickers]] [[QF 2 pounder naval gun#QF 2-pounder Mark II|2-pounder (40&amp;nbsp;mm) gun]]
|secondary_armament= (Projected) Various suggestions of Maxim, [[Hotchkiss M1909 Benet-Mercie machine gun|Hotchkiss]], [[Lewis gun|Lewis]], or [[Madsen machine gun]]s
|armour=
|engine=Foster-[[Daimler Company|Daimler]] Knight [[sleeve valve]] [[petrol]]
|engine_power={{convert|105|hp|kW|abbr=on}}
|pw_ratio={{convert|6|hp/tonne|abbr=on}}
|transmission=Two-speed forwards, one reverse&lt;br&gt;final drive by Renolds chains
|crew= (Projected) 6
}}
لیتل ویلی دن اؤنجه‌کی تانک اوستونده ایش، ۱۹۱۵-جی ایلین جولای آییندا، بیرلشمیش کرال‌لیغین [[بیرینجی دونیا ساواشی|بیرینجی دونیا ساواشیندا]] ۸ فووتلوق (۲.۴ متر) [[ساواش خندقلری|سنگردن]] کئچه بیلن زره‌لی دؤیوش ماشینی طلبینی یئرینه یئتیرمک اوچون [[لندشیپ  کومیته‌سی]] طرفیندن باشلادیلدی. تک و اوچ پالینتلی (شنی) باشقا پروژه‌لرین اوغورسوزلوغوندان سونرا، جولایین ۲۲-سینده، لینکولن‌ده‌کی «ویلیام فاستر و شیرکتی» کند تصروفاتی ماشئن‌لاری شیرکتینین مودیری ویلیام اشبی تریتون‌ا، ایکی پالینتلی بیر «تریتون ماشینی» دوزلتمک اوچون قرارداد وئریلدی. بو ماشینی دوزلتمک اوچون شیکاقوداکی «بوللاک کریپینگ قریپ تراکتور شیرکتی»ندن تام دوزلدیلمیش واحدلر کیمی آلینان پالینت مجموعه‌لری، یعنی اوزادیلمیش پالینت‌لر و تعلیق عنصورلری (دؤرد یئرینه یئددی یول تکر‌لری) ایستیفاده اولونمالی ایدی
آوقوستون ۱۱-ینده عملی اینشا باشلادی؛ آوقوستون ۱۶-سیندا تریتون سورمه‌یه کؤمک ائتمک اوچون بیر تکر‌لی دمو قویماغا قرار وئردی. سپتامبرین ۹-وندا، او زامانلار «۱ نومره‌لی لینکولن ماشینی» کیمی تانینان پروتوتیپ، «ولینقتون فوندری»نین حیَطینده ایلک تست سوروشونو ائتدی. تئز بیر زاماندا معلوم اولدو کی پالینت پروفیل‌لری او قدر دوزدور کی، دؤنوش زامانی تورپاق مقاویمی حددن آرتیقدیر. بونو حل ائتمک اوچون تعلیق سیستمی دییشدیریلدی تا آشاغی پروفیل داها قوووس‌لو (ایری) اولسون. سونرا باشقا بیر پروبلم اورتایا چیخدی: سنگردن کئچنده پالینت ساللانیردی و تکر‌لره تام اوستونده اوتورموردو و توتولوردو. پالینت‌لر ماشینین آغیرلیغینی (تخمیناً ۱۶ تون) داشیماغا دا قادیر دئییلدی. تریتون و لیتنانت والتر قوردون ویلسون، بالاتا کمربندی و دوز ناری یول‌لاری دا داخیل اولماقلا بیر نئچه نؤع آلترناتیو پالینت دیزایی‌نی سیناد‌لار. سپتامبرین ۲۲-سینده تریتون، تؤکمه لینک‌لره پِرِسلنمیش پولاد لؤوه‌لر پرچمله‌مکله و پالینت چرچیوه‌سینین ایچینه توتان بنزَر قایدالار (راهنما‌لار) داخیل ائتمکله موحکم، آما گؤرونوشجه خاملانمیش بیر سیستم دوزلتدی. پالینت چرچیوه‌لری بوتؤو‌لوکده بؤیوک میل‌لر واسیطه‌سی ایله اساس بدنه باغلانمیشدی.&lt;ref&gt;{{Citation |title=The Landships of Lincoln |last=Pullen  |first=Richard |publisher=Tucann |edition=2nd |year=2007 |isbn=978-1-873257-79-1}}&lt;/ref&gt;

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>7vzhcdpwiwkke3vp79er1yvi2xiub3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایشلدن دانیشیغی:SHB2000</title>
    <ns>3</ns>
    <id>618226</id>
    <redirect title="ایشلدن دانیشیغی:SHB" />
    <revision>
      <id>1592761</id>
      <timestamp>2026-09-18T02:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>46296</id>
      </contributor>
      <comment>Max، [[ایشلدن دانیشیغی:SHB2000]] صفحه‌سینی [[ایشلدن دانیشیغی:SHB]]-ه آپاردی: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]» به «[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]» به طور خودکار منتقل شد</comment>
      <origin>1592761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="4by4zvht8reb01d01v6nzu0b5q0y4aw" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[ایشلدن دانیشیغی:SHB]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>4by4zvht8reb01d01v6nzu0b5q0y4aw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>