ویکی‌پدیا azbwiki https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter مدیا اؤزل دانیشیق ایشلدن ایشلدن دانیشیغی ویکی‌پدیا ویکی‌پدیا دانیشیغی فایل فایل دانیشیغی مدیاویکی مدیاویکی دانیشیغی شابلون شابلون دانیشیغی کؤمک کؤمک دانیشیغی بؤلمه بؤلمه دانیشیغی پوْرتال پوْرتال دانیشیغی TimedText TimedText talk ماژول ماژول دانیشیغی Event Event talk 0 12008 1592821 1592629 2026-09-20T20:15:36Z H.Ganjeli 58356 /* بونلارا دا باخ */ 1592821 wikitext text/x-wiki [[File:Solar system.jpg|thumb|[[گونش سیستمی|گونش دوزگه‌میزین]] سککیز گزه‌گنی، [[اویدو، طبیعی قمر|قمرلردن]] یالنیز آی بوردا گؤرونور.]] '''گزه‌گن''' یا دا '''سیاره''' ([[اینگیلیسجه]]:Planet) بیر گؤی جیسمی‌دیر کی اؤز [[گونش]]ینین و یا گۆنش قالیغی‌نین اطرافینا دؤنور. بیر گزگین مؤوجودلوغو اوچ شئیه باغلیدیر: * ۱-آغیرلیغی یا [[سیخلیق|سیخلیغی]] اوقدر چوْخ اولا کی اؤز [[چکیم]]ی نتیجه‌سینده گیرده اولا. * ۲-آغیرلیغی یا [[سیخلیق|سیخلیغی]] اوقدر چوْخ اولماسین کی اوندا چکیردک فیوژنی باش وئرسین. * ۳-اؤز دؤوره‌سین [[اوزای]]ین کیچیک گزگنلریندن بوْشالدا. == اسکیده == [[بطلمیوس]] بئله حساب ائدیردی کی گزگنلر اؤز فلکلری دؤوره سینده یئرین باشینا دوْلانیرلار. بۇ نظرده یئر دونیا اۆچون مرکز حساب ائدیلیر و اونا گؤره گزگنلرین مداری قاریشیق اولوردی. ۱۷-نجی عصرده [[قالیلئو قالیله]] [[گونش]]ی گزگنلر مرکزی حساب ائتدی. [[یوهانس کپلر]] آشکار ائتدی کی گزگنلرین مداری دایره دئییل بیضی شکیلده اولور. ==بونلارا دا باخ== *[[جیرتدان گزه‌گن]] *[[اؤزگه گزه‌گن]] *[[ایکیلی گزه‌گن]] *[[گزه‌گن‌لرین سیمگه‌لری]] *[[تروژان]] == قایناقلار == {{ویکی قایناقلاماسی|باغلانتی= https://en.wikipedia.org/wiki/planet |باشلیق= planet |دیل= [[اینگیلیسجه]] |یوخلاما=۱۵ اوْکتوبر ۲۰۱۵ }} {{قایناق}} {{مین مقاله}} [[بؤلمه:آسترونومی]] [[بؤلمه:سیاره‌لر]] 79hpzh3gh4lb1xz7qxtyrhdmtzpxacc 0 22911 1592830 1569035 2026-09-21T01:32:17Z Milenioscuro 5261 svg 1592830 wikitext text/x-wiki {{اؤلکه بیلگی قوتوسو |اصلی آدی = Keniya Respublikası |تورکجه‌ده آدی = کنیا |عادی آدی = |بایراق شکیلی = Flag of Kenya.svg |میلی سیمگه شکیلی = Coat of arms of Kenya (Official).svg<!--Official Coat of Arms of Kenya check any Kenyan govt website e.g. mygov.go.ke--> |میلی شوعار = |میلی هیمن = |سلطنتی هیمن = |خریطه = Kenya (orthographic projection).svg |خریطه آلت یازیسی = |باشکند = [[نایروبی]] |ان بؤیوک شهر = [[نایروبی]] |رسمی دیل =[[سواحیلی]]، [[اینگیلیسجه]] |میلی دیل = |یئرلی دیل = |اتنیک قوروپلاری = |اتنیک قوروپلاری ایل = |حوکومت نوعو = |حاکیملر نوعو = |حاکیملر آدی = |علامتدار حادیثه‌لر = |موستقیللیک تاریخی = |ساحه = |ساحه روتبه‌سی = |جمعیت تخمینی = ۵۴,۹۸۵,۵۴۳ |جمعیت تخمینی روتبه‌سی = |جمعیت تخمینی ایل =۲۰۲۱ |سیاهیا آلینما = |سیاهیا آلینما ایل = |جمعیت سیخلیغی = |جمعیت سیخلیغی روتبه‌سی = |عومومی یوردایچی محصول = |عومومی یوردایچی محصول روتبه‌سی = |عومومی یوردایچی محصول ایل = |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا = |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا ایل = |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا روتبه‌سی = |جینی = |جینی روتبه‌سی = |جینی ایل = |جینی دورومو = |اینسان گلیشمه ایندکسی = |اینسان گلیشمه ایندکسی روتبه‌سی = |اینسان گلیشمه ایندکسی ایل = |اینسان گلیشمه ایندکسی دوروم = |پول واحیدی =تایرا |پول واحیدی کودو = |منطقه زمانی = |utc_offset = |ساعات قورشاغی یای = |utc_offset_DST = |سوروجولوک سمتی= |اینترنت دومینی= |برق ولتاژی = |تقویم = }} [[File:Kenya in its region (de-facto).svg| thumb|250px|کنیانین خریطه‌سی]] [[File:Un-kenya.png|thumb|کنیا]] [[File:Kenya, administrative divisions - de - colored.svg| thumb|350px]] '''کنیا''' و یا رسمی آدی '''کنیا جومهوریتی''' ساحلین‌ده یئرلشه‌ن [[شرقی آفریقا]] اؤلکه‌سی. . == جوغرافییاسی == گونئی‌دان [[تانزانیا]]، غربدن [[اوقاندا]]، قوزئی-غربدن [[سودان]]، قوزئین‌دا [[اتیوپی]]، قوزئی-شرقین‌ده [[سومالی]] ایله همسرحددیر. باشکندی [[نایروبی]] شهری‌دیر. === قوروقلار === [[سامبورو میلّی طبیعت قوروغو]] == تاریخی == بیر چوْخ عالیملرین مولاهیزه‌لرینه گؤره کنیا اراضی‌سی ایلک اینسان مسکه‌نلرین‌دن بیری‌دیر. اؤلکه‌نین شرقین‌ده یئرلشه‌ن رودولف گؤلو ساحللرین‌ده ۳ میلیون ایل بون‌دان اول یاشامیش قدیم اینسانین قالیقلاری و امک آلتلری آشکار ائدیلمیش‌دیر. سوْنرالار کنیا اراضی‌سین‌ده ایندیکی اتیوپی ایرقینین علامتلرینه یاخین اوْلان اینسانلار مسکونلاشمیشلار. بورادا، بیرده کوی‌سان (ایندیکی گونئی آفریقا) ایرق تیپینه عایید ائدیله‌ن طایفهلار دا یاشامیشلار. سوْنرالار بۇ اراضییه غربدن ایندیکی پوکومو، میجیکئن‌دا و سیاخی‌لیلرین اجدادلاری اوْلان بانتو دیل‌لی زنجی منشألی طایفهلار گلمیشلر. ۷-جی-۸-جی عصرلرده سواخی‌لیلر کنیا ساحللرین‌ده بیر چوْخ تیجارت مرکزلرینین (لامو، مان‌دا، پاتئ، مالین‌دی، مومباسا و س) اساسینی قوی‌دولار. تدریجه‌ن بۇ شهرلر آفریقانین داخی‌لی رایونلاری ایله هیندوستان و اربیستان آراسین‌دا واسطه‌چی‌لیک ائدن لیمان شهرلرینه شئوریل‌دیلر. بۇ لیمانلار واسطه‌سیله آفریقادان دمیر، قیزیل، فیل سومویو، گرگه‌دان بوینوزو، قوللار داشینیر، آفریقایا دیگر اراضیلردن مئتال سلاحلار، سنتکارلیق محصوللاری و پارچا گتیریردیلر. [[۱۴۹۸]]-جی ایلده [[Vasko da Qama|واسکو دا قاما]]نین باش‌چی‌لیغی ایله [[هیندوستان]]ا دنیز یولو آختاران [[پورتوقال]] اکسپ‌دی‌سیاسی کنیا ساحللرینه گل‌دی. ۱۶-جی عصرین اوللرین‌ده پورتوقالییالیلار [[هیندوستان]]ا دنیز سفرلری زامانی آرالیق منطقه کیمی ایستیفاده ائتمک اۆچون کنیانین دنیز ساحللرین‌ده یئرلشه‌ن بیر چوْخ لیمان شهرلرینی اله کئچیردیلر. لاکین ۱۷-جی عصرین اورتالارین‌دا [[عومان]] سولتانلیغینین حؤکمدارلاری پورتوقالییالیلاری کنیادان قووماغا باشلادیلار. [[۱۶۹۹]]-جو ایلده [[عومان]] ایمامی سلطان ابن سئیف مومباسونو توتاراق پورتوقالییالیلاری کنیانین بوتون ساحل اراضیلرین‌دن قوودولار. [[عومان]] حاکملری عرب منشألی اوْلدوقلارینی ادعا ائدن یئرلی ساکینلردن کنیانی ایداره ائتمک اۆچون اؤز جانیشینلرینی تعیین ائتدی. ۱۹-جو عصرین اوللرین‌ده قول تیجارتی کنیا ایقتیصادیارینین اساسینی تشکیل ائدیردی. اربیستانین قول تاجیرلرینین آفریقادا یئرلشه‌ن وانقا دؤولتینه گئدن اساس تیجارت یوللارین‌دان بیری ده مومباسا لیمانین‌دان کئچیردی. ائله همین دؤورده مومباسادا سواخی‌لی منشألی مازروی سولاله‌سی زانزیبار سولتانلیغین‌دان آیریلاراق شرقی آفریقانین بوتون ساحللرین‌ده اؤز حاکمیتینی برقرار ائتمه‌یه چالیشیردی. ۱۸۲۴-جو ایلده مازروی سولاله‌سی مومباسا اوزرین‌ده بؤیوک بریتانیانین پروتئکتورات‌لیغینی قبول ائتدی. لاکین بۇ اونلارا کؤمک ائتمه‌دی. ۱۸۲۸-جی ایلده زانزیبار سلطانی مومباسایا حربی دونانما گؤندردی و مازرویلرین قوْشونلارینی مغلوب ائتدی. مۆحاریبه ۱۸۳۷-جی ایلدک داوام ائتدی و زانزیبار سلطانینین قلبه‌سی ایله نتیجه‌له‌ن‌دی. مازروی عائله‌سینین بوتون عضولری قول کیمی عومانا گؤندریل‌دی. ۱۸۴۶-جی ایلده‌ن باشلایاراق اولجه کنیانین دنیزکناری اراضیلرین‌ده، سوْنرالار ایسه اؤلکه‌لرین داخی‌لی رایونلارین‌دا دا خریستیان میسسیونئرلر گؤرونمه‌یه باشلادی. ۱۸۷۰-جی ایلده‌ن باشلایاراق شرقی آفریقا آوروپا دؤولتلری، خصوصیله بؤیوک بریتانیا و آلمان آراسین‌دا موباریزه میدانینا چئوریل‌دی. ۱۸۸۶-جی ایلده شرقی آفریقانین بؤلوشدورولمه‌سینه دایر طرفلر آراسین‌دا باغلانمیش راضیلاشمایا اساساً ایندیکی کنیا اراضی‌سی بؤیوک بریتانیانین تأثیری آلتینا دوش‌دو. ۱۸۹۰-جی ایلده بؤیوک بریتانیا ایله آلمان باغلانمیش هئلقولاند موقاویله‌سینه اساساً اینگیلیسلر هئلقولاند آداسینین قوزئی حیسه‌سینی آلمانا وئردیلر، بیرده آلمانین تانقانیکا (مۆعاصیر تانقانیکانین ماتئریک حیسه‌سی) اوزرین‌ده حقوقونو تانی‌دی، اوزین‌ده ایسه کنیا و تانزانیا اوزرین‌ده اؤز حقوقونو تثبیت ائتدی. ۱۸۹۰-جی ایلده اینگیلیسلر کنیانین داخی‌لی مهسولدار توْرپاقلارینی منیم‌سه‌یه‌رک، بۇ اراضیلرده کؤچوروله‌ن اهالی‌دن - «آغلاردان» عبارت کولونیالارین اساسینی قوی‌دولار. آرتیق ۱۸۹۷–۱۹۰۱-جی ایللرده مومباسادان ویکتورییا گؤلونه قدر دمیریول و رابطه ختتلری چکیل‌دی. ۲۰-جی عصرین اوللرین‌ده کنیانین ساحل اراضیلرین‌ده ایسلام دینی یاییلماغا باشلادی. بیرینجی دونیا مۆحاریبه‌سی ایللرین‌ده بریتانیانین حاکمیت اورقانلاری ۲۰۰ مین کنیالینی اوردویا سفربر ائتدیلر، انلاردان اساساً حربی یوکلرین داشینماسی اۆچون ایستیفاده ائدیردیلر، بونونلا یاناشی بیر نئچه مین کنیالی آفریقا آتیجیلارینین کرال کورپوسونون ترکیبین‌ده دؤیوش‌چو کیمی آلمان قوْشونلارینین شرقی آفریقاداکی حربی عملیاتلارین‌دا ایشتیراک ائتمیش‌دیر. [[Böyük Britaniya|بؤیوک بریتانیا]]نین موستملکه‌سی اوْلوب، [[12 dekabr|۱۲ دسامبر]] [[۱۹۶۳]]-جی ایلده موستقیل‌لیک قازانیب. شرقی آفریقانین دینامیک توسعه ائدن اؤلکه‌لرین‌دن بیری‌دیر. == اهالی‌سی == کنیانین ان بؤیوک ائتنیک قروپو [[کیکویو]]لار اهالینین ۲۵٪-نی تشکیل ائدیر، باشکند [[نایروبی]] اطرافین‌دا یاشاییرلار و اننوی اولاراق اقتداری علین‌ده ساخلایان قروپ‌دور. لوهیالار اؤلکه‌نین ۲-جی بؤیوک ائتنیک قروپودور. قربی کنیادا [[اوقاندا]] سرحدلری اطرافین‌دا یاشاییرلار. لوولار [[اوکروه گؤلو]] ([[ویکتوریا گؤلو]]) اطرافین‌دا یاشاییرلار و ۳-جو بؤیوک ائتنیک قروپو تشکیل ائدیر. [[اوقاندا]] و [[تانزانیا]]دا یاشایان خالقلارلا قوهوم‌دورلار. سون واختلار بؤلگه‌ده باش وئره‌ن مۆحاریبه‌لر لوولارین کیکویو اقتداری ایله تاریخی حسابلاشماسین‌دان عبارت‌دیر. کنیانین ۴-جو بؤیوک ائتنیک قروپو کالنژینلر بئشینجی ایسه کامبالاردیر. کامبالار اننوی اولاراق حربی‌ده سؤز صاحبی رول‌دادیر. ۶-جی ان بؤیوک ائتنیک قروپ اوْلان کیسییلر اهالینین ۶٪-نی تشکیل ائدیر و سیاسی اولاراق لوولار کیمی کیکویو اقتدارینا قارشی بیر سیاست سرگیلییرلر. == تحصیل == نایروبی‌ده‌کی (کنیا) کیان‌دا کوللجی. ۱۹۶۱-جی ایلده فعالیته باشلایان‌دا، کالج، عومومیتله، بؤلگه‌ده موختلیف ایرق‌دن اوْلان قادینلارین بیرگه تحصیل آلدیغی یگانه مرکز ایدی. کالجین کند تصروفاتی ایختیصاصی اوزره وئردیی تحصیل قادینلار اۆچون چوْخ اهمیت‌لی‌دیر. بورادا تحصیل آلانلارین اکثریتی کندلی طبقه‌سینه منسوب‌دور. == ایستینادلار == {{قایناق}} {{دۆنیادا اینگیلیس دیلی دانیشان اؤلکه‌لر}} {{آفریقا بیرلیگی}} {{اینگیلیس میللت‌لر بیرلیگی}} == گؤرونتولر == <gallery "mode="traditional&quot;" "class="cente&quot;&quot;"> File:Flag of Kenya.svg File:Kenya Coat of Arms-detail.svg File:Kenya topographic map (+cities)-es.svg Image:Kenya mikoa.png Image:25332612.nairoboi013.JPG Image:Kenya countryside.jpg </gallery> [[بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری]] [[بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری]] [[بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر]] r7vnpp32ooinw5bwljbjzb4xjmxbmyi 1592831 1592830 2026-09-21T01:33:46Z Milenioscuro 5261 1592831 wikitext text/x-wiki {{اؤلکه بیلگی قوتوسو |اصلی آدی = Keniya Respublikası |تورکجه‌ده آدی = کنیا |عادی آدی = |بایراق شکیلی = Flag of Kenya.svg |میلی سیمگه شکیلی = Coat of arms of Kenya (Official).svg<!--Official Coat of Arms of Kenya check any Kenyan govt website e.g. mygov.go.ke--> |میلی شوعار = |میلی هیمن = |سلطنتی هیمن = |خریطه = Kenya (orthographic projection).svg |خریطه آلت یازیسی = |باشکند = [[نایروبی]] |ان بؤیوک شهر = [[نایروبی]] |رسمی دیل =[[سواحیلی]]، [[اینگیلیسجه]] |میلی دیل = |یئرلی دیل = |اتنیک قوروپلاری = |اتنیک قوروپلاری ایل = |حوکومت نوعو = |حاکیملر نوعو = |حاکیملر آدی = |علامتدار حادیثه‌لر = |موستقیللیک تاریخی = |ساحه = |ساحه روتبه‌سی = |جمعیت تخمینی = ۵۴,۹۸۵,۵۴۳ |جمعیت تخمینی روتبه‌سی = |جمعیت تخمینی ایل =۲۰۲۱ |سیاهیا آلینما = |سیاهیا آلینما ایل = |جمعیت سیخلیغی = |جمعیت سیخلیغی روتبه‌سی = |عومومی یوردایچی محصول = |عومومی یوردایچی محصول روتبه‌سی = |عومومی یوردایچی محصول ایل = |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا = |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا ایل = |عومومی یوردایچی محصول آدام‌باشینا روتبه‌سی = |جینی = |جینی روتبه‌سی = |جینی ایل = |جینی دورومو = |اینسان گلیشمه ایندکسی = |اینسان گلیشمه ایندکسی روتبه‌سی = |اینسان گلیشمه ایندکسی ایل = |اینسان گلیشمه ایندکسی دوروم = |پول واحیدی =تایرا |پول واحیدی کودو = |منطقه زمانی = |utc_offset = |ساعات قورشاغی یای = |utc_offset_DST = |سوروجولوک سمتی= |اینترنت دومینی= |برق ولتاژی = |تقویم = }} [[File:Kenya in its region (de-facto).svg| thumb|250px|کنیانین خریطه‌سی]] [[File:Un-kenya.png|thumb|کنیا]] [[File:Kenya, administrative divisions - de - colored.svg| thumb|350px]] '''کنیا''' و یا رسمی آدی '''کنیا جومهوریتی''' ساحلین‌ده یئرلشه‌ن [[شرقی آفریقا]] اؤلکه‌سی. . == جوغرافییاسی == گونئی‌دان [[تانزانیا]]، غربدن [[اوقاندا]]، قوزئی-غربدن [[سودان]]، قوزئین‌دا [[اتیوپی]]، قوزئی-شرقین‌ده [[سومالی]] ایله همسرحددیر. باشکندی [[نایروبی]] شهری‌دیر. === قوروقلار === [[سامبورو میلّی طبیعت قوروغو]] == تاریخی == بیر چوْخ عالیملرین مولاهیزه‌لرینه گؤره کنیا اراضی‌سی ایلک اینسان مسکه‌نلرین‌دن بیری‌دیر. اؤلکه‌نین شرقین‌ده یئرلشه‌ن رودولف گؤلو ساحللرین‌ده ۳ میلیون ایل بون‌دان اول یاشامیش قدیم اینسانین قالیقلاری و امک آلتلری آشکار ائدیلمیش‌دیر. سوْنرالار کنیا اراضی‌سین‌ده ایندیکی اتیوپی ایرقینین علامتلرینه یاخین اوْلان اینسانلار مسکونلاشمیشلار. بورادا، بیرده کوی‌سان (ایندیکی گونئی آفریقا) ایرق تیپینه عایید ائدیله‌ن طایفهلار دا یاشامیشلار. سوْنرالار بۇ اراضییه غربدن ایندیکی پوکومو، میجیکئن‌دا و سیاخی‌لیلرین اجدادلاری اوْلان بانتو دیل‌لی زنجی منشألی طایفهلار گلمیشلر. ۷-جی-۸-جی عصرلرده سواخی‌لیلر کنیا ساحللرین‌ده بیر چوْخ تیجارت مرکزلرینین (لامو، مان‌دا، پاتئ، مالین‌دی، مومباسا و س) اساسینی قوی‌دولار. تدریجه‌ن بۇ شهرلر آفریقانین داخی‌لی رایونلاری ایله هیندوستان و اربیستان آراسین‌دا واسطه‌چی‌لیک ائدن لیمان شهرلرینه شئوریل‌دیلر. بۇ لیمانلار واسطه‌سیله آفریقادان دمیر، قیزیل، فیل سومویو، گرگه‌دان بوینوزو، قوللار داشینیر، آفریقایا دیگر اراضیلردن مئتال سلاحلار، سنتکارلیق محصوللاری و پارچا گتیریردیلر. [[۱۴۹۸]]-جی ایلده [[Vasko da Qama|واسکو دا قاما]]نین باش‌چی‌لیغی ایله [[هیندوستان]]ا دنیز یولو آختاران [[پورتوقال]] اکسپ‌دی‌سیاسی کنیا ساحللرینه گل‌دی. ۱۶-جی عصرین اوللرین‌ده پورتوقالییالیلار [[هیندوستان]]ا دنیز سفرلری زامانی آرالیق منطقه کیمی ایستیفاده ائتمک اۆچون کنیانین دنیز ساحللرین‌ده یئرلشه‌ن بیر چوْخ لیمان شهرلرینی اله کئچیردیلر. لاکین ۱۷-جی عصرین اورتالارین‌دا [[عومان]] سولتانلیغینین حؤکمدارلاری پورتوقالییالیلاری کنیادان قووماغا باشلادیلار. [[۱۶۹۹]]-جو ایلده [[عومان]] ایمامی سلطان ابن سئیف مومباسونو توتاراق پورتوقالییالیلاری کنیانین بوتون ساحل اراضیلرین‌دن قوودولار. [[عومان]] حاکملری عرب منشألی اوْلدوقلارینی ادعا ائدن یئرلی ساکینلردن کنیانی ایداره ائتمک اۆچون اؤز جانیشینلرینی تعیین ائتدی. ۱۹-جو عصرین اوللرین‌ده قول تیجارتی کنیا ایقتیصادیارینین اساسینی تشکیل ائدیردی. اربیستانین قول تاجیرلرینین آفریقادا یئرلشه‌ن وانقا دؤولتینه گئدن اساس تیجارت یوللارین‌دان بیری ده مومباسا لیمانین‌دان کئچیردی. ائله همین دؤورده مومباسادا سواخی‌لی منشألی مازروی سولاله‌سی زانزیبار سولتانلیغین‌دان آیریلاراق شرقی آفریقانین بوتون ساحللرین‌ده اؤز حاکمیتینی برقرار ائتمه‌یه چالیشیردی. ۱۸۲۴-جو ایلده مازروی سولاله‌سی مومباسا اوزرین‌ده بؤیوک بریتانیانین پروتئکتورات‌لیغینی قبول ائتدی. لاکین بۇ اونلارا کؤمک ائتمه‌دی. ۱۸۲۸-جی ایلده زانزیبار سلطانی مومباسایا حربی دونانما گؤندردی و مازرویلرین قوْشونلارینی مغلوب ائتدی. مۆحاریبه ۱۸۳۷-جی ایلدک داوام ائتدی و زانزیبار سلطانینین قلبه‌سی ایله نتیجه‌له‌ن‌دی. مازروی عائله‌سینین بوتون عضولری قول کیمی عومانا گؤندریل‌دی. ۱۸۴۶-جی ایلده‌ن باشلایاراق اولجه کنیانین دنیزکناری اراضیلرین‌ده، سوْنرالار ایسه اؤلکه‌لرین داخی‌لی رایونلارین‌دا دا خریستیان میسسیونئرلر گؤرونمه‌یه باشلادی. ۱۸۷۰-جی ایلده‌ن باشلایاراق شرقی آفریقا آوروپا دؤولتلری، خصوصیله بؤیوک بریتانیا و آلمان آراسین‌دا موباریزه میدانینا چئوریل‌دی. ۱۸۸۶-جی ایلده شرقی آفریقانین بؤلوشدورولمه‌سینه دایر طرفلر آراسین‌دا باغلانمیش راضیلاشمایا اساساً ایندیکی کنیا اراضی‌سی بؤیوک بریتانیانین تأثیری آلتینا دوش‌دو. ۱۸۹۰-جی ایلده بؤیوک بریتانیا ایله آلمان باغلانمیش هئلقولاند موقاویله‌سینه اساساً اینگیلیسلر هئلقولاند آداسینین قوزئی حیسه‌سینی آلمانا وئردیلر، بیرده آلمانین تانقانیکا (مۆعاصیر تانقانیکانین ماتئریک حیسه‌سی) اوزرین‌ده حقوقونو تانی‌دی، اوزین‌ده ایسه کنیا و تانزانیا اوزرین‌ده اؤز حقوقونو تثبیت ائتدی. ۱۸۹۰-جی ایلده اینگیلیسلر کنیانین داخی‌لی مهسولدار توْرپاقلارینی منیم‌سه‌یه‌رک، بۇ اراضیلرده کؤچوروله‌ن اهالی‌دن - «آغلاردان» عبارت کولونیالارین اساسینی قوی‌دولار. آرتیق ۱۸۹۷–۱۹۰۱-جی ایللرده مومباسادان ویکتورییا گؤلونه قدر دمیریول و رابطه ختتلری چکیل‌دی. ۲۰-جی عصرین اوللرین‌ده کنیانین ساحل اراضیلرین‌ده ایسلام دینی یاییلماغا باشلادی. بیرینجی دونیا مۆحاریبه‌سی ایللرین‌ده بریتانیانین حاکمیت اورقانلاری ۲۰۰ مین کنیالینی اوردویا سفربر ائتدیلر، انلاردان اساساً حربی یوکلرین داشینماسی اۆچون ایستیفاده ائدیردیلر، بونونلا یاناشی بیر نئچه مین کنیالی آفریقا آتیجیلارینین کرال کورپوسونون ترکیبین‌ده دؤیوش‌چو کیمی آلمان قوْشونلارینین شرقی آفریقاداکی حربی عملیاتلارین‌دا ایشتیراک ائتمیش‌دیر. [[Böyük Britaniya|بؤیوک بریتانیا]]نین موستملکه‌سی اوْلوب، [[12 dekabr|۱۲ دسامبر]] [[۱۹۶۳]]-جی ایلده موستقیل‌لیک قازانیب. شرقی آفریقانین دینامیک توسعه ائدن اؤلکه‌لرین‌دن بیری‌دیر. == اهالی‌سی == کنیانین ان بؤیوک ائتنیک قروپو [[کیکویو]]لار اهالینین ۲۵٪-نی تشکیل ائدیر، باشکند [[نایروبی]] اطرافین‌دا یاشاییرلار و اننوی اولاراق اقتداری علین‌ده ساخلایان قروپ‌دور. لوهیالار اؤلکه‌نین ۲-جی بؤیوک ائتنیک قروپودور. قربی کنیادا [[اوقاندا]] سرحدلری اطرافین‌دا یاشاییرلار. لوولار [[اوکروه گؤلو]] ([[ویکتوریا گؤلو]]) اطرافین‌دا یاشاییرلار و ۳-جو بؤیوک ائتنیک قروپو تشکیل ائدیر. [[اوقاندا]] و [[تانزانیا]]دا یاشایان خالقلارلا قوهوم‌دورلار. سون واختلار بؤلگه‌ده باش وئره‌ن مۆحاریبه‌لر لوولارین کیکویو اقتداری ایله تاریخی حسابلاشماسین‌دان عبارت‌دیر. کنیانین ۴-جو بؤیوک ائتنیک قروپو کالنژینلر بئشینجی ایسه کامبالاردیر. کامبالار اننوی اولاراق حربی‌ده سؤز صاحبی رول‌دادیر. ۶-جی ان بؤیوک ائتنیک قروپ اوْلان کیسییلر اهالینین ۶٪-نی تشکیل ائدیر و سیاسی اولاراق لوولار کیمی کیکویو اقتدارینا قارشی بیر سیاست سرگیلییرلر. == تحصیل == نایروبی‌ده‌کی (کنیا) کیان‌دا کوللجی. ۱۹۶۱-جی ایلده فعالیته باشلایان‌دا، کالج، عومومیتله، بؤلگه‌ده موختلیف ایرق‌دن اوْلان قادینلارین بیرگه تحصیل آلدیغی یگانه مرکز ایدی. کالجین کند تصروفاتی ایختیصاصی اوزره وئردیی تحصیل قادینلار اۆچون چوْخ اهمیت‌لی‌دیر. بورادا تحصیل آلانلارین اکثریتی کندلی طبقه‌سینه منسوب‌دور. == ایستینادلار == {{قایناق}} {{دۆنیادا اینگیلیس دیلی دانیشان اؤلکه‌لر}} {{آفریقا بیرلیگی}} {{اینگیلیس میللت‌لر بیرلیگی}} == گؤرونتولر == <gallery "mode="traditional&quot;" "class="cente&quot;&quot;"> File:Flag of Kenya.svg File:Alternate Coat of arms of Kenya.svg File:Kenya topographic map (+cities)-es.svg Image:Kenya mikoa.png Image:25332612.nairoboi013.JPG Image:Kenya countryside.jpg </gallery> [[بؤلمه:آفریقا اؤلکه‌لری]] [[بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:جی ۱۵ اؤلکه‌لر]] [[بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری]] [[بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر]] o5ksqei488n3brwi6vptivxq0ruopvk 0 25210 1592817 904753 2026-09-20T18:31:37Z H.Ganjeli 58356 /* آد و سان */ 1592817 wikitext text/x-wiki '''موشتری اۆزۆکلری''' [[موشتری]] دوره سینده اولان داشلار و قازلاردیر.بو قازلار و داشلار و توزلار اۆزۆک کیمی [[گزه‌گن]] دۆزه سینده گؤرۆشۆر.[[ویجر 1]] اوزای گمیسی بیرنجی دفعه و سونرا هابل تلوسکوبو و [[قالیله اوزای گمیسی]] بو اوزوکلری تاپدیلار. [[Image:PIA01627 Ringe.jpg|thumb|400px|left|4 اوزوک موشتری گزه گنده بیلینیر. , مئته و آرمتا اویدولاری بو اوزوکلر ایچره بیلینیر..]] ==آد و سان== {| class="wikitable" |- ! آد ! abbr="شوعاع" | شوعاع([[کیلومتیر|ک‌م]]) ! abbr="اوزونلوق" | اوزونلوق([[کیلومت ر|ک‌م]]) ! abbr="قالینلیق" | قالینلیق([[کیلومتر|ک‌م]]) ! ایشیق بؤیو ! توز چوخلوقو ! |- ! هیلو | ۹۲&nbsp;۰۰۰–۱۲۲&nbsp;۵۰۰ || ۳۰&nbsp;۵۰۰||۱۲&nbsp;۵۰۰ ||~۱پ|| ۱۰۰٪ || |- ! آرا اوزوک | ۱۲۲&nbsp;۵۰۰–۱۲۹&nbsp;۰۰۰ || ۶&nbsp;۵۰۰||۳۰-۳۰۰ ||۵٫۹پ|| ~۲۵٪||بو اوزک آدرستا اویدو ایله سورونور |- ! آملتا قوزمر | ۱۲۹&nbsp;۰۰۰–۱۸۲&nbsp;۰۰۰ || ۵۳&nbsp;۰۰۰||2&nbsp;۰۰۰ ||~1پ||۱۰۰٪||[[آملتا]] ایله یاپیشیر |- ! تبه قوزمر | ۱۲۹&nbsp;۰۰۰–۲۲۶&nbsp;۰۰۰ || ۹۷&nbsp;۰۰۰||۸&nbsp;۴۰۰||~۳ ||۱۰۰٪||[[تبه اویدو]] ایله یاپیشیر |} ==قایناق== {{گونش سیستمی}} [[بؤلمه:نوجوم]] r3cmelqe53s5qxa4d5mj9m9hvttk5q1 0 41189 1592846 1559979 2026-09-21T09:22:27Z Kontributor 2K 46883 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Coat of arms of Korean empire (1900).svg]] → [[File:Korean Empire emblem in 1900 Petit Journal.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · it's incorrect to call an emblem from a magazine poster a coat of arms 1592846 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name= {{lang|ko-Hang-KR|대한제국}}({{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國}}) |conventional_long_name=Korean Empire |common_name=Korean Empire |image_map = Korea (orthographic projection).svg |image_map_caption = |continent =گونئی دوْغو آسیا |region = دوْغو آسیا |p1 = Joseon |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |s1 = Korea under Japanese rule |flag_s1 = Merchant flag of Japan (1870).svg |s2 = Provisional Government of the Republic of Korea |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |image_flag = Flag of Korea (1899).svg{{!}}border |flag = |flag_type = بایراق |image_coat = The Imperial Seal of Korea 03.png |symbol_type = |coa_size = 150px |era =New Imperialism |status = |government_type = |event_start =Empire proclaimed |life_span = |year_start = 1897 |event_pre = |date_pre = |event1 = [[Constitution of Korean Empire|Constitution]] |date_event1 = 17 August 1899 |event2 = [[Eulsa Treaty]] |date_event2 = 2148 |event3 =[[Hague Secret Emissary Affair]] |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_end = [[Japan–Korea Annexation Treaty|Annexed by Japan]] |year_end = |date_end = |event_post = |date_post = |p1 = |image_p1 = |border_p1 = |s1 = |flag_s1 = |border_s1 = |capital = |common_languages =Korean |currency = |religion ={{nowrap|[[Neo-Confucianism]]}} |title_leader = [[Emperor of Korea|Emperor]] |leader1 = [[Gojong of Korea|Gojong]] (first) |year_leader1 = 1897–1907 |leader2 = |year_leader2 = |leader3 = |year_leader3 = |leader4 = |year_leader4 = |leader5 = |year_leader5 = |leader6 = |year_leader6 = |leader7 = |year_leader7 = |leader8 = |year_leader8 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |stat_year6 = |stat_area6 = |stat_pop6 = |stat_year7 = |stat_area7 = |stat_pop7 = |stat_year8 = |stat_area8 = |stat_pop8 = |today ={{flag|North Korea}} |footnote_a = |footnote_b = }} '''کوره ایمپراتورلوغو''' ({{lang-en|Korean Empire}}، {{lang-fa|امپراطوری کره}}، {{lang-ar|إمبراطورية كوريا}}، {{lang-fr|Empire coréen}}، {{lang-de|Kaiserreich Korea}}، {{lang-it|Impero coreano}}، {{lang-ru|Корейская империя}}) گونئی دوْغو [[آسیا|آسیادا]] بیر اسکی دؤولت. کوره ایمپراتورلوغو 1897 میلادی ایلینده قۇرولدو. == گؤرونتولر == <gallery> File:Imperial emblem of Korean empire.svg File:National Seal of Korea.svg File:Korean Empire emblem in 1900 Petit Journal.svg File:Former Russia legation of Korea 02.JPG File:Joseon New-Style Policeman.JPG File:Lee Yong-ik Portrait.jpg File:Streetcar1903.jpg File:SeoulElectricCompany.jpg File:JAPANESE OCCUPATION OF SEOUL.jpg File:Yi Beomjin.jpg File:Hague Secret Emissary Affair.jpg </gallery> == بیرده باخ == * [[تاریخ]] *[[ایمپیراتورلوق]] * [[ساحه اساسیندا اؤلکه‌لر]] * [[ساحه اساسیندا ایمپیراتورلوقلار]] == قایناق‌لار == {{قایناق}} {{ایمپیراتورلوقلار}} [[بؤلمه:تاریخی دؤولتلر]] [[بؤلمه:کوره ایمپیراتورلوغو| ]] lpcznnghamw2vq8ct7aha8oy1wjkloj 0 75621 1592829 540848 2026-09-20T21:32:38Z Innerstream 30734 1592829 wikitext text/x-wiki [[file:Bromous-acid-chemical-structure.svg|thumb|350px|left|برماس اسید]] '''برماس اسید''' ({{lang-en|Bromous acid}}, {{lang-ru|Бромистая кислота}}) بیر شیمیایی ماده. برماس اسید [[بروم بیلشیک‌لری]] گروه یا قروپوندا یئرلشیر. == بیرده باخ == {{نئچه سۇتون‌لو|۳}} * [[شیمی]] * [[ترموشیمی]] * [[شیمی فیزیک]] * [[آنالیتیک شیمی]] * [[اورقانیک شیمی]] * [[بیوشیمی]] * [[الکتروشیمی]] * [[فارماکولوژی]] * [[پولیمر]] * [[بیولوژی]] * [[ژئوشیمی]] * [[فوتوشیمی]] {{نئچه سۇتون‌لو سوْنو}} == قایناقلار == {{قایناق}} *اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «[[:en:Bromous acid|Bromous acid]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Bromous acid | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{بروم بیلشیک‌لری}} {{هیدروژن بیرلشمه‌لری}} [[بؤلمه:شیمی]] csl69le53bte18knu0ap5ownnxyi2e3 0 120987 1592816 1468813 2026-09-20T14:44:25Z Lojwe 20571 1592816 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement| | name = Guadalajara | settlement_type = [[Municipalities of Spain|Municipality]] | official_name = <!-- if different from name --> | official_name = <!-- if different from name --> | native_name = <!-- if different from name --> | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Bandera de Guadalajara.svg | image_shield = Escudo de Guadalajara.svg | motto = | pushpin_map = Spain Province of Guadalajara#Spain Castilla-La Mancha#Spain | pushpin_map_caption = Location in the Province of Guadalajara, Castilla-La Mancha and Spain | pushpin_label_position = | subdivision_type = [[دۆنیا اؤلکه‌لری‌]] | subdivision_name = {{ESP}} | subdivision_type1 = [[Autonomous communities of Spain|Autonomous community]] | subdivision_name1 = {{flag|Castilla-La Mancha}} | subdivision_type2 = [[ایسپانیا اوستانلاری]] | subdivision_name2 = [[قوادالاخارا اوستانی]] | subdivision_type3 = [[Comarcas of Spain|Comarca]] | subdivision_name3 = [[La Alcarria]] | subdivision_type5 = [[Judicial district]] | subdivision_name5 = Guadalajara | subdivision_type6 = [[List of municipalities in Guadalajara|Municipality]] | subdivision_name6 = Guadalajara | subdivision_type7 = [[Commonwealth]] | subdivision_name7 = Aguas del Sorbe and Aguas del Río Tajuña | seat_type = <!-- [[باشکند]] --> | seat = | coordinates = {{coord|40|38|1.36|N|3|10|2.62|W|dim:30_region:ES_type:city(83609)|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | elevation_m = 708 | elevation_min_m = 620 <!-- msnm, aprox., en la vega del Henares --> | elevation_max_m = 972 <!-- msnm en el alto de las Quebradas, en el llano de la [[peña Hueva]] --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 235.51 | established_title = Founded | established_date = 8th century; possible prior [[Iberian Peninsula|Iberian]] origin | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_total = 84,803 | population_as_of = 2012 | population_demonym = Guadalajareño/a, arriacense, caracense and alcarreño/a (common throughout the region of La Alcarria) | population_note = | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[Languages of Spain|Official language(s)]] | blank_info_sec1 = | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] }} '''قوادالاخارا''' ([[ایسپانیا دیلی|ایسپانجا]]: Guadalajara, Castilla-La Mancha) [[ایسپانیا]]دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و [[قوادالاخارا اوستانی]]نده یئرلشیب. ۷۰۸ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۲۳۵٫۵۱ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۸۴۸۰۳ نفر دیر. == گؤرونتولر == <gallery widths="200px" heights="155px"> File:Wikiproyecto MC Ico.png File:Water_tank_of_Guadalajara_02.jpg File:Vista de Valdenoches.JPG File:Vista de Guadalajara sobre 1872.jpg File:Usanos Iglesia.jpg File:Trijueque.JPG File:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg File:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg File:Sánchez, Clara -MBFI.JPG File:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg File:Río henares.jpg File:Residencia Los Olmos-Guadalajara.jpg File:ParquedelaConcordia2006.jpg File:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg File:Palacio_Multiusos_de_Guadalajara.JPG File:Palacio del Infantado.pav.jpg File:NunoBeltranGuzman-1.jpg File:María Diega Desmaissières y Sevillano. Duquesa del Sevillano.jpg File:Landscape one.jpg File:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png File:Jabalí.jpg File:IMG 0815. Encinar.jpg File:Iglesia de San Ginés2.jpg File:Hospital Universitario de Guadalajara (RPS 19-03-2015) acceso principal.png File:Henares Bridge, Guadalajara.jpg File:Guadalajara-aire.jpg File:Guadalajara gemeentehuis.jpg File:Guadalajara Christmas.jpg File:Falco_peregrinus_-_01.jpg File:EstacionAVEGuadalajara2006.jpg File:Edificios de la plaza Mayor de Guadalajara.jpg File:Edificio Multidepartamental.jpg File:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg File:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg File:Concatedral Guadalajara.jpg File:Colegio Publico Ocejón-Guadalajara.jpg File:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg File:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg File:Central nuclear de Trillo I.jpg File:Cartel de Ferias de Guadalajara de 1896.jpg File:CapillaLuisdeLucena2006.jpg File:Calle Mayor, Guadalajara.jpg </gallery> == بیرده باخ == [[ایسپانیا شهرلرین لیستی]] == قایناق‌لار == {{قایناق}} ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:es:Guadalajara (España)|Guadalajara (España)]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر). {{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو | یازار =no | ویکی‌سؤزلوک =no | ویکی‌کیتاب =no | ویکی‌سؤز =no | ویکی‌قایناق =no | ویکی‌آمبار =Guadalajara (España) | ویکی‌خبر =no | ویکی‌گیل =no | ویکی‌دولانما =no | ویکی‌بیلیم‌یورد =no }} {{شهر-قارالاما}} {{Authority control}} {|class="wikitable" |-valign="top" | *{{بایراقچه|MEX}} [[Guadalajara]], Mexico<ref name="Guadalajara sisters">{{cite web |url=http://www.guadalajara.gob.mx/dependencias/relacionespublicas/versioningles/sistercities.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302011742/http://www.guadalajara.gob.mx/dependencias/relacionespublicas/versioningles/sistercities.html|archivedate=2 March 2012 |title=Sister Cities, Public Relations|publisher=Guadalajara municipal government|accessdate=March 12, 2013}}</ref> || *{{بایراقچه|POL}} [[نووی سونتس]], [[لهیستان]]<ref name="Nowy Sącz twinnings">{{cite web|url=http://www.nowysacz.pl/miasta_partnerskie|title=Miasta partnerskie i zaprzyjaźnione Nowego Sącza|accessdate=2013-08-01|work=Urząd Miasta Nowego Sącza|language=Polish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523172036/http://www.nowysacz.pl/miasta_partnerskie|archivedate=2013-05-23}}</ref> |} ==Climate== Guadalajara enjoys a [[Mediterranean climate]] ([[Köppen climate classification]]: ''Csa'') with continental influences for being well inland at 700 meters above sea level. Summers are hot with relatively cool nights, while winters are cool with cold nights. The lowest temperature ever recorded in Guadalajara is {{Convert|-12.5|C|F}} in January 12, 2009. The highest temperature ever recorded is {{Convert|43.5|C|F}} in August 10, 2012.<ref>http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=clm&l=3168C&datos=det&x=3168C&m=13&v=todos</ref> {{Weather box |width = 80% |location = Guadalajara (1981-2010) |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 10.7 |Feb high C = 13.0 |Mar high C = 17.0 |Apr high C = 18.4 |May high C = 23.5 |Jun high C = 29.9 |Jul high C = 33.5 |Aug high C = 32.4 |Sep high C = 27.4 |Oct high C = 20.9 |Nov high C = 14.7 |Dec high C = 11.0 |year high C = 21.0 |Jan mean C = 4.9 |Feb mean C = 6.3 |Mar mean C = 9.5 |Apr mean C = 11.1 |May mean C = 15.5 |Jun mean C = 20.8 |Jul mean C = 23.7 |Aug mean C = 23.0 |Sep mean C = 18.7 |Oct mean C = 13.9 |Nov mean C = 8.3 |Dec mean C = 5.5 |year mean C = 13.4 |Jan low C = −1.0 |Feb low C = −0.4 |Mar low C = 1.9 |Apr low C = 3.8 |May low C = 7.5 |Jun low C = 11.7 |Jul low C = 13.7 |Aug low C = 13.6 |Sep low C = 10.0 |Oct low C = 6.8 |Nov low C = 1.9 |Dec low C = −0.1 |year low C = 5.8 |Jan precipitation mm = 35 |Feb precipitation mm = 32 |Mar precipitation mm = 25 |Apr precipitation mm = 50 |May precipitation mm = 53 |Jun precipitation mm = 25 |Jul precipitation mm = 12 |Aug precipitation mm = 16 |Sep precipitation mm = 28 |Oct precipitation mm = 68 |Nov precipitation mm = 42 |Dec precipitation mm = 46 |year precipitation mm = |Jan rain days = 6.1 |Feb rain days = 5.9 |Mar rain days = 4.7 |Apr rain days = 8.0 |May rain days = 7.3 |Jun rain days = 3.8 |Jul rain days = 1.8 |Aug rain days = 2.1 |Sep rain days = 4.0 |Oct rain days = 8.1 |Nov rain days = 5.7 |Dec rain days = 6.3 |year rain days = |Jan snow days = 0.9 |Feb snow days = 1.1 |Mar snow days = 0.3 |Apr snow days = 0.2 |May snow days = 0.0 |Jun snow days = 0.0 |Jul snow days = 0.0 |Aug snow days = 0.0 |Sep snow days = 0.0 |Oct snow days = 0.0 |Nov snow days = 0.1 |Dec snow days = 0.7 |year snow days = |source 1 = <ref>{{cite web |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=3168C&k=clm |title=Valores climatológicos normales: Guadalajara - Guadalajara, El Serranillo - Agencia Estatal de Meteorología - AEMET. Gobierno de España |language=es |publisher=Aemet.es |date= |accessdate=2010-06-07}}</ref> |date=January 2018 }} ==External links== * http://guadalfaxara.iespana.es/Guadalajara.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817134319/http://guadalfaxara.iespana.es/Guadalajara.htm |date=2011-08-17 }} [[بؤلمه:ایسپانیا شهرلری]] odlrisvo9y4ilmwp4j8cfs1n188fxrc 3 270008 1592847 1583957 2026-09-21T10:29:10Z Ontzak 8037 Ontzak، [[ایشلدن دانیشیغی:Gabriel Philadelpho]] صفحه‌سینی [[ایشلدن دانیشیغی:Gabriel Agíou-Dimitríou]]-ه آپاردی: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Gabriel Philadelpho|Gabriel Philadelpho]]» به «[[Special:CentralAuth/Gabriel Agíou-Dimitríou|Gabriel Agíou-Dimitríou]]» به طور خودکار منتقل شد 578662 wikitext text/x-wiki Hello '''{{PAGENAME}}''' welcome to azb Wikipedia! Thank you for your contributions. I hope you like the place and decide to stay {| style="width:100%; background:transparent;" | style="background:#E0E6FF; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft: 15px; -moz-border-radius-topright: 15px;" width="80%" height=30 align=center|&nbsp;&nbsp;<font style="color: black; padding: 0.5em; text-align:center; font: 120%;" ><big> '''{{PAGENAME}} تۆرکجه ویکی‌پدیایا خوْش گلدینیز! '''</big></font> |} سالام٬ {{PAGENAME}}. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان '''[[ویکی‌پدیا]]''' بیلیملیگی‌نین '''[[تۆرکجه]] '''دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز. باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک: *یارادیلان مقاله‌لری دَییشدیرمه‌یه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمه‌یین، '''[[ویکی‌پدیا:جسور اول!|جسور اوْلون]]'''. بیر نئچه جۆمله‌لیک مقاله‌لر یاراتماقدان چکینمه‌یین. *مقاله‌لرین '''بیلگی‌لیک'''، '''[[ویکی‌پدیا:بیلیملیک‌لیک دَیر|بیلیملیک‌لیک]]'''، '''[[ویکی‌پدیا:طرف‌سیزلیک|طرفسیز]]''' و '''غرضسیز''' اوْلماسینا دیقّت ائدین. *مقاله‌لری دَییشردیرمه‌دن اؤنجه '''[[ویکی‌پدیا:دَییشدیرمه قایدالارینا اؤتری باخیش|دَییشدیرمه قایدالاری]]''' ایله تانیش اوْلون. *سوْرغولارینیزا [[:بؤلمه:کؤمک صفحه‌لری|کؤمک صفحه‌لرینده]] جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحه‌سینده سوْروشون. *باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایسته‌مکدن چکینمه‌یین، اوْنلارین دانیشیق صفحه‌لرینی دَییشدیره‌رک سواللارینیزی آرتیرین. *یئنی یاراتدیغینیز مقاله‌لرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازی‌نین دیلینی '''[[ویکی‌پدیا:یازی قۇراللاری|یازی قۇراللاری]]''' ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقاله‌یه آرتیرا بیلرسینیز. *مقاله‌لرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحه‌لرده (بؤلمه‌لر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سس‌وئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' علاوه ائده‌رک ایمضالایین. *مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحه‌لر سیزه یاردیم ائده‌جک: ** [[ویکی‌پدیا:مقاله ایسته]] ** [[ویکی‌پدیا: 1000 مقاله|ویکی‌پدیا: ۱۰۰۰ مقاله]] ** [[اؤزل:Wantedpages|ایسته‌نیلن مقاله‌لر]] *یاراتماق ایسته‌دیگینیز مقاله‌نین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و '''"مقاله یارات'''" دۆیمه‌سینه باسین. '''[[ویکی‌پدیا:ایلک مقاله‌نیزی یارادین|ایلک مقاله‌نیزی یارادین]]'''. <inputbox> type=create buttonlabel=مقاله یارات width=45 break=no </inputbox> <noinclude></noinclude> ---------------------------------------------------------------------------------------------- ''ویکی‌پدیا ایشلدنلری [[شخص لرین بیلیملیکلیک اهمیتی|بیلیملیکلیک شخصلر]] دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز [[ایشلدن:{{PAGENAME}}|اؤز ایشلدن صفحه‌لرینده]] وئره بیلرلر!'' [[ایشلدن:Aymara93|Aymara93]] ([[ایشلدن دانیشیغی:Aymara93|دانیشیق]]) ‏۲۴ اوْکتوبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۳۳ (UTC) 4t7w3qfoff5jbxvje45su7yayf3etue 0 297233 1592815 1592662 2026-09-20T12:18:49Z BlueSky Tr 26008 /* فراهان بؤلگه‌سی (مرکزی اوستانی) */ 1592815 wikitext text/x-wiki '''خلجیستان''' بوگونکو [[مرکزی اوستانی|مرکزی]] و [[قوم اوستانی|قوم]] اوستانلارینا داخیل اولان تاریخی بیر بؤلگه‌دیر. خلجیستان منطقه سینین اهالیسینین چوخلوغونو [[تورک خالقلاری]]ندان اولان ائتنیک [[خلجلر]] تشکیل ائدیر. [[فایل:خلجیستان خریطه‌سی هنری کیپرد ۱۸۸۳-جی ایل برلین.jpg|thumb|250px|خلجیستان خریطه‌سی، هنری کیپرد، ۱۸۸۳-جی ایل، [[برلین]]. خریطه‌ده خلجیستان بؤلگه‌سی [[ساوه]] شهرینین شیمال غربیندکی [[قاراقان بؤلگه‌سی|قاراقان]] داغلارینین شرق حیصه‌سینده باشلایاراق [[قوم]] شهرینین شیمال شرقینه قدر داوام ائدیر.]] == بوگونکو خلجلرین یاشادیغی اراضی == بوگون [[ایران]]داکی خلج‌لر [[مرکزی اوستانی]]ندا ۲۹ کند و [[قوم اوستانی]]ندا ۳۶ کندده کومپاکت شکیلده یاشاییرلار. اونلارین بو بؤلگه‌دکی ساییلاری ۲۵،۰۰۰ نفر تخمین ائدیلیر. خلجیستان آدلانان اراضی قوزئیدن جعفرآباد، شرق و گونئیدن [[قوم]]، جنوب غربدن [[آشتیان]]، غربدن ایسه [[تفرش]] شهرلری ایله احاطه ائدیلمیشدیر. اصلینده [[خلجلر|خلجلرین]] بوگونکو یاشادیغی اراضی بیر یاندان [[قوم]] - [[اراک]] یولو اوزریندن شاهقولو/شادقولو و امامزاده جمال‌الدین کندلریندن باشلایاراق سلفچگانا قدر یولون هر ایکی یانیندا یئرلشن کندلرین اهالیسینی [[خلجلر]] تشکیل ائدیر. باشقا یاندان ایسه اونلارین یاشادیغی بؤلگه [[آشتیان]] - [[اراک]] قُوشاغینا دک داوام ائده‌رک؛ فراهان بؤلگه‌سینده یئرلشن بعضی کندلری ده احاطه ائدیر. خلجلرین [[ایران]]ین ایچ بؤلگه‌لرینه کؤچمه‌سی حاققیندا مظفر قهرمانی مشیرالدوله پیرنیادان نقل ائده‌رک یازیر: {{سیتات|[[قاشقای تورکلری|قاشقای]]، [[خلجلر|خلج]]، [[آق قویونلو]] و [[قاراقویونلولار|قاراقویونلو]] [[بیرینجی شاه عباس صفوی|شاه عباس]] یا [[بیرینجی شاه طهماسب|شاه طهماسب]] چاغیندا [[اردبیل]]دن [[ایصفاهان]] و [[فارس اوستانی|فارس]]ا دوغرو کؤچدولر و [[خلجلر]]دن بؤیوک بیر کوتله [[قوم]] یاخینلغیندا مسکونلاشدی کی داها سونرا خلجیستان آدلانماغا باشلادی و اونلارین قالان حیصه‌سی اورادان [[چهارمحال و بختیاری اوستانی|چهارمحال]]، ونک، شش ناحیه سرحدی و [[فارس اوستانی|فارس]]ین وردشت بؤلگه‌سینه گلیبلر.}}<ref>محمدرضا رحمانی، گفتاری درباره ایلات و عشایر فارس، ۳۶۵-نجی صفحه</ref><ref>خلج‌ها یادگار ترکان باستان، بررسی سیر مهاجرت اقوام خلج از ترکستان تا خلجستان و فراهان، علی‌اصغر جمراسی فراهانی، پیام پویا نشریاتی، ۱۸۶ و ۱۸۷-نجی صفحه</ref> == ائتنیک [[خلجلر]]ین [[قوم اوستانی|قوم]] و [[مرکزی اوستانی|مرکزی]] اوستانلاریندا ییغجام یاشادیغی کندلر == === [[آشتیان بؤلگه‌سی]] ([[مرکزی اوستانی]]) === بو بؤلگه‌نین یگانه بؤلومو اونون مرکزی بؤلومودور کی اوچ قصبه‌یه بؤلونور: مزرعه نو، سیاوشان و گرکان. مزرعه نو قصبه‌سینه داخیل اولان [[خلجلر|خلج]] کندلری: مزرعه نو، بهارستان (خارراب)، خوراک‌آباد (میلاددان اؤنجه بیرینجی مین ایللیگه عائید ائدیلن آنتیک گبری داغی بو کندین یاخینلیغیندا یئرلشیر)، سرهرود، کردیجان (کاردیان)، هزارآباد، ورسان. سیاوشان قصبه‌سینه داخیل اولان [[خلجلر|خلج]] کندلری: صفرآباد، فیض‌آباد، نوده، نجف‌آباد. رزم‌آرانین یازدیغی ایران جغرافی ائنسیکلوپدیاسینا اساساً بوگونکو سیاوشان قصبه‌سینه داخیل اولان نوده حاجی نبی، نوده و نجف‌آباد کندلرینده یاشایان اهالی [[۱۹۴۹ (میلادی)|۱۹۴۹]]-جو ایلده خلج تورکجه‌سینده دانیشسالار دا بوگون تامام‌ایله آسیمیلاسیایا معروض قالاراق آنا دیللرینی ایتیرمیشلر و فارسجا دانیشیرلار. گرکان قصبه‌سینه داخیل اولان [[خلجلر|خلج]] کندلری: نادرآباد، موسی‌آباد، بن‌چینار، سقرجوق، خورچا، سعدآباد، زرنوشه، محسن‌آباد، یئنگیجه (اهالی یاشامیر)، آشاغی شورا، یوخاری شورا.<ref>خلج‌ها یادگار ترکان باستان، بررسی سیر مهاجرت اقوام خلج از ترکستان تا خلجستان و فراهان، علی‌اصغر جمراسی فراهانی، پیام پویا نشریاتی، ۱۸۷ و ۱۸۸-نجی صفحه</ref> === [[تفرش بؤلگه‌سی]] ([[مرکزی اوستانی]]) === بو بؤلگه‌نین یگانه بؤلومو اونون مرکزی بؤلومودور و دؤرد قصبه‌یه بؤلونور: رودبار، بازرجان، خرازان و کوه‌پناه (شهراب) کی بؤلگه‌نین بوتون [[خلجلر|خلج]] کندلری سونونجو قصبه‌یه داخیلدیر. بو کندلر کشه، سربند، سفیدآب، کنگران و دارستان کندلریدیر.<ref>خلج‌ها یادگار ترکان باستان، بررسی سیر مهاجرت اقوام خلج از ترکستان تا خلجستان و فراهان، علی‌اصغر جمراسی فراهانی، پیام پویا نشریاتی، ۱۸۸-نجی صفحه</ref> === [[فراهان بؤلگه‌سی]] ([[مرکزی اوستانی]]) === [[فایل:واشقان کندینده تاریخی بیر ائو.jpg|250px|thumb|واشقان کندینده تاریخی بیر ائو]] فراهان بؤلگه‌سی ایکی مرکزی و خنجین بؤلوموندن تشکیل اولونوبدور. فراهان بؤلگه‌سیندکی خلج‌لرین یاشادیغی کندلر و یاشاییش منطقه‌لری تلخاب شهری (ائتنیک [[خلجلر]]ین سیخ یاشادیغی ان بؤیوک یاشاییش منطقه‌سی) و خلت‌آباد، عراقیه، برزآباد، جلال‌آباد (رزم‌آرانین یازدیغی ایران جغرافی ائنسیکلوپدیاسینا اساساً سون اوچ عراقیه، برزآباد و جلال‌آباد کندلرینین اهالیسی [[۱۹۴۹ (میلادی)|۱۹۴۹]]-جو ایلده خلج تورکجه‌سینده دانیشسالار دا بوگون تامام‌ایله آسیمیلیاسیایا معروض قالاراق آنا دیللرینی ایتیرمیشلر و فارسجا دانیشیرلار.)، واشقان، درمنک و یوخاری خسروان (بو کندده کئچمیشده نئچه ائتنیک [[خلجلر|خلج تورکو]] یاشاییردی آنجاق بوگون کندده [[خلج تورکجه‌سی]]نده دانیشانلارین سایی یوخ دئییه‌جک قدر آزالمیشدیر.) کندلرینده یاشاییرلار.<ref>خلج‌ها یادگار ترکان باستان، بررسی سیر مهاجرت اقوام خلج از ترکستان تا خلجستان و فراهان، علی‌اصغر جمراسی فراهانی، پیام پویا نشریاتی، ۱۸۸-نجی صفحه</ref> === [[اراک بؤلگه‌سی]] ([[مرکزی اوستانی]]) === بو بؤلگه‌ده [[خلجلر|خلج تورکو]] اولوب؛ اهالیسی [[خلج تورکجه‌سی]]نده دانیشان یگانه کند [[اراک بؤلگه‌سی|بؤلگه]]‌نین جنوب شرق حیصه‌سینده یئرلشن و موشک‌آباد قصبه‌سینه داخیل اولان شانه (شانق) کندیدیر.<ref>خلج‌ها یادگار ترکان باستان، بررسی سیر مهاجرت اقوام خلج از ترکستان تا خلجستان و فراهان، علی‌اصغر جمراسی فراهانی، پیام پویا نشریاتی، ۱۸۸-نجی صفحه</ref> === [[کهک بؤلگه‌سی]] ([[قوم اوستانی]]) === بو بؤلگه‌نین یگانه [[خلجلر|خلج]] کندی ونارچ کندیدیر.<ref>خلج‌ها یادگار ترکان باستان، بررسی سیر مهاجرت اقوام خلج از ترکستان تا خلجستان و فراهان، علی‌اصغر جمراسی فراهانی، پیام پویا نشریاتی، ۱۸۹-جو صفحه</ref> === [[قوم بؤلگه‌سی]]نین سلفیچگان بؤلومو === سلفیچگان بؤلومو راهجیرد و نیزار آدینداکی ایکی قصبه‌دن تشکیل اولونوبدور. شرقی راهجیرد قصبه‌سینه داخیل اولان [[خلجلر|خلج]] کندلری باغ یئک، تاج خاتون، جنداب، دیزیجان، عینایت بَی، غرغر (فتح‌آباد)، قارا سو، نیجه، یئکه باغ، سنجیگان کندلری و بؤلومون مرکزی سلفیچگان شهری. نیزار قصبه‌سینه داخیل اولان [[خلجلر|خلج]] کندلری ایسه خلج‌آباد، قالا چم، نیزار و طایقان کندلریدیر. ائله‌جه کئچمیشده [[قوم]] شهرینین [[اراک]] یولو طرفیندن غرب حیصه‌سینده یئرلشن شاهقولو/شادقولو کندینین یئرلی اهالیسی ده [[خلجلر]]دن عیبارتدیر؛ آنجاق بوگون [[قوم]] شهرینین گئنیشلمه‌سی نتیجه‌سینده بو کند [[قوم]] شهری ایله بیرلشیب و اونون محله‌لریندن ساییلیر. بونا باخمایاراق شاهقولو/شادقولو کندینین یئرلس اهالیسی آنا دیللرینی قورویاراق حله ده [[خلج تورکجه‌سی]]نده دانیشیرلار.<ref>علی‌اصغر جمراسی، خلج اوردو، ۷۰-نجی صفحه</ref><ref>خلج‌ها یادگار ترکان باستان، بررسی سیر مهاجرت اقوام خلج از ترکستان تا خلجستان و فراهان، علی‌اصغر جمراسی فراهانی، پیام پویا نشریاتی، ۱۸۹-جو صفحه</ref> == قایناقلار == d6pn79ifh2qw3qoyl1y3kgw85f0zn7n 0 372677 1592841 1580763 2026-09-21T07:41:56Z H.Ganjeli 58356 1592841 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =داغ قولانی | fossil_range = | image = Zebra Kruger.jpg | image_caption =بیر داغ قولانی گورۆنتوسی | image2 = | image2_caption = | status = | status_system = iucn3.1 | parent_authority = | taxon = | authority = [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]] | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | superclassis = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subphylum = | subordo = | subclassis = | subfamilia = [[آتلار (آلت عائله)]] | superfamilia = | infraphylum = | subphylum = | subgenus =قولان | genus = [[آت (جینس)]] | tribus = | subtribus = | species = | cladus = | genus_authority = | subdivision_ranks = | species = *[[قرئوی قولانی]] * [[دوزنلیک قولانی]] * [[داغ قولانی]] | range_map =Zebra_range.png | range_map_caption = | binomen = }} [[File:Cape Mountain Zebra - Equus zebra zebra.webm|thumb|داغ‌قولانی]] '''قولان''' یا '''زئبرا''' ([[لاتین دیلی|لات]]. ''Hippotigris'') — [[آفریقا|آفريقا]]'دا یاشایان يابان قولانی دیر. بو حئیوانا '''داغ ائششگی''' ده دئیرلر. فرقلی قارا-آغ زوْلاقلی تۆکلره مالیک آفریکا آتلارؽدیر. اۆچ جانلؽ نوْوع وار: [[قرئوی قولانی]] ، [[دۆزنلیک قولانی]] و [[داغ قولانی]]. قولانلار [[آتلار]] جینسینن و آتلار و ائششکلرله ایشتیراکلؽدیلار و بۇ اۆچ قروه آتلار عائله‌سینین یئگانه جانلؽ عۆضولریدیر. قولان زوْلاقلاری هر فرد اۆچون اۇنیکال اوْلان فرقلی ناخؽشلاردا اوْلور. بۇ ناخؽشلارین فۇنکسییاسی اۆچون بیر نئچه نظریه تکلیف ائدیلمیشدیر و اکثر دلیللر اوْنلاری میلچک دیشلمه‌لری اۆچون بیر مانع کیمی دسته‌کلَییر. قولانلار شرقی و جنوبی آفریکادا یاشایؽر و ساواننالار، اوْتلاقلار، مئشه‌لیکلر، کوْللار و داغلؽق اراضیلر کیمی مۆختلیف یاشایؽش یئرلرینده تاپؽلا بیلر. ==تاکسونومی== قولانلار آتلار و ائشکلرله بیرلیکده آتلار جینسینه (آتلؽلار کیمی تانؽنیر) عائید ائدیلیر. بۇ اۆچ قروه آتلار فصیلسینین یگانه جانلؽ عۆضولریدیر.دۆزنلیک قولانلاری و داغ قولانلاری مۇختلیف اوْلاراق هیپپوْتیگریسHippotigris آلت جینسینه (ج. ح. سمیته، ۱۸۴۱) یئرلشدیریلمیشدیر، عکسینه دوْلیجهوهیپپوس آلت جینسینین یئگانه نوْوو حئساب ائدیلن [[قرئوی قولان]]ی فرقلی اوْلاراق (هئللئر، ۱۹۱۲).گروْوئس و بئلل (۲۰۰۴) هر اۆچ نوْوع هیپپوْتیگریس آلت جینسینه یئرلشدیرمیشدیر. ۲۰۱۳-جۆ ایلده آپارؽلان فیلوْگئنئتیک تدقیقات گؤسترمیشدیر کی، دۆزنلیک قولانلاری داغ قولانلارینا داها چوْخ قرئوی زئبرالارؽ ایله داها یاخؽندان علاقه‌لیدیر. نسلی کسیلمیش کواققا اولجه آیرؽ بیر نوْوع کیمی تسنیف ائدیلمیشدیر. سوْنراکی گئنئتیک تحقیقاتلار اوْنو دۆزنلیک قولانی ایله عینی نوْوع، یا آلت نوْوع، یا دا ساده‌جه ان جنۇب نوفوسونا عائید ائتدییینی مۆعیین ائتمیشدیر.موْلئکولیار دلیللر زئبرالارؽن موْنوفیل نسیل اوْلدوغونو دسته‌کلَییر. == قایناق == [[بؤلمه:آتلار]] h0ipd2qgfm3rd6urt9gdakslrnayk7i 1592842 1592841 2026-09-21T07:42:46Z H.Ganjeli 58356 H.Ganjeli، [[داغ‌قولانی]] صفحه‌سینی [[قولان]]-ه آپاردی: سهو یازیلیش 1592841 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =داغ قولانی | fossil_range = | image = Zebra Kruger.jpg | image_caption =بیر داغ قولانی گورۆنتوسی | image2 = | image2_caption = | status = | status_system = iucn3.1 | parent_authority = | taxon = | authority = [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]] | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | superclassis = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subphylum = | subordo = | subclassis = | subfamilia = [[آتلار (آلت عائله)]] | superfamilia = | infraphylum = | subphylum = | subgenus =قولان | genus = [[آت (جینس)]] | tribus = | subtribus = | species = | cladus = | genus_authority = | subdivision_ranks = | species = *[[قرئوی قولانی]] * [[دوزنلیک قولانی]] * [[داغ قولانی]] | range_map =Zebra_range.png | range_map_caption = | binomen = }} [[File:Cape Mountain Zebra - Equus zebra zebra.webm|thumb|داغ‌قولانی]] '''قولان''' یا '''زئبرا''' ([[لاتین دیلی|لات]]. ''Hippotigris'') — [[آفریقا|آفريقا]]'دا یاشایان يابان قولانی دیر. بو حئیوانا '''داغ ائششگی''' ده دئیرلر. فرقلی قارا-آغ زوْلاقلی تۆکلره مالیک آفریکا آتلارؽدیر. اۆچ جانلؽ نوْوع وار: [[قرئوی قولانی]] ، [[دۆزنلیک قولانی]] و [[داغ قولانی]]. قولانلار [[آتلار]] جینسینن و آتلار و ائششکلرله ایشتیراکلؽدیلار و بۇ اۆچ قروه آتلار عائله‌سینین یئگانه جانلؽ عۆضولریدیر. قولان زوْلاقلاری هر فرد اۆچون اۇنیکال اوْلان فرقلی ناخؽشلاردا اوْلور. بۇ ناخؽشلارین فۇنکسییاسی اۆچون بیر نئچه نظریه تکلیف ائدیلمیشدیر و اکثر دلیللر اوْنلاری میلچک دیشلمه‌لری اۆچون بیر مانع کیمی دسته‌کلَییر. قولانلار شرقی و جنوبی آفریکادا یاشایؽر و ساواننالار، اوْتلاقلار، مئشه‌لیکلر، کوْللار و داغلؽق اراضیلر کیمی مۆختلیف یاشایؽش یئرلرینده تاپؽلا بیلر. ==تاکسونومی== قولانلار آتلار و ائشکلرله بیرلیکده آتلار جینسینه (آتلؽلار کیمی تانؽنیر) عائید ائدیلیر. بۇ اۆچ قروه آتلار فصیلسینین یگانه جانلؽ عۆضولریدیر.دۆزنلیک قولانلاری و داغ قولانلاری مۇختلیف اوْلاراق هیپپوْتیگریسHippotigris آلت جینسینه (ج. ح. سمیته، ۱۸۴۱) یئرلشدیریلمیشدیر، عکسینه دوْلیجهوهیپپوس آلت جینسینین یئگانه نوْوو حئساب ائدیلن [[قرئوی قولان]]ی فرقلی اوْلاراق (هئللئر، ۱۹۱۲).گروْوئس و بئلل (۲۰۰۴) هر اۆچ نوْوع هیپپوْتیگریس آلت جینسینه یئرلشدیرمیشدیر. ۲۰۱۳-جۆ ایلده آپارؽلان فیلوْگئنئتیک تدقیقات گؤسترمیشدیر کی، دۆزنلیک قولانلاری داغ قولانلارینا داها چوْخ قرئوی زئبرالارؽ ایله داها یاخؽندان علاقه‌لیدیر. نسلی کسیلمیش کواققا اولجه آیرؽ بیر نوْوع کیمی تسنیف ائدیلمیشدیر. سوْنراکی گئنئتیک تحقیقاتلار اوْنو دۆزنلیک قولانی ایله عینی نوْوع، یا آلت نوْوع، یا دا ساده‌جه ان جنۇب نوفوسونا عائید ائتدییینی مۆعیین ائتمیشدیر.موْلئکولیار دلیللر زئبرالارؽن موْنوفیل نسیل اوْلدوغونو دسته‌کلَییر. == قایناق == [[بؤلمه:آتلار]] h0ipd2qgfm3rd6urt9gdakslrnayk7i 0 547109 1592832 1305578 2026-09-21T02:29:18Z ~2026-50875-34 64560 /* */ اصیل آد 1592832 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name= Neel Kashkari |image= Neel-kashkari.jpg |office= President of the <br>[[Federal Reserve Bank of Minneapolis]] |term_start= January 1, 2016 |term_end= |predecessor= [[Narayana Kocherlakota]] |successor= |office1= [[Assistant Secretary of the Treasury for Financial Stability]]<br>{{Small|Acting}} |president1= [[جورج دبلیو بوش]]<br>[[باراک اوباما]] |term_start1= October 6, 2008 |term_end1= May 1, 2009 |predecessor1= Position established |successor1= }} '''نیل کاشغری''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Neel Kashkari) [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکالی]] ایش آدامی و [[سیاستچی]] ، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین جومهوری حزبی|جومهوری]] حزبینین عوضوو. [[ایلینوی بیلیم‌یوردو، اربانا-شمپین]] و [[وارتون پنسیلوانیا مدرسه سی بیلیم‌یوردو|ایلینوی بیلیم‌یوردو، اربانا-شمپین]] و [[وارتون پنسیلوانیا مدرسه سی]] بیلیم یوردلاریندا تحصیل ائله‌ییب. [[۱۹۷۳ (میلادی)|۱۹۷۳]] ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. == قایناقلار == {{قایناق}} {{Authority control}} [[بؤلمه:۱۹۷۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]] [[بؤلمه:مینیاپولیس ایقتیصادی]] [[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]] [[بؤلمه:ارواین، کالیفورنیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:لاقونا بیچ، کالیفورنیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:ردوندو بیچ، کالیفورنیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:تراکی، کالیفورنیا دوغوملولار]] [[بؤلمه:استوو، اوهایو دوغوملولار]] [[بؤلمه:اکران، اوهایو دوغوملولار]] bdpcrvte91wvpis2g9aqkw9bhlom4tn 0 604314 1592823 1591839 2026-09-20T20:31:05Z H.Ganjeli 58356 /* آیریجا باخ */ 1592823 wikitext text/x-wiki [[File:UGC 1810 and UGC 1813 in Arp 273 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|thumb|upright=1.35|بو شکیلده‌کی ایکی کهکیشان [[قالاکتیکا]]نین فورمالاری جاذیبه قوووه‌سی‌نین تأثیری آلتیندا تکامول کئچیریب. .]] '''چکیلیش''' یا '''یئر چکیمی''' ({{اینگیلیسجه|Gravity}}) [[نیوتونون دونیالیق جاذبه قانونو|نیوتونون دونیالیک جاذیبه قانونو]] تئوریسینده ایلک تانیلدی. یئر چکیمی یعنی یئر هر شئی اوزونه چکیر اورنک اگر بیر اینسان اوجا یئردن اتدانارسا یئره چکیلر. ==آیریجا باخ== *[[چکیمسل داغؽلیشیم]] *[[لاقرانژ نوقطه‌لری]] ==قایناقلار== {{اتک‌یازی}} [[بؤلمه:فیزیک]] dp6gvyhl7bnxhu2uygl20225gaj4xf2 0 609158 1592818 1589890 2026-09-20T18:52:47Z H.Ganjeli 58356 1592818 wikitext text/x-wiki [[فایل:Apollo-Soyuz-Test-Program-artist-rendering.jpg|بندانگشتی|اوزای آراجی]] '''فضایی سفینه''' یوخسا '''سفینه''' ({{اینگیلیسجه|Spacecraft}}) اینسانلاری فضادا داشییان بیر نووع آراجدیر. ==آیریجا باخ== *[[قالیله (فضایی سفینه)]] == قایناقلار == {{اتک‌یازی}} ==ائشیک باغلانتیلار== *[http://science.hq.nasa.gov/missions/phase.html NASA: Space Science Spacecraft Missions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108232330/http://science.hq.nasa.gov/missions/phase.html |date=2005-11-08 }} *[http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/SpacecraftQuery.jsp NSSDC Master Catalog Spacecraft Query Form] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140801185202/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/SpacecraftQuery.jsp |date=2014-08-01 }} *[https://web.archive.org/web/20060323034258/http://www.planet-surveyor.com/content-cat-1.html Early History of Spacecraft] *[http://www2.jpl.nasa.gov/basics/ Basics of Spaceflight tutorial from JPL/Caltech] *[http://ismuseum.org/ International Spaceflight Museum] {{Spaceflight|state=collapsed}} {{Authority control}} 24rc77coh354486hdylf91mcg0hlfmh 0 617798 1592833 1588605 2026-09-21T06:33:08Z H.Ganjeli 58356 /* بونلارا دا باخ */ 1592833 wikitext text/x-wiki '''آت‌جیق''' یادا '''هیپاریونینی''' ایندیکی آت‌لارین چوخ یاخین قوهوم‌لاری ساییلیرلار. اونلارین ان بارز خوصوصیت‌لری، ایاق‌لاری‌نین کناریندا اولان اوچ بارماق‌لی قورولوشلاری ایدی. {{Taxobox | name = آت جیق | fossil_range = | image = Hipparion4.jpg | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = [[آتلار (آلت عائله)]] | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | tribus = هیپاریونینی | superordo = | subspecies = | subgenera = | genus = }} اوْنلارین به‌دن فوْرملاری مۆعاصیر آتلارا بنزر، یۆکسک تاجلؽ دیشلری وار ایدی. اوْنلار ایلک دفعه [[ شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] تخمینا ۱۷ میلیوْن ایل اول،<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Janis |first1=Christine M. |last2=Bernor |first2=Raymond L. |date=12 April 2019 |title=The Evolution of Equid Monodactyly: A Review Including a New Hypothesis |journal=[[Frontiers in Ecology and Evolution]] |volume=7 |article-number=119 |doi=10.3389/fevo.2019.00119 |issn=2296-701X |doi-access=free |bibcode=2019FrEEv...7..119J |hdl=1983/ede09e37-96f7-4baf-aec5-1bb7766a04e7 |hdl-access=free }}</ref> تخمینا ۱۱،۴-۱۱،۰ میلیون ایل اول کؤهنه دۆنیایا کؤچمزدن اول میوْسئن دؤورونده اوْرتایا چؽخدی. <ref name=":1">{{Cite journal |last1=Bernor |first1=Raymond L. |last2=Kaya |first2=Ferhat |last3=Kaakinen |first3=Anu |last4=Saarinen |first4=Juha |last5=Fortelius |first5=Mikael |date=October 2021 |title=Old world hipparion evolution, biogeography, climatology and ecology |journal=[[Earth-Science Reviews]] |language=en |volume=221 |article-number=103784 |doi=10.1016/j.earscirev.2021.103784|doi-access=free |bibcode=2021ESRv..22103784B |hdl=10138/335765 |hdl-access=free }}</ref> ان گنج نوْعو ائرکن پلئیستوْسئنین سوْنونا قدر اۇزانیر، [[آت (جینس)|ائقۇوس]] جینسینین کؤهنه دۆنیایا مۆعاصیر آتلارؽنین گلیشین‌دن سوْنرا نسلی کسیلیر. ==آناتومیلری== [[File:Hipparion primigenius 01.jpg|thumb|слева|265px|هیپودریوم پریمیقئنیومون فوسیلی]] آتجیقلرین اؤلچولری چوْخ مۆختلیف ایدی، ان کیچیک نوْوعلرین بدن کۆتله‌سی قوْیونلارلا مۆقایسه ائدیله بیلن ۵۰ کیلوْقرامدان آز ایدی،<ref name=":2">{{Citation |last=Janis |first=Christine M. |title=Asymmetry of Evolutionary Patterns Between New World and Old World Equids and Among New World Equine Tribes |date=2023 |work=Evolution of Cenozoic Land Mammal Faunas and Ecosystems |pages=143–164 |editor-last=Casanovas-Vilar |editor-first=Isaac |series=Vertebrate Paleobiology and Paleoanthropology |url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-17491-9_10 |access-date=2025-10-21 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-17491-9_10 |isbn=978-3-031-17490-2 |editor2-last=van den Hoek Ostende |editor2-first=Lars W. |editor3-last=Janis |editor3-first=Christine M. |editor4-last=Saarinen |editor4-first=Juha|url-access=subscription }}</ref> ان بؤیوک نوْولرین ایسه بدن کۆتله‌سی ۳۰۰ کیلوْقرامدان چوْخ ایدی.<ref name=":1" /> مۆعاصیر آتلاردان فرقلی اوْلاراق، آما بیر چوْخ آیری فوْسیل آت آتلارؽ کیمی (equids)، اوْنلارین هر آیاغؽندا اۆچ بارماق وار ایدی، ایکی یان بارماق اساس مرکزی بارماقدان چوخلی کیچیک ایدی. ساخلانؽلان ایزلردن الده ائدیلن دلیللر گؤستریر کی، یان بارماقلار ساده‌جه قالؽق دئییل، فۇنکسیونال ایدی و یئره توْخونوردو، اوْیناقلارین ثابیتلشدیریلمسی و یۆک داشؽماسی اۆچون ایستیفاده ائدیلمیش اوْلا بیلر و ایستقیامتی دَییشدیرمک لازؽم گلدیکده حرکته کؤمک ائتمیش اوْلا بیلر. مرکزی دؽرناغین آلت طرفینده مۆعاصیر آتلارا بنزر قۇرباغا اوْلدوغو ایره‌لی سۆرولموشدور.<ref>{{Cite journal |last1=Vincelette |first1=Alan R. |last2=Renders |first2=Elise |last3=Scott |first3=Kathleen M. |last4=Falkingham |first4=Peter L. |last5=Janis |first5=Christine M. |date=June 2023 |title=Hipparion tracks and horses' toes: the evolution of the equid single hoof |journal=[[Royal Society Open Science]] |language=en |volume=10 |issue=6 |article-number=230358 |doi=10.1098/rsos.230358 |doi-access=free |issn=2054-5703 |pmc=10282582 |pmid=37351494 |bibcode=2023RSOS...1030358V }}</ref> اوْنلارین دیشلری مۆعاصیر آتلارا نیسبتا بیر قدر آشاغؽ تاجلؽدیر، باخمایاراق کی، اوْنلارین ائقۇینی قبیله‌سینین عۆضولرینین دیشلرینین مینا مۆرکبلی‌یینی آشان نیسبتا مۆرکب مینا ناخؽشلاری وار ایدی کی، بۇ دا آرتان آشؽنما مۆقاویمتینه اۇیغونلاشما اوْلدوغو دۆشونولور. مۆعاصیر آتلارلا مۆقایسه‌ده، آیاغؽن٫ایاغین مئتاپوْدیال سۆموکلری داها اۇزون ایدی، بۇ دا اجدادلارؽندان بری آتلاردا راست گلینن بیر حالدؽر.<ref>{{Citation |last1=Cantalapiedra |first1=Juan L. |title=Evolutionary Radiation of Equids |date=2023 |work=The Equids |pages=27–45 |editor-last=Prins |editor-first=Herbert H. T. |url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-27144-1_2 |access-date=2025-10-21 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-27144-1_2 |isbn=978-3-031-27143-4 |last2=Sanisidro |first2=Oscar |last3=Cantero |first3=Enrique |last4=Prado |first4=Jose Luis |last5=Alberdi |first5=María Teresa |editor2-last=Gordon |editor2-first=Iain J.|url-access=subscription }}</ref> پروْبوسجیدیپپاریون کیمی بعضی کؤهنه دۆنیا هیپپاریوْنلاریندا گئری چکیلمیش بۇرون و اۇزونسوو بۇرونلار اینکیشاف ائتمیشدیر کی، بۇ دا تاپیر بنزری پروْبوسجیسین مؤوجودلوغونو گؤستره بیلر. ==بونلارا دا باخ== *[[یئنی آت‌جیق]] *[[هیپاریون]] *[[کرموهیپاریون]] *[[کورموهیپپاریون]] *[[استنون آتی]] ==قایناقلار== {{قایناق}} rx8y7p7kxqk1ydvicg158cal9u1gu1d 1592834 1592833 2026-09-21T06:35:03Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592834 wikitext text/x-wiki '''آت‌جیق''' یادا '''هیپاریونینی''' ( [[لاتین دیلی|لاتینجه]] : '''Hipparionini''' ) ایندیکی آت‌لارین چوخ یاخین قوهوم‌لاری ساییلیرلار. اونلارین ان بارز خوصوصیت‌لری، ایاق‌لاری‌نین کناریندا اولان اوچ بارماق‌لی قورولوشلاری ایدی. {{Taxobox | name = آت جیق | fossil_range = | image = Hipparion4.jpg | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = [[آتلار (آلت عائله)]] | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | tribus = هیپاریونینی | superordo = | subspecies = | subgenera = | genus = }} اوْنلارین به‌دن فوْرملاری مۆعاصیر آتلارا بنزر، یۆکسک تاجلؽ دیشلری وار ایدی. اوْنلار ایلک دفعه [[ شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] تخمینا ۱۷ میلیوْن ایل اول،<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Janis |first1=Christine M. |last2=Bernor |first2=Raymond L. |date=12 April 2019 |title=The Evolution of Equid Monodactyly: A Review Including a New Hypothesis |journal=[[Frontiers in Ecology and Evolution]] |volume=7 |article-number=119 |doi=10.3389/fevo.2019.00119 |issn=2296-701X |doi-access=free |bibcode=2019FrEEv...7..119J |hdl=1983/ede09e37-96f7-4baf-aec5-1bb7766a04e7 |hdl-access=free }}</ref> تخمینا ۱۱،۴-۱۱،۰ میلیون ایل اول کؤهنه دۆنیایا کؤچمزدن اول میوْسئن دؤورونده اوْرتایا چؽخدی. <ref name=":1">{{Cite journal |last1=Bernor |first1=Raymond L. |last2=Kaya |first2=Ferhat |last3=Kaakinen |first3=Anu |last4=Saarinen |first4=Juha |last5=Fortelius |first5=Mikael |date=October 2021 |title=Old world hipparion evolution, biogeography, climatology and ecology |journal=[[Earth-Science Reviews]] |language=en |volume=221 |article-number=103784 |doi=10.1016/j.earscirev.2021.103784|doi-access=free |bibcode=2021ESRv..22103784B |hdl=10138/335765 |hdl-access=free }}</ref> ان گنج نوْعو ائرکن پلئیستوْسئنین سوْنونا قدر اۇزانیر، [[آت (جینس)|ائقۇوس]] جینسینین کؤهنه دۆنیایا مۆعاصیر آتلارؽنین گلیشین‌دن سوْنرا نسلی کسیلیر. ==آناتومیلری== [[File:Hipparion primigenius 01.jpg|thumb|слева|265px|هیپودریوم پریمیقئنیومون فوسیلی]] آتجیقلرین اؤلچولری چوْخ مۆختلیف ایدی، ان کیچیک نوْوعلرین بدن کۆتله‌سی قوْیونلارلا مۆقایسه ائدیله بیلن ۵۰ کیلوْقرامدان آز ایدی،<ref name=":2">{{Citation |last=Janis |first=Christine M. |title=Asymmetry of Evolutionary Patterns Between New World and Old World Equids and Among New World Equine Tribes |date=2023 |work=Evolution of Cenozoic Land Mammal Faunas and Ecosystems |pages=143–164 |editor-last=Casanovas-Vilar |editor-first=Isaac |series=Vertebrate Paleobiology and Paleoanthropology |url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-17491-9_10 |access-date=2025-10-21 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-17491-9_10 |isbn=978-3-031-17490-2 |editor2-last=van den Hoek Ostende |editor2-first=Lars W. |editor3-last=Janis |editor3-first=Christine M. |editor4-last=Saarinen |editor4-first=Juha|url-access=subscription }}</ref> ان بؤیوک نوْولرین ایسه بدن کۆتله‌سی ۳۰۰ کیلوْقرامدان چوْخ ایدی.<ref name=":1" /> مۆعاصیر آتلاردان فرقلی اوْلاراق، آما بیر چوْخ آیری فوْسیل آت آتلارؽ کیمی (equids)، اوْنلارین هر آیاغؽندا اۆچ بارماق وار ایدی، ایکی یان بارماق اساس مرکزی بارماقدان چوخلی کیچیک ایدی. ساخلانؽلان ایزلردن الده ائدیلن دلیللر گؤستریر کی، یان بارماقلار ساده‌جه قالؽق دئییل، فۇنکسیونال ایدی و یئره توْخونوردو، اوْیناقلارین ثابیتلشدیریلمسی و یۆک داشؽماسی اۆچون ایستیفاده ائدیلمیش اوْلا بیلر و ایستقیامتی دَییشدیرمک لازؽم گلدیکده حرکته کؤمک ائتمیش اوْلا بیلر. مرکزی دؽرناغین آلت طرفینده مۆعاصیر آتلارا بنزر قۇرباغا اوْلدوغو ایره‌لی سۆرولموشدور.<ref>{{Cite journal |last1=Vincelette |first1=Alan R. |last2=Renders |first2=Elise |last3=Scott |first3=Kathleen M. |last4=Falkingham |first4=Peter L. |last5=Janis |first5=Christine M. |date=June 2023 |title=Hipparion tracks and horses' toes: the evolution of the equid single hoof |journal=[[Royal Society Open Science]] |language=en |volume=10 |issue=6 |article-number=230358 |doi=10.1098/rsos.230358 |doi-access=free |issn=2054-5703 |pmc=10282582 |pmid=37351494 |bibcode=2023RSOS...1030358V }}</ref> اوْنلارین دیشلری مۆعاصیر آتلارا نیسبتا بیر قدر آشاغؽ تاجلؽدیر، باخمایاراق کی، اوْنلارین ائقۇینی قبیله‌سینین عۆضولرینین دیشلرینین مینا مۆرکبلی‌یینی آشان نیسبتا مۆرکب مینا ناخؽشلاری وار ایدی کی، بۇ دا آرتان آشؽنما مۆقاویمتینه اۇیغونلاشما اوْلدوغو دۆشونولور. مۆعاصیر آتلارلا مۆقایسه‌ده، آیاغؽن٫ایاغین مئتاپوْدیال سۆموکلری داها اۇزون ایدی، بۇ دا اجدادلارؽندان بری آتلاردا راست گلینن بیر حالدؽر.<ref>{{Citation |last1=Cantalapiedra |first1=Juan L. |title=Evolutionary Radiation of Equids |date=2023 |work=The Equids |pages=27–45 |editor-last=Prins |editor-first=Herbert H. T. |url=https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-27144-1_2 |access-date=2025-10-21 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-27144-1_2 |isbn=978-3-031-27143-4 |last2=Sanisidro |first2=Oscar |last3=Cantero |first3=Enrique |last4=Prado |first4=Jose Luis |last5=Alberdi |first5=María Teresa |editor2-last=Gordon |editor2-first=Iain J.|url-access=subscription }}</ref> پروْبوسجیدیپپاریون کیمی بعضی کؤهنه دۆنیا هیپپاریوْنلاریندا گئری چکیلمیش بۇرون و اۇزونسوو بۇرونلار اینکیشاف ائتمیشدیر کی، بۇ دا تاپیر بنزری پروْبوسجیسین مؤوجودلوغونو گؤستره بیلر. ==بونلارا دا باخ== *[[یئنی آت‌جیق]] *[[هیپاریون]] *[[کرموهیپاریون]] *[[کورموهیپپاریون]] *[[استنون آتی]] ==قایناقلار== {{قایناق}} 2h4q68rx96pxq45m5pbjdz9ap05ynfi 0 618234 1592819 2026-09-20T18:53:48Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' '''قالیله''' بیر آمریکالی روباتیک [[فضایی سفینه]] ایدی کی [[موشتری]] گزه‌گنی و اونون [[ موشتری اویدولاری|آیلاری]] ، هابئله [[قاسپرا ۹۵۱|قاسپرا]] و [[ایدا ۲۴۳|ایدا]] کیچیک گزه‌گنلرینی تدقیق ائدیردی. آدینی ایتالیالی گؤی‌بیلیم‌چی قالیلئو قالیلئ|قالیلئو قا...' ایله ياراتدی 1592819 wikitext text/x-wiki '''قالیله''' بیر آمریکالی روباتیک [[فضایی سفینه]] ایدی کی [[موشتری]] گزه‌گنی و اونون [[ موشتری اویدولاری|آیلاری]] ، هابئله [[قاسپرا ۹۵۱|قاسپرا]] و [[ایدا ۲۴۳|ایدا]] کیچیک گزه‌گنلرینی تدقیق ائدیردی. آدینی ایتالیالی گؤی‌بیلیم‌چی [[قالیلئو قالیلئ|قالیلئو قالیله‌دن]] آلان بو فضایی سفینه، بیر مدار دؤننی (orbiter) و بیر گیریش سوندا‌سیندان (entry probe) تشکیل اولموشدو. بو فضایی سفینه ۱۸ اوکتوبر ۱۹۸۹-جی ایلده، آتلانتیس [[ فضا شاتئلی|فضایی شاتلی]] ایله «اس‌تی‌اس-۳۴» مأموریتی زامانی یئر مدارینا چیخاریلدی. قالیله، ونوس و یئر گزه‌گنلریندن کۆتله چکیمسل یاردیم آلدیقدان سونرا، ۷ دسامبر ۱۹۹۵-جی ایلده موشتریه چاتدی و بیر ائشیک گزه‌گن مدارینا گیرن ایلک فضایی سفینه اولدو.<ref>{{Cite web|title=Galileo – Overview|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/galileo/overview|access-date=December 7, 2021|website=NASA Solar System Exploration}}</ref> [[File:Artwork Galileo-Io-Jupiter.JPG|thumb|قالیله فضایی سفینه نین گؤرونتوسو]] ==قایناقلار== {{قایناق}} n44f07anvo4gksfakqz97oo2khjgxpe 1592820 1592819 2026-09-20T18:58:38Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592820 wikitext text/x-wiki '''قالیله''' بیر آمریکالی روباتیک [[فضایی سفینه]] ایدی کی [[موشتری]] گزه‌گنی و اونون [[ موشتری اویدولاری|آیلاری]] ، هابئله [[قاسپرا ۹۵۱|قاسپرا]] و [[ایدا ۲۴۳|ایدا]] کیچیک گزه‌گنلرینی تدقیق ائدیردی. آدینی ایتالیالی گؤی‌بیلیم‌چی [[قالیلئو قالیلئ|قالیلئو قالیله‌دن]] آلان بو فضایی سفینه، بیر مدار دؤننی (orbiter) و بیر گیریش سوندا‌سیندان (entry probe) تشکیل اولموشدو. بو فضایی سفینه ۱۸ اوکتوبر ۱۹۸۹-جی ایلده، آتلانتیس [[ فضا شاتئلی|فضایی شاتلی]] ایله «اس‌تی‌اس-۳۴» مأموریتی زامانی یئر مدارینا چیخاریلدی. قالیله، ونوس و یئر گزه‌گنلریندن کۆتله چکیمسل یاردیم آلدیقدان سونرا، ۷ دسامبر ۱۹۹۵-جی ایلده موشتریه چاتدی و بیر ائشیک گزه‌گن مدارینا گیرن ایلک فضایی سفینه اولدو.<ref>{{Cite web|title=Galileo – Overview|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/galileo/overview|access-date=December 7, 2021|website=NASA Solar System Exploration}}</ref> [[File:Artwork Galileo-Io-Jupiter.JPG|thumb|قالیله فضایی سفینه نین گؤرونتوسو]] [[File:Galileo_Preparations_-_GPN-2000-000672.jpg|thumb|قالیله نین حاضؽرلاندیرماسی]] ==قایناقلار== {{قایناق}} tdxb8is8kyc97dl531jkzzyq4bhiruq 0 618235 1592822 2026-09-20T20:17:32Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' [[ آسترونومی|اخترشناسی‌ده]] '''تروژانلار'''، بیر گزه‌گن‌له عئینی یؤرونگه (مدار) دؤوران ائدن کیچیک گؤی جیسیملری‌نه دئییلیر کی گزه‌گن‌دن قاباق یا دا سونرا حرکت ائدیرلر. بو جیسیملر لاگرانژ نوقطه‌لری (L4 و L5) آدلانان خاص یئرلرده یئرلشیرلر کی اورادا گز...' ایله ياراتدی 1592822 wikitext text/x-wiki [[ آسترونومی|اخترشناسی‌ده]] '''تروژانلار'''، بیر گزه‌گن‌له عئینی یؤرونگه (مدار) دؤوران ائدن کیچیک گؤی جیسیملری‌نه دئییلیر کی گزه‌گن‌دن قاباق یا دا سونرا حرکت ائدیرلر. بو جیسیملر لاگرانژ نوقطه‌لری (L4 و L5) آدلانان خاص یئرلرده یئرلشیرلر کی اورادا گزه‌گن‌له گونش‌ین چکیم گوجو بیر-بیرینی تأثیرسیز ائدیر و ثابیت بیر وضعییت یارادیر. ان مشهور تروژان قروپو، مشتری [[گزه‌گن|گزه‌گنینه]] عاییددیر کی مینلرجه آسترؤید بو گزه‌گنله بیرلیکده گونش اطرافیندا دولانیر. تروژان‌لار، گونش سیستمینین دوزلمه‌سی و تشکیل تاپماسی باره‌ده بیزه چوخ دیَرلی بیلگیلر وئریرلر؛ چونکی اونلار اوّلکی زامانلاردان قالمیش فوسیل کیمی‌دیرلر. تروژان‌لار تکجه مشتری‌یه خاص دئییل، بلکه یئر، [[مریخ]] ، [[اورانوس]] و حتی نپتون گزه‌گنلری‌نین ده اؤز تروژان‌لاری واردیر. علمی آراشدیرمالار گؤستریر کی بو جیسیملرین اؤیرنیلمه‌سی، [[گونش سیستمی|گونش سیستمینین]] خریته‌سینی و حرکت دینامیکاسینی داها یاخشی درک ائتمه‌یه کؤمک ائدیر. هابئله بو تروژان‌لار، فضایی سفرلر و مأموریت‌لر اوچون ده گله‌جکده بیر استراتژیک هدف اولا بیلرلر.<ref>{{Cite book |last1=Robutel |first1=Philippe |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CLUYgQlWz4IC&pg=PA197 |title=Dynamics of Small Solar System Bodies and Exoplanets |last2=Souchay |first2=Jean |publisher=Springer |year=2010 |isbn=978-3-642-04457-1 |editor-last=Dvorak |editor-first=Rudolf |series=Lecture Notes in Physics |volume=790 |page=197 |chapter=An introduction to the dynamics of trojan asteroids |editor-last2=Souchay |editor-first2=Jean}}</ref> [[File:Asteroid Belt es.svg|thumb|250px|]] ==قایناقلار== {{قایناق}} hcwpn30r3yiaghp9t5e52zk290vq6ak 0 618236 1592824 2026-09-20T20:32:48Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' اخترشناسی‌ده '''لاقرانژ نوقطه‌لری''' ، ایکی بؤیوک گؤی جیسمی‌نین (مثلاً [[گونش]] و یئرین) آراسیندا یارانان اوّلکی و خاص نوقطه‌لره دئییلیر کی اورادا اوچونجو بیر کیچیک جیسیم (مثلاً بیر سوندو یا دا [[تروژان]] آسترؤید) بو ایکی جیسیمین چکیم گوجونون تعادولو...' ایله ياراتدی 1592824 wikitext text/x-wiki اخترشناسی‌ده '''لاقرانژ نوقطه‌لری''' ، ایکی بؤیوک گؤی جیسمی‌نین (مثلاً [[گونش]] و یئرین) آراسیندا یارانان اوّلکی و خاص نوقطه‌لره دئییلیر کی اورادا اوچونجو بیر کیچیک جیسیم (مثلاً بیر سوندو یا دا [[تروژان]] آسترؤید) بو ایکی جیسیمین چکیم گوجونون تعادولو سایه‌سینده ثابیت قالا بیلیر. بو نوقطه‌لرین مفهومو ایلک دفعه ۱۸-جی عصرده ژوزف لویی لاقرانژ طرفیندن ریاضی یوللا حساب‌لانمیشدیر و جمعی بئش نوقطه (L1-L5) واردیر. بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو نوقطه‌لر (L1, L2, L3) ناپایدار وضعییتده‌دیرلر، یعنی جیسیملر اورادا قالماق اوچون آز دا اولسا مۆحَرّیک گوجو ایشلتمه‌لی‌دیرلر. اما دؤردونجو و بئشینجی نوقطه‌لر (L4 و L5) پایدار نوقطه‌لردیرلر و جیسیملر اورادا طبیعی شکیلده معلق قالا بیلیرلر. [[File:Lagrange points simple.svg|thumb|upright=1.35|.لارانژ نوقطه لری گۆنش-یئر سیستمینده]] [[File:Lagrange points2.svg|thumb|]] اخترشناسلار بو نوقطه‌لردن فضایی رصداخانالار و تلسکوپلر یئرلشدیرمک اوچون ایستیفاده ائدیرلر؛ مثلاً مشهور جیمز وب تلسکوپو، یئرین L2 نوقطه‌سینده یئرلشیب کی گونش و [[یئر|یئرین]] ایشیغیندان اوزاق قالاراق، درین فضانی داها دقیق مشاهیده ائده بیلسین. بو نوقطه‌لر فضایی سفرلرده “پارکینگ” کیمی ده تعریف اولونور و گله‌جکده دونیادان خاریج ایستگاهلار یاراتماق اوچون ان ایتی و صرفه‌لی یئرلر ساییلیر. بو نوقطه‌لرین درک ائدیلمه‌سی، یالنیز گزه‌گنلرین حرکتینی دئییل، بلکه [[گونش سیستمی|گونش سیستمینین]] مکانیکاسینی و بیزیم فضادا نئجه حرکت ائده بیله‌جگیمیزی ده دییشدیریب. کائناتین بو گیزلی “تعادل یئرلری”، انسانین اولدوزلار آراسینا چاتماق یولوندا ان مهم دایاق نوقطه‌لری ساییلیر.<ref>{{Cite web |url=https://scienceworld.wolfram.com/physics/LagrangePoints.html |title=Lagrange Points |first=Eric W. |last=Weisstein |author-link=Eric W. Weisstein |website=Eric Weisstein's World of Physics }}</ref> ms41fdc8e934qqlm1svbtrifhhgs7dc 1592825 1592824 2026-09-20T20:33:44Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592825 wikitext text/x-wiki اخترشناسی‌ده '''لاقرانژ نوقطه‌لری''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Lagrange point''' ) ، ایکی بؤیوک گؤی جیسمی‌نین (مثلاً [[گونش]] و یئرین) آراسیندا یارانان اوّلکی و خاص نوقطه‌لره دئییلیر کی اورادا اوچونجو بیر کیچیک جیسیم (مثلاً بیر سوندو یا دا [[تروژان]] آسترؤید) بو ایکی جیسیمین چکیم گوجونون تعادولو سایه‌سینده ثابیت قالا بیلیر. بو نوقطه‌لرین مفهومو ایلک دفعه ۱۸-جی عصرده ژوزف لویی لاقرانژ طرفیندن ریاضی یوللا حساب‌لانمیشدیر و جمعی بئش نوقطه (L1-L5) واردیر. بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو نوقطه‌لر (L1, L2, L3) ناپایدار وضعییتده‌دیرلر، یعنی جیسیملر اورادا قالماق اوچون آز دا اولسا مۆحَرّیک گوجو ایشلتمه‌لی‌دیرلر. اما دؤردونجو و بئشینجی نوقطه‌لر (L4 و L5) پایدار نوقطه‌لردیرلر و جیسیملر اورادا طبیعی شکیلده معلق قالا بیلیرلر. [[File:Lagrange points simple.svg|thumb|upright=1.35|.لارانژ نوقطه لری گۆنش-یئر سیستمینده]] [[File:Lagrange points2.svg|thumb|]] اخترشناسلار بو نوقطه‌لردن فضایی رصداخانالار و تلسکوپلر یئرلشدیرمک اوچون ایستیفاده ائدیرلر؛ مثلاً مشهور جیمز وب تلسکوپو، یئرین L2 نوقطه‌سینده یئرلشیب کی گونش و [[یئر|یئرین]] ایشیغیندان اوزاق قالاراق، درین فضانی داها دقیق مشاهیده ائده بیلسین. بو نوقطه‌لر فضایی سفرلرده “پارکینگ” کیمی ده تعریف اولونور و گله‌جکده دونیادان خاریج ایستگاهلار یاراتماق اوچون ان ایتی و صرفه‌لی یئرلر ساییلیر. بو نوقطه‌لرین درک ائدیلمه‌سی، یالنیز گزه‌گنلرین حرکتینی دئییل، بلکه [[گونش سیستمی|گونش سیستمینین]] مکانیکاسینی و بیزیم فضادا نئجه حرکت ائده بیله‌جگیمیزی ده دییشدیریب. کائناتین بو گیزلی “تعادل یئرلری”، انسانین اولدوزلار آراسینا چاتماق یولوندا ان مهم دایاق نوقطه‌لری ساییلیر.<ref>{{Cite web |url=https://scienceworld.wolfram.com/physics/LagrangePoints.html |title=Lagrange Points |first=Eric W. |last=Weisstein |author-link=Eric W. Weisstein |website=Eric Weisstein's World of Physics }}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} qh1e22odejtaou4jkm6wyk10gg5bquz 1592826 1592825 2026-09-20T21:05:14Z H.Ganjeli 58356 1592826 wikitext text/x-wiki اخترشناسی‌ده '''لاقرانژ نوقطه‌لری''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Lagrange point''' ) ، ایکی بؤیوک گؤی جیسمی‌نین (مثلاً [[گونش]] و یئرین) آراسیندا یارانان اوّلکی و خاص نوقطه‌لره دئییلیر کی اورادا اوچونجو بیر کیچیک جیسیم (مثلاً بیر سوندو یا دا [[تروژان]] آسترؤید) بو ایکی جیسیمین چکیم گوجونون تعادولو سایه‌سینده ثابیت قالا بیلیر. بو نوقطه‌لرین مفهومو ایلک دفعه ۱۸-جی عصرده ژوزف لویی لاقرانژ طرفیندن ریاضی یوللا حساب‌لانمیشدیر و جمعی بئش نوقطه (L1-L5) واردیر. بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو نوقطه‌لر (L1, L2, L3) ناپایدار وضعییتده‌دیرلر، یعنی جیسیملر اورادا قالماق اوچون آز دا اولسا مۆحَرّیک گوجو ایشلتمه‌لی‌دیرلر. اما دؤردونجو و بئشینجی نوقطه‌لر (L4 و L5) پایدار نوقطه‌لردیرلر و جیسیملر اورادا طبیعی شکیلده معلق قالا بیلیرلر. [[File:Lagrange points simple.svg|thumb|upright=1.35|.لارانژ نوقطه لری گۆنش-یئر سیستمینده]] [[File:Lagrange points2.svg|thumb|]] اخترشناسلار بو نوقطه‌لردن فضایی رصداخانالار و تلسکوپلر یئرلشدیرمک اوچون ایستیفاده ائدیرلر؛ مثلاً مشهور جیمز وب تلسکوپو، یئرین L2 نوقطه‌سینده یئرلشیب کی گونش و [[یئر|یئرین]] ایشیغیندان اوزاق قالاراق، درین فضانی داها دقیق مشاهیده ائده بیلسین. بو نوقطه‌لر فضایی سفرلرده “پارکینگ” کیمی ده تعریف اولونور و گله‌جکده دونیادان خاریج ایستگاهلار یاراتماق اوچون ان ایتی و صرفه‌لی یئرلر ساییلیر. بو نوقطه‌لرین درک ائدیلمه‌سی، یالنیز گزه‌گنلرین حرکتینی دئییل، بلکه [[گونش سیستمی|گونش سیستمینین]] مکانیکاسینی و بیزیم فضادا نئجه حرکت ائده بیله‌جگیمیزی ده دییشدیریب. کائناتین بو گیزلی “تعادل یئرلری”، انسانین اولدوزلار آراسینا چاتماق یولوندا ان مهم دایاق نوقطه‌لری ساییلیر.<ref>{{Cite web |url=https://scienceworld.wolfram.com/physics/LagrangePoints.html |title=Lagrange Points |first=Eric W. |last=Weisstein |author-link=Eric W. Weisstein |website=Eric Weisstein's World of Physics }}</ref> ==آیریجا باخ== *[[درین ایقلیم گؤی رصدخاناسی]] ==قایناقلار== {{قایناق}} ackxu2360pxdlkeo1daxnsosybqf4k4 0 618237 1592827 2026-09-20T21:06:52Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' '''درین ایقلیم گؤی رصدخاناسی''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Deep Space Climate Observatory''' ) موخففی: (DSCOVR)، [[فضا|فضادا]] اولان ان مهم [[رصدخانا|رصداخانالاردان]] بیریدیر کی یئر و [[گونش]] آراسینداکی ایرتیباطی درین‌دن آراشدیریر. بو مأموریت، اساساً [[ناسا]]، میلی او...' ایله ياراتدی 1592827 wikitext text/x-wiki '''درین ایقلیم گؤی رصدخاناسی''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Deep Space Climate Observatory''' ) موخففی: (DSCOVR)، [[فضا|فضادا]] اولان ان مهم [[رصدخانا|رصداخانالاردان]] بیریدیر کی یئر و [[گونش]] آراسینداکی ایرتیباطی درین‌دن آراشدیریر. بو مأموریت، اساساً [[ناسا]]، [[میلی اوقیانوس و اتموسفر داییره سی|نوا]] و آمریکا هاوا قووه‌لری‌نین بیرگه چالیشمالاری نتیجه‌سینده حیاته کئچیریلیب. بو رصداخانا یئر کره سین‌دن تخمیناً ۱٫۵ میلیون کیلومتر آرالی و [[لاقرانژ نوقطه‌لری|لاقرانژ]] بیرینجی نوقطه‌سینده (L1) یئرلشیب‌دیر. بو یئر، گونشدن گلن قاینار و الکتریکلی ذرّه‌لری (گونش کولگی) قاباقجادان گؤرمک اوچون ان ایتی و مناسب یئردیر. [[File:Deep Space Climate Observatory spacecraft diagram.jpg|thumb|upright=1.4|'''درین ایقلیم رصدخانانؽن دیاقرامی''']] درین ایقلیم گؤی رصدخاناسی‌نین اساس وظیفه‌لریندن بیری، فضایی هاوا پیش‌بینی‌سی‌دیر. گونش کولگی‌نین سرعتینی و شدتینی اؤلچمکله، بو رصداخانا یئرده‌کی برق شبکه‌لرینی، ماهواره‌لری و جی‌پی‌اس سیستم‌لرینی گونش طوفانلارینین ضرریندن قورویور. بو سیستم، گونش طوفانلاری یئره چاتمامیش، بیزی خبردار ائدیر کی بو دا تکنولوژی دونیامیز اوچون حیاتیدیر. بونونلا یاناشی، بو رصداخانادا «اپیک» (EPIC) آدلانان دوربین وار کی یئرین بوتؤو و کامل عکسینی هر گون بیزه چاتدیریر. بو عکسلر، یئرین اتمسفرینین، اوزون طبقه‌سی‌نین، بولودلارین حرکتینین و آئروسل‌لرین وضعییتینی اؤیرنمک اوچون چوخ دیَرلیدیر. [[File:DSCOVR spacecraft model.png|thumb|]] بیز درین ایقلیم گؤی رصدخاناسی سایه‌سینده دونیانین اقلیم دییشیکلیکلرینی داها یاخشی درک ائدیریک. بو رصداخانا، یالنیز بیر فضایی وسیله دئییل، بلکه بیزیم سیاره‌میزین ساغلاملیغی و تهلوکه‌سیزلیک گؤزچوسودور. بو رصداخانا، لاقرانژ نوقطه‌سینده‌کی پایدار موقعیتیندن، همیشه گونشه باخاراق بیزی خطرلی فضایی حادثه‌لردن قورویور و بیزیم گؤی رنگلی دونیامیزین گؤزل عکسلرینی بیزه تقدیم ائدیر. ==قایناقلار== {{قایناق}} d3eniwcjt6o2fmpntzm50cyl4ycnmuc 1592828 1592827 2026-09-20T21:09:12Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592828 wikitext text/x-wiki '''درین ایقلیم گؤی رصدخاناسی''' ( [[اینگیلیس دیلی|اینگلیسجه]] : '''Deep Space Climate Observatory''' ) موخففی: (DSCOVR)،<ref>{{cite news|url=http://www.airspacemag.com/space/al-gores-satellite-180952132/|title=Al Gore's Satellite|magazine=Air & Space/Smithsonian|first=Craig|last=Mellow|date=August 2014|access-date=December 12, 2014}}</ref> [[فضا|فضادا]] اولان ان مهم [[رصدخانا|رصداخانالاردان]] بیریدیر کی یئر و [[گونش]] آراسینداکی ایرتیباطی درین‌دن آراشدیریر. بو مأموریت، اساساً [[ناسا]]، [[میلی اوقیانوس و اتموسفر داییره سی|نوا]] و آمریکا هاوا قووه‌لری‌نین بیرگه چالیشمالاری نتیجه‌سینده حیاته کئچیریلیب. بو رصداخانا یئر کره سین‌دن تخمیناً ۱٫۵ میلیون کیلومتر آرالی و [[لاقرانژ نوقطه‌لری|لاقرانژ]] بیرینجی نوقطه‌سینده (L1) یئرلشیب‌دیر. بو یئر، گونشدن گلن قاینار و الکتریکلی ذرّه‌لری (گونش کولگی) قاباقجادان گؤرمک اوچون ان ایتی و مناسب یئردیر. [[File:Deep Space Climate Observatory spacecraft diagram.jpg|thumb|upright=1.4|'''درین ایقلیم رصدخانانؽن دیاقرامی''']] درین ایقلیم گؤی رصدخاناسی‌نین اساس وظیفه‌لریندن بیری، فضایی هاوا پیش‌بینی‌سی‌دیر. گونش کولگی‌نین سرعتینی و شدتینی اؤلچمکله، بو رصداخانا یئرده‌کی برق شبکه‌لرینی، ماهواره‌لری و جی‌پی‌اس سیستم‌لرینی گونش طوفانلارینین ضرریندن قورویور. بو سیستم، گونش طوفانلاری یئره چاتمامیش، بیزی خبردار ائدیر کی بو دا تکنولوژی دونیامیز اوچون حیاتیدیر. بونونلا یاناشی، بو رصداخانادا «اپیک» (EPIC) آدلانان دوربین وار کی یئرین بوتؤو و کامل عکسینی هر گون بیزه چاتدیریر. بو عکسلر، یئرین اتمسفرینین، اوزون طبقه‌سی‌نین، بولودلارین حرکتینین و آئروسل‌لرین وضعییتینی اؤیرنمک اوچون چوخ دیَرلیدیر. [[File:DSCOVR spacecraft model.png|thumb|]] بیز درین ایقلیم گؤی رصدخاناسی سایه‌سینده دونیانین اقلیم دییشیکلیکلرینی داها یاخشی درک ائدیریک. بو رصداخانا، یالنیز بیر فضایی وسیله دئییل، بلکه بیزیم سیاره‌میزین ساغلاملیغی و تهلوکه‌سیزلیک گؤزچوسودور. بو رصداخانا، لاقرانژ نوقطه‌سینده‌کی پایدار موقعیتیندن، همیشه گونشه باخاراق بیزی خطرلی فضایی حادثه‌لردن قورویور و بیزیم گؤی رنگلی دونیامیزین گؤزل عکسلرینی بیزه تقدیم ائدیر.<ref>{{cite web|url=http://www.nesdis.noaa.gov/DSCOVR/|title=DSCOVR completes its first year in deep space!|publisher=NOAA|date=March 7, 2016|access-date=March 12, 2019}} {{PD-notice}}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} 483po5tisawaf9882vvngnrlwylvcav 0 618238 1592835 2026-09-21T06:37:46Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' '''استنون آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] : '''Equus stenonis''' ) ، پلئیستوسن دؤورونده [[اوْراسیا|اوراسیادا]] یاشایان و ایندی آرتیق [[ نسیل کسیلمه‌سی|نسلی کسیلمیش]] بیر آت نؤعودور. بو حئیوان‌لار عوموماً بوگون‌کی آت‌لار و [[ داغ‌قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشار بیر...' ایله ياراتدی 1592835 wikitext text/x-wiki '''استنون آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] : '''Equus stenonis''' ) ، پلئیستوسن دؤورونده [[اوْراسیا|اوراسیادا]] یاشایان و ایندی آرتیق [[ نسیل کسیلمه‌سی|نسلی کسیلمیش]] بیر آت نؤعودور. بو حئیوان‌لار عوموماً بوگون‌کی آت‌لار و [[ داغ‌قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشار بیر ظاهیره صاحیب‌ایدیرلر. {{Taxobox | name = '''استنون آتی''' | fossil_range = | image = Equus stenonis 1.JPG | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | genus = [[آت (جینس)]] | species = †E. stenonis | subspecies = | subgenera = | genus = }} اونلارین آدی، زمین‌شناسی و آناتومی علمی‌نین بانی‌لریندن ساییلان ایتالیالی عالیم «نیکولو استنونه»‌نین خاطیره‌سینه حؤرمت اولاراق قویولوب‌دور. بو آت‌لارین قالیق‌لارینی آراشدیرماق، بیزه قدیم دؤورلرده‌کی ایقلیم و محیط‌زیست شراییطی باره‌ده چوْخ دیَرلی بیلگی‌لر وئریر. استنون آتی، [[تکدیرناق‌لیلار|تکدیرناق‌لیلارین]] تکامول آغاجیندا اؤنملی بیر یئره صاحیب‌دیر و بو حئیوان‌لارین یاشاییش طرزی، قاره‌لرین تاریخی جوغرافیاسی‌نین دییشیلمه‌سی ایله دویون‌لنمیش‌دیر. اونلارین فسیل‌لری بیزه گؤستریر کی، بو آت‌لار اؤز دؤنمینین چوْخ اوغورلو و گئنیش یاییلمیش بیر نؤعودور و اوروپادان آسیا‌یا قدر چوْخ یئرده حیات سوروب‌دور.<ref>{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Pandolfi |first2=Luca |last3=Rook |first3=Lorenzo |last4=Bernor |first4=Raymond L. |date=2021-05-12 |title=Evolution of Old World Equus and origin of the zebra-ass clade |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=10156 |doi=10.1038/s41598-021-89440-9 |doi-access=free|pmid=33980921 |bibcode=2021NatSR..1110156C |issn=2045-2322|pmc=8114910 }}</ref> r9q7v4dxv50n3mofsvjfgl0ipk49mpl 1592836 1592835 2026-09-21T06:38:14Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592836 wikitext text/x-wiki '''استنون آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] : '''Equus stenonis''' ) ، پلئیستوسن دؤورونده [[اوْراسیا|اوراسیادا]] یاشایان و ایندی آرتیق [[ نسیل کسیلمه‌سی|نسلی کسیلمیش]] بیر آت نؤعودور. بو حئیوان‌لار عوموماً بوگون‌کی آت‌لار و [[ داغ‌قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشار بیر ظاهیره صاحیب‌ایدیرلر. {{Taxobox | name = '''استنون آتی''' | fossil_range = | image = Equus stenonis 1.JPG | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | genus = [[آت (جینس)]] | species = †E. stenonis | subspecies = | subgenera = | genus = }} اونلارین آدی، زمین‌شناسی و آناتومی علمی‌نین بانی‌لریندن ساییلان ایتالیالی عالیم «نیکولو استنونه»‌نین خاطیره‌سینه حؤرمت اولاراق قویولوب‌دور. بو آت‌لارین قالیق‌لارینی آراشدیرماق، بیزه قدیم دؤورلرده‌کی ایقلیم و محیط‌زیست شراییطی باره‌ده چوْخ دیَرلی بیلگی‌لر وئریر. استنون آتی، [[تکدیرناق‌لیلار|تکدیرناق‌لیلارین]] تکامول آغاجیندا اؤنملی بیر یئره صاحیب‌دیر و بو حئیوان‌لارین یاشاییش طرزی، قاره‌لرین تاریخی جوغرافیاسی‌نین دییشیلمه‌سی ایله دویون‌لنمیش‌دیر. اونلارین فسیل‌لری بیزه گؤستریر کی، بو آت‌لار اؤز دؤنمینین چوْخ اوغورلو و گئنیش یاییلمیش بیر نؤعودور و اوروپادان آسیا‌یا قدر چوْخ یئرده حیات سوروب‌دور.<ref>{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Pandolfi |first2=Luca |last3=Rook |first3=Lorenzo |last4=Bernor |first4=Raymond L. |date=2021-05-12 |title=Evolution of Old World Equus and origin of the zebra-ass clade |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=10156 |doi=10.1038/s41598-021-89440-9 |doi-access=free|pmid=33980921 |bibcode=2021NatSR..1110156C |issn=2045-2322|pmc=8114910 }}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} h6g9nkzhu6x4866dj97lxkmskpksufd 1592837 1592836 2026-09-21T07:31:54Z H.Ganjeli 58356 1592837 wikitext text/x-wiki '''استنون آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] : '''Equus stenonis''' ) ، پلئیستوسن دؤورونده [[اوْراسیا|اوراسیادا]] یاشایان و ایندی آرتیق [[ نسیل کسیلمه‌سی|نسلی کسیلمیش]] بیر آت نؤعودور. بو حئیوان‌لار عوموماً بوگون‌کی آت‌لار و [[ داغ‌قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشار بیر ظاهیره صاحیب‌ایدیرلر. {{Taxobox | name = '''استنون آتی''' | fossil_range = | image = Equus stenonis 1.JPG | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | genus = [[آت (جینس)]] | species = †E. stenonis | subspecies = | subgenera = | genus = }} اونلارین آدی، زمین‌شناسی و آناتومی علمی‌نین بانی‌لریندن ساییلان ایتالیالی عالیم «نیکولو استنونه»‌نین خاطیره‌سینه حؤرمت اولاراق قویولوب‌دور. بو آت‌لارین قالیق‌لارینی آراشدیرماق، بیزه قدیم دؤورلرده‌کی ایقلیم و محیط‌زیست شراییطی باره‌ده چوْخ دیَرلی بیلگی‌لر وئریر. استنون آتی، [[تکدیرناق‌لیلار|تکدیرناق‌لیلارین]] تکامول آغاجیندا اؤنملی بیر یئره صاحیب‌دیر و بو حئیوان‌لارین یاشاییش طرزی، قاره‌لرین تاریخی جوغرافیاسی‌نین دییشیلمه‌سی ایله دویون‌لنمیش‌دیر. اونلارین فسیل‌لری بیزه گؤستریر کی، بو آت‌لار اؤز دؤنمینین چوْخ اوغورلو و گئنیش یاییلمیش بیر نؤعودور و اوروپادان آسیا‌یا قدر چوْخ یئرده حیات سوروب‌دور.<ref>{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Pandolfi |first2=Luca |last3=Rook |first3=Lorenzo |last4=Bernor |first4=Raymond L. |date=2021-05-12 |title=Evolution of Old World Equus and origin of the zebra-ass clade |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=10156 |doi=10.1038/s41598-021-89440-9 |doi-access=free|pmid=33980921 |bibcode=2021NatSR..1110156C |issn=2045-2322|pmc=8114910 }}</ref> ==آیریجا باخ== *[[هاقرمن آتی]] ==قایناقلار== {{قایناق}} 53514vr6od7iyf1iz5vicvfk14y7frs 0 618239 1592838 2026-09-21T07:39:00Z H.Ganjeli 58356 صفحه‌‌نی ' '''هاقرمن آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] :Equus''' simplicidens''' )، قوزئی آمریکانین ان مشهور فسیل حئیوانلاریندان بیریدیر. بو حئیوان‌لار تخمیناً ۳.۵ میلیون ایل اؤنجه، یعنی «پلیوسن» دؤورونون سونلاریندا یاشاییردیلار. اونلارین قالیقلاری ان چوخ آمریکانین آیداهو ا...' ایله ياراتدی 1592838 wikitext text/x-wiki '''هاقرمن آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] :Equus''' simplicidens''' )، قوزئی آمریکانین ان مشهور فسیل حئیوانلاریندان بیریدیر. بو حئیوان‌لار تخمیناً ۳.۵ میلیون ایل اؤنجه، یعنی «پلیوسن» دؤورونون سونلاریندا یاشاییردیلار. اونلارین قالیقلاری ان چوخ آمریکانین آیداهو ایالتینین هاقرمن فسیل یاتاغی (Hagerman Fossil Beds) بؤلگه‌سینده تاپیلیب‌دیر. علمی اولاراق بونا «آمریکا قولانی» ده دئییرلر، چونکی سوموک قورولوشو و بدنی [[داغ قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشاییردی. بو آتلار سورولر حالیندا یاشایان، اوت‌سویل و دوزنلیک‌لری سئون جانلی‌لار ایدیلر. هاقرمن آتی، مدرن آت‌لارین جدّی ساییلیر و بو حئیوان‌لارین تاپیلماسی، بیزیم آت‌لارین تکامول تاریخینه باخیشیمیزی تامامیله دییشدیریب‌دیر. بو حئیوان‌لارین بدنی، ایندیکی آت‌لاردان بیر آز داها مؤحکم و قولانلارا یاخین ایدی. {{Taxobox | name = '''هاقرمن آتی''' | fossil_range = {{fossilrange|Pliocene|Early Pleistocene|refs=<ref name=Skinner1972>{{cite book|author=Skinner, M.F.|editor1=Skinner, M.F.|editor2=Hibbard, C.W.|year=1972|chapter=Order Perissodactyla|title=Early Pleistocene Preglacial and Glacial Rocks and Faunas of North-Central Nebraska|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|volume=148|pages=117–125|s2cid=129067309}}</ref>}} | image = Equus simplicidens UMNH.jpg | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | genus = [[آت (جینس)]] | species = †E. simplicidens | subspecies = | subgenera = | genus = | synonyms = * ''Plesippus shoshonensis'' }} ==تصنیفلندیرمه سی== علمی تصنیف‌لندیرمه باخیمیندان، هاقرمن آتی [[آت‌کیمیلر]] عایله‌سینه و «Equus» [[آت (جینس)|آت‌لار]] جینسینه عاییددیر. اونون تام [[ایکیلی آدلاندؽرما|علمی آدی]] Equus simplicidens دیر. زیست‌شناس‌لار بو حئیوانین مورفولوژیک اؤزل‌لیک‌لرینی آراشدیراندا، اونون بوگون‌کی آفریقا قولانلارینه، خصوصیله [[ قرئوی قولانی]] (Equus grevyi) ایله چوْخ یاخین اولدوغونو گؤروب‌لر.بونا گؤره ده، او، آت‌لارین صینیف‌لندیرمه‌سینده ایبتیدایی، آما چوْخ اوغورلو بیر نوْوع کیمی تانینیر. بو طبقه بندی بیزه گؤستریر کی، آت‌لارین بوگونکو نؤعلری‌نین کؤکو بونلار کیمی قدیم نؤعلره دایانیر. بو حئیوان، اسکی دؤورلرده یاشایان آتلار ایله مدرن آتلار آراسیندا بیر کؤرپو کیمی دَیَرلندیریلیر و تاکسونومیک باخیمدان Equus جنسینین ان ایلک نؤعلریندن بیری حساب اولونور. ==تکامولی== تکامول آچیسیندان باخدیقدا، هاقرمن آتی، قدیم [[ پلیوآتی]] (Pliohippus) کیمی اجداددان گلن و آتلارین مدرن دؤورونه کئچیدینی تمثیل ائدن بیر حئیواندیر. بو حئیوان‌لار [[شومالی آمریکا|قوزئی آمریکادا]] یارانمیش و سونرادان دونیانین باشقا یئرلرینه ده یاییلمیش‌لار. اونلارین دیش‌لری و سوموک قورولوشلاری، دوزنلیک‌لرده‌کی قاتی اوت‌لاری یئمگه و اوزون مسافه‌لر قاچماغا اویغونلاشمیشدی. بئله‌جه، هاقرمن آتی، آتلارین تکامولوندا [[تکدیرناق‌لیلار|تکدیرناقلیلیق]] اؤزللیگینی ان یاخشی گؤسترن نؤعلاردن بیری‌دیر. اونلارین [[تکامول]] پروسه‌سی، محیط‌زیستین دییشیکلیکلر و آتلارین گئتدیکجه داها سورعتلی و دایانیقلی جانلی‌لارا چئوریلمه‌سی ایله یاناشی گئدیب‌دیر. بو حئیوان‌لارین اؤزل‌لیک‌لری بیزه آت‌لارین نئجه یوزمین‌لر ایل عرضینده دونیانین فیزیکی محیطینه اویغونلاشدیغینی و تکامولون ان کسکین مرحله‌لرینی کئچدیگینی آنلادیر.<ref>{{Cite journal |last1=Rook |first1=Lorenzo |last2=Bernor |first2=Raymond L. |last3=Avilla |first3=Leonardo S. |last4=Cirilli |first4=Omar |last5=Flynn |first5=Lawrence |last6=Jukar |first6=Advait |last7=Sanders |first7=William |last8=Scott |first8=Eric |last9=Wang |first9=Xiaoming |date=2019-07-25 |title=Mammal Biochronology (Land Mammal Ages) Around the World From Late Miocene to Middle Pleistocene and Major Events in Horse Evolutionary History |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=7 |article-number=278 |doi=10.3389/fevo.2019.00278 |bibcode=2019FrEEv...7..278R |doi-access=free |issn=2296-701X|hdl=2158/1168180 |hdl-access=free }}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} kbiiweo7rf0xm90rt5mipxey6240de4 1592839 1592838 2026-09-21T07:39:46Z H.Ganjeli 58356 /* تصنیفلندیرمه سی */ 1592839 wikitext text/x-wiki '''هاقرمن آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] :Equus''' simplicidens''' )، قوزئی آمریکانین ان مشهور فسیل حئیوانلاریندان بیریدیر. بو حئیوان‌لار تخمیناً ۳.۵ میلیون ایل اؤنجه، یعنی «پلیوسن» دؤورونون سونلاریندا یاشاییردیلار. اونلارین قالیقلاری ان چوخ آمریکانین آیداهو ایالتینین هاقرمن فسیل یاتاغی (Hagerman Fossil Beds) بؤلگه‌سینده تاپیلیب‌دیر. علمی اولاراق بونا «آمریکا قولانی» ده دئییرلر، چونکی سوموک قورولوشو و بدنی [[داغ قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشاییردی. بو آتلار سورولر حالیندا یاشایان، اوت‌سویل و دوزنلیک‌لری سئون جانلی‌لار ایدیلر. هاقرمن آتی، مدرن آت‌لارین جدّی ساییلیر و بو حئیوان‌لارین تاپیلماسی، بیزیم آت‌لارین تکامول تاریخینه باخیشیمیزی تامامیله دییشدیریب‌دیر. بو حئیوان‌لارین بدنی، ایندیکی آت‌لاردان بیر آز داها مؤحکم و قولانلارا یاخین ایدی. {{Taxobox | name = '''هاقرمن آتی''' | fossil_range = {{fossilrange|Pliocene|Early Pleistocene|refs=<ref name=Skinner1972>{{cite book|author=Skinner, M.F.|editor1=Skinner, M.F.|editor2=Hibbard, C.W.|year=1972|chapter=Order Perissodactyla|title=Early Pleistocene Preglacial and Glacial Rocks and Faunas of North-Central Nebraska|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|volume=148|pages=117–125|s2cid=129067309}}</ref>}} | image = Equus simplicidens UMNH.jpg | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | genus = [[آت (جینس)]] | species = †E. simplicidens | subspecies = | subgenera = | genus = | synonyms = * ''Plesippus shoshonensis'' }} ==تصنیفلندیرمه سی== علمی تصنیف‌لندیرمه باخیمیندان، هاقرمن آتی [[آت‌کیمیلر]] عایله‌سینه و «Equus» [[آت (جینس)|آت‌لار]] جینسینه عاییددیر. اونون تام [[ایکیلی آدلاندؽرما|علمی آدی]] Equus simplicidens دیر. زیست‌شناس‌لار بو حئیوانین مورفولوژیک اؤزل‌لیک‌لرینی آراشدیراندا، اونون بوگون‌کی آفریقا قولانلارینه، خصوصیله [[ قرئوی قولانی]] (Equus grevyi) ایله چوْخ یاخین اولدوغونو گؤروب‌لر.بونا گؤره ده، او، آت‌لارین صینیف‌لندیرمه‌سینده ایبتیدایی، آما چوْخ اوغورلو بیر نوْوع کیمی تانینیر. بو طبقه بندی بیزه گؤستریر کی، آت‌لارین بوگونکو نؤعلری‌نین کؤکو بونلار کیمی قدیم نؤعلره دایانیر. بو حئیوان، اسکی دؤورلرده یاشایان آتلار ایله مدرن آتلار آراسیندا بیر کؤرپو کیمی دَیَرلندیریلیر و تاکسونومیک باخیمدان Equus جنسینین ان ایلک نؤعلریندن بیری حساب اولونور..<ref>{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Pandolfi |first2=Luca |last3=Rook |first3=Lorenzo |last4=Bernor |first4=Raymond L. |date=2021-05-12 |title=Evolution of Old World Equus and origin of the zebra-ass clade |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=10156 |doi=10.1038/s41598-021-89440-9 |doi-access=free|pmid=33980921 |bibcode=2021NatSR..1110156C |issn=2045-2322|pmc=8114910 }}</ref> ==تکامولی== تکامول آچیسیندان باخدیقدا، هاقرمن آتی، قدیم [[ پلیوآتی]] (Pliohippus) کیمی اجداددان گلن و آتلارین مدرن دؤورونه کئچیدینی تمثیل ائدن بیر حئیواندیر. بو حئیوان‌لار [[شومالی آمریکا|قوزئی آمریکادا]] یارانمیش و سونرادان دونیانین باشقا یئرلرینه ده یاییلمیش‌لار. اونلارین دیش‌لری و سوموک قورولوشلاری، دوزنلیک‌لرده‌کی قاتی اوت‌لاری یئمگه و اوزون مسافه‌لر قاچماغا اویغونلاشمیشدی. بئله‌جه، هاقرمن آتی، آتلارین تکامولوندا [[تکدیرناق‌لیلار|تکدیرناقلیلیق]] اؤزللیگینی ان یاخشی گؤسترن نؤعلاردن بیری‌دیر. اونلارین [[تکامول]] پروسه‌سی، محیط‌زیستین دییشیکلیکلر و آتلارین گئتدیکجه داها سورعتلی و دایانیقلی جانلی‌لارا چئوریلمه‌سی ایله یاناشی گئدیب‌دیر. بو حئیوان‌لارین اؤزل‌لیک‌لری بیزه آت‌لارین نئجه یوزمین‌لر ایل عرضینده دونیانین فیزیکی محیطینه اویغونلاشدیغینی و تکامولون ان کسکین مرحله‌لرینی کئچدیگینی آنلادیر.<ref>{{Cite journal |last1=Rook |first1=Lorenzo |last2=Bernor |first2=Raymond L. |last3=Avilla |first3=Leonardo S. |last4=Cirilli |first4=Omar |last5=Flynn |first5=Lawrence |last6=Jukar |first6=Advait |last7=Sanders |first7=William |last8=Scott |first8=Eric |last9=Wang |first9=Xiaoming |date=2019-07-25 |title=Mammal Biochronology (Land Mammal Ages) Around the World From Late Miocene to Middle Pleistocene and Major Events in Horse Evolutionary History |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=7 |article-number=278 |doi=10.3389/fevo.2019.00278 |bibcode=2019FrEEv...7..278R |doi-access=free |issn=2296-701X|hdl=2158/1168180 |hdl-access=free }}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} gz7vm02oe419xlk8nilh83jsoha2t1x 1592840 1592839 2026-09-21T07:40:08Z H.Ganjeli 58356 /* */ 1592840 wikitext text/x-wiki '''هاقرمن آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] :'''Equus simplicidens''' )، قوزئی آمریکانین ان مشهور فسیل حئیوانلاریندان بیریدیر. بو حئیوان‌لار تخمیناً ۳.۵ میلیون ایل اؤنجه، یعنی «پلیوسن» دؤورونون سونلاریندا یاشاییردیلار. اونلارین قالیقلاری ان چوخ آمریکانین آیداهو ایالتینین هاقرمن فسیل یاتاغی (Hagerman Fossil Beds) بؤلگه‌سینده تاپیلیب‌دیر. علمی اولاراق بونا «آمریکا قولانی» ده دئییرلر، چونکی سوموک قورولوشو و بدنی [[داغ قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشاییردی. بو آتلار سورولر حالیندا یاشایان، اوت‌سویل و دوزنلیک‌لری سئون جانلی‌لار ایدیلر. هاقرمن آتی، مدرن آت‌لارین جدّی ساییلیر و بو حئیوان‌لارین تاپیلماسی، بیزیم آت‌لارین تکامول تاریخینه باخیشیمیزی تامامیله دییشدیریب‌دیر. بو حئیوان‌لارین بدنی، ایندیکی آت‌لاردان بیر آز داها مؤحکم و قولانلارا یاخین ایدی. {{Taxobox | name = '''هاقرمن آتی''' | fossil_range = {{fossilrange|Pliocene|Early Pleistocene|refs=<ref name=Skinner1972>{{cite book|author=Skinner, M.F.|editor1=Skinner, M.F.|editor2=Hibbard, C.W.|year=1972|chapter=Order Perissodactyla|title=Early Pleistocene Preglacial and Glacial Rocks and Faunas of North-Central Nebraska|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|volume=148|pages=117–125|s2cid=129067309}}</ref>}} | image = Equus simplicidens UMNH.jpg | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | genus = [[آت (جینس)]] | species = †E. simplicidens | subspecies = | subgenera = | genus = | synonyms = * ''Plesippus shoshonensis'' }} ==تصنیفلندیرمه سی== علمی تصنیف‌لندیرمه باخیمیندان، هاقرمن آتی [[آت‌کیمیلر]] عایله‌سینه و «Equus» [[آت (جینس)|آت‌لار]] جینسینه عاییددیر. اونون تام [[ایکیلی آدلاندؽرما|علمی آدی]] Equus simplicidens دیر. زیست‌شناس‌لار بو حئیوانین مورفولوژیک اؤزل‌لیک‌لرینی آراشدیراندا، اونون بوگون‌کی آفریقا قولانلارینه، خصوصیله [[ قرئوی قولانی]] (Equus grevyi) ایله چوْخ یاخین اولدوغونو گؤروب‌لر.بونا گؤره ده، او، آت‌لارین صینیف‌لندیرمه‌سینده ایبتیدایی، آما چوْخ اوغورلو بیر نوْوع کیمی تانینیر. بو طبقه بندی بیزه گؤستریر کی، آت‌لارین بوگونکو نؤعلری‌نین کؤکو بونلار کیمی قدیم نؤعلره دایانیر. بو حئیوان، اسکی دؤورلرده یاشایان آتلار ایله مدرن آتلار آراسیندا بیر کؤرپو کیمی دَیَرلندیریلیر و تاکسونومیک باخیمدان Equus جنسینین ان ایلک نؤعلریندن بیری حساب اولونور..<ref>{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Pandolfi |first2=Luca |last3=Rook |first3=Lorenzo |last4=Bernor |first4=Raymond L. |date=2021-05-12 |title=Evolution of Old World Equus and origin of the zebra-ass clade |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=10156 |doi=10.1038/s41598-021-89440-9 |doi-access=free|pmid=33980921 |bibcode=2021NatSR..1110156C |issn=2045-2322|pmc=8114910 }}</ref> ==تکامولی== تکامول آچیسیندان باخدیقدا، هاقرمن آتی، قدیم [[ پلیوآتی]] (Pliohippus) کیمی اجداددان گلن و آتلارین مدرن دؤورونه کئچیدینی تمثیل ائدن بیر حئیواندیر. بو حئیوان‌لار [[شومالی آمریکا|قوزئی آمریکادا]] یارانمیش و سونرادان دونیانین باشقا یئرلرینه ده یاییلمیش‌لار. اونلارین دیش‌لری و سوموک قورولوشلاری، دوزنلیک‌لرده‌کی قاتی اوت‌لاری یئمگه و اوزون مسافه‌لر قاچماغا اویغونلاشمیشدی. بئله‌جه، هاقرمن آتی، آتلارین تکامولوندا [[تکدیرناق‌لیلار|تکدیرناقلیلیق]] اؤزللیگینی ان یاخشی گؤسترن نؤعلاردن بیری‌دیر. اونلارین [[تکامول]] پروسه‌سی، محیط‌زیستین دییشیکلیکلر و آتلارین گئتدیکجه داها سورعتلی و دایانیقلی جانلی‌لارا چئوریلمه‌سی ایله یاناشی گئدیب‌دیر. بو حئیوان‌لارین اؤزل‌لیک‌لری بیزه آت‌لارین نئجه یوزمین‌لر ایل عرضینده دونیانین فیزیکی محیطینه اویغونلاشدیغینی و تکامولون ان کسکین مرحله‌لرینی کئچدیگینی آنلادیر.<ref>{{Cite journal |last1=Rook |first1=Lorenzo |last2=Bernor |first2=Raymond L. |last3=Avilla |first3=Leonardo S. |last4=Cirilli |first4=Omar |last5=Flynn |first5=Lawrence |last6=Jukar |first6=Advait |last7=Sanders |first7=William |last8=Scott |first8=Eric |last9=Wang |first9=Xiaoming |date=2019-07-25 |title=Mammal Biochronology (Land Mammal Ages) Around the World From Late Miocene to Middle Pleistocene and Major Events in Horse Evolutionary History |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=7 |article-number=278 |doi=10.3389/fevo.2019.00278 |bibcode=2019FrEEv...7..278R |doi-access=free |issn=2296-701X|hdl=2158/1168180 |hdl-access=free }}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} f14ic5x7s06psf5w3lfij9sd2g8e36y 1592844 1592840 2026-09-21T07:47:44Z H.Ganjeli 58356 /* تصنیفلندیرمه سی */ 1592844 wikitext text/x-wiki '''هاقرمن آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] :'''Equus simplicidens''' )، قوزئی آمریکانین ان مشهور فسیل حئیوانلاریندان بیریدیر. بو حئیوان‌لار تخمیناً ۳.۵ میلیون ایل اؤنجه، یعنی «پلیوسن» دؤورونون سونلاریندا یاشاییردیلار. اونلارین قالیقلاری ان چوخ آمریکانین آیداهو ایالتینین هاقرمن فسیل یاتاغی (Hagerman Fossil Beds) بؤلگه‌سینده تاپیلیب‌دیر. علمی اولاراق بونا «آمریکا قولانی» ده دئییرلر، چونکی سوموک قورولوشو و بدنی [[داغ قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشاییردی. بو آتلار سورولر حالیندا یاشایان، اوت‌سویل و دوزنلیک‌لری سئون جانلی‌لار ایدیلر. هاقرمن آتی، مدرن آت‌لارین جدّی ساییلیر و بو حئیوان‌لارین تاپیلماسی، بیزیم آت‌لارین تکامول تاریخینه باخیشیمیزی تامامیله دییشدیریب‌دیر. بو حئیوان‌لارین بدنی، ایندیکی آت‌لاردان بیر آز داها مؤحکم و قولانلارا یاخین ایدی. {{Taxobox | name = '''هاقرمن آتی''' | fossil_range = {{fossilrange|Pliocene|Early Pleistocene|refs=<ref name=Skinner1972>{{cite book|author=Skinner, M.F.|editor1=Skinner, M.F.|editor2=Hibbard, C.W.|year=1972|chapter=Order Perissodactyla|title=Early Pleistocene Preglacial and Glacial Rocks and Faunas of North-Central Nebraska|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|volume=148|pages=117–125|s2cid=129067309}}</ref>}} | image = Equus simplicidens UMNH.jpg | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | genus = [[آت (جینس)]] | species = †E. simplicidens | subspecies = | subgenera = | genus = | synonyms = * ''Plesippus shoshonensis'' }} ==تصنیفلندیرمه سی== [[File:Equus Simplicidens.jpg|thumb|'''هاقرمن آتؽن جۆمجومه سی''']] علمی تصنیف‌لندیرمه باخیمیندان، هاقرمن آتی [[آت‌کیمیلر]] عایله‌سینه و «Equus» [[آت (جینس)|آت‌لار]] جینسینه عاییددیر. اونون تام [[ایکیلی آدلاندؽرما|علمی آدی]] Equus simplicidens دیر. زیست‌شناس‌لار بو حئیوانین مورفولوژیک اؤزل‌لیک‌لرینی آراشدیراندا، اونون بوگون‌کی آفریقا قولانلارینه، خصوصیله [[ قرئوی قولانی]] (Equus grevyi) ایله چوْخ یاخین اولدوغونو گؤروب‌لر.بونا گؤره ده، او، آت‌لارین صینیف‌لندیرمه‌سینده ایبتیدایی، آما چوْخ اوغورلو بیر نوْوع کیمی تانینیر. بو طبقه بندی بیزه گؤستریر کی، آت‌لارین بوگونکو نؤعلری‌نین کؤکو بونلار کیمی قدیم نؤعلره دایانیر. بو حئیوان، اسکی دؤورلرده یاشایان آتلار ایله مدرن آتلار آراسیندا بیر کؤرپو کیمی دَیَرلندیریلیر و تاکسونومیک باخیمدان Equus جنسینین ان ایلک نؤعلریندن بیری حساب اولونور..<ref>{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Pandolfi |first2=Luca |last3=Rook |first3=Lorenzo |last4=Bernor |first4=Raymond L. |date=2021-05-12 |title=Evolution of Old World Equus and origin of the zebra-ass clade |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=10156 |doi=10.1038/s41598-021-89440-9 |doi-access=free|pmid=33980921 |bibcode=2021NatSR..1110156C |issn=2045-2322|pmc=8114910 }}</ref> ==تکامولی== تکامول آچیسیندان باخدیقدا، هاقرمن آتی، قدیم [[ پلیوآتی]] (Pliohippus) کیمی اجداددان گلن و آتلارین مدرن دؤورونه کئچیدینی تمثیل ائدن بیر حئیواندیر. بو حئیوان‌لار [[شومالی آمریکا|قوزئی آمریکادا]] یارانمیش و سونرادان دونیانین باشقا یئرلرینه ده یاییلمیش‌لار. اونلارین دیش‌لری و سوموک قورولوشلاری، دوزنلیک‌لرده‌کی قاتی اوت‌لاری یئمگه و اوزون مسافه‌لر قاچماغا اویغونلاشمیشدی. بئله‌جه، هاقرمن آتی، آتلارین تکامولوندا [[تکدیرناق‌لیلار|تکدیرناقلیلیق]] اؤزللیگینی ان یاخشی گؤسترن نؤعلاردن بیری‌دیر. اونلارین [[تکامول]] پروسه‌سی، محیط‌زیستین دییشیکلیکلر و آتلارین گئتدیکجه داها سورعتلی و دایانیقلی جانلی‌لارا چئوریلمه‌سی ایله یاناشی گئدیب‌دیر. بو حئیوان‌لارین اؤزل‌لیک‌لری بیزه آت‌لارین نئجه یوزمین‌لر ایل عرضینده دونیانین فیزیکی محیطینه اویغونلاشدیغینی و تکامولون ان کسکین مرحله‌لرینی کئچدیگینی آنلادیر.<ref>{{Cite journal |last1=Rook |first1=Lorenzo |last2=Bernor |first2=Raymond L. |last3=Avilla |first3=Leonardo S. |last4=Cirilli |first4=Omar |last5=Flynn |first5=Lawrence |last6=Jukar |first6=Advait |last7=Sanders |first7=William |last8=Scott |first8=Eric |last9=Wang |first9=Xiaoming |date=2019-07-25 |title=Mammal Biochronology (Land Mammal Ages) Around the World From Late Miocene to Middle Pleistocene and Major Events in Horse Evolutionary History |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=7 |article-number=278 |doi=10.3389/fevo.2019.00278 |bibcode=2019FrEEv...7..278R |doi-access=free |issn=2296-701X|hdl=2158/1168180 |hdl-access=free }}</ref> ==قایناقلار== {{قایناق}} 2hqtauzepog7fxavxgfze2qp1milwv9 1592845 1592844 2026-09-21T07:53:14Z H.Ganjeli 58356 /* تکامولی */ 1592845 wikitext text/x-wiki '''هاقرمن آتی''' ([[لاتین دیلی|لاتینجه]] :'''Equus simplicidens''' )، قوزئی آمریکانین ان مشهور فسیل حئیوانلاریندان بیریدیر. بو حئیوان‌لار تخمیناً ۳.۵ میلیون ایل اؤنجه، یعنی «پلیوسن» دؤورونون سونلاریندا یاشاییردیلار. اونلارین قالیقلاری ان چوخ آمریکانین آیداهو ایالتینین هاقرمن فسیل یاتاغی (Hagerman Fossil Beds) بؤلگه‌سینده تاپیلیب‌دیر. علمی اولاراق بونا «آمریکا قولانی» ده دئییرلر، چونکی سوموک قورولوشو و بدنی [[داغ قولانی|قولانلارا]] چوْخ اوخشاییردی. بو آتلار سورولر حالیندا یاشایان، اوت‌سویل و دوزنلیک‌لری سئون جانلی‌لار ایدیلر. هاقرمن آتی، مدرن آت‌لارین جدّی ساییلیر و بو حئیوان‌لارین تاپیلماسی، بیزیم آت‌لارین تکامول تاریخینه باخیشیمیزی تامامیله دییشدیریب‌دیر. بو حئیوان‌لارین بدنی، ایندیکی آت‌لاردان بیر آز داها مؤحکم و قولانلارا یاخین ایدی. {{Taxobox | name = '''هاقرمن آتی''' | fossil_range = {{fossilrange|Pliocene|Early Pleistocene|refs=<ref name=Skinner1972>{{cite book|author=Skinner, M.F.|editor1=Skinner, M.F.|editor2=Hibbard, C.W.|year=1972|chapter=Order Perissodactyla|title=Early Pleistocene Preglacial and Glacial Rocks and Faunas of North-Central Nebraska|publisher=American Museum of Natural History|location=New York|volume=148|pages=117–125|s2cid=129067309}}</ref>}} | image = Equus simplicidens UMNH.jpg | image_caption = | image 2 = | image2_caption = | status = | status_system = | parent_authority = | taxon = | authority = | regnum = [[حئیوان]] | phylum = [[خوْردالیلار]] | familia = [[آت کیمیلر]] | subfamilia = | classis = [[ممه‌لیلر]] | ordo = [[تکدیرناق‌لیلار]] | subordo = | genus = [[آت (جینس)]] | species = †E. simplicidens | subspecies = | subgenera = | genus = | synonyms = * ''Plesippus shoshonensis'' }} ==تصنیفلندیرمه سی== [[File:Equus Simplicidens.jpg|thumb|'''هاقرمن آتؽن جۆمجومه سی''']] علمی تصنیف‌لندیرمه باخیمیندان، هاقرمن آتی [[آت‌کیمیلر]] عایله‌سینه و «Equus» [[آت (جینس)|آت‌لار]] جینسینه عاییددیر. اونون تام [[ایکیلی آدلاندؽرما|علمی آدی]] Equus simplicidens دیر. زیست‌شناس‌لار بو حئیوانین مورفولوژیک اؤزل‌لیک‌لرینی آراشدیراندا، اونون بوگون‌کی آفریقا قولانلارینه، خصوصیله [[ قرئوی قولانی]] (Equus grevyi) ایله چوْخ یاخین اولدوغونو گؤروب‌لر.بونا گؤره ده، او، آت‌لارین صینیف‌لندیرمه‌سینده ایبتیدایی، آما چوْخ اوغورلو بیر نوْوع کیمی تانینیر. بو طبقه بندی بیزه گؤستریر کی، آت‌لارین بوگونکو نؤعلری‌نین کؤکو بونلار کیمی قدیم نؤعلره دایانیر. بو حئیوان، اسکی دؤورلرده یاشایان آتلار ایله مدرن آتلار آراسیندا بیر کؤرپو کیمی دَیَرلندیریلیر و تاکسونومیک باخیمدان Equus جنسینین ان ایلک نؤعلریندن بیری حساب اولونور..<ref>{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Pandolfi |first2=Luca |last3=Rook |first3=Lorenzo |last4=Bernor |first4=Raymond L. |date=2021-05-12 |title=Evolution of Old World Equus and origin of the zebra-ass clade |journal=Scientific Reports |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=10156 |doi=10.1038/s41598-021-89440-9 |doi-access=free|pmid=33980921 |bibcode=2021NatSR..1110156C |issn=2045-2322|pmc=8114910 }}</ref> ==تکامولی== تکامول آچیسیندان باخدیقدا، هاقرمن آتی، قدیم [[ پلیوآتی]] (Pliohippus) کیمی اجداددان گلن و آتلارین مدرن دؤورونه کئچیدینی تمثیل ائدن بیر حئیواندیر. بو حئیوان‌لار [[شومالی آمریکا|قوزئی آمریکادا]] یارانمیش و سونرادان دونیانین باشقا یئرلرینه ده یاییلمیش‌لار. اونلارین دیش‌لری و سوموک قورولوشلاری، دوزنلیک‌لرده‌کی قاتی اوت‌لاری یئمگه و اوزون مسافه‌لر قاچماغا اویغونلاشمیشدی. بئله‌جه، هاقرمن آتی، آتلارین تکامولوندا [[تکدیرناق‌لیلار|تکدیرناقلیلیق]] اؤزللیگینی ان یاخشی گؤسترن نؤعلاردن بیری‌دیر. اونلارین [[تکامول]] پروسه‌سی، محیط‌زیستین دییشیکلیکلر و آتلارین گئتدیکجه داها سورعتلی و دایانیقلی جانلی‌لارا چئوریلمه‌سی ایله یاناشی گئدیب‌دیر. بو حئیوان‌لارین اؤزل‌لیک‌لری بیزه آت‌لارین نئجه یوزمین‌لر ایل عرضینده دونیانین فیزیکی محیطینه اویغونلاشدیغینی و تکامولون ان کسکین مرحله‌لرینی کئچدیگینی آنلادیر.<ref>{{Cite journal |last1=Rook |first1=Lorenzo |last2=Bernor |first2=Raymond L. |last3=Avilla |first3=Leonardo S. |last4=Cirilli |first4=Omar |last5=Flynn |first5=Lawrence |last6=Jukar |first6=Advait |last7=Sanders |first7=William |last8=Scott |first8=Eric |last9=Wang |first9=Xiaoming |date=2019-07-25 |title=Mammal Biochronology (Land Mammal Ages) Around the World From Late Miocene to Middle Pleistocene and Major Events in Horse Evolutionary History |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=7 |article-number=278 |doi=10.3389/fevo.2019.00278 |bibcode=2019FrEEv...7..278R |doi-access=free |issn=2296-701X|hdl=2158/1168180 |hdl-access=free }}</ref> [[File:Horseline.jpg|thumb|праворуч|273px|'''هاقرمن آتی (سولدا) قرئوی قولانی (مرکزده) و ایندیکی مدرن آت (ساغدا)''']] ==قایناقلار== {{قایناق}} mhyvsg6xkq9u33h6c4iw9k1g46ol05q 0 618240 1592843 2026-09-21T07:42:46Z H.Ganjeli 58356 H.Ganjeli، [[داغ‌قولانی]] صفحه‌سینی [[قولان]]-ه آپاردی: سهو یازیلیش 1592843 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[قولان]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} k5cbghf4x9lxlzhr126nk8k678c66oq 3 618241 1592848 2026-09-21T10:29:10Z Ontzak 8037 Ontzak، [[ایشلدن دانیشیغی:Gabriel Philadelpho]] صفحه‌سینی [[ایشلدن دانیشیغی:Gabriel Agíou-Dimitríou]]-ه آپاردی: صفحه در ضمن تغییر نام کاربر «[[Special:CentralAuth/Gabriel Philadelpho|Gabriel Philadelpho]]» به «[[Special:CentralAuth/Gabriel Agíou-Dimitríou|Gabriel Agíou-Dimitríou]]» به طور خودکار منتقل شد 1592848 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[ایشلدن دانیشیغی:Gabriel Agíou-Dimitríou]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} cakm6eti2bxivq4e6kl2l6fgojjxzdp